Vicipéid:Lámhleabhar Stíle

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ga">
  <siteinfo>
    <sitename>Vicipéid</sitename>
    <dbname>gawiki</dbname>
    <base>https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Meán</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speisialta</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Plé</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Úsáideoir</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Plé úsáideora</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicipéid</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Plé Vicipéide</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Íomhá</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Plé íomhá</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Plé MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Teimpléad</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plé teimpléid</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Cabhair</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Plé cabhrach</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Catagóir</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Plé catagóire</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Vicipéid:Lámhleabhar Stíle</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1917</id>
    <revision>
      <id>1322385</id>
      <parentid>1194214</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:58:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <origin>1322385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5641" sha1="pysoo6gueg2r1ievh816y8jza7bssch" xml:space="preserve">{{glanadh}}
{{aicearra|VP:LS|VP:MOS}}
Tá sa '''Lámhleabhar Stíle''' seo treoirlínte atá in úsáid chun stíl chothrom a chur i bhfeidhm ar Vicipéid. Is minic a bhíonn go leor bealaí ann chun rud éigin a scríobh, agus má roghnaítear bealach amháin mar chaighdeán beidh sé níos éasca an Vicipéid a léamh, a úsáid, a scríobh, agus a athrú. Ní gá go n-aontódh gach duine gurb í an stíl áirithe sin is fearr don scríbhneoireacht, agus ní deirtear sin.

Cuirtear i gcuimhne do chomhoibrithe nua gur tábhachtaí go mór an scríbhneoireacht shoiléir fhaisnéiseach neamhchlaonta ná an cur i láthair agus an fhormáid. '''Ní cheanglaítear ar scríbhneoirí aon cheann de na rialacha seo a leanúint''': is é [[Vicipéid:Polasaí eagarthóireachta|buntáiste na heagarthóireachta mearshuímh]] nach bhfuil gá le foirfeacht. Tá [[Vicipéid:Vicipéideoirí|Vicipéideoirí]] ann a thugann aird ar leith ar stíl na Vicipéide, agus cuirfear caoi ar leathanaigh an lámhleabhair dá réir.

Chun eolas a fháil ar '''conas''' feidhm a bhaint as an scríobhchód seachas '''cló trom''' nó ''cló iodálach'' amháin a úsáid, féach ar [[Vicipéid:Conas a chuirtear leathanach in eagar|Conas a chuirtear leathanach in eagar]]. Tráchtann an t-alt seo ar '''cathain''' a úsáidtear an scríobhchód, cé gur léir an méid sin ó na samplaí féin go formhór.

== Tús an ailt ==
De ghnáth scríobhtar an teideal nó ábhar an leathanaigh le '''cló trom''' sa chéad líne; uaireanta cuirtear ''cló iodálach'' air freisin. Féach ar [[Vicipéid:Lámhleabhar stíle (teidil)]]. Is féidir an teideal nó an t-ábhar a chur sa chéad líne den abairt beagnach gach uair, ach baineann roinnt alt feidhm as an teideal amháin. 

* Is é '''Radio Teilifís Éireann''' an státchraoltóir náisiúnta in [[Éire|Éirinn]].
** &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Is é '''Radio Telifís Éireann''' an státchraoltóir náisiúnta in [[Éire|Éirinn]].&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
* B'[[fisiceoir|fhisiceoir]] Meiriceánach é '''Albert Einstein'''  (i [[1879]] a rugadh é, [[1955]] a fuair sé bás), a rugadh sa [[an Ghearmáin|Ghearmáin]].
** &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;B'[[fisiceoir|fhisiceoir]] de chuid [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Albert Einstein''' ([[1879]] a rugadh é, [[1955]] a fuair sé bás), a rugadh sa [[an Ghearmáin|Ghearmáin]].&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

Má luaitear níos mó ná leagan amháin d’ainm i dtosach an ailt, cuirtear cló trom ar gach leagan.

* Is saghas [[Feithicil sráide|feithicle sráide]] é '''gluaisteán''' nó '''carr'''. 
** &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Is saghas [[Feithicil sráide|feithicle sráide]] é '''gluaisteán''' nó '''carr'''.&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

Is fearr an comhthéacs a sholéiriú sa chéad cúpla focal; mar shampla,
* I réimse na [[Ceimic|ceimice]], is í an '''fhoirmle eimpíreach'''...
** &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;I réimse na [[Ceimic|ceimice]], is í an '''fhoirmle eimpíreach'''...&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

=== Beathaisnéisí ===
Chun eolas breise a fháil ar bheathaisnéisí, féach ar [[Vicipéid:Lámhleabhar Stíle/Beathaisnéisí]]. Seo cúpla cás coitianta:

* '''Carl Sandburg''' ([[6 Eanáir]] [[1878]] a rugadh é, [[22 Iúil]] [[1967]] a fuair sé bás) 
* '''Seamus Heaney''' ([[13 Aibreán]] [[1939]] a rugadh é)

== Dátaí, uimhreacha, tomhais ==
Féach ar [[Vicipéid:Lámhleabhar Stíle/Dátaí, uimhreacha, tomhais]]

===Dátaí===
Úsáid an uimhir sa dáta ar dtús, msh. [[12 Nollaig]].

== Stíl cheannlíne ==
Úsáid an marc &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;==&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; sna ceannlínte; ná húsáid &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Déan tús le &quot;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;==&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&quot; (sin dhá comharthaí ionnanais). Má mheasann tú go bhfuil an cló ró-mhór (mar a mheasann roinnt daoine), is mar sin atá an stílchóras ar fud na Vicipéide. Ná bíodh a mhalairt agat in ailt aonair.

Déan ceannlitreacha den chéad fhocal agus de na ainmneacha dílse san teideal, ach ná cuir ceannlitreacha ar aon fhocal eile.

==Stíl na Gaeilge==
{{aicearra|VP:GAE}}

Bain úsáid as ''is é'' agus ''is í'' seachas na giorrúcháin ''&lt;nowiki&gt;'sé&lt;/nowiki&gt;'' agus ''&lt;nowiki&gt;'sí&lt;/nowiki&gt;'' atá coitianta san fhilíocht agus sa chaint.

Coinnigh an t-alt i logainmneacha i dteidil ailt: [[An Bheilg]], [[Na Clocha Liatha]].

Chun an t-ord aibítreach a dhéanamh níos soiléire i liostaí, is féidir an t-alt a cheilt mar seo:
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;An [[An Bheilg|Bheilg]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: An [[An Bheilg|Bheilg]]
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Na [[Na Clocha Liatha|Clocha Liatha]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: Na [[Na Clocha Liatha|Clocha Liatha]]

'''Bain úsáid as an g[[An Caighdeán Oifigiúil|Caighdeán Oifigiúil]]!'''

==Catagóirí==
Tugtar sloinnte Gaelacha a thosaíonn le Ó, Ua, Ní, Mac, Nic faoin gcéad phríomhlitir ina dhiaidh sin, m.sh. cuirtear Parthalán Ó hEachthairn faoin &quot;E&quot;.

Baintear úsáid as an dteimpléid &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{DEFAULTSORT:[eochair sórtála]}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ag bun an leathanaigh, os cionn na gcatagóirí, le cinntiú go sórtálfar an leathanach i gceart laistigh de na catagóirí, m.sh.
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{[DEFAULTSORT:Clocha Liatha, Na}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{[DEFAULTSORT:Grada, Mairead Ni}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.

==Tagairtí==
Bain úsáid as an fhormáid seo:

&lt;code&gt;
&lt;nowiki&gt;
Fuair Ó Murchú bás sa bhliain 1901.&lt;ref&gt;Bloggs, E: &quot;Ó Murchú, a shaol&quot;, lch. 203. Gnáthpress, 2005 ISBN 1234567890&lt;/ref&gt;
&lt;/nowiki&gt;
&lt;/code&gt;

 == Tagairtí ==
 &lt;nowiki&gt;{{reflist}}&lt;/nowiki&gt;

{{DEFAULTSORT:Lamhleabhar stile}}
[[Catagóir:Cabhair Vicipéide]]
[[Catagóir:Treoirlíne na Vicipéide]]
[[Catagóir:Beartais agus treoirlínte na Vicipéide]]
[[Catagóir:Vicipéid]]</text>
      <sha1>pysoo6gueg2r1ievh816y8jza7bssch</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322387</id>
      <parentid>1322385</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1322387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5642" sha1="tuicdjdqwjimf5fxadgbrwhnbjc6yns" xml:space="preserve">{{glanadh}}
{{aicearra|VP:LS|VP:MOS}}
Tá sa '''Lámhleabhar Stíle''' seo treoirlínte atá in úsáid chun stíl chothrom a chur i bhfeidhm ar Vicipéid. Is minic a bhíonn go leor bealaí ann chun rud éigin a scríobh, agus má roghnaítear bealach amháin mar chaighdeán beidh sé níos éasca an Vicipéid a léamh, a úsáid, a scríobh, agus a athrú. Ní gá go n-aontódh gach duine gurb í an stíl áirithe sin is fearr don scríbhneoireacht, agus ní deirtear sin.

Cuirtear i gcuimhne do chomhoibrithe nua gur tábhachtaí go mór an scríbhneoireacht shoiléir fhaisnéiseach neamhchlaonta ná an cur i láthair agus an fhormáid. '''Ní cheanglaítear ar scríbhneoirí aon cheann de na rialacha seo a leanúint''': is é [[Vicipéid:Polasaí eagarthóireachta|buntáiste na heagarthóireachta mearshuímh]] nach bhfuil gá le foirfeacht. Tá [[Vicipéid:Vicipéideoirí|Vicipéideoirí]] ann a thugann aird ar leith ar stíl na Vicipéide, agus cuirfear caoi ar leathanaigh an lámhleabhair dá réir.

Chun eolas a fháil ar '''conas''' feidhm a bhaint as an scríobhchód seachas '''cló trom''' nó ''cló iodálach'' amháin a úsáid, féach ar [[Vicipéid:Conas a chuirtear leathanach in eagar|Conas a chuirtear leathanach in eagar]]. Tráchtann an t-alt seo ar '''cathain''' a úsáidtear an scríobhchód, cé gur léir an méid sin ó na samplaí féin go formhór.

== Tús an ailt ==
De ghnáth scríobhtar an teideal nó ábhar an leathanaigh le '''cló trom''' sa chéad líne; uaireanta cuirtear ''cló iodálach'' air freisin. Féach ar [[Vicipéid:Lámhleabhar stíle (teidil)]]. Is féidir an teideal nó an t-ábhar a chur sa chéad líne den abairt beagnach gach uair, ach baineann roinnt alt feidhm as an teideal amháin. 

* Is é '''Radio Teilifís Éireann''' an státchraoltóir náisiúnta in [[Éire|Éirinn]].
** &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Is é '''Radio Telifís Éireann''' an státchraoltóir náisiúnta in [[Éire|Éirinn]].&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
* B'[[fisiceoir|fhisiceoir]] Meiriceánach é '''Albert Einstein'''  (i [[1879]] a rugadh é, [[1955]] a fuair sé bás), a rugadh sa [[an Ghearmáin|Ghearmáin]].
** &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;B'[[fisiceoir|fhisiceoir]] de chuid [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Albert Einstein''' ([[1879]] a rugadh é, [[1955]] a fuair sé bás), a rugadh sa [[an Ghearmáin|Ghearmáin]].&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

Má luaitear níos mó ná leagan amháin d’ainm i dtosach an ailt, cuirtear cló trom ar gach leagan.

* Is saghas [[Feithicil sráide|feithicle sráide]] é '''gluaisteán''' nó '''carr'''. 
** &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Is saghas [[Feithicil sráide|feithicle sráide]] é '''gluaisteán''' nó '''carr'''.&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

Is fearr an comhthéacs a sholéiriú sa chéad cúpla focal; mar shampla,
* I réimse na [[Ceimic|ceimice]], is í an '''fhoirmle eimpíreach'''...
** &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;I réimse na [[Ceimic|ceimice]], is í an '''fhoirmle eimpíreach'''...&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;

=== Beathaisnéisí ===
Chun eolas breise a fháil ar bheathaisnéisí, féach ar [[Vicipéid:Lámhleabhar Stíle/Beathaisnéisí]]. Seo cúpla cás coitianta:

* '''Carl Sandburg''' ([[6 Eanáir]] [[1878]] a rugadh é, [[22 Iúil]] [[1967]] a fuair sé bás) 
* '''Seamus Heaney''' ([[13 Aibreán]] [[1939]] a rugadh é)

== Dátaí, uimhreacha, tomhais ==
Féach ar [[Vicipéid:Lámhleabhar Stíle/Dátaí, uimhreacha, tomhais]]

===Dátaí===
Úsáid an uimhir sa dáta ar dtús, msh. [[12 Nollaig]].

== Stíl cheannlíne ==
Úsáid an marc &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;==&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; sna ceannlínte; ná húsáid &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Déan tús le &quot;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;==&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&quot; (sin dhá comharthaí ionnanais). Má mheasann tú go bhfuil an cló ró-mhór (mar a mheasann roinnt daoine), is mar sin atá an stílchóras ar fud na Vicipéide. Ná bíodh a mhalairt agat in ailt aonair.

Déan ceannlitreacha den chéad fhocal agus de na ainmneacha dílse san teideal, ach ná cuir ceannlitreacha ar aon fhocal eile.

==Stíl na Gaeilge==
{{aicearra|VP:GAE}}

Bain úsáid as ''is é'' agus ''is í'' seachas na giorrúcháin ''&lt;nowiki&gt;'sé&lt;/nowiki&gt;'' agus ''&lt;nowiki&gt;'sí&lt;/nowiki&gt;'' atá coitianta san fhilíocht agus sa chaint.

Coinnigh an t-alt i logainmneacha i dteidil ailt: [[An Bheilg]], [[Na Clocha Liatha]].

Chun an t-ord aibítreach a dhéanamh níos soiléire i liostaí, is féidir an t-alt a cheilt mar seo:
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;An [[An Bheilg|Bheilg]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: An [[An Bheilg|Bheilg]]
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Na [[Na Clocha Liatha|Clocha Liatha]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;: Na [[Na Clocha Liatha|Clocha Liatha]]

'''Bain úsáid as an g[[An Caighdeán Oifigiúil|Caighdeán Oifigiúil]]!'''

==Catagóirí==
Tugtar sloinnte Gaelacha a thosaíonn le Ó, Ua, Ní, Mac, Nic faoin gcéad phríomhlitir ina dhiaidh sin, m.sh. cuirtear Parthalán Ó hEachthairn faoin &quot;E&quot;.

Baintear úsáid as an dteimpléid &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{DEFAULTSORT:[eochair sórtála]}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; ag bun an leathanaigh, os cionn na gcatagóirí, le cinntiú go sórtálfar an leathanach i gceart laistigh de na catagóirí, m.sh.
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{[DEFAULTSORT:Clocha Liatha, Na}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;
* &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{[DEFAULTSORT:Grada, Mairead Ni}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.

==Tagairtí==
Bain úsáid as an fhormáid seo:

&lt;code&gt;
&lt;nowiki&gt;
Fuair Ó Murchú bás sa bhliain 1901.&lt;ref&gt;Bloggs, E: &quot;Ó Murchú, a shaol&quot;, lch. 203. Gnáthpress, 2005 ISBN 1234567890&lt;/ref&gt;
&lt;/nowiki&gt;
&lt;/code&gt;

 == Tagairtí ==
 &lt;nowiki&gt;{{reflist}}&lt;/nowiki&gt;

{{DEFAULTSORT:Lamhleabhar stile}}
[[Catagóir:Cabhair Vicipéide]]
[[Catagóir:Treoirlínte na Vicipéide]]
[[Catagóir:Beartais agus treoirlínte na Vicipéide]]
[[Catagóir:Vicipéid]]</text>
      <sha1>tuicdjdqwjimf5fxadgbrwhnbjc6yns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foclóirí Gaeilge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2604</id>
    <revision>
      <id>1322372</id>
      <parentid>1317265</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <origin>1322372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28939" sha1="4albb3369qtnjjdqiy44q0aohuw34yh" xml:space="preserve">Ní liosta críochnúil é seo a leanas.
[[Íomhá:Focal.ie.gif|mion|255x255px|[http://www.focal.ie/ga/ focal.ie suíomh]]]

== Láithreáin gréasáin ==

* [[Focloir.ie|foclóir.ie]]  [https://www.focloir.ie/ suíomh]
* [[téarma.ie]]  [https://www.tearma.ie/ suíomh]
* [[teanglann.ie]]   [https://www.teanglann.ie/ suíomh]
* [[potafocal.com]]   [http://www.potafocal.com/beo suíomh]
* [[gaois.ie]]  [https://www.gaois.ie/ suíomh]
* [[aistriulitriochta.ie]]  [https://www.aistriulitriochta.ie/ suíomh]
* [[Litreoir]], [[gramadóir]], [[teasáras]], inneall aistriúcháin, srl: féach ar [https://cadhan.com/ cadhan.com] ([https://cadhan.com/gramadoir/foirm.html suíomh])
* focal.ie  [http://www.focal.ie/ga/ suíomh]

== Foclóirí aonteangacha Gaeilge ==

* [[Mícheál Ó Cléirigh|Ó Cléirigh, Micheál]]. 1643. '''''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'''.'' [[Leuven|Lobháin]].
* [[Seoirse Mac Clúin|Mac Clúin, Seoirse]] le [[Tomás Ó Criomhthain|Criomhthain, Tomás Ó]]. 1922. '''''Réilthíní Óir'''''. [[Droichead Átha]]: [[Muinntir Uí Chathail, Teo.|Muinntir Uí Chathail, Teo]]. (272+267 lch: [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3077&amp;fsg_lang=g Iml. I], [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3078 Iml. II])
* [[Seán a' Chóta|Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha]]. 1942. '''''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'''.'' [[Maigh Nuad]]: [https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf Foilsithe ar líne] (4045 lch).
* [[Mícheál Ó Briain|Briain, Mícheál Ó]] ⁊ [[Brian Ó Cuív|Ó Cuív, Brian]]. 1947. '''''Cnósach Focal Ó [[Baile Bhuirne|Bhaile Bhúirne]]''': I gCunndae Chorcaí''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÁC]].
* [[Foras na Gaeilge|Foras Teanga, An]]. 1991. '''''[[An Foclóir Beag]]''': Gaeilge-Gaeilge.'' Athchló. [[Baile Átha Cliath]]: [[An Gúm]]. ISBN 1-85791-364-7
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Le teacht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/eolas-ginearalta-focloir-stairiuil-na-gaeilge|teideal=Eolas Ginearálta Foclóir Stairiúil na Gaeilge|údar=Acadamh Ríoga na hÉireann|dáta=|work=www.ria.ie|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829172904/https://www.ria.ie/eolas-ginearalta-focloir-stairiuil-na-gaeilge|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt; '''''[[Foclóir Stairiúil na Nua-Ghaeilge]]'''''.
** [[Éamonn Ó hÓgáin|Ó hÓgáin, Éamonn]]. 1984. '''''Díolaim Focal (A) ó Chorca Dhuibhne'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (192 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne] &lt;ref name=&quot;:02&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, Tomás]]. 1985. '''''Foirisiún Focal as Gaillimh'''''. BÁC: ARÉ. (240 lch) [https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh] &lt;ref name=&quot;:12&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Leaslaoi Lúcás|U. Lúcás, Leaslaoi]]. 1986. '''''Cnuasach Focal as Ros Goill'''''. BÁC: ARÉ. (46 lch) [https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill] &lt;ref name=&quot;:22&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Caoilfhionn Nic Pháidín|Nic Phaidin, Caoilfhionn]]. 1987. '''''Cnuasach Focal ó Uíbh Ráthach'''''. BÁC: ARÉ. (135 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach] &lt;ref name=&quot;:32&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Diarmuid Ó hAirt|Ó hAirt, Diarmuid]]. 1988. '''''Díolaim Dhéiseach'''''. BÁC: ARÉ. (160 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach] &lt;ref name=&quot;:42&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Úna M. Uí Bheirn|Uí Bheirn, Úna M.]] 1989. '''''Cnuasach Focal as Teileann'''''. BÁC: ARÉ. (213 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann] &lt;ref name=&quot;:52&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Máirtín Ó Cadhain|Ó Cadhain, Máirtín]]. 2021. '''''[[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]]'''''. BÁC: ARÉ. ([https://focloiruichadhain.ria.ie/ ar líne])
* [[Breandán Ó Buachalla|Ó Buachalla, Breandán]]; [[James McCloskey|McCloskey, James]] ⁊ [[Cathal Goan|Goan, Cathal]] (eag.). 2017. '''''Cnuasach Chléire'''''. BÁC: [[IALBÁC]]. (iv + 367 lch) [https://shop.dias.ie/product/cnuasach-chleire/]
* [[Pádraig Ó Mianáin|Ó Mianáin, Pádraig]] (eag.). 2025. '''''[[An Foclóir Nua Gaeilge]]'''''. [[Foras na Gaeilge]]. ([https://www.focloir.ie/ga/ ar líne])

== Teasárais Gaeilge ==

* [[Breandán Ó Doibhlin|Ó Doibhlin, Breandán]]. 1998. '''''Gaoth an fhocail''': foclóir analógach.'' BÁC: [[Coiscéim]].

* [[Seán Mac Cionnaith|Mac Cionnaith, Seán]]. 2003. '''''Focail i bhfócas''': foclóir comhchiallach dátheangach.'' [[Binn Éadair]]: Coiscéim. (508 lch)

* [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin]]. 2006. '''''Líonra Séimeantach na Gaeilge'''.'' Foilsithe [https://web.archive.org/web/20190421014701/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/lsg-1.001.pdf ar líne]. (977 lch)
* [[Gary Bannister|Bannister, Garry]]. 2008. '''''Teasáras gearr na Gaeilge''' (Gaelic-English mini-thesaurus).'' BÁC: [[ForSai]].
* [[Dolores Stewart|Stewart, Dolores]]. 2012. '''''Ó Fhocal go Focal''': ceárta na filíochta''. BÁC: Coiscéim. (237 lch)
* [[Nicholas Williams|Williams, Nicholas]]. 2023. '''''Stórchiste''': Teasáras Aibítreach na Gaeilge''. [[Dùn Dèagh]]: [[Evertype]]. (613 lch)
* Bannister, Garry. 2023. '''''Teasáras Gaeilge-Béarla'''''. BÁC: [[New Island]]. (1,038 lch)

== Foclóirí canúnacha ==
==== Éagsúla: ====

* [[Diarmaid Ó Muirithe|Muirithe, Diarmaid Ó]]. 2000. '''''A Dictionary of Anglo-Irish''': Words and Phrases from Gaelic in the English of Ireland''. BÁC: [[Four Courts Press]]. ISBN 978-1-85182-445-8
* [[Déirdre D'Auria, Déirdre|D'Auria, Déirdre]], [[Mhearraí, Eilís Ní Mhearraí|Mhearraí, Eilís Ní]], et al. 2014. '''''Focail Fholaithe'''''. [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]: [http://focailfholaithe.fng.ie/ Foilsithe ar líne]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. (Contaetha Chiarraí, Dhún na nGall, na Gaillimhe, [[Contae Mhaigh Eo|Mhaigh Eo]], na [[Contae na Mí|Mí]], Phort Láirge, agus [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]])

==== [[Contae Chiarraí]]: ====

* [[Seoirse Mac Clúin|Clúin, Seoirse Mac]] le [[Tomás Ó Criomhthain|Criomhthain, Tomás Ó]]. 1922. '''''Réilthíní Óir'''''. [[Droichead Átha]]: [[Muinntir Uí Chathail, Teo.|Muinntir Uí Chathail, Teo]]. (272+267 lch: [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3077&amp;fsg_lang=g Iml. I], [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3078 Iml. II])
* [[Seán a' Chóta|Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha]]. 1942. '''''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'''.'' [[Maigh Nuad]]: [https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf Foilsithe ar Líne] (4045 lch).
* [[Stiofán Ó hAnnracháin|Annracháin, Stiofán Ó h–]]. 1964. '''''Caint an [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|Bhaile Dhuibh]]'''''. BÁC: [[An Clóchomhar]].
* [[Éamonn Ó hÓgáin|Ógáin, Éamonn Ó h–]]. 1984. '''''Díolaim Focal (A) ó Chorca Dhuibhne'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (192 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne]
* [[Caoilfhionn Nic Pháidín|Phaidin, Caoilfhionn Nic]]. 1987. '''''Cnuasach Focal ó Uíbh Ráthach'''''. BÁC: ARÉ. (135 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach]

==== [[Contae Chill Chainnigh]]: ====

* [[Séamus Moylan|Moylan, Séamus]]. 1996. '''''The Language of Kilkenny''': Lexicon, Semantics, Structures''. BÁC: [[Geography Publications]]. ISBN 0-906602-70-X (~3,000 ceannfhocal, idir Bhéarla agus Gaeilge&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Book Reviews|url=https://doi.org/10.1080/01434639908666370|journal=Journal of Multilingual and Multicultural Development|date=1999-01-01|issn=0143-4632|pages=70–87|volume=20|issue=1|doi=10.1080/01434639908666370|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;)

==== [[Contae an Chláir]]: ====

* [[Críona Ní Gháirbhith|Gháirbhith, Críona Ní]]. 2013. '''''Gaeilge an Chláir''': Séad-Chnuasach Focal ón mBéarla''. BÁC: Coiscéim. (Suas le 1,800 ceannfhocal) [http://coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html]{{Dead link|date=Meitheamh 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

==== [[Contae Chorcaí]]: ====

* [[Mícheál Ó Briain|Briain, Mícheál Ó]] ⁊ [[Brian Ó Cuív|Ó Cuív, Brian]]. 1947. '''''Cnósach Focal Ó [[Baile Bhuirne|Bhaile Bhúirne]]''': I gCunndae Chorcaí''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|Institiúid Ard-Léighinn Bhaile Átha Cliath]].
* [[Breandán Ó Buachalla|Ó Buachalla, Breandán]]; [[James McCloskey|McCloskey, James]] ⁊ [[Cathal Goan|Goan, Cathal]] (eag.). 2017. '''''Cnuasach Chléire'''''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÁC]]. (iv + 367 lch) [https://shop.dias.ie/product/cnuasach-chleire/]
* [[David J Webb|Webb, David J]]. 2018 (2&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; eag.). [https://corkirish.wordpress.com/2018/03/04/the-latest-version-of-my-dictionary/ Foilsithe ar líne] (533 lch).

==== [[Contae an Dúin]]: ====

* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2017. '''''Cnuasach Focal as an Dún''' agus nótaí eile''. BÁC: Coiscéim. (46 lch)

==== [[Contae Dhún na nGall]]: ====

* [[Leaslaoi U. Lúcás|Lúcás, Leaslaoi U.]]. 1986. '''''Cnuasach Focal as Ros Goill'''''. BÁC: ARÉ. (46 lch) [https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill]
* [[Úna M. Uí Bheirn|Bheirn, Úna M. Uí]] 1989. '''''Cnuasach Focal as Teileann'''''. BÁC: ARÉ. (213 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann]

==== [[Contae na Gaillimhe]]: ====

* [[Tomás de Bhaldraithe|Bhaldraithe, Tomás de]]. 1985. '''''Foirisiún Focal as Gaillimh'''''. BÁC: ARÉ. (240 lch) [https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh]
* [[Brian Ó Curnáin|Curnáin, Brian Ó]]. '''''The Irish of Iorras Aithneach, County Galway''''', Vol IV, § 14 Vocabulary (lgh 2177–2373). BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (194+2 lch) [https://www.dias.ie/ga/celt/celt-publications-2/celt-the-irish-of-iorras-aithneach-county-galway/]
* [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal)
* [[Máirtín Ó Cadhain|Cadhain, Máirtín Ó]]. 2021. '''''[[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]]'''''. BÁC: ARÉ. ([https://focloiruichadhain.ria.ie/ ar líne])

==== [[Contae Lú]] ⁊ na Contaetha máguaird: ====

* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2012. '''''Cnuasach Focal as [[Oirialla]]'''''. BÁC: Coiscéim. (163 lch; an dara heagrán )

==== [[Contae Phort Láirge]]: ====

* [[Diarmuid Ó hAirt|Airt, Diarmuid Ó h–]]. 1988. '''''Díolaim Dhéiseach'''''. BÁC: ARÉ. (160 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach]

== Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile ==

* {{bratach|Brittany}} [[John Toland|Toland, John]]. 1726. '''''Vocabularium Armorico-Hibernicum'''''. Sa chnuasach ''A Collection of Several Pieces of Mr. John Toland ... Volume I'', lch 204–219. [[Londain]]: J. Peel. [https://archive.org/details/bim_eighteenth-century_works-a-collection-of_toland-john_1726_1/page/212/mode/2up]
* {{bratach|Scotland}} [[Gordon Mac Gill-Fhinnein|Mac Gill-Fhinnein, Gordon]]. 1966. Gluais Gaeilge-Gàidhlig in '''''Gàidhlig Uidhist a Deas'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (Thart faoi 2000 focal&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;) [https://books.dias.ie/index.php?main_page=product_info&amp;cPath=8_37&amp;products_id=84]
* {{bratach|Brittany}} [[Loeiz Andouard|Andouard, Loeiz]] ⁊ [[Éamon Ó Ciosáin (fear léinn)|Ó Ciosáin, Éamon]]. 1987. ''[[Foclóir Gaeilge–Briotáinis Andouard ⁊ Uí Chiosáin|Geriadur Iwerzhoneg-Brezhoneg / '''Foclóir Gaeilge-Briotáinis''']]''. [[Mouladurioù Hor Yezh]] &lt;small&gt;[&lt;nowiki/&gt;[[:br:Mouladurioù Hor Yezh|br]]]&lt;/small&gt; (xiii+212 lch).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Review of Foclóir Gaeilge-Briotáinis (Geriadur iwerzhoneg/brezhoneg)|url=https://www.jstor.org/stable/20556311|journal=[[Comhar]]|issn=0010-2369|pages=lch 37|volume=46|issue=8|doi=10.2307/20556311|author=[[Henri Leperlier]]|year=1987|month=Lúnasa}}&lt;/ref&gt;
* {{bratach|Brittany}} [[Loïg Cheveau|Cheveau, Loïg]]. 2010. ''Geriadur-Chakod Brezhoneg-Iwerzhoneg / '''Foclóir Póca Gaeilge-Briotáinis'''''. [[Fouenant]]: [[Yoran Embanner]]. (xxi+278+ix+146 lch) [https://www.yoran-embanner.com/dicos-de-poche/141-dico-de-poche-bilingue-irlandaisbreton-bretonirlandais.html]
* {{bratach|Scotland}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Gàidhlig–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014659/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gd2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (178 lch)
* {{bratach|Isle of Man}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Manainnis–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Manainnis–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014702/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gv2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (198 lch)
* {{bratach|Wales}} [[Joe Mitchell|Mitchell, Joe]]. 2017. ''[[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|Geiriadur Cymraeg ~ Gwyddeleg / '''Foclóir Breatnais ~ Gaeilge''']]''. [[An Bhreatain Bheag]]: [[Gwasg Gwaelod yr Ardd]]. (v+229+xxiii lch)&lt;!--[https://www.cantamilvintage.com/cynnyrch/geiriadur-cymraeg-gwyddeleg/?lang=cy]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--&gt;[https://web.archive.org/web/20210729173252/http://www.geiriadurgwyddeleg.com/ga.php]
* {{bratach|Isle of Man}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] ⁊ [[Phil Kelly|Kelly, Phil]] 2021. ''Lioar Raaghyn / '''[[Frásleabhar Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly|Frásleabhar]]''' / Phrase Book''. [https://kevinscannell.com/files/frasleabhar.pdf Foilsithe ar Líne]. (1625 lch)

== Foclóirí Gaeilge agus Béarla ==
=== Foclóirí Gaeilge–Béarla ===

* [[Edward Lhuyd|Lhuyd, Edward]]. 1707. '''''Foclóir Gaoidheilge-Shagsonach''': A Comparative Vocabulary of the Original Languages of Britain and Ireland'' in ''Archaeologia Britannica.'' [[Oxford]].
* [[Tadhg Ó Neachtain|Ó Neachtain, Tadhg]]. 1739. '''''Foclóir Gaedhil-bhéarlach'''.'' Lámhscríbhinn neamhfhoilsithe.
* [[Seán Ó Briain (foclóirí)|O'Brien, J.]] 1768. '''''Focalóir Gaoidhilge-Sax Bhéarla''', or an Irish-English Dictionary''. [[Páras]]. An dara heagrán, 1832.
* [[Thomas de Vere Coneys|Coneys, Thomas de Vere]]. 1849. '''''Foclóir Gaoidhilge-Sacs-Béarla''','' ''nó an'' ''Irish-English Dictionary''. Baile Átha Cliath.
* [[Éadbhard Ó Raghallaigh|O’Reilly, Edward]]. 1864. '''''An Irish-English Dictionary''' with copious quotations from the most esteemed ancient and modern writers, to elucidate the meaning of obscure words, and numerous comparisons of Irish words with those of similar orthography, sense, or sound in the Welsh and Hebrew languages.'' With a supplement containing many thousand Irish words, with their interpretations in English, collected throughout Ireland, and among ancient unpublished manuscripts by [[John O'Donovan]]. Baile Átha Cliath: James Duffy.
* [[Íomhá:An_Irish-English_dictionary,_being_a_thesaurus_of_words,_phrases_and_idioms_of_the_modern_Irish_language,_with_explanations_in_English.djvu|mion|''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]'' [[Pádraig Ua Duinnín|Uí Dhuinnín]], eagrán 1904]][[Pádraig Ua Duinnín|Dinneen, Patrick S.]] 1927. '''''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]''', An Irish-English Dictionary, being a thesaurus of the words, phrases, and idioms of the modern Irish language.'' New edition, revised and greatly enlarged. Reprinted with editions in 1934. Baile Átha Cliath: [[Cumann na Scríbheann nGaedhilge]].
* [[Ernest Gordon Quin|Quin, E.G]]. (Eag.). 1913-1976. '''''[[Dictionary of the Irish Language]]''': Based Mainly on Old and Middle Irish Materials''. BÁC: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (632 lch)  [https://www.dil.ie/ Leagan athchóirithe ar líne].
* [[Niall Ó Dónaill|Ó Dónaill, Niall]]. 1977. '''''Foclóir Gaeilge-Béarla'''.'' Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair.
* [[Diarmaid Ó Muirithe|Ó Muirithe, Diarmaid]]. 2000. '''''A Dictionary of Anglo-Irish''': Words and Phrases from Gaelic in the English of Ireland''. BÁC: [[Four Courts Press]]. ISBN 978-1-85182-445-8
* [[Brian Ó Curnáin|Curnáin, Brian Ó]]. '''''The Irish of Iorras Aithneach, County Galway''''', Vol IV, § 14 Vocabulary (lgh 2177–2373). BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (194+2 lch) [https://www.dias.ie/ga/celt/celt-publications-2/celt-the-irish-of-iorras-aithneach-county-galway/]
* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2012. '''''Cnuasach Focal as [[Oirialla]]'''''. BÁC: Coiscéim. (163 lch)
* [[Críona Ní Gháirbhith|Ní Gháirbhith, Críona]]. 2013. '''''Gaeilge an Chláir: Séad-Chnuasach Focal ón mBéarla'''''. BÁC: Coiscéim. (Suas le 1,800 ceannfhocal) [http://coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html]
* [[Déirdre D'Auria, Déirdre|D'Auria, Déirdre]], [[Mhearraí, Eilís Ní Mhearraí|Mhearraí, Eilís Ní]], et al. 2014. '''''Focail Fholaithe'''''. ARÉ: [http://focailfholaithe.fng.ie/ Foilsithe ar líne]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal)
* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2017. '''''Cnuasach Focal as [[Contae an Dúin|an Dún]]''' agus nótaí eile''. BÁC: Coiscéim. (46 lch)

=== Foclóirí Béarla–Gaeilge ===

* [[Conchubhar Ó Beaglaoich|Ó Beaglaoich, Conchubhar]] ⁊ [[Aodh Buí Mac Cruitín|Mac Cruitín, Aodh Buidhe]]. 1732. ''The English-Irish Dictionary: '''[[An Focloir Bearla Gaoidheilge|Foclóir Béarla-Gaoidheilge]]'''.'' [[Páras]].
* [[Tadhg Ó Coinnialláin|Ó Coinnialláin, Tadhg]]. 1814. '''''An English-Irish Dictionary''' intended for the use of schools.'' Baile Átha Cliath.
* [[Daniel Foley|Foley, Daniel]]. 1855. '''''An English-Irish dictionary''' intended for the use of students of the Irish language.'' Baile Átha Cliath.
* [[Edmund Fournier d'Albe|Fournier d'Albe, Edmund E]]. 1903. '''''An English-Irish Dictionary and Phrase Book'''.'' Baile Átha Cliath.
* [[Timothy O'Neill Lane|O'Neill Lane, Timothy]]. 1904. '''''Lane's English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath.
* [[Láimhbheartach Mac Cionnaith|Mac Cionnaith, L.]] 1911. '''''English-Irish Phrase Dictionary'''''. Baile Átha Cliath: M.H. Gill &amp; Son, Ltd, 1911.
* Mac Cionnaith, L. 1935. '''''Foclóir Béarla agus Gaedhilge''': English-Irish dictionary.'' Baile Átha Cliath: Oifig Díolta Foilseachán Rialtais.
* [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, Tomás]]. 1959. '''''English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair.
* [[Mícheál Ó Siochfhradha|Ó Siochfhradha, Mícheál]]. 1971. '''''Learner's English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath: Comhlacht Oideachais na hÉireann.
* [[Garry Bannister|Bannister, Garry]]. 2008. '''''Kiss my…! Póg mo thóin'''. Dictionary of English-Irish slang''. [[Stigh Lorgan]]: New Island. (céad-foilsithe 1999 le For Sai, eagrán méadaithe 2016). ISBN 978-1-84840-521-9
* [[Foras na Gaeilge]]. 2012. '''''[[Foclóir Nua Béarla–Gaeilge Fhoras na Gaeilge|An Foclóir Nua Béarla-Gaeilge]]'''.'' [http://www.focloir.ie/ga/ Foilsithe ar líne]

=== Foclóirí Béarla–Gaeilge agus Gaeilge-Béarla ===

* Rialtas na hÉireann. 1986. '''''Foclóir Póca'''.'' Baile Átha Cliath: An Gúm.
* [[Séamus Mac Mathúna|Mac Mathúna, Séamus]], ⁊ [[Ailbhe Ó Corráin|Ó Corráin, Ailbhe]]. 1995. '''''Collins Gem Irish dictionary''': English-Irish Irish-English.'' [[Glaschú]]: HarperCollins. ISBN 0-00-470753-2
* [[Séamus Mac Mathúna|Mac Mathúna, Séamus]], ⁊ [[Ailbhe Ó Corráin|Ó Corráin, Ailbhe]]. 1997. '''''Collins Pocket Irish dictionary''': English-Irish Gaeilge-Bearla.'' Glaschú: HarperCollins. ISBN 0-00-470765-6
* [[Ó Cróinín|Ó Cróinín, Breandán]]. 1999. '''''Oxford Irish minidictionary''': Béarla-Gaeilge Gaeilge-Béarla.'' Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-860227-8
* [[Davidovic Mladen|Mladen, Davidovic]]. 2000. '''''Irish-English/English-Irish Dictionary and Phrasebook'''''. [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Hippocrene Books. ISBN 0-87052-110-1

== Foclóirí Gaeilge agus teangacha eile ==
{{Féach freisin|#Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile}}
* [[Íomhá:Flag_of_the_Roman_Empire.svg|25x25px]] [[Risteard Pluincéad|Pluincéad, Risdeard]]. 1662. ''Vocabularium Latinum et Hibernum / '''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge|Foclóir Lainne agus Gaoidheilge]]'''.'' [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_4_2_5/english/catalogue.html Lámhscríbhinn gan foilsiú].
* [[Íomhá:Flag_of_the_Roman_Empire.svg|25x25px]]{{bratach|England}} [[Proinsias Bhailís|Bhailís, Proinsias]] ⁊ [[Tadhg Ó Neachtan|Ó Neachtuin, Tadhg]]. 1730. ''Dictionarium, Latino Anglo Hibernicum / '''Focloir Laidnbhearlghaoidhilge'''''. [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_3_1_13/english/catalogue.html Lámhscríbhinn gan foilsiú].
* {{bratach|Germany}} [[Franz Nikolaus Finck|Finck, Franz Nikolaus]] (1899). '''''Die araner mundart: ein beitrag zur erforschung des westirischen. Zweiter band.''''' '''''Wörterbuch.''''' Marburg: N. G. Elwert'sche Verlagsbuchhandlung. (249 lch) [https://de.wikisource.org/wiki/Die_araner_mundart/W%C3%B6rterbuch][https://archive.org/details/diearanermundart00fincuoft]
* {{bratach|France}} [[Risteárd de Hae|Ae, Risteárd de h–]]. 1952. '''''[[Foclóir Gaedhilge agus Frainncise de hAe|Foclóir Gaedhilge agus Frainncise]]'''.'' Baile Átha Cliath: [[Oifig an tSoláthair]]. (440 lch)
* {{bratach|France}} [[Joseph Vendryes|Vendryes, Joseph]], [[Édouard Bachellery|Bachellery, É.]], ⁊ [[Pierre-Yves Lambert|Lambert, Pierre-Yves]]. 1959-1996 (nár críochnaíodh)''. '''Lexique étymologique de l'irlandais ancien'''''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]; [[Páras]]: CNRC Éditions.
* {{bratach|Germany}} [[Thomas Feito Caldas|Feito Caldas, Thomas]] ⁊ [[Clemens Schleicher|Schleicher, Clemens]]. 1999. '''''Wörterbuch Irisch-Deutsch''': Mit einem deutsch-irischen Wortindex''. Tübingen: [[Buske]]. (573 lch) [https://buske.de/worterbuch-irisch-deutsch.html]
* {{bratach|Germany}} [[Gavin Falconer|Falconer, Gavin]]. 2000. '''''Stór Focal Gearmáinise''' / Irische Vokabeln''. Cambridge, [[Ontario]]: In parentheses Publications. (127 lch) [https://web.archive.org/web/20190427122948/http://www.yorku.ca/inpar/language/StorFocal.pdf Foilsithe ar líne]
* {{bratach|Russia}} [[Alexey Shibakov|Shibakov, Alexey]]. 2002, 2ú Eag: 2006. ''Ирландско-Русскийсловар ('''Foclóir Gaeilge-Rúisis''')''. [https://web.archive.org/web/20120417085909/http://booksbooksbooks.ru/download/Irish-Russian_Chibakov.pdf Foilsithe ar líne] (363 lch). [https://web.archive.org/web/20241205070107/https://www.irish-russian.net/ Leagan athnuaite ar líne] &lt;small&gt;(sa chartlann)&lt;/small&gt;
* {{bratach|Spain}} [[David Barnwell|Barnwell, David]], [[Pádraig Ó Domhnalláin]] ⁊ [[Carmen Rodríguez Alonso]]. 2009. ''Diccionario Irlandés-Español / '''Foclóir Gaeilge-Spáinnise'''''. BÁC: Coiscéim. (368 lch) (2&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; eag. [https://www.evertype.com/books/dictionary-ga-es.html 2022])
* {{bratach|France}} [[Loïg Cheveau|Cheveau, Loïg]]. 2009. '''''Foclóir Póca Gaeilge-Fraincis''' / Dico de Poche Français-Irlandais''. [[Fouenant]]: [[Yoran Embanner]]. [https://www.yoran-embanner.com/dicos-de-poche/149-dico-de-poche-bilingue-irlandaisfrancais-francaisirlandais.html]
* {{bratach|Germany}}{{bratach|England}} [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal)
* {{bratach|Germany}} [[Hans Saffer|Saffer, Hans]]. 2017. '''''Taschenwörterbuch Irisch'''''. Folsithe go neamhspleách. (160 lch)

== Foclóirí Ghaeilge na hAlban ==

* [[Edward Dwelly|Dwelly, Edward]]. 1911. '''''Faclair Gàidhlig gu Beurla''' le Dealbhan/The Illustrated Gaelic - English Dictionary'' (10ú clóbhualadh). [[Dún Éideann]]: Birlinn Limited. ISBN 1874744041.
* [[Malcolm Maclennan|Maclennan, Malcolm]]. 1925. '''''A pronouncing and etymological dictionary of the Gaelic language''': Gaelic-English English-Gaelic.'' [[Dún Éideann]]: John Grant.
* [[Neil MacAlpine|MacAlpine, Neil]], ⁊ [[John Mackenzie|Mackenzie, John]]. 1943. '''''A pronouncing Gaelic-English Dictionary''''' agus '''''An English-Gaelic Dictionary'''.'' [[Glaschú]]: Alexander MacLaren &amp; Sons.
* [[R. W. Renton|Renton, R. W]]. ⁊ [[J. A. MacDonald|MacDonald, J. A.]] 1994. '''''Scottish Gaelic-English/English-Scottish Gaelic Dictionary'''.'' [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Hippocrene Books. (Bunfhoilsitheoir: [[Gairm Pubs]], [[Glaschú]], 1979). ISBN 0-7818-0316-0
* [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Gàidhlig–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014659/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gd2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (178 lch)
* [[Fañch Bihan-Gallic|Bihan-Gallic, Fañch]]. 2024. '''''[[Faclair Gàidhlig na Fantasachd]]'''''. 

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www.dictionaryportal.eu/ga/ctlg/?metaLang=ga Tairseach Eorpach na bhFoclóirí]
* Liosta de chuid an [[Sabhal Mòr Ostaig|Sabhail Mòr Ostaig]] d'[http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/focloiri/ Fhoclóirí ar Líne]
* [http://www.smo.uhi.ac.uk/~oduibhin/#ulaidh_thoir Suíomh Chiaráin Uí Dhuibhín]
* [http://multidict.net/multidict/?sl=ga Foclóirí Gaeilge trí Multidict]
* [http://www.focal.ie/ FOCAL.IE]
* [http://www.csis.ul.ie/focloir/ An Foclóir Beag] ar líne&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.csis.ul.ie/focloir/|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2010-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212025006/http://www.csis.ul.ie/focloir/|archivedate=2010-12-12}}&lt;/ref&gt;
* [https://cadhan.com/ An Cadhan Aonair]
* [http://www.intergaelic.com/gd-ga/trans/ Intergaelic] – Foclóir Gaeilge/Gàidhlig/Gaelg
* [http://www.lexicelt.org/geiriadur/geiriadur.aspx?lang=ga Lexicelt] - Áis foghlaimthe na [[An Bhreatnais|Breatnaise]]
* [http://www.dil.ie/ eDIL]
* [http://focloir.com/?lang=ga Foclóir Gaeilge] &lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://focloir.com/?lang=ga|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2018-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180825095803/http://focloir.com/?lang=ga|archivedate=2018-08-25}}&lt;/ref&gt; L.S. Gógan
* [https://www.yoran-embanner.com/ Yoran Embanner] Siopa Leabhar
* Suíomh do lucht labhartha na Rúisise atá ag foghlaim na Gaeilge: [https://web.archive.org/web/20241205070107/https://www.irish-russian.net/ irish-russian.net] &lt;small&gt;(sa chartlann)&lt;/small&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
====Nótaí====
{{reflist|group=nóta}}

{{Foclóirí na Gaeilge}}

{{DEFAULTSORT:Focloiri Gaeilge}}
[[Catagóir:Foclóirí Gaeilge| ]]
[[Catagóir:Foclóireacht na Gaeilge|*]]
[[Catagóir:Liostaí]]
[[Catagóir:Foclóirí de réir teanga|Gaeilge]]
[[Catagóir:Foclóirí|Gaeilge]]
[[Catagóir:Foclóireacht]]
[[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]]</text>
      <sha1>4albb3369qtnjjdqiy44q0aohuw34yh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322373</id>
      <parentid>1322372</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:45:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Roinnt nasc curtha leis</comment>
      <origin>1322373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28989" sha1="rske7rtdzmjev3c7yngk9yqp0r31vm0" xml:space="preserve">Ní liosta críochnúil é seo a leanas.
[[Íomhá:Focal.ie.gif|mion|255x255px|[http://www.focal.ie/ga/ focal.ie suíomh]]]

== Láithreáin gréasáin ==

* [[Focloir.ie|foclóir.ie]]  [https://www.focloir.ie/ suíomh]
* [[téarma.ie]]  [https://www.tearma.ie/ suíomh]
* [[teanglann.ie]]   [https://www.teanglann.ie/ suíomh]
* [[potafocal.com]]   [http://www.potafocal.com/beo suíomh]
* [[gaois.ie]]  [https://www.gaois.ie/ suíomh]
* [[aistriulitriochta.ie]]  [https://www.aistriulitriochta.ie/ suíomh]
* [[Litreoir]], [[gramadóir]], [[teasáras]], inneall aistriúcháin, srl: féach ar [https://cadhan.com/ cadhan.com] ([https://cadhan.com/gramadoir/foirm.html suíomh])
* focal.ie  [http://www.focal.ie/ga/ suíomh]

== Foclóirí aonteangacha Gaeilge ==

* [[Mícheál Ó Cléirigh|Ó Cléirigh, Micheál]]. 1643. '''''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'''.'' [[Leuven|Lobháin]].
* [[Seoirse Mac Clúin|Mac Clúin, Seoirse]] le [[Tomás Ó Criomhthain|Criomhthain, Tomás Ó]]. 1922. '''''Réilthíní Óir'''''. [[Droichead Átha]]: [[Muinntir Uí Chathail, Teo.|Muinntir Uí Chathail, Teo]]. (272+267 lch: [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3077&amp;fsg_lang=g Iml. I], [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3078 Iml. II])
* [[Seán a' Chóta|Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha]]. 1942. '''''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'''.'' [[Maigh Nuad]]: [https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf Foilsithe ar líne] (4045 lch).
* [[Mícheál Ó Briain|Briain, Mícheál Ó]] ⁊ [[Brian Ó Cuív|Ó Cuív, Brian]]. 1947. '''''Cnósach Focal Ó [[Baile Bhuirne|Bhaile Bhúirne]]''': I gCunndae Chorcaí''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÁC]].
* [[Foras na Gaeilge|Foras Teanga, An]]. 1991. '''''[[An Foclóir Beag]]''': Gaeilge-Gaeilge.'' Athchló. [[Baile Átha Cliath]]: [[An Gúm]]. ISBN 1-85791-364-7
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Le teacht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/eolas-ginearalta-focloir-stairiuil-na-gaeilge|teideal=Eolas Ginearálta Foclóir Stairiúil na Gaeilge|údar=Acadamh Ríoga na hÉireann|dáta=|work=www.ria.ie|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829172904/https://www.ria.ie/eolas-ginearalta-focloir-stairiuil-na-gaeilge|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt; '''''[[Foclóir Stairiúil na Nua-Ghaeilge]]'''''.
** [[Éamonn Ó hÓgáin|Ó hÓgáin, Éamonn]]. 1984. '''''Díolaim Focal (A) ó Chorca Dhuibhne'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (192 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne] &lt;ref name=&quot;:02&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, Tomás]]. 1985. '''''Foirisiún Focal as Gaillimh'''''. BÁC: ARÉ. (240 lch) [https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh] &lt;ref name=&quot;:12&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Leaslaoi Lúcás|U. Lúcás, Leaslaoi]]. 1986. '''''Cnuasach Focal as Ros Goill'''''. BÁC: ARÉ. (46 lch) [https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill] &lt;ref name=&quot;:22&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Caoilfhionn Nic Pháidín|Nic Phaidin, Caoilfhionn]]. 1987. '''''Cnuasach Focal ó Uíbh Ráthach'''''. BÁC: ARÉ. (135 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach] &lt;ref name=&quot;:32&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Diarmuid Ó hAirt|Ó hAirt, Diarmuid]]. 1988. '''''Díolaim Dhéiseach'''''. BÁC: ARÉ. (160 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach] &lt;ref name=&quot;:42&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Úna M. Uí Bheirn|Uí Bheirn, Úna M.]] 1989. '''''Cnuasach Focal as Teileann'''''. BÁC: ARÉ. (213 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann] &lt;ref name=&quot;:52&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Máirtín Ó Cadhain|Ó Cadhain, Máirtín]]. 2021. '''''[[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]]'''''. BÁC: ARÉ. ([https://focloiruichadhain.ria.ie/ ar líne])
* [[Breandán Ó Buachalla|Ó Buachalla, Breandán]]; [[James McCloskey|McCloskey, James]] ⁊ [[Cathal Goan|Goan, Cathal]] (eag.). 2017. '''''Cnuasach Chléire'''''. BÁC: [[IALBÁC]]. (iv + 367 lch) [https://shop.dias.ie/product/cnuasach-chleire/]
* [[Pádraig Ó Mianáin|Ó Mianáin, Pádraig]] (eag.). 2025. '''''[[An Foclóir Nua Gaeilge]]'''''. [[Foras na Gaeilge]]. ([https://www.focloir.ie/ga/ ar líne])

== Teasárais Gaeilge ==

* [[Breandán Ó Doibhlin|Ó Doibhlin, Breandán]]. 1998. '''''Gaoth an fhocail''': foclóir analógach.'' BÁC: [[Coiscéim]].

* [[Seán Mac Cionnaith|Mac Cionnaith, Seán]]. 2003. '''''Focail i bhfócas''': foclóir comhchiallach dátheangach.'' [[Binn Éadair]]: Coiscéim. (508 lch)

* [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin]]. 2006. '''''Líonra Séimeantach na Gaeilge'''.'' Foilsithe [https://web.archive.org/web/20190421014701/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/lsg-1.001.pdf ar líne]. (977 lch)
* [[Gary Bannister|Bannister, Garry]]. 2008. '''''Teasáras gearr na Gaeilge''' (Gaelic-English mini-thesaurus).'' BÁC: [[ForSai]].
* [[Dolores Stewart|Stewart, Dolores]]. 2012. '''''Ó Fhocal go Focal''': ceárta na filíochta''. BÁC: Coiscéim. (237 lch)
* [[Nicholas Williams|Williams, Nicholas]]. 2023. '''''Stórchiste''': Teasáras Aibítreach na Gaeilge''. [[Dùn Dèagh]]: [[Evertype]]. (613 lch)
* Bannister, Garry. 2023. '''''Teasáras Gaeilge-Béarla'''''. BÁC: [[New Island]]. (1,038 lch)

== Foclóirí canúnacha ==
==== Ilchanúnach: ====

* [[Diarmaid Ó Muirithe|Muirithe, Diarmaid Ó]]. 2000. '''''A Dictionary of Anglo-Irish''': Words and Phrases from Gaelic in the English of Ireland''. BÁC: [[Four Courts Press]]. ISBN 978-1-85182-445-8
* [[Déirdre D'Auria, Déirdre|D'Auria, Déirdre]], [[Mhearraí, Eilís Ní Mhearraí|Mhearraí, Eilís Ní]], et al. 2014. '''''Focail Fholaithe'''''. [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]: [http://focailfholaithe.fng.ie/ Foilsithe ar líne]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. (Contaetha Chiarraí, Dhún na nGall, na Gaillimhe, [[Contae Mhaigh Eo|Mhaigh Eo]], na [[Contae na Mí|Mí]], Phort Láirge, agus [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]])

==== [[Contae Chiarraí]]: ====

* [[Seoirse Mac Clúin|Clúin, Seoirse Mac]] le [[Tomás Ó Criomhthain|Criomhthain, Tomás Ó]]. 1922. '''''Réilthíní Óir'''''. [[Droichead Átha]]: [[Muinntir Uí Chathail, Teo.|Muinntir Uí Chathail, Teo]]. (272+267 lch: [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3077&amp;fsg_lang=g Iml. I], [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3078 Iml. II])
* [[Seán a' Chóta|Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha]]. 1942. '''''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'''.'' [[Maigh Nuad]]: [https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf Foilsithe ar Líne] (4045 lch).
* [[Stiofán Ó hAnnracháin|Annracháin, Stiofán Ó h–]]. 1964. '''''Caint an [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|Bhaile Dhuibh]]'''''. BÁC: [[An Clóchomhar]].
* [[Éamonn Ó hÓgáin|Ógáin, Éamonn Ó h–]]. 1984. '''''Díolaim Focal (A) ó [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]]'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (192 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne]
* [[Caoilfhionn Nic Pháidín|Phaidin, Caoilfhionn Nic]]. 1987. '''''Cnuasach Focal ó [[Uíbh Ráthach]]'''''. BÁC: ARÉ. (135 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach]

==== [[Contae Chill Chainnigh]]: ====

* [[Séamus Moylan|Moylan, Séamus]]. 1996. '''''The Language of Kilkenny''': Lexicon, Semantics, Structures''. BÁC: [[Geography Publications]]. ISBN 0-906602-70-X (~3,000 ceannfhocal, idir Bhéarla agus Gaeilge&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Book Reviews|url=https://doi.org/10.1080/01434639908666370|journal=Journal of Multilingual and Multicultural Development|date=1999-01-01|issn=0143-4632|pages=70–87|volume=20|issue=1|doi=10.1080/01434639908666370|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;)

==== [[Contae an Chláir]]: ====

* [[Críona Ní Gháirbhith|Gháirbhith, Críona Ní]]. 2013. '''''Gaeilge an Chláir''': Séad-Chnuasach Focal ón mBéarla''. BÁC: Coiscéim. (Suas le 1,800 ceannfhocal) [http://coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html]{{Dead link|date=Meitheamh 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

==== [[Contae Chorcaí]]: ====

* [[Mícheál Ó Briain|Briain, Mícheál Ó]] ⁊ [[Brian Ó Cuív|Ó Cuív, Brian]]. 1947. '''''Cnósach Focal Ó [[Baile Bhuirne|Bhaile Bhúirne]]''': I gCunndae Chorcaí''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|Institiúid Ard-Léighinn Bhaile Átha Cliath]].
* [[Breandán Ó Buachalla|Ó Buachalla, Breandán]]; [[James McCloskey|McCloskey, James]] ⁊ [[Cathal Goan|Goan, Cathal]] (eag.). 2017. '''''Cnuasach [[Cléire|Chléire]]'''''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÁC]]. (iv + 367 lch) [https://shop.dias.ie/product/cnuasach-chleire/]
* [[David J Webb|Webb, David J]]. 2018 (2&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; eag.). [https://corkirish.wordpress.com/2018/03/04/the-latest-version-of-my-dictionary/ Foilsithe ar líne] (533 lch).

==== [[Contae an Dúin]]: ====

* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2017. '''''Cnuasach Focal as an Dún''' agus nótaí eile''. BÁC: Coiscéim. (46 lch)

==== [[Contae Dhún na nGall]]: ====

* [[Leaslaoi U. Lúcás|Lúcás, Leaslaoi U.]]. 1986. '''''Cnuasach Focal as [[Ros Goill]]'''''. BÁC: ARÉ. (46 lch) [https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill]
* [[Úna M. Uí Bheirn|Bheirn, Úna M. Uí]] 1989. '''''Cnuasach Focal as [[Teileann]]'''''. BÁC: ARÉ. (213 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann]

==== [[Contae na Gaillimhe]]: ====

* [[Tomás de Bhaldraithe|Bhaldraithe, Tomás de]]. 1985. '''''Foirisiún Focal as Gaillimh'''''. BÁC: ARÉ. (240 lch) [https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh]
* [[Brian Ó Curnáin|Curnáin, Brian Ó]]. '''''The Irish of [[Iorras Aithneach]], County Galway''''', Vol IV, § 14 Vocabulary (lgh 2177–2373). BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (194+2 lch) [https://www.dias.ie/ga/celt/celt-publications-2/celt-the-irish-of-iorras-aithneach-county-galway/]
* [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal)
* [[Máirtín Ó Cadhain|Cadhain, Máirtín Ó]]. 2021. '''''[[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]]'''''. BÁC: ARÉ. ([https://focloiruichadhain.ria.ie/ ar líne])

==== [[Contae Lú]] ⁊ na Contaetha máguaird: ====

* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2012. '''''Cnuasach Focal as [[Oirialla]]'''''. BÁC: Coiscéim. (163 lch; an dara heagrán )

==== [[Contae Phort Láirge]]: ====

* [[Diarmuid Ó hAirt|Airt, Diarmuid Ó h–]]. 1988. '''''Díolaim Dhéiseach'''''. BÁC: ARÉ. (160 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach]

== Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile ==

* {{bratach|Brittany}} [[John Toland|Toland, John]]. 1726. '''''Vocabularium Armorico-Hibernicum'''''. Sa chnuasach ''A Collection of Several Pieces of Mr. John Toland ... Volume I'', lch 204–219. [[Londain]]: J. Peel. [https://archive.org/details/bim_eighteenth-century_works-a-collection-of_toland-john_1726_1/page/212/mode/2up]
* {{bratach|Scotland}} [[Gordon Mac Gill-Fhinnein|Mac Gill-Fhinnein, Gordon]]. 1966. Gluais Gaeilge-Gàidhlig in '''''Gàidhlig Uidhist a Deas'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (Thart faoi 2000 focal&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;) [https://books.dias.ie/index.php?main_page=product_info&amp;cPath=8_37&amp;products_id=84]
* {{bratach|Brittany}} [[Loeiz Andouard|Andouard, Loeiz]] ⁊ [[Éamon Ó Ciosáin (fear léinn)|Ó Ciosáin, Éamon]]. 1987. ''[[Foclóir Gaeilge–Briotáinis Andouard ⁊ Uí Chiosáin|Geriadur Iwerzhoneg-Brezhoneg / '''Foclóir Gaeilge-Briotáinis''']]''. [[Mouladurioù Hor Yezh]] &lt;small&gt;[&lt;nowiki/&gt;[[:br:Mouladurioù Hor Yezh|br]]]&lt;/small&gt; (xiii+212 lch).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Review of Foclóir Gaeilge-Briotáinis (Geriadur iwerzhoneg/brezhoneg)|url=https://www.jstor.org/stable/20556311|journal=[[Comhar]]|issn=0010-2369|pages=lch 37|volume=46|issue=8|doi=10.2307/20556311|author=[[Henri Leperlier]]|year=1987|month=Lúnasa}}&lt;/ref&gt;
* {{bratach|Brittany}} [[Loïg Cheveau|Cheveau, Loïg]]. 2010. ''Geriadur-Chakod Brezhoneg-Iwerzhoneg / '''Foclóir Póca Gaeilge-Briotáinis'''''. [[Fouenant]]: [[Yoran Embanner]]. (xxi+278+ix+146 lch) [https://www.yoran-embanner.com/dicos-de-poche/141-dico-de-poche-bilingue-irlandaisbreton-bretonirlandais.html]
* {{bratach|Scotland}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Gàidhlig–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014659/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gd2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (178 lch)
* {{bratach|Isle of Man}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Manainnis–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Manainnis–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014702/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gv2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (198 lch)
* {{bratach|Wales}} [[Joe Mitchell|Mitchell, Joe]]. 2017. ''[[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|Geiriadur Cymraeg ~ Gwyddeleg / '''Foclóir Breatnais ~ Gaeilge''']]''. [[An Bhreatain Bheag]]: [[Gwasg Gwaelod yr Ardd]]. (v+229+xxiii lch)&lt;!--[https://www.cantamilvintage.com/cynnyrch/geiriadur-cymraeg-gwyddeleg/?lang=cy]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--&gt;[https://web.archive.org/web/20210729173252/http://www.geiriadurgwyddeleg.com/ga.php]
* {{bratach|Isle of Man}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] ⁊ [[Phil Kelly|Kelly, Phil]] 2021. ''Lioar Raaghyn / '''[[Frásleabhar Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly|Frásleabhar]]''' / Phrase Book''. [https://kevinscannell.com/files/frasleabhar.pdf Foilsithe ar Líne]. (1625 lch)

== Foclóirí Gaeilge agus Béarla ==
=== Foclóirí Gaeilge–Béarla ===

* [[Edward Lhuyd|Lhuyd, Edward]]. 1707. '''''Foclóir Gaoidheilge-Shagsonach''': A Comparative Vocabulary of the Original Languages of Britain and Ireland'' in ''Archaeologia Britannica.'' [[Oxford]].
* [[Tadhg Ó Neachtain|Ó Neachtain, Tadhg]]. 1739. '''''Foclóir Gaedhil-bhéarlach'''.'' Lámhscríbhinn neamhfhoilsithe.
* [[Seán Ó Briain (foclóirí)|O'Brien, J.]] 1768. '''''Focalóir Gaoidhilge-Sax Bhéarla''', or an Irish-English Dictionary''. [[Páras]]. An dara heagrán, 1832.
* [[Thomas de Vere Coneys|Coneys, Thomas de Vere]]. 1849. '''''Foclóir Gaoidhilge-Sacs-Béarla''','' ''nó an'' ''Irish-English Dictionary''. Baile Átha Cliath.
* [[Éadbhard Ó Raghallaigh|O’Reilly, Edward]]. 1864. '''''An Irish-English Dictionary''' with copious quotations from the most esteemed ancient and modern writers, to elucidate the meaning of obscure words, and numerous comparisons of Irish words with those of similar orthography, sense, or sound in the Welsh and Hebrew languages.'' With a supplement containing many thousand Irish words, with their interpretations in English, collected throughout Ireland, and among ancient unpublished manuscripts by [[John O'Donovan]]. Baile Átha Cliath: James Duffy.
* [[Íomhá:An_Irish-English_dictionary,_being_a_thesaurus_of_words,_phrases_and_idioms_of_the_modern_Irish_language,_with_explanations_in_English.djvu|mion|''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]'' [[Pádraig Ua Duinnín|Uí Dhuinnín]], eagrán 1904]][[Pádraig Ua Duinnín|Dinneen, Patrick S.]] 1927. '''''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]''', An Irish-English Dictionary, being a thesaurus of the words, phrases, and idioms of the modern Irish language.'' New edition, revised and greatly enlarged. Reprinted with editions in 1934. Baile Átha Cliath: [[Cumann na Scríbheann nGaedhilge]].
* [[Ernest Gordon Quin|Quin, E.G]]. (Eag.). 1913-1976. '''''[[Dictionary of the Irish Language]]''': Based Mainly on Old and Middle Irish Materials''. BÁC: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (632 lch)  [https://www.dil.ie/ Leagan athchóirithe ar líne].
* [[Niall Ó Dónaill|Ó Dónaill, Niall]]. 1977. '''''Foclóir Gaeilge-Béarla'''.'' Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair.
* [[Diarmaid Ó Muirithe|Ó Muirithe, Diarmaid]]. 2000. '''''A Dictionary of Anglo-Irish''': Words and Phrases from Gaelic in the English of Ireland''. BÁC: [[Four Courts Press]]. ISBN 978-1-85182-445-8
* [[Brian Ó Curnáin|Curnáin, Brian Ó]]. '''''The Irish of Iorras Aithneach, County Galway''''', Vol IV, § 14 Vocabulary (lgh 2177–2373). BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (194+2 lch) [https://www.dias.ie/ga/celt/celt-publications-2/celt-the-irish-of-iorras-aithneach-county-galway/]
* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2012. '''''Cnuasach Focal as [[Oirialla]]'''''. BÁC: Coiscéim. (163 lch)
* [[Críona Ní Gháirbhith|Ní Gháirbhith, Críona]]. 2013. '''''Gaeilge an Chláir: Séad-Chnuasach Focal ón mBéarla'''''. BÁC: Coiscéim. (Suas le 1,800 ceannfhocal) [http://coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html]
* [[Déirdre D'Auria, Déirdre|D'Auria, Déirdre]], [[Mhearraí, Eilís Ní Mhearraí|Mhearraí, Eilís Ní]], et al. 2014. '''''Focail Fholaithe'''''. ARÉ: [http://focailfholaithe.fng.ie/ Foilsithe ar líne]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal)
* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2017. '''''Cnuasach Focal as [[Contae an Dúin|an Dún]]''' agus nótaí eile''. BÁC: Coiscéim. (46 lch)

=== Foclóirí Béarla–Gaeilge ===

* [[Conchubhar Ó Beaglaoich|Ó Beaglaoich, Conchubhar]] ⁊ [[Aodh Buí Mac Cruitín|Mac Cruitín, Aodh Buidhe]]. 1732. ''The English-Irish Dictionary: '''[[An Focloir Bearla Gaoidheilge|Foclóir Béarla-Gaoidheilge]]'''.'' [[Páras]].
* [[Tadhg Ó Coinnialláin|Ó Coinnialláin, Tadhg]]. 1814. '''''An English-Irish Dictionary''' intended for the use of schools.'' Baile Átha Cliath.
* [[Daniel Foley|Foley, Daniel]]. 1855. '''''An English-Irish dictionary''' intended for the use of students of the Irish language.'' Baile Átha Cliath.
* [[Edmund Fournier d'Albe|Fournier d'Albe, Edmund E]]. 1903. '''''An English-Irish Dictionary and Phrase Book'''.'' Baile Átha Cliath.
* [[Timothy O'Neill Lane|O'Neill Lane, Timothy]]. 1904. '''''Lane's English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath.
* [[Láimhbheartach Mac Cionnaith|Mac Cionnaith, L.]] 1911. '''''English-Irish Phrase Dictionary'''''. Baile Átha Cliath: M.H. Gill &amp; Son, Ltd, 1911.
* Mac Cionnaith, L. 1935. '''''Foclóir Béarla agus Gaedhilge''': English-Irish dictionary.'' Baile Átha Cliath: Oifig Díolta Foilseachán Rialtais.
* [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, Tomás]]. 1959. '''''English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair.
* [[Mícheál Ó Siochfhradha|Ó Siochfhradha, Mícheál]]. 1971. '''''Learner's English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath: Comhlacht Oideachais na hÉireann.
* [[Garry Bannister|Bannister, Garry]]. 2008. '''''Kiss my…! Póg mo thóin'''. Dictionary of English-Irish slang''. [[Stigh Lorgan]]: New Island. (céad-foilsithe 1999 le For Sai, eagrán méadaithe 2016). ISBN 978-1-84840-521-9
* [[Foras na Gaeilge]]. 2012. '''''[[Foclóir Nua Béarla–Gaeilge Fhoras na Gaeilge|An Foclóir Nua Béarla-Gaeilge]]'''.'' [http://www.focloir.ie/ga/ Foilsithe ar líne]

=== Foclóirí Béarla–Gaeilge agus Gaeilge-Béarla ===

* Rialtas na hÉireann. 1986. '''''Foclóir Póca'''.'' Baile Átha Cliath: An Gúm.
* [[Séamus Mac Mathúna|Mac Mathúna, Séamus]], ⁊ [[Ailbhe Ó Corráin|Ó Corráin, Ailbhe]]. 1995. '''''Collins Gem Irish dictionary''': English-Irish Irish-English.'' [[Glaschú]]: HarperCollins. ISBN 0-00-470753-2
* [[Séamus Mac Mathúna|Mac Mathúna, Séamus]], ⁊ [[Ailbhe Ó Corráin|Ó Corráin, Ailbhe]]. 1997. '''''Collins Pocket Irish dictionary''': English-Irish Gaeilge-Bearla.'' Glaschú: HarperCollins. ISBN 0-00-470765-6
* [[Ó Cróinín|Ó Cróinín, Breandán]]. 1999. '''''Oxford Irish minidictionary''': Béarla-Gaeilge Gaeilge-Béarla.'' Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-860227-8
* [[Davidovic Mladen|Mladen, Davidovic]]. 2000. '''''Irish-English/English-Irish Dictionary and Phrasebook'''''. [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Hippocrene Books. ISBN 0-87052-110-1

== Foclóirí Gaeilge agus teangacha eile ==
{{Féach freisin|#Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile}}
* [[Íomhá:Flag_of_the_Roman_Empire.svg|25x25px]] [[Risteard Pluincéad|Pluincéad, Risdeard]]. 1662. ''Vocabularium Latinum et Hibernum / '''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge|Foclóir Lainne agus Gaoidheilge]]'''.'' [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_4_2_5/english/catalogue.html Lámhscríbhinn gan foilsiú].
* [[Íomhá:Flag_of_the_Roman_Empire.svg|25x25px]]{{bratach|England}} [[Proinsias Bhailís|Bhailís, Proinsias]] ⁊ [[Tadhg Ó Neachtan|Ó Neachtuin, Tadhg]]. 1730. ''Dictionarium, Latino Anglo Hibernicum / '''Focloir Laidnbhearlghaoidhilge'''''. [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_3_1_13/english/catalogue.html Lámhscríbhinn gan foilsiú].
* {{bratach|Germany}} [[Franz Nikolaus Finck|Finck, Franz Nikolaus]] (1899). '''''Die araner mundart: ein beitrag zur erforschung des westirischen. Zweiter band.''''' '''''Wörterbuch.''''' Marburg: N. G. Elwert'sche Verlagsbuchhandlung. (249 lch) [https://de.wikisource.org/wiki/Die_araner_mundart/W%C3%B6rterbuch][https://archive.org/details/diearanermundart00fincuoft]
* {{bratach|France}} [[Risteárd de Hae|Ae, Risteárd de h–]]. 1952. '''''[[Foclóir Gaedhilge agus Frainncise de hAe|Foclóir Gaedhilge agus Frainncise]]'''.'' Baile Átha Cliath: [[Oifig an tSoláthair]]. (440 lch)
* {{bratach|France}} [[Joseph Vendryes|Vendryes, Joseph]], [[Édouard Bachellery|Bachellery, É.]], ⁊ [[Pierre-Yves Lambert|Lambert, Pierre-Yves]]. 1959-1996 (nár críochnaíodh)''. '''Lexique étymologique de l'irlandais ancien'''''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]; [[Páras]]: CNRC Éditions.
* {{bratach|Germany}} [[Thomas Feito Caldas|Feito Caldas, Thomas]] ⁊ [[Clemens Schleicher|Schleicher, Clemens]]. 1999. '''''Wörterbuch Irisch-Deutsch''': Mit einem deutsch-irischen Wortindex''. Tübingen: [[Buske]]. (573 lch) [https://buske.de/worterbuch-irisch-deutsch.html]
* {{bratach|Germany}} [[Gavin Falconer|Falconer, Gavin]]. 2000. '''''Stór Focal Gearmáinise''' / Irische Vokabeln''. Cambridge, [[Ontario]]: In parentheses Publications. (127 lch) [https://web.archive.org/web/20190427122948/http://www.yorku.ca/inpar/language/StorFocal.pdf Foilsithe ar líne]
* {{bratach|Russia}} [[Alexey Shibakov|Shibakov, Alexey]]. 2002, 2ú Eag: 2006. ''Ирландско-Русскийсловар ('''Foclóir Gaeilge-Rúisis''')''. [https://web.archive.org/web/20120417085909/http://booksbooksbooks.ru/download/Irish-Russian_Chibakov.pdf Foilsithe ar líne] (363 lch). [https://web.archive.org/web/20241205070107/https://www.irish-russian.net/ Leagan athnuaite ar líne] &lt;small&gt;(sa chartlann)&lt;/small&gt;
* {{bratach|Spain}} [[David Barnwell|Barnwell, David]], [[Pádraig Ó Domhnalláin]] ⁊ [[Carmen Rodríguez Alonso]]. 2009. ''Diccionario Irlandés-Español / '''Foclóir Gaeilge-Spáinnise'''''. BÁC: Coiscéim. (368 lch) (2&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; eag. [https://www.evertype.com/books/dictionary-ga-es.html 2022])
* {{bratach|France}} [[Loïg Cheveau|Cheveau, Loïg]]. 2009. '''''Foclóir Póca Gaeilge-Fraincis''' / Dico de Poche Français-Irlandais''. [[Fouenant]]: [[Yoran Embanner]]. [https://www.yoran-embanner.com/dicos-de-poche/149-dico-de-poche-bilingue-irlandaisfrancais-francaisirlandais.html]
* {{bratach|Germany}}{{bratach|England}} [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal)
* {{bratach|Germany}} [[Hans Saffer|Saffer, Hans]]. 2017. '''''Taschenwörterbuch Irisch'''''. Folsithe go neamhspleách. (160 lch)

== Foclóirí Ghaeilge na hAlban ==

* [[Edward Dwelly|Dwelly, Edward]]. 1911. '''''Faclair Gàidhlig gu Beurla''' le Dealbhan/The Illustrated Gaelic - English Dictionary'' (10ú clóbhualadh). [[Dún Éideann]]: Birlinn Limited. ISBN 1874744041.
* [[Malcolm Maclennan|Maclennan, Malcolm]]. 1925. '''''A pronouncing and etymological dictionary of the Gaelic language''': Gaelic-English English-Gaelic.'' [[Dún Éideann]]: John Grant.
* [[Neil MacAlpine|MacAlpine, Neil]], ⁊ [[John Mackenzie|Mackenzie, John]]. 1943. '''''A pronouncing Gaelic-English Dictionary''''' agus '''''An English-Gaelic Dictionary'''.'' [[Glaschú]]: Alexander MacLaren &amp; Sons.
* [[R. W. Renton|Renton, R. W]]. ⁊ [[J. A. MacDonald|MacDonald, J. A.]] 1994. '''''Scottish Gaelic-English/English-Scottish Gaelic Dictionary'''.'' [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Hippocrene Books. (Bunfhoilsitheoir: [[Gairm Pubs]], [[Glaschú]], 1979). ISBN 0-7818-0316-0
* [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Gàidhlig–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014659/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gd2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (178 lch)
* [[Fañch Bihan-Gallic|Bihan-Gallic, Fañch]]. 2024. '''''[[Faclair Gàidhlig na Fantasachd]]'''''. 

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www.dictionaryportal.eu/ga/ctlg/?metaLang=ga Tairseach Eorpach na bhFoclóirí]
* Liosta de chuid an [[Sabhal Mòr Ostaig|Sabhail Mòr Ostaig]] d'[http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/focloiri/ Fhoclóirí ar Líne]
* [http://www.smo.uhi.ac.uk/~oduibhin/#ulaidh_thoir Suíomh Chiaráin Uí Dhuibhín]
* [http://multidict.net/multidict/?sl=ga Foclóirí Gaeilge trí Multidict]
* [http://www.focal.ie/ FOCAL.IE]
* [http://www.csis.ul.ie/focloir/ An Foclóir Beag] ar líne&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.csis.ul.ie/focloir/|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2010-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212025006/http://www.csis.ul.ie/focloir/|archivedate=2010-12-12}}&lt;/ref&gt;
* [https://cadhan.com/ An Cadhan Aonair]
* [http://www.intergaelic.com/gd-ga/trans/ Intergaelic] – Foclóir Gaeilge/Gàidhlig/Gaelg
* [http://www.lexicelt.org/geiriadur/geiriadur.aspx?lang=ga Lexicelt] - Áis foghlaimthe na [[An Bhreatnais|Breatnaise]]
* [http://www.dil.ie/ eDIL]
* [http://focloir.com/?lang=ga Foclóir Gaeilge] &lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://focloir.com/?lang=ga|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2018-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180825095803/http://focloir.com/?lang=ga|archivedate=2018-08-25}}&lt;/ref&gt; L.S. Gógan
* [https://www.yoran-embanner.com/ Yoran Embanner] Siopa Leabhar
* Suíomh do lucht labhartha na Rúisise atá ag foghlaim na Gaeilge: [https://web.archive.org/web/20241205070107/https://www.irish-russian.net/ irish-russian.net] &lt;small&gt;(sa chartlann)&lt;/small&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
====Nótaí====
{{reflist|group=nóta}}

{{Foclóirí na Gaeilge}}

{{DEFAULTSORT:Focloiri Gaeilge}}
[[Catagóir:Foclóirí Gaeilge| ]]
[[Catagóir:Foclóireacht na Gaeilge|*]]
[[Catagóir:Liostaí]]
[[Catagóir:Foclóirí de réir teanga|Gaeilge]]
[[Catagóir:Foclóirí|Gaeilge]]
[[Catagóir:Foclóireacht]]
[[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]]</text>
      <sha1>rske7rtdzmjev3c7yngk9yqp0r31vm0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322388</id>
      <parentid>1322373</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T00:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 13 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1322388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30677" sha1="9npvsgx8cmrxdkz0kyjd23ke5qyl3pk" xml:space="preserve">Ní liosta críochnúil é seo a leanas.
[[Íomhá:Focal.ie.gif|mion|255x255px|[http://www.focal.ie/ga/ focal.ie suíomh]]]

== Láithreáin gréasáin ==

* [[Focloir.ie|foclóir.ie]]  [https://www.focloir.ie/ suíomh]
* [[téarma.ie]]  [https://www.tearma.ie/ suíomh]
* [[teanglann.ie]]   [https://www.teanglann.ie/ suíomh]
* [[potafocal.com]]   [http://www.potafocal.com/beo suíomh]
* [[gaois.ie]]  [https://www.gaois.ie/ suíomh]
* [[aistriulitriochta.ie]]  [https://www.aistriulitriochta.ie/ suíomh]
* [[Litreoir]], [[gramadóir]], [[teasáras]], inneall aistriúcháin, srl: féach ar [https://cadhan.com/ cadhan.com] ([https://cadhan.com/gramadoir/foirm.html suíomh])
* focal.ie  [http://www.focal.ie/ga/ suíomh]

== Foclóirí aonteangacha Gaeilge ==

* [[Mícheál Ó Cléirigh|Ó Cléirigh, Micheál]]. 1643. '''''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'''.'' [[Leuven|Lobháin]].
* [[Seoirse Mac Clúin|Mac Clúin, Seoirse]] le [[Tomás Ó Criomhthain|Criomhthain, Tomás Ó]]. 1922. '''''Réilthíní Óir'''''. [[Droichead Átha]]: [[Muinntir Uí Chathail, Teo.|Muinntir Uí Chathail, Teo]]. (272+267 lch: [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3077&amp;fsg_lang=g Iml. I], [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3078 Iml. II])
* [[Seán a' Chóta|Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha]]. 1942. '''''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'''.'' [[Maigh Nuad]]: [https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf Foilsithe ar líne] (4045 lch).
* [[Mícheál Ó Briain|Briain, Mícheál Ó]] ⁊ [[Brian Ó Cuív|Ó Cuív, Brian]]. 1947. '''''Cnósach Focal Ó [[Baile Bhuirne|Bhaile Bhúirne]]''': I gCunndae Chorcaí''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÁC]].
* [[Foras na Gaeilge|Foras Teanga, An]]. 1991. '''''[[An Foclóir Beag]]''': Gaeilge-Gaeilge.'' Athchló. [[Baile Átha Cliath]]: [[An Gúm]]. ISBN 1-85791-364-7
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Le teacht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/eolas-ginearalta-focloir-stairiuil-na-gaeilge|teideal=Eolas Ginearálta Foclóir Stairiúil na Gaeilge|údar=Acadamh Ríoga na hÉireann|dáta=|work=www.ria.ie|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829172904/https://www.ria.ie/eolas-ginearalta-focloir-stairiuil-na-gaeilge|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt; '''''[[Foclóir Stairiúil na Nua-Ghaeilge]]'''''.
** [[Éamonn Ó hÓgáin|Ó hÓgáin, Éamonn]]. 1984. '''''Díolaim Focal (A) ó Chorca Dhuibhne'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (192 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne |date=2019-08-29 }} &lt;ref name=&quot;:02&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, Tomás]]. 1985. '''''Foirisiún Focal as Gaillimh'''''. BÁC: ARÉ. (240 lch) [https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh |date=2019-08-29 }} &lt;ref name=&quot;:12&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Leaslaoi Lúcás|U. Lúcás, Leaslaoi]]. 1986. '''''Cnuasach Focal as Ros Goill'''''. BÁC: ARÉ. (46 lch) [https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill |date=2019-08-29 }} &lt;ref name=&quot;:22&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Caoilfhionn Nic Pháidín|Nic Phaidin, Caoilfhionn]]. 1987. '''''Cnuasach Focal ó Uíbh Ráthach'''''. BÁC: ARÉ. (135 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach |date=2019-08-29 }} &lt;ref name=&quot;:32&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Diarmuid Ó hAirt|Ó hAirt, Diarmuid]]. 1988. '''''Díolaim Dhéiseach'''''. BÁC: ARÉ. (160 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach |date=2019-08-29 }} &lt;ref name=&quot;:42&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Úna M. Uí Bheirn|Uí Bheirn, Úna M.]] 1989. '''''Cnuasach Focal as Teileann'''''. BÁC: ARÉ. (213 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann |date=2019-08-29 }} &lt;ref name=&quot;:52&quot; group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann|archivedate=2019-08-29}}&lt;/ref&gt;
** [[Máirtín Ó Cadhain|Ó Cadhain, Máirtín]]. 2021. '''''[[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]]'''''. BÁC: ARÉ. ([https://focloiruichadhain.ria.ie/ ar líne])
* [[Breandán Ó Buachalla|Ó Buachalla, Breandán]]; [[James McCloskey|McCloskey, James]] ⁊ [[Cathal Goan|Goan, Cathal]] (eag.). 2017. '''''Cnuasach Chléire'''''. BÁC: [[IALBÁC]]. (iv + 367 lch) [https://shop.dias.ie/product/cnuasach-chleire/]
* [[Pádraig Ó Mianáin|Ó Mianáin, Pádraig]] (eag.). 2025. '''''[[An Foclóir Nua Gaeilge]]'''''. [[Foras na Gaeilge]]. ([https://www.focloir.ie/ga/ ar líne])

== Teasárais Gaeilge ==

* [[Breandán Ó Doibhlin|Ó Doibhlin, Breandán]]. 1998. '''''Gaoth an fhocail''': foclóir analógach.'' BÁC: [[Coiscéim]].

* [[Seán Mac Cionnaith|Mac Cionnaith, Seán]]. 2003. '''''Focail i bhfócas''': foclóir comhchiallach dátheangach.'' [[Binn Éadair]]: Coiscéim. (508 lch)

* [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin]]. 2006. '''''Líonra Séimeantach na Gaeilge'''.'' Foilsithe [https://web.archive.org/web/20190421014701/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/lsg-1.001.pdf ar líne]. (977 lch)
* [[Gary Bannister|Bannister, Garry]]. 2008. '''''Teasáras gearr na Gaeilge''' (Gaelic-English mini-thesaurus).'' BÁC: [[ForSai]].
* [[Dolores Stewart|Stewart, Dolores]]. 2012. '''''Ó Fhocal go Focal''': ceárta na filíochta''. BÁC: Coiscéim. (237 lch)
* [[Nicholas Williams|Williams, Nicholas]]. 2023. '''''Stórchiste''': Teasáras Aibítreach na Gaeilge''. [[Dùn Dèagh]]: [[Evertype]]. (613 lch)
* Bannister, Garry. 2023. '''''Teasáras Gaeilge-Béarla'''''. BÁC: [[New Island]]. (1,038 lch)

== Foclóirí canúnacha ==
==== Ilchanúnach: ====

* [[Diarmaid Ó Muirithe|Muirithe, Diarmaid Ó]]. 2000. '''''A Dictionary of Anglo-Irish''': Words and Phrases from Gaelic in the English of Ireland''. BÁC: [[Four Courts Press]]. ISBN 978-1-85182-445-8
* [[Déirdre D'Auria, Déirdre|D'Auria, Déirdre]], [[Mhearraí, Eilís Ní Mhearraí|Mhearraí, Eilís Ní]], et al. 2014. '''''Focail Fholaithe'''''. [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]: [http://focailfholaithe.fng.ie/ Foilsithe ar líne]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. (Contaetha Chiarraí, Dhún na nGall, na Gaillimhe, [[Contae Mhaigh Eo|Mhaigh Eo]], na [[Contae na Mí|Mí]], Phort Láirge, agus [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]])

==== [[Contae Chiarraí]]: ====

* [[Seoirse Mac Clúin|Clúin, Seoirse Mac]] le [[Tomás Ó Criomhthain|Criomhthain, Tomás Ó]]. 1922. '''''Réilthíní Óir'''''. [[Droichead Átha]]: [[Muinntir Uí Chathail, Teo.|Muinntir Uí Chathail, Teo]]. (272+267 lch: [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3077&amp;fsg_lang=g Iml. I], [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&amp;fsg_id=3078 Iml. II])
* [[Seán a' Chóta|Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha]]. 1942. '''''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'''.'' [[Maigh Nuad]]: [https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf Foilsithe ar Líne] (4045 lch).
* [[Stiofán Ó hAnnracháin|Annracháin, Stiofán Ó h–]]. 1964. '''''Caint an [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|Bhaile Dhuibh]]'''''. BÁC: [[An Clóchomhar]].
* [[Éamonn Ó hÓgáin|Ógáin, Éamonn Ó h–]]. 1984. '''''Díolaim Focal (A) ó [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]]'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (192 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne |date=2019-08-29 }}
* [[Caoilfhionn Nic Pháidín|Phaidin, Caoilfhionn Nic]]. 1987. '''''Cnuasach Focal ó [[Uíbh Ráthach]]'''''. BÁC: ARÉ. (135 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach |date=2019-08-29 }}

==== [[Contae Chill Chainnigh]]: ====

* [[Séamus Moylan|Moylan, Séamus]]. 1996. '''''The Language of Kilkenny''': Lexicon, Semantics, Structures''. BÁC: [[Geography Publications]]. ISBN 0-906602-70-X (~3,000 ceannfhocal, idir Bhéarla agus Gaeilge&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Book Reviews|url=https://doi.org/10.1080/01434639908666370|journal=Journal of Multilingual and Multicultural Development|date=1999-01-01|issn=0143-4632|pages=70–87|volume=20|issue=1|doi=10.1080/01434639908666370|language=Béarla}}&lt;/ref&gt;)

==== [[Contae an Chláir]]: ====

* [[Críona Ní Gháirbhith|Gháirbhith, Críona Ní]]. 2013. '''''Gaeilge an Chláir''': Séad-Chnuasach Focal ón mBéarla''. BÁC: Coiscéim. (Suas le 1,800 ceannfhocal) [http://coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html]{{Dead link|date=Meitheamh 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

==== [[Contae Chorcaí]]: ====

* [[Mícheál Ó Briain|Briain, Mícheál Ó]] ⁊ [[Brian Ó Cuív|Ó Cuív, Brian]]. 1947. '''''Cnósach Focal Ó [[Baile Bhuirne|Bhaile Bhúirne]]''': I gCunndae Chorcaí''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|Institiúid Ard-Léighinn Bhaile Átha Cliath]].
* [[Breandán Ó Buachalla|Ó Buachalla, Breandán]]; [[James McCloskey|McCloskey, James]] ⁊ [[Cathal Goan|Goan, Cathal]] (eag.). 2017. '''''Cnuasach [[Cléire|Chléire]]'''''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÁC]]. (iv + 367 lch) [https://shop.dias.ie/product/cnuasach-chleire/]
* [[David J Webb|Webb, David J]]. 2018 (2&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; eag.). [https://corkirish.wordpress.com/2018/03/04/the-latest-version-of-my-dictionary/ Foilsithe ar líne] (533 lch).

==== [[Contae an Dúin]]: ====

* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2017. '''''Cnuasach Focal as an Dún''' agus nótaí eile''. BÁC: Coiscéim. (46 lch)

==== [[Contae Dhún na nGall]]: ====

* [[Leaslaoi U. Lúcás|Lúcás, Leaslaoi U.]]. 1986. '''''Cnuasach Focal as [[Ros Goill]]'''''. BÁC: ARÉ. (46 lch) [https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill |date=2019-08-29 }}
* [[Úna M. Uí Bheirn|Bheirn, Úna M. Uí]] 1989. '''''Cnuasach Focal as [[Teileann]]'''''. BÁC: ARÉ. (213 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann |date=2019-08-29 }}

==== [[Contae na Gaillimhe]]: ====

* [[Tomás de Bhaldraithe|Bhaldraithe, Tomás de]]. 1985. '''''Foirisiún Focal as Gaillimh'''''. BÁC: ARÉ. (240 lch) [https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh |date=2019-08-29 }}
* [[Brian Ó Curnáin|Curnáin, Brian Ó]]. '''''The Irish of [[Iorras Aithneach]], County Galway''''', Vol IV, § 14 Vocabulary (lgh 2177–2373). BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (194+2 lch) [https://www.dias.ie/ga/celt/celt-publications-2/celt-the-irish-of-iorras-aithneach-county-galway/]
* [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal)
* [[Máirtín Ó Cadhain|Cadhain, Máirtín Ó]]. 2021. '''''[[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]]'''''. BÁC: ARÉ. ([https://focloiruichadhain.ria.ie/ ar líne])

==== [[Contae Lú]] ⁊ na Contaetha máguaird: ====

* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2012. '''''Cnuasach Focal as [[Oirialla]]'''''. BÁC: Coiscéim. (163 lch; an dara heagrán )

==== [[Contae Phort Láirge]]: ====

* [[Diarmuid Ó hAirt|Airt, Diarmuid Ó h–]]. 1988. '''''Díolaim Dhéiseach'''''. BÁC: ARÉ. (160 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach |date=2019-08-29 }}

== Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile ==

* {{bratach|Brittany}} [[John Toland|Toland, John]]. 1726. '''''Vocabularium Armorico-Hibernicum'''''. Sa chnuasach ''A Collection of Several Pieces of Mr. John Toland ... Volume I'', lch 204–219. [[Londain]]: J. Peel. [https://archive.org/details/bim_eighteenth-century_works-a-collection-of_toland-john_1726_1/page/212/mode/2up]
* {{bratach|Scotland}} [[Gordon Mac Gill-Fhinnein|Mac Gill-Fhinnein, Gordon]]. 1966. Gluais Gaeilge-Gàidhlig in '''''Gàidhlig Uidhist a Deas'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (Thart faoi 2000 focal&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;) [https://books.dias.ie/index.php?main_page=product_info&amp;cPath=8_37&amp;products_id=84]
* {{bratach|Brittany}} [[Loeiz Andouard|Andouard, Loeiz]] ⁊ [[Éamon Ó Ciosáin (fear léinn)|Ó Ciosáin, Éamon]]. 1987. ''[[Foclóir Gaeilge–Briotáinis Andouard ⁊ Uí Chiosáin|Geriadur Iwerzhoneg-Brezhoneg / '''Foclóir Gaeilge-Briotáinis''']]''. [[Mouladurioù Hor Yezh]] &lt;small&gt;[&lt;nowiki/&gt;[[:br:Mouladurioù Hor Yezh|br]]]&lt;/small&gt; (xiii+212 lch).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Review of Foclóir Gaeilge-Briotáinis (Geriadur iwerzhoneg/brezhoneg)|url=https://www.jstor.org/stable/20556311|journal=[[Comhar]]|issn=0010-2369|pages=lch 37|volume=46|issue=8|doi=10.2307/20556311|author=[[Henri Leperlier]]|year=1987|month=Lúnasa}}&lt;/ref&gt;
* {{bratach|Brittany}} [[Loïg Cheveau|Cheveau, Loïg]]. 2010. ''Geriadur-Chakod Brezhoneg-Iwerzhoneg / '''Foclóir Póca Gaeilge-Briotáinis'''''. [[Fouenant]]: [[Yoran Embanner]]. (xxi+278+ix+146 lch) [https://www.yoran-embanner.com/dicos-de-poche/141-dico-de-poche-bilingue-irlandaisbreton-bretonirlandais.html]
* {{bratach|Scotland}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Gàidhlig–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014659/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gd2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (178 lch)
* {{bratach|Isle of Man}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Manainnis–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Manainnis–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014702/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gv2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (198 lch)
* {{bratach|Wales}} [[Joe Mitchell|Mitchell, Joe]]. 2017. ''[[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|Geiriadur Cymraeg ~ Gwyddeleg / '''Foclóir Breatnais ~ Gaeilge''']]''. [[An Bhreatain Bheag]]: [[Gwasg Gwaelod yr Ardd]]. (v+229+xxiii lch)&lt;!--[https://www.cantamilvintage.com/cynnyrch/geiriadur-cymraeg-gwyddeleg/?lang=cy]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--&gt;[https://web.archive.org/web/20210729173252/http://www.geiriadurgwyddeleg.com/ga.php]
* {{bratach|Isle of Man}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] ⁊ [[Phil Kelly|Kelly, Phil]] 2021. ''Lioar Raaghyn / '''[[Frásleabhar Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly|Frásleabhar]]''' / Phrase Book''. [https://kevinscannell.com/files/frasleabhar.pdf Foilsithe ar Líne]. (1625 lch)

== Foclóirí Gaeilge agus Béarla ==
=== Foclóirí Gaeilge–Béarla ===

* [[Edward Lhuyd|Lhuyd, Edward]]. 1707. '''''Foclóir Gaoidheilge-Shagsonach''': A Comparative Vocabulary of the Original Languages of Britain and Ireland'' in ''Archaeologia Britannica.'' [[Oxford]].
* [[Tadhg Ó Neachtain|Ó Neachtain, Tadhg]]. 1739. '''''Foclóir Gaedhil-bhéarlach'''.'' Lámhscríbhinn neamhfhoilsithe.
* [[Seán Ó Briain (foclóirí)|O'Brien, J.]] 1768. '''''Focalóir Gaoidhilge-Sax Bhéarla''', or an Irish-English Dictionary''. [[Páras]]. An dara heagrán, 1832.
* [[Thomas de Vere Coneys|Coneys, Thomas de Vere]]. 1849. '''''Foclóir Gaoidhilge-Sacs-Béarla''','' ''nó an'' ''Irish-English Dictionary''. Baile Átha Cliath.
* [[Éadbhard Ó Raghallaigh|O’Reilly, Edward]]. 1864. '''''An Irish-English Dictionary''' with copious quotations from the most esteemed ancient and modern writers, to elucidate the meaning of obscure words, and numerous comparisons of Irish words with those of similar orthography, sense, or sound in the Welsh and Hebrew languages.'' With a supplement containing many thousand Irish words, with their interpretations in English, collected throughout Ireland, and among ancient unpublished manuscripts by [[John O'Donovan]]. Baile Átha Cliath: James Duffy.
* [[Íomhá:An_Irish-English_dictionary,_being_a_thesaurus_of_words,_phrases_and_idioms_of_the_modern_Irish_language,_with_explanations_in_English.djvu|mion|''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]'' [[Pádraig Ua Duinnín|Uí Dhuinnín]], eagrán 1904]][[Pádraig Ua Duinnín|Dinneen, Patrick S.]] 1927. '''''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]''', An Irish-English Dictionary, being a thesaurus of the words, phrases, and idioms of the modern Irish language.'' New edition, revised and greatly enlarged. Reprinted with editions in 1934. Baile Átha Cliath: [[Cumann na Scríbheann nGaedhilge]].
* [[Ernest Gordon Quin|Quin, E.G]]. (Eag.). 1913-1976. '''''[[Dictionary of the Irish Language]]''': Based Mainly on Old and Middle Irish Materials''. BÁC: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (632 lch)  [https://www.dil.ie/ Leagan athchóirithe ar líne].
* [[Niall Ó Dónaill|Ó Dónaill, Niall]]. 1977. '''''Foclóir Gaeilge-Béarla'''.'' Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair.
* [[Diarmaid Ó Muirithe|Ó Muirithe, Diarmaid]]. 2000. '''''A Dictionary of Anglo-Irish''': Words and Phrases from Gaelic in the English of Ireland''. BÁC: [[Four Courts Press]]. ISBN 978-1-85182-445-8
* [[Brian Ó Curnáin|Curnáin, Brian Ó]]. '''''The Irish of Iorras Aithneach, County Galway''''', Vol IV, § 14 Vocabulary (lgh 2177–2373). BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (194+2 lch) [https://www.dias.ie/ga/celt/celt-publications-2/celt-the-irish-of-iorras-aithneach-county-galway/]
* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2012. '''''Cnuasach Focal as [[Oirialla]]'''''. BÁC: Coiscéim. (163 lch)
* [[Críona Ní Gháirbhith|Ní Gháirbhith, Críona]]. 2013. '''''Gaeilge an Chláir: Séad-Chnuasach Focal ón mBéarla'''''. BÁC: Coiscéim. (Suas le 1,800 ceannfhocal) [http://coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210423013605/http://www.coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html |date=2021-04-23 }}
* [[Déirdre D'Auria, Déirdre|D'Auria, Déirdre]], [[Mhearraí, Eilís Ní Mhearraí|Mhearraí, Eilís Ní]], et al. 2014. '''''Focail Fholaithe'''''. ARÉ: [http://focailfholaithe.fng.ie/ Foilsithe ar líne]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal)
* [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2017. '''''Cnuasach Focal as [[Contae an Dúin|an Dún]]''' agus nótaí eile''. BÁC: Coiscéim. (46 lch)

=== Foclóirí Béarla–Gaeilge ===

* [[Conchubhar Ó Beaglaoich|Ó Beaglaoich, Conchubhar]] ⁊ [[Aodh Buí Mac Cruitín|Mac Cruitín, Aodh Buidhe]]. 1732. ''The English-Irish Dictionary: '''[[An Focloir Bearla Gaoidheilge|Foclóir Béarla-Gaoidheilge]]'''.'' [[Páras]].
* [[Tadhg Ó Coinnialláin|Ó Coinnialláin, Tadhg]]. 1814. '''''An English-Irish Dictionary''' intended for the use of schools.'' Baile Átha Cliath.
* [[Daniel Foley|Foley, Daniel]]. 1855. '''''An English-Irish dictionary''' intended for the use of students of the Irish language.'' Baile Átha Cliath.
* [[Edmund Fournier d'Albe|Fournier d'Albe, Edmund E]]. 1903. '''''An English-Irish Dictionary and Phrase Book'''.'' Baile Átha Cliath.
* [[Timothy O'Neill Lane|O'Neill Lane, Timothy]]. 1904. '''''Lane's English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath.
* [[Láimhbheartach Mac Cionnaith|Mac Cionnaith, L.]] 1911. '''''English-Irish Phrase Dictionary'''''. Baile Átha Cliath: M.H. Gill &amp; Son, Ltd, 1911.
* Mac Cionnaith, L. 1935. '''''Foclóir Béarla agus Gaedhilge''': English-Irish dictionary.'' Baile Átha Cliath: Oifig Díolta Foilseachán Rialtais.
* [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, Tomás]]. 1959. '''''English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair.
* [[Mícheál Ó Siochfhradha|Ó Siochfhradha, Mícheál]]. 1971. '''''Learner's English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath: Comhlacht Oideachais na hÉireann.
* [[Garry Bannister|Bannister, Garry]]. 2008. '''''Kiss my…! Póg mo thóin'''. Dictionary of English-Irish slang''. [[Stigh Lorgan]]: New Island. (céad-foilsithe 1999 le For Sai, eagrán méadaithe 2016). ISBN 978-1-84840-521-9
* [[Foras na Gaeilge]]. 2012. '''''[[Foclóir Nua Béarla–Gaeilge Fhoras na Gaeilge|An Foclóir Nua Béarla-Gaeilge]]'''.'' [http://www.focloir.ie/ga/ Foilsithe ar líne]

=== Foclóirí Béarla–Gaeilge agus Gaeilge-Béarla ===

* Rialtas na hÉireann. 1986. '''''Foclóir Póca'''.'' Baile Átha Cliath: An Gúm.
* [[Séamus Mac Mathúna|Mac Mathúna, Séamus]], ⁊ [[Ailbhe Ó Corráin|Ó Corráin, Ailbhe]]. 1995. '''''Collins Gem Irish dictionary''': English-Irish Irish-English.'' [[Glaschú]]: HarperCollins. ISBN 0-00-470753-2
* [[Séamus Mac Mathúna|Mac Mathúna, Séamus]], ⁊ [[Ailbhe Ó Corráin|Ó Corráin, Ailbhe]]. 1997. '''''Collins Pocket Irish dictionary''': English-Irish Gaeilge-Bearla.'' Glaschú: HarperCollins. ISBN 0-00-470765-6
* [[Ó Cróinín|Ó Cróinín, Breandán]]. 1999. '''''Oxford Irish minidictionary''': Béarla-Gaeilge Gaeilge-Béarla.'' Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-860227-8
* [[Davidovic Mladen|Mladen, Davidovic]]. 2000. '''''Irish-English/English-Irish Dictionary and Phrasebook'''''. [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Hippocrene Books. ISBN 0-87052-110-1

== Foclóirí Gaeilge agus teangacha eile ==
{{Féach freisin|#Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile}}
* [[Íomhá:Flag_of_the_Roman_Empire.svg|25x25px]] [[Risteard Pluincéad|Pluincéad, Risdeard]]. 1662. ''Vocabularium Latinum et Hibernum / '''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge|Foclóir Lainne agus Gaoidheilge]]'''.'' [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_4_2_5/english/catalogue.html Lámhscríbhinn gan foilsiú].
* [[Íomhá:Flag_of_the_Roman_Empire.svg|25x25px]]{{bratach|England}} [[Proinsias Bhailís|Bhailís, Proinsias]] ⁊ [[Tadhg Ó Neachtan|Ó Neachtuin, Tadhg]]. 1730. ''Dictionarium, Latino Anglo Hibernicum / '''Focloir Laidnbhearlghaoidhilge'''''. [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_3_1_13/english/catalogue.html Lámhscríbhinn gan foilsiú].
* {{bratach|Germany}} [[Franz Nikolaus Finck|Finck, Franz Nikolaus]] (1899). '''''Die araner mundart: ein beitrag zur erforschung des westirischen. Zweiter band.''''' '''''Wörterbuch.''''' Marburg: N. G. Elwert'sche Verlagsbuchhandlung. (249 lch) [https://de.wikisource.org/wiki/Die_araner_mundart/W%C3%B6rterbuch][https://archive.org/details/diearanermundart00fincuoft]
* {{bratach|France}} [[Risteárd de Hae|Ae, Risteárd de h–]]. 1952. '''''[[Foclóir Gaedhilge agus Frainncise de hAe|Foclóir Gaedhilge agus Frainncise]]'''.'' Baile Átha Cliath: [[Oifig an tSoláthair]]. (440 lch)
* {{bratach|France}} [[Joseph Vendryes|Vendryes, Joseph]], [[Édouard Bachellery|Bachellery, É.]], ⁊ [[Pierre-Yves Lambert|Lambert, Pierre-Yves]]. 1959-1996 (nár críochnaíodh)''. '''Lexique étymologique de l'irlandais ancien'''''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]; [[Páras]]: CNRC Éditions.
* {{bratach|Germany}} [[Thomas Feito Caldas|Feito Caldas, Thomas]] ⁊ [[Clemens Schleicher|Schleicher, Clemens]]. 1999. '''''Wörterbuch Irisch-Deutsch''': Mit einem deutsch-irischen Wortindex''. Tübingen: [[Buske]]. (573 lch) [https://buske.de/worterbuch-irisch-deutsch.html]
* {{bratach|Germany}} [[Gavin Falconer|Falconer, Gavin]]. 2000. '''''Stór Focal Gearmáinise''' / Irische Vokabeln''. Cambridge, [[Ontario]]: In parentheses Publications. (127 lch) [https://web.archive.org/web/20190427122948/http://www.yorku.ca/inpar/language/StorFocal.pdf Foilsithe ar líne]
* {{bratach|Russia}} [[Alexey Shibakov|Shibakov, Alexey]]. 2002, 2ú Eag: 2006. ''Ирландско-Русскийсловар ('''Foclóir Gaeilge-Rúisis''')''. [https://web.archive.org/web/20120417085909/http://booksbooksbooks.ru/download/Irish-Russian_Chibakov.pdf Foilsithe ar líne] (363 lch). [https://web.archive.org/web/20241205070107/https://www.irish-russian.net/ Leagan athnuaite ar líne] &lt;small&gt;(sa chartlann)&lt;/small&gt;
* {{bratach|Spain}} [[David Barnwell|Barnwell, David]], [[Pádraig Ó Domhnalláin]] ⁊ [[Carmen Rodríguez Alonso]]. 2009. ''Diccionario Irlandés-Español / '''Foclóir Gaeilge-Spáinnise'''''. BÁC: Coiscéim. (368 lch) (2&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; eag. [https://www.evertype.com/books/dictionary-ga-es.html 2022])
* {{bratach|France}} [[Loïg Cheveau|Cheveau, Loïg]]. 2009. '''''Foclóir Póca Gaeilge-Fraincis''' / Dico de Poche Français-Irlandais''. [[Fouenant]]: [[Yoran Embanner]]. [https://www.yoran-embanner.com/dicos-de-poche/149-dico-de-poche-bilingue-irlandaisfrancais-francaisirlandais.html]
* {{bratach|Germany}}{{bratach|England}} [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal)
* {{bratach|Germany}} [[Hans Saffer|Saffer, Hans]]. 2017. '''''Taschenwörterbuch Irisch'''''. Folsithe go neamhspleách. (160 lch)

== Foclóirí Ghaeilge na hAlban ==

* [[Edward Dwelly|Dwelly, Edward]]. 1911. '''''Faclair Gàidhlig gu Beurla''' le Dealbhan/The Illustrated Gaelic - English Dictionary'' (10ú clóbhualadh). [[Dún Éideann]]: Birlinn Limited. ISBN 1874744041.
* [[Malcolm Maclennan|Maclennan, Malcolm]]. 1925. '''''A pronouncing and etymological dictionary of the Gaelic language''': Gaelic-English English-Gaelic.'' [[Dún Éideann]]: John Grant.
* [[Neil MacAlpine|MacAlpine, Neil]], ⁊ [[John Mackenzie|Mackenzie, John]]. 1943. '''''A pronouncing Gaelic-English Dictionary''''' agus '''''An English-Gaelic Dictionary'''.'' [[Glaschú]]: Alexander MacLaren &amp; Sons.
* [[R. W. Renton|Renton, R. W]]. ⁊ [[J. A. MacDonald|MacDonald, J. A.]] 1994. '''''Scottish Gaelic-English/English-Scottish Gaelic Dictionary'''.'' [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Hippocrene Books. (Bunfhoilsitheoir: [[Gairm Pubs]], [[Glaschú]], 1979). ISBN 0-7818-0316-0
* [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Gàidhlig–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014659/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gd2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (178 lch)
* [[Fañch Bihan-Gallic|Bihan-Gallic, Fañch]]. 2024. '''''[[Faclair Gàidhlig na Fantasachd]]'''''. 

== Naisc sheachtracha ==

* [http://www.dictionaryportal.eu/ga/ctlg/?metaLang=ga Tairseach Eorpach na bhFoclóirí]
* Liosta de chuid an [[Sabhal Mòr Ostaig|Sabhail Mòr Ostaig]] d'[http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/focloiri/ Fhoclóirí ar Líne]
* [http://www.smo.uhi.ac.uk/~oduibhin/#ulaidh_thoir Suíomh Chiaráin Uí Dhuibhín]
* [http://multidict.net/multidict/?sl=ga Foclóirí Gaeilge trí Multidict]
* [http://www.focal.ie/ FOCAL.IE]
* [http://www.csis.ul.ie/focloir/ An Foclóir Beag] ar líne&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.csis.ul.ie/focloir/|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2010-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212025006/http://www.csis.ul.ie/focloir/|archivedate=2010-12-12}}&lt;/ref&gt;
* [https://cadhan.com/ An Cadhan Aonair]
* [http://www.intergaelic.com/gd-ga/trans/ Intergaelic] – Foclóir Gaeilge/Gàidhlig/Gaelg
* [http://www.lexicelt.org/geiriadur/geiriadur.aspx?lang=ga Lexicelt] - Áis foghlaimthe na [[An Bhreatnais|Breatnaise]]
* [http://www.dil.ie/ eDIL]
* [http://focloir.com/?lang=ga Foclóir Gaeilge] &lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://focloir.com/?lang=ga|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2018-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180825095803/http://focloir.com/?lang=ga|archivedate=2018-08-25}}&lt;/ref&gt; L.S. Gógan
* [https://www.yoran-embanner.com/ Yoran Embanner] Siopa Leabhar
* Suíomh do lucht labhartha na Rúisise atá ag foghlaim na Gaeilge: [https://web.archive.org/web/20241205070107/https://www.irish-russian.net/ irish-russian.net] &lt;small&gt;(sa chartlann)&lt;/small&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
====Nótaí====
{{reflist|group=nóta}}

{{Foclóirí na Gaeilge}}

{{DEFAULTSORT:Focloiri Gaeilge}}
[[Catagóir:Foclóirí Gaeilge| ]]
[[Catagóir:Foclóireacht na Gaeilge|*]]
[[Catagóir:Liostaí]]
[[Catagóir:Foclóirí de réir teanga|Gaeilge]]
[[Catagóir:Foclóirí|Gaeilge]]
[[Catagóir:Foclóireacht]]
[[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]]</text>
      <sha1>9npvsgx8cmrxdkz0kyjd23ke5qyl3pk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Achtanna an Aontais 1800</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3374</id>
    <revision>
      <id>1322360</id>
      <parentid>1308165</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T20:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1322360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7249" sha1="as4oi7quocu0l7xrgf3jm08jsk6g2k4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:Cropped portrait of Henry Grattan.jpg|mion|299x299px|[[Henry Grattan]]: throid sé i gcoinne Acht an Aontais]]

Achtanna de chuid Pharlaimint na Breataine Móire agus [[Parlaimint na hÉireann|Pharlaimint na hÉireann]] ab ea '''Achtanna an Aontais 1800''', dá ngairtear in amanna '''An tAcht Aontais 1801''' (''uimhir uatha'') a d’aontaigh [[Ríocht na Breataine Móire]] agus [[Ríocht na hÉireann]]  chun [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]] a chruthú. Tháinig na hachtanna i bhfeidhm ar an 1 Eanáir 1801, agus reáchtáladh an chéad chruinniú  de 'Pharlaimint na Ríochta Aontaithe' ar an Déardaoin 22 Eanáir 1801.[[Image:IrishHC1780.jpg|thumb|Teach na dTeachtaí in Éirinn i 1780 le Francis Wheatley|220x220px]]Tháinig [[Éire]] faoi chúram na [[An Ríocht Aontaithe|Ríochta Aontaithe]], a raibh [[Sasana]], [[an Bhreatain Bheag]] agus [[Albain]] ann cheana féin. Ón [[1 Eanáir (Lá Caille)|1 Eanáir]] [[1801]] go dtí an [[6 Nollaig]] [[1922]], ba thír laistigh den [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] í Éire.
[[Íomhá:Flag of Great Britain (1707-1800).svg|mion|
Bratach na R-A roimh 1800|220x220px]]
[[Íomhá:Union_Quay,_Cork_(gcf00909).jpg|mion|220x220px|''Union Quay''  nó &quot;Cé [[Pádraig Ó Cuanacháin|Phádraig Uí Chuanacháin]]&quot;?]]

==Cúlra==
Roimh na hAchtanna seo, bhí Éire in aontas pearsanta le Sasana ó 1541, nuair a rith [[Parlaimint na hÉireann]] an ''Crown of Ireland Act 1542'',  ag fógairt go raibh [[Anraí VIII Shasana]] ina [[Liosta Ríthe na hÉireann|Rí na hÉireann]]. Ón 12ú haois i leith, bhí fhorlámhas teicniúil ar [[Tiarnas na hÉireann|Thiarnas na hÉireann]] ag Rí Shasana, sealúchas pápach. Tháinig ríochtaí na hÉireann agus Shasana araon le cheile le hAontas na Corónach sa bhliain 1603.

Sa bhliain 1707, aontaíodh [[Ríocht Shasana]] agus [[Ríocht na hAlban]] ina ríocht aonair: [[Ríocht na Breataine Móire]]. Ar an aontas sin, thug gach Teach de Pharlaimint na hÉireann aitheasc comhghairdis don Bhanríon Áine, ag guí, “ &quot;May God put it in your royal heart to add greater strength and lustre to your crown, by a still more comprehensive Union&quot;.”. &lt;ref&gt;Journals of the Irish Commons, vol. iii. p. 421&lt;/ref&gt;  

Bhí Parlaimint na hÉireann ag an am sin [[Dlí Poynings|faoi réir roinnt srianta]] a chuir faoi réir [[Parlaimint Shasana|Pharlaimint Shasana]] í (agus tar éis aontas Shasana agus na hAlban, Parlaimint na Breataine Móire); áfach, fuair Éire neamhspleáchas reachtach éifeachtach ón mBreatain Mhór tríd an ''Constitution of 1782.''&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Constitution of 1782|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Constitution_of_1782&amp;oldid=1346223505|journal=Wikipedia|date=2026-03-30|language=en}}&lt;/ref&gt;

Faoin am seo bhí rochtain ar chumhacht institiúideach in Éirinn teoranta do mhionlach beag, [[Angla-Éireannach|na hAngla-Éireannaigh]] den [[An Chinsealacht Phrotastúnach|Chinsealacht Phrotastúnach]].

Lean an tAcht 1800 [[Éirí Amach 1798 in Éirinn]], [[Réabhlóid|éirí amach]] a raibh an-tacaíocht aige i measc na b[[An Protastúnachas|Protastúnach]] agus na g[[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] araon, agus a bhí faoi thionchar an t[[An Eagnaíocht|Soilsithe]] san [[An Eoraip|Eoraip]] agus [[réabhlóid]]í [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|na Stát Aontaithe]] agus na [[An Fhrainc|Fraince]].

=== Bratach ===
D'athraigh [[Union Jack|bratach Shasana, Bratach an Aontais nó Jeaic an Aonaigh]]. Tháinig sailtír [[Naomh Pádraig|Phádraig]] isteach.
== Reachtaíocht ==
Ritheadh dhá acht sa bhliain 1800 leis an teideal fada céanna, ''An Act for the Union of Great Britain and Ireland''. Is é gearrtheideal an achta ná ''Union with Ireland Act 1800'', arna sannadh le  ''Short Titles Act 1896.''   

Is é gearrtheideal acht Pharlaimint na hÉireann ná ''Act of Union (Ireland) 1800'', nó Acht Aontais (Éire) 1800, sannta ag acht de chuid [[Parlaimint Thuaisceart na hÉireann|Pharlaimint Thuaisceart Éireann]] i 1951, agus mar sin nach raibh sé éifeachtach i bPoblacht na hÉireann, áit ar tagraíodh dó faoina theideal fada nuair a aisghaireadh é i 1962. 

Tá an dá Acht fós i bhfeidhm, le leasuithe, i [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Tuaisceart Éireann]], ach aisghaireadh iad in [[Poblacht na hÉireann|Éirinn]].&lt;ref&gt;From [[legislation.gov.uk]]:

*{{cite web|url=http://www.legislation.gov.uk/aip/Geo3/40/38/contents|teideal=Act of Union (Ireland) 1800|accessdate=2 November 2017}}
*{{cite web|url=http://www.legislation.gov.uk/apgb/Geo3/39-40/67|teideal=Union with Ireland Act 1800|accessdate=2 November 2017}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;From [[Irish Statute Book]]:

*{{cite web|url=http://www.irishstatutebook.ie/eli/1962/act/29/schedule/enacted/en/html#sched|teideal=Statute Law Revision (Pre-Union Irish Statutes) Act, 1962, Schedule|accessdate=2 November 2017}}
*{{cite web|url=http://www.irishstatutebook.ie/eli/1983/act/11/schedule/enacted/en/html#sched-part3|teideal=Statute Law Revision Act, 1983, Schedule Part III: English and British Statutes Extended to Ireland, 1495-1800|accessdate=2 November 2017}}
&lt;/ref&gt;

== Oidhreacht ==
Mheas an staraí R.F. Foster ina [[leabhar]] [[Stair|staire]]&lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/stable/30008602?seq=1#page_scan_tab_contents Modern Ireland, 1600-1972 by R. F. Foster]&lt;/ref&gt; gur fíorbheag an t-athrú a rinne an tAcht d´Éirinn, mar nach mórán [[Cumhacht|cumhachta]] a bhí ag [[parlaimint]] [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] ar an gcéad dul síos.

Sa bhliain 2026, d'athraigh na brúghrúpaí Misneach agus Liú na Laoi  ainm na céibhe ''Union Quay''  i gCorcaigh go &quot;Cé [[Pádraig Ó Cuanacháin|Phádraig Uí Chuanacháin]]&quot;.  Dar leo,  is ainm é ''Union Quay'' a léiríonn an scrios cultúrtha: tugtar ómós d’[[Achtanna an Aontais 1800|Acht an Aontais 1801]];   déanann ainm na céibhe comóradh ar an imeallú bunreachtúil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.corkindependent.com/2026/04/09/decolonise-corks-place-names/|teideal=‘Decolonise Cork’s place names’|dáta=2026-04-09|language=en-US|work=Cork Independent|dátarochtana=2026-04-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/04/cath-na-staire-beo-i-gcorcaigh-go-foill-agus-dichoiliniu-deanta-ar-chomharthai-sraide-impiriulacha-cuid-1/|teideal=Cath na staire beo i gCorcaigh go fóill agus díchoilíniú déanta ar chomharthaí sráide impiriúlacha (Cuid 1)|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2026-04-10|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-04-15}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.misneachabu.ie/2026/04/07/|teideal=Agóid|údar=Misneach|dáta=7 Aibreán 2026|language=ga-IE|dátarochtana=2026-04-16}}&lt;/ref&gt;

== Nasc seachtrach ==
* [http://www.actofunion.ac.uk/ Act of Union - Virtual Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814202318/http://www.actofunion.ac.uk/ |date=2011-08-14 }} (as Béarla)

==Tagairtí==
{{reflist}}

[[Catagóir:19ú haois]]
[[Catagóir:Aontachtas in Éirinn]]
[[Catagóir:Dlí na hÉireann]]
[[Catagóir:Dlí reachtúil]]
[[Catagóir:Dlí Shasana]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]</text>
      <sha1>as4oi7quocu0l7xrgf3jm08jsk6g2k4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322361</id>
      <parentid>1322360</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T21:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1322361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7222" sha1="2fou73c2sf77l571r6cn5lrdr9tqs1n" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:Cropped portrait of Henry Grattan.jpg|mion|299x299px|[[Henry Grattan]]: throid sé i gcoinne Acht an Aontais]]

Achtanna de chuid Pharlaimint na Breataine Móire agus [[Parlaimint na hÉireann|Pharlaimint na hÉireann]] ab ea '''Achtanna an Aontais 1800''', dá ngairtear in amanna '''An tAcht Aontais 1801''' (''uimhir uatha'') a d’aontaigh [[Ríocht na Breataine Móire]] agus [[Ríocht na hÉireann]]  chun [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]] a chruthú. Tháinig na hachtanna i bhfeidhm ar an 1 Eanáir 1801, agus reáchtáladh an chéad chruinniú  de 'Pharlaimint na Ríochta Aontaithe' ar an Déardaoin 22 Eanáir 1801.[[Image:IrishHC1780.jpg|thumb|Teach na dTeachtaí in Éirinn i 1780 le Francis Wheatley|220x220px]]Tháinig [[Éire]] faoi chúram na [[An Ríocht Aontaithe|Ríochta Aontaithe]], a raibh [[Sasana]], [[an Bhreatain Bheag]] agus [[Albain]] ann cheana féin. Ón [[1 Eanáir (Lá Caille)|1 Eanáir]] [[1801]] go dtí an [[6 Nollaig]] [[1922]], ba thír laistigh den [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] í Éire.
[[Íomhá:Flag of Great Britain (1707-1800).svg|mion|
Bratach na R-A roimh 1800|220x220px]]
[[Íomhá:Union_Quay,_Cork_(gcf00909).jpg|mion|220x220px|''Union Quay''  nó &quot;Cé [[Pádraig Ó Cuanacháin|Phádraig Uí Chuanacháin]]&quot;?]]

==Cúlra==
Roimh na hAchtanna seo, bhí Éire in aontas pearsanta le Sasana ó 1541, nuair a rith [[Parlaimint na hÉireann]] an ''Crown of Ireland Act 1542'',  ag fógairt go raibh [[Anraí VIII Shasana]] ina [[Liosta Ríthe na hÉireann|Rí na hÉireann]]. Ón 12ú haois i leith, bhí forlámhas teicniúil ar [[Tiarnas na hÉireann|Thiarnas na hÉireann]] ag Rí Shasana, sealúchas pápach. Tháinig ríochtaí na hÉireann agus Shasana araon le cheile le hAontas na Corónach sa bhliain 1603.

Sa bhliain 1707, aontaíodh [[Ríocht Shasana]] agus [[Ríocht na hAlban]] ina ríocht aonair: [[Ríocht na Breataine Móire]]. Ar an aontas sin, thug gach Teach de Pharlaimint na hÉireann aitheasc comhghairdis don Bhanríon Áine, ag guí, “ &quot;May God put it in your royal heart to add greater strength and lustre to your crown, by a still more comprehensive Union&quot;.”. &lt;ref&gt;Journals of the Irish Commons, vol. iii. p. 421&lt;/ref&gt;  

Bhí Parlaimint na hÉireann ag an am sin [[Dlí Poynings|faoi réir roinnt srianta]] a chuir faoi réir [[Parlaimint Shasana|Pharlaimint Shasana]] í (agus tar éis aontas Shasana agus na hAlban, Parlaimint na Breataine Móire); áfach, fuair Éire neamhspleáchas reachtach éifeachtach ón mBreatain Mhór tríd an ''Constitution of 1782.''&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Constitution of 1782|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Constitution_of_1782&amp;oldid=1346223505|journal=Wikipedia|date=2026-03-30|language=en}}&lt;/ref&gt;

Faoin am seo bhí rochtain ar chumhacht institiúideach in Éirinn teoranta do mhionlach beag, [[Angla-Éireannach|na hAngla-Éireannaigh]] den [[An Chinsealacht Phrotastúnach|Chinsealacht Phrotastúnach]].

Lean an tAcht 1800 [[Éirí Amach 1798 in Éirinn]], [[Réabhlóid|éirí amach]] a raibh an-tacaíocht aige i measc na b[[An Protastúnachas|Protastúnach]] agus na g[[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] araon, agus a bhí faoi thionchar an t[[An Eagnaíocht|Soilsithe]] san [[An Eoraip|Eoraip]] agus [[réabhlóid]]í [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|na Stát Aontaithe]] agus na [[An Fhrainc|Fraince]].

=== Bratach ===
D'athraigh [[Union Jack|bratach Shasana, Bratach an Aontais nó Jeaic an Aonaigh]]. Tháinig sailtír [[Naomh Pádraig|Phádraig]] isteach.
== Reachtaíocht ==
Ritheadh dhá acht sa bhliain 1800 leis an teideal fada céanna, ''An Act for the Union of Great Britain and Ireland''. Is é gearrtheideal an achta ná ''Union with Ireland Act 1800'', arna sannadh le  ''Short Titles Act 1896.''   

Is é gearrtheideal acht Pharlaimint na hÉireann ná ''Act of Union (Ireland) 1800'', nó Acht Aontais (Éire) 1800, sannta ag acht de chuid [[Parlaimint Thuaisceart na hÉireann|Pharlaimint Thuaisceart Éireann]] i 1951, agus mar sin ní raibh sé éifeachtach i bPoblacht na hÉireann, áit ar tagraíodh dó faoina theideal fada nuair a aisghaireadh é i 1962. 

Tá an dá Acht fós i bhfeidhm, le leasuithe, i [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Tuaisceart Éireann]], ach aisghaireadh iad in [[Poblacht na hÉireann|Éirinn]].&lt;ref&gt;From [[legislation.gov.uk]]:

*{{cite web|url=http://www.legislation.gov.uk/aip/Geo3/40/38/contents|teideal=Act of Union (Ireland) 1800|accessdate=2 November 2017}}
*{{cite web|url=http://www.legislation.gov.uk/apgb/Geo3/39-40/67|teideal=Union with Ireland Act 1800|accessdate=2 November 2017}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;From [[Irish Statute Book]]:

*{{cite web|url=http://www.irishstatutebook.ie/eli/1962/act/29/schedule/enacted/en/html#sched|teideal=Statute Law Revision (Pre-Union Irish Statutes) Act, 1962, Schedule|accessdate=2 November 2017}}
*{{cite web|url=http://www.irishstatutebook.ie/eli/1983/act/11/schedule/enacted/en/html#sched-part3|teideal=Statute Law Revision Act, 1983, Schedule Part III: English and British Statutes Extended to Ireland, 1495-1800|accessdate=2 November 2017}}
&lt;/ref&gt;

== Oidhreacht ==
Mheas an staraí R.F. Foster ina [[leabhar]] [[Stair|staire]]&lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/stable/30008602?seq=1#page_scan_tab_contents Modern Ireland, 1600-1972 by R. F. Foster]&lt;/ref&gt; gur fíorbheag an t-athrú a rinne an tAcht d´Éirinn, mar nach mórán [[Cumhacht|cumhachta]] a bhí ag [[parlaimint]] [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] ar an gcéad dul síos.

Sa bhliain 2026, d'athraigh na brúghrúpaí Misneach agus Liú na Laoi  ainm na céibhe ''Union Quay''  i gCorcaigh go &quot;Cé [[Pádraig Ó Cuanacháin|Phádraig Uí Chuanacháin]]&quot;.  Dar leo,  is ainm é ''Union Quay'' a léiríonn an scrios cultúrtha: tugtar ómós d’Achtanna an Aontais 1800;   déanann ainm na céibhe comóradh ar an imeallú bunreachtúil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.corkindependent.com/2026/04/09/decolonise-corks-place-names/|teideal=‘Decolonise Cork’s place names’|dáta=2026-04-09|language=en-US|work=Cork Independent|dátarochtana=2026-04-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/04/cath-na-staire-beo-i-gcorcaigh-go-foill-agus-dichoiliniu-deanta-ar-chomharthai-sraide-impiriulacha-cuid-1/|teideal=Cath na staire beo i gCorcaigh go fóill agus díchoilíniú déanta ar chomharthaí sráide impiriúlacha (Cuid 1)|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2026-04-10|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-04-15}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.misneachabu.ie/2026/04/07/|teideal=Agóid|údar=Misneach|dáta=7 Aibreán 2026|language=ga-IE|dátarochtana=2026-04-16}}&lt;/ref&gt;

== Nasc seachtrach ==
* [http://www.actofunion.ac.uk/ Act of Union - Virtual Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814202318/http://www.actofunion.ac.uk/ |date=2011-08-14 }} (as Béarla)

==Tagairtí==
{{reflist}}

[[Catagóir:19ú haois]]
[[Catagóir:Aontachtas in Éirinn]]
[[Catagóir:Dlí na hÉireann]]
[[Catagóir:Dlí reachtúil]]
[[Catagóir:Dlí Shasana]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]</text>
      <sha1>2fou73c2sf77l571r6cn5lrdr9tqs1n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322363</id>
      <parentid>1322361</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T21:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Cúlra */</comment>
      <origin>1322363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7406" sha1="lm87470z2z0ep341lbbuppbk6p7l96u" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:Cropped portrait of Henry Grattan.jpg|mion|299x299px|[[Henry Grattan]]: throid sé i gcoinne Acht an Aontais]]

Achtanna de chuid Pharlaimint na Breataine Móire agus [[Parlaimint na hÉireann|Pharlaimint na hÉireann]] ab ea '''Achtanna an Aontais 1800''', dá ngairtear in amanna '''An tAcht Aontais 1801''' (''uimhir uatha'') a d’aontaigh [[Ríocht na Breataine Móire]] agus [[Ríocht na hÉireann]]  chun [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]] a chruthú. Tháinig na hachtanna i bhfeidhm ar an 1 Eanáir 1801, agus reáchtáladh an chéad chruinniú  de 'Pharlaimint na Ríochta Aontaithe' ar an Déardaoin 22 Eanáir 1801.[[Image:IrishHC1780.jpg|thumb|Teach na dTeachtaí in Éirinn i 1780 le Francis Wheatley|220x220px]]Tháinig [[Éire]] faoi chúram na [[An Ríocht Aontaithe|Ríochta Aontaithe]], a raibh [[Sasana]], [[an Bhreatain Bheag]] agus [[Albain]] ann cheana féin. Ón [[1 Eanáir (Lá Caille)|1 Eanáir]] [[1801]] go dtí an [[6 Nollaig]] [[1922]], ba thír laistigh den [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] í Éire.
[[Íomhá:Flag of Great Britain (1707-1800).svg|mion|
Bratach na R-A roimh 1800|220x220px]]
[[Íomhá:Union_Quay,_Cork_(gcf00909).jpg|mion|220x220px|''Union Quay''  nó &quot;Cé [[Pádraig Ó Cuanacháin|Phádraig Uí Chuanacháin]]&quot;?]]

==Cúlra==
Roimh na hAchtanna seo, bhí Éire in &quot;aontas pearsanta&quot;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Personal union|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Personal_union&amp;oldid=1365922617|journal=Wikipedia|date=2026-07-25|language=en}}&lt;/ref&gt; le Sasana ó 1541, nuair a rith [[Parlaimint na hÉireann]] an ''Crown of Ireland Act 1542'',  ag fógairt go raibh [[Anraí VIII Shasana]] ina [[Liosta Ríthe na hÉireann|Rí na hÉireann]]. Ón 12ú haois i leith, bhí forlámhas teicniúil ar [[Tiarnas na hÉireann|Thiarnas na hÉireann]] ag Rí Shasana, sealúchas pápach. Tháinig ríochtaí na hÉireann agus Shasana araon le cheile le hAontas na Corónach sa bhliain 1603.

Sa bhliain 1707, aontaíodh [[Ríocht Shasana]] agus [[Ríocht na hAlban]] ina ríocht aonair: [[Ríocht na Breataine Móire]]. Ar an aontas sin, thug gach Teach de Pharlaimint na hÉireann aitheasc comhghairdis don Bhanríon Áine, ag guí, “ &quot;May God put it in your royal heart to add greater strength and lustre to your crown, by a still more comprehensive Union&quot;.”. &lt;ref&gt;Journals of the Irish Commons, vol. iii. p. 421&lt;/ref&gt;  

Bhí Parlaimint na hÉireann ag an am sin [[Dlí Poynings|faoi réir roinnt srianta]] a chuir faoi réir [[Parlaimint Shasana|Pharlaimint Shasana]] í (agus tar éis aontas Shasana agus na hAlban, Parlaimint na Breataine Móire); áfach, fuair Éire neamhspleáchas reachtach éifeachtach ón mBreatain Mhór tríd an ''Constitution of 1782.''&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Constitution of 1782|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Constitution_of_1782&amp;oldid=1346223505|journal=Wikipedia|date=2026-03-30|language=en}}&lt;/ref&gt;

Faoin am seo bhí rochtain ar chumhacht institiúideach in Éirinn teoranta do mhionlach beag, [[Angla-Éireannach|na hAngla-Éireannaigh]] den [[An Chinsealacht Phrotastúnach|Chinsealacht Phrotastúnach]].

Lean an tAcht 1800 [[Éirí Amach 1798 in Éirinn]], [[Réabhlóid|éirí amach]] a raibh an-tacaíocht aige i measc na b[[An Protastúnachas|Protastúnach]] agus na g[[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] araon, agus a bhí faoi thionchar an t[[An Eagnaíocht|Soilsithe]] san [[An Eoraip|Eoraip]] agus [[réabhlóid]]í [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|na Stát Aontaithe]] agus na [[An Fhrainc|Fraince]].

=== Bratach ===
D'athraigh [[Union Jack|bratach Shasana, Bratach an Aontais nó Jeaic an Aonaigh]]. Tháinig sailtír [[Naomh Pádraig|Phádraig]] isteach.
== Reachtaíocht ==
Ritheadh dhá acht sa bhliain 1800 leis an teideal fada céanna, ''An Act for the Union of Great Britain and Ireland''. Is é gearrtheideal an achta ná ''Union with Ireland Act 1800'', arna sannadh le  ''Short Titles Act 1896.''   

Is é gearrtheideal acht Pharlaimint na hÉireann ná ''Act of Union (Ireland) 1800'', nó Acht Aontais (Éire) 1800, sannta ag acht de chuid [[Parlaimint Thuaisceart na hÉireann|Pharlaimint Thuaisceart Éireann]] i 1951, agus mar sin ní raibh sé éifeachtach i bPoblacht na hÉireann, áit ar tagraíodh dó faoina theideal fada nuair a aisghaireadh é i 1962. 

Tá an dá Acht fós i bhfeidhm, le leasuithe, i [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Tuaisceart Éireann]], ach aisghaireadh iad in [[Poblacht na hÉireann|Éirinn]].&lt;ref&gt;From [[legislation.gov.uk]]:

*{{cite web|url=http://www.legislation.gov.uk/aip/Geo3/40/38/contents|teideal=Act of Union (Ireland) 1800|accessdate=2 November 2017}}
*{{cite web|url=http://www.legislation.gov.uk/apgb/Geo3/39-40/67|teideal=Union with Ireland Act 1800|accessdate=2 November 2017}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;From [[Irish Statute Book]]:

*{{cite web|url=http://www.irishstatutebook.ie/eli/1962/act/29/schedule/enacted/en/html#sched|teideal=Statute Law Revision (Pre-Union Irish Statutes) Act, 1962, Schedule|accessdate=2 November 2017}}
*{{cite web|url=http://www.irishstatutebook.ie/eli/1983/act/11/schedule/enacted/en/html#sched-part3|teideal=Statute Law Revision Act, 1983, Schedule Part III: English and British Statutes Extended to Ireland, 1495-1800|accessdate=2 November 2017}}
&lt;/ref&gt;

== Oidhreacht ==
Mheas an staraí R.F. Foster ina [[leabhar]] [[Stair|staire]]&lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/stable/30008602?seq=1#page_scan_tab_contents Modern Ireland, 1600-1972 by R. F. Foster]&lt;/ref&gt; gur fíorbheag an t-athrú a rinne an tAcht d´Éirinn, mar nach mórán [[Cumhacht|cumhachta]] a bhí ag [[parlaimint]] [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] ar an gcéad dul síos.

Sa bhliain 2026, d'athraigh na brúghrúpaí Misneach agus Liú na Laoi  ainm na céibhe ''Union Quay''  i gCorcaigh go &quot;Cé [[Pádraig Ó Cuanacháin|Phádraig Uí Chuanacháin]]&quot;.  Dar leo,  is ainm é ''Union Quay'' a léiríonn an scrios cultúrtha: tugtar ómós d’Achtanna an Aontais 1800;   déanann ainm na céibhe comóradh ar an imeallú bunreachtúil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.corkindependent.com/2026/04/09/decolonise-corks-place-names/|teideal=‘Decolonise Cork’s place names’|dáta=2026-04-09|language=en-US|work=Cork Independent|dátarochtana=2026-04-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/04/cath-na-staire-beo-i-gcorcaigh-go-foill-agus-dichoiliniu-deanta-ar-chomharthai-sraide-impiriulacha-cuid-1/|teideal=Cath na staire beo i gCorcaigh go fóill agus díchoilíniú déanta ar chomharthaí sráide impiriúlacha (Cuid 1)|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2026-04-10|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-04-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.misneachabu.ie/2026/04/07/|teideal=Agóid|údar=Misneach|dáta=7 Aibreán 2026|language=ga-IE|dátarochtana=2026-04-16}}&lt;/ref&gt;

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.actofunion.ac.uk/ Act of Union - Virtual Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814202318/http://www.actofunion.ac.uk/ |date=2011-08-14 }} (as Béarla)

==Tagairtí==
{{reflist}}

[[Catagóir:19ú haois]]
[[Catagóir:Aontachtas in Éirinn]]
[[Catagóir:Dlí na hÉireann]]
[[Catagóir:Dlí reachtúil]]
[[Catagóir:Dlí Shasana]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]</text>
      <sha1>lm87470z2z0ep341lbbuppbk6p7l96u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>FIFA</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9298</id>
    <revision>
      <id>1322364</id>
      <parentid>1063790</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T22:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1322364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2323" sha1="qln98pumt5ajjutkrgf3yibm3k3xo3x" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

[[Íomhá:World Map FIFA.svg|mion|clé|300px|Na sé cónaidhmeanna mór-roinneach:&lt;br /&gt;
{{legend|#ffb6c1|[[AFC]] ([[An Áise]] agus [[an Astráil]])}}
{{legend|#deb887|CAF ([[An Afraic]])}}
{{legend|#db7093|CONCACAF ([[Meiriceá Thuaidh]], [[Meiriceá Láir]], [[an Chairib]])}}
{{legend|#8fbc8f|CONMEBOL ([[Meiriceá Theas]])}}
{{legend|#ffd700|OFC ([[An Aigéine]])}}
{{legend|#4682b4|[[UEFA]] ([[An Eoraip]])}}
]]
[[Íomhá:P20250822JB-1030 President Donald Trump and FIFA President Gianni Infantino announce the FIFA World Cup 2025 draw location.jpg|clé|mion|220x220px|2025:  thairg Infantino &quot;Duais FIFA na Síochána&quot; do Donald Trump]]
Is é an '''Fédération Internationale de Football Association''', nó '''FIFA''' (''An Comhaontas Idirnáisiúnta Sacair'' as [[Gaeilge]]), an bord bainistíochta idirnáisiúnta [[sacar|sacair]] agus an eagraíocht spóirt is mó sa [[An Domhan|Domhan]]. Tá a cheanncheathrú suite i [[Zürich]], s[[an Eilvéis]].

Bunaíodh FIFA i b[[Páras]] ar an [[21 Bealtaine]] [[1904]], agus b'é an Francach Robert Guérin an chéad Uachtarán. Le teann urraime don traidisiún, coinníodh an t-ainm Fraincise agus a ghiorrúchán in úsáid go dtí an lá atá inniu ann, fiú i dtíortha nach gcluinfeá focal Fraincise iontu. 

Ba ea Sepp Blatter, fear conspóideach, [[uachtarán]] FIFA, ó 1998 go 2015.

Tháinig Gianna Infantino i gcomharbacht air, agus tharraing sé conspóid air féin go minic.   Mar shampla, tháinig brú mór ar Infantino i mí Iúil 2026 tar éis dó plean a fhógairt chun chuid de chomhlacht Chorn an Domhain a dhíol le hinfheisteoirí príobháideacha. Dhiúltaigh roinnt cumann an plean, lena n-áirítear cumainn ón Eoraip, ón Áis, ó Mheiriceá Thuaidh agus Láir, agus ó réigiún Mhuir Chairib.  D’éirigh comhairleoir Infantino Carlos Cordeiro as a ról mar agóid freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/us/podcast/1-l%C3%BAnasa-2026-tiobraid-%C3%A1rann/id1525428808?i=1000779409609|teideal=Nuacht Mhall|údar=Conradh na Gaeilge Londain  (Tiobraid Árann)|dáta=1 Lúnasa 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-08-01}}&lt;/ref&gt; 

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.fifa.com/ FIFA website]

{{Síol}}

[[Catagóir:FIFA]]
[[Catagóir:Sacar]]
[[Catagóir:Spórt]]</text>
      <sha1>qln98pumt5ajjutkrgf3yibm3k3xo3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maidhc Dainín Ó Sé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10246</id>
    <revision>
      <id>1322369</id>
      <parentid>1319777</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis</comment>
      <origin>1322369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5061" sha1="9m5bt2fvb8ecuugd3eh8p5llq202093" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Scríbhneoir comhaimseartha [[Gaeilge]] agus ceoltóir Gaelach ó [[Contae Chiarraí|Chiarraí]] ab ea '''Maidhc Dainín Ó Sé'''.&lt;ref name=&quot;Ainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=3067|title=Ó SÉ, Maidhc Dainín (1942–2013) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] ([[Ainm.ie]])}}&lt;/ref&gt; Saolaíodh i gCarrachán sa bhliain [[1942]] é. Chaith sé na blianta fada ag obair sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] agus sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]], ach d'fhill sé go hÉirinn sa bhliain [[1969]]. Bhreac sé síos a chuid cuimhní cinn ó na blianta sin sa leabhar úd ''[[A Thig Ná Tit Orm|A Thig ná Tit Orm]]''. Thairis sin, tá roinnt úrscéalta éadroma scríofa aige, go háirithe ''Dochtúir na bPiast'', ''Greenhorn'', ''Lilí Frainc'', ''Tae le Tae'', agus ''Idir Dhá Lios''. D'fhoilsigh sé ''Corcán na dTrí gCos'' freisin, ina bhfuil trí ghearrscéal barrúil foilsithe faoi aon chlúdach. Bíonn a shaoltaithí Mheiriceánach le haithint ar a chuid leabhar go minic, agus iad an-chosúil le scannáin de dhéantús Hollywood, idir dhrámatúlacht, chraiceann, agus fhoréigean. Canúint sách crua a bhíonn á scríobh aige, agus é beag beann ar an ngramadach chaighdeánach, ach baineann bríomhaireacht agus beogacht lena chuid scríbhneoireachta. Ina dhiaidh sin féin, ní lón léitheoireachta do na páistí an chuid is mó acu, agus an oiread foréigin agus craicinn a bhíonn iontu. 

Bhí clú is cáil ar Mhaidhc Dainín mar cheoltóir freisin. Ba é an bosca ceoil - an cairdín, mar a deirtear i gConamara - an ionstraim ba rogha leis.

Fuair sé bás go tobann i Mí Lúnasa i 2013 i gCilchuain i gCo. Chiarraí. Is athair an láithreoir teilifíse [[Dáithí Ó Sé]] é.

== Leabhair le Maidhc Dainín ==

* ''A Thig ná Tit orm'': Is éard atá sa leabhar seo ná cuimhní cinn Mhaidhc Dainín óna chéad óige i gCiarraí, chomh maith leis an imirce a rinne sé go Meiriceá agus na blianta a chaith sé thall ansin. 

* ''Chicago Driver'': Tá imeachtaí an úrscéil seo suite sna Stáit Aontaithe i mblianta an [[An Spealadh Mór|Spealta Mhóir]].

* ''Corcán na dTrí gCos'': Trí ghearrscéal atá anseo, agus iad suite i gCiarraí. Tá neart aicsin ann, nó i gceann de na scéalta tá muintir na Gaeltachta ag dul i ngleic le díoltóirí drugaí, agus na spiairí Rúiseacha ag iarraidh a n-úsáid féin a bhaint as cladaí Chiarraí i gceann eile de na scéalta. Scríbhneoireacht éadrom atá i gceist anseo, idir ghreann agus aicsean, agus is iomaí foghlaimeoir a bhain an-sult as an leabhar seo agus é díreach ag fáil tuisceana ar an teanga.

* ''Dochtúir na bPiast'': Úrscéal brúidiúil bleachtaireachta é seo.

* ''Greenhorn'': Tá an ceann seo suite i saol an choirpeachais eagraithe thall i Meiriceá, agus an teanga breac le hiasachtaí Béarla. Tugann an t-úrscéal cur síos ar dhúchinniúint an Éireannaigh óig sna Stáit Aontaithe a d'éirigh róchairdiúil le lucht ''[[Mafia]]''.

* ''Idir Dhá Lios'': An chéad chuid den tsraith fantaisíochta ina bpléitear eachtraí an dá shíog úd Nuadha agus Breoghan.

* ''Is Glas iad na Cnoic''

* ''Lilí Frainc'': Úrscéal dorcha brúidiúil faoi dhíoltas atá anseo. 

* ''Madraí na nOcht gCos''

* ''Mair a Chapaill''

* ''Mura mBuafam - Suathfam''. Seo an dara cuid de chuimhní cinn Mhaidhc Dainín. Caitheann an scríbhneoir súil siar ar a shaol in Éirinn i ndiaidh dó filleadh anall. Tá cur síos greannmhar anseo ar an dóigh a ndearnadh an scannán úd ''Ryan's Daughter'' i gCiarraí. 

* ''Nuadha agus Breoghan ar Neamh''. Cuireann an t-úrscéal seo tuilleadh leis na himeachtaí a thosaigh sa leabhar ''Idir Dhá Lios''.

* ''Tae le Tae''. Seo scéal grá agus é suite i nGaeltacht Chiarraí i lár na fichiú haoise, nuair a bhí sé coitianta go fóill [[Cleamhnas|cleamhnais]] a dhéanamh do na cailíní.

== Dlúthdhioscaí le ceoltóireacht Mhaidhc Dainín ==

* ''Ó Chicago go Carrachán''. CICD 36. Cló Iar-Chonnachta.

* ''Ó Thuaidh - Traditional Song and Music from West Kerry''

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:Se, Maidhc Dainin O}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí scéalta bleachtaireachta]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]]
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta Éireannacha]]
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta]]
[[Catagóir:Sraitheanna leabhar Gaeilge]]
[[Catagóir:Sraitheanna leabhar Éireannacha]]
[[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]]
[[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge]]
[[Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1942]]
[[Catagóir:Básanna in 2013]]</text>
      <sha1>9m5bt2fvb8ecuugd3eh8p5llq202093</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cill Orglan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17783</id>
    <revision>
      <id>1322362</id>
      <parentid>1160117</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T21:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1322362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2744" sha1="qyci3askb1uf8wuecr1oazubcshz8tm" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
{{Teimpléad:Cómhaoin|Killorglin}}
Is baile i g[[Contae Chiarraí]] í '''Cill Orglan'''.&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/23580|title=Cill Orglan/Killorglin {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.fallingrain.com/world/EI/11/Killorglin.html|teideal=Maps, Weather, and Airports for Killorglin, Ireland|work=www.fallingrain.com|dátarochtana=2021-04-21|archivedate=2016-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305202314/http://www.fallingrain.com/world/EI/11/Killorglin.html}}&lt;/ref&gt; Tá an baile suite i ndeisceart an chontae.

== Stair ==

=== 1916 ===
Tharla eachtra ar Aoine an Chéasta 1916, a deir go leor staraithe a bhí ar an gcéad tubaiste den [[Éirí Amach na Cásca|Éirí Amach 1916]]. Báthadh triúr d'Óglaigh na hÉireann nuair a d'imigh a ngluaisteán den déanamh Briscoe de ché [[Baile Uí Chíosáin|Bhaile Uí Chíosáin]] agus isteach in Abhainn na Leamhna in aice le Cill Orglan i gCo Chiarraí.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Comóradh á dhéanamh ar Óglaigh 1916 i gCill Orglan|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0402/691748-comoradh-a-dheanamh-ar-oglaigh-1916-i-gcill-orglan/|date=2015-04-02|language=en|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Bhí an triúr, Con Keating, Donal Sheahan agus Charlie Monahan ar a mbealach go Cathair Saidhbhín le teagmháil raidió a dhéanamh le Ruairí Mac Easmainn agus an long Ghearmánach, an Aud, a bhí le gunnaí a thabhairt i dtír don Éirí Amach.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Fuarthas corp Donal Sheahan agus Con Keating dhá lá ina dhiaidh sin. Bhí corp Charlie Monahan ar iarraidh ach 6 mhí i ndiaidh don Aud dul go grinneall, tháinig cnámharlach gan cloigeann ná cosa i dtír ar bhruach na Leamhna. Bhí éadaí maithe ar an chnámharlach. Fuarthas dhá leathshabhrán óir agus dornán de nótaí fliucha airgid i bpóca - níos mó airgid tirm ná a bheadh ag an ngnáthdhuine ag an am. hAithníodh ar deireadh gur corp Charlie Monahan a bhí ann.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

B'as Cathair Saidhbhín do Con Keating, b'as [[Béal Feirste]] do Charlie Monahan agus b'as an g[[An Caisleán Nua Thiar|Caisleán Nua Thiar]] do Donal Sheahan. Tá an bheirt dheireanach sin curtha sa reilig i gCill Orglan agus tá Con Keating curtha i g[[Cathair Saidhbhín]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Íomhánna ==
&lt;gallery&gt;
Image:Killorglin4.jpg|An Príomh Shráid
Image:Killorglin2.jpg|Timpeallán
Image:Killorglin7.jpg|Síneacha tráchta
Image:King puck.jpg|An Puc Rí
&lt;/gallery&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Bailte i gContae Chiarraí]]</text>
      <sha1>qyci3askb1uf8wuecr1oazubcshz8tm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé úsáideora:Alison</title>
    <ns>3</ns>
    <id>19276</id>
    <revision>
      <id>1322337</id>
      <parentid>1321497</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T14:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>/* Teimpléad:Féach freisin */ mír nua</comment>
      <origin>1322337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13837" sha1="58qovsup49y5yfm6q2gm885daapo72h" xml:space="preserve">{{Cartlainne}}
{{Úsáideoir:Alison/todo}}

== Fadhb le &quot;Teimpléad:Bosca Sonraí Ainmhí Bheo/Caomhnú&quot; ==

A Alison, a chara, tá súil agam go bhfuil ag éirí go maith leat! Má tá an t-am agat, tá mé théis mo dhícheall a dhéanamh dul i ngleic leis an fhadhb seo liom féin ach is ar éigean gurbh fhéidir liom á thuiscint. Tá an íomhá sna boscaí sonraí ainmhí bheo dóibh siúd atá &quot;i mbaol&quot; briste. D'fhéach mé trí an leathanach foinse ar fad ag iarraidh é a réiteach, ach níl a fhios agam fós cén fáth nach bhfuil sé ag obair. 

Tá na híomhánna do LC, NT, VU agus CE ag obair fós, ní dóigh liom gur aistrigh éinne aon leathanach d'ainmhí atá díothaithe sa dúlra go fóill nó níor aimsigh mé féin é ar a laghad agus mar sin, níl a fhios agam má tá an íomhá sin ag obair.

Dá mb'fhéidir leat an fáth nach bhfuil sé ag obair a mhíniú dom, chabhródh sé liom fadhbanna mar sin a réiteach sa todhchaí. 

N.B. d'eagraigh mé an giorrúchán a bhí á léiriú sna boscaí ó UICN na Fraincise go AICD na Gaeilge, ach ní bhaineann an fhadhb leis sin, tá mé cinnte de.  [[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]] ([[Plé úsáideora:An Sionnach Rua|plé]]) 09:50, 26 Samhain 2025 (UTC)
: {{Ping|An Sionnach Rua}} - {{Deisithe}} anois - féach ar [[Spioróg mhór ruadhonn]] mar shampla. Bhí fadhbanna leis na híomhánna luaite ar [[Wikidata]]. Is féidir liom iad a cheartú [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q96377276&amp;diff=2434197809&amp;oldid=2431683478 anseo] trí thagairt a dhéanamh do na híomhánna cuí :) - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 13:48, 26 Samhain 2025 (UTC)

== Aonaid in úsáid in Teimpléad:Citation  ==

A @[[Úsáideoir:Alison|Alison]], a chara,

Míle buíochas as an chabhair a thug tú liom le déanaí agus tá brón orm as a bheith ag teacht ar ais chugat chomh tapaidh seo i ndiaidh na faidhbe leis an íomhá sin arís ach nílim cumasach go leor in eagar na dteimpléad chun an fhadhb seo a réiteach. Má théann tú go dtí bun an leathanaigh ar [[Tíogar]] feicfidh tú gur bhain mé úsáid as an teimpléad nua Citation chun na téacsanna sin a lua. An fhadhb atá agam anois leo ná go bhfuil aonaid an Bhéarla in úsáid amhail p., pp., vol., ed., eds., srl. seachas lch., lgh., iml., eag., srl. An bhfuil bealach ann lena réiteach? 

Cheap mé ar dtús gur le wikidata a bhainfeadh na haonaid sin ach níor tharla aon athruithe nuair a chuir mé luachanna Gaeilge leis na haonaid a d'aimsigh mé agus bhí cinn ann fosta nár aimsigh mé leathanach wikidata dóibh. [[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]] ([[Plé úsáideora:An Sionnach Rua|plé]]) 12:30, 30 Samhain 2025 (UTC)

== [[Nina Krajnik]] ==

Hey Allison, sorry for reaching out in English. To perhaps explain a bit more context, which is often lacking in such short deletion reasons. Nina likely has some PR running around, consider checking [[:d:Q112265440]] and its history. While notability isn't a question here the way article is currently written is horrendous for a Wikipedia article. It lacks serious reliable sources (which exist) and current are somewhat spammy. It also fails to mention certain controversies she's been a party to hence it'd be actually better to delete the article (IMHO). Wish you all the best in the new year and stay safe, [[Úsáideoir:A09|A09]] ([[Plé úsáideora:A09|plé]]) 01:03, 8 Eanáir 2026 (UTC)

== Boscaí Eolais ==

Haigh, a Alison. 

An bhfuil aon chomhairle agat maidir le conas na boscaí eolais a úsáid (chuir tú ceann leis an leathanach &quot;Steam&quot; le déanaí. Ní raibh mé in ann a oibriú amach conas iad a úsád, ach bheinn buíoch as do chomhairle! Ba mhaith liom iad a chur isteach amach anseo. [[Úsáideoir:Caoluisce|Caoluisce]] ([[Plé úsáideora:Caoluisce|plé]]) 21:22, 12 Feabhra 2026 (UTC)

:Tá lánliosta na boscaí sonraí Wikidata le fáil [[VP:BS|anseo]] - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 17:55, 14 Feabhra 2026 (UTC)

== Irisí agus Nuachtáin Gaeilge ==

Alison , a chara, 
Maidir le 'Irisí agus Nuachtáin Gaeilge'
Dé hAoine seo chaite, bhuail mé le Rossa Ó Snodaigh ag an Ard-Fheis i mBéal Feirste thaispeáin sé an leathanach 'Irisí agus Nuachtáin Gaeilge' domhleabhar agus Nuachtán na hÉireann taispeánta aige dom. (Tagairt; https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Iris%C3%AD_agus_Nuacht%C3%A1in_Gaeilge&amp;veaction=edit&amp;section=5).  Ba mhaith leis na 
na colúin 5. Eagarthóirí agus  6. Eolas breise níos caoile (tá siad ró-leathan!). Ar an drochuair ní raibh mé in ann cabhrú leis...b'fhéidir go bhféadfá é a chur in eagar dó? ̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:37, 26 Feabhra 2026 (UTC)
* {{Ping|Ériugena}} - {{Deisithe}} anois, a chara. Phew - an-dheachair! - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 20:49, 27 Feabhra 2026 (UTC)

== Díreach le cur in iúl duit... ==
D'athraigh mé go dtí aistriúchán de láimh tamall ó shin. Déanfaidh mé na mion-ailt beagán níos faide, ach bhí sé i gceist agam i gcónaí iad a leathnú. [[Speisialta:Contributions/&amp;#126;2026-14619-60|&amp;#126;2026-14619-60]] ([[Plé úsáideora:&amp;#126;2026-14619-60|talk]]) 14:28, 12 Márta 2026 (UTC)

== Do ghníomhartha le déanaí / scriosadh neamhréasúnach ==
Maidir leis '''''Spider-Gwen: Gwen-Verse''''' agus '''''King in Black: Gwenom vs. Carnage''''': Gabh mo leithscéal? Níl sin &quot;thar shábháil&quot;: chuir mé go leor oibre isteach san aistriúchán sin inné. Déanta na fírinne, ba é an t-aon rud a rinne mé inné é. Anois, inis dom láithreach cad is gá a shocrú, agus déanfaidh mé é a shocrú. Seol ar ais é sin mar dhréacht nó go díreach mar leathanach, le do thoil. Táim sásta an obair a dhéanamh.

Maidir leis '''Spider-Man (Miles Morales)''' agus naisc atreoraithe eile: is é cuspóir na nasc sin tagairt a dhéanamh d'ainmneacha malartacha agus d'ainmneacha cosúla ar leathanaigh eile, chun mearbhall a sheachaint. Tá an leathanach seo riachtanach chun mearbhall le [[Spider-Man]] a sheachaint, agus bhí na cinn eile ceaptha chun mearbhall a sheachaint leis na Spider-Girls eile.

Tá súil agam ó chroí go bhfaighidh mé freagra uait go luath. [[Speisialta:Contributions/&amp;#126;2026-15963-42|&amp;#126;2026-15963-42]] ([[Plé úsáideora:&amp;#126;2026-15963-42|talk]]) 17:32, 14 Márta 2026 (UTC)
* Níl tú ag éisteacht le éinne - ar bith - anseo ar an vicí. Tóg sos. Dírigh ar cheann amháin nó dhó ailt, b'fhéidir. 

Díscriosfaidh mé na leathanaigh eile i gceann cúpla nóiméid agus cuirfidh mé i do spás &quot;draft&quot; iad - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 17:37, 14 Márta 2026 (UTC)

== Sórtáil ==

Haigh a chara, chonaic mé [https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%ADomha_Hennessy&amp;curid=123930&amp;diff=1301574&amp;oldid=1301511 trácht] a d'fhág tú tamaill ó shoin le rá gur féidir an síneadh fada a úsáid i DEFAULTSORT. Feicim go moltar ar Uicithe eile (m.sh. [https://de.wikipedia.org/wiki/Hilfe:Kategorien#3._Regel:_26_Grundbuchstaben anseo]) gan ach ASCII a úsáid leis ionas nach dtarlaíonn rudaí mar &quot;Ábhar&quot; a bheith chun cúl ar &quot;Albain&quot;. An amhlaidh go bhfeidhmíonn DEFAULTSORT ar bhealach eile i Uicí na Gaeilge? [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 21:02, 16 Márta 2026 (UTC)

== [[Róisín O'Donovan]] ==

Hi Alison, how are you? Me I'm fine!!!

I saw you accessed this page: please, can you add some news in the biography? I'll be pleased to help you in Italian and Portuguese. Thanks a lot for your aid, and see you soon. [[Úsáideoir:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Plé úsáideora:Rei Momo|plé]]) 11:26, 20 Márta 2026 (UTC)

:Sure - I'll try do something over the weekend. I'm just doing some drive-by cleaning here :) - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 11:29, 20 Márta 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:33, 28 Aibreán 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471754 --&gt;

== Athsheoladh agus dátaí ==

Alison, má athraíonn tú na teidil le dátaí &lt;br&gt;
mar shampla, &quot;Luíochán Loch gCál 1987&quot;  =&gt;  &quot;Luíochán Loch gCál&quot;&lt;br&gt;
an féidir leat &quot;Athsheoladh&quot; a fhágáil ann, ar a laghad.&lt;br&gt;
Tá postálacha agam sna mheáin shóisialta (X) &quot;ar an lá seo&quot;, &lt;br&gt;
Cuir i gcás tá nasc agam ar X atá ag díriú ar &quot;Luíochán Loch gCál (1987)&quot;.  &lt;br&gt;
Scrios tú é GAN ATHSHEOLADH, agus briseadh mo phostáil. Ó bhó !&lt;br&gt;
Agus ar aon nós, ceapaim go bhfuil na blianta sna teidil áisiúil.&lt;br&gt;
Agus feictear é i dteangacha eile ó amh go ham  mar sh.&lt;br&gt;
https://de.wikipedia.org/wiki/Anschlag_von_Loughgall_1987   nó  Anschlag von Loughgall 1987&lt;br&gt;
GRMA
[[Úsáideoir:TGcoa|TGcoa]] ([[Plé úsáideora:TGcoa|plé]]) 22:28, 4 Bealtaine 2026 (UTC)

== Gaeilge ==

Hello. I'm looking for Irish translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Úsáideoir:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Plé úsáideora:Eurohunter|plé]]) 19:42, 7 Bealtaine 2026 (UTC)

== Naisc Idirtheangacha ==

A Alison, a chara. Tá súil agam go bhfuil tú ag éirí go maith! 

Tá deacracht agam maidir le halt a chruthaíos cúpla lá ó shin faoin ''[[Euskaltzaindia]]'' (Acadamh na Bascaise). Nílimse in ann nasc idirtheangach a chur leis an alt, faighim fógra nach bhfuil an cead agam é sin a dhéanamh. Bhíos ábalta naisc a chur le hailt eile a chruthaíos áfach, agus níl mé cinnte gur dhein mise féin rud éigin sular fhoilsíos an t-alt nó go bhfuil sé de bharr an topaic go bhfuil cosc ann?

Bheinn an-bhuíoch as do chuid chabhrach.

Le meas, [[Úsáideoir:An RíomhGael|An RíomhGael]] ([[Plé úsáideora:An RíomhGael|plé]]) 22:12, 23 Iúil 2026 (UTC)

:{{déanta}} - táim ar sos beag faoi láthair [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 22:48, 23 Iúil 2026 (UTC)

== Teimpléad:Féach freisin ==

A Alison, a chara,

Tá súil agam go bhfuil tú ag baint sult as an tsos atá ar bun agat. Nuair a bheidh tú ar ais, beidh tú in ann a fheiceáil gur ar ais i mbun aistriúcháin [[Tíogar]] atáim ach tá fadhb bheag agam ann le teimpléad faoi leith. Thug mé faoi deara gurb ann don [[Teimpléad:Féach freisin]] ach nár cuireadh aon pharaiméadair, srl. leis agus mar sin, chinn mé iad a chur leis ó Wikipedia. Cé gurb amhlaidh a rinne mé, áfach, is cosúil nach bhfuil sé ag feidhmiú ar chor ar bith agus níl's agam cad chuige nach bhfuil. Cheap mé ar dtús gur bhain sé le [[Teimpléad:hatnote]] a bheith gan paraiméadair fosta, ach mar a fheicfidh tú, níor chabhraigh sé sin liom ach oiread. An bhfuil buille fá thuairim agat céard atá cearr ann?

Bail ó Dhia ar an obair!  [[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]] ([[Plé úsáideora:An Sionnach Rua|plé]]) 14:40, 1 Lúnasa 2026 (UTC)</text>
      <sha1>58qovsup49y5yfm6q2gm885daapo72h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tíogar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26171</id>
    <revision>
      <id>1322326</id>
      <parentid>1322319</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T13:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>/* Caomhnú */ tagairtí curtha leis</comment>
      <origin>1322326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132148" sha1="ppw0lt3dvxn1a63g3oyezn64fgd6rct" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:A walk with the Tigress.webm|thumb|right|tíogar]]
Is cat mór é an '''tíogar''' ('''''Panthera tigris''''')&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Panthera%20tigris/|title=“Panthera tigris” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt; ar ball é den ghéineas ''[[Panthera]]'' a thagann ón [[An Áise|Áise]] ó dhúchas. Tá corp láidir matánach aige a bhfuil ceann agus lapaí móra, eireaball fada agus fionnadh flannbhuí le stríoca dubha atá ceartingearach don chuid is mó air. Rangaítear in naoi [[Fospeiceas|bhfospeiceas]] [[Holaicéineach|reatha]] é go traidisiúnta cé nach n-aithníonn roinnt daoine agus eagraíochtaí ach an dá fhospeiceas, tíogair na mórthíre Áisí agus tíogair oileáin na [[Oileáin Sunda|nOileán Sunda]].

Cuireann an tíogar faoi i bhforaoisí den chuid is mó, idir [[Foraois leathanduilleach agus mheasctha mheasartha|foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha]] agus [[Cónaiféar|buaircíneach]] i [[Cianoirthear na Rúise|gCianoirthear na Rúise]] agus [[Oirthuaisceart na Síne]] agus [[Foraois leathanduilleach thais thrópaiceach agus fhothrópaiceach|foraoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fothrópaiceacha]] i [[Fo-ilchríoch na hIndia|bhfo-ilchríoch na hIndia]] agus in [[Oirdheisceart na hÁise]]. Is [[buaicchreachadóir]] é an tíogar a chreachann [[Crúbach|crúbaigh]] roimh a ndéanann sé luíochán go príomha. Bíonn saol aonarach aige go hiondúil agus bíonn [[raon baile]] aige a chosnaíonn sé ar indibhidí den ghnéas chéanna. Cuimsíonn raon baile an fhireannaigh raoin go leor baineannach lena chúplálann sé. De ghnáth, beireann baineannaigh idir dhá agus trí choileán a fhanann lena máthair ar feadh dhá bhliain. Fágann na coileáin seo raon baile a máthar agus bunaíonn siad a raon féin nuair a bhíonn siad neamhspleách.

Ó bhlianta luatha na fichiú haoise, is in ísle a ndeachaigh raon dáilte na dtíogar agus ar a laghad 93% dá raon stairiúil caillte acu; tá siad [[Díothú áitiúil|díothaithe go háitiúil]] in [[Iarthar na hÁise|Iarthar]] agus i [[Lár na hÁise]] agus i gcodanna móra na [[An tSín|Síne]] chomh maith leis na hoileáin [[Iáva]] agus [[Bailí]]. Tá raon an tíogair scoilte go dona sa lá atá inniu ann. Liostaítear mar [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] é ar [[Liosta Dearg an AICD de Speicis i mBaol]] mar meastar gur laghdaigh a raon idir 53% go 68% ó bhí na 1990idí déanacha ann. Tá go leor bagairtí móra ag cur le stádas reatha na dtíogar idir [[Scriosadh gnáthóige|scriosadh]] agus [[Ilroinnt gnáthóige|ilroinnt a ngnáthóige]] mar gheall ar [[Dífhoraoisiú|dhífhoraoisiú]], [[póitseáil]] ar son a bhfionnaidh agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp ar mhaithe le cúrsaí leighis. Is íobartaigh na [[An choinbhleacht daonna-fiadhúlra|coinbhleachta daonna-fiadhúlra]] iad na tíogair fosta mar ionsaíonn agus creachann siad an beostoc i gceantair nach bhfuil mórán creach nádúrtha le fáil iontu. Tá cosaint dhlíthiúil ag an tíogar in chuile thír laistigh dá raon dáilte. Cuimsíonn cuir chuige náisiúnta pleananna gníomhaíochta, [[patróil fhrith-phóitseála]] agus scéimeanna monatóireachta líon na dtíogar. Bunaíodh [[Conair fhiadhúlra|conairí fiadhúlra]] i gcuid mhaith de na tíortha laistigh dá raon agus tá athbhunú tíogar pleanáilte iontu.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://www.iucnredlist.org/species/15955/214862019|date=2021-12-15|doi=10.2305/iucn.uk.2022-1.rlts.t15955a214862019.en|language=en|author=Goodrich, J., Wibisono, H., Miquelle, D., Lynam, A.J., Sanderson, E., Chapman, S., Gray, T.N.E., Chanchani, P. &amp; Harihar, A.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|publisher=IUCN}}&lt;/ref&gt;

Tá an tíogar ar cheann de na [[Mórfhána carasmatach|mórfhánaí carasmatacha]] is mó a bhfuil tóir air ar fud an domhain. Bhíodh an tíogar i ngéibheann ón chéad lá riamh agus traenáladh é chun seónna a chur ar fáil i [[Sorcas|sorcais]] agus cláracha siamsaíochta eile. Chonacthas an tíogar go forleathan i [[miotaseolaíocht]] agus i [[Béaloideas|mbéaloideas]] ársa na gcultúr fud fad a raon stairiúil agus [[Léirithe cultúrtha an tíogair|chonacthas fós i gcultúr]] ar fud an domhain é sa lá atá inniu ann. 

== Sanasaíocht ==
Síolraíonn an [[Seanbhéarla]] ''tigras'' ón [[Seanfhraincis|tSeanfhraincis]] ''tigre'', ón [[An Laidin|Laidin]] ''tigris'', ar iasacht é de ''tigris'' ([[An tSean-Ghréigis|Sean-Ghréigis]]: τίγρις).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Liddell, H. G. &amp; Scott, R. (Sir Henry Stuart Jones, Roderick McKenzie eag.)|date=1940|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dti%2Fgris|title=&quot;τίγρις&quot;.|journal=A Greek-English Lexicon|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|accessdate=21 Feabhra 2021}}&lt;/ref&gt; Ón aimsir ársa, meastar go síolraíonn an focal ''tigris'' ón fhocal [[An Airméinis|Arméiniseach]] nó [[An Pheirsis|Pheirsiseach]] ar 'saighead' ar féidir leis a bheith ina bhunús d'ainm abhainn na [[An Tígris|Tigrise]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Varro, M. T.; Kent, R. G.|date=1938|url=https://archive.org/details/onlatinlanguage01varruoft/page/96/mode/2up|title=&quot;De lingua latina&quot; [On the Latin Language]|journal=&quot;XX. Ferarum vocabula&quot; [XX. The names of wild beasts]|pages=lgh. 94-97|publisher=W. Heinemann|location=Londain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Naming the Tiger in the Early Modern World|url=https://www.jstor.org/stable/26560471|journal=Renaissance Quarterly|date=2017|issn=0034-4338|pages=977–1006|volume=70|issue=3|author=David Thorley|doi=10.1086/693884. JSTOR 26560471}}&lt;/ref&gt; Sa lá atá inniu ann, áfach, glactar leis gur [[comhainm]] atá iontu agus nach bhfuil gaol ar bith ann idir ainm an ainmhí agus na habhann.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tacsanomaíocht ==
Rinne an luibheolaí Sualannach [[Carl von Linné]] an chéad chur síos eolaíoch ar an tíogar ina shaothar ''[[Systema Naturae]]'', áit a bhaist sé an [[Ainmníocht dhéthéarmach|t-ainm déthéarmach]] ''Felis tigris'' air, mar ba ghnách an géineas ''Felis'' a úsáid le haghaidh na gcat uilig ag an am. Bunaítear an [[cur síos eolaíoch]] ar chuir síos a rinne nádúraithe níos luaithe amhail [[Conrad Gessner]] agus [[Ulisse Aldrovandi]].&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot;&gt;{{luaigh foilseachán|author=Linnaeus, C.|year=1758|title=[https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up &quot;Felis tigris&quot;] Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|language=la|issue=decima, reformata|pages=lch. 41}}&lt;/ref&gt; Is in 1929 a chuir [[Reginald Innes Pocock]] an speiceas sa ghéineas ''[[Panthera]]'' faoin ainm dhéthéarmach ''Panthera tigris''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1929|title=Tigers|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=33|issue=3|pages=lgh. 505–541|url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n133}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Fospeiceas ===
{{Anchor|Pobail}}Moladh naoi [[Fospeiceas|bhfospeiceas]] tíogar reatha ([[An Sealad Holaicéineach|Holaicéineach]]) idir luathbhlianta na 19ú hAois agus na 21ú hAois agus is iad sin na tíogair [[tíogar Bheangál|Bheangál]], [[Tíogar Malaech|Mhalaecha]], [[Tíogar Ind-Síneach|Ind-Síneacha]], [[Tíogar na Síne Theas|na Síne Theas]], [[Tíogar Amúrach|Amúracha]], [[Tíogar Caispeach|Chaispeacha]], [[Tíogar Iávach|Iávacha]], [[Tíogar Bailí|Bhailí]] agus [[Tíogar Sumatrach|Shumatracha]].&lt;ref name=&quot;MSW3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[W. Chris Wozencraft|Wozencraft, W. C.]]|date=2005|title=Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference|issue=3|publisher=Johns Hopkins University Press ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.|pages=lch. 546|coauthors=[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=14000259 &quot;Species ''Panthera tigris''&quot;] In [[Don E. Wilson|Wilson, D. E.]]; Reeder, D. M. (eag.)|url=http://www.google.com/books?id=JgAMbNSt8ikC&amp;pg=PA546}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Wilting2015/&gt; Ceistíodh [[Bailíocht ainmnithe (zó-eolaíocht)|bailíocht]] cuid mhaith de na fospeicis seo sa bhliain 1999 mar bhí sé de nós an tráth sin idirdhealú a dhéanamh bunaithe ar dhath agus fhaid an fhionnaidh, patrúin stríoca agus méid na n-eiseamlár i mbailiúcháin [[Iarsmalann stair an dúlra|iarsmalanna stair an dúlra]] ar féidir nach n-ionadaíonn siad an pobal ar fad. Moladh gur cheart dhá fhospeiceas bailí tíogar a aithint, is iad sin ''P. t. tigris'' ar mhórthír na hÁise agus an speiceas níos lú ''P. t. sondaica'' sna [[Na hOileáin Sunda Mór|hOileáin Sunda Mór]].&lt;ref name=&quot;Kitchener1999&quot;&gt;Kitchener, A. (1999). &quot;Tiger distribution, phenotypic variation and conservation issues&quot; in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999|lgh=19–39|lua=ref=Seidensticker, J.; Christie, S.; Jackson, P.}}, lgh. 19-39&lt;/ref&gt;

D'athdhearbhaíodh an moladh dhá fhospeicis arís sa bhliain 2015 trí anailís chuimsitheach a dhéanamh ar thréithe moirfeolaíocha, éiceolaíocha agus [[ADN miteacoindreach|ADN miteacoindreacha]] (mtADN) chuile fhospeiceas toimhdean tíogar.&lt;ref name=&quot;Wilting2015&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Planning tiger recovery: Understanding intraspecific variation for effective conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4640610/|journal=Science Advances|date=Mí an Mheithimh 2015|issn=2375-2548|pmc=4640610|pmid=26601191|pages=e1400175|volume=1|issue=5|doi=10.1126/sciadv.1400175|author=Wilting, A.; Courtiol, A.; Christiansen, P.; Niedballa, J.; Scharf, A. K.; Orlando, L.; Balkenhol, N.; Hofer, H.; Kramer-Schadt, S.; Fickel, J. &amp; Kitchener, A. C.}}&lt;/ref&gt;
In 2017, d'athbhreithnigh Tascfhórsa Catrangaithe Ghrúpa Sainréimse Cat an AICD tacsanomaíocht ''[[felid]]'' de réir an mholta dhá fhospeiceas 2015 agus níor aithníodh ach ''P. t. tigris'' agus ''P. t. sondaica'' amháin.&lt;ref name=&quot;catsg&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Kitchener, A. C.; Breitenmoser-Würsten, C.; Eizirik, E.; Gentry, A.; Werdelin, L.; Wilting, A.; Yamaguchi, N.; Abramov, A. V.; Christiansen, P.; Driscoll, C.; Duckworth, J. W.; Johnson, W.; Luo, S.-J.; Meijaard, E.; O'Donoghue, P.; Sanderson, J.; Seymour, K.; Bruford, M.; Groves, C.; Hoffmann, M.; Nowell, K.; Timmons, Z. &amp; Tobe, S.|date=2017|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y#page=66|title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group (PDF).|journal=Cat News (Special Issue 11)|pages=lgh. 66-68}}&lt;/ref&gt; Léirigh torthaí staidéar seicheamhaithe géinte iomláin 2018 de 32 shampla ón sé fhospeiceas toimhdean beo—an tíogar Bheangál, Malaech, Ind-Síneach, na Síne Theas, Amúrach agus Sumatrach—gur [[Clád|cláid]] shoiléire faoi leith iad.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Genome-Wide Evolutionary Analysis of Natural History and Adaptation in the World’s Tigers|url=https://www.cell.com/current-biology/abstract/S0960-9822(18)31214-4|journal=Current Biology|date=2018|issn=0960-9822|pmid=30482605|pages=3840–3849.e6|volume=28|issue=23|doi=10.1016/j.cub.2018.09.019|language=English|author=Liu, Y.-C.; Sun, X.; Driscoll, C.; Miquelle, D. G.; Xu, X.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Smith, J. L. D.; O'Brien, S. J. &amp; Luo, S.-J.}}&lt;/ref&gt; Chomhthacaíodh leis na torthaí arís in 2021 agus 2023.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Recent Evolutionary History of Tigers Highlights Contrasting Roles of Genetic Drift and Selection|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8136513/|journal=Molecular Biology and Evolution|date=2021|issn=1537-1719|pmc=8136513|pmid=33592092|pages=2366–2379|volume=38|issue=6|doi=10.1093/molbev/msab032|author=Armstrong, E. E.; Khan, A.; Taylor, R. W.; Gouy, A.; Greenbaum, G.; Thiéry, A; Kang, J. T.; Redondo, S. A.; Prost, S.; Barsh, G.; Kaelin, C.; Phalke, S.; Chugani, A.; Gilbert, M.; Miquelle, D.; Zachariah, A.; Borthakur, U.; Reddy, A.; Louis, E.; Ryder, O. A.; Jhala, Y. V.; Petrov, D.; Excoffier, L.; Hadly, E. &amp; Ramakrishnan, U.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wang2023&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Population genomic analysis provides evidence of the past success and future potential of South China tiger captive conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10111772/|journal=BMC biology|date=2023|issn=1741-7007|pmc=10111772|pmid=37069598|pages=64|volume=21|issue=1|doi=10.1186/s12915-023-01552-y|author=Wang, C.; Wu, D. D.; Yuan, Y. H.; Yao, M. C.; Han, J. L.; Wu, Y. J.; Shan, F.; Li, W. P.; Zhai, J. Q.; Huang, M; Peng, S. H.; Cai, Q .H.; Yu, J. Y.; Liu, Q. X.; Lui, Z. Y.; Li, L. X.; Teng, M. S.; Huang, W.; Zhou, J. Y.; Zhang, C.; Chen, W. &amp; Tu, X. L.}}&lt;/ref&gt; Léirigh staidéar sa bhliain 2023 go bhfuil bailíocht ag an naoi bhfospeiceas reatha ar fad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ancient DNA reveals genetic admixture in China during tiger evolution|url=https://www.nature.com/articles/s41559-023-02185-8|journal=Nature Ecology &amp; Evolution|date=2023-11|issn=2397-334X|pages=1914–1929|volume=7|issue=11|doi=10.1038/s41559-023-02185-8|language=en|author=Sun, X.; Liu, Y.-C.; Tiunov, M. P.; Gimranov, D. O.; Zhuang, Y.; Han, Y.; Driscoll, C. A.; Driscoll, C. A.; Pang, Y.; Li, C.; Pan, Y; Velasco, M. S.; Gopalakrishnan, S.; Yang, R.-Z.; Li, B.-G.; Jin, K.; Xu, X.; Uphyrkina, O.; Huang, Y.; Wu, X.-H.; Gilbert, M. T. P.; O'Brien, S. J.; Yamaguchi, N. &amp; Luo, S.-J.}}&lt;/ref&gt; Deir an Grúpa Sainréimse Cat &quot;Given the varied interpretations of data, the [subspecific] taxonomy of this species is currently under review by the IUCN SSC Cat Specialist Group.&quot; nó i nGaeilge &quot;Mar gheall ar na léirmhínithe éagsúla ar an dáta, tá Grúpa Sainréimse Cat SSC an AICD ag déanamh athbhreithnithe ar thacsanomaíocht [fhospeiceasach] an speicis seo&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Tiger|url=http://www.catsg.org/index.php?id=124|work=www.catsg.org|dátarochtana=2025-11-27|language=|údar=CatSG|archivedate=2014-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141112171012/http://www.catsg.org/index.php?id=124}}&lt;/ref&gt;

Tá na táblaí thíos bunaithe ar [[Tacsanomaíocht (bitheolaíocht)|rangú]] an tíogair mar a bhí in 2005&lt;ref name=MSW3/&gt; agus tugann siad rangú 2017 an Tascfhórsa Catrangaithe le fios chomh maith.&lt;ref name=catsg/&gt;{{clear}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: centre;&quot; | ''Panthera tigris tigris'' {{small|(Linnaeus, 1758)}}&lt;ref name=Linn1758/&gt;
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Bheangál]] 
{{small|ainm déthéarmach ''P. t. tigris'' (von Linné, 1758)}}&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt;
| | Cuireann pobal an tíogair seo faoi ar [[fo-ilchríoch na hIndia|fho-ilchríoch na hIndia]].&lt;ref name=&quot;Jackson1996&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Nowell, K. &amp; Jackson, P.|date=1996|url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1996-008.pdf#page=80|title=&quot;Tiger, Panthera tigris (Linnaeus, 1758)&quot; (PDF).|volume=|pages=lgh. 55-65|publisher=IUCN. ISBN 2-8317-0045-0|location=Gland, Switzerland|journal=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan}}&lt;/ref&gt; Tá fionnadh níos giorra ar an tíogar Bheangál ná mar atá orthu ó thuaidh&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1939|url=https://archive.org/stream/PocockMammalia1/pocock1#page/n247/mode/2up|title=&quot;Panthera tigris&quot;|journal=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Vol. Mammalia|volume=Vol. 1|pages=lgh. 197–210|publisher=T. Taylor and Francis, Ltd|location=Londain}}&lt;/ref&gt;, le dath idir [[ciarbhuí]] agus cróchdhearg air&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite report|title=Indian National Studbook of the Bengal Tiger (''Panthera tigris tigris'') |publisher=Central Zoo Authority, Wildlife Institute of India |date=2011 |url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Bengal%20Tiger%20Studbook%202011.pdf |last1=Srivastav|first1=A. |last2=Malviya |first2=M. |last3=Tyagi |first3=P. C.|last4=Nigam |first4=P. |name-list-style=amp |access-date=27 May 2024}}&lt;/ref&gt; agus polláirí atá measartha fada agus caol.&lt;ref name=&quot;Mazák2010&quot;/&gt;
| |[[File:Adult male Royal Bengal tiger.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Extinction|†]] [[Tíogar Caispeach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. virgata'' ([[Johann Karl Wilhelm Illiger|Illiger]], 1815)}}&lt;ref name=&quot;Illiger&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Illiger, K.|date=1815|title=Überblick der Säugethiere nach ihrer Verteilung über die Welttheile|journal=Abhandlungen der Königlichen Preußischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin 1804–1811|pages=lgh. 39-159|publisher=Realschul-Buchhandlung|location=Berlin|url=https://bibliothek.bbaw.de/digitalisierte-sammlungen/akademieschriften/ansicht-akademieschriften?tx_bbaw_academicpublicationshow%5Baction%5D=show&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bcontroller%5D=AcademicPublication%5CVolume&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bpage%5D=195&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bvolume%5D=85&amp;cHash=f015ec3f9a13240a9559ebdcb88aafa4}}&lt;/ref&gt;
| |Bhíodh an pobal seo ag cur faoi ón Túirc go dtí an [[Muir Chaisp|Mhuir Chaisp]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Bhí fionnadh geal meirgeach rua le stríoca tanaí a bhí an-ghar dá gcéile air&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 137.&lt;/ref&gt; agus [[cnámh cúlphlaice]] leathan ar chúl a gcinn.&lt;ref name=Kitchener1999/&gt; Nocht anailís ghéiniteach gur garghaol leis an tíogar Amúrach a bhí ann.&lt;ref name=&quot;Driscoll2009&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mitochondrial Phylogeography Illuminates the Origin of the Extinct Caspian Tiger and Its Relationship to the Amur Tiger|url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0004125|journal=PLOS ONE|date=14 Ean 2009|issn=1932-6203|pmc=2624500|pmid=19142238|pages=e4125|volume=4|issue=1|doi=10.1371/journal.pone.0004125|language=en|author=Driscoll, C. A.; Yamaguchi, N.; Bar-Gal, G. K.; Roca, A. L.; Luo, S.; MacDonald, D. W. &amp; O'Brien, S. J.}}&lt;/ref&gt; Tá pobal an tíogair seo díothaithe ó bhí na 1970idí ann.&lt;ref name=Seidensticker1999/&gt;
| |[[File:Panthera tigris virgata.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Amúrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. altaica'' ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1844)}}&lt;ref name=&quot;Temminck&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Aperçu général et spécifique sur les Mammifères qui habitent le Japon et les Iles qui en dépendent|url=https://archive.org/details/faunajaponicasi00sieb/page/43|publisher=Lugduni Batavorum : Apud Auctorem|date=1844|coauthors=In Siebold, P. F. v.; Temminck, C. J.; Schlegel, H. (eag.).; Museum of Comparative Zoology Harvard University|author=Siebold, P. F. v.; Haan, W. de.; Temminck, C. J.; Schlegel, H.|journal=Fauna japonica, sive, Descriptio animalium, quae in itinere per Japoniam, jussu et auspiciis, superiorum, qui summum in India Batava imperium tenent, suscepto, annis 1823-1830|location=Leiden}}&lt;/ref&gt;
| |Tá cónaí ar an phobal seo tíogar i [[Cianoirthear na Rúise|gCianoirthear na Rúise]], in [[Oirthuaisceart na Síne]] agus b'fhéidir sa [[An Chóiré Thuaidh|Chóiré Thuaidh]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Tá gruaig fhada agus fionnadh tiubh ar an tíogar Amúrach.&lt;ref name=Temminck/&gt; Athraíonn a chúldath ó [[ócar]]-bhuí sa gheimhreadh go dath atá níos rua agus níos beoga tar éis a fholta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 131.&lt;/ref&gt; Tá an bhlaosc níos giorra agus níos leithne ná blaoscanna na dtíogar ó dheas.&lt;ref name=&quot;Mazák2010&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Craniometric variation in the tiger (Panthera tigris): Implications for patterns of diversity, taxonomy and conservation|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1616504708000621|journal=Mammalian Biology|date=2010-01-01|issn=1616-5047|pages=45–68|volume=75|issue=1|doi=10.1016/j.mambio.2008.06.003|author=Ji H. Mazák}}&lt;/ref&gt;
| |[[File:P.t.altaica Tomak Male.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar na Síne Theas]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. amoyensis'' ([[Max Hilzheimer|Hilzheimer]], 1905)}}&lt;ref name=Hilzheimer&gt;{{cite journal |last=Hilzheimer |first=M. |date=1905 |title=Über einige Tigerschädel aus der Straßburger zoologischen Sammlung |journal=Zoologischer Anzeiger |volume=28 |pages=594–599 |url=https://archive.org/details/zoologischeranze28deut/page/596}}&lt;/ref&gt;
| |Bhíodh an tíogar seo le fáil ó dheas i lár na Síne.&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Bhí blaoscanna ag an chúig [[Eiseamláir an chineáil|eiseamláir cineáil]] a raibh fiacla [[Fiacla carnasacha|carnasacha]] agus [[cúlfhiacail]] níos giorra acu ná tíogair ón India, cráiniam níos lú, [[logall súile]] a luigh níos gaire dá gcéile le [[Starr iar-logall súile|stairr iar-logall súile]] níos mó; bhí na craicinn sách buí le stríoca a bhí cosúil le [[rombas]].&lt;ref name=Hilzheimer/&gt; Tá [[haplaitíopa]] mtADN faoi leith aige de bharr a chrosphóraithe le seanghinealaigh tíogar.&lt;ref name=catsg/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An extinct and deeply divergent tiger lineage from northeastern China recognized through palaeogenomics|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9326283/|journal=Proceedings. Biological Sciences|date=2022-07-27|issn=1471-2954|pmc=9326283|pmid=35892215|pages=20220617|volume=289|issue=1979|doi=10.1098/rspb.2022.0617|author=Jiaming Hu, Michael V. Westbury, Junxia Yuan, Chunxue Wang, Bo Xiao, Shungang Chen, Shiwen Song, Linying Wang, Haifeng Lin, Xulong Lai, Guilian Sheng}}&lt;/ref&gt; Tá sé díothaithe san fhiántas mar ní fhacthas é go hoifigiúil ó bhí na 1970idí ann&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; agus ní mhaireann sé ach i ngéibheann anois.&lt;ref name=Wang2023/&gt;
| |[[File:2012 Suedchinesischer Tiger.JPG|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Ind-Síneach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. corbetti'' ([[Vratislav Mazák|Mazák]], 1968)}}&lt;ref name=&quot;Mazak1968&quot;&gt;{{cite journal |last=Mazák|first=V.|date=1968|title=Nouvelle sous-espèce de tigre provenant de l'Asie du sud-est|journal=Mammalia|volume=32|issue=1|pages=104–112|doi=10.1515/mamm.1968.32.1.104}}&lt;/ref&gt;
| |Faightear pobal an tíogair seo ar an [[Leithinis Ind-Síneach]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Tá cráiniam níos lú ná ceann an tíogair Bheangál ag eiseamláir an tíogair Ind-Sínigh agus is cosúil go bhfuil fionnadh níos dorcha le stríoca níos tanaí orthu.&lt;ref name=Mazak1968/&gt;&lt;ref name=&quot;mazak06&quot;&gt;{{cite journal|last1=Mazák|first1=J. H.|last2=Groves|first2=C. P.|name-list-style=amp|date=2006|title=A taxonomic revision of the tigers (''Panthera tigris'') of Southeast Asia|journal=Mammalian Biology|volume=71|issue=5|pages=268–287|doi=10.1016/j.mambio.2006.02.007|bibcode=2006MamBi..71..268M|url=http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|access-date=15 January 2024|archive-date=31 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|url-status=live|author=Mazák, J. H. &amp; Groves, C. P.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf |date=31 Bealtaine 2023 }}&lt;/ref&gt;
| |[[File:Panthera tigris corbetti (Tierpark Berlin) 832-714-(118).jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Malaech]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. jacksoni'' (Luo et al., 2004)}}&lt;ref name=&quot;Luo04&quot;&gt;{{cite journal |date=2004|title=Phylogeography and genetic ancestry of tigers (''Panthera tigris'')|journal=[[PLOS Biology]]|volume=2|issue=12|pmid=15583716|pmc=534810|doi=10.1371/journal.pbio.0020442|author=Luo, S.-J.; Kim, J.-H.; Johnson, W. E.; van der Walt, J.; Martenson, J.; Yuhki, N.; Miquelle, D. G.; Uphyrkina, O.; Goodrich, J. M.; Quigley, H. B.; Tilson, R.; Brady, G.; Martelli, P.; Subramaniam, V.; McDougal, C.; Hean, S.; Huang, S.-Q.; Pan, W.; Karanth, U. K.; Sunquist, M.; Smith, J. L. D. &amp; O'Brien, S. J.|pages=e442}}&lt;/ref&gt;
| |Moladh an tíogar Malaech mar fhospeiceas faoi leith bunaithe ar dhifríocht idir a mtADN agus a [[Seicheamh aigéid núicléasaigh|sheichimh mhionsatailíte]] agus iad an tíogair Ind-Sínigh.&lt;ref name=Luo04/&gt; Níl difríocht rómhór idir dath a fhionnaidh ná méid a bhlaoisce agus iad an tíogair Ind-Sínigh ach an oiread.&lt;ref name=mazak06/&gt; Níl aon teorainn shoiléir idir phobail tíogar i dtuaisceart na [[An Mhalaeis|Malaeise]] agus deisceart na [[An Téalainn|Téalainne]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
| |[[File:2012-09-15 Tierpark Berlin 26 (cropped).jpg|frameless]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: centre;&quot; | ''Panthera tigris sondaica'' {{small|(Temminck, 1844)}}&lt;ref name=catsg/&gt;
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| †[[Tíogar Iávach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sondaica'' (Temminck, 1944)}}&lt;ref name=Temminck/&gt;
| |Rinneadh cur síos ar an tíogar seo bunaithe ar líon seithí anaithnid a raibh gruaig ghearr mhín orthu.&lt;ref name=Temminck/&gt; Bhí tíogair de bhunadh [[Iáva]] measartha beag i gcomparáid le tíogair na mórthíre Áisí, bhí blaoscanna sách fada acu i gcomparáid leis an tíogar Shumatrach agus bhí stríoca níos faide, níos tanaí agus níos iomadúla acu.&lt;ref name=mazak06/&gt; Meastar go bhfuil pobal an tíogair Iávaigh díothaithe ó bhí na 1980idí ann. &lt;ref name=Seidensticker1999/&gt;
| |[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een groep mannen en kinderen poseert bij een pas geschoten tijger te Malingping in Bantam West-Java TMnr 10006636.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| †[[Tíogar Bailí]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. balica'' ([[Ernst Schwarz (zoologist)|Schwarz]], 1912)}}&lt;ref name=Schwarz&gt;{{cite journal |last=Schwarz |first=E. |date=1912 |title=Notes on Malay tigers, with description of a new form from Bali |journal=Annals and Magazine of Natural History |pages=324–326 |series=8 |volume=10 |issue=57 |doi=10.1080/00222931208693243 |url=https://archive.org/stream/annalsmagazineof8101912lond#page/324/mode/2up}}&lt;/ref&gt;
| | Bhíodh an tíogar seo le fáil ar [[Bailí|Bhailí]] agus bhí fionnadh níos gile air agus blaosc níos lú aige ná mar a bhí ag an tíogar Iávach.&lt;ref name=Schwarz/&gt;&lt;ref name=&quot;der-tiger&quot;&gt;{{cite book |author=Mazak, V.|year=2004|title=''Der Tiger''|publisher=Westarp Wissenschaften Hohenwarsleben|location=Madgeburg|isbn=978-3-89432-759-0|language=de}}&lt;/ref&gt; Gné tipicúil de bhlaoscanna an tíogair Bhailí ná an cnámh cúlphlaice caol atá cosúil le blaosc an tíogar Iávach.&lt;ref&gt;{{cite journal |date=1978|title=Skin and Skull of the Bali Tiger, and a list of preserved specimens of ''Panthera tigris balica'' (Schwarz, 1912)|journal=[[Zeitschrift für Säugetierkunde]]|volume=43|issue=2|pages=108–113|author=Mazák, V.; Groves, C. P. &amp; Van Bree, P.}}&lt;/ref&gt; Tá an pobal seo díothaithe ó bhí na 1940idí ann.&lt;ref name=&quot;Seidensticker1999&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Riding the tiger : tiger conservation in human-dominated landscapes|url=http://archive.org/details/ridingtigertiger00unse|publisher=[London] : Zoological Society of London; Cambridge [England]; New York : Cambridge University Press|date=1999|coauthors=Better World Books|author=Seidensticker, J.; Christie, S. &amp; Jackson, P.|pages=lgh. xv-xx}}&lt;/ref&gt;
| |[[File:Bali tiger zanveld.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Sumatrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sumatrae'' ([[Reginald Innes Pocock|Pocock]], 1929)}}&lt;ref name=Pocock1929&gt;{{cite journal |last=Pocock |first=R. I. |date=1929 |title=Tigers |journal=[[Journal of the Bombay Natural History Society]] |volume=33 |pages=505–541 |url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n185}}&lt;/ref&gt;
| Bhí fionnadh dorcha ar an chéad eiseamlár den tíogar seo arb as [[Sumatra]] dó.&lt;ref name=Pocock1929/&gt; Tá gruaig sách fada um aghaidh an tíogair Shumatraigh&lt;ref name=Jackson1996/&gt; agus tá stríoca tiubha coirp chomh maith le [[cnámh sróine]] níos leithne agus níos lú aige ná mar atá ag na tíogair oileáin eile.&lt;ref name=mazak06/&gt;
| |[[File:Panthera tigris sumatrae (Sumatran Tiger) close-up.jpg|frameless]]
|}

=== Éabhlóid ===
{{Cladogram|{{clade
|label1=''[[Panthera]]''
|1={{clade
|1={{clade
|1=[[Liopard sneachta]] [[File:Schneeleoparden (Panthera uncia) Zoo Salzburg 2014 f white background.jpg|70px]]
|2='''Tíogar''' [[File:Tigress in Bandhavgarh NP white background.jpg|70px]]
}}
|2={{clade
|1=[[Iaguar]] [[File:Jaguar (Panthera onca palustris) male Three Brothers River white background.JPG|70px]]
|label2=&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
                |2={{clade
                    |1=[[Liopard]] [[File:Flickr - Rainbirder - Sassy Lassy white background.jpg|70px]]
                    |2=[[Leon]] [[File:Panthera leo -Ngorongoro, Tanzania-8b white background.jpg|70px]]
                    }}
}}
}}
}}|align=right|caption=Fíligineacht an ghéinis ''Panthera'' bunaithe ar staidéar [[ADN núicléach]] ó 2016&lt;ref name=Li_al2016&gt;{{cite journal |date=2016 |title=Phylogenomic evidence for ancient hybridization in the genomes of living cats (Felidae) |journal=Genome Research |volume=26 |issue=1 |pages=1–11 |doi=10.1101/gr.186668.114 |pmid=26518481 |pmc=4691742|author=Li, G.; Davis, B. W.; Eizirik, E.; Murphy, W. J.}}&lt;/ref&gt;}}Roinneann an tíogar an géineas ''Panthera'' leis an [[leon]], an [[liopard]], an [[iaguar]] agus an [[liopard sneachta]]. Léiríonn torthaí anailísí ginideacha gur [[comhspeiceas]] iad an tíogar agus an liopard sneachta agus gur scar a [[Ginealach|nginealaigh]] óna gcéile idir 2.70 agus 3.70 milliún bliain ó shin.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Supermatrix and species tree methods resolve phylogenetic relationships within the big cats, ''Panthera'' (Carnivora: Felidae)|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2010-07_56_1/page/68|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2010|volume=56|issue=1|pages=64–76|pmid=20138224|doi=10.1016/j.ympev.2010.01.036|bibcode=2010MolPE..56...64D|author=Davis, B. W.; Li, G. &amp; Murphy, W. J.}}&lt;/ref&gt; Léiríonn seicheamhú géinte iomláin an tíogair [[Athsheicheamh|athsheichimh]] atá ar chomhthreomhar leo i ngéanóm na gcat eile.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=The tiger genome and comparative analysis with lion and snow leopard genomes|doi=10.1038/ncomms3433|pmid=24045858|pmc=3778509|journal=Nature Communications|volume=4|year=2013|bibcode=2013NatCo...4.2433C|author=Cho, Y. S.; Hu, L.; Hou, H.; Lee, H.; Xu, J.; Kwon, S.; Oh, S.; Kim, H. M.; Jho, S.; Kim, S.; Shin, Y. A.; Kim, B. C.; Kim, H.; Kim, C. U.; Luo, S. J.; Johnson, W. E.; Koepfli, K. P.; Schmidt-Küntzel, A.; Turner, J. A.; Marker, L.; Harper, C.; Miller, S. M.; Jacobs, W.; Bertola, L. D.; Kim, T. H.; Lee, S.; Zhou, Q.; Jung, H. J.; Xu, X. &amp; Gadhvi, P.|pages=2443}}&lt;/ref&gt;

Rinneadh cur síos ar an speiceas iontaiseach ''[[Panthera palaeosinensis]]'' ón [[Pléisticéineach|Phléisticéineach]] luath i dtuaisceart na Síne mar shinsear féideartha tíogair nuair a aimsíodh é in 1924 ach creideann cláidistíocht an lae inniu go [[Bonnach (fíliginiteach)|bonnspeiceas]] é i gcomparáid le ''Panthera'' na linne seo.&lt;ref name=&quot;Mazák&quot;&gt;{{cite journal |year=2011|title=Oldest Known Pantherine Skull and Evolution of the Tiger|journal=PLOS ONE|volume=6|issue=10|doi=10.1371/journal.pone.0025483|pmid=22016768|bibcode=2011PLoSO...625483M|pmc=3189913|author=Mazák, J. H.; Christiansen, P. &amp; Kitchener, A. C.|pages=25483}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tseng&quot;&gt;{{cite journal |date=2014|title=Himalayan fossils of the oldest known pantherine establish ancient origin of big cats|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=281|issue=1774|doi=10.1098/rspb.2013.2686|pmid=24225466|pmc=3843846|author=Tseng, Z. J.; Wang, X.; Slater, G. J.; Takeuchi, G. T.; Li, Q.; Liu, J. &amp; Xie, G.}}&lt;/ref&gt; Bhí ''[[Panthera zdanskyi]]'' ina chónaí ann thart ar an am agus an áit chéanna agus moladh gur comhspeiceas leis an tíogar reatha a bhí ann nuair a imscrúdaíodh é sa bhliain 2014.&lt;ref name=Mazák/&gt; Ó 2023 ar aghaidh, áfach, meastar gur comhchiallach é ''P. palaeosinensis'' de ''P. zdanskyi'' in dhá staidéar a rinneadh ina dhiaidh sin nuair a thug siad faoi deara go luíonn na difríochtaí atá aige ón speiceas sin laistigh de réimse na n-éagsúlachtaí indibhidiúla.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The identity of the &quot;lion&quot;, ''Panthera principialis'' sp. nov., from the Pliocene Tanzanian site of Laetoli and its significance for molecular dating the pantherine phylogeny, with remarks on Panthera shawi (Broom, 1948), and a revision of Puma incurva (Ewer, 1956), the Early Pleistocene Swartkrans &quot;leopard&quot; (Carnivora, Felidae)|url=|journal=Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments|year=2023|volume=103|issue=2|pages=465–487|doi=10.1007/s12549-022-00542-2|bibcode=2023PdPe..103..465H|author=Hemmer, Helmut}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1080/08912963.2022.2034808|title=Discovery of jaguar from northeastern China middle Pleistocene reveals an intercontinental dispersal event|date=2023|journal=Historical Biology|volume=35|issue=3|pages=293–302|bibcode=2023HBio...35..293J|author=Jiangzuo, Q.; Wang, Y.; Ge, J.; Liu, S.; Song, Y.; Jin, C.; Jiang, H. &amp; Liu, J.}}&lt;/ref&gt; Is iad blúirí géill a aimsíodh i [[Contae Lantian|gContae Lantion]] na Síne an nochtadh is luaithe den tíogar reatha sa taifead iontaiseach a théann siar go dtí an Pléisticéineach luath.&lt;ref name=Mazák/&gt;

Aimsíodh iontaisí tíogair ón Mheán- go dtí an Luathphléisticéineach fud fad na Síne, Iáva agus Sumatra. I measc na bhfospeiceas réamhstairiúil tá ''[[Panthera tigris trinilensis]]'' agus ''[[Panthera tigris soloensis|P. t. soloensis]]'' de bhunadh Iáva agus Sumatra agus ''[[Panthera tigris acutidens|P. t. acutidens]]'' de bhunadh na Síne; fuarthas iontaisí tíogair ón Phléisticéineach dhéanach agus ón [[An Sealad Holaicéineach|Luathholaicéineach]] i [[Boirneo|mBoirneo]] agus [[Palawan]] na [[Na hOileáin Fhilipíneacha|nOileán Filipíneach]].&lt;ref name=&quot;Kitchener2009&quot;&gt;Kitchener, A. &amp; Yamaguchi, N. (2009). &quot;What is a Tiger? Biogeography, Morphology, and Taxonomy&quot; in {{harvnb|Tilson|Nyhus|2010|pp=|lgh=}}, lgh. 53–84&lt;/ref&gt; Tuairiscítear go bhfuil samplaí den tíogar ón Phléisticéineach Mheán-dheánach a fuarthas sa [[An tSeapáin|tSeapáin]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Japanese Archipelago sheltered cave lions, not tigers, during the Late Pleistocene|url=https://pnas.org/doi/10.1073/pnas.2523901123|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2026-02-10|issn=0027-8424|pmc=12890994|pmid=41587328|volume=123|issue=6|doi=10.1073/pnas.2523901123|language=en|author=Xin Sun, Lanhui Peng, Takumi Tsutaya, Qigao Jiangzuo, Yoshikazu Hasegawa, Yuxin Hou, Yu Han, Yan Zhuang, Nuno Filipe Gomes Martins, Jazmin Ramos Madrigal, Alberto J. Taurozzi, Meaghan Mackie, Gaudry Trochė, Jesper V. Olsen, Enrico Cappellini, Stephen J. O’Brien, M. Thomas P. Gilbert, Nobuyuki Yamaguchi, Shu-Jin Luo}}&lt;/ref&gt; 

Léiríonn torthaí staidéar [[fíleathíreolaíoch]] go bhfuil comhshinsear ag chuile speiceas tíogar beo a bhí beo idir 108,000 agus 72,000 bliain ó shin.&lt;ref name=&quot;Luo04&quot; /&gt; Tugann staidéar géinte le fios gur chrap pobal an tíogair thart ar 115,000 bliain ó shin de bharr oighrithe. Síolraíonn pobal reatha na dtíogar ó [[Díseart|dhíseart]] a bhí san Ind-sín agus a leath ar fud na háise tar éis na [[An uasmhéid oighrithe deireanach|huasmhéide oighrithe deireanaí]]. De réir mar a chóilínigh siad oirthuaisceart na Síne, mheasc sinsir an tíogair Ind-sínigh le pobal iarmharach tíogar.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Hibridí ===
''Tuilleadh Eolais: [[Hibridí Feilideacha]] agus [[hibridí Panthera]]''

Is féidir le tíogair [[crosphórú]] le cait ''Panthera'' eile agus is amhlaidh atá déanta acu i ngéibheann. Is é an [[leogar]] toradh phóraithe an tíogair bhaininn agus an leoin fhirinn agus is é an [[tígleon]] toradh phóraithe an tíogair fhirinn agus an leoin bhaininn.&lt;ref name=&quot;Gabryś&quot;&gt;{{cite journal |year=|title=Interspecific hybrids of animals-in nature, breeding and science–a review|journal=Annals of Animal Science|volume=21|issue=2|pages=403–415|doi=10.2478/aoas-2020-0082|author=Gabryś, J.; Kij, B.; Kochan, J. &amp; Bugno-Poniewierska, M.|date=2021|url=https://doi.org/10.2478%2Faoas-2020-0082}}&lt;/ref&gt; Cuireann an t-athair leoin géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh ach tá géin chomhfhreagrach srianta an fháis ón tíogar bhaineann in easnamh sa mhéid is go bhfásann leogair i bhfad níos mó ná ceachtar de speicis na dtuismitheoirí. Ní chuireann an tíogar fireann géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh os a choinne sin cé go gcuireann an leon baineann géin srianta an fháis ar aghaidh; mar sin, bíonn tígleoin thart ar chomhmhéid lena dtuismitheoirí.&lt;ref name=&quot;imprinting&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Genomic Imprinting|url=https://learn.genetics.utah.edu/content/epigenetics/imprinting/|dátarochtana=2025-12-01|language=en|foilsitheoir=Genetic Science Learning Center, Utah}}&lt;/ref&gt; Toisc gur minic a fhorbraíonn siad éalanga ón bhroinn a mbaineann baol báis leo, glactar le pórú na hibridí mar nós neamheiticiúil.&lt;ref name=&quot;Gabryś&quot; /&gt;

== Cur síos ==
[[File:TigerSkelLyd1.png|thumb|left|Creatlach tíogair ó Royal Natural History Imleabhar 1 (1839)|alt=Drawing of tiger skeleton]]
Tá morfeolaíocht fheilíneach thipiciúil ag an tíogar a bhfuil corp matánach, cosa giorraithe, géaga tosaigh láidre, lapaí tosaigh leathana, ceann mór agus eireaball atá thart ar leathfhad an choirp eile i bhfad aige.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://academic.oup.com/mspecies/article-lookup/doi/10.2307/3504004|journal=Mammalian Species|date=1981|pages=1-8|issue=152|doi=10.2307/3504004|author=Mazák, V.|bibcode=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1981MamSp.152....1M|id=https://www.jstor.org/stable/3504004}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Sludskii|1992|p=98}} Tá cúig mhéar aige, [[drúchtchrobh]] ina measc sin, ar na cosa chun tosaigh agus ceithre cinn ar na cosa deiridh, a bhfuil crobha in-aistarraingthe atá fáiscthe agus cuartha ar féidir leo a bheith 10 cm i bhfad aige.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;{{sfn|Thapar|2004|p=26}} Tá a chuid cluasa cruinn agus tá mac imrisc cruinn ar na súile.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Críochnaíonn an smut i mbarr triantánach a bhfuil poncanna dubha beaga air dá mhéadaíonn a líon agus an tíogar ag dul in aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Combination of facial and nose features of Amur tigers to determine age|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12817|journal=Integrative Zoology|date=2025-01|issn=1749-4877|pages=186–198|volume=20|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12817|language=en|author=Caiping Zhao, Wenrui Dai, Qiang Liu, Dongqi Liu, Nathan James Roberts, Zhaoli Liu, Ming Gong, Hongkun Qiu, Changhai Liu, Dan Liu, Guangkai Ma, Guangshun Jiang}}&lt;/ref&gt; Tá blaosc an tíogair scafánta le réigiún tosaigh teoranta le [[Logall súile|logaill súile]] éilipseacha atá beag go comhréireach, [[Cnámh sróine|cnámha sróine]] fada agus cráiniam fadaithe le [[moing saighdeach]] mór.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá sé cosúil le blaosc an leoin ach tá difríocht ann idir an dá bhlaosc de bharr íochtar cuasach nó leacaithe an ghéill íochtair agus an tsrón atá níos faide.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá thart ar 30 fiacail atá sách scafánta ag an tíogar agus tá a [[Starrfhiacail|starrfhiacla]] cuartha ar na cinn is faide i measc na gcat agus iad 6.4-7.6 cm (2.5-3.0 or).&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;{{sfn|Thapar|2004|p=25}}  

Tá fad cheann-choirp an tíogair idir 1.4-2.8 m (4 tr 7 or - 9 tr 2 or) le heireaball atá 0.6-1.1 m (2 tr 0 or - 3 tr 7 or) agus seasann sé 0.8-1.1 m (2 tr 7 or - 3 tr 7 or) ag an ghualainn.&lt;ref name=&quot;Walker&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris (tiger)|url=https://books.google.com/books?id=T37sFCl43E8C&amp;pg=PA825|publisher=Baltimore: Johns Hopkins University Press|date=1999-07-29|language=en|author=Novak, R. M. &amp; Walker, E. P|journal=Walker's Mammals of the World|issue=6|pages=825-828}}&lt;/ref&gt; Is mó an tíogar Bheangál agus an tíogar Sumatrach de na speicis éagsúla.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Meánn tíogair Bheangál fhireannacha idir 200-260 kg (440-570 lb), agus meánn na baineannaigh idir 100-160 kg (220-250 lb); is lú na tiogair oileánacha de na speicis éagsúla, is cosúil gur de bharr [[abhcacht oileánach]] atá sé.&lt;ref name=&quot;Kitchener1999&quot; /&gt; Meánn tiogair Shumatracha fhireannacha idir 100-140 kg (220-310 lb) agus meánn na baineannaigh idir 75-110 kg (165-243 lb).&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;Sunquist, M. (2010). &quot;What is a Tiger? Ecology and Behaviour&quot; in {{Harvnb|Tilson|Nyhus|2010|lgh=19/34}}, lgh. 19−34&lt;/ref&gt; Meastar gurb é an tíogar an speiceas féilíneach beo is mó ar domhan; ach toisc go bhfuil difríocht mhór méide agus meáchain idir na pobail tíogar éagsúla, is féidir gur lú meánmheáchan an tíogair ná é an leoin, a fhad agus a bhíonn na tíogair is mo níos mó ná na leoin chosúla.&lt;ref name=&quot;Kitchener2009&quot; /&gt;

=== Fionnadh ===
[[Íomhá:Tiger_Stripes_(29808869755).jpg|alt=Close up of a tiger's fur|mion|Fionnadh an tíogair Amúraigh ar a chliathán (taobh)]]
Bíonn ribí gruaige gearra ar fhionnadh an tíogair de ghnáth, ar féidir a bheith chomh fada le 35 mm (1.4 or), ach is féidir le ribí gruaige an tíogair Amúraigh tuaisceart-chónaithigh fad de 105 mm (4.1 or) a shroicheadh. De ghnáth, is faide ribí gruaige an bhoilg ná iad na droma. Bíonn dlús a bhfionnaidh tanaí de ghnáth ach forbraíonn an tíogar Amúrach fionnadh geimhridh atá sách tiubh. Tá línte fionnaidh um aghaidh an tíogair agus guairí fada orthu, na fireannaigh ach go háirithe.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá [[Dath ainmhithe|dath]] flannbhuí air a athraíonn ó scothbhuí go ruánach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger: the ultimate guide|publisher=CDS books in association with Two brothers press|date=2004|location=New York|author=Valmik Thapar|url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up}}&lt;/ref&gt; Clúdaíonn fionnadh bán an t-íochtar ó cheann go heireaball, thar dromchla istigh na gcos agus codanna den aghaidh.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992|lgh=99-102}}, lgh. 99–102.&lt;/ref&gt; Tá spota bán feiceálach ar chúl na gcluasa atá timpeallaithe le fionnadh dubh.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Marcáiltear an tíogar le stríoca dubha nó dubhdhonna agus bíonn pátrún faoi leith ag chuile thíogar.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;Miquelle, D. &quot;Tiger&quot; in {{Harvnb|MacDonald|2001}}, lgh. 18-21&lt;/ref&gt; Bíonn na stríoca ingearach den chuid is mó ach amháin na cinn ar na géaga agus ar an chlár éadain a bhíonn cothrománach. Tá an chuid is mó díobh le feiceáil ar cúl agus is féidir leo ar an cholainn íochtar an bhoilg a shroicheadh. Go hiondúil, bíonn barr géar ar na stríoca agus is féidir leo scaradh óna chéile nó teacht le chéile arís eile. Is bandaí tiubha iad na stríoca eireabaill agus barrtar a dheireadh le dubh.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; 

Tá an tíogar ar cheann den bheagán speiceas cait a bhfuil stríoca orthu.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Why the leopard got its spots: relating pattern development to ecology in felids|url=https://royalsocietypublishing.org/rspb/article/278/1710/1373/73541/Why-the-leopard-got-its-spots-relating-pattern|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|date=2011-05-07|issn=0962-8452|pmc=3061134|pmid=20961899|pages=1373–1380|volume=278|issue=1710|doi=10.1098/rspb.2010.1734|language=en|author=William L. Allen, Innes C. Cuthill, Nicholas E. Scott-Samuel, Roland Baddeley}}&lt;/ref&gt; Tá stríoca ina mbuntáiste don [[Duaithníocht|nduaithníocht]] i bhfásra a bhfuil pátrúin ingearacha solais agus scátha iontu cosúil le crainnte, giolcaigh agus féir arda.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Adaptive Significance of Coloration in Mammals|url=https://academic.oup.com/bioscience/article/55/2/125-136/221478|journal=BioScience|date=2005|issn=0006-3568|pages=125-136|volume=55|issue=2|doi=10.1641/0006-3568(2005)055[0125:TASOCI]2.0.CO;2|language=en|author=Tim Caro}}&lt;/ref&gt; Tacaíonn staidéar [[anailís Fourier]] a léirigh go n-aontaíonn pátrúin stríoca na dtíogar lena dtimpeallacht leis an teoiric seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Zebra stripes and tiger stripes: the spatial frequency distribution of the pattern compared to that of the background is significant in display and crypsis|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=1987-12|pages=427–433|volume=32|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|language=en|author=D. Godfrey, J. N. Lythgoe, D. A. Rumball}}&lt;/ref&gt; Is féidir go gcabhraíonn a ndathú flannbhuí leo iad a cheilt fosta mar tá creach an tíogair [[Dathdhaille|dathdhall]], rud a chiallaíonn nach bhfeictear an tíogar ach mar rud glas eile laistigh den fhásra. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Optimizing colour for camouflage and visibility using deep learning: the effects of the environment and the observer's visual system|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsif.2019.0183|journal=Journal of The Royal Society Interface|date=2019-05|issn=1742-5689|pages=20190183|volume=16|issue=154|doi=10.1098/rsif.2019.0183|language=en|author=J. G. Fennell, L. Talas, R. J. Baddeley, I. C. Cuthill, N. E. Scott-Samuel}}&lt;/ref&gt;

==== Éagsúlacht datha ====
[[Íomhá:White_tiger_Nandankanan.jpeg|alt=White tiger with thickened stripes lying down|mion|[[Tíogar bán]] bréag-mhéilineach]]
Níl a leithéid de thrí [[Bithathraitheach datha|bhithathraitheach datha]] an tíogair Bheangál – sneachta-bhán an-neamhstríocach, bán agus órga – le fáil san fhiántas sa lá atá inniu ann mar gheall ar laghdú na bpobal fiáin tíogar ach faightear i bpobail i ngéibheann iad fós. Tá dath cúlra bán le stríoca [[séipia]]&lt;nowiki/&gt;dhonna ar an [[Tíogar bán|tíogar bhán]]. Tá dath bán-órga le stríoca ruadhonna ar an [[tíogar órga]]. Is morf le stríoca an-éadroma agus eireaball séipiadhonn-fháinneach é an tíogar sneachta-bhán. Is de thoradh [[tréith chúlaitheach uathshómach]] le [[Lócas (géinitic)|lócas]] bán agus lócas [[Géinitic fhionnaidh chait|leathanbhanda]] iad na morfaí bána agus órga faoi seach. Is de thoradh [[Polaigéin|polaigéinte]] le lócais bhána agus leathanbhanda é an bithathraitheach sneachta-bhán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The genetics of tiger pelage color variations|url=https://www.nature.com/articles/cr201732|journal=Cell Research|date=2017-07|issn=1001-0602|pmc=5518981|pmid=28281538|pages=954–957|volume=27|issue=7|doi=10.1038/cr.2017.32|language=en|author=Xiao Xu, Gui-Xin Dong, Anne Schmidt-Küntzel, Xue-Li Zhang, Yan Zhuang, Run Fang, Xin Sun, Xue-Song Hu, Tian-You Zhang, Han-Dong Yang, De-Lu Zhang, Laurie Marker, Zheng-Fan Jiang, Ruiqiang Li, Shu-Jin Luo}}&lt;/ref&gt; Tá tógáil an tíogair bháin an-chonspóideach mar níl siad úsáideach ó thaobh an chaomhnaithe de. Níl na géinte don mhorf datha seo ach ag 0.001% de thíogair fhiáine agus is é an t-[[ionphórú]] is cúis le ró-ionadaíocht an tíogair bháin i ngéibheann. Mar sin, má leanann an t-ionphórú seo ar aghaidh, tá an baol ann gurb iad [[ísliú ionphóraithe]] agus caillteanas na [[Inathraitheacht géinte|hinathraitheachta géinte]] i dtíogair i ngéibheann an toradh a bheidh ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Xavier, N.|date=2010|url=https://www.currentscience.ac.in/Volumes/99/07/0894.pdf|title=A new conservation policy needed for reintroduction of Bengal tiger-white|journal=Current Science|volume=99|issue=7|pages=894–895}}&lt;/ref&gt;

Tá taifid ann de thíogair bhréag-[[Méilineach|mhéilineacha]] le stríoca cónascaithe i [[Páirc Náisiúnta Simlipal|bPáirc Náisiúnta Simlipal]] agus i dtrí zú Indiacha; léirigh anailís [[Géineolaíocht phobail|géineolaíochta pobail]] de shamplaí tíogar Indiach go bhfaightear an [[Feinitíopa|féinitíopa]] seo mar thoradh ar [[Sóchán|shócháin]] ghéin [[aimínipeiptíodáis]] [[Próitéin thras-scannáin|thras-scannáin]]. Tá an gné seo ag 37% de phobal tíogair Shimlipal, rud a nasctar le [[leithlisiú géiniteach]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=High frequency of an otherwise rare phenotype in a small and isolated tiger population|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.2025273118|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2021-09-28|issn=0027-8424|pmc=8488692|pmid=34518374|volume=118|issue=39|doi=10.1073/pnas.2025273118|language=en|author=Vinay Sagar, Christopher B. Kaelin, Meghana Natesh, P. Anuradha Reddy, Rajesh K. Mohapatra, Himanshu Chhattani, Prachi Thatte, Srinivas Vaidyanathan, Suvankar Biswas, Supriya Bhatt, Shashi Paul, Yadavendradev V. Jhala, Mayank M. Verma, Bivash Pandav, Samrat Mondol, Gregory S. Barsh, Debabrata Swain, Uma Ramakrishnan}}&lt;/ref&gt;

== Dáileadh agus gnáthóg ==
[[Íomhá:Tigress_Anna_Savelevna_01.jpg|alt=Picture of tiger in forest at night|mion|Gaiste ceamara de thíogar Amúrach sa Rúis]]
Bhíodh cead a chosa ag an tíogar go stairiúil agus cónaí air ó oirthear na Tuirce, tuaisceart na hIaráine agus an Afganastáin go dtí an Áise Láir agus ón Phacastáin thuaidh trí [[Fo-ilchríoch na hIndia|fho-ilchríoch na hIndia]] agus an Ind-Sín go hoirdheisceart na Sibéire, Sumatra, Iáva agus Bailí.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Faoin bhliain 2022, ní raibh sé le fáil ach laistigh de 7% dá limistéar dáilte stairiúil agus bhí raon briste aige i bhfo-ilchríoch na hIndia, [[An Ind-Sín|leithinis na hInd-Síne]], Sumatra, oirthuaisceart na Síne agus [[Cianoirthear na Rúise]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Faoin bhliain 2020, bhí an t-achar is mó den ghnáthóg tíogair dhomhanda ag an India le 300,508 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (116,027 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) á leanúint ag an Rúis le 195,819 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (75,606 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Range-wide trends in tiger conservation landscapes, 2001 - 2020|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1191280/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1191280|author=Sanderson, E. W.; Miquelle, D. G.; Fisher, K.; Harihar, A.; Clark, C.; Moy, J.; Potapov, P.; Robinson, N.; Royte, L.; Sampson, D.; Sanderlin, J.; Yackulic, C. B.; Belecky, M.; Breitenmoser, U.; Breitenmoser-Würsten, C.; Chanchani, P.; Chapman, S.; Deomurari, A.; Duangchantrasiri, S.; Facchini, E.; Gray, T. N. E.; Goodrich, J.; Hunter, L.; Linkie, M.; Marthy, W.; Rasphone, A.; Roy, S.; Sittibal, D.; Tempa, T.; Umponjan, M. &amp; Wood, K.}}&lt;/ref&gt;

Tá cónaí ar an tíogar i ngnáthóga foraoise den chuid is mó agus is ainmhí an-sholúbtha é.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Léiríonn taifid ón Áise Láir gur chuir sé faoi i bhforaoisí abhann [[Tugay]] agus foraoisí cnoic agus ísilchríche sa [[Réigiún Chugais|Chugais]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lgh.&amp;#x20;108–112&lt;/ref&gt; I réigiún [[Amur (abhainn)|Amur-Ussuri]] na Rúise agus na Síne, cuireann sé faoi i [[Péine Chóiréach|bpéine Chóiréach]] agus i [[Foraois leathanduilleach agus mheasctha mheasartha|bhforaoisí leathanduilleacha agus measctha measartha]]; feidhmíonn [[Foraois abhann|foraoisí abhann]] mar phasáistí [[Scaipeadh bitheolaíoch|scaipthe]] a chuireann bia agus uisce ar fáil do thíogair agus a gcreach mar aon.&lt;ref&gt;Miquelle, D. G.; Smirnov, E. N.; Merrill, T. W.; Myslenkov, A. E.; Quigley, H.; Hornocker, M. G. &amp; Schleyer, B. (1999). &quot;Hierarchical spatial analysis of Amur tiger relationships to habitat and prey&quot; in {{Harvnb|Seidenstecker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 71-99&lt;/ref&gt; Faightear i [[Foraois leathanduilleach thais thrópaiceach agus fhothrópaiceach|bhforaoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fo-thrópaiceacha]], foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha, [[Foraois shíorghlasa thais thrópaiceach|foraoisí síorghlasa taise trópaiceacha]], [[Foraois thirim thrópaiceach|foraoisí tirime trópaiceacha]], [[Má thuiltrí|mánna tuiltrí]] agus sna [[Foraois mhangróbh|foraoisí mangróbh]] sna [[Sundarbans]] é go príomhá ar fho-ilchríoch na hIndia.&lt;ref&gt;Wikramanayake, E. D.; Dinerstein, E.; Robinson, J. G.; Karanth, K. U.; Rabinowitz, A.; Olson, D.; Mathew, T.; Hedao, P.; Connor, M.; Hemley, G. &amp; Bolze, D. (1999). &quot;Where can tigers live in the future? A framework for identifying high-priority areas for the conservation of tigers in the wild&quot; in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 265-267&lt;/ref&gt; In [[Oirthear na Himiléithe]], taifeadadh i [[Foraois mheasartha|bhforaoisí measartha]] sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] é ar airde de 4,200 m (13,800 tr), agus in oirdheaisceart na [[An Tibéid|Tibéide]] sna [[Cnoic Mishmi]] ar airde de 3,630 m (11,910 tr) agus i [[Contae Mêdog|gContae Mêdog]] ar airde de 3,139 m (10,299 tr).&lt;ref&gt;Jigme, K. &amp; Tharchen, L. (2012). &quot;Camera-trap records of tigers at high altitudes in Bhutan&quot;. ''Cat News'' (56): 14–15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=First photographic record of tiger presence at higher elevations of the Mishmi Hills in the Eastern Himalayan Biodiversity Hotspot, Arunachal Pradesh, India|url=https://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/4381|journal=Journal of Threatened Taxa|date=2018|issn=0974-7907|pages=12833–12836|volume=10|issue=13|doi=10.11609/jott.4381.10.13.12833-12836|author=Adhikarimayum, A. S. &amp; Gopi, G. V.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger reappearance in Medog highlights the conservation values of the region for this apex predator|url=https://www.zoores.ac.cn/en/article/doi/10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|journal=Zoological Research|date=2023|issn=2095-8137|pmc=10415778|pmid=37464931|pages=747–749|volume=44|issue=4|doi=10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|language=en|author=Li, X. Y.; Hu, W. Q.; Wang, H. J. &amp; Jiang, X. L.}}&lt;/ref&gt; Cuireann sé faoi i bhforaoisí [[duillsilteach]] agus [[Planda síorghlas|síorghlasa]] sa Téalainn.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=How many tigers Panthera tigris are there in Huai Kha Khaeng Wildlife Sanctuary, Thailand? An estimate using photographic capture-recapture sampling|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605307414107/type/journal_article|journal=Oryx|date=2007|issn=0030-6053|pages=447–453|volume=41|issue=4|doi=10.1017/S0030605307414107|language=en|author=Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Karanth, K. U.; Nichols, J. D. &amp; Kumar, N. S.}}&lt;/ref&gt; In Sumatra, faightear i [[Foraois sheascainn mhóna|bhforaoisí seascainn móna]] ilchríche agus i [[Foraois Montane|bhforaoisí Montane]] garbha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Population Status of a Cryptic Top Predator: An Island-Wide Assessment of Tigers in Sumatran Rainforests|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0025931|journal=PLoS ONE|date=2011|issn=1932-6203|pmc=3206793|pmid=22087218|pages=e25931|volume=6|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0025931|language=en|author=Wibisono, H. T.; Linkie, M.; Guillera-Arroita, G.; Smith, J. A.; Sunarto; Pusarini, W.; Asriadi; Baroto, P.; Brickle, N.; Dinata, Y.; Gemita, E.; Gunaryadi, D.; Haidir, I. A. &amp; Herwansyah}}&lt;/ref&gt;

=== Dlús pobail ===

Nocht [[Gaiste ceamara|gaistí ceamara]] le linn 2010-2015 i bhforaois dhuillsilteach agus phéine fho-thrópaiceach na [[Páirc Náisiúnta Jim Corbett|Páirce Náisiúnta Jim Corbett]] i dtuaisceart na hIndia go bhfuil [[Dlús daonra|dlús pobail]] tíogair seasmhach de 12-17 n-indibhid in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) laistigh de limistéar 521 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (201 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a high‐density tiger population and its implications for tiger recovery|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1365-2664.13410|journal=Journal of Applied Ecology|date=2019|issn=0021-8901|pages=1725–1740|volume=56|issue=7|doi=10.1111/1365-2664.13410|language=en|author=Bisht, S.; Banerjee, S.; Qureshi, Q. &amp; Jhala, Y.}}&lt;/ref&gt; I dtuaisceart Mhaenmar, measadh dlús pobail tíogair sa limistéar samplála, a raibh thart ar 3,250 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (1,250 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) d'fhoraois leathanduilleach thrópaiceach agus féarthalamh ann, a bheith idir 0.21–0.44 tíogair in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) faoin bhliain 2009.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Estimating abundance with sparse data: tigers in northern Myanmar|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s10144-008-0093-5|journal=Population Ecology|date=2009|issn=1438-3896|pages=115–121|volume=51|issue=1|doi=10.1007/s10144-008-0093-5|language=en|author=Lynam, A. J.; Rabinowitz, A.; Myint, T.; Maung, M.; Latt, K. T. &amp; Po, S. H. T.}}&lt;/ref&gt; Measadh go bhfuil an dlús pobail i bhforaoisí leath-shíorghlasa agus duillsilteacha measctha [[Anaclann Fiadhúlra Huai Kha Khaeng]] na Téalainne thart ar 2.01 thíogar in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;); le linn na 1970idí agus 1980idí, tharla [[lománaíocht]] agus póitseáil sna [[Páirc Náisiúnta Mae Wong|Páirceanna Náisiúnta Mae Wong]] agus [[Páirc Náisiúnta Khlong Lan|Khlong Lan]] in aice láimhe, áit a measadh an dlús pobail a bheith i bhfad níos ísle, gan ach 0.359 tíogair in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) faoin bhliain 2016.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger density, movements, and immigration outside of a tiger source site in Thailand|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.560|journal=Conservation Science and Practice|date=2021|issn=2578-4854|volume=3|issue=12|doi=10.1111/csp2.560|language=en|author=Phumanee, W.; Steinmetz, R.; Phoonjampa, R.; Weingdow, S.; Phokamanee, S.; Bhumpakphan, N. &amp; Savini, T.}}&lt;/ref&gt; Measadh an dlús pobail i bhforaoisí [[Dipterocarpaceae|dipterocarp]] agus montane i dtuaisceart na Malaeise a bheith thart ar 1.47–2.43 thíogar fhásta in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) i bPáirc Stáit Belum Ríoga, ach 0.3–0.92 tíogair fhásta a bheith ann in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) in [[Anaclann Foraoise Temengor]], áit atá gan chosaint a mbíonn lománaíocht ar siúl [[Lománaíocht roghnaitheach|ar bhonn roghnaitheach]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conserving tigers in Malaysia: A science-driven approach for eliciting conservation policy change|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714005035|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=18–26|volume=184|doi=10.1016/j.biocon.2014.12.024|language=en|author=Rayan, D. M. &amp; Linkie, M.}}&lt;/ref&gt;

== Iompar agus éiceolaíocht ==
[[Íomhá:Tigerwater_edit2.jpg|alt=Tiger in water|mion|Tíogar ag folcadh]]
Léiríonn sonraí ghaistí ceamara go seachnaíonn tíogair i [[Páirc Náisiúnta Chitwan|bPáirc Náisiúnta Chitwan]] áiteanna a ghnáthaíonn daoine agus gur gníomhaí a bhíonn siad san oíche ná sa ló.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coexistence between wildlife and humans at fine spatial scales|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1210490109|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2012|issn=0027-8424|pmc=3458348|pmid=22949642|pages=15360–15365|volume=109|issue=38|doi=10.1073/pnas.1210490109|language=en|author=Carter, N. H.; Shrestha, B. K.; Karki, J. B.; Pradhan, N. M. B. &amp; Liu, J.}}&lt;/ref&gt; Ba ghníomhaí sé thíogar a raibh coiléir raidió orthu ó bhreacadh an lae go dtí go luath ar maidin agus a mbuaic á sroicheadh thart ar a 7:00 a chlog ar maidin i [[Páirc Náisiúnta Sundarbans|bPáirc Náisiúnta Sundarbans]]. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ranging, Activity and Habitat Use by Tigers in the Mangrove Forests of the Sundarban|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0152119|journal=PLOS ONE|date=2016|issn=1932-6203|pmc=4822765|pmid=27049644|pages=e0152119|volume=11|issue=4|doi=10.1371/journal.pone.0152119|language=en|author=Naha, D.; Jhala, Y. V.; Qureshi, Q.; Roy, M.; Sankar, K. &amp; Gopal, R.}}&lt;/ref&gt; Nocht suirbhé gaiste ceamara trí bliana i bhfad i [[Páirc Náisiúnta Shuklaphanta|bPáirc Náisiúnta Shuklaphanta]] gur ghníomhaí na tíogair ó chrónú go dtí lár na hoíche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coexisting large carnivores: spatial relationships of tigers and leopards and their prey in a prey-rich area in lowland Nepal|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/11956860.2018.1491512|journal=Écoscience|date=2019|issn=1195-6860|pages=1–9|volume=26|issue=1|doi=10.1080/11956860.2018.1491512|language=en|author=Pokheral, C. P. &amp; Wegge, P.}}&lt;/ref&gt; In oirthuaisceart na Síne, bhí tíogair ina [[Ainmhí clapsholais|n-ainmhithe clapsholais]] agus iad gníomhach le linn na hóiche agus a gcuid gníomhaíochtaí ag baint a mbuaic amach ar bhreacadh an lae agus ar chrónú na hoíche; bhíodar gníomhach ag nach mór an t-am céanna agus a bhí a gcuid creiche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Do prey availability, human disturbance and habitat structure drive the daily activity patterns of Amur tigers ( Panthera tigris altaica )?|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jzo.12622|journal=Journal of Zoology|date=2019|issn=0952-8369|pages=131–140|volume=307|issue=2|doi=10.1111/jzo.12622|language=en|author=H. Yang, S. Han, B. Xie, P. Mou, X. Kou, T. Wang, J. Ge, L. Feng}}&lt;/ref&gt; 

Is snámhaí cumhachtach é an tíogar a théann trasna aibhneacha atá chomh leathan le 8 km (5.0 mi) go héasca; tumann sé é féin san uisce ar laethanta teo ach go háirithe.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Go ginearálta, níl a scileanna dreaptha crainn chomh cumasach agus atáthar i gcait eile de bharr a mhéide, ach déanann coileáin faoi 16 mhí amhlaidh go rialta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 26, 64–66&lt;/ref&gt; Taifeadadh tíogar fásta ar dhreapadh dó 10 m (33 tr) suas [[crann pipal]] mín.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

=== Scaradh sóisialta ===
Maireann tíogair fhásta saolta aonaracha laistigh dá [[Raon baile (ainmhí)|raonta baile]] nó dá [[Dúiche (ainmhí)|ndúichí]] den chuid is mó, dá bhraitheann a méid ar fhlúirse a gcreiche, ar na láithreacha tíreolaíocha agus ar ghnéas na hindibhide féin. Cosaíonn fireannaigh agus baineannaigh a raonta baile ar thíogair an ghnéis chéanna agus cuimsíonn raon baile na bhfireannach iad roinnt baineannach mar aon.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Bhí raonta baile de 10.6 agus 14.1 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (4.1 agus 5.4 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag dhá bhaineannach sna [[Sundarbans]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Female tiger Panthera tigris home range size in the Bangladesh Sundarbans: the value of this mangrove ecosystem for the species’ conservation|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605310001456/type/journal_article|journal=Oryx|date=2011|issn=0030-6053|pages=125–128|volume=45|issue=1|doi=10.1017/S0030605310001456|language=en|author=Barlow, A. C. D.; Smith, J. L. D.; Ahmad, I. U.; Hossain, A. N. M.; Rahman, M. &amp; Howlader, A.}}&lt;/ref&gt; D'athraigh raonta baile cúig bhaineannach athbhunaithe in [[Anaclann Tíogair Panna]] ó 53–67 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (20–26 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa gheimhreadh go 55–60 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (21–23 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tsamhradh agus 46–94 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (18–36 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) le linn an [[Monsún|mhonsúin]]; bhí raonta baile móra 84–147 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32–57 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag trí fhireannach sa gheimhreadh, 82–98 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32–38 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tsamhradh agus 81–118 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (31–46 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) le linn shéasúir an mhonsúin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Movement and home range characteristics of reintroduced tiger (Panthera tigris) population in Panna Tiger Reserve, central India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-016-1026-9|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2016|issn=1612-4642|pages=537–547|volume=62|issue=5|doi=10.1007/s10344-016-1026-9|language=en|author=Sarkar, M. S.; Ramesh, K.; Johnson, J. A.; Sen, S.; Nigam, P.; Gupta, S. K.; Murthy, R. S. &amp; Saha, G. K.}}&lt;/ref&gt; I [[Tearmann Bithsféir Sikhote-Alin|dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin]], bhí raonta baile de 248–520 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (96–201 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag 14 bhaineannach agus de 847–1,923 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (327–742 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag cúig fhireannach a chuimsigh raonta baile chúig bhaineannach ar an uasmhéid.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Spatial structure of Amur (Siberian) tigers ( Panthera tigris altaica ) on Sikhote-Alin Biosphere Zapovednik, Russia|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/09-MAMM-A-293.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2010|issn=0022-2372|pages=737–748|volume=91|issue=3|doi=10.1644/09-MAMM-A-293.1|language=en|author=Goodrich, J. M.; Miquelle, D. G.; Smirnov, E. M.; Kerley, L. L.; Quigley, H. B. &amp; Hornocker, M. G.}}&lt;/ref&gt; Nuair a bhíodh coileáin de cheithre mhí d'aois ag tíogair bhaineanna sa tearmann chéanna, laghdóidís a raonta baile ionas go bhféadfaidís fanacht i ngar dá n-óga agus d'ardóidís a raonta baile de réir a chéile go dtí go mbeadh a n-óga 13–18 mí d'aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The influence of reproductive status on home range size and spatial dynamics of female Amur tigers|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-020-00547-2|journal=Mammal Research|date=2021|issn=2199-2401|pages=83–94|volume=66|issue=1|doi=10.1007/s13364-020-00547-2|language=en|author=Klevtcova, A. V.; Miquelle, D. G.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. V. &amp; Goodrich, J. M.}}&lt;/ref&gt;

{{fráma íomhá|caption=[[Tíogar Bheangál|Tíogair Bheangál]] ag spraeáil múin (thuas) agus ag cuimilt de chrann chun a dhúiche a mharcáil|content={{CSS image crop
|Image = Tiger spray marking. DavidRaju 1.jpg
|bSize = 300
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 30
}}{{CSS image crop
|Image = Bijili (A tiger in Ranthambore National Park, 2016) 1.jpg
|bSize = 150
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 0
}}|width=150}}

Is speiceas é an tíogar a théann ar rith i bhfad i gcéin agus a scaipeann thar fhaid suas le 650 km (400 mi) chun pobail tíogair in áiteanna eile a bhaint amach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Connectivity of Tiger (Panthera tigris) Populations in the Human-Influenced Forest Mosaic of Central India|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0077980|journal=PLoS ONE|date=2013|issn=1932-6203|pmc=3819329|pmid=24223132|pages=e77980|volume=8|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0077980|language=en|author=Joshi, A.; Vaidyanathan, S.; Mondol, S.; Edgaonkar, A. &amp; Ramakrishnan, U.}}&lt;/ref&gt; Socraíonn tíogair bhaineanna óga a gcéad raonta baile i ngar dóibh a máithreacha ach déanann na tíogair fhireanna imirce níos faide amach ná a macasamhail bhaineann.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 76.&lt;/ref&gt; Scaip ceithre thíogar baineanna a raibh [[Coiléar raidió|coiléir raidió]] orthu amach idir 0 agus 43.2 km (0.0 agus 26.8 mi) agus 10 dtíogar fhireanna idir 9.5 agus 65.7 km (5.9 agus 40.8 mi) i bPáirc Náisiúnta Chitwan.&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Role of Dispersal in Structuring the Chitwan Tiger Population|url=https://brill.com/view/journals/beh/124/3-4/article-p165_1.xml|journal=Behaviour|date=1993|issn=0005-7959|pages=165–195|volume=124|issue=3-4|doi=10.1163/156853993X00560|author=Smith, J. L. D.}}&lt;/ref&gt; Cónaíonn fo-aosach fireann mar fhánaí i raon baile thíogair fhirinn eile go dtí go bhfuil sé níos sine agus láidir go leor chun dúshlán an fhireannaigh chónaithigh a thabhairt.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 54–55.

&lt;/ref&gt; Marcálann tíogair a raonta baile trí [[Spraeáil múin|mhún a spraeáil]] ar fhásra agus chlocha, crúbáil nó [[cuimilt bholaidh]] a dhéanamh ar chrainnte agus conair a mharcáil le [[faecas]], táil [[Faireog tóna|fhaireog tóna]] agus scrabhanna talúna.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Chemical Characterization of Territorial Marking Fluid of Male Bengal Tiger, Panthera tigris|url=http://link.springer.com/10.1007/s10886-008-9462-y|journal=Journal of Chemical Ecology|date=2008|issn=0098-0331|pages=659–671|volume=34|issue=5|doi=10.1007/s10886-008-9462-y|language=en|author=Burger, B. V.; Viviers, M. Z.; Bekker, J. P. I.; Roux, M.; Fish, N.; Fourie, W. B. &amp; Weibchen, G.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Scent marking in free-ranging tigers,Panthera tigris|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0003347289900018|journal=Animal Behaviour|date=1989|pages=1–10|volume=37|doi=10.1016/0003-3472(89)90001-8|language=en|author=Smith, J. L. D.; McDougal, C. &amp; Miquelle, D.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 105.&lt;/ref&gt; Ligeann cuimilt bholaidh d'indibhid eolas a fháil amach faoi aitheantas tíogair eile. Is minic a ghlactar seilbh ar raonta baile a fhágtar gan úinéir laistigh de laethanta nó de sheachtainí, go háirithe nuair a fhaigheann an t‑úinéir bás.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Bíonn tíogair bhaineanna níos fulangaí i leith bhaineannaigh eile laistigh dá raonta baile ná mar a bhíonn tíogair fhireann do fhireannaigh eile, ós rud é nach mbíonn fireannaigh caoinfhulangach de ghnáth. Réitítear aighnis trí imeaglú seachas trí throid go hiondúil. Mar sin féin, féadfaidh fireannach glacadh le híochtarán ina raon nuair a bhíonn [[Ceannasacht|an lámh in uachtar]] aige, fad nach dtagann an t-íochtaran róghar dó. Baineann na haighnis is fíochmhaire le dhá thíogar fireanna atá in iomaíocht lena chéile nuair atá baineannach in [[éastras]] sa cheantar.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 85–86.&lt;/ref&gt; Bíonn tíogair níos sóisialta timpeall ar chreach nó ag conablach creiche. Roinnfidh tíogar fireann conablach leis na baineannaigh agus na coileáin laistigh dá raon baile uaireanta agus, murab ionann agus leoin fhireanna, ligfidh sé dóibh beathú sula gcríochnaíonn sé féin ag ithe. Mar sin féin, bíonn baineannaigh níos teannasaí nuair a bhuaileann siad le baineannaigh eile ag conablach creiche.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 244–251.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 89.&lt;/ref&gt;

=== Cumarsáid ===
Le linn teagmhálacha cairdiúla agus chun ceangail shóisialta a neartú, [[Bunting (iompar ainmhí)|cuimlíonn tíogair a gcoirp]] in aghaidh a chéile.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 262–263.&lt;/ref&gt; Áirítear ar a ngothaí gnúise an &quot;bagairt chosanta&quot;, ina mbíonn an aghaidh rocach, na fiacla nochtaithe, na cluasa tarraingthe siar agus na mic imrisc méadaithe.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 263.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Taispeánann fireannaigh agus baineannaigh araon [[freagairt flehmen]], gruaim shainiúil ina gcuirtear strainc ar na liopaí, nuair a bholann siad marcálacha fuail. Úsáideann fireannaigh an fhreagairt flehmen chun marcálacha a fhágann tíogair bhaineanna atá in éastras a bhrath.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Bogann tíogair a gcuid cluasa chun na spotaí bána atá ar a gcúl a thaispeáint, go háirithe le linn teagmhálacha ionsaitheacha agus idir máithreacha agus coileáin.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Panthera tigris (Linnaeus, 1758)|publisher=University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-77999-7.|date=2002|location=Chicago|author=Sunquist, M. E. &amp; Sunquist, F.|url=https://books.google.com/books?id=IF8nDwAAQBAJ&amp;pg=PA320|journal=Wild Cats of the World|pages=343–372}}&lt;/ref&gt; Úsáideann siad a n-eireabaill chomh maith chun a ngiúmar a chur in iúl. Chun croíúlacht a thaispeáint, cuirtear an t‑eireaball ag gobadh aníos agus luascann sé go mall. Nuair a bhíonn tíogar imníoch nó aireach, íslíonn sé a eireaball nó luascann sé ó thaobh go taobh é. Nuair atá sé socair, crochtar an t‑eireaball go híseal.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 29.&lt;/ref&gt;

De ghnáth bíonn tíogair ciúin, ach tá siad in ann réimse leathan glórtha a dhéanamh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 256.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 99.&lt;/ref&gt; Ligeann siad búir astu chun a láithreacht a chur in iúl do thíogair eile thar achair fhada. Brúitear an fhuaim seo amach trí bhéal oscailte agus é ag dúnadh, agus is féidir í a chloisteáil suas le 3 km (1.9 mi) ar shiúl. Ligeann siad búir astu cúpla uair i ndiaidh a chéile agus freagraíonn tíogair eile ar an bhealach chéanna. Ligeann siad búir astu le linn cúplála fosta agus úsáidfidh máthair búir chun glaoch ar a coileáin. Nuair a bhíonn teannas orthu, ligeann tíogair sian astu, fuaim atá cosúil le búir ach atá níos boige agus a dhéantar nuair atá an béal dúnta go páirteach ar a laghad. Is féidir an sian seo a chloisteáil suas le 400 m (1,300 tr) ar shiúl.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 258–261.&lt;/ref&gt; Le linn teagmhálacha ionsaitheacha, cloistear [[drantán]], [[Drannadh|drannach]] agus siosadh.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 261.&lt;/ref&gt; Scaoiltear &quot;búir chasachtach&quot; nó &quot;drannadh casachtach&quot; amach trí bhéal oscailte agus fiacla nochtaithe.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; I gcúinsí níos cairdiúla, déanann tíogair ''[[prusten]]'', fuaim shéimh shrannach ísealmhinicíochta atá cosúil le [[crónán]] na gcat beag.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Peters, G. &amp; Tonkin-Leyhausen, B. A.|date=1999|title=Evolution of acoustic communication signals of mammals: Friendly close-range vocalizations in Felidae (Carnivora)|journal=Journal of Mammalian Evolution|volume=6|issue=2|doi=10.1023/A:1020620121416|pages=129–159|location=|publisher=S2CID 25252052}}&lt;/ref&gt; Déanann máithreacha cumarsáid lena gcoileáin trí ghnúsacht, agus freagraíonn na coileáin le [[meamhlach]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 257–258.&lt;/ref&gt; Nuair a bhaintear geit astu, déanann siad fuaim ghearr cosúil le &quot;bhuf&quot;. Déanann siad fuaim &quot;pok&quot; mar a bheadh fia ann, ar chúiseanna nach bhfuil soiléir; is minice a chloistear í ag conablaigh chreiche, áfach.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 256–258.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 62.&lt;/ref&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Íomhá:Panthera_tigris_altaica_28_-_Buffalo_Zoo_(1).jpg|alt=Image of tiger barring teeth|Tíogar Amúrach ag nochtadh a chuid fiacla mar chomhartha ionsaitheachta
Íomhá:Sumatran_tiger_(Panthera_tigris_sumatrae)_vocalising.webm|alt=Video of tiger roaring at a zoo|[[Tíogar Sumatrach]] i ngéibheann ag búireadh
Íomhá:439280_schots_angry-tiger.wav|Tíogar i gcás ag drantú agus ag drannadh
&lt;/gallery&gt;

=== Seilg agus aiste bia ===
[[Íomhá:RANTHAMBORE_TIGER_RESERVE.jpg|alt=Tiger attacking a sambar deer from behind, pulling on its back|mion|Tíogar Bheangál ag ionsaí [[fia sambar]] in [[Anaclann Tíogair Ranthambore]]]]
Is [[feoiliteoir]] agus [[forchreachadóir]] é an tíogar. Glactar leis gurb iad [[Líonmhaireacht (éiceolaíocht)|líonmhaireacht]] agus meáchan coirp na speiceas creiche is príomhchritéir do rogha creiche an tíogair, laistigh agus lasmuigh de thearmainn chosanta mar aon.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=What drives prey selection? Assessment of Tiger ( Panthera tigris ) food habits across the Terai-Arc Landscape, India|url=https://academic.oup.com/jmammal/article/104/6/1302/7241439|journal=Journal of Mammalogy|date=2023|issn=0022-2372|pages=1302–1316|volume=104|issue=6|doi=10.1093/jmammal/gyad069|language=en|author=Biswas, S.; Kumar, S.; Bandhopadhyay, M.; Patel, S. K.; Lyngdoh, S.; Pandav, B. &amp; Mondol, S.}}&lt;/ref&gt; Beathaítear iad ar [[Crúbach|chrúbaigh]] mór- agus meán-mhéideacha cosúil le [[fia sambar]], [[vaipítí Manchúrach]], [[fia eanaigh]], [[gár]] agus [[torc allta]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Prey preferences of the tiger Panthera tigris|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|journal=Journal of Zoology|date=2012|issn=0952-8369|pages=221–231|volume=286|issue=3|doi=10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|language=en|author=Hayward, M. W.; Jędrzejewski, W. &amp; Jędrzejewska, B.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The effects of prey depletion on dietary niches of sympatric apex predators in Southeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12461|journal=Integrative Zoology|date=2021|issn=1749-4877|pages=19–32|volume=16|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12461|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N.; Intanajitjuy, P.; Inrueang, P. &amp; Prempree, K.|pmid=32627329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Prey selection by the Indian tiger (Panthera tigris tigris) outside protected areas in Indias Western Ghats: implications for conservation|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352249622000507|journal=Food Webs|date=2023|pages=e00268|volume=34|doi=10.1016/j.fooweb.2022.e00268|language=en|author=Variar, A. S.; Anoop, N. R.; Komire, S.; Vinayan, P. A.; Sujin, N. S.; Raj, A. &amp; Prasadan, P. K.}}&lt;/ref&gt; Is creachadóir faille é i leith speicis níos lú cosúil le [[Moncaí|moncaithe]], [[Péacóg|péacóga]] agus éin thalamh-bhunaithe eile, [[Torcán craobhach|torcáin chraobhaigh]] agus éisc.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Tá corrthaifid ar ionsaithe ar [[Eilifint Áiseach|eilifíntí Áiseacha]] agus [[Srónbheannach Indiach|srónbheannaigh Indiacha]] fosta.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Tiger ecology and conservation in the Indian subcontinent|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=100|issue=2 &amp; 3|pages=169–189|url=https://repository.ias.ac.in/89489/1/50p.pdf|author=Karanth, K. U.|date=2003}}&lt;/ref&gt; Níos minice a chreachann tíogair a n-óga atá níos leochailí, áfach.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Estimation of tiger densities in India using photographic captures and recaptures|journal=Ecology|volume=79|issue=8|pages=2852–2862|doi=10.1890/0012-9658(1998)079[2852:EOTDII]2.0.CO;2|jstor=176521|url=http://erepo.usiu.ac.ke/bitstream/handle/11732/758/Estimation%20of%20tiger%20densities%20in%20India%20using%20photographic%20captures%20and%20recaptures.pdf?sequence=4&amp;isAllowed=y|author=Karanth, K. U. &amp; Nichols, J. D.|date=1998|accessdate=16 Nollaig 2021}}&lt;/ref&gt; Beathaíonn siad ar bheostoc agus ar mhadraí i ngar do lonnaíochta in amanna.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Caitheann tíogair fásra, torthaí agus mianraí ó am go chéile ar mhaithe le snáithín cothaithe agus forlíonadh.&lt;ref name=&quot;Perry&quot;&gt;{{cite book|author=Perry, R.|title=The World of the Tiger|publisher=Cassell. ASIN B0007DU2IU|pages=133–134|date=1965|location=Londain}}&lt;/ref&gt;

Foghlaimíonn tíogair an dóigh le bheith ag creachadh dá máithreacha, ach is féidir gur cumas inbheirthe atá sa chreachadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hunting performance of captive-born South China tigers (Panthera tigris amoyensis) on free-ranging prey and implications for their reintroduction|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320715300987|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=57–64|volume=192|doi=10.1016/j.biocon.2015.09.007|language=en|author=Fàbregas, M. C.; Fosgate, G. T. &amp; Koehler, G. M.}}&lt;/ref&gt; Maraíonn siad go seachtainiúil go tipiciúil ag brath ar mhéid na gcreach ach caithfidh máithreacha amhail a dhéanamh níos minice.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Seilgeann teaghlaigh le chéile nuair a bhíonn na coileáin sean go leor. &lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 63.&lt;/ref&gt; Baineann siad úsáid as cumas a radhairc agus n-éisteachta chun creach a chuardach.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 284–285.&lt;/ref&gt; Fanfaidh tíogar ag poll uisce go dtí go dtagann creach thart, go háirithe ar laethanta samhraidh teo.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 288.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 120.&lt;/ref&gt; Is creachadóir luíocháin é agus cromann sé lena cheann go híseal, á cheilt san fhásra, nuair a théann sé i dtreo creiche. Malartaíonn sé idir bhogadh ar aghaidh agus fhanacht socair. Is féidir le tíogar dul ina chodladh agus fanacht san áit chéanna chomh fada le lá agus é ag feitheamh ar chreach sula ndéanann sé ionsaí nuair atá a chuid chreiche gar dó,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 119–120, 122.&lt;/ref&gt; laistigh de 30 m (98 tr) de ghnáth.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Má fheiceann an chreach é roimhe sin, ní théann an cat sa tóir uirthi a thuilleadh.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; Is féidir le tíogar imeacht de ráib ar luas de 56 km/h (35 mph);&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 287.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 23.&lt;/ref&gt; ní reathaí fadraon é an tíogar agus géillfidh sé má sháraíonn a chreach thar achar áirithe é.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;
[[Íomhá:Tiger's_killing_wild_boar.jpg|alt=Two tigers attacking a boar|deas|mion|Dhá thíogar Bheangál ag ionsaí [[torc allta]] in [[Anaclann Tíogair Kanha]]]]
Ionsaíonn an tíogar ó chúl nó leis na taobhanna agus déanann sé iarracht a íobartach a chur dá chothrom. Faigheann sé greim ar a chreach lena ghéaga tosaigh, ag lúbadh agus ag casadh le linn na streachailte chun é a tharraingt síos chuig an talamh. Beireann an tíogar [[Greim scornaigh|greim ar scornach]] a íobartaigh go dtí go [[Tachtadh|dtachtar]] chun báis é.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 121.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 295.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 24.&lt;/ref&gt; Tá fórsa greime meánach ag barr na starrfhiacla de 1234.3 [[niútan]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Canine morphology in the larger Felidae: implications for feeding ecology|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=2007|pages=573–592|volume=91|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|language=en|author=Christiansen, P.}}&lt;/ref&gt; Is féidir leis an tíogair adharca, beanna, starrfhiacla agus crúba a sheachaint le greim scornaí.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 295–296.&lt;/ref&gt; Is marfóirí solúbtha iad tíogair ar féidir úsáid a bhaint as modhanna maraithe eile amhail scornacha a stróiceadh nó muiníl a bhriseadh. Fágtar creach mhór faoi mhíchumas de bharr greim ar chúl na speire a ghearrann an teannán. Is féidir buille ó na lapa móra [[Buabhall uisce|buabhaill uisce]] a stiúdadh nó fiú a mblaoscanna an a bhriseadh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 126.&lt;/ref&gt; Maraíonn siad creach bheag le greim de dhroim an mhuiníl nó an chinn.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 289.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Meastar [[ráta ratha]] tíogar seilge a bheith chomh híseal le 5% nó chomh hard le 50%. Gortaíonn nó maraíonn creach mhór nó chontúirteach cosúil le gáir, buabhaill agus toirc iad ó am go chéile.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Bogann tíogair a gcreach go háit phríobháideach a bhfuil fásra thart uirthi nach bhfuil níos faide ná 183 m (600 tr) uathu go tipiciúil ach tá taifid de thíogair a bhog a gcreach chomh fada le 549 m (1,801 tr). Tá siad chomh láidir sin gur féidir leo conablach buabhaill uisce a tharraingt ar feadh achair fhada. Tógann siad sos ar feadh tamaill sula n-itheann siad agus is féidir leo oiread agus 50 kg (110 lb) feola a ithe in aon sheisiún amháin ach beathaíonn siad ar chonablach amháin ar feadh cúpla lá, gan ach corrphíosa a fhágáil do bhailitheoirí.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 297–300.&lt;/ref&gt;

=== Iomaitheoirí ===
[[Íomhá:Tigerdholes.jpg|alt=Painting of dhole pack attacking a tiger|mion|Léaráid ón bhliain 1807 de [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]] ag ionsaí tíogair]]
I gcuid mhór dá raon dáilte, roinneann tíogair a ngnáthóg le liopaird agus le [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]]. De ghnáth, bíonn an lámh in uachtar acu ar an dá chreachadóir sin, cé go mbraitheann sé, i gcás an mhadra fhiáin Áisigh, ar mhéid an phaca. Tá taifid ann d'idirghníomhaíochtaí éagsúla idir an trí chreachadóir seo amhail tóraíocht, [[Cleipteasheadánachas|goideadh creiche]] agus marú díreach.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Topcats and underdogs: intraguild interactions among three apex carnivores across Asia's forestscapes|journal=Biological Reviews|volume=98|issue=6|pages=2114–2135|doi=10.1111/brv.12998|pmid=37449566|s2cid=259903849|author=Srivathsa, A.; Ramachandran, V.; Saravanan, P.; Sureshbabu, A.; Ganguly, D. &amp; Ramakrishnan, U.|date=2023}}&lt;/ref&gt; Is féidir le pacaí móra an mhadra fhiáin Áisigh tíogair a mharú.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 136.&lt;/ref&gt; Maireann tíogair liopaird agus madraí fiáine Áiseacha taobh le chéile mar seilgeann siad creach atá ar mhéideanna difriúla.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Behavioural correlates of predation by tiger ( Panthera tigris ), leopard ( Panthera pardus ) and dhole ( Cuon alpinus ) in Nagarahole, India|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|journal=Journal of Zoology|date=2000|issn=0952-8369|pages=255–265|volume=250|issue=2|doi=10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|language=en|author=Karanth, K. U. &amp; Sunquist, M. E.}}&lt;/ref&gt; Fuarthas amach gurbh é 91.5 kg (202 lb) meánmheáchan na gcreach a mharaigh tíogair i [[Páirc Náisiúnta Nagarhole|bPáirc Náisiúnta Nagarhole]], i gcomparáid le 37.6 kg (83 lb) i gcás liopard agus 43.4 kg (96 lb) i gcás madraí fiáine Áiseacha.&lt;ref name=&quot;KaranthSunquist1995&quot;&gt;{{cite journal|author1=Karanth, K. U.|author2=Sunquist, M. E.|name-list-style=amp|title=Prey selection by tiger, leopard and dhole in tropical forests|jstor=5647|doi=10.2307/5647|journal=Journal of Animal Ecology|volume=64|issue=4|pages=439–450|bibcode=1995JAnEc..64..439K|author=Karanth, K. U. &amp; Sunquist, M. E.|date=1995}}&lt;/ref&gt; Nuair a tháinig laghdú ar líon na gcreach i [[Páirc Náisiúnta Kui Buri|bPáirc Náisiúnta Kui Buri]], lean tíogair orthu ag marú na gcreach ba mhó leo agus dhírigh liopaird agus madraí fiáine Áiseacha a n-ídiú ar chreacha beaga.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

Is féidir le liopaird agus madraí fiáine Áiseacha araon a bheith ina gcónaí go rathúil i ngnáthóga tíogair fad a bhíonn a ndóthain bia agus clúdach fásra ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Do tigers displace leopards? If so, why?|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s11284-010-0723-1|journal=Ecological Research|date=2010|issn=0912-3814|pages=875–881|volume=25|issue=4|doi=10.1007/s11284-010-0723-1|language=en|author=Odden, M.; Wegge, P. &amp; Fredriksen, T.}}&lt;/ref&gt; Seachas sin, Is lú a nochtann an dá speiceas sin in áiteanna a mbíonn iliomad tíogar ann. Ba é téarnamh pobail na dtíogar i [[Páirc Náisiúnta Rajaji|bPáirc Náisiúnta Rajaji]] sna 2000idí is cúis le laghdú dlús pobail liopaird.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Responses of leopard Panthera pardus to the recovery of a tiger Panthera tigris population: Response of leopard to recovery of tiger|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|journal=Journal of Applied Ecology|date=2011|pages=806–814|volume=48|issue=3|doi=10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|language=en|author=Harihar, A.; Pandav, B. &amp; Goyal, S. P.}}&lt;/ref&gt; A mhacasamhail a chonacthas in dhá áiteanna eile i lár na hIndia, áit a raibh tionachar diúltach ar mhéid phacaí madraí fiáine Áiseacha ag dlús pobail tíogair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dhole pack size variation: Assessing the effect of Prey availability and Apex predator|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ece3.7380|journal=Ecology and Evolution|date=2021|issn=2045-7758|pmc=8093734|pmid=33976847|pages=4774–4785|volume=11|issue=9|doi=10.1002/ece3.7380|language=en|author=Habib, B.; Nigam P.; Ghaskadbi P. &amp; Bhandari A.}}&lt;/ref&gt; Bhí baint ag rochtain ar chreacha agus easpa tíogair le dáileadh na liopard agus na madraí fiáine Áiseacha in Kui Buri.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tigers, leopards, and dholes in a half-empty forest: Assessing species interactions in a guild of threatened carnivores|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320712005149|journal=Biological Conservation|date=2013|pages=68–78|volume=163|doi=10.1016/j.biocon.2012.12.016|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N. &amp; Chutipong, W.}}&lt;/ref&gt; I [[Páirc Náisiúnta Jigme Dorji|bPáirc Náisiúnta Jigme Dorji]], chonacthas gur chuir tíogair fúthu i gcodanna doimhne na bhforaoisí fad a bhí na creachadóirí beaga brúite amach ar a n-imill.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The ecological benefit of tigers (Panthera tigris) to farmers in reducing crop and livestock losses in the eastern Himalayas: Implications for conservation of large apex predators|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314337|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=119–125|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.015|language=en|author=Thinley, P.; Rajaratnam, R.; Lassoie, J. P.; Morreale, S. J.; Curtis, P. D.; Vernes, K.; Leki Leki; Phuntsho, S.; Dorji, T. &amp; Dorji, P.}}&lt;/ref&gt;

=== Atáirgeadh agus saolré ===
[[Íomhá:Tigeress_with_cubs_in_Kanha_Tiger_reserve.jpg|alt=Tiger with cubs|mion|Clann tíogair Bheangál in Anaclann Tíogair Kanha]]
[[Cúpláil|Cúplálann]] an tíogar le linn na bliana ar fad go ginearálta agus idir mhí na Samhna agus mí Aibreáin ach go háirithe. Bíonn tíogair bhaineanna in éastras ar feadh thrí go sé lá san am deighilte de réir eatramh trí go naoi seachtaine.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Cúplálann fireannaigh chónaitheacha leis na baineannaigh ar fad laistigh dá raon baile a léiríonn a ngabhálacht dó trí bhúireadh agus trí mharcáil.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 42&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 145.&lt;/ref&gt; Mealltar fireannaigh neamhchónaitheacha níos óige fosta, rud a chothaíonn troideanna ina díbríonn an fireannach cónaitheach an forghabhálaí.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Breeding behaviour of the tiger Panthera tigris in Rajasthan|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|journal=International Zoo Yearbook|date=1967|issn=0074-9664|pages=133–147|volume=7|issue=1|doi=10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|language=en|author=Sankhala, K. S.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Bíonn an fireannach cúramach i dtaobh an bhaineannaigh go dtí go gcuireann sí a gabhálacht cúplála dó trí í féin a chur i [[lordóis]] lena heireaball ar leataobh. Maireann an [[Cúpláil|chúpláil]] níos lú ná 20 soicind de ghnáth nuair a bheireann an fireannach greim ar bhaic mhuiníl an bhaineannaigh. Nuair a chríochnaíonn siad, tarraingíonn an fireannach siar go gasta mar is féidir go gcasfadh an baineannach agus buille a thabhairt dó.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Féadfaidh péirí tíogar fanacht le chéile suas go ceithre lá agus cúplálfaidh siad scata uaireanta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 148.&lt;/ref&gt; Maireann an [[tréimhse iompair]] thart ar nó thar thrí mhí.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Beireann tíogar baineann in áit scoite, pé acu fásra dlúth, in uaibh nó faoi fhothain chloiche atá ann.&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 45.&lt;/ref&gt; Bíonn líon an áil chomh hard le seacht gcoileán ach is gnáiche dhá nó trí choileán.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Meánn coileáin nua-bheirthe 785–1,610 g (27.7–56.8 oz) agus tá siad dall agus neamhfhorbartha ([[Seanórthúileacht agus altramacht|altramach]]).&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Líonn agus glanann an mháthair a coileáin, diúlann sí iad agus cosaíonn sí iad go fíochmhar ar aon bhagairtí féideartha.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; Osclaíonn coileáin a súile agus iad trí lá go ceithre lá dhéag d'aois agus éiríonn a radharc soiléir tar éis cúpla seachtain eile.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Is féidir leo an láthair phluaise tar éis dhá mhí agus tosaíonn siad ag ithe feola thart ar an am chéanna.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 50–51.&lt;/ref&gt; Ní fhágann an mháthair ina n-aonar iad ach amháin agus í ag seilg agus fiú leis sin, ní théann sí i bhfad.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 50.&lt;/ref&gt; Má cheapann sí nach bhfuil áit sábhailte a thuilleadh, bogann sí a coileáin go ceantar nua, á n-iompar coileán ar choileán le greim ar bhaic a muiníl lena béal.&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 51.&lt;/ref&gt; D'uasmhéadaigh tíogar baineann amháin i dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin an t-am a chaith sí lena coileán trí laghdú a dhéanamh ar mhéid a raoin bhaile, creach níos mó a mharú agus filleadh níos tapúla ar an phluais ná mar a dhéanfadh sí gan choileáin; nuair a thosaigh na coileáin ag ithe feola, thug sí chun na láithreacha maraithe iad, rud a d'optamaigh a gcosaint agus a rochtain ar bhia.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=How does a tigress balance the opposing constraints of raising cubs?|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-019-00466-x|journal=Mammal Research|date=2020|issn=2199-2401|pages=245–253|volume=65|issue=2|doi=10.1007/s13364-019-00466-x|language=en|author=Petrunenko, Y. K.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. S.; Mukhacheva, A. S.; Rybin, N. N. &amp; Miquelle, D. G.}}&lt;/ref&gt; Sa tearmann chéanna, fuair coileán amháin de 21 choileán thar 8 mbliana monatóireachta agus níor athraigh an bhásmhaireacht pé acu óga fireanna nó baineanna a bhí ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mortality of Amur tigers: The more things change, the more they stay the same|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12147|journal=Integrative Zoology|date=2015-07|issn=1749-4877|pages=344–353|volume=10|issue=4|doi=10.1111/1749-4877.12147|language=en|author=Hugh S. Robinson, John M. Goodrich, Dale G. Miquelle, Clayton S. Miller, Ivan V. Seryodkin|pmid=26096683}}&lt;/ref&gt; Léirigh monatóireacht tíogair in [[Anaclann Tíogair Ranthambore]] ráta marthanais thart ar 85% don 74 choileán fhireanna agus bhaineanna, mhéadaigh an ráta marthanais go 97% d'fhireannaigh agus do bhaineannaigh aon go dhá bhliain d'aois.&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a small, isolated tiger (Panthera tigris tigris) population in a semi-arid region of western India|url=https://bmczool.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40850-017-0025-y|journal=BMC Zoology|date=2017|issn=2056-3132|volume=2|issue=1|doi=10.1186/s40850-017-0025-y|language=en|author=Sadhu, A.; Jayam, P. P. C.; Qureshi, Q.; Shekhawat, R. S.; Sharma, S. &amp; Jhala, Y. V.}}&lt;/ref&gt; Cúiseanna básmhaireachta ab ea iad creachadóirí, tuillte, tinte, bás na máthar agus loit bháis.&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 51.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Temporal Variation in Tiger ( Panthera tigris ) Populations and its Implications for Monitoring|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/07-MAMM-A-415.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2009|issn=0022-2372|pages=472–478|volume=90|issue=2|doi=10.1644/07-MAMM-A-415.1|language=en|author=Barlow, A. C. D.; McDougal, C.; Smith, J. L. D.; Gurung, B.; Bhatta, S. R.; Kumal, S.; Mahato, B. &amp; Taman, D. B.|bibcode=2009JMamm..90..472B}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt;[[Íomhá:Panthera_tigris_altaica_13_-_Buffalo_Zoo.jpg|alt=Tigress with cub in snow|mion|Tíogar Amúrach baineann lena coileán i [[Zú Buffalo]]]]
Tá na coileáin in ann a máthair a leanúint tar éis thart ar dhá mhí. Téann siad i bhfolach san fhásra nuair a sheilgeann sí fós. Cruthaíonn na hóga ceangail le chéile trí shúgradh troda agus cleachtadh stalcaireachta. Forbraíonn ordlathas laistigh den ál agus is é an coileán is mó, fireann de ghnáth, a mbíonn an smacht aige agus a itheann a sháith ag conablach ar dtús.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 61, 66–67.&lt;/ref&gt; Thart ar aois a ndá mhí a scoitheann na coileáin den chíoch agus a bhíonn níos mó saoirse acu a dtimpeallacht a imscrúdú. Idir ocht agus deich mí, tionlacann siad a máthair san fhiach.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt; Is féidir le coileáin creach a mharú chomh luath le 11 mhí agus a neamhspleáchas a bhaint amach mar óga idir 18 agus 24 mhí d'aois; baineann fireannaigh a neamhspleáchas amach níos luaithe ná baineannaigh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 270, 276.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt; Thosaigh tíogair a raibh coiléir raidió orthu in Chitwan ag fágáil a n-áiteanna breithe ag 19 mí d'aois.&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt; Baineann baineannaigh óga a [[lánfhástacht ghnéasach]] amach faoi thrí go ceithre bliana d'aois ach na fireannaigh faoi cheithre go cúig bliana d'aois.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá [[fad glúine]] an tíogair thart ar 7–10 mbliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Generation length for mammals|url=http://natureconservation.pensoft.net/articles.php?id=1343|journal=Nature Conservation|date=2013|issn=1314-3301|pages=89–94|volume=5|doi=10.3897/natureconservation.5.5734|author=Pacifici, M.; Santini, L.; Di Marco, M.; Baisero, D.; Francucci, L.; Grottolo Marasini, G.; Visconti, P. &amp; Rondinini, C.|bibcode=2013NaCon...5...89P}}&lt;/ref&gt; Maireann tíogair Bheangál fhiáine idir 12–15 bliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Survival strategy–Temporal segregation of different age and sex classes of a Bengal tiger (Panthera tigris tigris Linnaeus) population in Pench Tiger Reserve, Madhya Pradesh India|url=https://jad.lu.ac.ir/article-1-314-en.html|journal=Journal of Animal Diversity|date=2023|issn=1026-2288|pages=43–54|volume=5|issue=3|doi=10.61186/JAD.2023.5.3.5|language=en|author=Majumdar, A.}}&lt;/ref&gt; Thug sonraí an [[Leabhar graí|Leabhar Graí]] Tíogar Idirnáisiúnta 1938–2018 le fios gur mhair tíogair ghafa suas le 19 mbliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sex‐specific actuarial and reproductive senescence in zoo‐housed tiger ( Panthera tigris ): The importance of sub‐species for conservation|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/zoo.21610|journal=Zoo Biology|date=2021-07|issn=0733-3188|pages=320–329|volume=40|issue=4|doi=10.1002/zoo.21610|language=en|author=Tidière, M.; Müller, P.; Sliwa, A.; Siberchicot, A. &amp; Douay, G.|pmid=33861886}}&lt;/ref&gt;

Níl ról ag an athair i dtógáil a áil ach buaileann sé leo agus déanann sé caidreamh leo. Tugann an fireannach cónaitheach cuairt ar na teaghlaigh bhaineannach-coileán laistigh dá raon baile. Buaileann siad le chéile agus roinneann siad conablaigh fiú.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 59, 89.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 55–56.&lt;/ref&gt; Taifeadadh fireannach amháin a thug aire do choileáin dá bhfuair a máthair bás.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|teideal=India male tiger plays doting dad to orphaned cubs|údar=Pandey, G.|dáta=2011|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=14 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408231242/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|archivedate=8 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt; Cosaíonn an fireannach na baineannaigh agus na coileáin ar fhireannaigh eile agus é ag cosaint a raoin bhaile.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 59.&lt;/ref&gt; Nuair a ghlacann fireannach nua seilbh ar raon baile, bíonn coileáin spleácha i mbaol an [[Naímharú|naímharaithe]] agus an fireannach ag iarraidh a óga féin a ghineadh leis na baineannaigh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 66.&lt;/ref&gt; Nocht staidéar seacht mbliana i bPáirc Náisiúnta Chitwan gur mharaigh fireannaigh nua a chloígh raonta baile 12 de 56 choileán agus óga a raibh taifead orthu.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;

=== Sláinte agus galair ===
Tá taifid ann de thíogair mar óstaigh sheadáin éagsúla amhail péisteanna ribíneacha cosúil le ''[[Diphyllobothrium]] erinacei'', ''[[Taenia pisiformis]]'' san India agus speicis ''[[Toxocara]]'' san India agus speicis ''[[Physaloptera]] preputialis'', ''[[Dirofilaria]] ursi'' agus ''Uiteinarta'' sa tSibéir.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá sé ar eolas go mbíonn [[conslaod]] le fáil i dtíogair Amúracha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Canine Distemper Virus: an Emerging Disease in Wild Endangered Amur Tigers ( Panthera tigris altaica )|url=https://journals.asm.org/doi/10.1128/mBio.00410-13|journal=mBio|date=2013|issn=2161-2129|pmc=3747579|pmid=23943758|volume=4|issue=4|doi=10.1128/mBio.00410-13|language=en|author=Seimon, T. A.; Miquelle, D. G.; Chang, T. Y.; Newton, A. L.; Korotkova, I.; Ivanchuk, G.; Lyubchenko, E.; Tupikov, A.; Slabe, E. &amp; McAloose, D.}}&lt;/ref&gt; Ionfhabhtú morbillivíris is é is dóichí a bheith mar chúis báis tíogair bhaininn i gCianoirthear na Rúise a raibh tástáil dhearfach ar an [[Painleocaipéine fhéilíneach|phainleocaipéine fhéilíneach]] agus an [[Coróinvíreas féilíneach|choróinvíreas fhéilíneach]] aici.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Morbillivirus Infection in a Wild Siberian Tiger in the Russian Far East|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/46/4/1252/121390/Morbillivirus-Infection-in-a-Wild-Siberian-Tiger|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2010|issn=0090-3558|pages=1252–1256|volume=46|issue=4|doi=10.7589/0090-3558-46.4.1252|language=en|author=Quigley, K. S.; Evermann, J. F.; Leathers, C. W.; Armstrong, D. L.; Goodrich, J.; Duncan, N. M. &amp; Miquelle, D. G.}}&lt;/ref&gt; Léirigh samplaí fola ó 11 thíogar fhásta sa Neipeal [[antasubstaintí]] le haghaidh [[Conpharvaivíreas|conpharvaivíris]]-2, [[Heirpéasvíreas féilíneach|heirpéasvíris fhéilínigh]], córóinvíris féilínigh, [[Leiptispioróis|leiptispioróise]] agus ''[[Toxoplasma gondii]]''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Serologic Survey of Selected Pathogens in Free-Ranging Bengal Tigers (Panthera tigris tigris) in Nepal|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/57/2/393/451344/Serologic-Survey-of-Selected-Pathogens-in-Free|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2021|issn=0090-3558|volume=57|issue=2|doi=10.7589/JWD-D-20-00046|author=McCauley, D.; Stout, V.; Gairhe, K. P.; Sadaula, A.; Dubovi, E.; Subedi, S. &amp; Kaufman, G. E.}}&lt;/ref&gt;

== Bagairtí ==
Liostaítear an tíogar mar ainmhí [[Speiceas i mbaol|i mbaol]] ar [[Liosta Dearg an AICD]] ón bhliain 1986 agus ceaptar gur laghdaigh pobal domhanda an tíogair go leanúnach ó phobal measta 5,000–8,262 thíogar sna 1990idí déanacha go 3,726–5,578 n-indibhid mheasta sa bhliain 2022.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; I rith na mblianta 2001–2020, ísligh tírdhreacha ar a chónaíonn tíogair ó 1,025,488 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (395,943 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) go 911,901 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (352,087 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:24&quot; /&gt; [[Scriosadh gnáthóige]], [[ilroinnt gnáthóige]] agus [[póitseáil]] ar son fhionnaidh agus chodanna coirp is ea iad na bagairtí mhóra a chur le laghdú na bpobal tíogar i ngach tír dá raon.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Tá láithreacha cosanta i lár na hIndia scartha go mór ó chéile mar gheall ar infreastruchtúr líneach cosúil le bóithre, iarnróid, [[Líne tharchuir|línte tharchuir]], cainéil [[Uisciú|uiscithe]] agus gníomhaíochtaí [[Mianadóireacht|miandóireachta]] ina ndúiche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Synthesizing habitat connectivity analyses of a globally important human‐dominated tiger‐conservation landscape|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/cobi.13909|journal=Conservation Biology|date=2022|issn=0888-8892|pmc=9545158|pmid=35288989|volume=36|issue=4|doi=10.1111/cobi.13909|language=en|author=Schoen, J. M.; Neelakantan, A.; Cushman, S. A.; Dutta, T.; Habib, B.; Jhala, Y. V.; Mondal, I.; Ramakrishnan, U.; Reddy, P. A.; Saini, S. &amp; Sharma, S.|bibcode=2022ConBi..36E3909S}}&lt;/ref&gt; I [[Réigiún Tanintharyi]] na Malaeisia deise, bagraíonn [[dífhoraoisiú]] chomh maith le gníomhaíochtaí mianadóireachta agus brú seilge ard an pobal tíogair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Surveys in southern Myanmar indicate global importance for tigers and biodiversity|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001393/type/journal_article|journal=Oryx|date=2017|issn=0030-6053|pages=13–13|volume=51|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001393|language=en|author=Aung, S. S.; Shwe, N. M.; Frechette, J.; Grindley, M. &amp; Connette, G.|bibcode=2017Oryx...51...13A}}&lt;/ref&gt; Tá naoi gcinn den 15 thearmann chosanta a bhfuil tíogair iontu iargúlta agus scartha ó chéile sa Téalainn, fíric a fhágann go bhfuil dóchúlacht scaipthe íseal idir eadarthu; níl tíogair le fáil i gceithre acu seo ó thart ar an bhliain 2013.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Habitat connectivity for endangered Indochinese tigers in Thailand|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989421002687|journal=Global Ecology and Conservation|date=2021|pages=e01718|volume=29|doi=10.1016/j.gecco.2021.e01718|language=en|author=Suttidate, N.; Steinmetz, R.; Lynam, A. J.; Sukmasuang, R.; Ngoprasert, D.; Chutipong, W.; Bateman, B. L.; Jenks, K. E.; Baker-Whatton, M.; Kitamura, S. &amp; Ziółkowska, E.|bibcode=2021GEcoC..2901718S}}&lt;/ref&gt; Glanadh 8,315.7 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (3,210.7 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) de ghnáthóg thíogair idir 1988–2012, an chuid is mó de ar mhaithe le plandálacha tionsclaíocha, sa Mhalaeisia leithinse.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Expansion of Industrial Plantations Continues to Threaten Malayan Tiger Habitat|url=https://www.mdpi.com/2072-4292/9/7/747|journal=Remote Sensing|date=2017|issn=2072-4292|pages=747|volume=9|issue=7|doi=10.3390/rs9070747|language=en|author=Shevade, V. S.; Potapov, P. V.; Harris, N. L. &amp; Loboda, T. V.|bibcode=2017RemS....9..747S}}&lt;/ref&gt; Chuir faighte seilbhe talún ar an mhórchóir de thart ar 23,000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (8,900 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ar mhaithe le [[talmhaíocht]] thráchtála agus baint adhmad sa Chambóid go mór le hilroinnt gnáthóige féidearthaí tíogair sna hOirmhachairí ach go háirithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Future governance options for large-scale land acquisition in Cambodia: Impacts on tree cover and tiger landscapes|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1462901118306300|journal=Environmental Science &amp; Policy|date=2019|pages=9–19|volume=94|doi=10.1016/j.envsci.2018.12.031|language=en|author=Debonne, N.; van Vliet, J. &amp; Verburg, P.|bibcode=2019ESPol..94....9D}}&lt;/ref&gt; Is bagairt é an [[Ísliú ionphóraithe|t-ísliú ionphóraithe]] mar aon le scriosadh gnáthóige, easpa acmhainní creiche agus póitseáil do phobal tíogair beag iargúlta i [[Sléibhte Changbai]] feadh na teorann Síne–Rúise.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Addressing the impact of canine distemper spreading on an isolated tiger population in northeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12712|journal=Integrative Zoology|date=2023|issn=1749-4877|pages=994–1008|volume=18|issue=6|doi=10.1111/1749-4877.12712|language=en|author=Wang, D.; Smith, J. L.; Accatino, F.; Ge, J. &amp; Wang, T.|pmid=36881515}}&lt;/ref&gt; Ba sprioc fheachtas 'fhrith-lotnaide' ar an mhórchóir iad tíogair sa tSín sna 1950idí luatha, áit a raibh gnáthóga cuí scartha ó chéile tar éis dífhoraoisithe agus athlonnaithe daoine a sheilg tíogair agus speicis chreiche mar aon go ceantracha faoin tuath. Cé gur cuireadh cosc ar sheilg tíogair sa bhliain 1977, níor stop laghdú an phobail agus glactar leis gur díothaithe sa [[An tSín-Theas|tSín-Theas]] atá an tíogar ón bhliain 2001.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dramatic decline of wild South China tigers Panthera tigris amoyensis : field survey of priority tiger reserves|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605304000079/type/journal_article|journal=Oryx|date=2004|issn=0030-6053|pages=40–47|volume=38|issue=1|doi=10.1017/S0030605304000079|language=en|author=Tilson, R.; Defu, H.; Muntifering, J. &amp; Nyhus, P. J.|bibcode=2004Oryx...38...40T}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris ssp. amoyensis|url=https://www.iucnredlist.org/species/15965/5334628|date=2008|doi=10.2305/iucn.uk.2008.rlts.t15965a5334628.en|language=en|author=Nyhus, P.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|volume=2008|issue=e.T15965A5334628}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Een_jager_poseert_bij_de_huid_van_een_geschoten_tijger_bij_Kalitapakdoewoer_TMnr_10024166.jpg|alt=Tiger rug displayed on wall behind a man with a gun|mion|Seithe [[Tíogar Iávach|thíogair Iávaigh]], 1915]]
Is iad pobail thíogair na hIndia sprioc na bpóitseálaithe ó na 2990idí agus scriosadh na pobail in dhá thearmann tíogair sna blianta 2005 agus 2009.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Recovery of tigers in India: Critical introspection and potential lessons|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/pan3.10177|journal=People and Nature|date=2021|issn=2575-8314|pages=281–293|volume=3|issue=2|doi=10.1002/pan3.10177|language=en|author=Jhala, Y.; Gopal, R.; Mathur, V.; Ghosh, P.; Negi, H. S.; Narain, S.; Yadav, S. P.; Malik, A.; Garawad, R. &amp; Qureshi, Q.|bibcode=2021PeoNa...3..281J}}&lt;/ref&gt; Braitheadh 630 gníomhaíochtaí sealgairí a d'úsáid súile ribe, sruthlíonta, ardáin sheilge agus madraí seilge i dtearmann foraoise 1000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (390 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) i ndeisceart na Malaeisia idir mhí an Mhárta 2017 agus mí Eanáir 2020.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic pressure on large carnivores and their prey in the highly threatened forests of Tanintharyi, southern Myanmar|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605321001654/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=262–271|volume=57|issue=2|doi=10.1017/S0030605321001654|language=en|author=Shwe, N. M.; Grainger, M.; Ngoprasert, D.; Aung, S. S.; Grindley, M. &amp; Savini, T.}}&lt;/ref&gt; Ceapadh gurbh í [[Páirc Náisiúnta Nam Et-Phou Louey]] an áit thábhachtach dheireanach don tíogar i Laos ach níl taifead de ann ón bhliain 2013 ar a laghad; is cosúil gur íobartach na súile ribe neamhshrianta é an pobal seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Documenting the demise of tiger and leopard, and the status of other carnivores and prey, in Lao PDR's most prized protected area: Nam Et - Phou Louey|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419302392|journal=Global Ecology and Conservation|date=2019|pages=e00766|volume=20|doi=10.1016/j.gecco.2019.e00766|language=en|author=Rasphone, A.; Kéry, M.; Kamler, J. F. &amp; Macdonald, D. W.|bibcode=2019GEcoC..2000766R}}&lt;/ref&gt; Bhain [[Aonad frithphóitseála|aonaid fhrithphóitseála]] i dtírdhreach [[Páirc Náisiúnta Kerinci Seblat|Kerinci Seblat]] Shumatra 362 shúil ribe tíogair agus ghabh siad 91 sheithe tíogair le linn 2005–2016; mhéadaigh rátaí bliantúla póitseála de réir mar a d'ardaigh praghas na seithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Asia's economic growth and its impact on Indonesia's tigers|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314581|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=105–109|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.011|language=en|author=Linkie, M.; Martyr, D.; Harihar, A.; Mardiah, S.; Hodgetts, T.; Risdianto, D.; Subchaan, M. &amp; Macdonald, D.|bibcode=2018BCons.219..105L}}&lt;/ref&gt; Is í an phóitseáil an bhagairt is mó atá roimh an phobal tíogair sa Rúis chianoirthearach, áit a n-éascaíonn bóithre lománaíochta rochtain do phóitseálaithe agus daoine atá ag baint táirgí atá tábhachtach chun go mbeidh speicis chreiche in ann maireachtáil tríd an gheimhreadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic influences on the distribution of a Vulnerable coniferous forest specialist: habitat selection by the Siberian musk deer Moschus moschiferus|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001617/type/journal_article|journal=Oryx|date=2019|issn=0030-6053|pages=174–180|volume=53|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001617|language=en|author=Slaght, J. C.; Milakovsky, B.; Maksimova, D. A.; Zaitsev, V. A.; Seryodkin, I.; Panichev, A. &amp; Miquelle, D.}}&lt;/ref&gt;

Braitheadh codanna coirp 207 dtíogar le linn 21 shuirbhé le linn 1991–2014 in dhá mhargaí fiadhúlra i Maenmar a fhreastalaíonn ar chustaiméirí sa Téalainn agus sa tSín.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trade in tigers and other wild cats in Mong La and Tachilek, Myanmar – A tale of two border towns|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714004121|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=1–7|volume=182|doi=10.1016/j.biocon.2014.10.031|language=en|author=Nijman, V. &amp; Shepherd, C. R.|bibcode=2015BCons.182....1N}}&lt;/ref&gt; Idir 2000–2022, [[Coigistíocht|coigistíodh]] ar a laghad 3,377 dtíogar in 2,205 ghabháil in 28 dtír; 665 thíogar bheo agus 654 indibhid mharbha, 1,313 sheithe iomlána, 16,214 chuid coirp cosúil le cnámha, fiacla, lapaí, crúba, guairí agus 1.1 t (1.1 tonnaí fada; 1.2 tonnaí gearra) feoil a bhí sna gabhálacha; chuimsigh 759 ngabháil san India codanna coirp 893 thíogar; agus bhain 403 ghabháil sa Téalainn le tíogair a phóraíodh i ngéibheann go príomha.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|title=Skin and Bones: Tiger Trafficking Analysis from January 2000 – June 2022|author=Wong, R. &amp; Krishnasamy, K.|date=2022|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC, Southeast Asia Regional Office|access-date=1 Márta 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240117215040/https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|archive-date=17 Eanáir 2024}}&lt;/ref&gt; Chuimsigh gabhálacha le linn Eanáir 2020 agus Meitheamh 2025 573 thíogar i measc 765 eachtra gabhála, ina measc sin 313 thíogar san India agus 127 dtíogar san Indinéis.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|title=Beyond Skin and Bones: A 25-Year Analysis of Tiger Seizures from 2000 to June 2025. (Tuairisc)|author=Wong, R. &amp; Krishnasamy, K.|date=2025|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC|access-date=11 Feabhra 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260317011016/https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|archive-date=17 Márta 2026}}&lt;/ref&gt;

Fuair gabhálacha sa Neipeal idir Eanáir 2011 agus Nollaig 2015 585 chuid coirp tíogair agus dhá chonablach iomlána in 19 gceantar.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trends, patterns, and networks of illicit wildlife trade in Nepal: A national synthesis|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.247|journal=Conservation Science and Practice|date=2020|issn=2578-4854|volume=2|issue=9|doi=10.1111/csp2.247|language=en|author=Paudel, P. K.; Acharya, K. P.; Baral, H. S.; Heinen, J. T. &amp; Jnawali, S. R.|bibcode=2020ConSP...2E.247P}}&lt;/ref&gt; Léiríonn sonraí gabhála ón India gurb iad seithí na dtíogar ar an chuid coirp is mó trádála, á leanúint ag crúba, cnámha agus fiacla le linn 2001–2021; chuaigh na bealaí gáinneála trí na stáit Maharashtra, Karnataka, Tamil Nadu agus Assam.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The tide of tiger poaching in India is rising! An investigation of the intertwined facts with a focus on conservation|url=https://link.springer.com/10.1007/s10708-022-10633-4|journal=GeoJournal|date=2022|issn=1572-9893|pmc=9005341|pmid=35431409|pages=753–766|volume=88|issue=1|doi=10.1007/s10708-022-10633-4|language=en|author=Nittu, G.; Shameer, T. T.; Nishanthini, N. K. &amp; Sanil, R.|bibcode=2023GeoJo..88..753N}}&lt;/ref&gt; Coigistíodh 292 chuid tíogair mhídhleathacha ag poirt iontrála SAM ó bhagáiste pearsanta, aerlasta agus phost idir 2003 agus 2012.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Patterns of illegal and legal tiger parts entering the United States over a decade (2003–2012)|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.622|journal=Conservation Science and Practice|date=2022|issn=2578-4854|volume=4|issue=3|doi=10.1111/csp2.622|language=en|author=Khanwilkar, S.; Sosnowski, M. &amp; Guynup, S.|bibcode=2022ConSP...4E.622K}}&lt;/ref&gt;

Tá tóir mhór ar chodanna tíogair le haghaidh an [[Leigheas traidisiúnta Síneach|leighis thraidisiúnta Shínigh]] ar bhagairt ollmhór do phobail na dtíogar atá ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Van Uhm, D. P.|date=2016|title=The Illegal Wildlife Trade: Inside the World of Poachers, Smugglers and Traders (Studies of Organized Crime)|pages=lgh. 224–226|publisher=Springer|location=New York}}&lt;/ref&gt; Nocht agallaimh le muintir na háite i Sundarbans na Bainglaidéise go maraíonn siad tíogair le haghaidh ithe áitiúil agus trádáil na seithí, cnáimhe agus feola mar dhíoltas as ionsaí agus ar mhaithe le fuadair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Who is killing the tiger Panthera tigris and why?|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316000491/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=46–54|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316000491|language=en|author=Saif, S.; Rahman, H. T. &amp; MacMillan, D. C.}}&lt;/ref&gt; Itheann Banglaidéisigh shaibhre codanna coirp tíogair cosúil le seithí, cnámha, fiacla agus fionnadh go háitiúil agus gáinneáiltear go mídhleathach ón Bhainglaidéis go 15 thír ar nós na hIndia, na Síne, na Malaeisia, na Cóiré, Vítneam, na Cambóide, na Seapáine agus na Ríochta Aontaithe trí theorainneacha talún, aerfoirt agus calafoirt.&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tigers at a crossroads: Shedding light on the role of Bangladesh in the illegal trade of this iconic big cat|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.12952|journal=Conservation Science and Practice|date=2023|issn=2578-4854|volume=5|issue=7|doi=10.1111/csp2.12952|language=en|author=Uddin, N.; Enoch, S.; Harihar, A.; Pickles, R. S. &amp; Hughes, A. C.|bibcode=2023ConSP...5E2952U}}&lt;/ref&gt; Gliú cnáimhe tíogair is ea an táirge tíogair is mó ceannaithe le haghaidh feidhmeanna leighis i [[Hanáí]] agus i [[Cathair Ho Chi Minh|gCathair Ho Chi Minh]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An updated analysis of the consumption of tiger products in urban Vietnam|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419307449|journal=Global Ecology and Conservation|date=2020|pages=e00960|volume=22|doi=10.1016/j.gecco.2020.e00960|language=en|author=Davis, E. O.; Willemsen, M.; Dang, V.; O'Connor, D. &amp; Glikman, J. A.|bibcode=2020GEcoC..2200960D}}&lt;/ref&gt; Póraíonn áiseanna &quot;feirm thíogair&quot; sa tSín agus in iardheisceart na hÁise tíogair le haghaidh a gcodanna coirp ach is cosúil gur measa an bhagairt do phobail fhiáine sa mhéid is go méadaíonn sé an t-éileamh atá ar tháirgí tíogair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/news/stories/5-things-tiger-king-doesnt-explain-about-captive-tigers/|teideal=Captive Tigers Aren’t Conservation|údar=Henry, L.|dáta=2020|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=19 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240220001943/https://www.worldwildlife.org/stories/5-things-tiger-king-doesn-t-explain-about-captive-tigers|archivedate=20 Feabhra 2024}}&lt;/ref&gt;

Bagairt eile in roinnt tíortha laistigh de raon an tíogair ná go maraíonn daoine áitiúla tíogair mar dhíoltas as ionsaí agus beathú ar bheostoc, mar sin cuireann an toradh seo den [[An choinbhleacht daonna-fiadhúlra|choinbhleacht daonna-fiadhúlra]] le hísliú an phobail fosta.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Characterizing human–tiger conflict in and around Ranthambhore Tiger Reserve, western India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-014-0895-z|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2015|issn=1612-4642|pages=255–261|volume=61|issue=2|doi=10.1007/s10344-014-0895-z|language=en|author=Singh, R.; Nigam, P.; Qureshi, Q.; Sankar, K.; Krausman, P. R.; Goyal, S. P. &amp; Nicholoson, K. L.|bibcode=2015EJWR...61..255S}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ecopsychosocial Aspects of Human–Tiger Conflict: An Ethnographic Study of Tiger Widows of Sundarban Delta, India|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.4137/EHI.S24899|journal=Environmental Health Insights|date=2016|issn=1178-6302|pmc=4712980|pmid=26792997|pages=EHI.S24899|volume=10|doi=10.4137/EHI.S24899|language=en|author=Chowdhurym, A. N.; Mondal, R.; Brahma, A. &amp; Biswas, M. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Living with tigers Panthera tigris : patterns, correlates, and contexts of human–tiger conflict in Chitwan National Park, Nepal|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001587/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=55–65|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001587|language=en|author=Dhungana, R.; Savini, T.; Karki, J. B.; Dhakal, M.; Lamichhane, B. R. &amp; Bumrungsri, S.|bibcode=2018Oryx...52...55D}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Unraveling the complexity of human–tiger conflicts in the Leuser Ecosystem, Sumatra|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/acv.12591|journal=Animal Conservation|date=2020|issn=1367-9430|pages=741–749|volume=23|issue=6|doi=10.1111/acv.12591|language=en|author=Lubis, M. I.; Pusparini, W.; Prabowo, S. A.; Marthy, W.; Tarmizi; Andayani, N. &amp; Linkie, M.|bibcode=2020AnCon..23..741L}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Settlements and plantations are sites of human–tiger interactions in Riau, Indonesia|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605322000667/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=476–480|volume=57|issue=4|doi=10.1017/S0030605322000667|language=en|author=Neo, W. H. Y.; Lubis, M. I. &amp; Lee, J. S. H.}}&lt;/ref&gt;

== Caomhnú ==
{{Main|Caomhnú an Tíogair}}
{{Tuilleadh Eolais|Tíogar na 21ú hAoise}}
{| class=&quot;wikitable sortable floatright&quot;
|+ Pobal domhanda na dtíogar fiáin
!Tír
!Bliain
!Meastachán
|-
| {{flagicon|India}} [[An India]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |3,167–3,682&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Qureshi, Q.; Jhala, Y. V.; Yadav, S. P. &amp; Mallick, A.|date=2023|url=https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf|title=Status of tigers, co-predators and prey in India 2022 (PDF)|publisher=National Tiger Conservation Authority &amp; Wildlife Institute of India|location=Deilí Nua, Dehradun}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240505145403/https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf |date=2024-05-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flagicon|Russia}} [[An Rúis]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |573–600&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Global Tiger Recovery Program 2.0 (2023-34)|url=https://globaltigerforum.org/global-tiger-recovery-program-2-0-2023-34/|dátarochtana=01-12-2025|language=en-US|foilsitheoir=Global Tiger Forum}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Indonesia}}[[An Indinéis]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |393&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Nepal}}[[Neipeal]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |316–355&lt;ref&gt;{{cite book|year=2022|title=Status of Tigers and Prey in Nepal 2022|location=Kathmandu, Neipeal|publisher=Department of National Parks and Wildlife Conservation and Department of Forests and Soil Conservation. Ministry of Forests and Environment|url=https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|author=DNPWC &amp; DFSC}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf |date=2023-04-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Thailand}}[[An Téalainn]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |148–189&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Malaysia}}[[An Mhalaeisia]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |&lt;150&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Bhutan}}[[An Bhútáin]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |131&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Department of Forests and Park Services|date=2023|title=National Tiger Survey 2021–22|publisher=Rialtas na Bútaine|location=Thimphu}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Bangladesh}}[[An Bhanglaidéis]]|| 2022|| align=&quot;right&quot; |118–122&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Begum, S.|date=30 Iúil 2024|title=Tiger population in Sundarban rises by 8-10pc in 2024|publisher=Daily Observer|url=https://www.observerbd.com/news.php?id=482816}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|China}}[[An tSín]]|| 2022 || align=&quot;right&quot;|&gt;60&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Myanmar}}[[Maenmar]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |28&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| '''Iomlán'''|| || align=&quot;right&quot; |'''5,638–5,899'''
|}
Cosaítear an tíogar go hidirnáisiúnta faoi [[CITES|Fhoscríbhinn I CITES]] a chuireann cosc ar thrádáil tíogar beo agus ar a gcodanna coirp.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Tá cosc ar sheilg an tíogair ón bhliain 1952 sa [[An Rúis|Rúis]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 202.&lt;/ref&gt; Tá sé á chosaint sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] ón bhliain 1969 agus á chosaint ina iomlán ón bhliain 1995.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Action Plan of Bhutan 2018-2023|url=https://www.researchgate.net/doi/10.13140/RG.2.2.14890.70089|date=2018|doi=10.13140/RG.2.2.14890.70089|language=en|author=Tandin Tandin, Ugyen Penjor, Tshering Tempa, Phub Dhendup, Sangay Dorji, Sonam Wangdi, Vijay Moktan}}&lt;/ref&gt; Tugtar an leibhéal cosanta is airde don tíogar san India faoi réir [[An tAcht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972 (India)|an tAcht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972]], ón bhliain sin ar aghaidh.&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Aryal, R. S.|date=2004|title=CITES Implementation in Nepal and India|journal=Law, Policy and Practice|location=Kathmandu|publisher=Bhrikuti Academic Publications. ISBN 99933-673-4-6}}&lt;/ref&gt; Tá sé cosanta in [[Neipeal]] agus sa Bhainglaidéis ón bhliain 1973.&lt;ref name=&quot;:26&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; Cosaítear go hiomlán ón bhliain 1976 ar aghaidh sa [[An Mhalaeisia|Mhalaeisia]] faoi réir an Achta um Chosaint Fiadhúlra&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|title=The Malayan Tiger Conservation Programme (PDF) (Tuairisc)|author=Malaysian Conservation Alliance for Tigers|date=2006|publisher=Kuala Lumpur: Department of Wildlife and National Parks Peninsular Malaysia|access-date=9 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409203438/https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|archive-date=9 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt; agus d'ardaigh Acht um Chaomhnú Fiadhúlra na tíre sin a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 2010 na pionóis ar mhaithe le coireanna atá bainteach leis an fhiadhúlra.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Tá sé cosanta san [[An Indinéis|Indinéis]] ón bhliain 1990.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|title=Conservation Strategy and Action Plan for the Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) Indonesia 2007-2017. (PDF)|author=Ministry of Forestry|date=2007|publisher=Jakarta: Government of Indonesia|access-date=12 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923144656/https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|archive-date=23 Meán Fómhair 2023}}&lt;/ref&gt; Cuireadh cosc ar thrádáil codanna coirp an tíogair i bhfeidhm sa [[An tSín|tSín]] sa bhliain 1993.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Transnational environmentalism and entanglements of sovereignty: The tiger campaign across the Himalayas|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0962629812000741|journal=Political Geography|date=2012|pages=408–418|volume=31|issue=7|doi=10.1016/j.polgeo.2012.06.003|language=en|author=Yeh, E. T.}}&lt;/ref&gt; Cuireadh an tAcht um Chaomhnú agus Chosaint an Fhiadhúlra i bhfeidhm sa [[An Téalainn|Téalainn]] sa bhliain 2019 chun dul i ngleic le póitseáil agus trádáil na gcodanna coirp.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|teideal=The future of Panthera tigris in Thailand and globally|údar=Kampongsun, S.|dáta=2022|language=en|work=IUCN|foilsitheoir=IUCN|dátarochtana=8 Aibreán 2024|archiveurl=https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|archivedate=11 Mí na Samhna 2023}}&lt;/ref&gt;


Tá an chuma ar an scéal nach bhfuil ach 5000-7000 tíogar fágtha ar domhan. Meastar go bhfuil níos lú na 2500 tíogar fásta sa nádúr. Timpeall na bliana 1900 bhí 100,000 tíogar ann. Bhí naoi bhfospeiceas ann tráth. Ach tá tíogar Bhailí, an tíogar Iávach agus an tíogar Caispeach imithe in éag. Níl ach sé fhospeiceas ann anois, agus iad uile i mbaol:

* An [[Tíogar Bheangál]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Bengal tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bengal_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-12-11|language=en}}&lt;/ref&gt; níos lú na 2000 fágtha
* An [[Tíogar Ind-Síneach]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Indochinese tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Indochinese_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-09-12|language=en}}&lt;/ref&gt; 1200-1800
* An [[Tíogar Malaech]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Malayan tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Malayan_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-12-28|language=en}}&lt;/ref&gt; 600-800
* An [[Tíogar Sumatrach]]: 400-500
* An [[Tíogar Amúrach]] (sa [[An tSibéir|tSibéir]]): 400-550. Sna 1940idí ní raibh ach 40 tíogar Amúrach fágtha ach tá suas le 550 ann anois mar cuireadh stop leis an sealgaireacht.
* [[Tíogar na Síne Theas]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=South China tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/South_China_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-11-27|language=en}}&lt;/ref&gt; díobhaí sa nádúr; 59 i zúnna

Tá a ghnáthóg á chailliúint ag an tíogar. Tá an fuadach tíograch coitianta agus maraítear tíogair beagnach gach lá mar úsáidtear a bhfionnadh agus a gcoirp sa leigheas traidisiúnta.


== Féach freisin ==

* An [[Tíogar Sumatrach]] agus an [[Tíogar Amúrach]]
* [[An Tíogar Ceilteach]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Leabharliosta ==
* {{Citation |last=Thapar |first=V. |title=Tiger: The Ultimate Guide |date=2004 |url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up |place=Deilí Nua |publisher=CDS Books |isbn=1-59315-024-5}}
* {{Citation |last=Green |first=S. |title=Tiger |date=2006 |issue=2 |place=Londain |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-86189-276-8}}
* {{Citation |title=The Encyclopedia of Mammals |date=2001 |issue=2 |editor-last=MacDonald |editor-first=D. |place=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-7607-1969-5}}
* {{Citation |last=Tilson |first=R. |title=Tigers of the World: The Science, Politics and Conservation of Panthera tigris |date=2010 |issue=2 |place=Londain |publisher=Academic Press |isbn=978-0-08-094751-8 |last2=Nyhus |first2=P. J.}}
* {{Citation |last=Mills |first=S. |title=Tiger |date=2004 |url=https://archive.org/details/tiger0000mill/mode/2up |archive-url= |place=Richmond Hill |publisher=Firefly Books |isbn=1-55297-949-0}}
* {{Citation |last=Schaller |first=G. B. |title=The Deer and the Tiger: A Study of Wildlife in India |date=1967 |url=https://archive.org/details/deertigerstudyof0000scha/page/n419/mode/2up |place=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-73631-8}}
* {{Citation |last=Seidensticker |first=J |title=Riding the Tiger: Tiger Conservation in Human-Dominated Landscapes |date=1999 |url=https://archive.org/details/ridingtigertiger00unse |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64835-6 |last2=Christie |first2=S |last3=Jackson |first3=P}}
* {{Citation |last=Sludskii |first=A. A. |title=Tiger Panthera tigris Linnaeus, 1758 |date=1992 |work=Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola [Mamaigh an Aontais Shóivéadaigh] |volume=II, Part 2. Carnivora (Hyaenas and Cats) |pages=95–202 |editor-last=Heptner |editor-first=V. G. |editor-last2=Sludskii |editor-first2=A. A. |url=https://archive.org/stream/mammalsofsov221992gept#page/94/mode/2up |place=Washington DC |publisher=Smithsonian Institution and the National Science Foundation |isbn=978-90-04-08876-4}}

{{síol ainmhí}}
[[Catagóir:Tíogair]]
[[Catagóir:Cait]]</text>
      <sha1>ppw0lt3dvxn1a63g3oyezn64fgd6rct</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322332</id>
      <parentid>1322326</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T14:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Hibridí */ teimpléad:tuilleadh eolais curtha leis</comment>
      <origin>1322332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132133" sha1="ek5x2zklr6ak21h93zxlxwk9622sz9n" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:A walk with the Tigress.webm|thumb|right|tíogar]]
Is cat mór é an '''tíogar''' ('''''Panthera tigris''''')&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Panthera%20tigris/|title=“Panthera tigris” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt; ar ball é den ghéineas ''[[Panthera]]'' a thagann ón [[An Áise|Áise]] ó dhúchas. Tá corp láidir matánach aige a bhfuil ceann agus lapaí móra, eireaball fada agus fionnadh flannbhuí le stríoca dubha atá ceartingearach don chuid is mó air. Rangaítear in naoi [[Fospeiceas|bhfospeiceas]] [[Holaicéineach|reatha]] é go traidisiúnta cé nach n-aithníonn roinnt daoine agus eagraíochtaí ach an dá fhospeiceas, tíogair na mórthíre Áisí agus tíogair oileáin na [[Oileáin Sunda|nOileán Sunda]].

Cuireann an tíogar faoi i bhforaoisí den chuid is mó, idir [[Foraois leathanduilleach agus mheasctha mheasartha|foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha]] agus [[Cónaiféar|buaircíneach]] i [[Cianoirthear na Rúise|gCianoirthear na Rúise]] agus [[Oirthuaisceart na Síne]] agus [[Foraois leathanduilleach thais thrópaiceach agus fhothrópaiceach|foraoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fothrópaiceacha]] i [[Fo-ilchríoch na hIndia|bhfo-ilchríoch na hIndia]] agus in [[Oirdheisceart na hÁise]]. Is [[buaicchreachadóir]] é an tíogar a chreachann [[Crúbach|crúbaigh]] roimh a ndéanann sé luíochán go príomha. Bíonn saol aonarach aige go hiondúil agus bíonn [[raon baile]] aige a chosnaíonn sé ar indibhidí den ghnéas chéanna. Cuimsíonn raon baile an fhireannaigh raoin go leor baineannach lena chúplálann sé. De ghnáth, beireann baineannaigh idir dhá agus trí choileán a fhanann lena máthair ar feadh dhá bhliain. Fágann na coileáin seo raon baile a máthar agus bunaíonn siad a raon féin nuair a bhíonn siad neamhspleách.

Ó bhlianta luatha na fichiú haoise, is in ísle a ndeachaigh raon dáilte na dtíogar agus ar a laghad 93% dá raon stairiúil caillte acu; tá siad [[Díothú áitiúil|díothaithe go háitiúil]] in [[Iarthar na hÁise|Iarthar]] agus i [[Lár na hÁise]] agus i gcodanna móra na [[An tSín|Síne]] chomh maith leis na hoileáin [[Iáva]] agus [[Bailí]]. Tá raon an tíogair scoilte go dona sa lá atá inniu ann. Liostaítear mar [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] é ar [[Liosta Dearg an AICD de Speicis i mBaol]] mar meastar gur laghdaigh a raon idir 53% go 68% ó bhí na 1990idí déanacha ann. Tá go leor bagairtí móra ag cur le stádas reatha na dtíogar idir [[Scriosadh gnáthóige|scriosadh]] agus [[Ilroinnt gnáthóige|ilroinnt a ngnáthóige]] mar gheall ar [[Dífhoraoisiú|dhífhoraoisiú]], [[póitseáil]] ar son a bhfionnaidh agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp ar mhaithe le cúrsaí leighis. Is íobartaigh na [[An choinbhleacht daonna-fiadhúlra|coinbhleachta daonna-fiadhúlra]] iad na tíogair fosta mar ionsaíonn agus creachann siad an beostoc i gceantair nach bhfuil mórán creach nádúrtha le fáil iontu. Tá cosaint dhlíthiúil ag an tíogar in chuile thír laistigh dá raon dáilte. Cuimsíonn cuir chuige náisiúnta pleananna gníomhaíochta, [[patróil fhrith-phóitseála]] agus scéimeanna monatóireachta líon na dtíogar. Bunaíodh [[Conair fhiadhúlra|conairí fiadhúlra]] i gcuid mhaith de na tíortha laistigh dá raon agus tá athbhunú tíogar pleanáilte iontu.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://www.iucnredlist.org/species/15955/214862019|date=2021-12-15|doi=10.2305/iucn.uk.2022-1.rlts.t15955a214862019.en|language=en|author=Goodrich, J., Wibisono, H., Miquelle, D., Lynam, A.J., Sanderson, E., Chapman, S., Gray, T.N.E., Chanchani, P. &amp; Harihar, A.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|publisher=IUCN}}&lt;/ref&gt;

Tá an tíogar ar cheann de na [[Mórfhána carasmatach|mórfhánaí carasmatacha]] is mó a bhfuil tóir air ar fud an domhain. Bhíodh an tíogar i ngéibheann ón chéad lá riamh agus traenáladh é chun seónna a chur ar fáil i [[Sorcas|sorcais]] agus cláracha siamsaíochta eile. Chonacthas an tíogar go forleathan i [[miotaseolaíocht]] agus i [[Béaloideas|mbéaloideas]] ársa na gcultúr fud fad a raon stairiúil agus [[Léirithe cultúrtha an tíogair|chonacthas fós i gcultúr]] ar fud an domhain é sa lá atá inniu ann. 

== Sanasaíocht ==
Síolraíonn an [[Seanbhéarla]] ''tigras'' ón [[Seanfhraincis|tSeanfhraincis]] ''tigre'', ón [[An Laidin|Laidin]] ''tigris'', ar iasacht é de ''tigris'' ([[An tSean-Ghréigis|Sean-Ghréigis]]: τίγρις).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Liddell, H. G. &amp; Scott, R. (Sir Henry Stuart Jones, Roderick McKenzie eag.)|date=1940|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dti%2Fgris|title=&quot;τίγρις&quot;.|journal=A Greek-English Lexicon|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|accessdate=21 Feabhra 2021}}&lt;/ref&gt; Ón aimsir ársa, meastar go síolraíonn an focal ''tigris'' ón fhocal [[An Airméinis|Arméiniseach]] nó [[An Pheirsis|Pheirsiseach]] ar 'saighead' ar féidir leis a bheith ina bhunús d'ainm abhainn na [[An Tígris|Tigrise]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Varro, M. T.; Kent, R. G.|date=1938|url=https://archive.org/details/onlatinlanguage01varruoft/page/96/mode/2up|title=&quot;De lingua latina&quot; [On the Latin Language]|journal=&quot;XX. Ferarum vocabula&quot; [XX. The names of wild beasts]|pages=lgh. 94-97|publisher=W. Heinemann|location=Londain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Naming the Tiger in the Early Modern World|url=https://www.jstor.org/stable/26560471|journal=Renaissance Quarterly|date=2017|issn=0034-4338|pages=977–1006|volume=70|issue=3|author=David Thorley|doi=10.1086/693884. JSTOR 26560471}}&lt;/ref&gt; Sa lá atá inniu ann, áfach, glactar leis gur [[comhainm]] atá iontu agus nach bhfuil gaol ar bith ann idir ainm an ainmhí agus na habhann.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tacsanomaíocht ==
Rinne an luibheolaí Sualannach [[Carl von Linné]] an chéad chur síos eolaíoch ar an tíogar ina shaothar ''[[Systema Naturae]]'', áit a bhaist sé an [[Ainmníocht dhéthéarmach|t-ainm déthéarmach]] ''Felis tigris'' air, mar ba ghnách an géineas ''Felis'' a úsáid le haghaidh na gcat uilig ag an am. Bunaítear an [[cur síos eolaíoch]] ar chuir síos a rinne nádúraithe níos luaithe amhail [[Conrad Gessner]] agus [[Ulisse Aldrovandi]].&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot;&gt;{{luaigh foilseachán|author=Linnaeus, C.|year=1758|title=[https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up &quot;Felis tigris&quot;] Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|language=la|issue=decima, reformata|pages=lch. 41}}&lt;/ref&gt; Is in 1929 a chuir [[Reginald Innes Pocock]] an speiceas sa ghéineas ''[[Panthera]]'' faoin ainm dhéthéarmach ''Panthera tigris''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1929|title=Tigers|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=33|issue=3|pages=lgh. 505–541|url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n133}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Fospeiceas ===
{{Anchor|Pobail}}Moladh naoi [[Fospeiceas|bhfospeiceas]] tíogar reatha ([[An Sealad Holaicéineach|Holaicéineach]]) idir luathbhlianta na 19ú hAois agus na 21ú hAois agus is iad sin na tíogair [[tíogar Bheangál|Bheangál]], [[Tíogar Malaech|Mhalaecha]], [[Tíogar Ind-Síneach|Ind-Síneacha]], [[Tíogar na Síne Theas|na Síne Theas]], [[Tíogar Amúrach|Amúracha]], [[Tíogar Caispeach|Chaispeacha]], [[Tíogar Iávach|Iávacha]], [[Tíogar Bailí|Bhailí]] agus [[Tíogar Sumatrach|Shumatracha]].&lt;ref name=&quot;MSW3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[W. Chris Wozencraft|Wozencraft, W. C.]]|date=2005|title=Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference|issue=3|publisher=Johns Hopkins University Press ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.|pages=lch. 546|coauthors=[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=14000259 &quot;Species ''Panthera tigris''&quot;] In [[Don E. Wilson|Wilson, D. E.]]; Reeder, D. M. (eag.)|url=http://www.google.com/books?id=JgAMbNSt8ikC&amp;pg=PA546}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Wilting2015/&gt; Ceistíodh [[Bailíocht ainmnithe (zó-eolaíocht)|bailíocht]] cuid mhaith de na fospeicis seo sa bhliain 1999 mar bhí sé de nós an tráth sin idirdhealú a dhéanamh bunaithe ar dhath agus fhaid an fhionnaidh, patrúin stríoca agus méid na n-eiseamlár i mbailiúcháin [[Iarsmalann stair an dúlra|iarsmalanna stair an dúlra]] ar féidir nach n-ionadaíonn siad an pobal ar fad. Moladh gur cheart dhá fhospeiceas bailí tíogar a aithint, is iad sin ''P. t. tigris'' ar mhórthír na hÁise agus an speiceas níos lú ''P. t. sondaica'' sna [[Na hOileáin Sunda Mór|hOileáin Sunda Mór]].&lt;ref name=&quot;Kitchener1999&quot;&gt;Kitchener, A. (1999). &quot;Tiger distribution, phenotypic variation and conservation issues&quot; in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999|lgh=19–39|lua=ref=Seidensticker, J.; Christie, S.; Jackson, P.}}, lgh. 19-39&lt;/ref&gt;

D'athdhearbhaíodh an moladh dhá fhospeicis arís sa bhliain 2015 trí anailís chuimsitheach a dhéanamh ar thréithe moirfeolaíocha, éiceolaíocha agus [[ADN miteacoindreach|ADN miteacoindreacha]] (mtADN) chuile fhospeiceas toimhdean tíogar.&lt;ref name=&quot;Wilting2015&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Planning tiger recovery: Understanding intraspecific variation for effective conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4640610/|journal=Science Advances|date=Mí an Mheithimh 2015|issn=2375-2548|pmc=4640610|pmid=26601191|pages=e1400175|volume=1|issue=5|doi=10.1126/sciadv.1400175|author=Wilting, A.; Courtiol, A.; Christiansen, P.; Niedballa, J.; Scharf, A. K.; Orlando, L.; Balkenhol, N.; Hofer, H.; Kramer-Schadt, S.; Fickel, J. &amp; Kitchener, A. C.}}&lt;/ref&gt;
In 2017, d'athbhreithnigh Tascfhórsa Catrangaithe Ghrúpa Sainréimse Cat an AICD tacsanomaíocht ''[[felid]]'' de réir an mholta dhá fhospeiceas 2015 agus níor aithníodh ach ''P. t. tigris'' agus ''P. t. sondaica'' amháin.&lt;ref name=&quot;catsg&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Kitchener, A. C.; Breitenmoser-Würsten, C.; Eizirik, E.; Gentry, A.; Werdelin, L.; Wilting, A.; Yamaguchi, N.; Abramov, A. V.; Christiansen, P.; Driscoll, C.; Duckworth, J. W.; Johnson, W.; Luo, S.-J.; Meijaard, E.; O'Donoghue, P.; Sanderson, J.; Seymour, K.; Bruford, M.; Groves, C.; Hoffmann, M.; Nowell, K.; Timmons, Z. &amp; Tobe, S.|date=2017|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y#page=66|title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group (PDF).|journal=Cat News (Special Issue 11)|pages=lgh. 66-68}}&lt;/ref&gt; Léirigh torthaí staidéar seicheamhaithe géinte iomláin 2018 de 32 shampla ón sé fhospeiceas toimhdean beo—an tíogar Bheangál, Malaech, Ind-Síneach, na Síne Theas, Amúrach agus Sumatrach—gur [[Clád|cláid]] shoiléire faoi leith iad.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Genome-Wide Evolutionary Analysis of Natural History and Adaptation in the World’s Tigers|url=https://www.cell.com/current-biology/abstract/S0960-9822(18)31214-4|journal=Current Biology|date=2018|issn=0960-9822|pmid=30482605|pages=3840–3849.e6|volume=28|issue=23|doi=10.1016/j.cub.2018.09.019|language=English|author=Liu, Y.-C.; Sun, X.; Driscoll, C.; Miquelle, D. G.; Xu, X.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Smith, J. L. D.; O'Brien, S. J. &amp; Luo, S.-J.}}&lt;/ref&gt; Chomhthacaíodh leis na torthaí arís in 2021 agus 2023.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Recent Evolutionary History of Tigers Highlights Contrasting Roles of Genetic Drift and Selection|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8136513/|journal=Molecular Biology and Evolution|date=2021|issn=1537-1719|pmc=8136513|pmid=33592092|pages=2366–2379|volume=38|issue=6|doi=10.1093/molbev/msab032|author=Armstrong, E. E.; Khan, A.; Taylor, R. W.; Gouy, A.; Greenbaum, G.; Thiéry, A; Kang, J. T.; Redondo, S. A.; Prost, S.; Barsh, G.; Kaelin, C.; Phalke, S.; Chugani, A.; Gilbert, M.; Miquelle, D.; Zachariah, A.; Borthakur, U.; Reddy, A.; Louis, E.; Ryder, O. A.; Jhala, Y. V.; Petrov, D.; Excoffier, L.; Hadly, E. &amp; Ramakrishnan, U.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wang2023&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Population genomic analysis provides evidence of the past success and future potential of South China tiger captive conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10111772/|journal=BMC biology|date=2023|issn=1741-7007|pmc=10111772|pmid=37069598|pages=64|volume=21|issue=1|doi=10.1186/s12915-023-01552-y|author=Wang, C.; Wu, D. D.; Yuan, Y. H.; Yao, M. C.; Han, J. L.; Wu, Y. J.; Shan, F.; Li, W. P.; Zhai, J. Q.; Huang, M; Peng, S. H.; Cai, Q .H.; Yu, J. Y.; Liu, Q. X.; Lui, Z. Y.; Li, L. X.; Teng, M. S.; Huang, W.; Zhou, J. Y.; Zhang, C.; Chen, W. &amp; Tu, X. L.}}&lt;/ref&gt; Léirigh staidéar sa bhliain 2023 go bhfuil bailíocht ag an naoi bhfospeiceas reatha ar fad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ancient DNA reveals genetic admixture in China during tiger evolution|url=https://www.nature.com/articles/s41559-023-02185-8|journal=Nature Ecology &amp; Evolution|date=2023-11|issn=2397-334X|pages=1914–1929|volume=7|issue=11|doi=10.1038/s41559-023-02185-8|language=en|author=Sun, X.; Liu, Y.-C.; Tiunov, M. P.; Gimranov, D. O.; Zhuang, Y.; Han, Y.; Driscoll, C. A.; Driscoll, C. A.; Pang, Y.; Li, C.; Pan, Y; Velasco, M. S.; Gopalakrishnan, S.; Yang, R.-Z.; Li, B.-G.; Jin, K.; Xu, X.; Uphyrkina, O.; Huang, Y.; Wu, X.-H.; Gilbert, M. T. P.; O'Brien, S. J.; Yamaguchi, N. &amp; Luo, S.-J.}}&lt;/ref&gt; Deir an Grúpa Sainréimse Cat &quot;Given the varied interpretations of data, the [subspecific] taxonomy of this species is currently under review by the IUCN SSC Cat Specialist Group.&quot; nó i nGaeilge &quot;Mar gheall ar na léirmhínithe éagsúla ar an dáta, tá Grúpa Sainréimse Cat SSC an AICD ag déanamh athbhreithnithe ar thacsanomaíocht [fhospeiceasach] an speicis seo&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Tiger|url=http://www.catsg.org/index.php?id=124|work=www.catsg.org|dátarochtana=2025-11-27|language=|údar=CatSG|archivedate=2014-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141112171012/http://www.catsg.org/index.php?id=124}}&lt;/ref&gt;

Tá na táblaí thíos bunaithe ar [[Tacsanomaíocht (bitheolaíocht)|rangú]] an tíogair mar a bhí in 2005&lt;ref name=MSW3/&gt; agus tugann siad rangú 2017 an Tascfhórsa Catrangaithe le fios chomh maith.&lt;ref name=catsg/&gt;{{clear}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: centre;&quot; | ''Panthera tigris tigris'' {{small|(Linnaeus, 1758)}}&lt;ref name=Linn1758/&gt;
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Bheangál]] 
{{small|ainm déthéarmach ''P. t. tigris'' (von Linné, 1758)}}&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt;
| | Cuireann pobal an tíogair seo faoi ar [[fo-ilchríoch na hIndia|fho-ilchríoch na hIndia]].&lt;ref name=&quot;Jackson1996&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Nowell, K. &amp; Jackson, P.|date=1996|url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1996-008.pdf#page=80|title=&quot;Tiger, Panthera tigris (Linnaeus, 1758)&quot; (PDF).|volume=|pages=lgh. 55-65|publisher=IUCN. ISBN 2-8317-0045-0|location=Gland, Switzerland|journal=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan}}&lt;/ref&gt; Tá fionnadh níos giorra ar an tíogar Bheangál ná mar atá orthu ó thuaidh&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1939|url=https://archive.org/stream/PocockMammalia1/pocock1#page/n247/mode/2up|title=&quot;Panthera tigris&quot;|journal=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Vol. Mammalia|volume=Vol. 1|pages=lgh. 197–210|publisher=T. Taylor and Francis, Ltd|location=Londain}}&lt;/ref&gt;, le dath idir [[ciarbhuí]] agus cróchdhearg air&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite report|title=Indian National Studbook of the Bengal Tiger (''Panthera tigris tigris'') |publisher=Central Zoo Authority, Wildlife Institute of India |date=2011 |url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Bengal%20Tiger%20Studbook%202011.pdf |last1=Srivastav|first1=A. |last2=Malviya |first2=M. |last3=Tyagi |first3=P. C.|last4=Nigam |first4=P. |name-list-style=amp |access-date=27 May 2024}}&lt;/ref&gt; agus polláirí atá measartha fada agus caol.&lt;ref name=&quot;Mazák2010&quot;/&gt;
| |[[File:Adult male Royal Bengal tiger.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Extinction|†]] [[Tíogar Caispeach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. virgata'' ([[Johann Karl Wilhelm Illiger|Illiger]], 1815)}}&lt;ref name=&quot;Illiger&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Illiger, K.|date=1815|title=Überblick der Säugethiere nach ihrer Verteilung über die Welttheile|journal=Abhandlungen der Königlichen Preußischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin 1804–1811|pages=lgh. 39-159|publisher=Realschul-Buchhandlung|location=Berlin|url=https://bibliothek.bbaw.de/digitalisierte-sammlungen/akademieschriften/ansicht-akademieschriften?tx_bbaw_academicpublicationshow%5Baction%5D=show&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bcontroller%5D=AcademicPublication%5CVolume&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bpage%5D=195&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bvolume%5D=85&amp;cHash=f015ec3f9a13240a9559ebdcb88aafa4}}&lt;/ref&gt;
| |Bhíodh an pobal seo ag cur faoi ón Túirc go dtí an [[Muir Chaisp|Mhuir Chaisp]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Bhí fionnadh geal meirgeach rua le stríoca tanaí a bhí an-ghar dá gcéile air&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 137.&lt;/ref&gt; agus [[cnámh cúlphlaice]] leathan ar chúl a gcinn.&lt;ref name=Kitchener1999/&gt; Nocht anailís ghéiniteach gur garghaol leis an tíogar Amúrach a bhí ann.&lt;ref name=&quot;Driscoll2009&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mitochondrial Phylogeography Illuminates the Origin of the Extinct Caspian Tiger and Its Relationship to the Amur Tiger|url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0004125|journal=PLOS ONE|date=14 Ean 2009|issn=1932-6203|pmc=2624500|pmid=19142238|pages=e4125|volume=4|issue=1|doi=10.1371/journal.pone.0004125|language=en|author=Driscoll, C. A.; Yamaguchi, N.; Bar-Gal, G. K.; Roca, A. L.; Luo, S.; MacDonald, D. W. &amp; O'Brien, S. J.}}&lt;/ref&gt; Tá pobal an tíogair seo díothaithe ó bhí na 1970idí ann.&lt;ref name=Seidensticker1999/&gt;
| |[[File:Panthera tigris virgata.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Amúrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. altaica'' ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1844)}}&lt;ref name=&quot;Temminck&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Aperçu général et spécifique sur les Mammifères qui habitent le Japon et les Iles qui en dépendent|url=https://archive.org/details/faunajaponicasi00sieb/page/43|publisher=Lugduni Batavorum : Apud Auctorem|date=1844|coauthors=In Siebold, P. F. v.; Temminck, C. J.; Schlegel, H. (eag.).; Museum of Comparative Zoology Harvard University|author=Siebold, P. F. v.; Haan, W. de.; Temminck, C. J.; Schlegel, H.|journal=Fauna japonica, sive, Descriptio animalium, quae in itinere per Japoniam, jussu et auspiciis, superiorum, qui summum in India Batava imperium tenent, suscepto, annis 1823-1830|location=Leiden}}&lt;/ref&gt;
| |Tá cónaí ar an phobal seo tíogar i [[Cianoirthear na Rúise|gCianoirthear na Rúise]], in [[Oirthuaisceart na Síne]] agus b'fhéidir sa [[An Chóiré Thuaidh|Chóiré Thuaidh]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Tá gruaig fhada agus fionnadh tiubh ar an tíogar Amúrach.&lt;ref name=Temminck/&gt; Athraíonn a chúldath ó [[ócar]]-bhuí sa gheimhreadh go dath atá níos rua agus níos beoga tar éis a fholta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 131.&lt;/ref&gt; Tá an bhlaosc níos giorra agus níos leithne ná blaoscanna na dtíogar ó dheas.&lt;ref name=&quot;Mazák2010&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Craniometric variation in the tiger (Panthera tigris): Implications for patterns of diversity, taxonomy and conservation|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1616504708000621|journal=Mammalian Biology|date=2010-01-01|issn=1616-5047|pages=45–68|volume=75|issue=1|doi=10.1016/j.mambio.2008.06.003|author=Ji H. Mazák}}&lt;/ref&gt;
| |[[File:P.t.altaica Tomak Male.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar na Síne Theas]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. amoyensis'' ([[Max Hilzheimer|Hilzheimer]], 1905)}}&lt;ref name=Hilzheimer&gt;{{cite journal |last=Hilzheimer |first=M. |date=1905 |title=Über einige Tigerschädel aus der Straßburger zoologischen Sammlung |journal=Zoologischer Anzeiger |volume=28 |pages=594–599 |url=https://archive.org/details/zoologischeranze28deut/page/596}}&lt;/ref&gt;
| |Bhíodh an tíogar seo le fáil ó dheas i lár na Síne.&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Bhí blaoscanna ag an chúig [[Eiseamláir an chineáil|eiseamláir cineáil]] a raibh fiacla [[Fiacla carnasacha|carnasacha]] agus [[cúlfhiacail]] níos giorra acu ná tíogair ón India, cráiniam níos lú, [[logall súile]] a luigh níos gaire dá gcéile le [[Starr iar-logall súile|stairr iar-logall súile]] níos mó; bhí na craicinn sách buí le stríoca a bhí cosúil le [[rombas]].&lt;ref name=Hilzheimer/&gt; Tá [[haplaitíopa]] mtADN faoi leith aige de bharr a chrosphóraithe le seanghinealaigh tíogar.&lt;ref name=catsg/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An extinct and deeply divergent tiger lineage from northeastern China recognized through palaeogenomics|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9326283/|journal=Proceedings. Biological Sciences|date=2022-07-27|issn=1471-2954|pmc=9326283|pmid=35892215|pages=20220617|volume=289|issue=1979|doi=10.1098/rspb.2022.0617|author=Jiaming Hu, Michael V. Westbury, Junxia Yuan, Chunxue Wang, Bo Xiao, Shungang Chen, Shiwen Song, Linying Wang, Haifeng Lin, Xulong Lai, Guilian Sheng}}&lt;/ref&gt; Tá sé díothaithe san fhiántas mar ní fhacthas é go hoifigiúil ó bhí na 1970idí ann&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; agus ní mhaireann sé ach i ngéibheann anois.&lt;ref name=Wang2023/&gt;
| |[[File:2012 Suedchinesischer Tiger.JPG|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Ind-Síneach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. corbetti'' ([[Vratislav Mazák|Mazák]], 1968)}}&lt;ref name=&quot;Mazak1968&quot;&gt;{{cite journal |last=Mazák|first=V.|date=1968|title=Nouvelle sous-espèce de tigre provenant de l'Asie du sud-est|journal=Mammalia|volume=32|issue=1|pages=104–112|doi=10.1515/mamm.1968.32.1.104}}&lt;/ref&gt;
| |Faightear pobal an tíogair seo ar an [[Leithinis Ind-Síneach]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Tá cráiniam níos lú ná ceann an tíogair Bheangál ag eiseamláir an tíogair Ind-Sínigh agus is cosúil go bhfuil fionnadh níos dorcha le stríoca níos tanaí orthu.&lt;ref name=Mazak1968/&gt;&lt;ref name=&quot;mazak06&quot;&gt;{{cite journal|last1=Mazák|first1=J. H.|last2=Groves|first2=C. P.|name-list-style=amp|date=2006|title=A taxonomic revision of the tigers (''Panthera tigris'') of Southeast Asia|journal=Mammalian Biology|volume=71|issue=5|pages=268–287|doi=10.1016/j.mambio.2006.02.007|bibcode=2006MamBi..71..268M|url=http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|access-date=15 January 2024|archive-date=31 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|url-status=live|author=Mazák, J. H. &amp; Groves, C. P.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf |date=31 Bealtaine 2023 }}&lt;/ref&gt;
| |[[File:Panthera tigris corbetti (Tierpark Berlin) 832-714-(118).jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Malaech]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. jacksoni'' (Luo et al., 2004)}}&lt;ref name=&quot;Luo04&quot;&gt;{{cite journal |date=2004|title=Phylogeography and genetic ancestry of tigers (''Panthera tigris'')|journal=[[PLOS Biology]]|volume=2|issue=12|pmid=15583716|pmc=534810|doi=10.1371/journal.pbio.0020442|author=Luo, S.-J.; Kim, J.-H.; Johnson, W. E.; van der Walt, J.; Martenson, J.; Yuhki, N.; Miquelle, D. G.; Uphyrkina, O.; Goodrich, J. M.; Quigley, H. B.; Tilson, R.; Brady, G.; Martelli, P.; Subramaniam, V.; McDougal, C.; Hean, S.; Huang, S.-Q.; Pan, W.; Karanth, U. K.; Sunquist, M.; Smith, J. L. D. &amp; O'Brien, S. J.|pages=e442}}&lt;/ref&gt;
| |Moladh an tíogar Malaech mar fhospeiceas faoi leith bunaithe ar dhifríocht idir a mtADN agus a [[Seicheamh aigéid núicléasaigh|sheichimh mhionsatailíte]] agus iad an tíogair Ind-Sínigh.&lt;ref name=Luo04/&gt; Níl difríocht rómhór idir dath a fhionnaidh ná méid a bhlaoisce agus iad an tíogair Ind-Sínigh ach an oiread.&lt;ref name=mazak06/&gt; Níl aon teorainn shoiléir idir phobail tíogar i dtuaisceart na [[An Mhalaeis|Malaeise]] agus deisceart na [[An Téalainn|Téalainne]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
| |[[File:2012-09-15 Tierpark Berlin 26 (cropped).jpg|frameless]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: centre;&quot; | ''Panthera tigris sondaica'' {{small|(Temminck, 1844)}}&lt;ref name=catsg/&gt;
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| †[[Tíogar Iávach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sondaica'' (Temminck, 1944)}}&lt;ref name=Temminck/&gt;
| |Rinneadh cur síos ar an tíogar seo bunaithe ar líon seithí anaithnid a raibh gruaig ghearr mhín orthu.&lt;ref name=Temminck/&gt; Bhí tíogair de bhunadh [[Iáva]] measartha beag i gcomparáid le tíogair na mórthíre Áisí, bhí blaoscanna sách fada acu i gcomparáid leis an tíogar Shumatrach agus bhí stríoca níos faide, níos tanaí agus níos iomadúla acu.&lt;ref name=mazak06/&gt; Meastar go bhfuil pobal an tíogair Iávaigh díothaithe ó bhí na 1980idí ann. &lt;ref name=Seidensticker1999/&gt;
| |[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een groep mannen en kinderen poseert bij een pas geschoten tijger te Malingping in Bantam West-Java TMnr 10006636.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| †[[Tíogar Bailí]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. balica'' ([[Ernst Schwarz (zoologist)|Schwarz]], 1912)}}&lt;ref name=Schwarz&gt;{{cite journal |last=Schwarz |first=E. |date=1912 |title=Notes on Malay tigers, with description of a new form from Bali |journal=Annals and Magazine of Natural History |pages=324–326 |series=8 |volume=10 |issue=57 |doi=10.1080/00222931208693243 |url=https://archive.org/stream/annalsmagazineof8101912lond#page/324/mode/2up}}&lt;/ref&gt;
| | Bhíodh an tíogar seo le fáil ar [[Bailí|Bhailí]] agus bhí fionnadh níos gile air agus blaosc níos lú aige ná mar a bhí ag an tíogar Iávach.&lt;ref name=Schwarz/&gt;&lt;ref name=&quot;der-tiger&quot;&gt;{{cite book |author=Mazak, V.|year=2004|title=''Der Tiger''|publisher=Westarp Wissenschaften Hohenwarsleben|location=Madgeburg|isbn=978-3-89432-759-0|language=de}}&lt;/ref&gt; Gné tipicúil de bhlaoscanna an tíogair Bhailí ná an cnámh cúlphlaice caol atá cosúil le blaosc an tíogar Iávach.&lt;ref&gt;{{cite journal |date=1978|title=Skin and Skull of the Bali Tiger, and a list of preserved specimens of ''Panthera tigris balica'' (Schwarz, 1912)|journal=[[Zeitschrift für Säugetierkunde]]|volume=43|issue=2|pages=108–113|author=Mazák, V.; Groves, C. P. &amp; Van Bree, P.}}&lt;/ref&gt; Tá an pobal seo díothaithe ó bhí na 1940idí ann.&lt;ref name=&quot;Seidensticker1999&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Riding the tiger : tiger conservation in human-dominated landscapes|url=http://archive.org/details/ridingtigertiger00unse|publisher=[London] : Zoological Society of London; Cambridge [England]; New York : Cambridge University Press|date=1999|coauthors=Better World Books|author=Seidensticker, J.; Christie, S. &amp; Jackson, P.|pages=lgh. xv-xx}}&lt;/ref&gt;
| |[[File:Bali tiger zanveld.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Sumatrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sumatrae'' ([[Reginald Innes Pocock|Pocock]], 1929)}}&lt;ref name=Pocock1929&gt;{{cite journal |last=Pocock |first=R. I. |date=1929 |title=Tigers |journal=[[Journal of the Bombay Natural History Society]] |volume=33 |pages=505–541 |url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n185}}&lt;/ref&gt;
| Bhí fionnadh dorcha ar an chéad eiseamlár den tíogar seo arb as [[Sumatra]] dó.&lt;ref name=Pocock1929/&gt; Tá gruaig sách fada um aghaidh an tíogair Shumatraigh&lt;ref name=Jackson1996/&gt; agus tá stríoca tiubha coirp chomh maith le [[cnámh sróine]] níos leithne agus níos lú aige ná mar atá ag na tíogair oileáin eile.&lt;ref name=mazak06/&gt;
| |[[File:Panthera tigris sumatrae (Sumatran Tiger) close-up.jpg|frameless]]
|}

=== Éabhlóid ===
{{Cladogram|{{clade
|label1=''[[Panthera]]''
|1={{clade
|1={{clade
|1=[[Liopard sneachta]] [[File:Schneeleoparden (Panthera uncia) Zoo Salzburg 2014 f white background.jpg|70px]]
|2='''Tíogar''' [[File:Tigress in Bandhavgarh NP white background.jpg|70px]]
}}
|2={{clade
|1=[[Iaguar]] [[File:Jaguar (Panthera onca palustris) male Three Brothers River white background.JPG|70px]]
|label2=&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
                |2={{clade
                    |1=[[Liopard]] [[File:Flickr - Rainbirder - Sassy Lassy white background.jpg|70px]]
                    |2=[[Leon]] [[File:Panthera leo -Ngorongoro, Tanzania-8b white background.jpg|70px]]
                    }}
}}
}}
}}|align=right|caption=Fíligineacht an ghéinis ''Panthera'' bunaithe ar staidéar [[ADN núicléach]] ó 2016&lt;ref name=Li_al2016&gt;{{cite journal |date=2016 |title=Phylogenomic evidence for ancient hybridization in the genomes of living cats (Felidae) |journal=Genome Research |volume=26 |issue=1 |pages=1–11 |doi=10.1101/gr.186668.114 |pmid=26518481 |pmc=4691742|author=Li, G.; Davis, B. W.; Eizirik, E.; Murphy, W. J.}}&lt;/ref&gt;}}Roinneann an tíogar an géineas ''Panthera'' leis an [[leon]], an [[liopard]], an [[iaguar]] agus an [[liopard sneachta]]. Léiríonn torthaí anailísí ginideacha gur [[comhspeiceas]] iad an tíogar agus an liopard sneachta agus gur scar a [[Ginealach|nginealaigh]] óna gcéile idir 2.70 agus 3.70 milliún bliain ó shin.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Supermatrix and species tree methods resolve phylogenetic relationships within the big cats, ''Panthera'' (Carnivora: Felidae)|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2010-07_56_1/page/68|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2010|volume=56|issue=1|pages=64–76|pmid=20138224|doi=10.1016/j.ympev.2010.01.036|bibcode=2010MolPE..56...64D|author=Davis, B. W.; Li, G. &amp; Murphy, W. J.}}&lt;/ref&gt; Léiríonn seicheamhú géinte iomláin an tíogair [[Athsheicheamh|athsheichimh]] atá ar chomhthreomhar leo i ngéanóm na gcat eile.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=The tiger genome and comparative analysis with lion and snow leopard genomes|doi=10.1038/ncomms3433|pmid=24045858|pmc=3778509|journal=Nature Communications|volume=4|year=2013|bibcode=2013NatCo...4.2433C|author=Cho, Y. S.; Hu, L.; Hou, H.; Lee, H.; Xu, J.; Kwon, S.; Oh, S.; Kim, H. M.; Jho, S.; Kim, S.; Shin, Y. A.; Kim, B. C.; Kim, H.; Kim, C. U.; Luo, S. J.; Johnson, W. E.; Koepfli, K. P.; Schmidt-Küntzel, A.; Turner, J. A.; Marker, L.; Harper, C.; Miller, S. M.; Jacobs, W.; Bertola, L. D.; Kim, T. H.; Lee, S.; Zhou, Q.; Jung, H. J.; Xu, X. &amp; Gadhvi, P.|pages=2443}}&lt;/ref&gt;

Rinneadh cur síos ar an speiceas iontaiseach ''[[Panthera palaeosinensis]]'' ón [[Pléisticéineach|Phléisticéineach]] luath i dtuaisceart na Síne mar shinsear féideartha tíogair nuair a aimsíodh é in 1924 ach creideann cláidistíocht an lae inniu go [[Bonnach (fíliginiteach)|bonnspeiceas]] é i gcomparáid le ''Panthera'' na linne seo.&lt;ref name=&quot;Mazák&quot;&gt;{{cite journal |year=2011|title=Oldest Known Pantherine Skull and Evolution of the Tiger|journal=PLOS ONE|volume=6|issue=10|doi=10.1371/journal.pone.0025483|pmid=22016768|bibcode=2011PLoSO...625483M|pmc=3189913|author=Mazák, J. H.; Christiansen, P. &amp; Kitchener, A. C.|pages=25483}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tseng&quot;&gt;{{cite journal |date=2014|title=Himalayan fossils of the oldest known pantherine establish ancient origin of big cats|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=281|issue=1774|doi=10.1098/rspb.2013.2686|pmid=24225466|pmc=3843846|author=Tseng, Z. J.; Wang, X.; Slater, G. J.; Takeuchi, G. T.; Li, Q.; Liu, J. &amp; Xie, G.}}&lt;/ref&gt; Bhí ''[[Panthera zdanskyi]]'' ina chónaí ann thart ar an am agus an áit chéanna agus moladh gur comhspeiceas leis an tíogar reatha a bhí ann nuair a imscrúdaíodh é sa bhliain 2014.&lt;ref name=Mazák/&gt; Ó 2023 ar aghaidh, áfach, meastar gur comhchiallach é ''P. palaeosinensis'' de ''P. zdanskyi'' in dhá staidéar a rinneadh ina dhiaidh sin nuair a thug siad faoi deara go luíonn na difríochtaí atá aige ón speiceas sin laistigh de réimse na n-éagsúlachtaí indibhidiúla.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The identity of the &quot;lion&quot;, ''Panthera principialis'' sp. nov., from the Pliocene Tanzanian site of Laetoli and its significance for molecular dating the pantherine phylogeny, with remarks on Panthera shawi (Broom, 1948), and a revision of Puma incurva (Ewer, 1956), the Early Pleistocene Swartkrans &quot;leopard&quot; (Carnivora, Felidae)|url=|journal=Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments|year=2023|volume=103|issue=2|pages=465–487|doi=10.1007/s12549-022-00542-2|bibcode=2023PdPe..103..465H|author=Hemmer, Helmut}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1080/08912963.2022.2034808|title=Discovery of jaguar from northeastern China middle Pleistocene reveals an intercontinental dispersal event|date=2023|journal=Historical Biology|volume=35|issue=3|pages=293–302|bibcode=2023HBio...35..293J|author=Jiangzuo, Q.; Wang, Y.; Ge, J.; Liu, S.; Song, Y.; Jin, C.; Jiang, H. &amp; Liu, J.}}&lt;/ref&gt; Is iad blúirí géill a aimsíodh i [[Contae Lantian|gContae Lantion]] na Síne an nochtadh is luaithe den tíogar reatha sa taifead iontaiseach a théann siar go dtí an Pléisticéineach luath.&lt;ref name=Mazák/&gt;

Aimsíodh iontaisí tíogair ón Mheán- go dtí an Luathphléisticéineach fud fad na Síne, Iáva agus Sumatra. I measc na bhfospeiceas réamhstairiúil tá ''[[Panthera tigris trinilensis]]'' agus ''[[Panthera tigris soloensis|P. t. soloensis]]'' de bhunadh Iáva agus Sumatra agus ''[[Panthera tigris acutidens|P. t. acutidens]]'' de bhunadh na Síne; fuarthas iontaisí tíogair ón Phléisticéineach dhéanach agus ón [[An Sealad Holaicéineach|Luathholaicéineach]] i [[Boirneo|mBoirneo]] agus [[Palawan]] na [[Na hOileáin Fhilipíneacha|nOileán Filipíneach]].&lt;ref name=&quot;Kitchener2009&quot;&gt;Kitchener, A. &amp; Yamaguchi, N. (2009). &quot;What is a Tiger? Biogeography, Morphology, and Taxonomy&quot; in {{harvnb|Tilson|Nyhus|2010|pp=|lgh=}}, lgh. 53–84&lt;/ref&gt; Tuairiscítear go bhfuil samplaí den tíogar ón Phléisticéineach Mheán-dheánach a fuarthas sa [[An tSeapáin|tSeapáin]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Japanese Archipelago sheltered cave lions, not tigers, during the Late Pleistocene|url=https://pnas.org/doi/10.1073/pnas.2523901123|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2026-02-10|issn=0027-8424|pmc=12890994|pmid=41587328|volume=123|issue=6|doi=10.1073/pnas.2523901123|language=en|author=Xin Sun, Lanhui Peng, Takumi Tsutaya, Qigao Jiangzuo, Yoshikazu Hasegawa, Yuxin Hou, Yu Han, Yan Zhuang, Nuno Filipe Gomes Martins, Jazmin Ramos Madrigal, Alberto J. Taurozzi, Meaghan Mackie, Gaudry Trochė, Jesper V. Olsen, Enrico Cappellini, Stephen J. O’Brien, M. Thomas P. Gilbert, Nobuyuki Yamaguchi, Shu-Jin Luo}}&lt;/ref&gt; 

Léiríonn torthaí staidéar [[fíleathíreolaíoch]] go bhfuil comhshinsear ag chuile speiceas tíogar beo a bhí beo idir 108,000 agus 72,000 bliain ó shin.&lt;ref name=&quot;Luo04&quot; /&gt; Tugann staidéar géinte le fios gur chrap pobal an tíogair thart ar 115,000 bliain ó shin de bharr oighrithe. Síolraíonn pobal reatha na dtíogar ó [[Díseart|dhíseart]] a bhí san Ind-sín agus a leath ar fud na háise tar éis na [[An uasmhéid oighrithe deireanach|huasmhéide oighrithe deireanaí]]. De réir mar a chóilínigh siad oirthuaisceart na Síne, mheasc sinsir an tíogair Ind-sínigh le pobal iarmharach tíogar.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Hibridí ===
{{Tuilleadh Eolais|Hibridí Feilideacha|Hibrid Panthera}}

Is féidir le tíogair [[crosphórú]] le cait ''Panthera'' eile agus is amhlaidh atá déanta acu i ngéibheann. Is é an [[leogar]] toradh phóraithe an tíogair bhaininn agus an leoin fhirinn agus is é an [[tígleon]] toradh phóraithe an tíogair fhirinn agus an leoin bhaininn.&lt;ref name=&quot;Gabryś&quot;&gt;{{cite journal |year=|title=Interspecific hybrids of animals-in nature, breeding and science–a review|journal=Annals of Animal Science|volume=21|issue=2|pages=403–415|doi=10.2478/aoas-2020-0082|author=Gabryś, J.; Kij, B.; Kochan, J. &amp; Bugno-Poniewierska, M.|date=2021|url=https://doi.org/10.2478%2Faoas-2020-0082}}&lt;/ref&gt; Cuireann an t-athair leoin géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh ach tá géin chomhfhreagrach srianta an fháis ón tíogar bhaineann in easnamh sa mhéid is go bhfásann leogair i bhfad níos mó ná ceachtar de speicis na dtuismitheoirí. Ní chuireann an tíogar fireann géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh os a choinne sin cé go gcuireann an leon baineann géin srianta an fháis ar aghaidh; mar sin, bíonn tígleoin thart ar chomhmhéid lena dtuismitheoirí.&lt;ref name=&quot;imprinting&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Genomic Imprinting|url=https://learn.genetics.utah.edu/content/epigenetics/imprinting/|dátarochtana=2025-12-01|language=en|foilsitheoir=Genetic Science Learning Center, Utah}}&lt;/ref&gt; Toisc gur minic a fhorbraíonn siad éalanga ón bhroinn a mbaineann baol báis leo, glactar le pórú na hibridí mar nós neamheiticiúil.&lt;ref name=&quot;Gabryś&quot; /&gt;


== Cur síos ==
[[File:TigerSkelLyd1.png|thumb|left|Creatlach tíogair ó Royal Natural History Imleabhar 1 (1839)|alt=Drawing of tiger skeleton]]
Tá morfeolaíocht fheilíneach thipiciúil ag an tíogar a bhfuil corp matánach, cosa giorraithe, géaga tosaigh láidre, lapaí tosaigh leathana, ceann mór agus eireaball atá thart ar leathfhad an choirp eile i bhfad aige.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://academic.oup.com/mspecies/article-lookup/doi/10.2307/3504004|journal=Mammalian Species|date=1981|pages=1-8|issue=152|doi=10.2307/3504004|author=Mazák, V.|bibcode=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1981MamSp.152....1M|id=https://www.jstor.org/stable/3504004}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Sludskii|1992|p=98}} Tá cúig mhéar aige, [[drúchtchrobh]] ina measc sin, ar na cosa chun tosaigh agus ceithre cinn ar na cosa deiridh, a bhfuil crobha in-aistarraingthe atá fáiscthe agus cuartha ar féidir leo a bheith 10 cm i bhfad aige.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;{{sfn|Thapar|2004|p=26}} Tá a chuid cluasa cruinn agus tá mac imrisc cruinn ar na súile.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Críochnaíonn an smut i mbarr triantánach a bhfuil poncanna dubha beaga air dá mhéadaíonn a líon agus an tíogar ag dul in aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Combination of facial and nose features of Amur tigers to determine age|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12817|journal=Integrative Zoology|date=2025-01|issn=1749-4877|pages=186–198|volume=20|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12817|language=en|author=Caiping Zhao, Wenrui Dai, Qiang Liu, Dongqi Liu, Nathan James Roberts, Zhaoli Liu, Ming Gong, Hongkun Qiu, Changhai Liu, Dan Liu, Guangkai Ma, Guangshun Jiang}}&lt;/ref&gt; Tá blaosc an tíogair scafánta le réigiún tosaigh teoranta le [[Logall súile|logaill súile]] éilipseacha atá beag go comhréireach, [[Cnámh sróine|cnámha sróine]] fada agus cráiniam fadaithe le [[moing saighdeach]] mór.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá sé cosúil le blaosc an leoin ach tá difríocht ann idir an dá bhlaosc de bharr íochtar cuasach nó leacaithe an ghéill íochtair agus an tsrón atá níos faide.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá thart ar 30 fiacail atá sách scafánta ag an tíogar agus tá a [[Starrfhiacail|starrfhiacla]] cuartha ar na cinn is faide i measc na gcat agus iad 6.4-7.6 cm (2.5-3.0 or).&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;{{sfn|Thapar|2004|p=25}}  

Tá fad cheann-choirp an tíogair idir 1.4-2.8 m (4 tr 7 or - 9 tr 2 or) le heireaball atá 0.6-1.1 m (2 tr 0 or - 3 tr 7 or) agus seasann sé 0.8-1.1 m (2 tr 7 or - 3 tr 7 or) ag an ghualainn.&lt;ref name=&quot;Walker&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris (tiger)|url=https://books.google.com/books?id=T37sFCl43E8C&amp;pg=PA825|publisher=Baltimore: Johns Hopkins University Press|date=1999-07-29|language=en|author=Novak, R. M. &amp; Walker, E. P|journal=Walker's Mammals of the World|issue=6|pages=825-828}}&lt;/ref&gt; Is mó an tíogar Bheangál agus an tíogar Sumatrach de na speicis éagsúla.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Meánn tíogair Bheangál fhireannacha idir 200-260 kg (440-570 lb), agus meánn na baineannaigh idir 100-160 kg (220-250 lb); is lú na tiogair oileánacha de na speicis éagsúla, is cosúil gur de bharr [[abhcacht oileánach]] atá sé.&lt;ref name=&quot;Kitchener1999&quot; /&gt; Meánn tiogair Shumatracha fhireannacha idir 100-140 kg (220-310 lb) agus meánn na baineannaigh idir 75-110 kg (165-243 lb).&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;Sunquist, M. (2010). &quot;What is a Tiger? Ecology and Behaviour&quot; in {{Harvnb|Tilson|Nyhus|2010|lgh=19/34}}, lgh. 19−34&lt;/ref&gt; Meastar gurb é an tíogar an speiceas féilíneach beo is mó ar domhan; ach toisc go bhfuil difríocht mhór méide agus meáchain idir na pobail tíogar éagsúla, is féidir gur lú meánmheáchan an tíogair ná é an leoin, a fhad agus a bhíonn na tíogair is mo níos mó ná na leoin chosúla.&lt;ref name=&quot;Kitchener2009&quot; /&gt;

=== Fionnadh ===
[[Íomhá:Tiger_Stripes_(29808869755).jpg|alt=Close up of a tiger's fur|mion|Fionnadh an tíogair Amúraigh ar a chliathán (taobh)]]
Bíonn ribí gruaige gearra ar fhionnadh an tíogair de ghnáth, ar féidir a bheith chomh fada le 35 mm (1.4 or), ach is féidir le ribí gruaige an tíogair Amúraigh tuaisceart-chónaithigh fad de 105 mm (4.1 or) a shroicheadh. De ghnáth, is faide ribí gruaige an bhoilg ná iad na droma. Bíonn dlús a bhfionnaidh tanaí de ghnáth ach forbraíonn an tíogar Amúrach fionnadh geimhridh atá sách tiubh. Tá línte fionnaidh um aghaidh an tíogair agus guairí fada orthu, na fireannaigh ach go háirithe.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá [[Dath ainmhithe|dath]] flannbhuí air a athraíonn ó scothbhuí go ruánach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger: the ultimate guide|publisher=CDS books in association with Two brothers press|date=2004|location=New York|author=Valmik Thapar|url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up}}&lt;/ref&gt; Clúdaíonn fionnadh bán an t-íochtar ó cheann go heireaball, thar dromchla istigh na gcos agus codanna den aghaidh.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992|lgh=99-102}}, lgh. 99–102.&lt;/ref&gt; Tá spota bán feiceálach ar chúl na gcluasa atá timpeallaithe le fionnadh dubh.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Marcáiltear an tíogar le stríoca dubha nó dubhdhonna agus bíonn pátrún faoi leith ag chuile thíogar.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;Miquelle, D. &quot;Tiger&quot; in {{Harvnb|MacDonald|2001}}, lgh. 18-21&lt;/ref&gt; Bíonn na stríoca ingearach den chuid is mó ach amháin na cinn ar na géaga agus ar an chlár éadain a bhíonn cothrománach. Tá an chuid is mó díobh le feiceáil ar cúl agus is féidir leo ar an cholainn íochtar an bhoilg a shroicheadh. Go hiondúil, bíonn barr géar ar na stríoca agus is féidir leo scaradh óna chéile nó teacht le chéile arís eile. Is bandaí tiubha iad na stríoca eireabaill agus barrtar a dheireadh le dubh.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; 

Tá an tíogar ar cheann den bheagán speiceas cait a bhfuil stríoca orthu.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Why the leopard got its spots: relating pattern development to ecology in felids|url=https://royalsocietypublishing.org/rspb/article/278/1710/1373/73541/Why-the-leopard-got-its-spots-relating-pattern|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|date=2011-05-07|issn=0962-8452|pmc=3061134|pmid=20961899|pages=1373–1380|volume=278|issue=1710|doi=10.1098/rspb.2010.1734|language=en|author=William L. Allen, Innes C. Cuthill, Nicholas E. Scott-Samuel, Roland Baddeley}}&lt;/ref&gt; Tá stríoca ina mbuntáiste don [[Duaithníocht|nduaithníocht]] i bhfásra a bhfuil pátrúin ingearacha solais agus scátha iontu cosúil le crainnte, giolcaigh agus féir arda.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Adaptive Significance of Coloration in Mammals|url=https://academic.oup.com/bioscience/article/55/2/125-136/221478|journal=BioScience|date=2005|issn=0006-3568|pages=125-136|volume=55|issue=2|doi=10.1641/0006-3568(2005)055[0125:TASOCI]2.0.CO;2|language=en|author=Tim Caro}}&lt;/ref&gt; Tacaíonn staidéar [[anailís Fourier]] a léirigh go n-aontaíonn pátrúin stríoca na dtíogar lena dtimpeallacht leis an teoiric seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Zebra stripes and tiger stripes: the spatial frequency distribution of the pattern compared to that of the background is significant in display and crypsis|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=1987-12|pages=427–433|volume=32|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|language=en|author=D. Godfrey, J. N. Lythgoe, D. A. Rumball}}&lt;/ref&gt; Is féidir go gcabhraíonn a ndathú flannbhuí leo iad a cheilt fosta mar tá creach an tíogair [[Dathdhaille|dathdhall]], rud a chiallaíonn nach bhfeictear an tíogar ach mar rud glas eile laistigh den fhásra. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Optimizing colour for camouflage and visibility using deep learning: the effects of the environment and the observer's visual system|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsif.2019.0183|journal=Journal of The Royal Society Interface|date=2019-05|issn=1742-5689|pages=20190183|volume=16|issue=154|doi=10.1098/rsif.2019.0183|language=en|author=J. G. Fennell, L. Talas, R. J. Baddeley, I. C. Cuthill, N. E. Scott-Samuel}}&lt;/ref&gt;

==== Éagsúlacht datha ====
[[Íomhá:White_tiger_Nandankanan.jpeg|alt=White tiger with thickened stripes lying down|mion|[[Tíogar bán]] bréag-mhéilineach]]
Níl a leithéid de thrí [[Bithathraitheach datha|bhithathraitheach datha]] an tíogair Bheangál – sneachta-bhán an-neamhstríocach, bán agus órga – le fáil san fhiántas sa lá atá inniu ann mar gheall ar laghdú na bpobal fiáin tíogar ach faightear i bpobail i ngéibheann iad fós. Tá dath cúlra bán le stríoca [[séipia]]&lt;nowiki/&gt;dhonna ar an [[Tíogar bán|tíogar bhán]]. Tá dath bán-órga le stríoca ruadhonna ar an [[tíogar órga]]. Is morf le stríoca an-éadroma agus eireaball séipiadhonn-fháinneach é an tíogar sneachta-bhán. Is de thoradh [[tréith chúlaitheach uathshómach]] le [[Lócas (géinitic)|lócas]] bán agus lócas [[Géinitic fhionnaidh chait|leathanbhanda]] iad na morfaí bána agus órga faoi seach. Is de thoradh [[Polaigéin|polaigéinte]] le lócais bhána agus leathanbhanda é an bithathraitheach sneachta-bhán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The genetics of tiger pelage color variations|url=https://www.nature.com/articles/cr201732|journal=Cell Research|date=2017-07|issn=1001-0602|pmc=5518981|pmid=28281538|pages=954–957|volume=27|issue=7|doi=10.1038/cr.2017.32|language=en|author=Xiao Xu, Gui-Xin Dong, Anne Schmidt-Küntzel, Xue-Li Zhang, Yan Zhuang, Run Fang, Xin Sun, Xue-Song Hu, Tian-You Zhang, Han-Dong Yang, De-Lu Zhang, Laurie Marker, Zheng-Fan Jiang, Ruiqiang Li, Shu-Jin Luo}}&lt;/ref&gt; Tá tógáil an tíogair bháin an-chonspóideach mar níl siad úsáideach ó thaobh an chaomhnaithe de. Níl na géinte don mhorf datha seo ach ag 0.001% de thíogair fhiáine agus is é an t-[[ionphórú]] is cúis le ró-ionadaíocht an tíogair bháin i ngéibheann. Mar sin, má leanann an t-ionphórú seo ar aghaidh, tá an baol ann gurb iad [[ísliú ionphóraithe]] agus caillteanas na [[Inathraitheacht géinte|hinathraitheachta géinte]] i dtíogair i ngéibheann an toradh a bheidh ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Xavier, N.|date=2010|url=https://www.currentscience.ac.in/Volumes/99/07/0894.pdf|title=A new conservation policy needed for reintroduction of Bengal tiger-white|journal=Current Science|volume=99|issue=7|pages=894–895}}&lt;/ref&gt;

Tá taifid ann de thíogair bhréag-[[Méilineach|mhéilineacha]] le stríoca cónascaithe i [[Páirc Náisiúnta Simlipal|bPáirc Náisiúnta Simlipal]] agus i dtrí zú Indiacha; léirigh anailís [[Géineolaíocht phobail|géineolaíochta pobail]] de shamplaí tíogar Indiach go bhfaightear an [[Feinitíopa|féinitíopa]] seo mar thoradh ar [[Sóchán|shócháin]] ghéin [[aimínipeiptíodáis]] [[Próitéin thras-scannáin|thras-scannáin]]. Tá an gné seo ag 37% de phobal tíogair Shimlipal, rud a nasctar le [[leithlisiú géiniteach]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=High frequency of an otherwise rare phenotype in a small and isolated tiger population|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.2025273118|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2021-09-28|issn=0027-8424|pmc=8488692|pmid=34518374|volume=118|issue=39|doi=10.1073/pnas.2025273118|language=en|author=Vinay Sagar, Christopher B. Kaelin, Meghana Natesh, P. Anuradha Reddy, Rajesh K. Mohapatra, Himanshu Chhattani, Prachi Thatte, Srinivas Vaidyanathan, Suvankar Biswas, Supriya Bhatt, Shashi Paul, Yadavendradev V. Jhala, Mayank M. Verma, Bivash Pandav, Samrat Mondol, Gregory S. Barsh, Debabrata Swain, Uma Ramakrishnan}}&lt;/ref&gt;

== Dáileadh agus gnáthóg ==
[[Íomhá:Tigress_Anna_Savelevna_01.jpg|alt=Picture of tiger in forest at night|mion|Gaiste ceamara de thíogar Amúrach sa Rúis]]
Bhíodh cead a chosa ag an tíogar go stairiúil agus cónaí air ó oirthear na Tuirce, tuaisceart na hIaráine agus an Afganastáin go dtí an Áise Láir agus ón Phacastáin thuaidh trí [[Fo-ilchríoch na hIndia|fho-ilchríoch na hIndia]] agus an Ind-Sín go hoirdheisceart na Sibéire, Sumatra, Iáva agus Bailí.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Faoin bhliain 2022, ní raibh sé le fáil ach laistigh de 7% dá limistéar dáilte stairiúil agus bhí raon briste aige i bhfo-ilchríoch na hIndia, [[An Ind-Sín|leithinis na hInd-Síne]], Sumatra, oirthuaisceart na Síne agus [[Cianoirthear na Rúise]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Faoin bhliain 2020, bhí an t-achar is mó den ghnáthóg tíogair dhomhanda ag an India le 300,508 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (116,027 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) á leanúint ag an Rúis le 195,819 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (75,606 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Range-wide trends in tiger conservation landscapes, 2001 - 2020|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1191280/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1191280|author=Sanderson, E. W.; Miquelle, D. G.; Fisher, K.; Harihar, A.; Clark, C.; Moy, J.; Potapov, P.; Robinson, N.; Royte, L.; Sampson, D.; Sanderlin, J.; Yackulic, C. B.; Belecky, M.; Breitenmoser, U.; Breitenmoser-Würsten, C.; Chanchani, P.; Chapman, S.; Deomurari, A.; Duangchantrasiri, S.; Facchini, E.; Gray, T. N. E.; Goodrich, J.; Hunter, L.; Linkie, M.; Marthy, W.; Rasphone, A.; Roy, S.; Sittibal, D.; Tempa, T.; Umponjan, M. &amp; Wood, K.}}&lt;/ref&gt;

Tá cónaí ar an tíogar i ngnáthóga foraoise den chuid is mó agus is ainmhí an-sholúbtha é.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Léiríonn taifid ón Áise Láir gur chuir sé faoi i bhforaoisí abhann [[Tugay]] agus foraoisí cnoic agus ísilchríche sa [[Réigiún Chugais|Chugais]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lgh.&amp;#x20;108–112&lt;/ref&gt; I réigiún [[Amur (abhainn)|Amur-Ussuri]] na Rúise agus na Síne, cuireann sé faoi i [[Péine Chóiréach|bpéine Chóiréach]] agus i [[Foraois leathanduilleach agus mheasctha mheasartha|bhforaoisí leathanduilleacha agus measctha measartha]]; feidhmíonn [[Foraois abhann|foraoisí abhann]] mar phasáistí [[Scaipeadh bitheolaíoch|scaipthe]] a chuireann bia agus uisce ar fáil do thíogair agus a gcreach mar aon.&lt;ref&gt;Miquelle, D. G.; Smirnov, E. N.; Merrill, T. W.; Myslenkov, A. E.; Quigley, H.; Hornocker, M. G. &amp; Schleyer, B. (1999). &quot;Hierarchical spatial analysis of Amur tiger relationships to habitat and prey&quot; in {{Harvnb|Seidenstecker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 71-99&lt;/ref&gt; Faightear i [[Foraois leathanduilleach thais thrópaiceach agus fhothrópaiceach|bhforaoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fo-thrópaiceacha]], foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha, [[Foraois shíorghlasa thais thrópaiceach|foraoisí síorghlasa taise trópaiceacha]], [[Foraois thirim thrópaiceach|foraoisí tirime trópaiceacha]], [[Má thuiltrí|mánna tuiltrí]] agus sna [[Foraois mhangróbh|foraoisí mangróbh]] sna [[Sundarbans]] é go príomhá ar fho-ilchríoch na hIndia.&lt;ref&gt;Wikramanayake, E. D.; Dinerstein, E.; Robinson, J. G.; Karanth, K. U.; Rabinowitz, A.; Olson, D.; Mathew, T.; Hedao, P.; Connor, M.; Hemley, G. &amp; Bolze, D. (1999). &quot;Where can tigers live in the future? A framework for identifying high-priority areas for the conservation of tigers in the wild&quot; in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 265-267&lt;/ref&gt; In [[Oirthear na Himiléithe]], taifeadadh i [[Foraois mheasartha|bhforaoisí measartha]] sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] é ar airde de 4,200 m (13,800 tr), agus in oirdheaisceart na [[An Tibéid|Tibéide]] sna [[Cnoic Mishmi]] ar airde de 3,630 m (11,910 tr) agus i [[Contae Mêdog|gContae Mêdog]] ar airde de 3,139 m (10,299 tr).&lt;ref&gt;Jigme, K. &amp; Tharchen, L. (2012). &quot;Camera-trap records of tigers at high altitudes in Bhutan&quot;. ''Cat News'' (56): 14–15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=First photographic record of tiger presence at higher elevations of the Mishmi Hills in the Eastern Himalayan Biodiversity Hotspot, Arunachal Pradesh, India|url=https://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/4381|journal=Journal of Threatened Taxa|date=2018|issn=0974-7907|pages=12833–12836|volume=10|issue=13|doi=10.11609/jott.4381.10.13.12833-12836|author=Adhikarimayum, A. S. &amp; Gopi, G. V.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger reappearance in Medog highlights the conservation values of the region for this apex predator|url=https://www.zoores.ac.cn/en/article/doi/10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|journal=Zoological Research|date=2023|issn=2095-8137|pmc=10415778|pmid=37464931|pages=747–749|volume=44|issue=4|doi=10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|language=en|author=Li, X. Y.; Hu, W. Q.; Wang, H. J. &amp; Jiang, X. L.}}&lt;/ref&gt; Cuireann sé faoi i bhforaoisí [[duillsilteach]] agus [[Planda síorghlas|síorghlasa]] sa Téalainn.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=How many tigers Panthera tigris are there in Huai Kha Khaeng Wildlife Sanctuary, Thailand? An estimate using photographic capture-recapture sampling|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605307414107/type/journal_article|journal=Oryx|date=2007|issn=0030-6053|pages=447–453|volume=41|issue=4|doi=10.1017/S0030605307414107|language=en|author=Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Karanth, K. U.; Nichols, J. D. &amp; Kumar, N. S.}}&lt;/ref&gt; In Sumatra, faightear i [[Foraois sheascainn mhóna|bhforaoisí seascainn móna]] ilchríche agus i [[Foraois Montane|bhforaoisí Montane]] garbha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Population Status of a Cryptic Top Predator: An Island-Wide Assessment of Tigers in Sumatran Rainforests|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0025931|journal=PLoS ONE|date=2011|issn=1932-6203|pmc=3206793|pmid=22087218|pages=e25931|volume=6|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0025931|language=en|author=Wibisono, H. T.; Linkie, M.; Guillera-Arroita, G.; Smith, J. A.; Sunarto; Pusarini, W.; Asriadi; Baroto, P.; Brickle, N.; Dinata, Y.; Gemita, E.; Gunaryadi, D.; Haidir, I. A. &amp; Herwansyah}}&lt;/ref&gt;

=== Dlús pobail ===

Nocht [[Gaiste ceamara|gaistí ceamara]] le linn 2010-2015 i bhforaois dhuillsilteach agus phéine fho-thrópaiceach na [[Páirc Náisiúnta Jim Corbett|Páirce Náisiúnta Jim Corbett]] i dtuaisceart na hIndia go bhfuil [[Dlús daonra|dlús pobail]] tíogair seasmhach de 12-17 n-indibhid in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) laistigh de limistéar 521 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (201 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a high‐density tiger population and its implications for tiger recovery|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1365-2664.13410|journal=Journal of Applied Ecology|date=2019|issn=0021-8901|pages=1725–1740|volume=56|issue=7|doi=10.1111/1365-2664.13410|language=en|author=Bisht, S.; Banerjee, S.; Qureshi, Q. &amp; Jhala, Y.}}&lt;/ref&gt; I dtuaisceart Mhaenmar, measadh dlús pobail tíogair sa limistéar samplála, a raibh thart ar 3,250 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (1,250 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) d'fhoraois leathanduilleach thrópaiceach agus féarthalamh ann, a bheith idir 0.21–0.44 tíogair in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) faoin bhliain 2009.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Estimating abundance with sparse data: tigers in northern Myanmar|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s10144-008-0093-5|journal=Population Ecology|date=2009|issn=1438-3896|pages=115–121|volume=51|issue=1|doi=10.1007/s10144-008-0093-5|language=en|author=Lynam, A. J.; Rabinowitz, A.; Myint, T.; Maung, M.; Latt, K. T. &amp; Po, S. H. T.}}&lt;/ref&gt; Measadh go bhfuil an dlús pobail i bhforaoisí leath-shíorghlasa agus duillsilteacha measctha [[Anaclann Fiadhúlra Huai Kha Khaeng]] na Téalainne thart ar 2.01 thíogar in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;); le linn na 1970idí agus 1980idí, tharla [[lománaíocht]] agus póitseáil sna [[Páirc Náisiúnta Mae Wong|Páirceanna Náisiúnta Mae Wong]] agus [[Páirc Náisiúnta Khlong Lan|Khlong Lan]] in aice láimhe, áit a measadh an dlús pobail a bheith i bhfad níos ísle, gan ach 0.359 tíogair in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) faoin bhliain 2016.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger density, movements, and immigration outside of a tiger source site in Thailand|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.560|journal=Conservation Science and Practice|date=2021|issn=2578-4854|volume=3|issue=12|doi=10.1111/csp2.560|language=en|author=Phumanee, W.; Steinmetz, R.; Phoonjampa, R.; Weingdow, S.; Phokamanee, S.; Bhumpakphan, N. &amp; Savini, T.}}&lt;/ref&gt; Measadh an dlús pobail i bhforaoisí [[Dipterocarpaceae|dipterocarp]] agus montane i dtuaisceart na Malaeise a bheith thart ar 1.47–2.43 thíogar fhásta in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) i bPáirc Stáit Belum Ríoga, ach 0.3–0.92 tíogair fhásta a bheith ann in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) in [[Anaclann Foraoise Temengor]], áit atá gan chosaint a mbíonn lománaíocht ar siúl [[Lománaíocht roghnaitheach|ar bhonn roghnaitheach]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conserving tigers in Malaysia: A science-driven approach for eliciting conservation policy change|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714005035|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=18–26|volume=184|doi=10.1016/j.biocon.2014.12.024|language=en|author=Rayan, D. M. &amp; Linkie, M.}}&lt;/ref&gt;

== Iompar agus éiceolaíocht ==
[[Íomhá:Tigerwater_edit2.jpg|alt=Tiger in water|mion|Tíogar ag folcadh]]
Léiríonn sonraí ghaistí ceamara go seachnaíonn tíogair i [[Páirc Náisiúnta Chitwan|bPáirc Náisiúnta Chitwan]] áiteanna a ghnáthaíonn daoine agus gur gníomhaí a bhíonn siad san oíche ná sa ló.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coexistence between wildlife and humans at fine spatial scales|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1210490109|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2012|issn=0027-8424|pmc=3458348|pmid=22949642|pages=15360–15365|volume=109|issue=38|doi=10.1073/pnas.1210490109|language=en|author=Carter, N. H.; Shrestha, B. K.; Karki, J. B.; Pradhan, N. M. B. &amp; Liu, J.}}&lt;/ref&gt; Ba ghníomhaí sé thíogar a raibh coiléir raidió orthu ó bhreacadh an lae go dtí go luath ar maidin agus a mbuaic á sroicheadh thart ar a 7:00 a chlog ar maidin i [[Páirc Náisiúnta Sundarbans|bPáirc Náisiúnta Sundarbans]]. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ranging, Activity and Habitat Use by Tigers in the Mangrove Forests of the Sundarban|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0152119|journal=PLOS ONE|date=2016|issn=1932-6203|pmc=4822765|pmid=27049644|pages=e0152119|volume=11|issue=4|doi=10.1371/journal.pone.0152119|language=en|author=Naha, D.; Jhala, Y. V.; Qureshi, Q.; Roy, M.; Sankar, K. &amp; Gopal, R.}}&lt;/ref&gt; Nocht suirbhé gaiste ceamara trí bliana i bhfad i [[Páirc Náisiúnta Shuklaphanta|bPáirc Náisiúnta Shuklaphanta]] gur ghníomhaí na tíogair ó chrónú go dtí lár na hoíche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coexisting large carnivores: spatial relationships of tigers and leopards and their prey in a prey-rich area in lowland Nepal|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/11956860.2018.1491512|journal=Écoscience|date=2019|issn=1195-6860|pages=1–9|volume=26|issue=1|doi=10.1080/11956860.2018.1491512|language=en|author=Pokheral, C. P. &amp; Wegge, P.}}&lt;/ref&gt; In oirthuaisceart na Síne, bhí tíogair ina [[Ainmhí clapsholais|n-ainmhithe clapsholais]] agus iad gníomhach le linn na hóiche agus a gcuid gníomhaíochtaí ag baint a mbuaic amach ar bhreacadh an lae agus ar chrónú na hoíche; bhíodar gníomhach ag nach mór an t-am céanna agus a bhí a gcuid creiche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Do prey availability, human disturbance and habitat structure drive the daily activity patterns of Amur tigers ( Panthera tigris altaica )?|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jzo.12622|journal=Journal of Zoology|date=2019|issn=0952-8369|pages=131–140|volume=307|issue=2|doi=10.1111/jzo.12622|language=en|author=H. Yang, S. Han, B. Xie, P. Mou, X. Kou, T. Wang, J. Ge, L. Feng}}&lt;/ref&gt; 

Is snámhaí cumhachtach é an tíogar a théann trasna aibhneacha atá chomh leathan le 8 km (5.0 mi) go héasca; tumann sé é féin san uisce ar laethanta teo ach go háirithe.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Go ginearálta, níl a scileanna dreaptha crainn chomh cumasach agus atáthar i gcait eile de bharr a mhéide, ach déanann coileáin faoi 16 mhí amhlaidh go rialta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 26, 64–66&lt;/ref&gt; Taifeadadh tíogar fásta ar dhreapadh dó 10 m (33 tr) suas [[crann pipal]] mín.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

=== Scaradh sóisialta ===
Maireann tíogair fhásta saolta aonaracha laistigh dá [[Raon baile (ainmhí)|raonta baile]] nó dá [[Dúiche (ainmhí)|ndúichí]] den chuid is mó, dá bhraitheann a méid ar fhlúirse a gcreiche, ar na láithreacha tíreolaíocha agus ar ghnéas na hindibhide féin. Cosaíonn fireannaigh agus baineannaigh a raonta baile ar thíogair an ghnéis chéanna agus cuimsíonn raon baile na bhfireannach iad roinnt baineannach mar aon.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Bhí raonta baile de 10.6 agus 14.1 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (4.1 agus 5.4 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag dhá bhaineannach sna [[Sundarbans]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Female tiger Panthera tigris home range size in the Bangladesh Sundarbans: the value of this mangrove ecosystem for the species’ conservation|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605310001456/type/journal_article|journal=Oryx|date=2011|issn=0030-6053|pages=125–128|volume=45|issue=1|doi=10.1017/S0030605310001456|language=en|author=Barlow, A. C. D.; Smith, J. L. D.; Ahmad, I. U.; Hossain, A. N. M.; Rahman, M. &amp; Howlader, A.}}&lt;/ref&gt; D'athraigh raonta baile cúig bhaineannach athbhunaithe in [[Anaclann Tíogair Panna]] ó 53–67 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (20–26 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa gheimhreadh go 55–60 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (21–23 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tsamhradh agus 46–94 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (18–36 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) le linn an [[Monsún|mhonsúin]]; bhí raonta baile móra 84–147 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32–57 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag trí fhireannach sa gheimhreadh, 82–98 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32–38 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tsamhradh agus 81–118 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (31–46 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) le linn shéasúir an mhonsúin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Movement and home range characteristics of reintroduced tiger (Panthera tigris) population in Panna Tiger Reserve, central India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-016-1026-9|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2016|issn=1612-4642|pages=537–547|volume=62|issue=5|doi=10.1007/s10344-016-1026-9|language=en|author=Sarkar, M. S.; Ramesh, K.; Johnson, J. A.; Sen, S.; Nigam, P.; Gupta, S. K.; Murthy, R. S. &amp; Saha, G. K.}}&lt;/ref&gt; I [[Tearmann Bithsféir Sikhote-Alin|dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin]], bhí raonta baile de 248–520 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (96–201 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag 14 bhaineannach agus de 847–1,923 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (327–742 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag cúig fhireannach a chuimsigh raonta baile chúig bhaineannach ar an uasmhéid.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Spatial structure of Amur (Siberian) tigers ( Panthera tigris altaica ) on Sikhote-Alin Biosphere Zapovednik, Russia|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/09-MAMM-A-293.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2010|issn=0022-2372|pages=737–748|volume=91|issue=3|doi=10.1644/09-MAMM-A-293.1|language=en|author=Goodrich, J. M.; Miquelle, D. G.; Smirnov, E. M.; Kerley, L. L.; Quigley, H. B. &amp; Hornocker, M. G.}}&lt;/ref&gt; Nuair a bhíodh coileáin de cheithre mhí d'aois ag tíogair bhaineanna sa tearmann chéanna, laghdóidís a raonta baile ionas go bhféadfaidís fanacht i ngar dá n-óga agus d'ardóidís a raonta baile de réir a chéile go dtí go mbeadh a n-óga 13–18 mí d'aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The influence of reproductive status on home range size and spatial dynamics of female Amur tigers|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-020-00547-2|journal=Mammal Research|date=2021|issn=2199-2401|pages=83–94|volume=66|issue=1|doi=10.1007/s13364-020-00547-2|language=en|author=Klevtcova, A. V.; Miquelle, D. G.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. V. &amp; Goodrich, J. M.}}&lt;/ref&gt;

{{fráma íomhá|caption=[[Tíogar Bheangál|Tíogair Bheangál]] ag spraeáil múin (thuas) agus ag cuimilt de chrann chun a dhúiche a mharcáil|content={{CSS image crop
|Image = Tiger spray marking. DavidRaju 1.jpg
|bSize = 300
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 30
}}{{CSS image crop
|Image = Bijili (A tiger in Ranthambore National Park, 2016) 1.jpg
|bSize = 150
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 0
}}|width=150}}

Is speiceas é an tíogar a théann ar rith i bhfad i gcéin agus a scaipeann thar fhaid suas le 650 km (400 mi) chun pobail tíogair in áiteanna eile a bhaint amach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Connectivity of Tiger (Panthera tigris) Populations in the Human-Influenced Forest Mosaic of Central India|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0077980|journal=PLoS ONE|date=2013|issn=1932-6203|pmc=3819329|pmid=24223132|pages=e77980|volume=8|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0077980|language=en|author=Joshi, A.; Vaidyanathan, S.; Mondol, S.; Edgaonkar, A. &amp; Ramakrishnan, U.}}&lt;/ref&gt; Socraíonn tíogair bhaineanna óga a gcéad raonta baile i ngar dóibh a máithreacha ach déanann na tíogair fhireanna imirce níos faide amach ná a macasamhail bhaineann.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 76.&lt;/ref&gt; Scaip ceithre thíogar baineanna a raibh [[Coiléar raidió|coiléir raidió]] orthu amach idir 0 agus 43.2 km (0.0 agus 26.8 mi) agus 10 dtíogar fhireanna idir 9.5 agus 65.7 km (5.9 agus 40.8 mi) i bPáirc Náisiúnta Chitwan.&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Role of Dispersal in Structuring the Chitwan Tiger Population|url=https://brill.com/view/journals/beh/124/3-4/article-p165_1.xml|journal=Behaviour|date=1993|issn=0005-7959|pages=165–195|volume=124|issue=3-4|doi=10.1163/156853993X00560|author=Smith, J. L. D.}}&lt;/ref&gt; Cónaíonn fo-aosach fireann mar fhánaí i raon baile thíogair fhirinn eile go dtí go bhfuil sé níos sine agus láidir go leor chun dúshlán an fhireannaigh chónaithigh a thabhairt.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 54–55.

&lt;/ref&gt; Marcálann tíogair a raonta baile trí [[Spraeáil múin|mhún a spraeáil]] ar fhásra agus chlocha, crúbáil nó [[cuimilt bholaidh]] a dhéanamh ar chrainnte agus conair a mharcáil le [[faecas]], táil [[Faireog tóna|fhaireog tóna]] agus scrabhanna talúna.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Chemical Characterization of Territorial Marking Fluid of Male Bengal Tiger, Panthera tigris|url=http://link.springer.com/10.1007/s10886-008-9462-y|journal=Journal of Chemical Ecology|date=2008|issn=0098-0331|pages=659–671|volume=34|issue=5|doi=10.1007/s10886-008-9462-y|language=en|author=Burger, B. V.; Viviers, M. Z.; Bekker, J. P. I.; Roux, M.; Fish, N.; Fourie, W. B. &amp; Weibchen, G.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Scent marking in free-ranging tigers,Panthera tigris|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0003347289900018|journal=Animal Behaviour|date=1989|pages=1–10|volume=37|doi=10.1016/0003-3472(89)90001-8|language=en|author=Smith, J. L. D.; McDougal, C. &amp; Miquelle, D.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 105.&lt;/ref&gt; Ligeann cuimilt bholaidh d'indibhid eolas a fháil amach faoi aitheantas tíogair eile. Is minic a ghlactar seilbh ar raonta baile a fhágtar gan úinéir laistigh de laethanta nó de sheachtainí, go háirithe nuair a fhaigheann an t‑úinéir bás.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Bíonn tíogair bhaineanna níos fulangaí i leith bhaineannaigh eile laistigh dá raonta baile ná mar a bhíonn tíogair fhireann do fhireannaigh eile, ós rud é nach mbíonn fireannaigh caoinfhulangach de ghnáth. Réitítear aighnis trí imeaglú seachas trí throid go hiondúil. Mar sin féin, féadfaidh fireannach glacadh le híochtarán ina raon nuair a bhíonn [[Ceannasacht|an lámh in uachtar]] aige, fad nach dtagann an t-íochtaran róghar dó. Baineann na haighnis is fíochmhaire le dhá thíogar fireanna atá in iomaíocht lena chéile nuair atá baineannach in [[éastras]] sa cheantar.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 85–86.&lt;/ref&gt; Bíonn tíogair níos sóisialta timpeall ar chreach nó ag conablach creiche. Roinnfidh tíogar fireann conablach leis na baineannaigh agus na coileáin laistigh dá raon baile uaireanta agus, murab ionann agus leoin fhireanna, ligfidh sé dóibh beathú sula gcríochnaíonn sé féin ag ithe. Mar sin féin, bíonn baineannaigh níos teannasaí nuair a bhuaileann siad le baineannaigh eile ag conablach creiche.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 244–251.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 89.&lt;/ref&gt;

=== Cumarsáid ===
Le linn teagmhálacha cairdiúla agus chun ceangail shóisialta a neartú, [[Bunting (iompar ainmhí)|cuimlíonn tíogair a gcoirp]] in aghaidh a chéile.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 262–263.&lt;/ref&gt; Áirítear ar a ngothaí gnúise an &quot;bagairt chosanta&quot;, ina mbíonn an aghaidh rocach, na fiacla nochtaithe, na cluasa tarraingthe siar agus na mic imrisc méadaithe.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 263.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Taispeánann fireannaigh agus baineannaigh araon [[freagairt flehmen]], gruaim shainiúil ina gcuirtear strainc ar na liopaí, nuair a bholann siad marcálacha fuail. Úsáideann fireannaigh an fhreagairt flehmen chun marcálacha a fhágann tíogair bhaineanna atá in éastras a bhrath.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Bogann tíogair a gcuid cluasa chun na spotaí bána atá ar a gcúl a thaispeáint, go háirithe le linn teagmhálacha ionsaitheacha agus idir máithreacha agus coileáin.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Panthera tigris (Linnaeus, 1758)|publisher=University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-77999-7.|date=2002|location=Chicago|author=Sunquist, M. E. &amp; Sunquist, F.|url=https://books.google.com/books?id=IF8nDwAAQBAJ&amp;pg=PA320|journal=Wild Cats of the World|pages=343–372}}&lt;/ref&gt; Úsáideann siad a n-eireabaill chomh maith chun a ngiúmar a chur in iúl. Chun croíúlacht a thaispeáint, cuirtear an t‑eireaball ag gobadh aníos agus luascann sé go mall. Nuair a bhíonn tíogar imníoch nó aireach, íslíonn sé a eireaball nó luascann sé ó thaobh go taobh é. Nuair atá sé socair, crochtar an t‑eireaball go híseal.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 29.&lt;/ref&gt;

De ghnáth bíonn tíogair ciúin, ach tá siad in ann réimse leathan glórtha a dhéanamh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 256.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 99.&lt;/ref&gt; Ligeann siad búir astu chun a láithreacht a chur in iúl do thíogair eile thar achair fhada. Brúitear an fhuaim seo amach trí bhéal oscailte agus é ag dúnadh, agus is féidir í a chloisteáil suas le 3 km (1.9 mi) ar shiúl. Ligeann siad búir astu cúpla uair i ndiaidh a chéile agus freagraíonn tíogair eile ar an bhealach chéanna. Ligeann siad búir astu le linn cúplála fosta agus úsáidfidh máthair búir chun glaoch ar a coileáin. Nuair a bhíonn teannas orthu, ligeann tíogair sian astu, fuaim atá cosúil le búir ach atá níos boige agus a dhéantar nuair atá an béal dúnta go páirteach ar a laghad. Is féidir an sian seo a chloisteáil suas le 400 m (1,300 tr) ar shiúl.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 258–261.&lt;/ref&gt; Le linn teagmhálacha ionsaitheacha, cloistear [[drantán]], [[Drannadh|drannach]] agus siosadh.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 261.&lt;/ref&gt; Scaoiltear &quot;búir chasachtach&quot; nó &quot;drannadh casachtach&quot; amach trí bhéal oscailte agus fiacla nochtaithe.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; I gcúinsí níos cairdiúla, déanann tíogair ''[[prusten]]'', fuaim shéimh shrannach ísealmhinicíochta atá cosúil le [[crónán]] na gcat beag.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Peters, G. &amp; Tonkin-Leyhausen, B. A.|date=1999|title=Evolution of acoustic communication signals of mammals: Friendly close-range vocalizations in Felidae (Carnivora)|journal=Journal of Mammalian Evolution|volume=6|issue=2|doi=10.1023/A:1020620121416|pages=129–159|location=|publisher=S2CID 25252052}}&lt;/ref&gt; Déanann máithreacha cumarsáid lena gcoileáin trí ghnúsacht, agus freagraíonn na coileáin le [[meamhlach]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 257–258.&lt;/ref&gt; Nuair a bhaintear geit astu, déanann siad fuaim ghearr cosúil le &quot;bhuf&quot;. Déanann siad fuaim &quot;pok&quot; mar a bheadh fia ann, ar chúiseanna nach bhfuil soiléir; is minice a chloistear í ag conablaigh chreiche, áfach.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 256–258.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 62.&lt;/ref&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Íomhá:Panthera_tigris_altaica_28_-_Buffalo_Zoo_(1).jpg|alt=Image of tiger barring teeth|Tíogar Amúrach ag nochtadh a chuid fiacla mar chomhartha ionsaitheachta
Íomhá:Sumatran_tiger_(Panthera_tigris_sumatrae)_vocalising.webm|alt=Video of tiger roaring at a zoo|[[Tíogar Sumatrach]] i ngéibheann ag búireadh
Íomhá:439280_schots_angry-tiger.wav|Tíogar i gcás ag drantú agus ag drannadh
&lt;/gallery&gt;

=== Seilg agus aiste bia ===
[[Íomhá:RANTHAMBORE_TIGER_RESERVE.jpg|alt=Tiger attacking a sambar deer from behind, pulling on its back|mion|Tíogar Bheangál ag ionsaí [[fia sambar]] in [[Anaclann Tíogair Ranthambore]]]]
Is [[feoiliteoir]] agus [[forchreachadóir]] é an tíogar. Glactar leis gurb iad [[Líonmhaireacht (éiceolaíocht)|líonmhaireacht]] agus meáchan coirp na speiceas creiche is príomhchritéir do rogha creiche an tíogair, laistigh agus lasmuigh de thearmainn chosanta mar aon.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=What drives prey selection? Assessment of Tiger ( Panthera tigris ) food habits across the Terai-Arc Landscape, India|url=https://academic.oup.com/jmammal/article/104/6/1302/7241439|journal=Journal of Mammalogy|date=2023|issn=0022-2372|pages=1302–1316|volume=104|issue=6|doi=10.1093/jmammal/gyad069|language=en|author=Biswas, S.; Kumar, S.; Bandhopadhyay, M.; Patel, S. K.; Lyngdoh, S.; Pandav, B. &amp; Mondol, S.}}&lt;/ref&gt; Beathaítear iad ar [[Crúbach|chrúbaigh]] mór- agus meán-mhéideacha cosúil le [[fia sambar]], [[vaipítí Manchúrach]], [[fia eanaigh]], [[gár]] agus [[torc allta]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Prey preferences of the tiger Panthera tigris|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|journal=Journal of Zoology|date=2012|issn=0952-8369|pages=221–231|volume=286|issue=3|doi=10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|language=en|author=Hayward, M. W.; Jędrzejewski, W. &amp; Jędrzejewska, B.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The effects of prey depletion on dietary niches of sympatric apex predators in Southeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12461|journal=Integrative Zoology|date=2021|issn=1749-4877|pages=19–32|volume=16|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12461|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N.; Intanajitjuy, P.; Inrueang, P. &amp; Prempree, K.|pmid=32627329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Prey selection by the Indian tiger (Panthera tigris tigris) outside protected areas in Indias Western Ghats: implications for conservation|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352249622000507|journal=Food Webs|date=2023|pages=e00268|volume=34|doi=10.1016/j.fooweb.2022.e00268|language=en|author=Variar, A. S.; Anoop, N. R.; Komire, S.; Vinayan, P. A.; Sujin, N. S.; Raj, A. &amp; Prasadan, P. K.}}&lt;/ref&gt; Is creachadóir faille é i leith speicis níos lú cosúil le [[Moncaí|moncaithe]], [[Péacóg|péacóga]] agus éin thalamh-bhunaithe eile, [[Torcán craobhach|torcáin chraobhaigh]] agus éisc.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Tá corrthaifid ar ionsaithe ar [[Eilifint Áiseach|eilifíntí Áiseacha]] agus [[Srónbheannach Indiach|srónbheannaigh Indiacha]] fosta.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Tiger ecology and conservation in the Indian subcontinent|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=100|issue=2 &amp; 3|pages=169–189|url=https://repository.ias.ac.in/89489/1/50p.pdf|author=Karanth, K. U.|date=2003}}&lt;/ref&gt; Níos minice a chreachann tíogair a n-óga atá níos leochailí, áfach.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Estimation of tiger densities in India using photographic captures and recaptures|journal=Ecology|volume=79|issue=8|pages=2852–2862|doi=10.1890/0012-9658(1998)079[2852:EOTDII]2.0.CO;2|jstor=176521|url=http://erepo.usiu.ac.ke/bitstream/handle/11732/758/Estimation%20of%20tiger%20densities%20in%20India%20using%20photographic%20captures%20and%20recaptures.pdf?sequence=4&amp;isAllowed=y|author=Karanth, K. U. &amp; Nichols, J. D.|date=1998|accessdate=16 Nollaig 2021}}&lt;/ref&gt; Beathaíonn siad ar bheostoc agus ar mhadraí i ngar do lonnaíochta in amanna.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Caitheann tíogair fásra, torthaí agus mianraí ó am go chéile ar mhaithe le snáithín cothaithe agus forlíonadh.&lt;ref name=&quot;Perry&quot;&gt;{{cite book|author=Perry, R.|title=The World of the Tiger|publisher=Cassell. ASIN B0007DU2IU|pages=133–134|date=1965|location=Londain}}&lt;/ref&gt;

Foghlaimíonn tíogair an dóigh le bheith ag creachadh dá máithreacha, ach is féidir gur cumas inbheirthe atá sa chreachadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hunting performance of captive-born South China tigers (Panthera tigris amoyensis) on free-ranging prey and implications for their reintroduction|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320715300987|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=57–64|volume=192|doi=10.1016/j.biocon.2015.09.007|language=en|author=Fàbregas, M. C.; Fosgate, G. T. &amp; Koehler, G. M.}}&lt;/ref&gt; Maraíonn siad go seachtainiúil go tipiciúil ag brath ar mhéid na gcreach ach caithfidh máithreacha amhail a dhéanamh níos minice.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Seilgeann teaghlaigh le chéile nuair a bhíonn na coileáin sean go leor. &lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 63.&lt;/ref&gt; Baineann siad úsáid as cumas a radhairc agus n-éisteachta chun creach a chuardach.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 284–285.&lt;/ref&gt; Fanfaidh tíogar ag poll uisce go dtí go dtagann creach thart, go háirithe ar laethanta samhraidh teo.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 288.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 120.&lt;/ref&gt; Is creachadóir luíocháin é agus cromann sé lena cheann go híseal, á cheilt san fhásra, nuair a théann sé i dtreo creiche. Malartaíonn sé idir bhogadh ar aghaidh agus fhanacht socair. Is féidir le tíogar dul ina chodladh agus fanacht san áit chéanna chomh fada le lá agus é ag feitheamh ar chreach sula ndéanann sé ionsaí nuair atá a chuid chreiche gar dó,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 119–120, 122.&lt;/ref&gt; laistigh de 30 m (98 tr) de ghnáth.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Má fheiceann an chreach é roimhe sin, ní théann an cat sa tóir uirthi a thuilleadh.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; Is féidir le tíogar imeacht de ráib ar luas de 56 km/h (35 mph);&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 287.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 23.&lt;/ref&gt; ní reathaí fadraon é an tíogar agus géillfidh sé má sháraíonn a chreach thar achar áirithe é.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;
[[Íomhá:Tiger's_killing_wild_boar.jpg|alt=Two tigers attacking a boar|deas|mion|Dhá thíogar Bheangál ag ionsaí [[torc allta]] in [[Anaclann Tíogair Kanha]]]]
Ionsaíonn an tíogar ó chúl nó leis na taobhanna agus déanann sé iarracht a íobartach a chur dá chothrom. Faigheann sé greim ar a chreach lena ghéaga tosaigh, ag lúbadh agus ag casadh le linn na streachailte chun é a tharraingt síos chuig an talamh. Beireann an tíogar [[Greim scornaigh|greim ar scornach]] a íobartaigh go dtí go [[Tachtadh|dtachtar]] chun báis é.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 121.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 295.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 24.&lt;/ref&gt; Tá fórsa greime meánach ag barr na starrfhiacla de 1234.3 [[niútan]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Canine morphology in the larger Felidae: implications for feeding ecology|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=2007|pages=573–592|volume=91|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|language=en|author=Christiansen, P.}}&lt;/ref&gt; Is féidir leis an tíogair adharca, beanna, starrfhiacla agus crúba a sheachaint le greim scornaí.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 295–296.&lt;/ref&gt; Is marfóirí solúbtha iad tíogair ar féidir úsáid a bhaint as modhanna maraithe eile amhail scornacha a stróiceadh nó muiníl a bhriseadh. Fágtar creach mhór faoi mhíchumas de bharr greim ar chúl na speire a ghearrann an teannán. Is féidir buille ó na lapa móra [[Buabhall uisce|buabhaill uisce]] a stiúdadh nó fiú a mblaoscanna an a bhriseadh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 126.&lt;/ref&gt; Maraíonn siad creach bheag le greim de dhroim an mhuiníl nó an chinn.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 289.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Meastar [[ráta ratha]] tíogar seilge a bheith chomh híseal le 5% nó chomh hard le 50%. Gortaíonn nó maraíonn creach mhór nó chontúirteach cosúil le gáir, buabhaill agus toirc iad ó am go chéile.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Bogann tíogair a gcreach go háit phríobháideach a bhfuil fásra thart uirthi nach bhfuil níos faide ná 183 m (600 tr) uathu go tipiciúil ach tá taifid de thíogair a bhog a gcreach chomh fada le 549 m (1,801 tr). Tá siad chomh láidir sin gur féidir leo conablach buabhaill uisce a tharraingt ar feadh achair fhada. Tógann siad sos ar feadh tamaill sula n-itheann siad agus is féidir leo oiread agus 50 kg (110 lb) feola a ithe in aon sheisiún amháin ach beathaíonn siad ar chonablach amháin ar feadh cúpla lá, gan ach corrphíosa a fhágáil do bhailitheoirí.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 297–300.&lt;/ref&gt;

=== Iomaitheoirí ===
[[Íomhá:Tigerdholes.jpg|alt=Painting of dhole pack attacking a tiger|mion|Léaráid ón bhliain 1807 de [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]] ag ionsaí tíogair]]
I gcuid mhór dá raon dáilte, roinneann tíogair a ngnáthóg le liopaird agus le [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]]. De ghnáth, bíonn an lámh in uachtar acu ar an dá chreachadóir sin, cé go mbraitheann sé, i gcás an mhadra fhiáin Áisigh, ar mhéid an phaca. Tá taifid ann d'idirghníomhaíochtaí éagsúla idir an trí chreachadóir seo amhail tóraíocht, [[Cleipteasheadánachas|goideadh creiche]] agus marú díreach.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Topcats and underdogs: intraguild interactions among three apex carnivores across Asia's forestscapes|journal=Biological Reviews|volume=98|issue=6|pages=2114–2135|doi=10.1111/brv.12998|pmid=37449566|s2cid=259903849|author=Srivathsa, A.; Ramachandran, V.; Saravanan, P.; Sureshbabu, A.; Ganguly, D. &amp; Ramakrishnan, U.|date=2023}}&lt;/ref&gt; Is féidir le pacaí móra an mhadra fhiáin Áisigh tíogair a mharú.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 136.&lt;/ref&gt; Maireann tíogair liopaird agus madraí fiáine Áiseacha taobh le chéile mar seilgeann siad creach atá ar mhéideanna difriúla.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Behavioural correlates of predation by tiger ( Panthera tigris ), leopard ( Panthera pardus ) and dhole ( Cuon alpinus ) in Nagarahole, India|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|journal=Journal of Zoology|date=2000|issn=0952-8369|pages=255–265|volume=250|issue=2|doi=10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|language=en|author=Karanth, K. U. &amp; Sunquist, M. E.}}&lt;/ref&gt; Fuarthas amach gurbh é 91.5 kg (202 lb) meánmheáchan na gcreach a mharaigh tíogair i [[Páirc Náisiúnta Nagarhole|bPáirc Náisiúnta Nagarhole]], i gcomparáid le 37.6 kg (83 lb) i gcás liopard agus 43.4 kg (96 lb) i gcás madraí fiáine Áiseacha.&lt;ref name=&quot;KaranthSunquist1995&quot;&gt;{{cite journal|author1=Karanth, K. U.|author2=Sunquist, M. E.|name-list-style=amp|title=Prey selection by tiger, leopard and dhole in tropical forests|jstor=5647|doi=10.2307/5647|journal=Journal of Animal Ecology|volume=64|issue=4|pages=439–450|bibcode=1995JAnEc..64..439K|author=Karanth, K. U. &amp; Sunquist, M. E.|date=1995}}&lt;/ref&gt; Nuair a tháinig laghdú ar líon na gcreach i [[Páirc Náisiúnta Kui Buri|bPáirc Náisiúnta Kui Buri]], lean tíogair orthu ag marú na gcreach ba mhó leo agus dhírigh liopaird agus madraí fiáine Áiseacha a n-ídiú ar chreacha beaga.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

Is féidir le liopaird agus madraí fiáine Áiseacha araon a bheith ina gcónaí go rathúil i ngnáthóga tíogair fad a bhíonn a ndóthain bia agus clúdach fásra ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Do tigers displace leopards? If so, why?|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s11284-010-0723-1|journal=Ecological Research|date=2010|issn=0912-3814|pages=875–881|volume=25|issue=4|doi=10.1007/s11284-010-0723-1|language=en|author=Odden, M.; Wegge, P. &amp; Fredriksen, T.}}&lt;/ref&gt; Seachas sin, Is lú a nochtann an dá speiceas sin in áiteanna a mbíonn iliomad tíogar ann. Ba é téarnamh pobail na dtíogar i [[Páirc Náisiúnta Rajaji|bPáirc Náisiúnta Rajaji]] sna 2000idí is cúis le laghdú dlús pobail liopaird.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Responses of leopard Panthera pardus to the recovery of a tiger Panthera tigris population: Response of leopard to recovery of tiger|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|journal=Journal of Applied Ecology|date=2011|pages=806–814|volume=48|issue=3|doi=10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|language=en|author=Harihar, A.; Pandav, B. &amp; Goyal, S. P.}}&lt;/ref&gt; A mhacasamhail a chonacthas in dhá áiteanna eile i lár na hIndia, áit a raibh tionachar diúltach ar mhéid phacaí madraí fiáine Áiseacha ag dlús pobail tíogair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dhole pack size variation: Assessing the effect of Prey availability and Apex predator|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ece3.7380|journal=Ecology and Evolution|date=2021|issn=2045-7758|pmc=8093734|pmid=33976847|pages=4774–4785|volume=11|issue=9|doi=10.1002/ece3.7380|language=en|author=Habib, B.; Nigam P.; Ghaskadbi P. &amp; Bhandari A.}}&lt;/ref&gt; Bhí baint ag rochtain ar chreacha agus easpa tíogair le dáileadh na liopard agus na madraí fiáine Áiseacha in Kui Buri.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tigers, leopards, and dholes in a half-empty forest: Assessing species interactions in a guild of threatened carnivores|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320712005149|journal=Biological Conservation|date=2013|pages=68–78|volume=163|doi=10.1016/j.biocon.2012.12.016|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N. &amp; Chutipong, W.}}&lt;/ref&gt; I [[Páirc Náisiúnta Jigme Dorji|bPáirc Náisiúnta Jigme Dorji]], chonacthas gur chuir tíogair fúthu i gcodanna doimhne na bhforaoisí fad a bhí na creachadóirí beaga brúite amach ar a n-imill.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The ecological benefit of tigers (Panthera tigris) to farmers in reducing crop and livestock losses in the eastern Himalayas: Implications for conservation of large apex predators|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314337|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=119–125|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.015|language=en|author=Thinley, P.; Rajaratnam, R.; Lassoie, J. P.; Morreale, S. J.; Curtis, P. D.; Vernes, K.; Leki Leki; Phuntsho, S.; Dorji, T. &amp; Dorji, P.}}&lt;/ref&gt;

=== Atáirgeadh agus saolré ===
[[Íomhá:Tigeress_with_cubs_in_Kanha_Tiger_reserve.jpg|alt=Tiger with cubs|mion|Clann tíogair Bheangál in Anaclann Tíogair Kanha]]
[[Cúpláil|Cúplálann]] an tíogar le linn na bliana ar fad go ginearálta agus idir mhí na Samhna agus mí Aibreáin ach go háirithe. Bíonn tíogair bhaineanna in éastras ar feadh thrí go sé lá san am deighilte de réir eatramh trí go naoi seachtaine.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Cúplálann fireannaigh chónaitheacha leis na baineannaigh ar fad laistigh dá raon baile a léiríonn a ngabhálacht dó trí bhúireadh agus trí mharcáil.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 42&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 145.&lt;/ref&gt; Mealltar fireannaigh neamhchónaitheacha níos óige fosta, rud a chothaíonn troideanna ina díbríonn an fireannach cónaitheach an forghabhálaí.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Breeding behaviour of the tiger Panthera tigris in Rajasthan|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|journal=International Zoo Yearbook|date=1967|issn=0074-9664|pages=133–147|volume=7|issue=1|doi=10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|language=en|author=Sankhala, K. S.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Bíonn an fireannach cúramach i dtaobh an bhaineannaigh go dtí go gcuireann sí a gabhálacht cúplála dó trí í féin a chur i [[lordóis]] lena heireaball ar leataobh. Maireann an [[Cúpláil|chúpláil]] níos lú ná 20 soicind de ghnáth nuair a bheireann an fireannach greim ar bhaic mhuiníl an bhaineannaigh. Nuair a chríochnaíonn siad, tarraingíonn an fireannach siar go gasta mar is féidir go gcasfadh an baineannach agus buille a thabhairt dó.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Féadfaidh péirí tíogar fanacht le chéile suas go ceithre lá agus cúplálfaidh siad scata uaireanta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 148.&lt;/ref&gt; Maireann an [[tréimhse iompair]] thart ar nó thar thrí mhí.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Beireann tíogar baineann in áit scoite, pé acu fásra dlúth, in uaibh nó faoi fhothain chloiche atá ann.&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 45.&lt;/ref&gt; Bíonn líon an áil chomh hard le seacht gcoileán ach is gnáiche dhá nó trí choileán.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Meánn coileáin nua-bheirthe 785–1,610 g (27.7–56.8 oz) agus tá siad dall agus neamhfhorbartha ([[Seanórthúileacht agus altramacht|altramach]]).&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Líonn agus glanann an mháthair a coileáin, diúlann sí iad agus cosaíonn sí iad go fíochmhar ar aon bhagairtí féideartha.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; Osclaíonn coileáin a súile agus iad trí lá go ceithre lá dhéag d'aois agus éiríonn a radharc soiléir tar éis cúpla seachtain eile.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Is féidir leo an láthair phluaise tar éis dhá mhí agus tosaíonn siad ag ithe feola thart ar an am chéanna.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 50–51.&lt;/ref&gt; Ní fhágann an mháthair ina n-aonar iad ach amháin agus í ag seilg agus fiú leis sin, ní théann sí i bhfad.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 50.&lt;/ref&gt; Má cheapann sí nach bhfuil áit sábhailte a thuilleadh, bogann sí a coileáin go ceantar nua, á n-iompar coileán ar choileán le greim ar bhaic a muiníl lena béal.&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 51.&lt;/ref&gt; D'uasmhéadaigh tíogar baineann amháin i dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin an t-am a chaith sí lena coileán trí laghdú a dhéanamh ar mhéid a raoin bhaile, creach níos mó a mharú agus filleadh níos tapúla ar an phluais ná mar a dhéanfadh sí gan choileáin; nuair a thosaigh na coileáin ag ithe feola, thug sí chun na láithreacha maraithe iad, rud a d'optamaigh a gcosaint agus a rochtain ar bhia.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=How does a tigress balance the opposing constraints of raising cubs?|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-019-00466-x|journal=Mammal Research|date=2020|issn=2199-2401|pages=245–253|volume=65|issue=2|doi=10.1007/s13364-019-00466-x|language=en|author=Petrunenko, Y. K.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. S.; Mukhacheva, A. S.; Rybin, N. N. &amp; Miquelle, D. G.}}&lt;/ref&gt; Sa tearmann chéanna, fuair coileán amháin de 21 choileán thar 8 mbliana monatóireachta agus níor athraigh an bhásmhaireacht pé acu óga fireanna nó baineanna a bhí ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mortality of Amur tigers: The more things change, the more they stay the same|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12147|journal=Integrative Zoology|date=2015-07|issn=1749-4877|pages=344–353|volume=10|issue=4|doi=10.1111/1749-4877.12147|language=en|author=Hugh S. Robinson, John M. Goodrich, Dale G. Miquelle, Clayton S. Miller, Ivan V. Seryodkin|pmid=26096683}}&lt;/ref&gt; Léirigh monatóireacht tíogair in [[Anaclann Tíogair Ranthambore]] ráta marthanais thart ar 85% don 74 choileán fhireanna agus bhaineanna, mhéadaigh an ráta marthanais go 97% d'fhireannaigh agus do bhaineannaigh aon go dhá bhliain d'aois.&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a small, isolated tiger (Panthera tigris tigris) population in a semi-arid region of western India|url=https://bmczool.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40850-017-0025-y|journal=BMC Zoology|date=2017|issn=2056-3132|volume=2|issue=1|doi=10.1186/s40850-017-0025-y|language=en|author=Sadhu, A.; Jayam, P. P. C.; Qureshi, Q.; Shekhawat, R. S.; Sharma, S. &amp; Jhala, Y. V.}}&lt;/ref&gt; Cúiseanna básmhaireachta ab ea iad creachadóirí, tuillte, tinte, bás na máthar agus loit bháis.&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 51.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Temporal Variation in Tiger ( Panthera tigris ) Populations and its Implications for Monitoring|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/07-MAMM-A-415.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2009|issn=0022-2372|pages=472–478|volume=90|issue=2|doi=10.1644/07-MAMM-A-415.1|language=en|author=Barlow, A. C. D.; McDougal, C.; Smith, J. L. D.; Gurung, B.; Bhatta, S. R.; Kumal, S.; Mahato, B. &amp; Taman, D. B.|bibcode=2009JMamm..90..472B}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt;[[Íomhá:Panthera_tigris_altaica_13_-_Buffalo_Zoo.jpg|alt=Tigress with cub in snow|mion|Tíogar Amúrach baineann lena coileán i [[Zú Buffalo]]]]
Tá na coileáin in ann a máthair a leanúint tar éis thart ar dhá mhí. Téann siad i bhfolach san fhásra nuair a sheilgeann sí fós. Cruthaíonn na hóga ceangail le chéile trí shúgradh troda agus cleachtadh stalcaireachta. Forbraíonn ordlathas laistigh den ál agus is é an coileán is mó, fireann de ghnáth, a mbíonn an smacht aige agus a itheann a sháith ag conablach ar dtús.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 61, 66–67.&lt;/ref&gt; Thart ar aois a ndá mhí a scoitheann na coileáin den chíoch agus a bhíonn níos mó saoirse acu a dtimpeallacht a imscrúdú. Idir ocht agus deich mí, tionlacann siad a máthair san fhiach.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt; Is féidir le coileáin creach a mharú chomh luath le 11 mhí agus a neamhspleáchas a bhaint amach mar óga idir 18 agus 24 mhí d'aois; baineann fireannaigh a neamhspleáchas amach níos luaithe ná baineannaigh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 270, 276.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt; Thosaigh tíogair a raibh coiléir raidió orthu in Chitwan ag fágáil a n-áiteanna breithe ag 19 mí d'aois.&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt; Baineann baineannaigh óga a [[lánfhástacht ghnéasach]] amach faoi thrí go ceithre bliana d'aois ach na fireannaigh faoi cheithre go cúig bliana d'aois.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá [[fad glúine]] an tíogair thart ar 7–10 mbliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Generation length for mammals|url=http://natureconservation.pensoft.net/articles.php?id=1343|journal=Nature Conservation|date=2013|issn=1314-3301|pages=89–94|volume=5|doi=10.3897/natureconservation.5.5734|author=Pacifici, M.; Santini, L.; Di Marco, M.; Baisero, D.; Francucci, L.; Grottolo Marasini, G.; Visconti, P. &amp; Rondinini, C.|bibcode=2013NaCon...5...89P}}&lt;/ref&gt; Maireann tíogair Bheangál fhiáine idir 12–15 bliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Survival strategy–Temporal segregation of different age and sex classes of a Bengal tiger (Panthera tigris tigris Linnaeus) population in Pench Tiger Reserve, Madhya Pradesh India|url=https://jad.lu.ac.ir/article-1-314-en.html|journal=Journal of Animal Diversity|date=2023|issn=1026-2288|pages=43–54|volume=5|issue=3|doi=10.61186/JAD.2023.5.3.5|language=en|author=Majumdar, A.}}&lt;/ref&gt; Thug sonraí an [[Leabhar graí|Leabhar Graí]] Tíogar Idirnáisiúnta 1938–2018 le fios gur mhair tíogair ghafa suas le 19 mbliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sex‐specific actuarial and reproductive senescence in zoo‐housed tiger ( Panthera tigris ): The importance of sub‐species for conservation|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/zoo.21610|journal=Zoo Biology|date=2021-07|issn=0733-3188|pages=320–329|volume=40|issue=4|doi=10.1002/zoo.21610|language=en|author=Tidière, M.; Müller, P.; Sliwa, A.; Siberchicot, A. &amp; Douay, G.|pmid=33861886}}&lt;/ref&gt;

Níl ról ag an athair i dtógáil a áil ach buaileann sé leo agus déanann sé caidreamh leo. Tugann an fireannach cónaitheach cuairt ar na teaghlaigh bhaineannach-coileán laistigh dá raon baile. Buaileann siad le chéile agus roinneann siad conablaigh fiú.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 59, 89.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 55–56.&lt;/ref&gt; Taifeadadh fireannach amháin a thug aire do choileáin dá bhfuair a máthair bás.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|teideal=India male tiger plays doting dad to orphaned cubs|údar=Pandey, G.|dáta=2011|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=14 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408231242/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|archivedate=8 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt; Cosaíonn an fireannach na baineannaigh agus na coileáin ar fhireannaigh eile agus é ag cosaint a raoin bhaile.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 59.&lt;/ref&gt; Nuair a ghlacann fireannach nua seilbh ar raon baile, bíonn coileáin spleácha i mbaol an [[Naímharú|naímharaithe]] agus an fireannach ag iarraidh a óga féin a ghineadh leis na baineannaigh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 66.&lt;/ref&gt; Nocht staidéar seacht mbliana i bPáirc Náisiúnta Chitwan gur mharaigh fireannaigh nua a chloígh raonta baile 12 de 56 choileán agus óga a raibh taifead orthu.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;

=== Sláinte agus galair ===
Tá taifid ann de thíogair mar óstaigh sheadáin éagsúla amhail péisteanna ribíneacha cosúil le ''[[Diphyllobothrium]] erinacei'', ''[[Taenia pisiformis]]'' san India agus speicis ''[[Toxocara]]'' san India agus speicis ''[[Physaloptera]] preputialis'', ''[[Dirofilaria]] ursi'' agus ''Uiteinarta'' sa tSibéir.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá sé ar eolas go mbíonn [[conslaod]] le fáil i dtíogair Amúracha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Canine Distemper Virus: an Emerging Disease in Wild Endangered Amur Tigers ( Panthera tigris altaica )|url=https://journals.asm.org/doi/10.1128/mBio.00410-13|journal=mBio|date=2013|issn=2161-2129|pmc=3747579|pmid=23943758|volume=4|issue=4|doi=10.1128/mBio.00410-13|language=en|author=Seimon, T. A.; Miquelle, D. G.; Chang, T. Y.; Newton, A. L.; Korotkova, I.; Ivanchuk, G.; Lyubchenko, E.; Tupikov, A.; Slabe, E. &amp; McAloose, D.}}&lt;/ref&gt; Ionfhabhtú morbillivíris is é is dóichí a bheith mar chúis báis tíogair bhaininn i gCianoirthear na Rúise a raibh tástáil dhearfach ar an [[Painleocaipéine fhéilíneach|phainleocaipéine fhéilíneach]] agus an [[Coróinvíreas féilíneach|choróinvíreas fhéilíneach]] aici.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Morbillivirus Infection in a Wild Siberian Tiger in the Russian Far East|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/46/4/1252/121390/Morbillivirus-Infection-in-a-Wild-Siberian-Tiger|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2010|issn=0090-3558|pages=1252–1256|volume=46|issue=4|doi=10.7589/0090-3558-46.4.1252|language=en|author=Quigley, K. S.; Evermann, J. F.; Leathers, C. W.; Armstrong, D. L.; Goodrich, J.; Duncan, N. M. &amp; Miquelle, D. G.}}&lt;/ref&gt; Léirigh samplaí fola ó 11 thíogar fhásta sa Neipeal [[antasubstaintí]] le haghaidh [[Conpharvaivíreas|conpharvaivíris]]-2, [[Heirpéasvíreas féilíneach|heirpéasvíris fhéilínigh]], córóinvíris féilínigh, [[Leiptispioróis|leiptispioróise]] agus ''[[Toxoplasma gondii]]''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Serologic Survey of Selected Pathogens in Free-Ranging Bengal Tigers (Panthera tigris tigris) in Nepal|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/57/2/393/451344/Serologic-Survey-of-Selected-Pathogens-in-Free|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2021|issn=0090-3558|volume=57|issue=2|doi=10.7589/JWD-D-20-00046|author=McCauley, D.; Stout, V.; Gairhe, K. P.; Sadaula, A.; Dubovi, E.; Subedi, S. &amp; Kaufman, G. E.}}&lt;/ref&gt;

== Bagairtí ==
Liostaítear an tíogar mar ainmhí [[Speiceas i mbaol|i mbaol]] ar [[Liosta Dearg an AICD]] ón bhliain 1986 agus ceaptar gur laghdaigh pobal domhanda an tíogair go leanúnach ó phobal measta 5,000–8,262 thíogar sna 1990idí déanacha go 3,726–5,578 n-indibhid mheasta sa bhliain 2022.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; I rith na mblianta 2001–2020, ísligh tírdhreacha ar a chónaíonn tíogair ó 1,025,488 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (395,943 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) go 911,901 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (352,087 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:24&quot; /&gt; [[Scriosadh gnáthóige]], [[ilroinnt gnáthóige]] agus [[póitseáil]] ar son fhionnaidh agus chodanna coirp is ea iad na bagairtí mhóra a chur le laghdú na bpobal tíogar i ngach tír dá raon.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Tá láithreacha cosanta i lár na hIndia scartha go mór ó chéile mar gheall ar infreastruchtúr líneach cosúil le bóithre, iarnróid, [[Líne tharchuir|línte tharchuir]], cainéil [[Uisciú|uiscithe]] agus gníomhaíochtaí [[Mianadóireacht|miandóireachta]] ina ndúiche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Synthesizing habitat connectivity analyses of a globally important human‐dominated tiger‐conservation landscape|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/cobi.13909|journal=Conservation Biology|date=2022|issn=0888-8892|pmc=9545158|pmid=35288989|volume=36|issue=4|doi=10.1111/cobi.13909|language=en|author=Schoen, J. M.; Neelakantan, A.; Cushman, S. A.; Dutta, T.; Habib, B.; Jhala, Y. V.; Mondal, I.; Ramakrishnan, U.; Reddy, P. A.; Saini, S. &amp; Sharma, S.|bibcode=2022ConBi..36E3909S}}&lt;/ref&gt; I [[Réigiún Tanintharyi]] na Malaeisia deise, bagraíonn [[dífhoraoisiú]] chomh maith le gníomhaíochtaí mianadóireachta agus brú seilge ard an pobal tíogair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Surveys in southern Myanmar indicate global importance for tigers and biodiversity|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001393/type/journal_article|journal=Oryx|date=2017|issn=0030-6053|pages=13–13|volume=51|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001393|language=en|author=Aung, S. S.; Shwe, N. M.; Frechette, J.; Grindley, M. &amp; Connette, G.|bibcode=2017Oryx...51...13A}}&lt;/ref&gt; Tá naoi gcinn den 15 thearmann chosanta a bhfuil tíogair iontu iargúlta agus scartha ó chéile sa Téalainn, fíric a fhágann go bhfuil dóchúlacht scaipthe íseal idir eadarthu; níl tíogair le fáil i gceithre acu seo ó thart ar an bhliain 2013.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Habitat connectivity for endangered Indochinese tigers in Thailand|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989421002687|journal=Global Ecology and Conservation|date=2021|pages=e01718|volume=29|doi=10.1016/j.gecco.2021.e01718|language=en|author=Suttidate, N.; Steinmetz, R.; Lynam, A. J.; Sukmasuang, R.; Ngoprasert, D.; Chutipong, W.; Bateman, B. L.; Jenks, K. E.; Baker-Whatton, M.; Kitamura, S. &amp; Ziółkowska, E.|bibcode=2021GEcoC..2901718S}}&lt;/ref&gt; Glanadh 8,315.7 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (3,210.7 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) de ghnáthóg thíogair idir 1988–2012, an chuid is mó de ar mhaithe le plandálacha tionsclaíocha, sa Mhalaeisia leithinse.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Expansion of Industrial Plantations Continues to Threaten Malayan Tiger Habitat|url=https://www.mdpi.com/2072-4292/9/7/747|journal=Remote Sensing|date=2017|issn=2072-4292|pages=747|volume=9|issue=7|doi=10.3390/rs9070747|language=en|author=Shevade, V. S.; Potapov, P. V.; Harris, N. L. &amp; Loboda, T. V.|bibcode=2017RemS....9..747S}}&lt;/ref&gt; Chuir faighte seilbhe talún ar an mhórchóir de thart ar 23,000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (8,900 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ar mhaithe le [[talmhaíocht]] thráchtála agus baint adhmad sa Chambóid go mór le hilroinnt gnáthóige féidearthaí tíogair sna hOirmhachairí ach go háirithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Future governance options for large-scale land acquisition in Cambodia: Impacts on tree cover and tiger landscapes|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1462901118306300|journal=Environmental Science &amp; Policy|date=2019|pages=9–19|volume=94|doi=10.1016/j.envsci.2018.12.031|language=en|author=Debonne, N.; van Vliet, J. &amp; Verburg, P.|bibcode=2019ESPol..94....9D}}&lt;/ref&gt; Is bagairt é an [[Ísliú ionphóraithe|t-ísliú ionphóraithe]] mar aon le scriosadh gnáthóige, easpa acmhainní creiche agus póitseáil do phobal tíogair beag iargúlta i [[Sléibhte Changbai]] feadh na teorann Síne–Rúise.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Addressing the impact of canine distemper spreading on an isolated tiger population in northeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12712|journal=Integrative Zoology|date=2023|issn=1749-4877|pages=994–1008|volume=18|issue=6|doi=10.1111/1749-4877.12712|language=en|author=Wang, D.; Smith, J. L.; Accatino, F.; Ge, J. &amp; Wang, T.|pmid=36881515}}&lt;/ref&gt; Ba sprioc fheachtas 'fhrith-lotnaide' ar an mhórchóir iad tíogair sa tSín sna 1950idí luatha, áit a raibh gnáthóga cuí scartha ó chéile tar éis dífhoraoisithe agus athlonnaithe daoine a sheilg tíogair agus speicis chreiche mar aon go ceantracha faoin tuath. Cé gur cuireadh cosc ar sheilg tíogair sa bhliain 1977, níor stop laghdú an phobail agus glactar leis gur díothaithe sa [[An tSín-Theas|tSín-Theas]] atá an tíogar ón bhliain 2001.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dramatic decline of wild South China tigers Panthera tigris amoyensis : field survey of priority tiger reserves|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605304000079/type/journal_article|journal=Oryx|date=2004|issn=0030-6053|pages=40–47|volume=38|issue=1|doi=10.1017/S0030605304000079|language=en|author=Tilson, R.; Defu, H.; Muntifering, J. &amp; Nyhus, P. J.|bibcode=2004Oryx...38...40T}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris ssp. amoyensis|url=https://www.iucnredlist.org/species/15965/5334628|date=2008|doi=10.2305/iucn.uk.2008.rlts.t15965a5334628.en|language=en|author=Nyhus, P.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|volume=2008|issue=e.T15965A5334628}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Een_jager_poseert_bij_de_huid_van_een_geschoten_tijger_bij_Kalitapakdoewoer_TMnr_10024166.jpg|alt=Tiger rug displayed on wall behind a man with a gun|mion|Seithe [[Tíogar Iávach|thíogair Iávaigh]], 1915]]
Is iad pobail thíogair na hIndia sprioc na bpóitseálaithe ó na 2990idí agus scriosadh na pobail in dhá thearmann tíogair sna blianta 2005 agus 2009.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Recovery of tigers in India: Critical introspection and potential lessons|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/pan3.10177|journal=People and Nature|date=2021|issn=2575-8314|pages=281–293|volume=3|issue=2|doi=10.1002/pan3.10177|language=en|author=Jhala, Y.; Gopal, R.; Mathur, V.; Ghosh, P.; Negi, H. S.; Narain, S.; Yadav, S. P.; Malik, A.; Garawad, R. &amp; Qureshi, Q.|bibcode=2021PeoNa...3..281J}}&lt;/ref&gt; Braitheadh 630 gníomhaíochtaí sealgairí a d'úsáid súile ribe, sruthlíonta, ardáin sheilge agus madraí seilge i dtearmann foraoise 1000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (390 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) i ndeisceart na Malaeisia idir mhí an Mhárta 2017 agus mí Eanáir 2020.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic pressure on large carnivores and their prey in the highly threatened forests of Tanintharyi, southern Myanmar|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605321001654/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=262–271|volume=57|issue=2|doi=10.1017/S0030605321001654|language=en|author=Shwe, N. M.; Grainger, M.; Ngoprasert, D.; Aung, S. S.; Grindley, M. &amp; Savini, T.}}&lt;/ref&gt; Ceapadh gurbh í [[Páirc Náisiúnta Nam Et-Phou Louey]] an áit thábhachtach dheireanach don tíogar i Laos ach níl taifead de ann ón bhliain 2013 ar a laghad; is cosúil gur íobartach na súile ribe neamhshrianta é an pobal seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Documenting the demise of tiger and leopard, and the status of other carnivores and prey, in Lao PDR's most prized protected area: Nam Et - Phou Louey|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419302392|journal=Global Ecology and Conservation|date=2019|pages=e00766|volume=20|doi=10.1016/j.gecco.2019.e00766|language=en|author=Rasphone, A.; Kéry, M.; Kamler, J. F. &amp; Macdonald, D. W.|bibcode=2019GEcoC..2000766R}}&lt;/ref&gt; Bhain [[Aonad frithphóitseála|aonaid fhrithphóitseála]] i dtírdhreach [[Páirc Náisiúnta Kerinci Seblat|Kerinci Seblat]] Shumatra 362 shúil ribe tíogair agus ghabh siad 91 sheithe tíogair le linn 2005–2016; mhéadaigh rátaí bliantúla póitseála de réir mar a d'ardaigh praghas na seithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Asia's economic growth and its impact on Indonesia's tigers|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314581|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=105–109|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.011|language=en|author=Linkie, M.; Martyr, D.; Harihar, A.; Mardiah, S.; Hodgetts, T.; Risdianto, D.; Subchaan, M. &amp; Macdonald, D.|bibcode=2018BCons.219..105L}}&lt;/ref&gt; Is í an phóitseáil an bhagairt is mó atá roimh an phobal tíogair sa Rúis chianoirthearach, áit a n-éascaíonn bóithre lománaíochta rochtain do phóitseálaithe agus daoine atá ag baint táirgí atá tábhachtach chun go mbeidh speicis chreiche in ann maireachtáil tríd an gheimhreadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic influences on the distribution of a Vulnerable coniferous forest specialist: habitat selection by the Siberian musk deer Moschus moschiferus|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001617/type/journal_article|journal=Oryx|date=2019|issn=0030-6053|pages=174–180|volume=53|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001617|language=en|author=Slaght, J. C.; Milakovsky, B.; Maksimova, D. A.; Zaitsev, V. A.; Seryodkin, I.; Panichev, A. &amp; Miquelle, D.}}&lt;/ref&gt;

Braitheadh codanna coirp 207 dtíogar le linn 21 shuirbhé le linn 1991–2014 in dhá mhargaí fiadhúlra i Maenmar a fhreastalaíonn ar chustaiméirí sa Téalainn agus sa tSín.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trade in tigers and other wild cats in Mong La and Tachilek, Myanmar – A tale of two border towns|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714004121|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=1–7|volume=182|doi=10.1016/j.biocon.2014.10.031|language=en|author=Nijman, V. &amp; Shepherd, C. R.|bibcode=2015BCons.182....1N}}&lt;/ref&gt; Idir 2000–2022, [[Coigistíocht|coigistíodh]] ar a laghad 3,377 dtíogar in 2,205 ghabháil in 28 dtír; 665 thíogar bheo agus 654 indibhid mharbha, 1,313 sheithe iomlána, 16,214 chuid coirp cosúil le cnámha, fiacla, lapaí, crúba, guairí agus 1.1 t (1.1 tonnaí fada; 1.2 tonnaí gearra) feoil a bhí sna gabhálacha; chuimsigh 759 ngabháil san India codanna coirp 893 thíogar; agus bhain 403 ghabháil sa Téalainn le tíogair a phóraíodh i ngéibheann go príomha.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|title=Skin and Bones: Tiger Trafficking Analysis from January 2000 – June 2022|author=Wong, R. &amp; Krishnasamy, K.|date=2022|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC, Southeast Asia Regional Office|access-date=1 Márta 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240117215040/https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|archive-date=17 Eanáir 2024}}&lt;/ref&gt; Chuimsigh gabhálacha le linn Eanáir 2020 agus Meitheamh 2025 573 thíogar i measc 765 eachtra gabhála, ina measc sin 313 thíogar san India agus 127 dtíogar san Indinéis.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|title=Beyond Skin and Bones: A 25-Year Analysis of Tiger Seizures from 2000 to June 2025. (Tuairisc)|author=Wong, R. &amp; Krishnasamy, K.|date=2025|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC|access-date=11 Feabhra 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260317011016/https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|archive-date=17 Márta 2026}}&lt;/ref&gt;

Fuair gabhálacha sa Neipeal idir Eanáir 2011 agus Nollaig 2015 585 chuid coirp tíogair agus dhá chonablach iomlána in 19 gceantar.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trends, patterns, and networks of illicit wildlife trade in Nepal: A national synthesis|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.247|journal=Conservation Science and Practice|date=2020|issn=2578-4854|volume=2|issue=9|doi=10.1111/csp2.247|language=en|author=Paudel, P. K.; Acharya, K. P.; Baral, H. S.; Heinen, J. T. &amp; Jnawali, S. R.|bibcode=2020ConSP...2E.247P}}&lt;/ref&gt; Léiríonn sonraí gabhála ón India gurb iad seithí na dtíogar ar an chuid coirp is mó trádála, á leanúint ag crúba, cnámha agus fiacla le linn 2001–2021; chuaigh na bealaí gáinneála trí na stáit Maharashtra, Karnataka, Tamil Nadu agus Assam.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The tide of tiger poaching in India is rising! An investigation of the intertwined facts with a focus on conservation|url=https://link.springer.com/10.1007/s10708-022-10633-4|journal=GeoJournal|date=2022|issn=1572-9893|pmc=9005341|pmid=35431409|pages=753–766|volume=88|issue=1|doi=10.1007/s10708-022-10633-4|language=en|author=Nittu, G.; Shameer, T. T.; Nishanthini, N. K. &amp; Sanil, R.|bibcode=2023GeoJo..88..753N}}&lt;/ref&gt; Coigistíodh 292 chuid tíogair mhídhleathacha ag poirt iontrála SAM ó bhagáiste pearsanta, aerlasta agus phost idir 2003 agus 2012.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Patterns of illegal and legal tiger parts entering the United States over a decade (2003–2012)|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.622|journal=Conservation Science and Practice|date=2022|issn=2578-4854|volume=4|issue=3|doi=10.1111/csp2.622|language=en|author=Khanwilkar, S.; Sosnowski, M. &amp; Guynup, S.|bibcode=2022ConSP...4E.622K}}&lt;/ref&gt;

Tá tóir mhór ar chodanna tíogair le haghaidh an [[Leigheas traidisiúnta Síneach|leighis thraidisiúnta Shínigh]] ar bhagairt ollmhór do phobail na dtíogar atá ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Van Uhm, D. P.|date=2016|title=The Illegal Wildlife Trade: Inside the World of Poachers, Smugglers and Traders (Studies of Organized Crime)|pages=lgh. 224–226|publisher=Springer|location=New York}}&lt;/ref&gt; Nocht agallaimh le muintir na háite i Sundarbans na Bainglaidéise go maraíonn siad tíogair le haghaidh ithe áitiúil agus trádáil na seithí, cnáimhe agus feola mar dhíoltas as ionsaí agus ar mhaithe le fuadair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Who is killing the tiger Panthera tigris and why?|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316000491/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=46–54|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316000491|language=en|author=Saif, S.; Rahman, H. T. &amp; MacMillan, D. C.}}&lt;/ref&gt; Itheann Banglaidéisigh shaibhre codanna coirp tíogair cosúil le seithí, cnámha, fiacla agus fionnadh go háitiúil agus gáinneáiltear go mídhleathach ón Bhainglaidéis go 15 thír ar nós na hIndia, na Síne, na Malaeisia, na Cóiré, Vítneam, na Cambóide, na Seapáine agus na Ríochta Aontaithe trí theorainneacha talún, aerfoirt agus calafoirt.&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tigers at a crossroads: Shedding light on the role of Bangladesh in the illegal trade of this iconic big cat|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.12952|journal=Conservation Science and Practice|date=2023|issn=2578-4854|volume=5|issue=7|doi=10.1111/csp2.12952|language=en|author=Uddin, N.; Enoch, S.; Harihar, A.; Pickles, R. S. &amp; Hughes, A. C.|bibcode=2023ConSP...5E2952U}}&lt;/ref&gt; Gliú cnáimhe tíogair is ea an táirge tíogair is mó ceannaithe le haghaidh feidhmeanna leighis i [[Hanáí]] agus i [[Cathair Ho Chi Minh|gCathair Ho Chi Minh]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An updated analysis of the consumption of tiger products in urban Vietnam|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419307449|journal=Global Ecology and Conservation|date=2020|pages=e00960|volume=22|doi=10.1016/j.gecco.2020.e00960|language=en|author=Davis, E. O.; Willemsen, M.; Dang, V.; O'Connor, D. &amp; Glikman, J. A.|bibcode=2020GEcoC..2200960D}}&lt;/ref&gt; Póraíonn áiseanna &quot;feirm thíogair&quot; sa tSín agus in iardheisceart na hÁise tíogair le haghaidh a gcodanna coirp ach is cosúil gur measa an bhagairt do phobail fhiáine sa mhéid is go méadaíonn sé an t-éileamh atá ar tháirgí tíogair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/news/stories/5-things-tiger-king-doesnt-explain-about-captive-tigers/|teideal=Captive Tigers Aren’t Conservation|údar=Henry, L.|dáta=2020|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=19 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240220001943/https://www.worldwildlife.org/stories/5-things-tiger-king-doesn-t-explain-about-captive-tigers|archivedate=20 Feabhra 2024}}&lt;/ref&gt;

Bagairt eile in roinnt tíortha laistigh de raon an tíogair ná go maraíonn daoine áitiúla tíogair mar dhíoltas as ionsaí agus beathú ar bheostoc, mar sin cuireann an toradh seo den [[An choinbhleacht daonna-fiadhúlra|choinbhleacht daonna-fiadhúlra]] le hísliú an phobail fosta.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Characterizing human–tiger conflict in and around Ranthambhore Tiger Reserve, western India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-014-0895-z|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2015|issn=1612-4642|pages=255–261|volume=61|issue=2|doi=10.1007/s10344-014-0895-z|language=en|author=Singh, R.; Nigam, P.; Qureshi, Q.; Sankar, K.; Krausman, P. R.; Goyal, S. P. &amp; Nicholoson, K. L.|bibcode=2015EJWR...61..255S}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ecopsychosocial Aspects of Human–Tiger Conflict: An Ethnographic Study of Tiger Widows of Sundarban Delta, India|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.4137/EHI.S24899|journal=Environmental Health Insights|date=2016|issn=1178-6302|pmc=4712980|pmid=26792997|pages=EHI.S24899|volume=10|doi=10.4137/EHI.S24899|language=en|author=Chowdhurym, A. N.; Mondal, R.; Brahma, A. &amp; Biswas, M. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Living with tigers Panthera tigris : patterns, correlates, and contexts of human–tiger conflict in Chitwan National Park, Nepal|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001587/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=55–65|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001587|language=en|author=Dhungana, R.; Savini, T.; Karki, J. B.; Dhakal, M.; Lamichhane, B. R. &amp; Bumrungsri, S.|bibcode=2018Oryx...52...55D}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Unraveling the complexity of human–tiger conflicts in the Leuser Ecosystem, Sumatra|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/acv.12591|journal=Animal Conservation|date=2020|issn=1367-9430|pages=741–749|volume=23|issue=6|doi=10.1111/acv.12591|language=en|author=Lubis, M. I.; Pusparini, W.; Prabowo, S. A.; Marthy, W.; Tarmizi; Andayani, N. &amp; Linkie, M.|bibcode=2020AnCon..23..741L}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Settlements and plantations are sites of human–tiger interactions in Riau, Indonesia|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605322000667/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=476–480|volume=57|issue=4|doi=10.1017/S0030605322000667|language=en|author=Neo, W. H. Y.; Lubis, M. I. &amp; Lee, J. S. H.}}&lt;/ref&gt;

== Caomhnú ==
{{Main|Caomhnú an Tíogair}}
{{Tuilleadh Eolais|Tíogar na 21ú hAoise}}
{| class=&quot;wikitable sortable floatright&quot;
|+ Pobal domhanda na dtíogar fiáin
!Tír
!Bliain
!Meastachán
|-
| {{flagicon|India}} [[An India]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |3,167–3,682&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Qureshi, Q.; Jhala, Y. V.; Yadav, S. P. &amp; Mallick, A.|date=2023|url=https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf|title=Status of tigers, co-predators and prey in India 2022 (PDF)|publisher=National Tiger Conservation Authority &amp; Wildlife Institute of India|location=Deilí Nua, Dehradun}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240505145403/https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf |date=2024-05-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flagicon|Russia}} [[An Rúis]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |573–600&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Global Tiger Recovery Program 2.0 (2023-34)|url=https://globaltigerforum.org/global-tiger-recovery-program-2-0-2023-34/|dátarochtana=01-12-2025|language=en-US|foilsitheoir=Global Tiger Forum}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Indonesia}}[[An Indinéis]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |393&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Nepal}}[[Neipeal]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |316–355&lt;ref&gt;{{cite book|year=2022|title=Status of Tigers and Prey in Nepal 2022|location=Kathmandu, Neipeal|publisher=Department of National Parks and Wildlife Conservation and Department of Forests and Soil Conservation. Ministry of Forests and Environment|url=https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|author=DNPWC &amp; DFSC}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf |date=2023-04-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Thailand}}[[An Téalainn]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |148–189&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Malaysia}}[[An Mhalaeisia]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |&lt;150&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Bhutan}}[[An Bhútáin]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |131&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Department of Forests and Park Services|date=2023|title=National Tiger Survey 2021–22|publisher=Rialtas na Bútaine|location=Thimphu}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Bangladesh}}[[An Bhanglaidéis]]|| 2022|| align=&quot;right&quot; |118–122&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Begum, S.|date=30 Iúil 2024|title=Tiger population in Sundarban rises by 8-10pc in 2024|publisher=Daily Observer|url=https://www.observerbd.com/news.php?id=482816}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|China}}[[An tSín]]|| 2022 || align=&quot;right&quot;|&gt;60&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Myanmar}}[[Maenmar]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |28&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| '''Iomlán'''|| || align=&quot;right&quot; |'''5,638–5,899'''
|}
Cosaítear an tíogar go hidirnáisiúnta faoi [[CITES|Fhoscríbhinn I CITES]] a chuireann cosc ar thrádáil tíogar beo agus ar a gcodanna coirp.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Tá cosc ar sheilg an tíogair ón bhliain 1952 sa [[An Rúis|Rúis]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 202.&lt;/ref&gt; Tá sé á chosaint sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] ón bhliain 1969 agus á chosaint ina iomlán ón bhliain 1995.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Action Plan of Bhutan 2018-2023|url=https://www.researchgate.net/doi/10.13140/RG.2.2.14890.70089|date=2018|doi=10.13140/RG.2.2.14890.70089|language=en|author=Tandin Tandin, Ugyen Penjor, Tshering Tempa, Phub Dhendup, Sangay Dorji, Sonam Wangdi, Vijay Moktan}}&lt;/ref&gt; Tugtar an leibhéal cosanta is airde don tíogar san India faoi réir [[An tAcht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972 (India)|an tAcht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972]], ón bhliain sin ar aghaidh.&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Aryal, R. S.|date=2004|title=CITES Implementation in Nepal and India|journal=Law, Policy and Practice|location=Kathmandu|publisher=Bhrikuti Academic Publications. ISBN 99933-673-4-6}}&lt;/ref&gt; Tá sé cosanta in [[Neipeal]] agus sa Bhainglaidéis ón bhliain 1973.&lt;ref name=&quot;:26&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; Cosaítear go hiomlán ón bhliain 1976 ar aghaidh sa [[An Mhalaeisia|Mhalaeisia]] faoi réir an Achta um Chosaint Fiadhúlra&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|title=The Malayan Tiger Conservation Programme (PDF) (Tuairisc)|author=Malaysian Conservation Alliance for Tigers|date=2006|publisher=Kuala Lumpur: Department of Wildlife and National Parks Peninsular Malaysia|access-date=9 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409203438/https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|archive-date=9 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt; agus d'ardaigh Acht um Chaomhnú Fiadhúlra na tíre sin a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 2010 na pionóis ar mhaithe le coireanna atá bainteach leis an fhiadhúlra.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Tá sé cosanta san [[An Indinéis|Indinéis]] ón bhliain 1990.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|title=Conservation Strategy and Action Plan for the Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) Indonesia 2007-2017. (PDF)|author=Ministry of Forestry|date=2007|publisher=Jakarta: Government of Indonesia|access-date=12 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923144656/https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|archive-date=23 Meán Fómhair 2023}}&lt;/ref&gt; Cuireadh cosc ar thrádáil codanna coirp an tíogair i bhfeidhm sa [[An tSín|tSín]] sa bhliain 1993.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Transnational environmentalism and entanglements of sovereignty: The tiger campaign across the Himalayas|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0962629812000741|journal=Political Geography|date=2012|pages=408–418|volume=31|issue=7|doi=10.1016/j.polgeo.2012.06.003|language=en|author=Yeh, E. T.}}&lt;/ref&gt; Cuireadh an tAcht um Chaomhnú agus Chosaint an Fhiadhúlra i bhfeidhm sa [[An Téalainn|Téalainn]] sa bhliain 2019 chun dul i ngleic le póitseáil agus trádáil na gcodanna coirp.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|teideal=The future of Panthera tigris in Thailand and globally|údar=Kampongsun, S.|dáta=2022|language=en|work=IUCN|foilsitheoir=IUCN|dátarochtana=8 Aibreán 2024|archiveurl=https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|archivedate=11 Mí na Samhna 2023}}&lt;/ref&gt;


Tá an chuma ar an scéal nach bhfuil ach 5000-7000 tíogar fágtha ar domhan. Meastar go bhfuil níos lú na 2500 tíogar fásta sa nádúr. Timpeall na bliana 1900 bhí 100,000 tíogar ann. Bhí naoi bhfospeiceas ann tráth. Ach tá tíogar Bhailí, an tíogar Iávach agus an tíogar Caispeach imithe in éag. Níl ach sé fhospeiceas ann anois, agus iad uile i mbaol:

* An [[Tíogar Bheangál]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Bengal tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bengal_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-12-11|language=en}}&lt;/ref&gt; níos lú na 2000 fágtha
* An [[Tíogar Ind-Síneach]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Indochinese tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Indochinese_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-09-12|language=en}}&lt;/ref&gt; 1200-1800
* An [[Tíogar Malaech]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Malayan tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Malayan_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-12-28|language=en}}&lt;/ref&gt; 600-800
* An [[Tíogar Sumatrach]]: 400-500
* An [[Tíogar Amúrach]] (sa [[An tSibéir|tSibéir]]): 400-550. Sna 1940idí ní raibh ach 40 tíogar Amúrach fágtha ach tá suas le 550 ann anois mar cuireadh stop leis an sealgaireacht.
* [[Tíogar na Síne Theas]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=South China tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/South_China_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-11-27|language=en}}&lt;/ref&gt; díobhaí sa nádúr; 59 i zúnna

Tá a ghnáthóg á chailliúint ag an tíogar. Tá an fuadach tíograch coitianta agus maraítear tíogair beagnach gach lá mar úsáidtear a bhfionnadh agus a gcoirp sa leigheas traidisiúnta.


== Féach freisin ==

* An [[Tíogar Sumatrach]] agus an [[Tíogar Amúrach]]
* [[An Tíogar Ceilteach]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Leabharliosta ==
* {{Citation |last=Thapar |first=V. |title=Tiger: The Ultimate Guide |date=2004 |url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up |place=Deilí Nua |publisher=CDS Books |isbn=1-59315-024-5}}
* {{Citation |last=Green |first=S. |title=Tiger |date=2006 |issue=2 |place=Londain |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-86189-276-8}}
* {{Citation |title=The Encyclopedia of Mammals |date=2001 |issue=2 |editor-last=MacDonald |editor-first=D. |place=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-7607-1969-5}}
* {{Citation |last=Tilson |first=R. |title=Tigers of the World: The Science, Politics and Conservation of Panthera tigris |date=2010 |issue=2 |place=Londain |publisher=Academic Press |isbn=978-0-08-094751-8 |last2=Nyhus |first2=P. J.}}
* {{Citation |last=Mills |first=S. |title=Tiger |date=2004 |url=https://archive.org/details/tiger0000mill/mode/2up |archive-url= |place=Richmond Hill |publisher=Firefly Books |isbn=1-55297-949-0}}
* {{Citation |last=Schaller |first=G. B. |title=The Deer and the Tiger: A Study of Wildlife in India |date=1967 |url=https://archive.org/details/deertigerstudyof0000scha/page/n419/mode/2up |place=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-73631-8}}
* {{Citation |last=Seidensticker |first=J |title=Riding the Tiger: Tiger Conservation in Human-Dominated Landscapes |date=1999 |url=https://archive.org/details/ridingtigertiger00unse |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64835-6 |last2=Christie |first2=S |last3=Jackson |first3=P}}
* {{Citation |last=Sludskii |first=A. A. |title=Tiger Panthera tigris Linnaeus, 1758 |date=1992 |work=Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola [Mamaigh an Aontais Shóivéadaigh] |volume=II, Part 2. Carnivora (Hyaenas and Cats) |pages=95–202 |editor-last=Heptner |editor-first=V. G. |editor-last2=Sludskii |editor-first2=A. A. |url=https://archive.org/stream/mammalsofsov221992gept#page/94/mode/2up |place=Washington DC |publisher=Smithsonian Institution and the National Science Foundation |isbn=978-90-04-08876-4}}

{{síol ainmhí}}
[[Catagóir:Tíogair]]
[[Catagóir:Cait]]</text>
      <sha1>ek5x2zklr6ak21h93zxlxwk9622sz9n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322340</id>
      <parentid>1322332</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>/* Caomhnú */</comment>
      <origin>1322340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132861" sha1="6j1r0mbmutw1yfzf4w5x640u5apsvg2" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:A walk with the Tigress.webm|thumb|right|tíogar]]
Is cat mór é an '''tíogar''' ('''''Panthera tigris''''')&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Panthera%20tigris/|title=“Panthera tigris” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt; ar ball é den ghéineas ''[[Panthera]]'' a thagann ón [[An Áise|Áise]] ó dhúchas. Tá corp láidir matánach aige a bhfuil ceann agus lapaí móra, eireaball fada agus fionnadh flannbhuí le stríoca dubha atá ceartingearach don chuid is mó air. Rangaítear in naoi [[Fospeiceas|bhfospeiceas]] [[Holaicéineach|reatha]] é go traidisiúnta cé nach n-aithníonn roinnt daoine agus eagraíochtaí ach an dá fhospeiceas, tíogair na mórthíre Áisí agus tíogair oileáin na [[Oileáin Sunda|nOileán Sunda]].

Cuireann an tíogar faoi i bhforaoisí den chuid is mó, idir [[Foraois leathanduilleach agus mheasctha mheasartha|foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha]] agus [[Cónaiféar|buaircíneach]] i [[Cianoirthear na Rúise|gCianoirthear na Rúise]] agus [[Oirthuaisceart na Síne]] agus [[Foraois leathanduilleach thais thrópaiceach agus fhothrópaiceach|foraoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fothrópaiceacha]] i [[Fo-ilchríoch na hIndia|bhfo-ilchríoch na hIndia]] agus in [[Oirdheisceart na hÁise]]. Is [[buaicchreachadóir]] é an tíogar a chreachann [[Crúbach|crúbaigh]] roimh a ndéanann sé luíochán go príomha. Bíonn saol aonarach aige go hiondúil agus bíonn [[raon baile]] aige a chosnaíonn sé ar indibhidí den ghnéas chéanna. Cuimsíonn raon baile an fhireannaigh raoin go leor baineannach lena chúplálann sé. De ghnáth, beireann baineannaigh idir dhá agus trí choileán a fhanann lena máthair ar feadh dhá bhliain. Fágann na coileáin seo raon baile a máthar agus bunaíonn siad a raon féin nuair a bhíonn siad neamhspleách.

Ó bhlianta luatha na fichiú haoise, is in ísle a ndeachaigh raon dáilte na dtíogar agus ar a laghad 93% dá raon stairiúil caillte acu; tá siad [[Díothú áitiúil|díothaithe go háitiúil]] in [[Iarthar na hÁise|Iarthar]] agus i [[Lár na hÁise]] agus i gcodanna móra na [[An tSín|Síne]] chomh maith leis na hoileáin [[Iáva]] agus [[Bailí]]. Tá raon an tíogair scoilte go dona sa lá atá inniu ann. Liostaítear mar [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] é ar [[Liosta Dearg an AICD de Speicis i mBaol]] mar meastar gur laghdaigh a raon idir 53% go 68% ó bhí na 1990idí déanacha ann. Tá go leor bagairtí móra ag cur le stádas reatha na dtíogar idir [[Scriosadh gnáthóige|scriosadh]] agus [[Ilroinnt gnáthóige|ilroinnt a ngnáthóige]] mar gheall ar [[Dífhoraoisiú|dhífhoraoisiú]], [[póitseáil]] ar son a bhfionnaidh agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp ar mhaithe le cúrsaí leighis. Is íobartaigh na [[An choinbhleacht daonna-fiadhúlra|coinbhleachta daonna-fiadhúlra]] iad na tíogair fosta mar ionsaíonn agus creachann siad an beostoc i gceantair nach bhfuil mórán creach nádúrtha le fáil iontu. Tá cosaint dhlíthiúil ag an tíogar in chuile thír laistigh dá raon dáilte. Cuimsíonn cuir chuige náisiúnta pleananna gníomhaíochta, [[patróil fhrith-phóitseála]] agus scéimeanna monatóireachta líon na dtíogar. Bunaíodh [[Conair fhiadhúlra|conairí fiadhúlra]] i gcuid mhaith de na tíortha laistigh dá raon agus tá athbhunú tíogar pleanáilte iontu.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://www.iucnredlist.org/species/15955/214862019|date=2021-12-15|doi=10.2305/iucn.uk.2022-1.rlts.t15955a214862019.en|language=en|author=Goodrich, J., Wibisono, H., Miquelle, D., Lynam, A.J., Sanderson, E., Chapman, S., Gray, T.N.E., Chanchani, P. &amp; Harihar, A.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|publisher=IUCN}}&lt;/ref&gt;

Tá an tíogar ar cheann de na [[Mórfhána carasmatach|mórfhánaí carasmatacha]] is mó a bhfuil tóir air ar fud an domhain. Bhíodh an tíogar i ngéibheann ón chéad lá riamh agus traenáladh é chun seónna a chur ar fáil i [[Sorcas|sorcais]] agus cláracha siamsaíochta eile. Chonacthas an tíogar go forleathan i [[miotaseolaíocht]] agus i [[Béaloideas|mbéaloideas]] ársa na gcultúr fud fad a raon stairiúil agus [[Léirithe cultúrtha an tíogair|chonacthas fós i gcultúr]] ar fud an domhain é sa lá atá inniu ann. 

== Sanasaíocht ==
Síolraíonn an [[Seanbhéarla]] ''tigras'' ón [[Seanfhraincis|tSeanfhraincis]] ''tigre'', ón [[An Laidin|Laidin]] ''tigris'', ar iasacht é de ''tigris'' ([[An tSean-Ghréigis|Sean-Ghréigis]]: τίγρις).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Liddell, H. G. &amp; Scott, R. (Sir Henry Stuart Jones, Roderick McKenzie eag.)|date=1940|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dti%2Fgris|title=&quot;τίγρις&quot;.|journal=A Greek-English Lexicon|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|accessdate=21 Feabhra 2021}}&lt;/ref&gt; Ón aimsir ársa, meastar go síolraíonn an focal ''tigris'' ón fhocal [[An Airméinis|Arméiniseach]] nó [[An Pheirsis|Pheirsiseach]] ar 'saighead' ar féidir leis a bheith ina bhunús d'ainm abhainn na [[An Tígris|Tigrise]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Varro, M. T.; Kent, R. G.|date=1938|url=https://archive.org/details/onlatinlanguage01varruoft/page/96/mode/2up|title=&quot;De lingua latina&quot; [On the Latin Language]|journal=&quot;XX. Ferarum vocabula&quot; [XX. The names of wild beasts]|pages=lgh. 94-97|publisher=W. Heinemann|location=Londain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Naming the Tiger in the Early Modern World|url=https://www.jstor.org/stable/26560471|journal=Renaissance Quarterly|date=2017|issn=0034-4338|pages=977–1006|volume=70|issue=3|author=David Thorley|doi=10.1086/693884. JSTOR 26560471}}&lt;/ref&gt; Sa lá atá inniu ann, áfach, glactar leis gur [[comhainm]] atá iontu agus nach bhfuil gaol ar bith ann idir ainm an ainmhí agus na habhann.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tacsanomaíocht ==
Rinne an luibheolaí Sualannach [[Carl von Linné]] an chéad chur síos eolaíoch ar an tíogar ina shaothar ''[[Systema Naturae]]'', áit a bhaist sé an [[Ainmníocht dhéthéarmach|t-ainm déthéarmach]] ''Felis tigris'' air, mar ba ghnách an géineas ''Felis'' a úsáid le haghaidh na gcat uilig ag an am. Bunaítear an [[cur síos eolaíoch]] ar chuir síos a rinne nádúraithe níos luaithe amhail [[Conrad Gessner]] agus [[Ulisse Aldrovandi]].&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot;&gt;{{luaigh foilseachán|author=Linnaeus, C.|year=1758|title=[https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up &quot;Felis tigris&quot;] Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|language=la|issue=decima, reformata|pages=lch. 41}}&lt;/ref&gt; Is in 1929 a chuir [[Reginald Innes Pocock]] an speiceas sa ghéineas ''[[Panthera]]'' faoin ainm dhéthéarmach ''Panthera tigris''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1929|title=Tigers|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=33|issue=3|pages=lgh. 505–541|url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n133}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Fospeiceas ===
{{Anchor|Pobail}}Moladh naoi [[Fospeiceas|bhfospeiceas]] tíogar reatha ([[An Sealad Holaicéineach|Holaicéineach]]) idir luathbhlianta na 19ú hAois agus na 21ú hAois agus is iad sin na tíogair [[tíogar Bheangál|Bheangál]], [[Tíogar Malaech|Mhalaecha]], [[Tíogar Ind-Síneach|Ind-Síneacha]], [[Tíogar na Síne Theas|na Síne Theas]], [[Tíogar Amúrach|Amúracha]], [[Tíogar Caispeach|Chaispeacha]], [[Tíogar Iávach|Iávacha]], [[Tíogar Bailí|Bhailí]] agus [[Tíogar Sumatrach|Shumatracha]].&lt;ref name=&quot;MSW3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[W. Chris Wozencraft|Wozencraft, W. C.]]|date=2005|title=Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference|issue=3|publisher=Johns Hopkins University Press ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.|pages=lch. 546|coauthors=[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=14000259 &quot;Species ''Panthera tigris''&quot;] In [[Don E. Wilson|Wilson, D. E.]]; Reeder, D. M. (eag.)|url=http://www.google.com/books?id=JgAMbNSt8ikC&amp;pg=PA546}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Wilting2015/&gt; Ceistíodh [[Bailíocht ainmnithe (zó-eolaíocht)|bailíocht]] cuid mhaith de na fospeicis seo sa bhliain 1999 mar bhí sé de nós an tráth sin idirdhealú a dhéanamh bunaithe ar dhath agus fhaid an fhionnaidh, patrúin stríoca agus méid na n-eiseamlár i mbailiúcháin [[Iarsmalann stair an dúlra|iarsmalanna stair an dúlra]] ar féidir nach n-ionadaíonn siad an pobal ar fad. Moladh gur cheart dhá fhospeiceas bailí tíogar a aithint, is iad sin ''P. t. tigris'' ar mhórthír na hÁise agus an speiceas níos lú ''P. t. sondaica'' sna [[Na hOileáin Sunda Mór|hOileáin Sunda Mór]].&lt;ref name=&quot;Kitchener1999&quot;&gt;Kitchener, A. (1999). &quot;Tiger distribution, phenotypic variation and conservation issues&quot; in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999|lgh=19–39|lua=ref=Seidensticker, J.; Christie, S.; Jackson, P.}}, lgh. 19-39&lt;/ref&gt;

D'athdhearbhaíodh an moladh dhá fhospeicis arís sa bhliain 2015 trí anailís chuimsitheach a dhéanamh ar thréithe moirfeolaíocha, éiceolaíocha agus [[ADN miteacoindreach|ADN miteacoindreacha]] (mtADN) chuile fhospeiceas toimhdean tíogar.&lt;ref name=&quot;Wilting2015&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Planning tiger recovery: Understanding intraspecific variation for effective conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4640610/|journal=Science Advances|date=Mí an Mheithimh 2015|issn=2375-2548|pmc=4640610|pmid=26601191|pages=e1400175|volume=1|issue=5|doi=10.1126/sciadv.1400175|author=Wilting, A.; Courtiol, A.; Christiansen, P.; Niedballa, J.; Scharf, A. K.; Orlando, L.; Balkenhol, N.; Hofer, H.; Kramer-Schadt, S.; Fickel, J. &amp; Kitchener, A. C.}}&lt;/ref&gt;
In 2017, d'athbhreithnigh Tascfhórsa Catrangaithe Ghrúpa Sainréimse Cat an AICD tacsanomaíocht ''[[felid]]'' de réir an mholta dhá fhospeiceas 2015 agus níor aithníodh ach ''P. t. tigris'' agus ''P. t. sondaica'' amháin.&lt;ref name=&quot;catsg&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Kitchener, A. C.; Breitenmoser-Würsten, C.; Eizirik, E.; Gentry, A.; Werdelin, L.; Wilting, A.; Yamaguchi, N.; Abramov, A. V.; Christiansen, P.; Driscoll, C.; Duckworth, J. W.; Johnson, W.; Luo, S.-J.; Meijaard, E.; O'Donoghue, P.; Sanderson, J.; Seymour, K.; Bruford, M.; Groves, C.; Hoffmann, M.; Nowell, K.; Timmons, Z. &amp; Tobe, S.|date=2017|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y#page=66|title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group (PDF).|journal=Cat News (Special Issue 11)|pages=lgh. 66-68}}&lt;/ref&gt; Léirigh torthaí staidéar seicheamhaithe géinte iomláin 2018 de 32 shampla ón sé fhospeiceas toimhdean beo—an tíogar Bheangál, Malaech, Ind-Síneach, na Síne Theas, Amúrach agus Sumatrach—gur [[Clád|cláid]] shoiléire faoi leith iad.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Genome-Wide Evolutionary Analysis of Natural History and Adaptation in the World’s Tigers|url=https://www.cell.com/current-biology/abstract/S0960-9822(18)31214-4|journal=Current Biology|date=2018|issn=0960-9822|pmid=30482605|pages=3840–3849.e6|volume=28|issue=23|doi=10.1016/j.cub.2018.09.019|language=English|author=Liu, Y.-C.; Sun, X.; Driscoll, C.; Miquelle, D. G.; Xu, X.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Smith, J. L. D.; O'Brien, S. J. &amp; Luo, S.-J.}}&lt;/ref&gt; Chomhthacaíodh leis na torthaí arís in 2021 agus 2023.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Recent Evolutionary History of Tigers Highlights Contrasting Roles of Genetic Drift and Selection|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8136513/|journal=Molecular Biology and Evolution|date=2021|issn=1537-1719|pmc=8136513|pmid=33592092|pages=2366–2379|volume=38|issue=6|doi=10.1093/molbev/msab032|author=Armstrong, E. E.; Khan, A.; Taylor, R. W.; Gouy, A.; Greenbaum, G.; Thiéry, A; Kang, J. T.; Redondo, S. A.; Prost, S.; Barsh, G.; Kaelin, C.; Phalke, S.; Chugani, A.; Gilbert, M.; Miquelle, D.; Zachariah, A.; Borthakur, U.; Reddy, A.; Louis, E.; Ryder, O. A.; Jhala, Y. V.; Petrov, D.; Excoffier, L.; Hadly, E. &amp; Ramakrishnan, U.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wang2023&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Population genomic analysis provides evidence of the past success and future potential of South China tiger captive conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10111772/|journal=BMC biology|date=2023|issn=1741-7007|pmc=10111772|pmid=37069598|pages=64|volume=21|issue=1|doi=10.1186/s12915-023-01552-y|author=Wang, C.; Wu, D. D.; Yuan, Y. H.; Yao, M. C.; Han, J. L.; Wu, Y. J.; Shan, F.; Li, W. P.; Zhai, J. Q.; Huang, M; Peng, S. H.; Cai, Q .H.; Yu, J. Y.; Liu, Q. X.; Lui, Z. Y.; Li, L. X.; Teng, M. S.; Huang, W.; Zhou, J. Y.; Zhang, C.; Chen, W. &amp; Tu, X. L.}}&lt;/ref&gt; Léirigh staidéar sa bhliain 2023 go bhfuil bailíocht ag an naoi bhfospeiceas reatha ar fad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ancient DNA reveals genetic admixture in China during tiger evolution|url=https://www.nature.com/articles/s41559-023-02185-8|journal=Nature Ecology &amp; Evolution|date=2023-11|issn=2397-334X|pages=1914–1929|volume=7|issue=11|doi=10.1038/s41559-023-02185-8|language=en|author=Sun, X.; Liu, Y.-C.; Tiunov, M. P.; Gimranov, D. O.; Zhuang, Y.; Han, Y.; Driscoll, C. A.; Driscoll, C. A.; Pang, Y.; Li, C.; Pan, Y; Velasco, M. S.; Gopalakrishnan, S.; Yang, R.-Z.; Li, B.-G.; Jin, K.; Xu, X.; Uphyrkina, O.; Huang, Y.; Wu, X.-H.; Gilbert, M. T. P.; O'Brien, S. J.; Yamaguchi, N. &amp; Luo, S.-J.}}&lt;/ref&gt; Deir an Grúpa Sainréimse Cat &quot;Given the varied interpretations of data, the [subspecific] taxonomy of this species is currently under review by the IUCN SSC Cat Specialist Group.&quot; nó i nGaeilge &quot;Mar gheall ar na léirmhínithe éagsúla ar an dáta, tá Grúpa Sainréimse Cat SSC an AICD ag déanamh athbhreithnithe ar thacsanomaíocht [fhospeiceasach] an speicis seo&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Tiger|url=http://www.catsg.org/index.php?id=124|work=www.catsg.org|dátarochtana=2025-11-27|language=|údar=CatSG|archivedate=2014-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141112171012/http://www.catsg.org/index.php?id=124}}&lt;/ref&gt;

Tá na táblaí thíos bunaithe ar [[Tacsanomaíocht (bitheolaíocht)|rangú]] an tíogair mar a bhí in 2005&lt;ref name=MSW3/&gt; agus tugann siad rangú 2017 an Tascfhórsa Catrangaithe le fios chomh maith.&lt;ref name=catsg/&gt;{{clear}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: centre;&quot; | ''Panthera tigris tigris'' {{small|(Linnaeus, 1758)}}&lt;ref name=Linn1758/&gt;
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Bheangál]] 
{{small|ainm déthéarmach ''P. t. tigris'' (von Linné, 1758)}}&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt;
| | Cuireann pobal an tíogair seo faoi ar [[fo-ilchríoch na hIndia|fho-ilchríoch na hIndia]].&lt;ref name=&quot;Jackson1996&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Nowell, K. &amp; Jackson, P.|date=1996|url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1996-008.pdf#page=80|title=&quot;Tiger, Panthera tigris (Linnaeus, 1758)&quot; (PDF).|volume=|pages=lgh. 55-65|publisher=IUCN. ISBN 2-8317-0045-0|location=Gland, Switzerland|journal=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan}}&lt;/ref&gt; Tá fionnadh níos giorra ar an tíogar Bheangál ná mar atá orthu ó thuaidh&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1939|url=https://archive.org/stream/PocockMammalia1/pocock1#page/n247/mode/2up|title=&quot;Panthera tigris&quot;|journal=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Vol. Mammalia|volume=Vol. 1|pages=lgh. 197–210|publisher=T. Taylor and Francis, Ltd|location=Londain}}&lt;/ref&gt;, le dath idir [[ciarbhuí]] agus cróchdhearg air&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite report|title=Indian National Studbook of the Bengal Tiger (''Panthera tigris tigris'') |publisher=Central Zoo Authority, Wildlife Institute of India |date=2011 |url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Bengal%20Tiger%20Studbook%202011.pdf |last1=Srivastav|first1=A. |last2=Malviya |first2=M. |last3=Tyagi |first3=P. C.|last4=Nigam |first4=P. |name-list-style=amp |access-date=27 May 2024}}&lt;/ref&gt; agus polláirí atá measartha fada agus caol.&lt;ref name=&quot;Mazák2010&quot;/&gt;
| |[[File:Adult male Royal Bengal tiger.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Extinction|†]] [[Tíogar Caispeach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. virgata'' ([[Johann Karl Wilhelm Illiger|Illiger]], 1815)}}&lt;ref name=&quot;Illiger&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Illiger, K.|date=1815|title=Überblick der Säugethiere nach ihrer Verteilung über die Welttheile|journal=Abhandlungen der Königlichen Preußischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin 1804–1811|pages=lgh. 39-159|publisher=Realschul-Buchhandlung|location=Berlin|url=https://bibliothek.bbaw.de/digitalisierte-sammlungen/akademieschriften/ansicht-akademieschriften?tx_bbaw_academicpublicationshow%5Baction%5D=show&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bcontroller%5D=AcademicPublication%5CVolume&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bpage%5D=195&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bvolume%5D=85&amp;cHash=f015ec3f9a13240a9559ebdcb88aafa4}}&lt;/ref&gt;
| |Bhíodh an pobal seo ag cur faoi ón Túirc go dtí an [[Muir Chaisp|Mhuir Chaisp]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Bhí fionnadh geal meirgeach rua le stríoca tanaí a bhí an-ghar dá gcéile air&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 137.&lt;/ref&gt; agus [[cnámh cúlphlaice]] leathan ar chúl a gcinn.&lt;ref name=Kitchener1999/&gt; Nocht anailís ghéiniteach gur garghaol leis an tíogar Amúrach a bhí ann.&lt;ref name=&quot;Driscoll2009&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mitochondrial Phylogeography Illuminates the Origin of the Extinct Caspian Tiger and Its Relationship to the Amur Tiger|url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0004125|journal=PLOS ONE|date=14 Ean 2009|issn=1932-6203|pmc=2624500|pmid=19142238|pages=e4125|volume=4|issue=1|doi=10.1371/journal.pone.0004125|language=en|author=Driscoll, C. A.; Yamaguchi, N.; Bar-Gal, G. K.; Roca, A. L.; Luo, S.; MacDonald, D. W. &amp; O'Brien, S. J.}}&lt;/ref&gt; Tá pobal an tíogair seo díothaithe ó bhí na 1970idí ann.&lt;ref name=Seidensticker1999/&gt;
| |[[File:Panthera tigris virgata.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Amúrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. altaica'' ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1844)}}&lt;ref name=&quot;Temminck&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Aperçu général et spécifique sur les Mammifères qui habitent le Japon et les Iles qui en dépendent|url=https://archive.org/details/faunajaponicasi00sieb/page/43|publisher=Lugduni Batavorum : Apud Auctorem|date=1844|coauthors=In Siebold, P. F. v.; Temminck, C. J.; Schlegel, H. (eag.).; Museum of Comparative Zoology Harvard University|author=Siebold, P. F. v.; Haan, W. de.; Temminck, C. J.; Schlegel, H.|journal=Fauna japonica, sive, Descriptio animalium, quae in itinere per Japoniam, jussu et auspiciis, superiorum, qui summum in India Batava imperium tenent, suscepto, annis 1823-1830|location=Leiden}}&lt;/ref&gt;
| |Tá cónaí ar an phobal seo tíogar i [[Cianoirthear na Rúise|gCianoirthear na Rúise]], in [[Oirthuaisceart na Síne]] agus b'fhéidir sa [[An Chóiré Thuaidh|Chóiré Thuaidh]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Tá gruaig fhada agus fionnadh tiubh ar an tíogar Amúrach.&lt;ref name=Temminck/&gt; Athraíonn a chúldath ó [[ócar]]-bhuí sa gheimhreadh go dath atá níos rua agus níos beoga tar éis a fholta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 131.&lt;/ref&gt; Tá an bhlaosc níos giorra agus níos leithne ná blaoscanna na dtíogar ó dheas.&lt;ref name=&quot;Mazák2010&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Craniometric variation in the tiger (Panthera tigris): Implications for patterns of diversity, taxonomy and conservation|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1616504708000621|journal=Mammalian Biology|date=2010-01-01|issn=1616-5047|pages=45–68|volume=75|issue=1|doi=10.1016/j.mambio.2008.06.003|author=Ji H. Mazák}}&lt;/ref&gt;
| |[[File:P.t.altaica Tomak Male.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar na Síne Theas]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. amoyensis'' ([[Max Hilzheimer|Hilzheimer]], 1905)}}&lt;ref name=Hilzheimer&gt;{{cite journal |last=Hilzheimer |first=M. |date=1905 |title=Über einige Tigerschädel aus der Straßburger zoologischen Sammlung |journal=Zoologischer Anzeiger |volume=28 |pages=594–599 |url=https://archive.org/details/zoologischeranze28deut/page/596}}&lt;/ref&gt;
| |Bhíodh an tíogar seo le fáil ó dheas i lár na Síne.&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Bhí blaoscanna ag an chúig [[Eiseamláir an chineáil|eiseamláir cineáil]] a raibh fiacla [[Fiacla carnasacha|carnasacha]] agus [[cúlfhiacail]] níos giorra acu ná tíogair ón India, cráiniam níos lú, [[logall súile]] a luigh níos gaire dá gcéile le [[Starr iar-logall súile|stairr iar-logall súile]] níos mó; bhí na craicinn sách buí le stríoca a bhí cosúil le [[rombas]].&lt;ref name=Hilzheimer/&gt; Tá [[haplaitíopa]] mtADN faoi leith aige de bharr a chrosphóraithe le seanghinealaigh tíogar.&lt;ref name=catsg/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An extinct and deeply divergent tiger lineage from northeastern China recognized through palaeogenomics|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9326283/|journal=Proceedings. Biological Sciences|date=2022-07-27|issn=1471-2954|pmc=9326283|pmid=35892215|pages=20220617|volume=289|issue=1979|doi=10.1098/rspb.2022.0617|author=Jiaming Hu, Michael V. Westbury, Junxia Yuan, Chunxue Wang, Bo Xiao, Shungang Chen, Shiwen Song, Linying Wang, Haifeng Lin, Xulong Lai, Guilian Sheng}}&lt;/ref&gt; Tá sé díothaithe san fhiántas mar ní fhacthas é go hoifigiúil ó bhí na 1970idí ann&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; agus ní mhaireann sé ach i ngéibheann anois.&lt;ref name=Wang2023/&gt;
| |[[File:2012 Suedchinesischer Tiger.JPG|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Ind-Síneach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. corbetti'' ([[Vratislav Mazák|Mazák]], 1968)}}&lt;ref name=&quot;Mazak1968&quot;&gt;{{cite journal |last=Mazák|first=V.|date=1968|title=Nouvelle sous-espèce de tigre provenant de l'Asie du sud-est|journal=Mammalia|volume=32|issue=1|pages=104–112|doi=10.1515/mamm.1968.32.1.104}}&lt;/ref&gt;
| |Faightear pobal an tíogair seo ar an [[Leithinis Ind-Síneach]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Tá cráiniam níos lú ná ceann an tíogair Bheangál ag eiseamláir an tíogair Ind-Sínigh agus is cosúil go bhfuil fionnadh níos dorcha le stríoca níos tanaí orthu.&lt;ref name=Mazak1968/&gt;&lt;ref name=&quot;mazak06&quot;&gt;{{cite journal|last1=Mazák|first1=J. H.|last2=Groves|first2=C. P.|name-list-style=amp|date=2006|title=A taxonomic revision of the tigers (''Panthera tigris'') of Southeast Asia|journal=Mammalian Biology|volume=71|issue=5|pages=268–287|doi=10.1016/j.mambio.2006.02.007|bibcode=2006MamBi..71..268M|url=http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|access-date=15 January 2024|archive-date=31 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|url-status=live|author=Mazák, J. H. &amp; Groves, C. P.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf |date=31 Bealtaine 2023 }}&lt;/ref&gt;
| |[[File:Panthera tigris corbetti (Tierpark Berlin) 832-714-(118).jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Malaech]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. jacksoni'' (Luo et al., 2004)}}&lt;ref name=&quot;Luo04&quot;&gt;{{cite journal |date=2004|title=Phylogeography and genetic ancestry of tigers (''Panthera tigris'')|journal=[[PLOS Biology]]|volume=2|issue=12|pmid=15583716|pmc=534810|doi=10.1371/journal.pbio.0020442|author=Luo, S.-J.; Kim, J.-H.; Johnson, W. E.; van der Walt, J.; Martenson, J.; Yuhki, N.; Miquelle, D. G.; Uphyrkina, O.; Goodrich, J. M.; Quigley, H. B.; Tilson, R.; Brady, G.; Martelli, P.; Subramaniam, V.; McDougal, C.; Hean, S.; Huang, S.-Q.; Pan, W.; Karanth, U. K.; Sunquist, M.; Smith, J. L. D. &amp; O'Brien, S. J.|pages=e442}}&lt;/ref&gt;
| |Moladh an tíogar Malaech mar fhospeiceas faoi leith bunaithe ar dhifríocht idir a mtADN agus a [[Seicheamh aigéid núicléasaigh|sheichimh mhionsatailíte]] agus iad an tíogair Ind-Sínigh.&lt;ref name=Luo04/&gt; Níl difríocht rómhór idir dath a fhionnaidh ná méid a bhlaoisce agus iad an tíogair Ind-Sínigh ach an oiread.&lt;ref name=mazak06/&gt; Níl aon teorainn shoiléir idir phobail tíogar i dtuaisceart na [[An Mhalaeis|Malaeise]] agus deisceart na [[An Téalainn|Téalainne]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
| |[[File:2012-09-15 Tierpark Berlin 26 (cropped).jpg|frameless]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: centre;&quot; | ''Panthera tigris sondaica'' {{small|(Temminck, 1844)}}&lt;ref name=catsg/&gt;
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| †[[Tíogar Iávach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sondaica'' (Temminck, 1944)}}&lt;ref name=Temminck/&gt;
| |Rinneadh cur síos ar an tíogar seo bunaithe ar líon seithí anaithnid a raibh gruaig ghearr mhín orthu.&lt;ref name=Temminck/&gt; Bhí tíogair de bhunadh [[Iáva]] measartha beag i gcomparáid le tíogair na mórthíre Áisí, bhí blaoscanna sách fada acu i gcomparáid leis an tíogar Shumatrach agus bhí stríoca níos faide, níos tanaí agus níos iomadúla acu.&lt;ref name=mazak06/&gt; Meastar go bhfuil pobal an tíogair Iávaigh díothaithe ó bhí na 1980idí ann. &lt;ref name=Seidensticker1999/&gt;
| |[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een groep mannen en kinderen poseert bij een pas geschoten tijger te Malingping in Bantam West-Java TMnr 10006636.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| †[[Tíogar Bailí]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. balica'' ([[Ernst Schwarz (zoologist)|Schwarz]], 1912)}}&lt;ref name=Schwarz&gt;{{cite journal |last=Schwarz |first=E. |date=1912 |title=Notes on Malay tigers, with description of a new form from Bali |journal=Annals and Magazine of Natural History |pages=324–326 |series=8 |volume=10 |issue=57 |doi=10.1080/00222931208693243 |url=https://archive.org/stream/annalsmagazineof8101912lond#page/324/mode/2up}}&lt;/ref&gt;
| | Bhíodh an tíogar seo le fáil ar [[Bailí|Bhailí]] agus bhí fionnadh níos gile air agus blaosc níos lú aige ná mar a bhí ag an tíogar Iávach.&lt;ref name=Schwarz/&gt;&lt;ref name=&quot;der-tiger&quot;&gt;{{cite book |author=Mazak, V.|year=2004|title=''Der Tiger''|publisher=Westarp Wissenschaften Hohenwarsleben|location=Madgeburg|isbn=978-3-89432-759-0|language=de}}&lt;/ref&gt; Gné tipicúil de bhlaoscanna an tíogair Bhailí ná an cnámh cúlphlaice caol atá cosúil le blaosc an tíogar Iávach.&lt;ref&gt;{{cite journal |date=1978|title=Skin and Skull of the Bali Tiger, and a list of preserved specimens of ''Panthera tigris balica'' (Schwarz, 1912)|journal=[[Zeitschrift für Säugetierkunde]]|volume=43|issue=2|pages=108–113|author=Mazák, V.; Groves, C. P. &amp; Van Bree, P.}}&lt;/ref&gt; Tá an pobal seo díothaithe ó bhí na 1940idí ann.&lt;ref name=&quot;Seidensticker1999&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Riding the tiger : tiger conservation in human-dominated landscapes|url=http://archive.org/details/ridingtigertiger00unse|publisher=[London] : Zoological Society of London; Cambridge [England]; New York : Cambridge University Press|date=1999|coauthors=Better World Books|author=Seidensticker, J.; Christie, S. &amp; Jackson, P.|pages=lgh. xv-xx}}&lt;/ref&gt;
| |[[File:Bali tiger zanveld.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Sumatrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sumatrae'' ([[Reginald Innes Pocock|Pocock]], 1929)}}&lt;ref name=Pocock1929&gt;{{cite journal |last=Pocock |first=R. I. |date=1929 |title=Tigers |journal=[[Journal of the Bombay Natural History Society]] |volume=33 |pages=505–541 |url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n185}}&lt;/ref&gt;
| Bhí fionnadh dorcha ar an chéad eiseamlár den tíogar seo arb as [[Sumatra]] dó.&lt;ref name=Pocock1929/&gt; Tá gruaig sách fada um aghaidh an tíogair Shumatraigh&lt;ref name=Jackson1996/&gt; agus tá stríoca tiubha coirp chomh maith le [[cnámh sróine]] níos leithne agus níos lú aige ná mar atá ag na tíogair oileáin eile.&lt;ref name=mazak06/&gt;
| |[[File:Panthera tigris sumatrae (Sumatran Tiger) close-up.jpg|frameless]]
|}

=== Éabhlóid ===
{{Cladogram|{{clade
|label1=''[[Panthera]]''
|1={{clade
|1={{clade
|1=[[Liopard sneachta]] [[File:Schneeleoparden (Panthera uncia) Zoo Salzburg 2014 f white background.jpg|70px]]
|2='''Tíogar''' [[File:Tigress in Bandhavgarh NP white background.jpg|70px]]
}}
|2={{clade
|1=[[Iaguar]] [[File:Jaguar (Panthera onca palustris) male Three Brothers River white background.JPG|70px]]
|label2=&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
                |2={{clade
                    |1=[[Liopard]] [[File:Flickr - Rainbirder - Sassy Lassy white background.jpg|70px]]
                    |2=[[Leon]] [[File:Panthera leo -Ngorongoro, Tanzania-8b white background.jpg|70px]]
                    }}
}}
}}
}}|align=right|caption=Fíligineacht an ghéinis ''Panthera'' bunaithe ar staidéar [[ADN núicléach]] ó 2016&lt;ref name=Li_al2016&gt;{{cite journal |date=2016 |title=Phylogenomic evidence for ancient hybridization in the genomes of living cats (Felidae) |journal=Genome Research |volume=26 |issue=1 |pages=1–11 |doi=10.1101/gr.186668.114 |pmid=26518481 |pmc=4691742|author=Li, G.; Davis, B. W.; Eizirik, E.; Murphy, W. J.}}&lt;/ref&gt;}}Roinneann an tíogar an géineas ''Panthera'' leis an [[leon]], an [[liopard]], an [[iaguar]] agus an [[liopard sneachta]]. Léiríonn torthaí anailísí ginideacha gur [[comhspeiceas]] iad an tíogar agus an liopard sneachta agus gur scar a [[Ginealach|nginealaigh]] óna gcéile idir 2.70 agus 3.70 milliún bliain ó shin.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Supermatrix and species tree methods resolve phylogenetic relationships within the big cats, ''Panthera'' (Carnivora: Felidae)|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2010-07_56_1/page/68|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2010|volume=56|issue=1|pages=64–76|pmid=20138224|doi=10.1016/j.ympev.2010.01.036|bibcode=2010MolPE..56...64D|author=Davis, B. W.; Li, G. &amp; Murphy, W. J.}}&lt;/ref&gt; Léiríonn seicheamhú géinte iomláin an tíogair [[Athsheicheamh|athsheichimh]] atá ar chomhthreomhar leo i ngéanóm na gcat eile.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=The tiger genome and comparative analysis with lion and snow leopard genomes|doi=10.1038/ncomms3433|pmid=24045858|pmc=3778509|journal=Nature Communications|volume=4|year=2013|bibcode=2013NatCo...4.2433C|author=Cho, Y. S.; Hu, L.; Hou, H.; Lee, H.; Xu, J.; Kwon, S.; Oh, S.; Kim, H. M.; Jho, S.; Kim, S.; Shin, Y. A.; Kim, B. C.; Kim, H.; Kim, C. U.; Luo, S. J.; Johnson, W. E.; Koepfli, K. P.; Schmidt-Küntzel, A.; Turner, J. A.; Marker, L.; Harper, C.; Miller, S. M.; Jacobs, W.; Bertola, L. D.; Kim, T. H.; Lee, S.; Zhou, Q.; Jung, H. J.; Xu, X. &amp; Gadhvi, P.|pages=2443}}&lt;/ref&gt;

Rinneadh cur síos ar an speiceas iontaiseach ''[[Panthera palaeosinensis]]'' ón [[Pléisticéineach|Phléisticéineach]] luath i dtuaisceart na Síne mar shinsear féideartha tíogair nuair a aimsíodh é in 1924 ach creideann cláidistíocht an lae inniu go [[Bonnach (fíliginiteach)|bonnspeiceas]] é i gcomparáid le ''Panthera'' na linne seo.&lt;ref name=&quot;Mazák&quot;&gt;{{cite journal |year=2011|title=Oldest Known Pantherine Skull and Evolution of the Tiger|journal=PLOS ONE|volume=6|issue=10|doi=10.1371/journal.pone.0025483|pmid=22016768|bibcode=2011PLoSO...625483M|pmc=3189913|author=Mazák, J. H.; Christiansen, P. &amp; Kitchener, A. C.|pages=25483}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tseng&quot;&gt;{{cite journal |date=2014|title=Himalayan fossils of the oldest known pantherine establish ancient origin of big cats|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=281|issue=1774|doi=10.1098/rspb.2013.2686|pmid=24225466|pmc=3843846|author=Tseng, Z. J.; Wang, X.; Slater, G. J.; Takeuchi, G. T.; Li, Q.; Liu, J. &amp; Xie, G.}}&lt;/ref&gt; Bhí ''[[Panthera zdanskyi]]'' ina chónaí ann thart ar an am agus an áit chéanna agus moladh gur comhspeiceas leis an tíogar reatha a bhí ann nuair a imscrúdaíodh é sa bhliain 2014.&lt;ref name=Mazák/&gt; Ó 2023 ar aghaidh, áfach, meastar gur comhchiallach é ''P. palaeosinensis'' de ''P. zdanskyi'' in dhá staidéar a rinneadh ina dhiaidh sin nuair a thug siad faoi deara go luíonn na difríochtaí atá aige ón speiceas sin laistigh de réimse na n-éagsúlachtaí indibhidiúla.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The identity of the &quot;lion&quot;, ''Panthera principialis'' sp. nov., from the Pliocene Tanzanian site of Laetoli and its significance for molecular dating the pantherine phylogeny, with remarks on Panthera shawi (Broom, 1948), and a revision of Puma incurva (Ewer, 1956), the Early Pleistocene Swartkrans &quot;leopard&quot; (Carnivora, Felidae)|url=|journal=Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments|year=2023|volume=103|issue=2|pages=465–487|doi=10.1007/s12549-022-00542-2|bibcode=2023PdPe..103..465H|author=Hemmer, Helmut}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1080/08912963.2022.2034808|title=Discovery of jaguar from northeastern China middle Pleistocene reveals an intercontinental dispersal event|date=2023|journal=Historical Biology|volume=35|issue=3|pages=293–302|bibcode=2023HBio...35..293J|author=Jiangzuo, Q.; Wang, Y.; Ge, J.; Liu, S.; Song, Y.; Jin, C.; Jiang, H. &amp; Liu, J.}}&lt;/ref&gt; Is iad blúirí géill a aimsíodh i [[Contae Lantian|gContae Lantion]] na Síne an nochtadh is luaithe den tíogar reatha sa taifead iontaiseach a théann siar go dtí an Pléisticéineach luath.&lt;ref name=Mazák/&gt;

Aimsíodh iontaisí tíogair ón Mheán- go dtí an Luathphléisticéineach fud fad na Síne, Iáva agus Sumatra. I measc na bhfospeiceas réamhstairiúil tá ''[[Panthera tigris trinilensis]]'' agus ''[[Panthera tigris soloensis|P. t. soloensis]]'' de bhunadh Iáva agus Sumatra agus ''[[Panthera tigris acutidens|P. t. acutidens]]'' de bhunadh na Síne; fuarthas iontaisí tíogair ón Phléisticéineach dhéanach agus ón [[An Sealad Holaicéineach|Luathholaicéineach]] i [[Boirneo|mBoirneo]] agus [[Palawan]] na [[Na hOileáin Fhilipíneacha|nOileán Filipíneach]].&lt;ref name=&quot;Kitchener2009&quot;&gt;Kitchener, A. &amp; Yamaguchi, N. (2009). &quot;What is a Tiger? Biogeography, Morphology, and Taxonomy&quot; in {{harvnb|Tilson|Nyhus|2010|pp=|lgh=}}, lgh. 53–84&lt;/ref&gt; Tuairiscítear go bhfuil samplaí den tíogar ón Phléisticéineach Mheán-dheánach a fuarthas sa [[An tSeapáin|tSeapáin]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Japanese Archipelago sheltered cave lions, not tigers, during the Late Pleistocene|url=https://pnas.org/doi/10.1073/pnas.2523901123|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2026-02-10|issn=0027-8424|pmc=12890994|pmid=41587328|volume=123|issue=6|doi=10.1073/pnas.2523901123|language=en|author=Xin Sun, Lanhui Peng, Takumi Tsutaya, Qigao Jiangzuo, Yoshikazu Hasegawa, Yuxin Hou, Yu Han, Yan Zhuang, Nuno Filipe Gomes Martins, Jazmin Ramos Madrigal, Alberto J. Taurozzi, Meaghan Mackie, Gaudry Trochė, Jesper V. Olsen, Enrico Cappellini, Stephen J. O’Brien, M. Thomas P. Gilbert, Nobuyuki Yamaguchi, Shu-Jin Luo}}&lt;/ref&gt; 

Léiríonn torthaí staidéar [[fíleathíreolaíoch]] go bhfuil comhshinsear ag chuile speiceas tíogar beo a bhí beo idir 108,000 agus 72,000 bliain ó shin.&lt;ref name=&quot;Luo04&quot; /&gt; Tugann staidéar géinte le fios gur chrap pobal an tíogair thart ar 115,000 bliain ó shin de bharr oighrithe. Síolraíonn pobal reatha na dtíogar ó [[Díseart|dhíseart]] a bhí san Ind-sín agus a leath ar fud na háise tar éis na [[An uasmhéid oighrithe deireanach|huasmhéide oighrithe deireanaí]]. De réir mar a chóilínigh siad oirthuaisceart na Síne, mheasc sinsir an tíogair Ind-sínigh le pobal iarmharach tíogar.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Hibridí ===
{{Tuilleadh Eolais|Hibridí Feilideacha|Hibrid Panthera}}

Is féidir le tíogair [[crosphórú]] le cait ''Panthera'' eile agus is amhlaidh atá déanta acu i ngéibheann. Is é an [[leogar]] toradh phóraithe an tíogair bhaininn agus an leoin fhirinn agus is é an [[tígleon]] toradh phóraithe an tíogair fhirinn agus an leoin bhaininn.&lt;ref name=&quot;Gabryś&quot;&gt;{{cite journal |year=|title=Interspecific hybrids of animals-in nature, breeding and science–a review|journal=Annals of Animal Science|volume=21|issue=2|pages=403–415|doi=10.2478/aoas-2020-0082|author=Gabryś, J.; Kij, B.; Kochan, J. &amp; Bugno-Poniewierska, M.|date=2021|url=https://doi.org/10.2478%2Faoas-2020-0082}}&lt;/ref&gt; Cuireann an t-athair leoin géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh ach tá géin chomhfhreagrach srianta an fháis ón tíogar bhaineann in easnamh sa mhéid is go bhfásann leogair i bhfad níos mó ná ceachtar de speicis na dtuismitheoirí. Ní chuireann an tíogar fireann géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh os a choinne sin cé go gcuireann an leon baineann géin srianta an fháis ar aghaidh; mar sin, bíonn tígleoin thart ar chomhmhéid lena dtuismitheoirí.&lt;ref name=&quot;imprinting&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Genomic Imprinting|url=https://learn.genetics.utah.edu/content/epigenetics/imprinting/|dátarochtana=2025-12-01|language=en|foilsitheoir=Genetic Science Learning Center, Utah}}&lt;/ref&gt; Toisc gur minic a fhorbraíonn siad éalanga ón bhroinn a mbaineann baol báis leo, glactar le pórú na hibridí mar nós neamheiticiúil.&lt;ref name=&quot;Gabryś&quot; /&gt;


== Cur síos ==
[[File:TigerSkelLyd1.png|thumb|left|Creatlach tíogair ó Royal Natural History Imleabhar 1 (1839)|alt=Drawing of tiger skeleton]]
Tá morfeolaíocht fheilíneach thipiciúil ag an tíogar a bhfuil corp matánach, cosa giorraithe, géaga tosaigh láidre, lapaí tosaigh leathana, ceann mór agus eireaball atá thart ar leathfhad an choirp eile i bhfad aige.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://academic.oup.com/mspecies/article-lookup/doi/10.2307/3504004|journal=Mammalian Species|date=1981|pages=1-8|issue=152|doi=10.2307/3504004|author=Mazák, V.|bibcode=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1981MamSp.152....1M|id=https://www.jstor.org/stable/3504004}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Sludskii|1992|p=98}} Tá cúig mhéar aige, [[drúchtchrobh]] ina measc sin, ar na cosa chun tosaigh agus ceithre cinn ar na cosa deiridh, a bhfuil crobha in-aistarraingthe atá fáiscthe agus cuartha ar féidir leo a bheith 10 cm i bhfad aige.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;{{sfn|Thapar|2004|p=26}} Tá a chuid cluasa cruinn agus tá mac imrisc cruinn ar na súile.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Críochnaíonn an smut i mbarr triantánach a bhfuil poncanna dubha beaga air dá mhéadaíonn a líon agus an tíogar ag dul in aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Combination of facial and nose features of Amur tigers to determine age|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12817|journal=Integrative Zoology|date=2025-01|issn=1749-4877|pages=186–198|volume=20|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12817|language=en|author=Caiping Zhao, Wenrui Dai, Qiang Liu, Dongqi Liu, Nathan James Roberts, Zhaoli Liu, Ming Gong, Hongkun Qiu, Changhai Liu, Dan Liu, Guangkai Ma, Guangshun Jiang}}&lt;/ref&gt; Tá blaosc an tíogair scafánta le réigiún tosaigh teoranta le [[Logall súile|logaill súile]] éilipseacha atá beag go comhréireach, [[Cnámh sróine|cnámha sróine]] fada agus cráiniam fadaithe le [[moing saighdeach]] mór.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá sé cosúil le blaosc an leoin ach tá difríocht ann idir an dá bhlaosc de bharr íochtar cuasach nó leacaithe an ghéill íochtair agus an tsrón atá níos faide.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá thart ar 30 fiacail atá sách scafánta ag an tíogar agus tá a [[Starrfhiacail|starrfhiacla]] cuartha ar na cinn is faide i measc na gcat agus iad 6.4-7.6 cm (2.5-3.0 or).&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;{{sfn|Thapar|2004|p=25}}  

Tá fad cheann-choirp an tíogair idir 1.4-2.8 m (4 tr 7 or - 9 tr 2 or) le heireaball atá 0.6-1.1 m (2 tr 0 or - 3 tr 7 or) agus seasann sé 0.8-1.1 m (2 tr 7 or - 3 tr 7 or) ag an ghualainn.&lt;ref name=&quot;Walker&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris (tiger)|url=https://books.google.com/books?id=T37sFCl43E8C&amp;pg=PA825|publisher=Baltimore: Johns Hopkins University Press|date=1999-07-29|language=en|author=Novak, R. M. &amp; Walker, E. P|journal=Walker's Mammals of the World|issue=6|pages=825-828}}&lt;/ref&gt; Is mó an tíogar Bheangál agus an tíogar Sumatrach de na speicis éagsúla.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Meánn tíogair Bheangál fhireannacha idir 200-260 kg (440-570 lb), agus meánn na baineannaigh idir 100-160 kg (220-250 lb); is lú na tiogair oileánacha de na speicis éagsúla, is cosúil gur de bharr [[abhcacht oileánach]] atá sé.&lt;ref name=&quot;Kitchener1999&quot; /&gt; Meánn tiogair Shumatracha fhireannacha idir 100-140 kg (220-310 lb) agus meánn na baineannaigh idir 75-110 kg (165-243 lb).&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;Sunquist, M. (2010). &quot;What is a Tiger? Ecology and Behaviour&quot; in {{Harvnb|Tilson|Nyhus|2010|lgh=19/34}}, lgh. 19−34&lt;/ref&gt; Meastar gurb é an tíogar an speiceas féilíneach beo is mó ar domhan; ach toisc go bhfuil difríocht mhór méide agus meáchain idir na pobail tíogar éagsúla, is féidir gur lú meánmheáchan an tíogair ná é an leoin, a fhad agus a bhíonn na tíogair is mo níos mó ná na leoin chosúla.&lt;ref name=&quot;Kitchener2009&quot; /&gt;

=== Fionnadh ===
[[Íomhá:Tiger_Stripes_(29808869755).jpg|alt=Close up of a tiger's fur|mion|Fionnadh an tíogair Amúraigh ar a chliathán (taobh)]]
Bíonn ribí gruaige gearra ar fhionnadh an tíogair de ghnáth, ar féidir a bheith chomh fada le 35 mm (1.4 or), ach is féidir le ribí gruaige an tíogair Amúraigh tuaisceart-chónaithigh fad de 105 mm (4.1 or) a shroicheadh. De ghnáth, is faide ribí gruaige an bhoilg ná iad na droma. Bíonn dlús a bhfionnaidh tanaí de ghnáth ach forbraíonn an tíogar Amúrach fionnadh geimhridh atá sách tiubh. Tá línte fionnaidh um aghaidh an tíogair agus guairí fada orthu, na fireannaigh ach go háirithe.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá [[Dath ainmhithe|dath]] flannbhuí air a athraíonn ó scothbhuí go ruánach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger: the ultimate guide|publisher=CDS books in association with Two brothers press|date=2004|location=New York|author=Valmik Thapar|url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up}}&lt;/ref&gt; Clúdaíonn fionnadh bán an t-íochtar ó cheann go heireaball, thar dromchla istigh na gcos agus codanna den aghaidh.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992|lgh=99-102}}, lgh. 99–102.&lt;/ref&gt; Tá spota bán feiceálach ar chúl na gcluasa atá timpeallaithe le fionnadh dubh.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Marcáiltear an tíogar le stríoca dubha nó dubhdhonna agus bíonn pátrún faoi leith ag chuile thíogar.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;Miquelle, D. &quot;Tiger&quot; in {{Harvnb|MacDonald|2001}}, lgh. 18-21&lt;/ref&gt; Bíonn na stríoca ingearach den chuid is mó ach amháin na cinn ar na géaga agus ar an chlár éadain a bhíonn cothrománach. Tá an chuid is mó díobh le feiceáil ar cúl agus is féidir leo ar an cholainn íochtar an bhoilg a shroicheadh. Go hiondúil, bíonn barr géar ar na stríoca agus is féidir leo scaradh óna chéile nó teacht le chéile arís eile. Is bandaí tiubha iad na stríoca eireabaill agus barrtar a dheireadh le dubh.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; 

Tá an tíogar ar cheann den bheagán speiceas cait a bhfuil stríoca orthu.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Why the leopard got its spots: relating pattern development to ecology in felids|url=https://royalsocietypublishing.org/rspb/article/278/1710/1373/73541/Why-the-leopard-got-its-spots-relating-pattern|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|date=2011-05-07|issn=0962-8452|pmc=3061134|pmid=20961899|pages=1373–1380|volume=278|issue=1710|doi=10.1098/rspb.2010.1734|language=en|author=William L. Allen, Innes C. Cuthill, Nicholas E. Scott-Samuel, Roland Baddeley}}&lt;/ref&gt; Tá stríoca ina mbuntáiste don [[Duaithníocht|nduaithníocht]] i bhfásra a bhfuil pátrúin ingearacha solais agus scátha iontu cosúil le crainnte, giolcaigh agus féir arda.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Adaptive Significance of Coloration in Mammals|url=https://academic.oup.com/bioscience/article/55/2/125-136/221478|journal=BioScience|date=2005|issn=0006-3568|pages=125-136|volume=55|issue=2|doi=10.1641/0006-3568(2005)055[0125:TASOCI]2.0.CO;2|language=en|author=Tim Caro}}&lt;/ref&gt; Tacaíonn staidéar [[anailís Fourier]] a léirigh go n-aontaíonn pátrúin stríoca na dtíogar lena dtimpeallacht leis an teoiric seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Zebra stripes and tiger stripes: the spatial frequency distribution of the pattern compared to that of the background is significant in display and crypsis|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=1987-12|pages=427–433|volume=32|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|language=en|author=D. Godfrey, J. N. Lythgoe, D. A. Rumball}}&lt;/ref&gt; Is féidir go gcabhraíonn a ndathú flannbhuí leo iad a cheilt fosta mar tá creach an tíogair [[Dathdhaille|dathdhall]], rud a chiallaíonn nach bhfeictear an tíogar ach mar rud glas eile laistigh den fhásra. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Optimizing colour for camouflage and visibility using deep learning: the effects of the environment and the observer's visual system|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsif.2019.0183|journal=Journal of The Royal Society Interface|date=2019-05|issn=1742-5689|pages=20190183|volume=16|issue=154|doi=10.1098/rsif.2019.0183|language=en|author=J. G. Fennell, L. Talas, R. J. Baddeley, I. C. Cuthill, N. E. Scott-Samuel}}&lt;/ref&gt;

==== Éagsúlacht datha ====
[[Íomhá:White_tiger_Nandankanan.jpeg|alt=White tiger with thickened stripes lying down|mion|[[Tíogar bán]] bréag-mhéilineach]]
Níl a leithéid de thrí [[Bithathraitheach datha|bhithathraitheach datha]] an tíogair Bheangál – sneachta-bhán an-neamhstríocach, bán agus órga – le fáil san fhiántas sa lá atá inniu ann mar gheall ar laghdú na bpobal fiáin tíogar ach faightear i bpobail i ngéibheann iad fós. Tá dath cúlra bán le stríoca [[séipia]]&lt;nowiki/&gt;dhonna ar an [[Tíogar bán|tíogar bhán]]. Tá dath bán-órga le stríoca ruadhonna ar an [[tíogar órga]]. Is morf le stríoca an-éadroma agus eireaball séipiadhonn-fháinneach é an tíogar sneachta-bhán. Is de thoradh [[tréith chúlaitheach uathshómach]] le [[Lócas (géinitic)|lócas]] bán agus lócas [[Géinitic fhionnaidh chait|leathanbhanda]] iad na morfaí bána agus órga faoi seach. Is de thoradh [[Polaigéin|polaigéinte]] le lócais bhána agus leathanbhanda é an bithathraitheach sneachta-bhán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The genetics of tiger pelage color variations|url=https://www.nature.com/articles/cr201732|journal=Cell Research|date=2017-07|issn=1001-0602|pmc=5518981|pmid=28281538|pages=954–957|volume=27|issue=7|doi=10.1038/cr.2017.32|language=en|author=Xiao Xu, Gui-Xin Dong, Anne Schmidt-Küntzel, Xue-Li Zhang, Yan Zhuang, Run Fang, Xin Sun, Xue-Song Hu, Tian-You Zhang, Han-Dong Yang, De-Lu Zhang, Laurie Marker, Zheng-Fan Jiang, Ruiqiang Li, Shu-Jin Luo}}&lt;/ref&gt; Tá tógáil an tíogair bháin an-chonspóideach mar níl siad úsáideach ó thaobh an chaomhnaithe de. Níl na géinte don mhorf datha seo ach ag 0.001% de thíogair fhiáine agus is é an t-[[ionphórú]] is cúis le ró-ionadaíocht an tíogair bháin i ngéibheann. Mar sin, má leanann an t-ionphórú seo ar aghaidh, tá an baol ann gurb iad [[ísliú ionphóraithe]] agus caillteanas na [[Inathraitheacht géinte|hinathraitheachta géinte]] i dtíogair i ngéibheann an toradh a bheidh ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Xavier, N.|date=2010|url=https://www.currentscience.ac.in/Volumes/99/07/0894.pdf|title=A new conservation policy needed for reintroduction of Bengal tiger-white|journal=Current Science|volume=99|issue=7|pages=894–895}}&lt;/ref&gt;

Tá taifid ann de thíogair bhréag-[[Méilineach|mhéilineacha]] le stríoca cónascaithe i [[Páirc Náisiúnta Simlipal|bPáirc Náisiúnta Simlipal]] agus i dtrí zú Indiacha; léirigh anailís [[Géineolaíocht phobail|géineolaíochta pobail]] de shamplaí tíogar Indiach go bhfaightear an [[Feinitíopa|féinitíopa]] seo mar thoradh ar [[Sóchán|shócháin]] ghéin [[aimínipeiptíodáis]] [[Próitéin thras-scannáin|thras-scannáin]]. Tá an gné seo ag 37% de phobal tíogair Shimlipal, rud a nasctar le [[leithlisiú géiniteach]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=High frequency of an otherwise rare phenotype in a small and isolated tiger population|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.2025273118|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2021-09-28|issn=0027-8424|pmc=8488692|pmid=34518374|volume=118|issue=39|doi=10.1073/pnas.2025273118|language=en|author=Vinay Sagar, Christopher B. Kaelin, Meghana Natesh, P. Anuradha Reddy, Rajesh K. Mohapatra, Himanshu Chhattani, Prachi Thatte, Srinivas Vaidyanathan, Suvankar Biswas, Supriya Bhatt, Shashi Paul, Yadavendradev V. Jhala, Mayank M. Verma, Bivash Pandav, Samrat Mondol, Gregory S. Barsh, Debabrata Swain, Uma Ramakrishnan}}&lt;/ref&gt;

== Dáileadh agus gnáthóg ==
[[Íomhá:Tigress_Anna_Savelevna_01.jpg|alt=Picture of tiger in forest at night|mion|Gaiste ceamara de thíogar Amúrach sa Rúis]]
Bhíodh cead a chosa ag an tíogar go stairiúil agus cónaí air ó oirthear na Tuirce, tuaisceart na hIaráine agus an Afganastáin go dtí an Áise Láir agus ón Phacastáin thuaidh trí [[Fo-ilchríoch na hIndia|fho-ilchríoch na hIndia]] agus an Ind-Sín go hoirdheisceart na Sibéire, Sumatra, Iáva agus Bailí.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Faoin bhliain 2022, ní raibh sé le fáil ach laistigh de 7% dá limistéar dáilte stairiúil agus bhí raon briste aige i bhfo-ilchríoch na hIndia, [[An Ind-Sín|leithinis na hInd-Síne]], Sumatra, oirthuaisceart na Síne agus [[Cianoirthear na Rúise]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Faoin bhliain 2020, bhí an t-achar is mó den ghnáthóg tíogair dhomhanda ag an India le 300,508 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (116,027 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) á leanúint ag an Rúis le 195,819 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (75,606 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Range-wide trends in tiger conservation landscapes, 2001 - 2020|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1191280/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1191280|author=Sanderson, E. W.; Miquelle, D. G.; Fisher, K.; Harihar, A.; Clark, C.; Moy, J.; Potapov, P.; Robinson, N.; Royte, L.; Sampson, D.; Sanderlin, J.; Yackulic, C. B.; Belecky, M.; Breitenmoser, U.; Breitenmoser-Würsten, C.; Chanchani, P.; Chapman, S.; Deomurari, A.; Duangchantrasiri, S.; Facchini, E.; Gray, T. N. E.; Goodrich, J.; Hunter, L.; Linkie, M.; Marthy, W.; Rasphone, A.; Roy, S.; Sittibal, D.; Tempa, T.; Umponjan, M. &amp; Wood, K.}}&lt;/ref&gt;

Tá cónaí ar an tíogar i ngnáthóga foraoise den chuid is mó agus is ainmhí an-sholúbtha é.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Léiríonn taifid ón Áise Láir gur chuir sé faoi i bhforaoisí abhann [[Tugay]] agus foraoisí cnoic agus ísilchríche sa [[Réigiún Chugais|Chugais]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lgh.&amp;#x20;108–112&lt;/ref&gt; I réigiún [[Amur (abhainn)|Amur-Ussuri]] na Rúise agus na Síne, cuireann sé faoi i [[Péine Chóiréach|bpéine Chóiréach]] agus i [[Foraois leathanduilleach agus mheasctha mheasartha|bhforaoisí leathanduilleacha agus measctha measartha]]; feidhmíonn [[Foraois abhann|foraoisí abhann]] mar phasáistí [[Scaipeadh bitheolaíoch|scaipthe]] a chuireann bia agus uisce ar fáil do thíogair agus a gcreach mar aon.&lt;ref&gt;Miquelle, D. G.; Smirnov, E. N.; Merrill, T. W.; Myslenkov, A. E.; Quigley, H.; Hornocker, M. G. &amp; Schleyer, B. (1999). &quot;Hierarchical spatial analysis of Amur tiger relationships to habitat and prey&quot; in {{Harvnb|Seidenstecker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 71-99&lt;/ref&gt; Faightear i [[Foraois leathanduilleach thais thrópaiceach agus fhothrópaiceach|bhforaoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fo-thrópaiceacha]], foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha, [[Foraois shíorghlasa thais thrópaiceach|foraoisí síorghlasa taise trópaiceacha]], [[Foraois thirim thrópaiceach|foraoisí tirime trópaiceacha]], [[Má thuiltrí|mánna tuiltrí]] agus sna [[Foraois mhangróbh|foraoisí mangróbh]] sna [[Sundarbans]] é go príomhá ar fho-ilchríoch na hIndia.&lt;ref&gt;Wikramanayake, E. D.; Dinerstein, E.; Robinson, J. G.; Karanth, K. U.; Rabinowitz, A.; Olson, D.; Mathew, T.; Hedao, P.; Connor, M.; Hemley, G. &amp; Bolze, D. (1999). &quot;Where can tigers live in the future? A framework for identifying high-priority areas for the conservation of tigers in the wild&quot; in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 265-267&lt;/ref&gt; In [[Oirthear na Himiléithe]], taifeadadh i [[Foraois mheasartha|bhforaoisí measartha]] sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] é ar airde de 4,200 m (13,800 tr), agus in oirdheaisceart na [[An Tibéid|Tibéide]] sna [[Cnoic Mishmi]] ar airde de 3,630 m (11,910 tr) agus i [[Contae Mêdog|gContae Mêdog]] ar airde de 3,139 m (10,299 tr).&lt;ref&gt;Jigme, K. &amp; Tharchen, L. (2012). &quot;Camera-trap records of tigers at high altitudes in Bhutan&quot;. ''Cat News'' (56): 14–15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=First photographic record of tiger presence at higher elevations of the Mishmi Hills in the Eastern Himalayan Biodiversity Hotspot, Arunachal Pradesh, India|url=https://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/4381|journal=Journal of Threatened Taxa|date=2018|issn=0974-7907|pages=12833–12836|volume=10|issue=13|doi=10.11609/jott.4381.10.13.12833-12836|author=Adhikarimayum, A. S. &amp; Gopi, G. V.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger reappearance in Medog highlights the conservation values of the region for this apex predator|url=https://www.zoores.ac.cn/en/article/doi/10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|journal=Zoological Research|date=2023|issn=2095-8137|pmc=10415778|pmid=37464931|pages=747–749|volume=44|issue=4|doi=10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|language=en|author=Li, X. Y.; Hu, W. Q.; Wang, H. J. &amp; Jiang, X. L.}}&lt;/ref&gt; Cuireann sé faoi i bhforaoisí [[duillsilteach]] agus [[Planda síorghlas|síorghlasa]] sa Téalainn.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=How many tigers Panthera tigris are there in Huai Kha Khaeng Wildlife Sanctuary, Thailand? An estimate using photographic capture-recapture sampling|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605307414107/type/journal_article|journal=Oryx|date=2007|issn=0030-6053|pages=447–453|volume=41|issue=4|doi=10.1017/S0030605307414107|language=en|author=Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Karanth, K. U.; Nichols, J. D. &amp; Kumar, N. S.}}&lt;/ref&gt; In Sumatra, faightear i [[Foraois sheascainn mhóna|bhforaoisí seascainn móna]] ilchríche agus i [[Foraois Montane|bhforaoisí Montane]] garbha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Population Status of a Cryptic Top Predator: An Island-Wide Assessment of Tigers in Sumatran Rainforests|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0025931|journal=PLoS ONE|date=2011|issn=1932-6203|pmc=3206793|pmid=22087218|pages=e25931|volume=6|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0025931|language=en|author=Wibisono, H. T.; Linkie, M.; Guillera-Arroita, G.; Smith, J. A.; Sunarto; Pusarini, W.; Asriadi; Baroto, P.; Brickle, N.; Dinata, Y.; Gemita, E.; Gunaryadi, D.; Haidir, I. A. &amp; Herwansyah}}&lt;/ref&gt;

=== Dlús pobail ===

Nocht [[Gaiste ceamara|gaistí ceamara]] le linn 2010-2015 i bhforaois dhuillsilteach agus phéine fho-thrópaiceach na [[Páirc Náisiúnta Jim Corbett|Páirce Náisiúnta Jim Corbett]] i dtuaisceart na hIndia go bhfuil [[Dlús daonra|dlús pobail]] tíogair seasmhach de 12-17 n-indibhid in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) laistigh de limistéar 521 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (201 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a high‐density tiger population and its implications for tiger recovery|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1365-2664.13410|journal=Journal of Applied Ecology|date=2019|issn=0021-8901|pages=1725–1740|volume=56|issue=7|doi=10.1111/1365-2664.13410|language=en|author=Bisht, S.; Banerjee, S.; Qureshi, Q. &amp; Jhala, Y.}}&lt;/ref&gt; I dtuaisceart Mhaenmar, measadh dlús pobail tíogair sa limistéar samplála, a raibh thart ar 3,250 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (1,250 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) d'fhoraois leathanduilleach thrópaiceach agus féarthalamh ann, a bheith idir 0.21–0.44 tíogair in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) faoin bhliain 2009.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Estimating abundance with sparse data: tigers in northern Myanmar|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s10144-008-0093-5|journal=Population Ecology|date=2009|issn=1438-3896|pages=115–121|volume=51|issue=1|doi=10.1007/s10144-008-0093-5|language=en|author=Lynam, A. J.; Rabinowitz, A.; Myint, T.; Maung, M.; Latt, K. T. &amp; Po, S. H. T.}}&lt;/ref&gt; Measadh go bhfuil an dlús pobail i bhforaoisí leath-shíorghlasa agus duillsilteacha measctha [[Anaclann Fiadhúlra Huai Kha Khaeng]] na Téalainne thart ar 2.01 thíogar in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;); le linn na 1970idí agus 1980idí, tharla [[lománaíocht]] agus póitseáil sna [[Páirc Náisiúnta Mae Wong|Páirceanna Náisiúnta Mae Wong]] agus [[Páirc Náisiúnta Khlong Lan|Khlong Lan]] in aice láimhe, áit a measadh an dlús pobail a bheith i bhfad níos ísle, gan ach 0.359 tíogair in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) faoin bhliain 2016.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger density, movements, and immigration outside of a tiger source site in Thailand|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.560|journal=Conservation Science and Practice|date=2021|issn=2578-4854|volume=3|issue=12|doi=10.1111/csp2.560|language=en|author=Phumanee, W.; Steinmetz, R.; Phoonjampa, R.; Weingdow, S.; Phokamanee, S.; Bhumpakphan, N. &amp; Savini, T.}}&lt;/ref&gt; Measadh an dlús pobail i bhforaoisí [[Dipterocarpaceae|dipterocarp]] agus montane i dtuaisceart na Malaeise a bheith thart ar 1.47–2.43 thíogar fhásta in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) i bPáirc Stáit Belum Ríoga, ach 0.3–0.92 tíogair fhásta a bheith ann in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) in [[Anaclann Foraoise Temengor]], áit atá gan chosaint a mbíonn lománaíocht ar siúl [[Lománaíocht roghnaitheach|ar bhonn roghnaitheach]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conserving tigers in Malaysia: A science-driven approach for eliciting conservation policy change|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714005035|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=18–26|volume=184|doi=10.1016/j.biocon.2014.12.024|language=en|author=Rayan, D. M. &amp; Linkie, M.}}&lt;/ref&gt;

== Iompar agus éiceolaíocht ==
[[Íomhá:Tigerwater_edit2.jpg|alt=Tiger in water|mion|Tíogar ag folcadh]]
Léiríonn sonraí ghaistí ceamara go seachnaíonn tíogair i [[Páirc Náisiúnta Chitwan|bPáirc Náisiúnta Chitwan]] áiteanna a ghnáthaíonn daoine agus gur gníomhaí a bhíonn siad san oíche ná sa ló.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coexistence between wildlife and humans at fine spatial scales|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1210490109|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2012|issn=0027-8424|pmc=3458348|pmid=22949642|pages=15360–15365|volume=109|issue=38|doi=10.1073/pnas.1210490109|language=en|author=Carter, N. H.; Shrestha, B. K.; Karki, J. B.; Pradhan, N. M. B. &amp; Liu, J.}}&lt;/ref&gt; Ba ghníomhaí sé thíogar a raibh coiléir raidió orthu ó bhreacadh an lae go dtí go luath ar maidin agus a mbuaic á sroicheadh thart ar a 7:00 a chlog ar maidin i [[Páirc Náisiúnta Sundarbans|bPáirc Náisiúnta Sundarbans]]. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ranging, Activity and Habitat Use by Tigers in the Mangrove Forests of the Sundarban|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0152119|journal=PLOS ONE|date=2016|issn=1932-6203|pmc=4822765|pmid=27049644|pages=e0152119|volume=11|issue=4|doi=10.1371/journal.pone.0152119|language=en|author=Naha, D.; Jhala, Y. V.; Qureshi, Q.; Roy, M.; Sankar, K. &amp; Gopal, R.}}&lt;/ref&gt; Nocht suirbhé gaiste ceamara trí bliana i bhfad i [[Páirc Náisiúnta Shuklaphanta|bPáirc Náisiúnta Shuklaphanta]] gur ghníomhaí na tíogair ó chrónú go dtí lár na hoíche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coexisting large carnivores: spatial relationships of tigers and leopards and their prey in a prey-rich area in lowland Nepal|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/11956860.2018.1491512|journal=Écoscience|date=2019|issn=1195-6860|pages=1–9|volume=26|issue=1|doi=10.1080/11956860.2018.1491512|language=en|author=Pokheral, C. P. &amp; Wegge, P.}}&lt;/ref&gt; In oirthuaisceart na Síne, bhí tíogair ina [[Ainmhí clapsholais|n-ainmhithe clapsholais]] agus iad gníomhach le linn na hóiche agus a gcuid gníomhaíochtaí ag baint a mbuaic amach ar bhreacadh an lae agus ar chrónú na hoíche; bhíodar gníomhach ag nach mór an t-am céanna agus a bhí a gcuid creiche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Do prey availability, human disturbance and habitat structure drive the daily activity patterns of Amur tigers ( Panthera tigris altaica )?|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jzo.12622|journal=Journal of Zoology|date=2019|issn=0952-8369|pages=131–140|volume=307|issue=2|doi=10.1111/jzo.12622|language=en|author=H. Yang, S. Han, B. Xie, P. Mou, X. Kou, T. Wang, J. Ge, L. Feng}}&lt;/ref&gt; 

Is snámhaí cumhachtach é an tíogar a théann trasna aibhneacha atá chomh leathan le 8 km (5.0 mi) go héasca; tumann sé é féin san uisce ar laethanta teo ach go háirithe.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Go ginearálta, níl a scileanna dreaptha crainn chomh cumasach agus atáthar i gcait eile de bharr a mhéide, ach déanann coileáin faoi 16 mhí amhlaidh go rialta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 26, 64–66&lt;/ref&gt; Taifeadadh tíogar fásta ar dhreapadh dó 10 m (33 tr) suas [[crann pipal]] mín.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

=== Scaradh sóisialta ===
Maireann tíogair fhásta saolta aonaracha laistigh dá [[Raon baile (ainmhí)|raonta baile]] nó dá [[Dúiche (ainmhí)|ndúichí]] den chuid is mó, dá bhraitheann a méid ar fhlúirse a gcreiche, ar na láithreacha tíreolaíocha agus ar ghnéas na hindibhide féin. Cosaíonn fireannaigh agus baineannaigh a raonta baile ar thíogair an ghnéis chéanna agus cuimsíonn raon baile na bhfireannach iad roinnt baineannach mar aon.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Bhí raonta baile de 10.6 agus 14.1 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (4.1 agus 5.4 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag dhá bhaineannach sna [[Sundarbans]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Female tiger Panthera tigris home range size in the Bangladesh Sundarbans: the value of this mangrove ecosystem for the species’ conservation|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605310001456/type/journal_article|journal=Oryx|date=2011|issn=0030-6053|pages=125–128|volume=45|issue=1|doi=10.1017/S0030605310001456|language=en|author=Barlow, A. C. D.; Smith, J. L. D.; Ahmad, I. U.; Hossain, A. N. M.; Rahman, M. &amp; Howlader, A.}}&lt;/ref&gt; D'athraigh raonta baile cúig bhaineannach athbhunaithe in [[Anaclann Tíogair Panna]] ó 53–67 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (20–26 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa gheimhreadh go 55–60 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (21–23 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tsamhradh agus 46–94 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (18–36 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) le linn an [[Monsún|mhonsúin]]; bhí raonta baile móra 84–147 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32–57 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag trí fhireannach sa gheimhreadh, 82–98 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32–38 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tsamhradh agus 81–118 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (31–46 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) le linn shéasúir an mhonsúin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Movement and home range characteristics of reintroduced tiger (Panthera tigris) population in Panna Tiger Reserve, central India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-016-1026-9|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2016|issn=1612-4642|pages=537–547|volume=62|issue=5|doi=10.1007/s10344-016-1026-9|language=en|author=Sarkar, M. S.; Ramesh, K.; Johnson, J. A.; Sen, S.; Nigam, P.; Gupta, S. K.; Murthy, R. S. &amp; Saha, G. K.}}&lt;/ref&gt; I [[Tearmann Bithsféir Sikhote-Alin|dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin]], bhí raonta baile de 248–520 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (96–201 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag 14 bhaineannach agus de 847–1,923 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (327–742 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag cúig fhireannach a chuimsigh raonta baile chúig bhaineannach ar an uasmhéid.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Spatial structure of Amur (Siberian) tigers ( Panthera tigris altaica ) on Sikhote-Alin Biosphere Zapovednik, Russia|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/09-MAMM-A-293.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2010|issn=0022-2372|pages=737–748|volume=91|issue=3|doi=10.1644/09-MAMM-A-293.1|language=en|author=Goodrich, J. M.; Miquelle, D. G.; Smirnov, E. M.; Kerley, L. L.; Quigley, H. B. &amp; Hornocker, M. G.}}&lt;/ref&gt; Nuair a bhíodh coileáin de cheithre mhí d'aois ag tíogair bhaineanna sa tearmann chéanna, laghdóidís a raonta baile ionas go bhféadfaidís fanacht i ngar dá n-óga agus d'ardóidís a raonta baile de réir a chéile go dtí go mbeadh a n-óga 13–18 mí d'aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The influence of reproductive status on home range size and spatial dynamics of female Amur tigers|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-020-00547-2|journal=Mammal Research|date=2021|issn=2199-2401|pages=83–94|volume=66|issue=1|doi=10.1007/s13364-020-00547-2|language=en|author=Klevtcova, A. V.; Miquelle, D. G.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. V. &amp; Goodrich, J. M.}}&lt;/ref&gt;

{{fráma íomhá|caption=[[Tíogar Bheangál|Tíogair Bheangál]] ag spraeáil múin (thuas) agus ag cuimilt de chrann chun a dhúiche a mharcáil|content={{CSS image crop
|Image = Tiger spray marking. DavidRaju 1.jpg
|bSize = 300
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 30
}}{{CSS image crop
|Image = Bijili (A tiger in Ranthambore National Park, 2016) 1.jpg
|bSize = 150
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 0
}}|width=150}}

Is speiceas é an tíogar a théann ar rith i bhfad i gcéin agus a scaipeann thar fhaid suas le 650 km (400 mi) chun pobail tíogair in áiteanna eile a bhaint amach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Connectivity of Tiger (Panthera tigris) Populations in the Human-Influenced Forest Mosaic of Central India|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0077980|journal=PLoS ONE|date=2013|issn=1932-6203|pmc=3819329|pmid=24223132|pages=e77980|volume=8|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0077980|language=en|author=Joshi, A.; Vaidyanathan, S.; Mondol, S.; Edgaonkar, A. &amp; Ramakrishnan, U.}}&lt;/ref&gt; Socraíonn tíogair bhaineanna óga a gcéad raonta baile i ngar dóibh a máithreacha ach déanann na tíogair fhireanna imirce níos faide amach ná a macasamhail bhaineann.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 76.&lt;/ref&gt; Scaip ceithre thíogar baineanna a raibh [[Coiléar raidió|coiléir raidió]] orthu amach idir 0 agus 43.2 km (0.0 agus 26.8 mi) agus 10 dtíogar fhireanna idir 9.5 agus 65.7 km (5.9 agus 40.8 mi) i bPáirc Náisiúnta Chitwan.&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Role of Dispersal in Structuring the Chitwan Tiger Population|url=https://brill.com/view/journals/beh/124/3-4/article-p165_1.xml|journal=Behaviour|date=1993|issn=0005-7959|pages=165–195|volume=124|issue=3-4|doi=10.1163/156853993X00560|author=Smith, J. L. D.}}&lt;/ref&gt; Cónaíonn fo-aosach fireann mar fhánaí i raon baile thíogair fhirinn eile go dtí go bhfuil sé níos sine agus láidir go leor chun dúshlán an fhireannaigh chónaithigh a thabhairt.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 54–55.

&lt;/ref&gt; Marcálann tíogair a raonta baile trí [[Spraeáil múin|mhún a spraeáil]] ar fhásra agus chlocha, crúbáil nó [[cuimilt bholaidh]] a dhéanamh ar chrainnte agus conair a mharcáil le [[faecas]], táil [[Faireog tóna|fhaireog tóna]] agus scrabhanna talúna.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Chemical Characterization of Territorial Marking Fluid of Male Bengal Tiger, Panthera tigris|url=http://link.springer.com/10.1007/s10886-008-9462-y|journal=Journal of Chemical Ecology|date=2008|issn=0098-0331|pages=659–671|volume=34|issue=5|doi=10.1007/s10886-008-9462-y|language=en|author=Burger, B. V.; Viviers, M. Z.; Bekker, J. P. I.; Roux, M.; Fish, N.; Fourie, W. B. &amp; Weibchen, G.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Scent marking in free-ranging tigers,Panthera tigris|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0003347289900018|journal=Animal Behaviour|date=1989|pages=1–10|volume=37|doi=10.1016/0003-3472(89)90001-8|language=en|author=Smith, J. L. D.; McDougal, C. &amp; Miquelle, D.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 105.&lt;/ref&gt; Ligeann cuimilt bholaidh d'indibhid eolas a fháil amach faoi aitheantas tíogair eile. Is minic a ghlactar seilbh ar raonta baile a fhágtar gan úinéir laistigh de laethanta nó de sheachtainí, go háirithe nuair a fhaigheann an t‑úinéir bás.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Bíonn tíogair bhaineanna níos fulangaí i leith bhaineannaigh eile laistigh dá raonta baile ná mar a bhíonn tíogair fhireann do fhireannaigh eile, ós rud é nach mbíonn fireannaigh caoinfhulangach de ghnáth. Réitítear aighnis trí imeaglú seachas trí throid go hiondúil. Mar sin féin, féadfaidh fireannach glacadh le híochtarán ina raon nuair a bhíonn [[Ceannasacht|an lámh in uachtar]] aige, fad nach dtagann an t-íochtaran róghar dó. Baineann na haighnis is fíochmhaire le dhá thíogar fireanna atá in iomaíocht lena chéile nuair atá baineannach in [[éastras]] sa cheantar.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 85–86.&lt;/ref&gt; Bíonn tíogair níos sóisialta timpeall ar chreach nó ag conablach creiche. Roinnfidh tíogar fireann conablach leis na baineannaigh agus na coileáin laistigh dá raon baile uaireanta agus, murab ionann agus leoin fhireanna, ligfidh sé dóibh beathú sula gcríochnaíonn sé féin ag ithe. Mar sin féin, bíonn baineannaigh níos teannasaí nuair a bhuaileann siad le baineannaigh eile ag conablach creiche.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 244–251.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 89.&lt;/ref&gt;

=== Cumarsáid ===
Le linn teagmhálacha cairdiúla agus chun ceangail shóisialta a neartú, [[Bunting (iompar ainmhí)|cuimlíonn tíogair a gcoirp]] in aghaidh a chéile.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 262–263.&lt;/ref&gt; Áirítear ar a ngothaí gnúise an &quot;bagairt chosanta&quot;, ina mbíonn an aghaidh rocach, na fiacla nochtaithe, na cluasa tarraingthe siar agus na mic imrisc méadaithe.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 263.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Taispeánann fireannaigh agus baineannaigh araon [[freagairt flehmen]], gruaim shainiúil ina gcuirtear strainc ar na liopaí, nuair a bholann siad marcálacha fuail. Úsáideann fireannaigh an fhreagairt flehmen chun marcálacha a fhágann tíogair bhaineanna atá in éastras a bhrath.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Bogann tíogair a gcuid cluasa chun na spotaí bána atá ar a gcúl a thaispeáint, go háirithe le linn teagmhálacha ionsaitheacha agus idir máithreacha agus coileáin.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Panthera tigris (Linnaeus, 1758)|publisher=University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-77999-7.|date=2002|location=Chicago|author=Sunquist, M. E. &amp; Sunquist, F.|url=https://books.google.com/books?id=IF8nDwAAQBAJ&amp;pg=PA320|journal=Wild Cats of the World|pages=343–372}}&lt;/ref&gt; Úsáideann siad a n-eireabaill chomh maith chun a ngiúmar a chur in iúl. Chun croíúlacht a thaispeáint, cuirtear an t‑eireaball ag gobadh aníos agus luascann sé go mall. Nuair a bhíonn tíogar imníoch nó aireach, íslíonn sé a eireaball nó luascann sé ó thaobh go taobh é. Nuair atá sé socair, crochtar an t‑eireaball go híseal.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 29.&lt;/ref&gt;

De ghnáth bíonn tíogair ciúin, ach tá siad in ann réimse leathan glórtha a dhéanamh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 256.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 99.&lt;/ref&gt; Ligeann siad búir astu chun a láithreacht a chur in iúl do thíogair eile thar achair fhada. Brúitear an fhuaim seo amach trí bhéal oscailte agus é ag dúnadh, agus is féidir í a chloisteáil suas le 3 km (1.9 mi) ar shiúl. Ligeann siad búir astu cúpla uair i ndiaidh a chéile agus freagraíonn tíogair eile ar an bhealach chéanna. Ligeann siad búir astu le linn cúplála fosta agus úsáidfidh máthair búir chun glaoch ar a coileáin. Nuair a bhíonn teannas orthu, ligeann tíogair sian astu, fuaim atá cosúil le búir ach atá níos boige agus a dhéantar nuair atá an béal dúnta go páirteach ar a laghad. Is féidir an sian seo a chloisteáil suas le 400 m (1,300 tr) ar shiúl.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 258–261.&lt;/ref&gt; Le linn teagmhálacha ionsaitheacha, cloistear [[drantán]], [[Drannadh|drannach]] agus siosadh.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 261.&lt;/ref&gt; Scaoiltear &quot;búir chasachtach&quot; nó &quot;drannadh casachtach&quot; amach trí bhéal oscailte agus fiacla nochtaithe.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; I gcúinsí níos cairdiúla, déanann tíogair ''[[prusten]]'', fuaim shéimh shrannach ísealmhinicíochta atá cosúil le [[crónán]] na gcat beag.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Peters, G. &amp; Tonkin-Leyhausen, B. A.|date=1999|title=Evolution of acoustic communication signals of mammals: Friendly close-range vocalizations in Felidae (Carnivora)|journal=Journal of Mammalian Evolution|volume=6|issue=2|doi=10.1023/A:1020620121416|pages=129–159|location=|publisher=S2CID 25252052}}&lt;/ref&gt; Déanann máithreacha cumarsáid lena gcoileáin trí ghnúsacht, agus freagraíonn na coileáin le [[meamhlach]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 257–258.&lt;/ref&gt; Nuair a bhaintear geit astu, déanann siad fuaim ghearr cosúil le &quot;bhuf&quot;. Déanann siad fuaim &quot;pok&quot; mar a bheadh fia ann, ar chúiseanna nach bhfuil soiléir; is minice a chloistear í ag conablaigh chreiche, áfach.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 256–258.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 62.&lt;/ref&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Íomhá:Panthera_tigris_altaica_28_-_Buffalo_Zoo_(1).jpg|alt=Image of tiger barring teeth|Tíogar Amúrach ag nochtadh a chuid fiacla mar chomhartha ionsaitheachta
Íomhá:Sumatran_tiger_(Panthera_tigris_sumatrae)_vocalising.webm|alt=Video of tiger roaring at a zoo|[[Tíogar Sumatrach]] i ngéibheann ag búireadh
Íomhá:439280_schots_angry-tiger.wav|Tíogar i gcás ag drantú agus ag drannadh
&lt;/gallery&gt;

=== Seilg agus aiste bia ===
[[Íomhá:RANTHAMBORE_TIGER_RESERVE.jpg|alt=Tiger attacking a sambar deer from behind, pulling on its back|mion|Tíogar Bheangál ag ionsaí [[fia sambar]] in [[Anaclann Tíogair Ranthambore]]]]
Is [[feoiliteoir]] agus [[forchreachadóir]] é an tíogar. Glactar leis gurb iad [[Líonmhaireacht (éiceolaíocht)|líonmhaireacht]] agus meáchan coirp na speiceas creiche is príomhchritéir do rogha creiche an tíogair, laistigh agus lasmuigh de thearmainn chosanta mar aon.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=What drives prey selection? Assessment of Tiger ( Panthera tigris ) food habits across the Terai-Arc Landscape, India|url=https://academic.oup.com/jmammal/article/104/6/1302/7241439|journal=Journal of Mammalogy|date=2023|issn=0022-2372|pages=1302–1316|volume=104|issue=6|doi=10.1093/jmammal/gyad069|language=en|author=Biswas, S.; Kumar, S.; Bandhopadhyay, M.; Patel, S. K.; Lyngdoh, S.; Pandav, B. &amp; Mondol, S.}}&lt;/ref&gt; Beathaítear iad ar [[Crúbach|chrúbaigh]] mór- agus meán-mhéideacha cosúil le [[fia sambar]], [[vaipítí Manchúrach]], [[fia eanaigh]], [[gár]] agus [[torc allta]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Prey preferences of the tiger Panthera tigris|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|journal=Journal of Zoology|date=2012|issn=0952-8369|pages=221–231|volume=286|issue=3|doi=10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|language=en|author=Hayward, M. W.; Jędrzejewski, W. &amp; Jędrzejewska, B.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The effects of prey depletion on dietary niches of sympatric apex predators in Southeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12461|journal=Integrative Zoology|date=2021|issn=1749-4877|pages=19–32|volume=16|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12461|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N.; Intanajitjuy, P.; Inrueang, P. &amp; Prempree, K.|pmid=32627329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Prey selection by the Indian tiger (Panthera tigris tigris) outside protected areas in Indias Western Ghats: implications for conservation|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352249622000507|journal=Food Webs|date=2023|pages=e00268|volume=34|doi=10.1016/j.fooweb.2022.e00268|language=en|author=Variar, A. S.; Anoop, N. R.; Komire, S.; Vinayan, P. A.; Sujin, N. S.; Raj, A. &amp; Prasadan, P. K.}}&lt;/ref&gt; Is creachadóir faille é i leith speicis níos lú cosúil le [[Moncaí|moncaithe]], [[Péacóg|péacóga]] agus éin thalamh-bhunaithe eile, [[Torcán craobhach|torcáin chraobhaigh]] agus éisc.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Tá corrthaifid ar ionsaithe ar [[Eilifint Áiseach|eilifíntí Áiseacha]] agus [[Srónbheannach Indiach|srónbheannaigh Indiacha]] fosta.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Tiger ecology and conservation in the Indian subcontinent|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=100|issue=2 &amp; 3|pages=169–189|url=https://repository.ias.ac.in/89489/1/50p.pdf|author=Karanth, K. U.|date=2003}}&lt;/ref&gt; Níos minice a chreachann tíogair a n-óga atá níos leochailí, áfach.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Estimation of tiger densities in India using photographic captures and recaptures|journal=Ecology|volume=79|issue=8|pages=2852–2862|doi=10.1890/0012-9658(1998)079[2852:EOTDII]2.0.CO;2|jstor=176521|url=http://erepo.usiu.ac.ke/bitstream/handle/11732/758/Estimation%20of%20tiger%20densities%20in%20India%20using%20photographic%20captures%20and%20recaptures.pdf?sequence=4&amp;isAllowed=y|author=Karanth, K. U. &amp; Nichols, J. D.|date=1998|accessdate=16 Nollaig 2021}}&lt;/ref&gt; Beathaíonn siad ar bheostoc agus ar mhadraí i ngar do lonnaíochta in amanna.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Caitheann tíogair fásra, torthaí agus mianraí ó am go chéile ar mhaithe le snáithín cothaithe agus forlíonadh.&lt;ref name=&quot;Perry&quot;&gt;{{cite book|author=Perry, R.|title=The World of the Tiger|publisher=Cassell. ASIN B0007DU2IU|pages=133–134|date=1965|location=Londain}}&lt;/ref&gt;

Foghlaimíonn tíogair an dóigh le bheith ag creachadh dá máithreacha, ach is féidir gur cumas inbheirthe atá sa chreachadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hunting performance of captive-born South China tigers (Panthera tigris amoyensis) on free-ranging prey and implications for their reintroduction|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320715300987|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=57–64|volume=192|doi=10.1016/j.biocon.2015.09.007|language=en|author=Fàbregas, M. C.; Fosgate, G. T. &amp; Koehler, G. M.}}&lt;/ref&gt; Maraíonn siad go seachtainiúil go tipiciúil ag brath ar mhéid na gcreach ach caithfidh máithreacha amhail a dhéanamh níos minice.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Seilgeann teaghlaigh le chéile nuair a bhíonn na coileáin sean go leor. &lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 63.&lt;/ref&gt; Baineann siad úsáid as cumas a radhairc agus n-éisteachta chun creach a chuardach.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 284–285.&lt;/ref&gt; Fanfaidh tíogar ag poll uisce go dtí go dtagann creach thart, go háirithe ar laethanta samhraidh teo.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 288.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 120.&lt;/ref&gt; Is creachadóir luíocháin é agus cromann sé lena cheann go híseal, á cheilt san fhásra, nuair a théann sé i dtreo creiche. Malartaíonn sé idir bhogadh ar aghaidh agus fhanacht socair. Is féidir le tíogar dul ina chodladh agus fanacht san áit chéanna chomh fada le lá agus é ag feitheamh ar chreach sula ndéanann sé ionsaí nuair atá a chuid chreiche gar dó,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 119–120, 122.&lt;/ref&gt; laistigh de 30 m (98 tr) de ghnáth.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Má fheiceann an chreach é roimhe sin, ní théann an cat sa tóir uirthi a thuilleadh.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; Is féidir le tíogar imeacht de ráib ar luas de 56 km/h (35 mph);&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 287.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 23.&lt;/ref&gt; ní reathaí fadraon é an tíogar agus géillfidh sé má sháraíonn a chreach thar achar áirithe é.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;
[[Íomhá:Tiger's_killing_wild_boar.jpg|alt=Two tigers attacking a boar|deas|mion|Dhá thíogar Bheangál ag ionsaí [[torc allta]] in [[Anaclann Tíogair Kanha]]]]
Ionsaíonn an tíogar ó chúl nó leis na taobhanna agus déanann sé iarracht a íobartach a chur dá chothrom. Faigheann sé greim ar a chreach lena ghéaga tosaigh, ag lúbadh agus ag casadh le linn na streachailte chun é a tharraingt síos chuig an talamh. Beireann an tíogar [[Greim scornaigh|greim ar scornach]] a íobartaigh go dtí go [[Tachtadh|dtachtar]] chun báis é.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 121.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 295.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 24.&lt;/ref&gt; Tá fórsa greime meánach ag barr na starrfhiacla de 1234.3 [[niútan]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Canine morphology in the larger Felidae: implications for feeding ecology|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=2007|pages=573–592|volume=91|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|language=en|author=Christiansen, P.}}&lt;/ref&gt; Is féidir leis an tíogair adharca, beanna, starrfhiacla agus crúba a sheachaint le greim scornaí.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 295–296.&lt;/ref&gt; Is marfóirí solúbtha iad tíogair ar féidir úsáid a bhaint as modhanna maraithe eile amhail scornacha a stróiceadh nó muiníl a bhriseadh. Fágtar creach mhór faoi mhíchumas de bharr greim ar chúl na speire a ghearrann an teannán. Is féidir buille ó na lapa móra [[Buabhall uisce|buabhaill uisce]] a stiúdadh nó fiú a mblaoscanna an a bhriseadh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 126.&lt;/ref&gt; Maraíonn siad creach bheag le greim de dhroim an mhuiníl nó an chinn.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 289.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Meastar [[ráta ratha]] tíogar seilge a bheith chomh híseal le 5% nó chomh hard le 50%. Gortaíonn nó maraíonn creach mhór nó chontúirteach cosúil le gáir, buabhaill agus toirc iad ó am go chéile.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Bogann tíogair a gcreach go háit phríobháideach a bhfuil fásra thart uirthi nach bhfuil níos faide ná 183 m (600 tr) uathu go tipiciúil ach tá taifid de thíogair a bhog a gcreach chomh fada le 549 m (1,801 tr). Tá siad chomh láidir sin gur féidir leo conablach buabhaill uisce a tharraingt ar feadh achair fhada. Tógann siad sos ar feadh tamaill sula n-itheann siad agus is féidir leo oiread agus 50 kg (110 lb) feola a ithe in aon sheisiún amháin ach beathaíonn siad ar chonablach amháin ar feadh cúpla lá, gan ach corrphíosa a fhágáil do bhailitheoirí.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 297–300.&lt;/ref&gt;

=== Iomaitheoirí ===
[[Íomhá:Tigerdholes.jpg|alt=Painting of dhole pack attacking a tiger|mion|Léaráid ón bhliain 1807 de [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]] ag ionsaí tíogair]]
I gcuid mhór dá raon dáilte, roinneann tíogair a ngnáthóg le liopaird agus le [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]]. De ghnáth, bíonn an lámh in uachtar acu ar an dá chreachadóir sin, cé go mbraitheann sé, i gcás an mhadra fhiáin Áisigh, ar mhéid an phaca. Tá taifid ann d'idirghníomhaíochtaí éagsúla idir an trí chreachadóir seo amhail tóraíocht, [[Cleipteasheadánachas|goideadh creiche]] agus marú díreach.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Topcats and underdogs: intraguild interactions among three apex carnivores across Asia's forestscapes|journal=Biological Reviews|volume=98|issue=6|pages=2114–2135|doi=10.1111/brv.12998|pmid=37449566|s2cid=259903849|author=Srivathsa, A.; Ramachandran, V.; Saravanan, P.; Sureshbabu, A.; Ganguly, D. &amp; Ramakrishnan, U.|date=2023}}&lt;/ref&gt; Is féidir le pacaí móra an mhadra fhiáin Áisigh tíogair a mharú.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 136.&lt;/ref&gt; Maireann tíogair liopaird agus madraí fiáine Áiseacha taobh le chéile mar seilgeann siad creach atá ar mhéideanna difriúla.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Behavioural correlates of predation by tiger ( Panthera tigris ), leopard ( Panthera pardus ) and dhole ( Cuon alpinus ) in Nagarahole, India|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|journal=Journal of Zoology|date=2000|issn=0952-8369|pages=255–265|volume=250|issue=2|doi=10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|language=en|author=Karanth, K. U. &amp; Sunquist, M. E.}}&lt;/ref&gt; Fuarthas amach gurbh é 91.5 kg (202 lb) meánmheáchan na gcreach a mharaigh tíogair i [[Páirc Náisiúnta Nagarhole|bPáirc Náisiúnta Nagarhole]], i gcomparáid le 37.6 kg (83 lb) i gcás liopard agus 43.4 kg (96 lb) i gcás madraí fiáine Áiseacha.&lt;ref name=&quot;KaranthSunquist1995&quot;&gt;{{cite journal|author1=Karanth, K. U.|author2=Sunquist, M. E.|name-list-style=amp|title=Prey selection by tiger, leopard and dhole in tropical forests|jstor=5647|doi=10.2307/5647|journal=Journal of Animal Ecology|volume=64|issue=4|pages=439–450|bibcode=1995JAnEc..64..439K|author=Karanth, K. U. &amp; Sunquist, M. E.|date=1995}}&lt;/ref&gt; Nuair a tháinig laghdú ar líon na gcreach i [[Páirc Náisiúnta Kui Buri|bPáirc Náisiúnta Kui Buri]], lean tíogair orthu ag marú na gcreach ba mhó leo agus dhírigh liopaird agus madraí fiáine Áiseacha a n-ídiú ar chreacha beaga.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

Is féidir le liopaird agus madraí fiáine Áiseacha araon a bheith ina gcónaí go rathúil i ngnáthóga tíogair fad a bhíonn a ndóthain bia agus clúdach fásra ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Do tigers displace leopards? If so, why?|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s11284-010-0723-1|journal=Ecological Research|date=2010|issn=0912-3814|pages=875–881|volume=25|issue=4|doi=10.1007/s11284-010-0723-1|language=en|author=Odden, M.; Wegge, P. &amp; Fredriksen, T.}}&lt;/ref&gt; Seachas sin, Is lú a nochtann an dá speiceas sin in áiteanna a mbíonn iliomad tíogar ann. Ba é téarnamh pobail na dtíogar i [[Páirc Náisiúnta Rajaji|bPáirc Náisiúnta Rajaji]] sna 2000idí is cúis le laghdú dlús pobail liopaird.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Responses of leopard Panthera pardus to the recovery of a tiger Panthera tigris population: Response of leopard to recovery of tiger|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|journal=Journal of Applied Ecology|date=2011|pages=806–814|volume=48|issue=3|doi=10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|language=en|author=Harihar, A.; Pandav, B. &amp; Goyal, S. P.}}&lt;/ref&gt; A mhacasamhail a chonacthas in dhá áiteanna eile i lár na hIndia, áit a raibh tionachar diúltach ar mhéid phacaí madraí fiáine Áiseacha ag dlús pobail tíogair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dhole pack size variation: Assessing the effect of Prey availability and Apex predator|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ece3.7380|journal=Ecology and Evolution|date=2021|issn=2045-7758|pmc=8093734|pmid=33976847|pages=4774–4785|volume=11|issue=9|doi=10.1002/ece3.7380|language=en|author=Habib, B.; Nigam P.; Ghaskadbi P. &amp; Bhandari A.}}&lt;/ref&gt; Bhí baint ag rochtain ar chreacha agus easpa tíogair le dáileadh na liopard agus na madraí fiáine Áiseacha in Kui Buri.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tigers, leopards, and dholes in a half-empty forest: Assessing species interactions in a guild of threatened carnivores|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320712005149|journal=Biological Conservation|date=2013|pages=68–78|volume=163|doi=10.1016/j.biocon.2012.12.016|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N. &amp; Chutipong, W.}}&lt;/ref&gt; I [[Páirc Náisiúnta Jigme Dorji|bPáirc Náisiúnta Jigme Dorji]], chonacthas gur chuir tíogair fúthu i gcodanna doimhne na bhforaoisí fad a bhí na creachadóirí beaga brúite amach ar a n-imill.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The ecological benefit of tigers (Panthera tigris) to farmers in reducing crop and livestock losses in the eastern Himalayas: Implications for conservation of large apex predators|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314337|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=119–125|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.015|language=en|author=Thinley, P.; Rajaratnam, R.; Lassoie, J. P.; Morreale, S. J.; Curtis, P. D.; Vernes, K.; Leki Leki; Phuntsho, S.; Dorji, T. &amp; Dorji, P.}}&lt;/ref&gt;

=== Atáirgeadh agus saolré ===
[[Íomhá:Tigeress_with_cubs_in_Kanha_Tiger_reserve.jpg|alt=Tiger with cubs|mion|Clann tíogair Bheangál in Anaclann Tíogair Kanha]]
[[Cúpláil|Cúplálann]] an tíogar le linn na bliana ar fad go ginearálta agus idir mhí na Samhna agus mí Aibreáin ach go háirithe. Bíonn tíogair bhaineanna in éastras ar feadh thrí go sé lá san am deighilte de réir eatramh trí go naoi seachtaine.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Cúplálann fireannaigh chónaitheacha leis na baineannaigh ar fad laistigh dá raon baile a léiríonn a ngabhálacht dó trí bhúireadh agus trí mharcáil.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 42&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 145.&lt;/ref&gt; Mealltar fireannaigh neamhchónaitheacha níos óige fosta, rud a chothaíonn troideanna ina díbríonn an fireannach cónaitheach an forghabhálaí.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Breeding behaviour of the tiger Panthera tigris in Rajasthan|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|journal=International Zoo Yearbook|date=1967|issn=0074-9664|pages=133–147|volume=7|issue=1|doi=10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|language=en|author=Sankhala, K. S.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Bíonn an fireannach cúramach i dtaobh an bhaineannaigh go dtí go gcuireann sí a gabhálacht cúplála dó trí í féin a chur i [[lordóis]] lena heireaball ar leataobh. Maireann an [[Cúpláil|chúpláil]] níos lú ná 20 soicind de ghnáth nuair a bheireann an fireannach greim ar bhaic mhuiníl an bhaineannaigh. Nuair a chríochnaíonn siad, tarraingíonn an fireannach siar go gasta mar is féidir go gcasfadh an baineannach agus buille a thabhairt dó.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Féadfaidh péirí tíogar fanacht le chéile suas go ceithre lá agus cúplálfaidh siad scata uaireanta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 148.&lt;/ref&gt; Maireann an [[tréimhse iompair]] thart ar nó thar thrí mhí.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Beireann tíogar baineann in áit scoite, pé acu fásra dlúth, in uaibh nó faoi fhothain chloiche atá ann.&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 45.&lt;/ref&gt; Bíonn líon an áil chomh hard le seacht gcoileán ach is gnáiche dhá nó trí choileán.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Meánn coileáin nua-bheirthe 785–1,610 g (27.7–56.8 oz) agus tá siad dall agus neamhfhorbartha ([[Seanórthúileacht agus altramacht|altramach]]).&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Líonn agus glanann an mháthair a coileáin, diúlann sí iad agus cosaíonn sí iad go fíochmhar ar aon bhagairtí féideartha.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; Osclaíonn coileáin a súile agus iad trí lá go ceithre lá dhéag d'aois agus éiríonn a radharc soiléir tar éis cúpla seachtain eile.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Is féidir leo an láthair phluaise tar éis dhá mhí agus tosaíonn siad ag ithe feola thart ar an am chéanna.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 50–51.&lt;/ref&gt; Ní fhágann an mháthair ina n-aonar iad ach amháin agus í ag seilg agus fiú leis sin, ní théann sí i bhfad.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 50.&lt;/ref&gt; Má cheapann sí nach bhfuil áit sábhailte a thuilleadh, bogann sí a coileáin go ceantar nua, á n-iompar coileán ar choileán le greim ar bhaic a muiníl lena béal.&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 51.&lt;/ref&gt; D'uasmhéadaigh tíogar baineann amháin i dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin an t-am a chaith sí lena coileán trí laghdú a dhéanamh ar mhéid a raoin bhaile, creach níos mó a mharú agus filleadh níos tapúla ar an phluais ná mar a dhéanfadh sí gan choileáin; nuair a thosaigh na coileáin ag ithe feola, thug sí chun na láithreacha maraithe iad, rud a d'optamaigh a gcosaint agus a rochtain ar bhia.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=How does a tigress balance the opposing constraints of raising cubs?|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-019-00466-x|journal=Mammal Research|date=2020|issn=2199-2401|pages=245–253|volume=65|issue=2|doi=10.1007/s13364-019-00466-x|language=en|author=Petrunenko, Y. K.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. S.; Mukhacheva, A. S.; Rybin, N. N. &amp; Miquelle, D. G.}}&lt;/ref&gt; Sa tearmann chéanna, fuair coileán amháin de 21 choileán thar 8 mbliana monatóireachta agus níor athraigh an bhásmhaireacht pé acu óga fireanna nó baineanna a bhí ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mortality of Amur tigers: The more things change, the more they stay the same|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12147|journal=Integrative Zoology|date=2015-07|issn=1749-4877|pages=344–353|volume=10|issue=4|doi=10.1111/1749-4877.12147|language=en|author=Hugh S. Robinson, John M. Goodrich, Dale G. Miquelle, Clayton S. Miller, Ivan V. Seryodkin|pmid=26096683}}&lt;/ref&gt; Léirigh monatóireacht tíogair in [[Anaclann Tíogair Ranthambore]] ráta marthanais thart ar 85% don 74 choileán fhireanna agus bhaineanna, mhéadaigh an ráta marthanais go 97% d'fhireannaigh agus do bhaineannaigh aon go dhá bhliain d'aois.&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a small, isolated tiger (Panthera tigris tigris) population in a semi-arid region of western India|url=https://bmczool.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40850-017-0025-y|journal=BMC Zoology|date=2017|issn=2056-3132|volume=2|issue=1|doi=10.1186/s40850-017-0025-y|language=en|author=Sadhu, A.; Jayam, P. P. C.; Qureshi, Q.; Shekhawat, R. S.; Sharma, S. &amp; Jhala, Y. V.}}&lt;/ref&gt; Cúiseanna básmhaireachta ab ea iad creachadóirí, tuillte, tinte, bás na máthar agus loit bháis.&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 51.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Temporal Variation in Tiger ( Panthera tigris ) Populations and its Implications for Monitoring|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/07-MAMM-A-415.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2009|issn=0022-2372|pages=472–478|volume=90|issue=2|doi=10.1644/07-MAMM-A-415.1|language=en|author=Barlow, A. C. D.; McDougal, C.; Smith, J. L. D.; Gurung, B.; Bhatta, S. R.; Kumal, S.; Mahato, B. &amp; Taman, D. B.|bibcode=2009JMamm..90..472B}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt;[[Íomhá:Panthera_tigris_altaica_13_-_Buffalo_Zoo.jpg|alt=Tigress with cub in snow|mion|Tíogar Amúrach baineann lena coileán i [[Zú Buffalo]]]]
Tá na coileáin in ann a máthair a leanúint tar éis thart ar dhá mhí. Téann siad i bhfolach san fhásra nuair a sheilgeann sí fós. Cruthaíonn na hóga ceangail le chéile trí shúgradh troda agus cleachtadh stalcaireachta. Forbraíonn ordlathas laistigh den ál agus is é an coileán is mó, fireann de ghnáth, a mbíonn an smacht aige agus a itheann a sháith ag conablach ar dtús.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 61, 66–67.&lt;/ref&gt; Thart ar aois a ndá mhí a scoitheann na coileáin den chíoch agus a bhíonn níos mó saoirse acu a dtimpeallacht a imscrúdú. Idir ocht agus deich mí, tionlacann siad a máthair san fhiach.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt; Is féidir le coileáin creach a mharú chomh luath le 11 mhí agus a neamhspleáchas a bhaint amach mar óga idir 18 agus 24 mhí d'aois; baineann fireannaigh a neamhspleáchas amach níos luaithe ná baineannaigh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 270, 276.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt; Thosaigh tíogair a raibh coiléir raidió orthu in Chitwan ag fágáil a n-áiteanna breithe ag 19 mí d'aois.&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt; Baineann baineannaigh óga a [[lánfhástacht ghnéasach]] amach faoi thrí go ceithre bliana d'aois ach na fireannaigh faoi cheithre go cúig bliana d'aois.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá [[fad glúine]] an tíogair thart ar 7–10 mbliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Generation length for mammals|url=http://natureconservation.pensoft.net/articles.php?id=1343|journal=Nature Conservation|date=2013|issn=1314-3301|pages=89–94|volume=5|doi=10.3897/natureconservation.5.5734|author=Pacifici, M.; Santini, L.; Di Marco, M.; Baisero, D.; Francucci, L.; Grottolo Marasini, G.; Visconti, P. &amp; Rondinini, C.|bibcode=2013NaCon...5...89P}}&lt;/ref&gt; Maireann tíogair Bheangál fhiáine idir 12–15 bliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Survival strategy–Temporal segregation of different age and sex classes of a Bengal tiger (Panthera tigris tigris Linnaeus) population in Pench Tiger Reserve, Madhya Pradesh India|url=https://jad.lu.ac.ir/article-1-314-en.html|journal=Journal of Animal Diversity|date=2023|issn=1026-2288|pages=43–54|volume=5|issue=3|doi=10.61186/JAD.2023.5.3.5|language=en|author=Majumdar, A.}}&lt;/ref&gt; Thug sonraí an [[Leabhar graí|Leabhar Graí]] Tíogar Idirnáisiúnta 1938–2018 le fios gur mhair tíogair ghafa suas le 19 mbliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sex‐specific actuarial and reproductive senescence in zoo‐housed tiger ( Panthera tigris ): The importance of sub‐species for conservation|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/zoo.21610|journal=Zoo Biology|date=2021-07|issn=0733-3188|pages=320–329|volume=40|issue=4|doi=10.1002/zoo.21610|language=en|author=Tidière, M.; Müller, P.; Sliwa, A.; Siberchicot, A. &amp; Douay, G.|pmid=33861886}}&lt;/ref&gt;

Níl ról ag an athair i dtógáil a áil ach buaileann sé leo agus déanann sé caidreamh leo. Tugann an fireannach cónaitheach cuairt ar na teaghlaigh bhaineannach-coileán laistigh dá raon baile. Buaileann siad le chéile agus roinneann siad conablaigh fiú.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 59, 89.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 55–56.&lt;/ref&gt; Taifeadadh fireannach amháin a thug aire do choileáin dá bhfuair a máthair bás.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|teideal=India male tiger plays doting dad to orphaned cubs|údar=Pandey, G.|dáta=2011|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=14 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408231242/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|archivedate=8 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt; Cosaíonn an fireannach na baineannaigh agus na coileáin ar fhireannaigh eile agus é ag cosaint a raoin bhaile.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 59.&lt;/ref&gt; Nuair a ghlacann fireannach nua seilbh ar raon baile, bíonn coileáin spleácha i mbaol an [[Naímharú|naímharaithe]] agus an fireannach ag iarraidh a óga féin a ghineadh leis na baineannaigh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 66.&lt;/ref&gt; Nocht staidéar seacht mbliana i bPáirc Náisiúnta Chitwan gur mharaigh fireannaigh nua a chloígh raonta baile 12 de 56 choileán agus óga a raibh taifead orthu.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;

=== Sláinte agus galair ===
Tá taifid ann de thíogair mar óstaigh sheadáin éagsúla amhail péisteanna ribíneacha cosúil le ''[[Diphyllobothrium]] erinacei'', ''[[Taenia pisiformis]]'' san India agus speicis ''[[Toxocara]]'' san India agus speicis ''[[Physaloptera]] preputialis'', ''[[Dirofilaria]] ursi'' agus ''Uiteinarta'' sa tSibéir.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá sé ar eolas go mbíonn [[conslaod]] le fáil i dtíogair Amúracha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Canine Distemper Virus: an Emerging Disease in Wild Endangered Amur Tigers ( Panthera tigris altaica )|url=https://journals.asm.org/doi/10.1128/mBio.00410-13|journal=mBio|date=2013|issn=2161-2129|pmc=3747579|pmid=23943758|volume=4|issue=4|doi=10.1128/mBio.00410-13|language=en|author=Seimon, T. A.; Miquelle, D. G.; Chang, T. Y.; Newton, A. L.; Korotkova, I.; Ivanchuk, G.; Lyubchenko, E.; Tupikov, A.; Slabe, E. &amp; McAloose, D.}}&lt;/ref&gt; Ionfhabhtú morbillivíris is é is dóichí a bheith mar chúis báis tíogair bhaininn i gCianoirthear na Rúise a raibh tástáil dhearfach ar an [[Painleocaipéine fhéilíneach|phainleocaipéine fhéilíneach]] agus an [[Coróinvíreas féilíneach|choróinvíreas fhéilíneach]] aici.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Morbillivirus Infection in a Wild Siberian Tiger in the Russian Far East|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/46/4/1252/121390/Morbillivirus-Infection-in-a-Wild-Siberian-Tiger|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2010|issn=0090-3558|pages=1252–1256|volume=46|issue=4|doi=10.7589/0090-3558-46.4.1252|language=en|author=Quigley, K. S.; Evermann, J. F.; Leathers, C. W.; Armstrong, D. L.; Goodrich, J.; Duncan, N. M. &amp; Miquelle, D. G.}}&lt;/ref&gt; Léirigh samplaí fola ó 11 thíogar fhásta sa Neipeal [[antasubstaintí]] le haghaidh [[Conpharvaivíreas|conpharvaivíris]]-2, [[Heirpéasvíreas féilíneach|heirpéasvíris fhéilínigh]], córóinvíris féilínigh, [[Leiptispioróis|leiptispioróise]] agus ''[[Toxoplasma gondii]]''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Serologic Survey of Selected Pathogens in Free-Ranging Bengal Tigers (Panthera tigris tigris) in Nepal|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/57/2/393/451344/Serologic-Survey-of-Selected-Pathogens-in-Free|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2021|issn=0090-3558|volume=57|issue=2|doi=10.7589/JWD-D-20-00046|author=McCauley, D.; Stout, V.; Gairhe, K. P.; Sadaula, A.; Dubovi, E.; Subedi, S. &amp; Kaufman, G. E.}}&lt;/ref&gt;

== Bagairtí ==
Liostaítear an tíogar mar ainmhí [[Speiceas i mbaol|i mbaol]] ar [[Liosta Dearg an AICD]] ón bhliain 1986 agus ceaptar gur laghdaigh pobal domhanda an tíogair go leanúnach ó phobal measta 5,000–8,262 thíogar sna 1990idí déanacha go 3,726–5,578 n-indibhid mheasta sa bhliain 2022.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; I rith na mblianta 2001–2020, ísligh tírdhreacha ar a chónaíonn tíogair ó 1,025,488 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (395,943 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) go 911,901 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (352,087 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:24&quot; /&gt; [[Scriosadh gnáthóige]], [[ilroinnt gnáthóige]] agus [[póitseáil]] ar son fhionnaidh agus chodanna coirp is ea iad na bagairtí mhóra a chur le laghdú na bpobal tíogar i ngach tír dá raon.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Tá láithreacha cosanta i lár na hIndia scartha go mór ó chéile mar gheall ar infreastruchtúr líneach cosúil le bóithre, iarnróid, [[Líne tharchuir|línte tharchuir]], cainéil [[Uisciú|uiscithe]] agus gníomhaíochtaí [[Mianadóireacht|miandóireachta]] ina ndúiche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Synthesizing habitat connectivity analyses of a globally important human‐dominated tiger‐conservation landscape|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/cobi.13909|journal=Conservation Biology|date=2022|issn=0888-8892|pmc=9545158|pmid=35288989|volume=36|issue=4|doi=10.1111/cobi.13909|language=en|author=Schoen, J. M.; Neelakantan, A.; Cushman, S. A.; Dutta, T.; Habib, B.; Jhala, Y. V.; Mondal, I.; Ramakrishnan, U.; Reddy, P. A.; Saini, S. &amp; Sharma, S.|bibcode=2022ConBi..36E3909S}}&lt;/ref&gt; I [[Réigiún Tanintharyi]] na Malaeisia deise, bagraíonn [[dífhoraoisiú]] chomh maith le gníomhaíochtaí mianadóireachta agus brú seilge ard an pobal tíogair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Surveys in southern Myanmar indicate global importance for tigers and biodiversity|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001393/type/journal_article|journal=Oryx|date=2017|issn=0030-6053|pages=13–13|volume=51|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001393|language=en|author=Aung, S. S.; Shwe, N. M.; Frechette, J.; Grindley, M. &amp; Connette, G.|bibcode=2017Oryx...51...13A}}&lt;/ref&gt; Tá naoi gcinn den 15 thearmann chosanta a bhfuil tíogair iontu iargúlta agus scartha ó chéile sa Téalainn, fíric a fhágann go bhfuil dóchúlacht scaipthe íseal idir eadarthu; níl tíogair le fáil i gceithre acu seo ó thart ar an bhliain 2013.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Habitat connectivity for endangered Indochinese tigers in Thailand|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989421002687|journal=Global Ecology and Conservation|date=2021|pages=e01718|volume=29|doi=10.1016/j.gecco.2021.e01718|language=en|author=Suttidate, N.; Steinmetz, R.; Lynam, A. J.; Sukmasuang, R.; Ngoprasert, D.; Chutipong, W.; Bateman, B. L.; Jenks, K. E.; Baker-Whatton, M.; Kitamura, S. &amp; Ziółkowska, E.|bibcode=2021GEcoC..2901718S}}&lt;/ref&gt; Glanadh 8,315.7 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (3,210.7 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) de ghnáthóg thíogair idir 1988–2012, an chuid is mó de ar mhaithe le plandálacha tionsclaíocha, sa Mhalaeisia leithinse.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Expansion of Industrial Plantations Continues to Threaten Malayan Tiger Habitat|url=https://www.mdpi.com/2072-4292/9/7/747|journal=Remote Sensing|date=2017|issn=2072-4292|pages=747|volume=9|issue=7|doi=10.3390/rs9070747|language=en|author=Shevade, V. S.; Potapov, P. V.; Harris, N. L. &amp; Loboda, T. V.|bibcode=2017RemS....9..747S}}&lt;/ref&gt; Chuir faighte seilbhe talún ar an mhórchóir de thart ar 23,000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (8,900 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ar mhaithe le [[talmhaíocht]] thráchtála agus baint adhmad sa Chambóid go mór le hilroinnt gnáthóige féidearthaí tíogair sna hOirmhachairí ach go háirithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Future governance options for large-scale land acquisition in Cambodia: Impacts on tree cover and tiger landscapes|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1462901118306300|journal=Environmental Science &amp; Policy|date=2019|pages=9–19|volume=94|doi=10.1016/j.envsci.2018.12.031|language=en|author=Debonne, N.; van Vliet, J. &amp; Verburg, P.|bibcode=2019ESPol..94....9D}}&lt;/ref&gt; Is bagairt é an [[Ísliú ionphóraithe|t-ísliú ionphóraithe]] mar aon le scriosadh gnáthóige, easpa acmhainní creiche agus póitseáil do phobal tíogair beag iargúlta i [[Sléibhte Changbai]] feadh na teorann Síne–Rúise.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Addressing the impact of canine distemper spreading on an isolated tiger population in northeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12712|journal=Integrative Zoology|date=2023|issn=1749-4877|pages=994–1008|volume=18|issue=6|doi=10.1111/1749-4877.12712|language=en|author=Wang, D.; Smith, J. L.; Accatino, F.; Ge, J. &amp; Wang, T.|pmid=36881515}}&lt;/ref&gt; Ba sprioc fheachtas 'fhrith-lotnaide' ar an mhórchóir iad tíogair sa tSín sna 1950idí luatha, áit a raibh gnáthóga cuí scartha ó chéile tar éis dífhoraoisithe agus athlonnaithe daoine a sheilg tíogair agus speicis chreiche mar aon go ceantracha faoin tuath. Cé gur cuireadh cosc ar sheilg tíogair sa bhliain 1977, níor stop laghdú an phobail agus glactar leis gur díothaithe sa [[An tSín-Theas|tSín-Theas]] atá an tíogar ón bhliain 2001.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dramatic decline of wild South China tigers Panthera tigris amoyensis : field survey of priority tiger reserves|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605304000079/type/journal_article|journal=Oryx|date=2004|issn=0030-6053|pages=40–47|volume=38|issue=1|doi=10.1017/S0030605304000079|language=en|author=Tilson, R.; Defu, H.; Muntifering, J. &amp; Nyhus, P. J.|bibcode=2004Oryx...38...40T}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris ssp. amoyensis|url=https://www.iucnredlist.org/species/15965/5334628|date=2008|doi=10.2305/iucn.uk.2008.rlts.t15965a5334628.en|language=en|author=Nyhus, P.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|volume=2008|issue=e.T15965A5334628}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Een_jager_poseert_bij_de_huid_van_een_geschoten_tijger_bij_Kalitapakdoewoer_TMnr_10024166.jpg|alt=Tiger rug displayed on wall behind a man with a gun|mion|Seithe [[Tíogar Iávach|thíogair Iávaigh]], 1915]]
Is iad pobail thíogair na hIndia sprioc na bpóitseálaithe ó na 2990idí agus scriosadh na pobail in dhá thearmann tíogair sna blianta 2005 agus 2009.&lt;ref name=&quot;:27&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Recovery of tigers in India: Critical introspection and potential lessons|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/pan3.10177|journal=People and Nature|date=2021|issn=2575-8314|pages=281–293|volume=3|issue=2|doi=10.1002/pan3.10177|language=en|author=Jhala, Y.; Gopal, R.; Mathur, V.; Ghosh, P.; Negi, H. S.; Narain, S.; Yadav, S. P.; Malik, A.; Garawad, R. &amp; Qureshi, Q.|bibcode=2021PeoNa...3..281J}}&lt;/ref&gt; Braitheadh 630 gníomhaíochtaí sealgairí a d'úsáid súile ribe, sruthlíonta, ardáin sheilge agus madraí seilge i dtearmann foraoise 1000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (390 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) i ndeisceart na Malaeisia idir mhí an Mhárta 2017 agus mí Eanáir 2020.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic pressure on large carnivores and their prey in the highly threatened forests of Tanintharyi, southern Myanmar|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605321001654/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=262–271|volume=57|issue=2|doi=10.1017/S0030605321001654|language=en|author=Shwe, N. M.; Grainger, M.; Ngoprasert, D.; Aung, S. S.; Grindley, M. &amp; Savini, T.}}&lt;/ref&gt; Ceapadh gurbh í [[Páirc Náisiúnta Nam Et-Phou Louey]] an áit thábhachtach dheireanach don tíogar i Laos ach níl taifead de ann ón bhliain 2013 ar a laghad; is cosúil gur íobartach na súile ribe neamhshrianta é an pobal seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Documenting the demise of tiger and leopard, and the status of other carnivores and prey, in Lao PDR's most prized protected area: Nam Et - Phou Louey|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419302392|journal=Global Ecology and Conservation|date=2019|pages=e00766|volume=20|doi=10.1016/j.gecco.2019.e00766|language=en|author=Rasphone, A.; Kéry, M.; Kamler, J. F. &amp; Macdonald, D. W.|bibcode=2019GEcoC..2000766R}}&lt;/ref&gt; Bhain [[Aonad frithphóitseála|aonaid fhrithphóitseála]] i dtírdhreach [[Páirc Náisiúnta Kerinci Seblat|Kerinci Seblat]] Shumatra 362 shúil ribe tíogair agus ghabh siad 91 sheithe tíogair le linn 2005–2016; mhéadaigh rátaí bliantúla póitseála de réir mar a d'ardaigh praghas na seithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Asia's economic growth and its impact on Indonesia's tigers|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314581|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=105–109|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.011|language=en|author=Linkie, M.; Martyr, D.; Harihar, A.; Mardiah, S.; Hodgetts, T.; Risdianto, D.; Subchaan, M. &amp; Macdonald, D.|bibcode=2018BCons.219..105L}}&lt;/ref&gt; Is í an phóitseáil an bhagairt is mó atá roimh an phobal tíogair sa Rúis chianoirthearach, áit a n-éascaíonn bóithre lománaíochta rochtain do phóitseálaithe agus daoine atá ag baint táirgí atá tábhachtach chun go mbeidh speicis chreiche in ann maireachtáil tríd an gheimhreadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic influences on the distribution of a Vulnerable coniferous forest specialist: habitat selection by the Siberian musk deer Moschus moschiferus|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001617/type/journal_article|journal=Oryx|date=2019|issn=0030-6053|pages=174–180|volume=53|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001617|language=en|author=Slaght, J. C.; Milakovsky, B.; Maksimova, D. A.; Zaitsev, V. A.; Seryodkin, I.; Panichev, A. &amp; Miquelle, D.}}&lt;/ref&gt;

Braitheadh codanna coirp 207 dtíogar le linn 21 shuirbhé le linn 1991–2014 in dhá mhargaí fiadhúlra i Maenmar a fhreastalaíonn ar chustaiméirí sa Téalainn agus sa tSín.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trade in tigers and other wild cats in Mong La and Tachilek, Myanmar – A tale of two border towns|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714004121|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=1–7|volume=182|doi=10.1016/j.biocon.2014.10.031|language=en|author=Nijman, V. &amp; Shepherd, C. R.|bibcode=2015BCons.182....1N}}&lt;/ref&gt; Idir 2000–2022, [[Coigistíocht|coigistíodh]] ar a laghad 3,377 dtíogar in 2,205 ghabháil in 28 dtír; 665 thíogar bheo agus 654 indibhid mharbha, 1,313 sheithe iomlána, 16,214 chuid coirp cosúil le cnámha, fiacla, lapaí, crúba, guairí agus 1.1 t (1.1 tonnaí fada; 1.2 tonnaí gearra) feoil a bhí sna gabhálacha; chuimsigh 759 ngabháil san India codanna coirp 893 thíogar; agus bhain 403 ghabháil sa Téalainn le tíogair a phóraíodh i ngéibheann go príomha.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|title=Skin and Bones: Tiger Trafficking Analysis from January 2000 – June 2022|author=Wong, R. &amp; Krishnasamy, K.|date=2022|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC, Southeast Asia Regional Office|access-date=1 Márta 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240117215040/https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|archive-date=17 Eanáir 2024}}&lt;/ref&gt; Chuimsigh gabhálacha le linn Eanáir 2020 agus Meitheamh 2025 573 thíogar i measc 765 eachtra gabhála, ina measc sin 313 thíogar san India agus 127 dtíogar san Indinéis.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|title=Beyond Skin and Bones: A 25-Year Analysis of Tiger Seizures from 2000 to June 2025. (Tuairisc)|author=Wong, R. &amp; Krishnasamy, K.|date=2025|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC|access-date=11 Feabhra 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260317011016/https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|archive-date=17 Márta 2026}}&lt;/ref&gt;

Fuair gabhálacha sa Neipeal idir Eanáir 2011 agus Nollaig 2015 585 chuid coirp tíogair agus dhá chonablach iomlána in 19 gceantar.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trends, patterns, and networks of illicit wildlife trade in Nepal: A national synthesis|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.247|journal=Conservation Science and Practice|date=2020|issn=2578-4854|volume=2|issue=9|doi=10.1111/csp2.247|language=en|author=Paudel, P. K.; Acharya, K. P.; Baral, H. S.; Heinen, J. T. &amp; Jnawali, S. R.|bibcode=2020ConSP...2E.247P}}&lt;/ref&gt; Léiríonn sonraí gabhála ón India gurb iad seithí na dtíogar ar an chuid coirp is mó trádála, á leanúint ag crúba, cnámha agus fiacla le linn 2001–2021; chuaigh na bealaí gáinneála trí na stáit Maharashtra, Karnataka, Tamil Nadu agus Assam.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The tide of tiger poaching in India is rising! An investigation of the intertwined facts with a focus on conservation|url=https://link.springer.com/10.1007/s10708-022-10633-4|journal=GeoJournal|date=2022|issn=1572-9893|pmc=9005341|pmid=35431409|pages=753–766|volume=88|issue=1|doi=10.1007/s10708-022-10633-4|language=en|author=Nittu, G.; Shameer, T. T.; Nishanthini, N. K. &amp; Sanil, R.|bibcode=2023GeoJo..88..753N}}&lt;/ref&gt; Coigistíodh 292 chuid tíogair mhídhleathacha ag poirt iontrála SAM ó bhagáiste pearsanta, aerlasta agus phost idir 2003 agus 2012.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Patterns of illegal and legal tiger parts entering the United States over a decade (2003–2012)|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.622|journal=Conservation Science and Practice|date=2022|issn=2578-4854|volume=4|issue=3|doi=10.1111/csp2.622|language=en|author=Khanwilkar, S.; Sosnowski, M. &amp; Guynup, S.|bibcode=2022ConSP...4E.622K}}&lt;/ref&gt;

Tá tóir mhór ar chodanna tíogair le haghaidh an [[Leigheas traidisiúnta Síneach|leighis thraidisiúnta Shínigh]] ar bhagairt ollmhór do phobail na dtíogar atá ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Van Uhm, D. P.|date=2016|title=The Illegal Wildlife Trade: Inside the World of Poachers, Smugglers and Traders (Studies of Organized Crime)|pages=lgh. 224–226|publisher=Springer|location=New York}}&lt;/ref&gt; Nocht agallaimh le muintir na háite i Sundarbans na Bainglaidéise go maraíonn siad tíogair le haghaidh ithe áitiúil agus trádáil na seithí, cnáimhe agus feola mar dhíoltas as ionsaí agus ar mhaithe le fuadair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Who is killing the tiger Panthera tigris and why?|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316000491/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=46–54|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316000491|language=en|author=Saif, S.; Rahman, H. T. &amp; MacMillan, D. C.}}&lt;/ref&gt; Itheann Banglaidéisigh shaibhre codanna coirp tíogair cosúil le seithí, cnámha, fiacla agus fionnadh go háitiúil agus gáinneáiltear go mídhleathach ón Bhainglaidéis go 15 thír ar nós na hIndia, na Síne, na Malaeisia, na Cóiré, Vítneam, na Cambóide, na Seapáine agus na Ríochta Aontaithe trí theorainneacha talún, aerfoirt agus calafoirt.&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tigers at a crossroads: Shedding light on the role of Bangladesh in the illegal trade of this iconic big cat|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.12952|journal=Conservation Science and Practice|date=2023|issn=2578-4854|volume=5|issue=7|doi=10.1111/csp2.12952|language=en|author=Uddin, N.; Enoch, S.; Harihar, A.; Pickles, R. S. &amp; Hughes, A. C.|bibcode=2023ConSP...5E2952U}}&lt;/ref&gt; Gliú cnáimhe tíogair is ea an táirge tíogair is mó ceannaithe le haghaidh feidhmeanna leighis i [[Hanáí]] agus i [[Cathair Ho Chi Minh|gCathair Ho Chi Minh]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An updated analysis of the consumption of tiger products in urban Vietnam|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419307449|journal=Global Ecology and Conservation|date=2020|pages=e00960|volume=22|doi=10.1016/j.gecco.2020.e00960|language=en|author=Davis, E. O.; Willemsen, M.; Dang, V.; O'Connor, D. &amp; Glikman, J. A.|bibcode=2020GEcoC..2200960D}}&lt;/ref&gt; Póraíonn áiseanna &quot;feirm thíogair&quot; sa tSín agus in iardheisceart na hÁise tíogair le haghaidh a gcodanna coirp ach is cosúil gur measa an bhagairt do phobail fhiáine sa mhéid is go méadaíonn sé an t-éileamh atá ar tháirgí tíogair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/news/stories/5-things-tiger-king-doesnt-explain-about-captive-tigers/|teideal=Captive Tigers Aren’t Conservation|údar=Henry, L.|dáta=2020|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=19 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240220001943/https://www.worldwildlife.org/stories/5-things-tiger-king-doesn-t-explain-about-captive-tigers|archivedate=20 Feabhra 2024}}&lt;/ref&gt;

Bagairt eile in roinnt tíortha laistigh de raon an tíogair ná go maraíonn daoine áitiúla tíogair mar dhíoltas as ionsaí agus beathú ar bheostoc, mar sin cuireann an toradh seo den [[An choinbhleacht daonna-fiadhúlra|choinbhleacht daonna-fiadhúlra]] le hísliú an phobail fosta.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Characterizing human–tiger conflict in and around Ranthambhore Tiger Reserve, western India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-014-0895-z|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2015|issn=1612-4642|pages=255–261|volume=61|issue=2|doi=10.1007/s10344-014-0895-z|language=en|author=Singh, R.; Nigam, P.; Qureshi, Q.; Sankar, K.; Krausman, P. R.; Goyal, S. P. &amp; Nicholoson, K. L.|bibcode=2015EJWR...61..255S}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ecopsychosocial Aspects of Human–Tiger Conflict: An Ethnographic Study of Tiger Widows of Sundarban Delta, India|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.4137/EHI.S24899|journal=Environmental Health Insights|date=2016|issn=1178-6302|pmc=4712980|pmid=26792997|pages=EHI.S24899|volume=10|doi=10.4137/EHI.S24899|language=en|author=Chowdhurym, A. N.; Mondal, R.; Brahma, A. &amp; Biswas, M. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Living with tigers Panthera tigris : patterns, correlates, and contexts of human–tiger conflict in Chitwan National Park, Nepal|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001587/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=55–65|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001587|language=en|author=Dhungana, R.; Savini, T.; Karki, J. B.; Dhakal, M.; Lamichhane, B. R. &amp; Bumrungsri, S.|bibcode=2018Oryx...52...55D}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Unraveling the complexity of human–tiger conflicts in the Leuser Ecosystem, Sumatra|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/acv.12591|journal=Animal Conservation|date=2020|issn=1367-9430|pages=741–749|volume=23|issue=6|doi=10.1111/acv.12591|language=en|author=Lubis, M. I.; Pusparini, W.; Prabowo, S. A.; Marthy, W.; Tarmizi; Andayani, N. &amp; Linkie, M.|bibcode=2020AnCon..23..741L}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Settlements and plantations are sites of human–tiger interactions in Riau, Indonesia|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605322000667/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=476–480|volume=57|issue=4|doi=10.1017/S0030605322000667|language=en|author=Neo, W. H. Y.; Lubis, M. I. &amp; Lee, J. S. H.}}&lt;/ref&gt;

== Caomhnú ==
{{Main|Caomhnú an Tíogair}}
{{Tuilleadh Eolais|Tíogar na 21ú hAoise}}
{| class=&quot;wikitable sortable floatright&quot;
|+ Pobal domhanda na dtíogar fiáin
!Tír
!Bliain
!Meastachán
|-
| {{flagicon|India}} [[An India]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |3,167–3,682&lt;ref name=&quot;:28&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Qureshi, Q.; Jhala, Y. V.; Yadav, S. P. &amp; Mallick, A.|date=2023|url=https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf|title=Status of tigers, co-predators and prey in India 2022 (PDF)|publisher=National Tiger Conservation Authority &amp; Wildlife Institute of India|location=Deilí Nua, Dehradun}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240505145403/https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf |date=2024-05-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flagicon|Russia}} [[An Rúis]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |573–600&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Global Tiger Recovery Program 2.0 (2023-34)|url=https://globaltigerforum.org/global-tiger-recovery-program-2-0-2023-34/|dátarochtana=01-12-2025|language=en-US|foilsitheoir=Global Tiger Forum}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Indonesia}}[[An Indinéis]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |393&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Nepal}}[[Neipeal]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |316–355&lt;ref&gt;{{cite book|year=2022|title=Status of Tigers and Prey in Nepal 2022|location=Kathmandu, Neipeal|publisher=Department of National Parks and Wildlife Conservation and Department of Forests and Soil Conservation. Ministry of Forests and Environment|url=https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|author=DNPWC &amp; DFSC}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf |date=2023-04-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Thailand}}[[An Téalainn]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |148–189&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Malaysia}}[[An Mhalaeisia]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |&lt;150&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Bhutan}}[[An Bhútáin]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |131&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Department of Forests and Park Services|date=2023|title=National Tiger Survey 2021–22|publisher=Rialtas na Bútaine|location=Thimphu}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Bangladesh}}[[An Bhanglaidéis]]|| 2022|| align=&quot;right&quot; |118–122&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Begum, S.|date=30 Iúil 2024|title=Tiger population in Sundarban rises by 8-10pc in 2024|publisher=Daily Observer|url=https://www.observerbd.com/news.php?id=482816}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|China}}[[An tSín]]|| 2022 || align=&quot;right&quot;|&gt;60&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Myanmar}}[[Maenmar]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |28&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| '''Iomlán'''|| || align=&quot;right&quot; |'''5,638–5,899'''
|}
Cosaítear an tíogar go hidirnáisiúnta faoi [[CITES|Fhoscríbhinn I CITES]] a chuireann cosc ar thrádáil tíogar beo agus ar a gcodanna coirp.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Tá cosc ar sheilg an tíogair ón bhliain 1952 sa [[An Rúis|Rúis]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 202.&lt;/ref&gt; Tá sé á chosaint sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] ón bhliain 1969 agus á chosaint ina iomlán ón bhliain 1995.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Action Plan of Bhutan 2018-2023|url=https://www.researchgate.net/doi/10.13140/RG.2.2.14890.70089|date=2018|doi=10.13140/RG.2.2.14890.70089|language=en|author=Tandin Tandin, Ugyen Penjor, Tshering Tempa, Phub Dhendup, Sangay Dorji, Sonam Wangdi, Vijay Moktan}}&lt;/ref&gt; Tugtar an leibhéal cosanta is airde don tíogar san India faoi réir [[An tAcht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972 (India)|an tAcht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972]], ón bhliain sin ar aghaidh.&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Aryal, R. S.|date=2004|title=CITES Implementation in Nepal and India|journal=Law, Policy and Practice|location=Kathmandu|publisher=Bhrikuti Academic Publications. ISBN 99933-673-4-6}}&lt;/ref&gt; Tá sé cosanta in [[Neipeal]] agus sa Bhainglaidéis ón bhliain 1973.&lt;ref name=&quot;:26&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; Cosaítear go hiomlán ón bhliain 1976 ar aghaidh sa [[An Mhalaeisia|Mhalaeisia]] faoi réir an Achta um Chosaint Fiadhúlra&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|title=The Malayan Tiger Conservation Programme (PDF) (Tuairisc)|author=Malaysian Conservation Alliance for Tigers|date=2006|publisher=Kuala Lumpur: Department of Wildlife and National Parks Peninsular Malaysia|access-date=9 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409203438/https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|archive-date=9 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt; agus d'ardaigh Acht um Chaomhnú Fiadhúlra na tíre sin a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 2010 na pionóis ar mhaithe le coireanna atá bainteach leis an fhiadhúlra.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Tá sé cosanta san [[An Indinéis|Indinéis]] ón bhliain 1990.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|title=Conservation Strategy and Action Plan for the Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) Indonesia 2007-2017. (PDF)|author=Ministry of Forestry|date=2007|publisher=Jakarta: Government of Indonesia|access-date=12 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923144656/https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|archive-date=23 Meán Fómhair 2023}}&lt;/ref&gt; Cuireadh cosc ar thrádáil codanna coirp an tíogair i bhfeidhm sa [[An tSín|tSín]] sa bhliain 1993.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Transnational environmentalism and entanglements of sovereignty: The tiger campaign across the Himalayas|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0962629812000741|journal=Political Geography|date=2012|pages=408–418|volume=31|issue=7|doi=10.1016/j.polgeo.2012.06.003|language=en|author=Yeh, E. T.}}&lt;/ref&gt; Cuireadh an tAcht um Chaomhnú agus Chosaint an Fhiadhúlra i bhfeidhm sa [[An Téalainn|Téalainn]] sa bhliain 2019 chun dul i ngleic le póitseáil agus trádáil na gcodanna coirp.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|teideal=The future of Panthera tigris in Thailand and globally|údar=Kampongsun, S.|dáta=2022|language=en|work=IUCN|foilsitheoir=IUCN|dátarochtana=8 Aibreán 2024|archiveurl=https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|archivedate=11 Mí na Samhna 2023}}&lt;/ref&gt;

Bunaíodh an [[An tÚdarás Náisiúnta um Chaomhnú an Tíogair (India)|tÚdarás Náisiúnta um Chaomhnú an Tíogair]] agus [[Project Tiger (India)|''Project Tiger'']] san [[An India|India]] sa bhliain 1973 chun tacaíocht an phobail a chothú i leith chaomhnú an tíogair.&lt;ref name=&quot;:27&quot; /&gt; Ó shin i leith, bunaíodh 53 [[Tearmainn tíogair na hIndia|thearmann tíogair]] a chuimsíonn achar de 75,796 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (29,265 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tír go dtí an bhliain 2022.&lt;ref name=&quot;:28&quot; /&gt; Chuir na cuir chuige seo go mór le téarnamh na bpobal tíogair san India idir 2006 agus 2018 sa mhéid is go bhfaightear laistigh d'achar 138,200 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (53,400 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref /&gt;


Tá an chuma ar an scéal nach bhfuil ach 5000-7000 tíogar fágtha ar domhan. Meastar go bhfuil níos lú na 2500 tíogar fásta sa nádúr. Timpeall na bliana 1900 bhí 100,000 tíogar ann. Bhí naoi bhfospeiceas ann tráth. Ach tá tíogar Bhailí, an tíogar Iávach agus an tíogar Caispeach imithe in éag. Níl ach sé fhospeiceas ann anois, agus iad uile i mbaol:

* An [[Tíogar Bheangál]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Bengal tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bengal_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-12-11|language=en}}&lt;/ref&gt; níos lú na 2000 fágtha
* An [[Tíogar Ind-Síneach]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Indochinese tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Indochinese_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-09-12|language=en}}&lt;/ref&gt; 1200-1800
* An [[Tíogar Malaech]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Malayan tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Malayan_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-12-28|language=en}}&lt;/ref&gt; 600-800
* An [[Tíogar Sumatrach]]: 400-500
* An [[Tíogar Amúrach]] (sa [[An tSibéir|tSibéir]]): 400-550. Sna 1940idí ní raibh ach 40 tíogar Amúrach fágtha ach tá suas le 550 ann anois mar cuireadh stop leis an sealgaireacht.
* [[Tíogar na Síne Theas]]:&lt;ref name=&quot;:29&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=South China tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/South_China_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-11-27|language=en}}&lt;/ref&gt; díobhaí sa nádúr; 59 i zúnna

Tá a ghnáthóg á chailliúint ag an tíogar. Tá an fuadach tíograch coitianta agus maraítear tíogair beagnach gach lá mar úsáidtear a bhfionnadh agus a gcoirp sa leigheas traidisiúnta.


== Féach freisin ==

* An [[Tíogar Sumatrach]] agus an [[Tíogar Amúrach]]
* [[An Tíogar Ceilteach]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Leabharliosta ==
* {{Citation |last=Thapar |first=V. |title=Tiger: The Ultimate Guide |date=2004 |url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up |place=Deilí Nua |publisher=CDS Books |isbn=1-59315-024-5}}
* {{Citation |last=Green |first=S. |title=Tiger |date=2006 |issue=2 |place=Londain |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-86189-276-8}}
* {{Citation |title=The Encyclopedia of Mammals |date=2001 |issue=2 |editor-last=MacDonald |editor-first=D. |place=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-7607-1969-5}}
* {{Citation |last=Tilson |first=R. |title=Tigers of the World: The Science, Politics and Conservation of Panthera tigris |date=2010 |issue=2 |place=Londain |publisher=Academic Press |isbn=978-0-08-094751-8 |last2=Nyhus |first2=P. J.}}
* {{Citation |last=Mills |first=S. |title=Tiger |date=2004 |url=https://archive.org/details/tiger0000mill/mode/2up |archive-url= |place=Richmond Hill |publisher=Firefly Books |isbn=1-55297-949-0}}
* {{Citation |last=Schaller |first=G. B. |title=The Deer and the Tiger: A Study of Wildlife in India |date=1967 |url=https://archive.org/details/deertigerstudyof0000scha/page/n419/mode/2up |place=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-73631-8}}
* {{Citation |last=Seidensticker |first=J |title=Riding the Tiger: Tiger Conservation in Human-Dominated Landscapes |date=1999 |url=https://archive.org/details/ridingtigertiger00unse |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64835-6 |last2=Christie |first2=S |last3=Jackson |first3=P}}
* {{Citation |last=Sludskii |first=A. A. |title=Tiger Panthera tigris Linnaeus, 1758 |date=1992 |work=Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola [Mamaigh an Aontais Shóivéadaigh] |volume=II, Part 2. Carnivora (Hyaenas and Cats) |pages=95–202 |editor-last=Heptner |editor-first=V. G. |editor-last2=Sludskii |editor-first2=A. A. |url=https://archive.org/stream/mammalsofsov221992gept#page/94/mode/2up |place=Washington DC |publisher=Smithsonian Institution and the National Science Foundation |isbn=978-90-04-08876-4}}

{{síol ainmhí}}
[[Catagóir:Tíogair]]
[[Catagóir:Cait]]</text>
      <sha1>6j1r0mbmutw1yfzf4w5x640u5apsvg2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322347</id>
      <parentid>1322340</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T17:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>/* Caomhnú */ Aistriúchán ar lean</comment>
      <origin>1322347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138393" sha1="lvvm4u2a6uh5n9botn3oovts30x12h6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:A walk with the Tigress.webm|thumb|right|tíogar]]
Is cat mór é an '''tíogar''' ('''''Panthera tigris''''')&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Panthera%20tigris/|title=“Panthera tigris” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt; ar ball é den ghéineas ''[[Panthera]]'' a thagann ón [[An Áise|Áise]] ó dhúchas. Tá corp láidir matánach aige a bhfuil ceann agus lapaí móra, eireaball fada agus fionnadh flannbhuí le stríoca dubha atá ceartingearach don chuid is mó air. Rangaítear in naoi [[Fospeiceas|bhfospeiceas]] [[Holaicéineach|reatha]] é go traidisiúnta cé nach n-aithníonn roinnt daoine agus eagraíochtaí ach an dá fhospeiceas, tíogair na mórthíre Áisí agus tíogair oileáin na [[Oileáin Sunda|nOileán Sunda]].

Cuireann an tíogar faoi i bhforaoisí den chuid is mó, idir [[Foraois leathanduilleach agus mheasctha mheasartha|foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha]] agus [[Cónaiféar|buaircíneach]] i [[Cianoirthear na Rúise|gCianoirthear na Rúise]] agus [[Oirthuaisceart na Síne]] agus [[Foraois leathanduilleach thais thrópaiceach agus fhothrópaiceach|foraoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fothrópaiceacha]] i [[Fo-ilchríoch na hIndia|bhfo-ilchríoch na hIndia]] agus in [[Oirdheisceart na hÁise]]. Is [[buaicchreachadóir]] é an tíogar a chreachann [[Crúbach|crúbaigh]] roimh a ndéanann sé luíochán go príomha. Bíonn saol aonarach aige go hiondúil agus bíonn [[raon baile]] aige a chosnaíonn sé ar indibhidí den ghnéas chéanna. Cuimsíonn raon baile an fhireannaigh raoin go leor baineannach lena chúplálann sé. De ghnáth, beireann baineannaigh idir dhá agus trí choileán a fhanann lena máthair ar feadh dhá bhliain. Fágann na coileáin seo raon baile a máthar agus bunaíonn siad a raon féin nuair a bhíonn siad neamhspleách.

Ó bhlianta luatha na fichiú haoise, is in ísle a ndeachaigh raon dáilte na dtíogar agus ar a laghad 93% dá raon stairiúil caillte acu; tá siad [[Díothú áitiúil|díothaithe go háitiúil]] in [[Iarthar na hÁise|Iarthar]] agus i [[Lár na hÁise]] agus i gcodanna móra na [[An tSín|Síne]] chomh maith leis na hoileáin [[Iáva]] agus [[Bailí]]. Tá raon an tíogair scoilte go dona sa lá atá inniu ann. Liostaítear mar [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] é ar [[Liosta Dearg an AICD de Speicis i mBaol]] mar meastar gur laghdaigh a raon idir 53% go 68% ó bhí na 1990idí déanacha ann. Tá go leor bagairtí móra ag cur le stádas reatha na dtíogar idir [[Scriosadh gnáthóige|scriosadh]] agus [[Ilroinnt gnáthóige|ilroinnt a ngnáthóige]] mar gheall ar [[Dífhoraoisiú|dhífhoraoisiú]], [[póitseáil]] ar son a bhfionnaidh agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp ar mhaithe le cúrsaí leighis. Is íobartaigh na [[An choinbhleacht daonna-fiadhúlra|coinbhleachta daonna-fiadhúlra]] iad na tíogair fosta mar ionsaíonn agus creachann siad an beostoc i gceantair nach bhfuil mórán creach nádúrtha le fáil iontu. Tá cosaint dhlíthiúil ag an tíogar in chuile thír laistigh dá raon dáilte. Cuimsíonn cuir chuige náisiúnta pleananna gníomhaíochta, [[patróil fhrith-phóitseála]] agus scéimeanna monatóireachta líon na dtíogar. Bunaíodh [[Conair fhiadhúlra|conairí fiadhúlra]] i gcuid mhaith de na tíortha laistigh dá raon agus tá athbhunú tíogar pleanáilte iontu.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://www.iucnredlist.org/species/15955/214862019|date=2021-12-15|doi=10.2305/iucn.uk.2022-1.rlts.t15955a214862019.en|language=en|author=Goodrich, J., Wibisono, H., Miquelle, D., Lynam, A.J., Sanderson, E., Chapman, S., Gray, T.N.E., Chanchani, P. &amp; Harihar, A.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|publisher=IUCN}}&lt;/ref&gt;

Tá an tíogar ar cheann de na [[Mórfhána carasmatach|mórfhánaí carasmatacha]] is mó a bhfuil tóir air ar fud an domhain. Bhíodh an tíogar i ngéibheann ón chéad lá riamh agus traenáladh é chun seónna a chur ar fáil i [[Sorcas|sorcais]] agus cláracha siamsaíochta eile. Chonacthas an tíogar go forleathan i [[miotaseolaíocht]] agus i [[Béaloideas|mbéaloideas]] ársa na gcultúr fud fad a raon stairiúil agus [[Léirithe cultúrtha an tíogair|chonacthas fós i gcultúr]] ar fud an domhain é sa lá atá inniu ann. 

== Sanasaíocht ==
Síolraíonn an [[Seanbhéarla]] ''tigras'' ón [[Seanfhraincis|tSeanfhraincis]] ''tigre'', ón [[An Laidin|Laidin]] ''tigris'', ar iasacht é de ''tigris'' ([[An tSean-Ghréigis|Sean-Ghréigis]]: τίγρις).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Liddell, H. G. &amp; Scott, R. (Sir Henry Stuart Jones, Roderick McKenzie eag.)|date=1940|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dti%2Fgris|title=&quot;τίγρις&quot;.|journal=A Greek-English Lexicon|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|accessdate=21 Feabhra 2021}}&lt;/ref&gt; Ón aimsir ársa, meastar go síolraíonn an focal ''tigris'' ón fhocal [[An Airméinis|Arméiniseach]] nó [[An Pheirsis|Pheirsiseach]] ar 'saighead' ar féidir leis a bheith ina bhunús d'ainm abhainn na [[An Tígris|Tigrise]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Varro, M. T.; Kent, R. G.|date=1938|url=https://archive.org/details/onlatinlanguage01varruoft/page/96/mode/2up|title=&quot;De lingua latina&quot; [On the Latin Language]|journal=&quot;XX. Ferarum vocabula&quot; [XX. The names of wild beasts]|pages=lgh. 94-97|publisher=W. Heinemann|location=Londain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Naming the Tiger in the Early Modern World|url=https://www.jstor.org/stable/26560471|journal=Renaissance Quarterly|date=2017|issn=0034-4338|pages=977–1006|volume=70|issue=3|author=David Thorley|doi=10.1086/693884. JSTOR 26560471}}&lt;/ref&gt; Sa lá atá inniu ann, áfach, glactar leis gur [[comhainm]] atá iontu agus nach bhfuil gaol ar bith ann idir ainm an ainmhí agus na habhann.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tacsanomaíocht ==
Rinne an luibheolaí Sualannach [[Carl von Linné]] an chéad chur síos eolaíoch ar an tíogar ina shaothar ''[[Systema Naturae]]'', áit a bhaist sé an [[Ainmníocht dhéthéarmach|t-ainm déthéarmach]] ''Felis tigris'' air, mar ba ghnách an géineas ''Felis'' a úsáid le haghaidh na gcat uilig ag an am. Bunaítear an [[cur síos eolaíoch]] ar chuir síos a rinne nádúraithe níos luaithe amhail [[Conrad Gessner]] agus [[Ulisse Aldrovandi]].&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot;&gt;{{luaigh foilseachán|author=Linnaeus, C.|year=1758|title=[https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up &quot;Felis tigris&quot;] Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|language=la|issue=decima, reformata|pages=lch. 41}}&lt;/ref&gt; Is in 1929 a chuir [[Reginald Innes Pocock]] an speiceas sa ghéineas ''[[Panthera]]'' faoin ainm dhéthéarmach ''Panthera tigris''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1929|title=Tigers|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=33|issue=3|pages=lgh. 505–541|url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n133}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Fospeiceas ===
{{Anchor|Pobail}}Moladh naoi [[Fospeiceas|bhfospeiceas]] tíogar reatha ([[An Sealad Holaicéineach|Holaicéineach]]) idir luathbhlianta na 19ú hAois agus na 21ú hAois agus is iad sin na tíogair [[tíogar Bheangál|Bheangál]], [[Tíogar Malaech|Mhalaecha]], [[Tíogar Ind-Síneach|Ind-Síneacha]], [[Tíogar na Síne Theas|na Síne Theas]], [[Tíogar Amúrach|Amúracha]], [[Tíogar Caispeach|Chaispeacha]], [[Tíogar Iávach|Iávacha]], [[Tíogar Bailí|Bhailí]] agus [[Tíogar Sumatrach|Shumatracha]].&lt;ref name=&quot;MSW3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[W. Chris Wozencraft|Wozencraft, W. C.]]|date=2005|title=Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference|issue=3|publisher=Johns Hopkins University Press ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.|pages=lch. 546|coauthors=[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=14000259 &quot;Species ''Panthera tigris''&quot;] In [[Don E. Wilson|Wilson, D. E.]]; Reeder, D. M. (eag.)|url=http://www.google.com/books?id=JgAMbNSt8ikC&amp;pg=PA546}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Wilting2015/&gt; Ceistíodh [[Bailíocht ainmnithe (zó-eolaíocht)|bailíocht]] cuid mhaith de na fospeicis seo sa bhliain 1999 mar bhí sé de nós an tráth sin idirdhealú a dhéanamh bunaithe ar dhath agus fhaid an fhionnaidh, patrúin stríoca agus méid na n-eiseamlár i mbailiúcháin [[Iarsmalann stair an dúlra|iarsmalanna stair an dúlra]] ar féidir nach n-ionadaíonn siad an pobal ar fad. Moladh gur cheart dhá fhospeiceas bailí tíogar a aithint, is iad sin ''P. t. tigris'' ar mhórthír na hÁise agus an speiceas níos lú ''P. t. sondaica'' sna [[Na hOileáin Sunda Mór|hOileáin Sunda Mór]].&lt;ref name=&quot;Kitchener1999&quot;&gt;Kitchener, A. (1999). &quot;Tiger distribution, phenotypic variation and conservation issues&quot; in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999|lgh=19–39|lua=ref=Seidensticker, J.; Christie, S.; Jackson, P.}}, lgh. 19-39&lt;/ref&gt;

D'athdhearbhaíodh an moladh dhá fhospeicis arís sa bhliain 2015 trí anailís chuimsitheach a dhéanamh ar thréithe moirfeolaíocha, éiceolaíocha agus [[ADN miteacoindreach|ADN miteacoindreacha]] (mtADN) chuile fhospeiceas toimhdean tíogar.&lt;ref name=&quot;Wilting2015&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Planning tiger recovery: Understanding intraspecific variation for effective conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4640610/|journal=Science Advances|date=Mí an Mheithimh 2015|issn=2375-2548|pmc=4640610|pmid=26601191|pages=e1400175|volume=1|issue=5|doi=10.1126/sciadv.1400175|author=Wilting, A.; Courtiol, A.; Christiansen, P.; Niedballa, J.; Scharf, A. K.; Orlando, L.; Balkenhol, N.; Hofer, H.; Kramer-Schadt, S.; Fickel, J. &amp; Kitchener, A. C.}}&lt;/ref&gt;
In 2017, d'athbhreithnigh Tascfhórsa Catrangaithe Ghrúpa Sainréimse Cat an AICD tacsanomaíocht ''[[felid]]'' de réir an mholta dhá fhospeiceas 2015 agus níor aithníodh ach ''P. t. tigris'' agus ''P. t. sondaica'' amháin.&lt;ref name=&quot;catsg&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Kitchener, A. C.; Breitenmoser-Würsten, C.; Eizirik, E.; Gentry, A.; Werdelin, L.; Wilting, A.; Yamaguchi, N.; Abramov, A. V.; Christiansen, P.; Driscoll, C.; Duckworth, J. W.; Johnson, W.; Luo, S.-J.; Meijaard, E.; O'Donoghue, P.; Sanderson, J.; Seymour, K.; Bruford, M.; Groves, C.; Hoffmann, M.; Nowell, K.; Timmons, Z. &amp; Tobe, S.|date=2017|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y#page=66|title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group (PDF).|journal=Cat News (Special Issue 11)|pages=lgh. 66-68}}&lt;/ref&gt; Léirigh torthaí staidéar seicheamhaithe géinte iomláin 2018 de 32 shampla ón sé fhospeiceas toimhdean beo—an tíogar Bheangál, Malaech, Ind-Síneach, na Síne Theas, Amúrach agus Sumatrach—gur [[Clád|cláid]] shoiléire faoi leith iad.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Genome-Wide Evolutionary Analysis of Natural History and Adaptation in the World’s Tigers|url=https://www.cell.com/current-biology/abstract/S0960-9822(18)31214-4|journal=Current Biology|date=2018|issn=0960-9822|pmid=30482605|pages=3840–3849.e6|volume=28|issue=23|doi=10.1016/j.cub.2018.09.019|language=English|author=Liu, Y.-C.; Sun, X.; Driscoll, C.; Miquelle, D. G.; Xu, X.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Smith, J. L. D.; O'Brien, S. J. &amp; Luo, S.-J.}}&lt;/ref&gt; Chomhthacaíodh leis na torthaí arís in 2021 agus 2023.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Recent Evolutionary History of Tigers Highlights Contrasting Roles of Genetic Drift and Selection|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8136513/|journal=Molecular Biology and Evolution|date=2021|issn=1537-1719|pmc=8136513|pmid=33592092|pages=2366–2379|volume=38|issue=6|doi=10.1093/molbev/msab032|author=Armstrong, E. E.; Khan, A.; Taylor, R. W.; Gouy, A.; Greenbaum, G.; Thiéry, A; Kang, J. T.; Redondo, S. A.; Prost, S.; Barsh, G.; Kaelin, C.; Phalke, S.; Chugani, A.; Gilbert, M.; Miquelle, D.; Zachariah, A.; Borthakur, U.; Reddy, A.; Louis, E.; Ryder, O. A.; Jhala, Y. V.; Petrov, D.; Excoffier, L.; Hadly, E. &amp; Ramakrishnan, U.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wang2023&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Population genomic analysis provides evidence of the past success and future potential of South China tiger captive conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10111772/|journal=BMC biology|date=2023|issn=1741-7007|pmc=10111772|pmid=37069598|pages=64|volume=21|issue=1|doi=10.1186/s12915-023-01552-y|author=Wang, C.; Wu, D. D.; Yuan, Y. H.; Yao, M. C.; Han, J. L.; Wu, Y. J.; Shan, F.; Li, W. P.; Zhai, J. Q.; Huang, M; Peng, S. H.; Cai, Q .H.; Yu, J. Y.; Liu, Q. X.; Lui, Z. Y.; Li, L. X.; Teng, M. S.; Huang, W.; Zhou, J. Y.; Zhang, C.; Chen, W. &amp; Tu, X. L.}}&lt;/ref&gt; Léirigh staidéar sa bhliain 2023 go bhfuil bailíocht ag an naoi bhfospeiceas reatha ar fad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ancient DNA reveals genetic admixture in China during tiger evolution|url=https://www.nature.com/articles/s41559-023-02185-8|journal=Nature Ecology &amp; Evolution|date=2023-11|issn=2397-334X|pages=1914–1929|volume=7|issue=11|doi=10.1038/s41559-023-02185-8|language=en|author=Sun, X.; Liu, Y.-C.; Tiunov, M. P.; Gimranov, D. O.; Zhuang, Y.; Han, Y.; Driscoll, C. A.; Driscoll, C. A.; Pang, Y.; Li, C.; Pan, Y; Velasco, M. S.; Gopalakrishnan, S.; Yang, R.-Z.; Li, B.-G.; Jin, K.; Xu, X.; Uphyrkina, O.; Huang, Y.; Wu, X.-H.; Gilbert, M. T. P.; O'Brien, S. J.; Yamaguchi, N. &amp; Luo, S.-J.}}&lt;/ref&gt; Deir an Grúpa Sainréimse Cat &quot;Given the varied interpretations of data, the [subspecific] taxonomy of this species is currently under review by the IUCN SSC Cat Specialist Group.&quot; nó i nGaeilge &quot;Mar gheall ar na léirmhínithe éagsúla ar an dáta, tá Grúpa Sainréimse Cat SSC an AICD ag déanamh athbhreithnithe ar thacsanomaíocht [fhospeiceasach] an speicis seo&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Tiger|url=http://www.catsg.org/index.php?id=124|work=www.catsg.org|dátarochtana=2025-11-27|language=|údar=CatSG|archivedate=2014-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141112171012/http://www.catsg.org/index.php?id=124}}&lt;/ref&gt;

Tá na táblaí thíos bunaithe ar [[Tacsanomaíocht (bitheolaíocht)|rangú]] an tíogair mar a bhí in 2005&lt;ref name=MSW3/&gt; agus tugann siad rangú 2017 an Tascfhórsa Catrangaithe le fios chomh maith.&lt;ref name=catsg/&gt;{{clear}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: centre;&quot; | ''Panthera tigris tigris'' {{small|(Linnaeus, 1758)}}&lt;ref name=Linn1758/&gt;
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Bheangál]] 
{{small|ainm déthéarmach ''P. t. tigris'' (von Linné, 1758)}}&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt;
| | Cuireann pobal an tíogair seo faoi ar [[fo-ilchríoch na hIndia|fho-ilchríoch na hIndia]].&lt;ref name=&quot;Jackson1996&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Nowell, K. &amp; Jackson, P.|date=1996|url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1996-008.pdf#page=80|title=&quot;Tiger, Panthera tigris (Linnaeus, 1758)&quot; (PDF).|volume=|pages=lgh. 55-65|publisher=IUCN. ISBN 2-8317-0045-0|location=Gland, Switzerland|journal=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan}}&lt;/ref&gt; Tá fionnadh níos giorra ar an tíogar Bheangál ná mar atá orthu ó thuaidh&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1939|url=https://archive.org/stream/PocockMammalia1/pocock1#page/n247/mode/2up|title=&quot;Panthera tigris&quot;|journal=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Vol. Mammalia|volume=Vol. 1|pages=lgh. 197–210|publisher=T. Taylor and Francis, Ltd|location=Londain}}&lt;/ref&gt;, le dath idir [[ciarbhuí]] agus cróchdhearg air&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite report|title=Indian National Studbook of the Bengal Tiger (''Panthera tigris tigris'') |publisher=Central Zoo Authority, Wildlife Institute of India |date=2011 |url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Bengal%20Tiger%20Studbook%202011.pdf |last1=Srivastav|first1=A. |last2=Malviya |first2=M. |last3=Tyagi |first3=P. C.|last4=Nigam |first4=P. |name-list-style=amp |access-date=27 May 2024}}&lt;/ref&gt; agus polláirí atá measartha fada agus caol.&lt;ref name=&quot;Mazák2010&quot;/&gt;
| |[[File:Adult male Royal Bengal tiger.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Extinction|†]] [[Tíogar Caispeach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. virgata'' ([[Johann Karl Wilhelm Illiger|Illiger]], 1815)}}&lt;ref name=&quot;Illiger&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Illiger, K.|date=1815|title=Überblick der Säugethiere nach ihrer Verteilung über die Welttheile|journal=Abhandlungen der Königlichen Preußischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin 1804–1811|pages=lgh. 39-159|publisher=Realschul-Buchhandlung|location=Berlin|url=https://bibliothek.bbaw.de/digitalisierte-sammlungen/akademieschriften/ansicht-akademieschriften?tx_bbaw_academicpublicationshow%5Baction%5D=show&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bcontroller%5D=AcademicPublication%5CVolume&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bpage%5D=195&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bvolume%5D=85&amp;cHash=f015ec3f9a13240a9559ebdcb88aafa4}}&lt;/ref&gt;
| |Bhíodh an pobal seo ag cur faoi ón Túirc go dtí an [[Muir Chaisp|Mhuir Chaisp]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Bhí fionnadh geal meirgeach rua le stríoca tanaí a bhí an-ghar dá gcéile air&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 137.&lt;/ref&gt; agus [[cnámh cúlphlaice]] leathan ar chúl a gcinn.&lt;ref name=Kitchener1999/&gt; Nocht anailís ghéiniteach gur garghaol leis an tíogar Amúrach a bhí ann.&lt;ref name=&quot;Driscoll2009&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mitochondrial Phylogeography Illuminates the Origin of the Extinct Caspian Tiger and Its Relationship to the Amur Tiger|url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0004125|journal=PLOS ONE|date=14 Ean 2009|issn=1932-6203|pmc=2624500|pmid=19142238|pages=e4125|volume=4|issue=1|doi=10.1371/journal.pone.0004125|language=en|author=Driscoll, C. A.; Yamaguchi, N.; Bar-Gal, G. K.; Roca, A. L.; Luo, S.; MacDonald, D. W. &amp; O'Brien, S. J.}}&lt;/ref&gt; Tá pobal an tíogair seo díothaithe ó bhí na 1970idí ann.&lt;ref name=Seidensticker1999/&gt;
| |[[File:Panthera tigris virgata.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Amúrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. altaica'' ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1844)}}&lt;ref name=&quot;Temminck&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Aperçu général et spécifique sur les Mammifères qui habitent le Japon et les Iles qui en dépendent|url=https://archive.org/details/faunajaponicasi00sieb/page/43|publisher=Lugduni Batavorum : Apud Auctorem|date=1844|coauthors=In Siebold, P. F. v.; Temminck, C. J.; Schlegel, H. (eag.).; Museum of Comparative Zoology Harvard University|author=Siebold, P. F. v.; Haan, W. de.; Temminck, C. J.; Schlegel, H.|journal=Fauna japonica, sive, Descriptio animalium, quae in itinere per Japoniam, jussu et auspiciis, superiorum, qui summum in India Batava imperium tenent, suscepto, annis 1823-1830|location=Leiden}}&lt;/ref&gt;
| |Tá cónaí ar an phobal seo tíogar i [[Cianoirthear na Rúise|gCianoirthear na Rúise]], in [[Oirthuaisceart na Síne]] agus b'fhéidir sa [[An Chóiré Thuaidh|Chóiré Thuaidh]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Tá gruaig fhada agus fionnadh tiubh ar an tíogar Amúrach.&lt;ref name=Temminck/&gt; Athraíonn a chúldath ó [[ócar]]-bhuí sa gheimhreadh go dath atá níos rua agus níos beoga tar éis a fholta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 131.&lt;/ref&gt; Tá an bhlaosc níos giorra agus níos leithne ná blaoscanna na dtíogar ó dheas.&lt;ref name=&quot;Mazák2010&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Craniometric variation in the tiger (Panthera tigris): Implications for patterns of diversity, taxonomy and conservation|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1616504708000621|journal=Mammalian Biology|date=2010-01-01|issn=1616-5047|pages=45–68|volume=75|issue=1|doi=10.1016/j.mambio.2008.06.003|author=Ji H. Mazák}}&lt;/ref&gt;
| |[[File:P.t.altaica Tomak Male.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar na Síne Theas]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. amoyensis'' ([[Max Hilzheimer|Hilzheimer]], 1905)}}&lt;ref name=Hilzheimer&gt;{{cite journal |last=Hilzheimer |first=M. |date=1905 |title=Über einige Tigerschädel aus der Straßburger zoologischen Sammlung |journal=Zoologischer Anzeiger |volume=28 |pages=594–599 |url=https://archive.org/details/zoologischeranze28deut/page/596}}&lt;/ref&gt;
| |Bhíodh an tíogar seo le fáil ó dheas i lár na Síne.&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Bhí blaoscanna ag an chúig [[Eiseamláir an chineáil|eiseamláir cineáil]] a raibh fiacla [[Fiacla carnasacha|carnasacha]] agus [[cúlfhiacail]] níos giorra acu ná tíogair ón India, cráiniam níos lú, [[logall súile]] a luigh níos gaire dá gcéile le [[Starr iar-logall súile|stairr iar-logall súile]] níos mó; bhí na craicinn sách buí le stríoca a bhí cosúil le [[rombas]].&lt;ref name=Hilzheimer/&gt; Tá [[haplaitíopa]] mtADN faoi leith aige de bharr a chrosphóraithe le seanghinealaigh tíogar.&lt;ref name=catsg/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An extinct and deeply divergent tiger lineage from northeastern China recognized through palaeogenomics|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9326283/|journal=Proceedings. Biological Sciences|date=2022-07-27|issn=1471-2954|pmc=9326283|pmid=35892215|pages=20220617|volume=289|issue=1979|doi=10.1098/rspb.2022.0617|author=Jiaming Hu, Michael V. Westbury, Junxia Yuan, Chunxue Wang, Bo Xiao, Shungang Chen, Shiwen Song, Linying Wang, Haifeng Lin, Xulong Lai, Guilian Sheng}}&lt;/ref&gt; Tá sé díothaithe san fhiántas mar ní fhacthas é go hoifigiúil ó bhí na 1970idí ann&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; agus ní mhaireann sé ach i ngéibheann anois.&lt;ref name=Wang2023/&gt;
| |[[File:2012 Suedchinesischer Tiger.JPG|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Ind-Síneach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. corbetti'' ([[Vratislav Mazák|Mazák]], 1968)}}&lt;ref name=&quot;Mazak1968&quot;&gt;{{cite journal |last=Mazák|first=V.|date=1968|title=Nouvelle sous-espèce de tigre provenant de l'Asie du sud-est|journal=Mammalia|volume=32|issue=1|pages=104–112|doi=10.1515/mamm.1968.32.1.104}}&lt;/ref&gt;
| |Faightear pobal an tíogair seo ar an [[Leithinis Ind-Síneach]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Tá cráiniam níos lú ná ceann an tíogair Bheangál ag eiseamláir an tíogair Ind-Sínigh agus is cosúil go bhfuil fionnadh níos dorcha le stríoca níos tanaí orthu.&lt;ref name=Mazak1968/&gt;&lt;ref name=&quot;mazak06&quot;&gt;{{cite journal|last1=Mazák|first1=J. H.|last2=Groves|first2=C. P.|name-list-style=amp|date=2006|title=A taxonomic revision of the tigers (''Panthera tigris'') of Southeast Asia|journal=Mammalian Biology|volume=71|issue=5|pages=268–287|doi=10.1016/j.mambio.2006.02.007|bibcode=2006MamBi..71..268M|url=http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|access-date=15 January 2024|archive-date=31 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|url-status=live|author=Mazák, J. H. &amp; Groves, C. P.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf |date=31 Bealtaine 2023 }}&lt;/ref&gt;
| |[[File:Panthera tigris corbetti (Tierpark Berlin) 832-714-(118).jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Malaech]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. jacksoni'' (Luo et al., 2004)}}&lt;ref name=&quot;Luo04&quot;&gt;{{cite journal |date=2004|title=Phylogeography and genetic ancestry of tigers (''Panthera tigris'')|journal=[[PLOS Biology]]|volume=2|issue=12|pmid=15583716|pmc=534810|doi=10.1371/journal.pbio.0020442|author=Luo, S.-J.; Kim, J.-H.; Johnson, W. E.; van der Walt, J.; Martenson, J.; Yuhki, N.; Miquelle, D. G.; Uphyrkina, O.; Goodrich, J. M.; Quigley, H. B.; Tilson, R.; Brady, G.; Martelli, P.; Subramaniam, V.; McDougal, C.; Hean, S.; Huang, S.-Q.; Pan, W.; Karanth, U. K.; Sunquist, M.; Smith, J. L. D. &amp; O'Brien, S. J.|pages=e442}}&lt;/ref&gt;
| |Moladh an tíogar Malaech mar fhospeiceas faoi leith bunaithe ar dhifríocht idir a mtADN agus a [[Seicheamh aigéid núicléasaigh|sheichimh mhionsatailíte]] agus iad an tíogair Ind-Sínigh.&lt;ref name=Luo04/&gt; Níl difríocht rómhór idir dath a fhionnaidh ná méid a bhlaoisce agus iad an tíogair Ind-Sínigh ach an oiread.&lt;ref name=mazak06/&gt; Níl aon teorainn shoiléir idir phobail tíogar i dtuaisceart na [[An Mhalaeis|Malaeise]] agus deisceart na [[An Téalainn|Téalainne]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
| |[[File:2012-09-15 Tierpark Berlin 26 (cropped).jpg|frameless]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: centre;&quot; | ''Panthera tigris sondaica'' {{small|(Temminck, 1844)}}&lt;ref name=catsg/&gt;
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| †[[Tíogar Iávach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sondaica'' (Temminck, 1944)}}&lt;ref name=Temminck/&gt;
| |Rinneadh cur síos ar an tíogar seo bunaithe ar líon seithí anaithnid a raibh gruaig ghearr mhín orthu.&lt;ref name=Temminck/&gt; Bhí tíogair de bhunadh [[Iáva]] measartha beag i gcomparáid le tíogair na mórthíre Áisí, bhí blaoscanna sách fada acu i gcomparáid leis an tíogar Shumatrach agus bhí stríoca níos faide, níos tanaí agus níos iomadúla acu.&lt;ref name=mazak06/&gt; Meastar go bhfuil pobal an tíogair Iávaigh díothaithe ó bhí na 1980idí ann. &lt;ref name=Seidensticker1999/&gt;
| |[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een groep mannen en kinderen poseert bij een pas geschoten tijger te Malingping in Bantam West-Java TMnr 10006636.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| †[[Tíogar Bailí]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. balica'' ([[Ernst Schwarz (zoologist)|Schwarz]], 1912)}}&lt;ref name=Schwarz&gt;{{cite journal |last=Schwarz |first=E. |date=1912 |title=Notes on Malay tigers, with description of a new form from Bali |journal=Annals and Magazine of Natural History |pages=324–326 |series=8 |volume=10 |issue=57 |doi=10.1080/00222931208693243 |url=https://archive.org/stream/annalsmagazineof8101912lond#page/324/mode/2up}}&lt;/ref&gt;
| | Bhíodh an tíogar seo le fáil ar [[Bailí|Bhailí]] agus bhí fionnadh níos gile air agus blaosc níos lú aige ná mar a bhí ag an tíogar Iávach.&lt;ref name=Schwarz/&gt;&lt;ref name=&quot;der-tiger&quot;&gt;{{cite book |author=Mazak, V.|year=2004|title=''Der Tiger''|publisher=Westarp Wissenschaften Hohenwarsleben|location=Madgeburg|isbn=978-3-89432-759-0|language=de}}&lt;/ref&gt; Gné tipicúil de bhlaoscanna an tíogair Bhailí ná an cnámh cúlphlaice caol atá cosúil le blaosc an tíogar Iávach.&lt;ref&gt;{{cite journal |date=1978|title=Skin and Skull of the Bali Tiger, and a list of preserved specimens of ''Panthera tigris balica'' (Schwarz, 1912)|journal=[[Zeitschrift für Säugetierkunde]]|volume=43|issue=2|pages=108–113|author=Mazák, V.; Groves, C. P. &amp; Van Bree, P.}}&lt;/ref&gt; Tá an pobal seo díothaithe ó bhí na 1940idí ann.&lt;ref name=&quot;Seidensticker1999&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Riding the tiger : tiger conservation in human-dominated landscapes|url=http://archive.org/details/ridingtigertiger00unse|publisher=[London] : Zoological Society of London; Cambridge [England]; New York : Cambridge University Press|date=1999|coauthors=Better World Books|author=Seidensticker, J.; Christie, S. &amp; Jackson, P.|pages=lgh. xv-xx}}&lt;/ref&gt;
| |[[File:Bali tiger zanveld.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Sumatrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sumatrae'' ([[Reginald Innes Pocock|Pocock]], 1929)}}&lt;ref name=Pocock1929&gt;{{cite journal |last=Pocock |first=R. I. |date=1929 |title=Tigers |journal=[[Journal of the Bombay Natural History Society]] |volume=33 |pages=505–541 |url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n185}}&lt;/ref&gt;
| Bhí fionnadh dorcha ar an chéad eiseamlár den tíogar seo arb as [[Sumatra]] dó.&lt;ref name=Pocock1929/&gt; Tá gruaig sách fada um aghaidh an tíogair Shumatraigh&lt;ref name=Jackson1996/&gt; agus tá stríoca tiubha coirp chomh maith le [[cnámh sróine]] níos leithne agus níos lú aige ná mar atá ag na tíogair oileáin eile.&lt;ref name=mazak06/&gt;
| |[[File:Panthera tigris sumatrae (Sumatran Tiger) close-up.jpg|frameless]]
|}

=== Éabhlóid ===
{{Cladogram|{{clade
|label1=''[[Panthera]]''
|1={{clade
|1={{clade
|1=[[Liopard sneachta]] [[File:Schneeleoparden (Panthera uncia) Zoo Salzburg 2014 f white background.jpg|70px]]
|2='''Tíogar''' [[File:Tigress in Bandhavgarh NP white background.jpg|70px]]
}}
|2={{clade
|1=[[Iaguar]] [[File:Jaguar (Panthera onca palustris) male Three Brothers River white background.JPG|70px]]
|label2=&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
                |2={{clade
                    |1=[[Liopard]] [[File:Flickr - Rainbirder - Sassy Lassy white background.jpg|70px]]
                    |2=[[Leon]] [[File:Panthera leo -Ngorongoro, Tanzania-8b white background.jpg|70px]]
                    }}
}}
}}
}}|align=right|caption=Fíligineacht an ghéinis ''Panthera'' bunaithe ar staidéar [[ADN núicléach]] ó 2016&lt;ref name=Li_al2016&gt;{{cite journal |date=2016 |title=Phylogenomic evidence for ancient hybridization in the genomes of living cats (Felidae) |journal=Genome Research |volume=26 |issue=1 |pages=1–11 |doi=10.1101/gr.186668.114 |pmid=26518481 |pmc=4691742|author=Li, G.; Davis, B. W.; Eizirik, E.; Murphy, W. J.}}&lt;/ref&gt;}}Roinneann an tíogar an géineas ''Panthera'' leis an [[leon]], an [[liopard]], an [[iaguar]] agus an [[liopard sneachta]]. Léiríonn torthaí anailísí ginideacha gur [[comhspeiceas]] iad an tíogar agus an liopard sneachta agus gur scar a [[Ginealach|nginealaigh]] óna gcéile idir 2.70 agus 3.70 milliún bliain ó shin.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Supermatrix and species tree methods resolve phylogenetic relationships within the big cats, ''Panthera'' (Carnivora: Felidae)|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2010-07_56_1/page/68|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2010|volume=56|issue=1|pages=64–76|pmid=20138224|doi=10.1016/j.ympev.2010.01.036|bibcode=2010MolPE..56...64D|author=Davis, B. W.; Li, G. &amp; Murphy, W. J.}}&lt;/ref&gt; Léiríonn seicheamhú géinte iomláin an tíogair [[Athsheicheamh|athsheichimh]] atá ar chomhthreomhar leo i ngéanóm na gcat eile.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=The tiger genome and comparative analysis with lion and snow leopard genomes|doi=10.1038/ncomms3433|pmid=24045858|pmc=3778509|journal=Nature Communications|volume=4|year=2013|bibcode=2013NatCo...4.2433C|author=Cho, Y. S.; Hu, L.; Hou, H.; Lee, H.; Xu, J.; Kwon, S.; Oh, S.; Kim, H. M.; Jho, S.; Kim, S.; Shin, Y. A.; Kim, B. C.; Kim, H.; Kim, C. U.; Luo, S. J.; Johnson, W. E.; Koepfli, K. P.; Schmidt-Küntzel, A.; Turner, J. A.; Marker, L.; Harper, C.; Miller, S. M.; Jacobs, W.; Bertola, L. D.; Kim, T. H.; Lee, S.; Zhou, Q.; Jung, H. J.; Xu, X. &amp; Gadhvi, P.|pages=2443}}&lt;/ref&gt;

Rinneadh cur síos ar an speiceas iontaiseach ''[[Panthera palaeosinensis]]'' ón [[Pléisticéineach|Phléisticéineach]] luath i dtuaisceart na Síne mar shinsear féideartha tíogair nuair a aimsíodh é in 1924 ach creideann cláidistíocht an lae inniu go [[Bonnach (fíliginiteach)|bonnspeiceas]] é i gcomparáid le ''Panthera'' na linne seo.&lt;ref name=&quot;Mazák&quot;&gt;{{cite journal |year=2011|title=Oldest Known Pantherine Skull and Evolution of the Tiger|journal=PLOS ONE|volume=6|issue=10|doi=10.1371/journal.pone.0025483|pmid=22016768|bibcode=2011PLoSO...625483M|pmc=3189913|author=Mazák, J. H.; Christiansen, P. &amp; Kitchener, A. C.|pages=25483}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tseng&quot;&gt;{{cite journal |date=2014|title=Himalayan fossils of the oldest known pantherine establish ancient origin of big cats|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=281|issue=1774|doi=10.1098/rspb.2013.2686|pmid=24225466|pmc=3843846|author=Tseng, Z. J.; Wang, X.; Slater, G. J.; Takeuchi, G. T.; Li, Q.; Liu, J. &amp; Xie, G.}}&lt;/ref&gt; Bhí ''[[Panthera zdanskyi]]'' ina chónaí ann thart ar an am agus an áit chéanna agus moladh gur comhspeiceas leis an tíogar reatha a bhí ann nuair a imscrúdaíodh é sa bhliain 2014.&lt;ref name=Mazák/&gt; Ó 2023 ar aghaidh, áfach, meastar gur comhchiallach é ''P. palaeosinensis'' de ''P. zdanskyi'' in dhá staidéar a rinneadh ina dhiaidh sin nuair a thug siad faoi deara go luíonn na difríochtaí atá aige ón speiceas sin laistigh de réimse na n-éagsúlachtaí indibhidiúla.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The identity of the &quot;lion&quot;, ''Panthera principialis'' sp. nov., from the Pliocene Tanzanian site of Laetoli and its significance for molecular dating the pantherine phylogeny, with remarks on Panthera shawi (Broom, 1948), and a revision of Puma incurva (Ewer, 1956), the Early Pleistocene Swartkrans &quot;leopard&quot; (Carnivora, Felidae)|url=|journal=Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments|year=2023|volume=103|issue=2|pages=465–487|doi=10.1007/s12549-022-00542-2|bibcode=2023PdPe..103..465H|author=Hemmer, Helmut}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1080/08912963.2022.2034808|title=Discovery of jaguar from northeastern China middle Pleistocene reveals an intercontinental dispersal event|date=2023|journal=Historical Biology|volume=35|issue=3|pages=293–302|bibcode=2023HBio...35..293J|author=Jiangzuo, Q.; Wang, Y.; Ge, J.; Liu, S.; Song, Y.; Jin, C.; Jiang, H. &amp; Liu, J.}}&lt;/ref&gt; Is iad blúirí géill a aimsíodh i [[Contae Lantian|gContae Lantion]] na Síne an nochtadh is luaithe den tíogar reatha sa taifead iontaiseach a théann siar go dtí an Pléisticéineach luath.&lt;ref name=Mazák/&gt;

Aimsíodh iontaisí tíogair ón Mheán- go dtí an Luathphléisticéineach fud fad na Síne, Iáva agus Sumatra. I measc na bhfospeiceas réamhstairiúil tá ''[[Panthera tigris trinilensis]]'' agus ''[[Panthera tigris soloensis|P. t. soloensis]]'' de bhunadh Iáva agus Sumatra agus ''[[Panthera tigris acutidens|P. t. acutidens]]'' de bhunadh na Síne; fuarthas iontaisí tíogair ón Phléisticéineach dhéanach agus ón [[An Sealad Holaicéineach|Luathholaicéineach]] i [[Boirneo|mBoirneo]] agus [[Palawan]] na [[Na hOileáin Fhilipíneacha|nOileán Filipíneach]].&lt;ref name=&quot;Kitchener2009&quot;&gt;Kitchener, A. &amp; Yamaguchi, N. (2009). &quot;What is a Tiger? Biogeography, Morphology, and Taxonomy&quot; in {{harvnb|Tilson|Nyhus|2010|pp=|lgh=}}, lgh. 53–84&lt;/ref&gt; Tuairiscítear go bhfuil samplaí den tíogar ón Phléisticéineach Mheán-dheánach a fuarthas sa [[An tSeapáin|tSeapáin]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Japanese Archipelago sheltered cave lions, not tigers, during the Late Pleistocene|url=https://pnas.org/doi/10.1073/pnas.2523901123|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2026-02-10|issn=0027-8424|pmc=12890994|pmid=41587328|volume=123|issue=6|doi=10.1073/pnas.2523901123|language=en|author=Xin Sun, Lanhui Peng, Takumi Tsutaya, Qigao Jiangzuo, Yoshikazu Hasegawa, Yuxin Hou, Yu Han, Yan Zhuang, Nuno Filipe Gomes Martins, Jazmin Ramos Madrigal, Alberto J. Taurozzi, Meaghan Mackie, Gaudry Trochė, Jesper V. Olsen, Enrico Cappellini, Stephen J. O’Brien, M. Thomas P. Gilbert, Nobuyuki Yamaguchi, Shu-Jin Luo}}&lt;/ref&gt; 

Léiríonn torthaí staidéar [[fíleathíreolaíoch]] go bhfuil comhshinsear ag chuile speiceas tíogar beo a bhí beo idir 108,000 agus 72,000 bliain ó shin.&lt;ref name=&quot;Luo04&quot; /&gt; Tugann staidéar géinte le fios gur chrap pobal an tíogair thart ar 115,000 bliain ó shin de bharr oighrithe. Síolraíonn pobal reatha na dtíogar ó [[Díseart|dhíseart]] a bhí san Ind-sín agus a leath ar fud na háise tar éis na [[An uasmhéid oighrithe deireanach|huasmhéide oighrithe deireanaí]]. De réir mar a chóilínigh siad oirthuaisceart na Síne, mheasc sinsir an tíogair Ind-sínigh le pobal iarmharach tíogar.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Hibridí ===
{{Tuilleadh Eolais|Hibridí Feilideacha|Hibrid Panthera}}

Is féidir le tíogair [[crosphórú]] le cait ''Panthera'' eile agus is amhlaidh atá déanta acu i ngéibheann. Is é an [[leogar]] toradh phóraithe an tíogair bhaininn agus an leoin fhirinn agus is é an [[tígleon]] toradh phóraithe an tíogair fhirinn agus an leoin bhaininn.&lt;ref name=&quot;Gabryś&quot;&gt;{{cite journal |year=|title=Interspecific hybrids of animals-in nature, breeding and science–a review|journal=Annals of Animal Science|volume=21|issue=2|pages=403–415|doi=10.2478/aoas-2020-0082|author=Gabryś, J.; Kij, B.; Kochan, J. &amp; Bugno-Poniewierska, M.|date=2021|url=https://doi.org/10.2478%2Faoas-2020-0082}}&lt;/ref&gt; Cuireann an t-athair leoin géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh ach tá géin chomhfhreagrach srianta an fháis ón tíogar bhaineann in easnamh sa mhéid is go bhfásann leogair i bhfad níos mó ná ceachtar de speicis na dtuismitheoirí. Ní chuireann an tíogar fireann géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh os a choinne sin cé go gcuireann an leon baineann géin srianta an fháis ar aghaidh; mar sin, bíonn tígleoin thart ar chomhmhéid lena dtuismitheoirí.&lt;ref name=&quot;imprinting&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Genomic Imprinting|url=https://learn.genetics.utah.edu/content/epigenetics/imprinting/|dátarochtana=2025-12-01|language=en|foilsitheoir=Genetic Science Learning Center, Utah}}&lt;/ref&gt; Toisc gur minic a fhorbraíonn siad éalanga ón bhroinn a mbaineann baol báis leo, glactar le pórú na hibridí mar nós neamheiticiúil.&lt;ref name=&quot;Gabryś&quot; /&gt;


== Cur síos ==
[[File:TigerSkelLyd1.png|thumb|left|Creatlach tíogair ó Royal Natural History Imleabhar 1 (1839)|alt=Drawing of tiger skeleton]]
Tá morfeolaíocht fheilíneach thipiciúil ag an tíogar a bhfuil corp matánach, cosa giorraithe, géaga tosaigh láidre, lapaí tosaigh leathana, ceann mór agus eireaball atá thart ar leathfhad an choirp eile i bhfad aige.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://academic.oup.com/mspecies/article-lookup/doi/10.2307/3504004|journal=Mammalian Species|date=1981|pages=1-8|issue=152|doi=10.2307/3504004|author=Mazák, V.|bibcode=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1981MamSp.152....1M|id=https://www.jstor.org/stable/3504004}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Sludskii|1992|p=98}} Tá cúig mhéar aige, [[drúchtchrobh]] ina measc sin, ar na cosa chun tosaigh agus ceithre cinn ar na cosa deiridh, a bhfuil crobha in-aistarraingthe atá fáiscthe agus cuartha ar féidir leo a bheith 10 cm i bhfad aige.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;{{sfn|Thapar|2004|p=26}} Tá a chuid cluasa cruinn agus tá mac imrisc cruinn ar na súile.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Críochnaíonn an smut i mbarr triantánach a bhfuil poncanna dubha beaga air dá mhéadaíonn a líon agus an tíogar ag dul in aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Combination of facial and nose features of Amur tigers to determine age|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12817|journal=Integrative Zoology|date=2025-01|issn=1749-4877|pages=186–198|volume=20|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12817|language=en|author=Caiping Zhao, Wenrui Dai, Qiang Liu, Dongqi Liu, Nathan James Roberts, Zhaoli Liu, Ming Gong, Hongkun Qiu, Changhai Liu, Dan Liu, Guangkai Ma, Guangshun Jiang}}&lt;/ref&gt; Tá blaosc an tíogair scafánta le réigiún tosaigh teoranta le [[Logall súile|logaill súile]] éilipseacha atá beag go comhréireach, [[Cnámh sróine|cnámha sróine]] fada agus cráiniam fadaithe le [[moing saighdeach]] mór.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá sé cosúil le blaosc an leoin ach tá difríocht ann idir an dá bhlaosc de bharr íochtar cuasach nó leacaithe an ghéill íochtair agus an tsrón atá níos faide.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá thart ar 30 fiacail atá sách scafánta ag an tíogar agus tá a [[Starrfhiacail|starrfhiacla]] cuartha ar na cinn is faide i measc na gcat agus iad 6.4-7.6 cm (2.5-3.0 or).&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;{{sfn|Thapar|2004|p=25}}  

Tá fad cheann-choirp an tíogair idir 1.4-2.8 m (4 tr 7 or - 9 tr 2 or) le heireaball atá 0.6-1.1 m (2 tr 0 or - 3 tr 7 or) agus seasann sé 0.8-1.1 m (2 tr 7 or - 3 tr 7 or) ag an ghualainn.&lt;ref name=&quot;Walker&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris (tiger)|url=https://books.google.com/books?id=T37sFCl43E8C&amp;pg=PA825|publisher=Baltimore: Johns Hopkins University Press|date=1999-07-29|language=en|author=Novak, R. M. &amp; Walker, E. P|journal=Walker's Mammals of the World|issue=6|pages=825-828}}&lt;/ref&gt; Is mó an tíogar Bheangál agus an tíogar Sumatrach de na speicis éagsúla.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Meánn tíogair Bheangál fhireannacha idir 200-260 kg (440-570 lb), agus meánn na baineannaigh idir 100-160 kg (220-250 lb); is lú na tiogair oileánacha de na speicis éagsúla, is cosúil gur de bharr [[abhcacht oileánach]] atá sé.&lt;ref name=&quot;Kitchener1999&quot; /&gt; Meánn tiogair Shumatracha fhireannacha idir 100-140 kg (220-310 lb) agus meánn na baineannaigh idir 75-110 kg (165-243 lb).&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;Sunquist, M. (2010). &quot;What is a Tiger? Ecology and Behaviour&quot; in {{Harvnb|Tilson|Nyhus|2010|lgh=19/34}}, lgh. 19−34&lt;/ref&gt; Meastar gurb é an tíogar an speiceas féilíneach beo is mó ar domhan; ach toisc go bhfuil difríocht mhór méide agus meáchain idir na pobail tíogar éagsúla, is féidir gur lú meánmheáchan an tíogair ná é an leoin, a fhad agus a bhíonn na tíogair is mo níos mó ná na leoin chosúla.&lt;ref name=&quot;Kitchener2009&quot; /&gt;

=== Fionnadh ===
[[Íomhá:Tiger_Stripes_(29808869755).jpg|alt=Close up of a tiger's fur|mion|Fionnadh an tíogair Amúraigh ar a chliathán (taobh)]]
Bíonn ribí gruaige gearra ar fhionnadh an tíogair de ghnáth, ar féidir a bheith chomh fada le 35 mm (1.4 or), ach is féidir le ribí gruaige an tíogair Amúraigh tuaisceart-chónaithigh fad de 105 mm (4.1 or) a shroicheadh. De ghnáth, is faide ribí gruaige an bhoilg ná iad na droma. Bíonn dlús a bhfionnaidh tanaí de ghnáth ach forbraíonn an tíogar Amúrach fionnadh geimhridh atá sách tiubh. Tá línte fionnaidh um aghaidh an tíogair agus guairí fada orthu, na fireannaigh ach go háirithe.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá [[Dath ainmhithe|dath]] flannbhuí air a athraíonn ó scothbhuí go ruánach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger: the ultimate guide|publisher=CDS books in association with Two brothers press|date=2004|location=New York|author=Valmik Thapar|url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up}}&lt;/ref&gt; Clúdaíonn fionnadh bán an t-íochtar ó cheann go heireaball, thar dromchla istigh na gcos agus codanna den aghaidh.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992|lgh=99-102}}, lgh. 99–102.&lt;/ref&gt; Tá spota bán feiceálach ar chúl na gcluasa atá timpeallaithe le fionnadh dubh.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Marcáiltear an tíogar le stríoca dubha nó dubhdhonna agus bíonn pátrún faoi leith ag chuile thíogar.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;Miquelle, D. &quot;Tiger&quot; in {{Harvnb|MacDonald|2001}}, lgh. 18-21&lt;/ref&gt; Bíonn na stríoca ingearach den chuid is mó ach amháin na cinn ar na géaga agus ar an chlár éadain a bhíonn cothrománach. Tá an chuid is mó díobh le feiceáil ar cúl agus is féidir leo ar an cholainn íochtar an bhoilg a shroicheadh. Go hiondúil, bíonn barr géar ar na stríoca agus is féidir leo scaradh óna chéile nó teacht le chéile arís eile. Is bandaí tiubha iad na stríoca eireabaill agus barrtar a dheireadh le dubh.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; 

Tá an tíogar ar cheann den bheagán speiceas cait a bhfuil stríoca orthu.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Why the leopard got its spots: relating pattern development to ecology in felids|url=https://royalsocietypublishing.org/rspb/article/278/1710/1373/73541/Why-the-leopard-got-its-spots-relating-pattern|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|date=2011-05-07|issn=0962-8452|pmc=3061134|pmid=20961899|pages=1373–1380|volume=278|issue=1710|doi=10.1098/rspb.2010.1734|language=en|author=William L. Allen, Innes C. Cuthill, Nicholas E. Scott-Samuel, Roland Baddeley}}&lt;/ref&gt; Tá stríoca ina mbuntáiste don [[Duaithníocht|nduaithníocht]] i bhfásra a bhfuil pátrúin ingearacha solais agus scátha iontu cosúil le crainnte, giolcaigh agus féir arda.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Adaptive Significance of Coloration in Mammals|url=https://academic.oup.com/bioscience/article/55/2/125-136/221478|journal=BioScience|date=2005|issn=0006-3568|pages=125-136|volume=55|issue=2|doi=10.1641/0006-3568(2005)055[0125:TASOCI]2.0.CO;2|language=en|author=Tim Caro}}&lt;/ref&gt; Tacaíonn staidéar [[anailís Fourier]] a léirigh go n-aontaíonn pátrúin stríoca na dtíogar lena dtimpeallacht leis an teoiric seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Zebra stripes and tiger stripes: the spatial frequency distribution of the pattern compared to that of the background is significant in display and crypsis|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=1987-12|pages=427–433|volume=32|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|language=en|author=D. Godfrey, J. N. Lythgoe, D. A. Rumball}}&lt;/ref&gt; Is féidir go gcabhraíonn a ndathú flannbhuí leo iad a cheilt fosta mar tá creach an tíogair [[Dathdhaille|dathdhall]], rud a chiallaíonn nach bhfeictear an tíogar ach mar rud glas eile laistigh den fhásra. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Optimizing colour for camouflage and visibility using deep learning: the effects of the environment and the observer's visual system|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsif.2019.0183|journal=Journal of The Royal Society Interface|date=2019-05|issn=1742-5689|pages=20190183|volume=16|issue=154|doi=10.1098/rsif.2019.0183|language=en|author=J. G. Fennell, L. Talas, R. J. Baddeley, I. C. Cuthill, N. E. Scott-Samuel}}&lt;/ref&gt;

==== Éagsúlacht datha ====
[[Íomhá:White_tiger_Nandankanan.jpeg|alt=White tiger with thickened stripes lying down|mion|[[Tíogar bán]] bréag-mhéilineach]]
Níl a leithéid de thrí [[Bithathraitheach datha|bhithathraitheach datha]] an tíogair Bheangál – sneachta-bhán an-neamhstríocach, bán agus órga – le fáil san fhiántas sa lá atá inniu ann mar gheall ar laghdú na bpobal fiáin tíogar ach faightear i bpobail i ngéibheann iad fós. Tá dath cúlra bán le stríoca [[séipia]]&lt;nowiki/&gt;dhonna ar an [[Tíogar bán|tíogar bhán]]. Tá dath bán-órga le stríoca ruadhonna ar an [[tíogar órga]]. Is morf le stríoca an-éadroma agus eireaball séipiadhonn-fháinneach é an tíogar sneachta-bhán. Is de thoradh [[tréith chúlaitheach uathshómach]] le [[Lócas (géinitic)|lócas]] bán agus lócas [[Géinitic fhionnaidh chait|leathanbhanda]] iad na morfaí bána agus órga faoi seach. Is de thoradh [[Polaigéin|polaigéinte]] le lócais bhána agus leathanbhanda é an bithathraitheach sneachta-bhán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The genetics of tiger pelage color variations|url=https://www.nature.com/articles/cr201732|journal=Cell Research|date=2017-07|issn=1001-0602|pmc=5518981|pmid=28281538|pages=954–957|volume=27|issue=7|doi=10.1038/cr.2017.32|language=en|author=Xiao Xu, Gui-Xin Dong, Anne Schmidt-Küntzel, Xue-Li Zhang, Yan Zhuang, Run Fang, Xin Sun, Xue-Song Hu, Tian-You Zhang, Han-Dong Yang, De-Lu Zhang, Laurie Marker, Zheng-Fan Jiang, Ruiqiang Li, Shu-Jin Luo}}&lt;/ref&gt; Tá tógáil an tíogair bháin an-chonspóideach mar níl siad úsáideach ó thaobh an chaomhnaithe de. Níl na géinte don mhorf datha seo ach ag 0.001% de thíogair fhiáine agus is é an t-[[ionphórú]] is cúis le ró-ionadaíocht an tíogair bháin i ngéibheann. Mar sin, má leanann an t-ionphórú seo ar aghaidh, tá an baol ann gurb iad [[ísliú ionphóraithe]] agus caillteanas na [[Inathraitheacht géinte|hinathraitheachta géinte]] i dtíogair i ngéibheann an toradh a bheidh ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Xavier, N.|date=2010|url=https://www.currentscience.ac.in/Volumes/99/07/0894.pdf|title=A new conservation policy needed for reintroduction of Bengal tiger-white|journal=Current Science|volume=99|issue=7|pages=894–895}}&lt;/ref&gt;

Tá taifid ann de thíogair bhréag-[[Méilineach|mhéilineacha]] le stríoca cónascaithe i [[Páirc Náisiúnta Simlipal|bPáirc Náisiúnta Simlipal]] agus i dtrí zú Indiacha; léirigh anailís [[Géineolaíocht phobail|géineolaíochta pobail]] de shamplaí tíogar Indiach go bhfaightear an [[Feinitíopa|féinitíopa]] seo mar thoradh ar [[Sóchán|shócháin]] ghéin [[aimínipeiptíodáis]] [[Próitéin thras-scannáin|thras-scannáin]]. Tá an gné seo ag 37% de phobal tíogair Shimlipal, rud a nasctar le [[leithlisiú géiniteach]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=High frequency of an otherwise rare phenotype in a small and isolated tiger population|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.2025273118|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2021-09-28|issn=0027-8424|pmc=8488692|pmid=34518374|volume=118|issue=39|doi=10.1073/pnas.2025273118|language=en|author=Vinay Sagar, Christopher B. Kaelin, Meghana Natesh, P. Anuradha Reddy, Rajesh K. Mohapatra, Himanshu Chhattani, Prachi Thatte, Srinivas Vaidyanathan, Suvankar Biswas, Supriya Bhatt, Shashi Paul, Yadavendradev V. Jhala, Mayank M. Verma, Bivash Pandav, Samrat Mondol, Gregory S. Barsh, Debabrata Swain, Uma Ramakrishnan}}&lt;/ref&gt;

== Dáileadh agus gnáthóg ==
[[Íomhá:Tigress_Anna_Savelevna_01.jpg|alt=Picture of tiger in forest at night|mion|Gaiste ceamara de thíogar Amúrach sa Rúis]]
Bhíodh cead a chosa ag an tíogar go stairiúil agus cónaí air ó oirthear na Tuirce, tuaisceart na hIaráine agus an Afganastáin go dtí an Áise Láir agus ón Phacastáin thuaidh trí [[Fo-ilchríoch na hIndia|fho-ilchríoch na hIndia]] agus an Ind-Sín go hoirdheisceart na Sibéire, Sumatra, Iáva agus Bailí.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Faoin bhliain 2022, ní raibh sé le fáil ach laistigh de 7% dá limistéar dáilte stairiúil agus bhí raon briste aige i bhfo-ilchríoch na hIndia, [[An Ind-Sín|leithinis na hInd-Síne]], Sumatra, oirthuaisceart na Síne agus [[Cianoirthear na Rúise]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Faoin bhliain 2020, bhí an t-achar is mó den ghnáthóg tíogair dhomhanda ag an India le 300,508 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (116,027 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) á leanúint ag an Rúis le 195,819 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (75,606 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Range-wide trends in tiger conservation landscapes, 2001 - 2020|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1191280/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1191280|author=Sanderson, E. W.; Miquelle, D. G.; Fisher, K.; Harihar, A.; Clark, C.; Moy, J.; Potapov, P.; Robinson, N.; Royte, L.; Sampson, D.; Sanderlin, J.; Yackulic, C. B.; Belecky, M.; Breitenmoser, U.; Breitenmoser-Würsten, C.; Chanchani, P.; Chapman, S.; Deomurari, A.; Duangchantrasiri, S.; Facchini, E.; Gray, T. N. E.; Goodrich, J.; Hunter, L.; Linkie, M.; Marthy, W.; Rasphone, A.; Roy, S.; Sittibal, D.; Tempa, T.; Umponjan, M. &amp; Wood, K.}}&lt;/ref&gt;

Tá cónaí ar an tíogar i ngnáthóga foraoise den chuid is mó agus is ainmhí an-sholúbtha é.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Léiríonn taifid ón Áise Láir gur chuir sé faoi i bhforaoisí abhann [[Tugay]] agus foraoisí cnoic agus ísilchríche sa [[Réigiún Chugais|Chugais]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lgh.&amp;#x20;108–112&lt;/ref&gt; I réigiún [[Amur (abhainn)|Amur-Ussuri]] na Rúise agus na Síne, cuireann sé faoi i [[Péine Chóiréach|bpéine Chóiréach]] agus i [[Foraois leathanduilleach agus mheasctha mheasartha|bhforaoisí leathanduilleacha agus measctha measartha]]; feidhmíonn [[Foraois abhann|foraoisí abhann]] mar phasáistí [[Scaipeadh bitheolaíoch|scaipthe]] a chuireann bia agus uisce ar fáil do thíogair agus a gcreach mar aon.&lt;ref&gt;Miquelle, D. G.; Smirnov, E. N.; Merrill, T. W.; Myslenkov, A. E.; Quigley, H.; Hornocker, M. G. &amp; Schleyer, B. (1999). &quot;Hierarchical spatial analysis of Amur tiger relationships to habitat and prey&quot; in {{Harvnb|Seidenstecker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 71-99&lt;/ref&gt; Faightear i [[Foraois leathanduilleach thais thrópaiceach agus fhothrópaiceach|bhforaoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fo-thrópaiceacha]], foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha, [[Foraois shíorghlasa thais thrópaiceach|foraoisí síorghlasa taise trópaiceacha]], [[Foraois thirim thrópaiceach|foraoisí tirime trópaiceacha]], [[Má thuiltrí|mánna tuiltrí]] agus sna [[Foraois mhangróbh|foraoisí mangróbh]] sna [[Sundarbans]] é go príomhá ar fho-ilchríoch na hIndia.&lt;ref&gt;Wikramanayake, E. D.; Dinerstein, E.; Robinson, J. G.; Karanth, K. U.; Rabinowitz, A.; Olson, D.; Mathew, T.; Hedao, P.; Connor, M.; Hemley, G. &amp; Bolze, D. (1999). &quot;Where can tigers live in the future? A framework for identifying high-priority areas for the conservation of tigers in the wild&quot; in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 265-267&lt;/ref&gt; In [[Oirthear na Himiléithe]], taifeadadh i [[Foraois mheasartha|bhforaoisí measartha]] sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] é ar airde de 4,200 m (13,800 tr), agus in oirdheaisceart na [[An Tibéid|Tibéide]] sna [[Cnoic Mishmi]] ar airde de 3,630 m (11,910 tr) agus i [[Contae Mêdog|gContae Mêdog]] ar airde de 3,139 m (10,299 tr).&lt;ref&gt;Jigme, K. &amp; Tharchen, L. (2012). &quot;Camera-trap records of tigers at high altitudes in Bhutan&quot;. ''Cat News'' (56): 14–15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=First photographic record of tiger presence at higher elevations of the Mishmi Hills in the Eastern Himalayan Biodiversity Hotspot, Arunachal Pradesh, India|url=https://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/4381|journal=Journal of Threatened Taxa|date=2018|issn=0974-7907|pages=12833–12836|volume=10|issue=13|doi=10.11609/jott.4381.10.13.12833-12836|author=Adhikarimayum, A. S. &amp; Gopi, G. V.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger reappearance in Medog highlights the conservation values of the region for this apex predator|url=https://www.zoores.ac.cn/en/article/doi/10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|journal=Zoological Research|date=2023|issn=2095-8137|pmc=10415778|pmid=37464931|pages=747–749|volume=44|issue=4|doi=10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|language=en|author=Li, X. Y.; Hu, W. Q.; Wang, H. J. &amp; Jiang, X. L.}}&lt;/ref&gt; Cuireann sé faoi i bhforaoisí [[duillsilteach]] agus [[Planda síorghlas|síorghlasa]] sa Téalainn.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=How many tigers Panthera tigris are there in Huai Kha Khaeng Wildlife Sanctuary, Thailand? An estimate using photographic capture-recapture sampling|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605307414107/type/journal_article|journal=Oryx|date=2007|issn=0030-6053|pages=447–453|volume=41|issue=4|doi=10.1017/S0030605307414107|language=en|author=Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Karanth, K. U.; Nichols, J. D. &amp; Kumar, N. S.}}&lt;/ref&gt; In Sumatra, faightear i [[Foraois sheascainn mhóna|bhforaoisí seascainn móna]] ilchríche agus i [[Foraois Montane|bhforaoisí Montane]] garbha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Population Status of a Cryptic Top Predator: An Island-Wide Assessment of Tigers in Sumatran Rainforests|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0025931|journal=PLoS ONE|date=2011|issn=1932-6203|pmc=3206793|pmid=22087218|pages=e25931|volume=6|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0025931|language=en|author=Wibisono, H. T.; Linkie, M.; Guillera-Arroita, G.; Smith, J. A.; Sunarto; Pusarini, W.; Asriadi; Baroto, P.; Brickle, N.; Dinata, Y.; Gemita, E.; Gunaryadi, D.; Haidir, I. A. &amp; Herwansyah}}&lt;/ref&gt;

=== Dlús pobail ===

Nocht [[Gaiste ceamara|gaistí ceamara]] le linn 2010-2015 i bhforaois dhuillsilteach agus phéine fho-thrópaiceach na [[Páirc Náisiúnta Jim Corbett|Páirce Náisiúnta Jim Corbett]] i dtuaisceart na hIndia go bhfuil [[Dlús daonra|dlús pobail]] tíogair seasmhach de 12-17 n-indibhid in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) laistigh de limistéar 521 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (201 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a high‐density tiger population and its implications for tiger recovery|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1365-2664.13410|journal=Journal of Applied Ecology|date=2019|issn=0021-8901|pages=1725–1740|volume=56|issue=7|doi=10.1111/1365-2664.13410|language=en|author=Bisht, S.; Banerjee, S.; Qureshi, Q. &amp; Jhala, Y.}}&lt;/ref&gt; I dtuaisceart Mhaenmar, measadh dlús pobail tíogair sa limistéar samplála, a raibh thart ar 3,250 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (1,250 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) d'fhoraois leathanduilleach thrópaiceach agus féarthalamh ann, a bheith idir 0.21–0.44 tíogair in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) faoin bhliain 2009.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Estimating abundance with sparse data: tigers in northern Myanmar|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s10144-008-0093-5|journal=Population Ecology|date=2009|issn=1438-3896|pages=115–121|volume=51|issue=1|doi=10.1007/s10144-008-0093-5|language=en|author=Lynam, A. J.; Rabinowitz, A.; Myint, T.; Maung, M.; Latt, K. T. &amp; Po, S. H. T.}}&lt;/ref&gt; Measadh go bhfuil an dlús pobail i bhforaoisí leath-shíorghlasa agus duillsilteacha measctha [[Anaclann Fiadhúlra Huai Kha Khaeng]] na Téalainne thart ar 2.01 thíogar in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;); le linn na 1970idí agus 1980idí, tharla [[lománaíocht]] agus póitseáil sna [[Páirc Náisiúnta Mae Wong|Páirceanna Náisiúnta Mae Wong]] agus [[Páirc Náisiúnta Khlong Lan|Khlong Lan]] in aice láimhe, áit a measadh an dlús pobail a bheith i bhfad níos ísle, gan ach 0.359 tíogair in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) faoin bhliain 2016.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger density, movements, and immigration outside of a tiger source site in Thailand|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.560|journal=Conservation Science and Practice|date=2021|issn=2578-4854|volume=3|issue=12|doi=10.1111/csp2.560|language=en|author=Phumanee, W.; Steinmetz, R.; Phoonjampa, R.; Weingdow, S.; Phokamanee, S.; Bhumpakphan, N. &amp; Savini, T.}}&lt;/ref&gt; Measadh an dlús pobail i bhforaoisí [[Dipterocarpaceae|dipterocarp]] agus montane i dtuaisceart na Malaeise a bheith thart ar 1.47–2.43 thíogar fhásta in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) i bPáirc Stáit Belum Ríoga, ach 0.3–0.92 tíogair fhásta a bheith ann in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) in [[Anaclann Foraoise Temengor]], áit atá gan chosaint a mbíonn lománaíocht ar siúl [[Lománaíocht roghnaitheach|ar bhonn roghnaitheach]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conserving tigers in Malaysia: A science-driven approach for eliciting conservation policy change|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714005035|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=18–26|volume=184|doi=10.1016/j.biocon.2014.12.024|language=en|author=Rayan, D. M. &amp; Linkie, M.}}&lt;/ref&gt;

== Iompar agus éiceolaíocht ==
[[Íomhá:Tigerwater_edit2.jpg|alt=Tiger in water|mion|Tíogar ag folcadh]]
Léiríonn sonraí ghaistí ceamara go seachnaíonn tíogair i [[Páirc Náisiúnta Chitwan|bPáirc Náisiúnta Chitwan]] áiteanna a ghnáthaíonn daoine agus gur gníomhaí a bhíonn siad san oíche ná sa ló.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coexistence between wildlife and humans at fine spatial scales|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1210490109|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2012|issn=0027-8424|pmc=3458348|pmid=22949642|pages=15360–15365|volume=109|issue=38|doi=10.1073/pnas.1210490109|language=en|author=Carter, N. H.; Shrestha, B. K.; Karki, J. B.; Pradhan, N. M. B. &amp; Liu, J.}}&lt;/ref&gt; Ba ghníomhaí sé thíogar a raibh coiléir raidió orthu ó bhreacadh an lae go dtí go luath ar maidin agus a mbuaic á sroicheadh thart ar a 7:00 a chlog ar maidin i [[Páirc Náisiúnta Sundarbans|bPáirc Náisiúnta Sundarbans]]. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ranging, Activity and Habitat Use by Tigers in the Mangrove Forests of the Sundarban|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0152119|journal=PLOS ONE|date=2016|issn=1932-6203|pmc=4822765|pmid=27049644|pages=e0152119|volume=11|issue=4|doi=10.1371/journal.pone.0152119|language=en|author=Naha, D.; Jhala, Y. V.; Qureshi, Q.; Roy, M.; Sankar, K. &amp; Gopal, R.}}&lt;/ref&gt; Nocht suirbhé gaiste ceamara trí bliana i bhfad i [[Páirc Náisiúnta Shuklaphanta|bPáirc Náisiúnta Shuklaphanta]] gur ghníomhaí na tíogair ó chrónú go dtí lár na hoíche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coexisting large carnivores: spatial relationships of tigers and leopards and their prey in a prey-rich area in lowland Nepal|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/11956860.2018.1491512|journal=Écoscience|date=2019|issn=1195-6860|pages=1–9|volume=26|issue=1|doi=10.1080/11956860.2018.1491512|language=en|author=Pokheral, C. P. &amp; Wegge, P.}}&lt;/ref&gt; In oirthuaisceart na Síne, bhí tíogair ina [[Ainmhí clapsholais|n-ainmhithe clapsholais]] agus iad gníomhach le linn na hóiche agus a gcuid gníomhaíochtaí ag baint a mbuaic amach ar bhreacadh an lae agus ar chrónú na hoíche; bhíodar gníomhach ag nach mór an t-am céanna agus a bhí a gcuid creiche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Do prey availability, human disturbance and habitat structure drive the daily activity patterns of Amur tigers ( Panthera tigris altaica )?|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jzo.12622|journal=Journal of Zoology|date=2019|issn=0952-8369|pages=131–140|volume=307|issue=2|doi=10.1111/jzo.12622|language=en|author=H. Yang, S. Han, B. Xie, P. Mou, X. Kou, T. Wang, J. Ge, L. Feng}}&lt;/ref&gt; 

Is snámhaí cumhachtach é an tíogar a théann trasna aibhneacha atá chomh leathan le 8 km (5.0 mi) go héasca; tumann sé é féin san uisce ar laethanta teo ach go háirithe.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Go ginearálta, níl a scileanna dreaptha crainn chomh cumasach agus atáthar i gcait eile de bharr a mhéide, ach déanann coileáin faoi 16 mhí amhlaidh go rialta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 26, 64–66&lt;/ref&gt; Taifeadadh tíogar fásta ar dhreapadh dó 10 m (33 tr) suas [[crann pipal]] mín.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

=== Scaradh sóisialta ===
Maireann tíogair fhásta saolta aonaracha laistigh dá [[Raon baile (ainmhí)|raonta baile]] nó dá [[Dúiche (ainmhí)|ndúichí]] den chuid is mó, dá bhraitheann a méid ar fhlúirse a gcreiche, ar na láithreacha tíreolaíocha agus ar ghnéas na hindibhide féin. Cosaíonn fireannaigh agus baineannaigh a raonta baile ar thíogair an ghnéis chéanna agus cuimsíonn raon baile na bhfireannach iad roinnt baineannach mar aon.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Bhí raonta baile de 10.6 agus 14.1 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (4.1 agus 5.4 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag dhá bhaineannach sna [[Sundarbans]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Female tiger Panthera tigris home range size in the Bangladesh Sundarbans: the value of this mangrove ecosystem for the species’ conservation|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605310001456/type/journal_article|journal=Oryx|date=2011|issn=0030-6053|pages=125–128|volume=45|issue=1|doi=10.1017/S0030605310001456|language=en|author=Barlow, A. C. D.; Smith, J. L. D.; Ahmad, I. U.; Hossain, A. N. M.; Rahman, M. &amp; Howlader, A.}}&lt;/ref&gt; D'athraigh raonta baile cúig bhaineannach athbhunaithe in [[Anaclann Tíogair Panna]] ó 53–67 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (20–26 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa gheimhreadh go 55–60 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (21–23 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tsamhradh agus 46–94 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (18–36 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) le linn an [[Monsún|mhonsúin]]; bhí raonta baile móra 84–147 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32–57 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag trí fhireannach sa gheimhreadh, 82–98 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32–38 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tsamhradh agus 81–118 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (31–46 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) le linn shéasúir an mhonsúin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Movement and home range characteristics of reintroduced tiger (Panthera tigris) population in Panna Tiger Reserve, central India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-016-1026-9|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2016|issn=1612-4642|pages=537–547|volume=62|issue=5|doi=10.1007/s10344-016-1026-9|language=en|author=Sarkar, M. S.; Ramesh, K.; Johnson, J. A.; Sen, S.; Nigam, P.; Gupta, S. K.; Murthy, R. S. &amp; Saha, G. K.}}&lt;/ref&gt; I [[Tearmann Bithsféir Sikhote-Alin|dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin]], bhí raonta baile de 248–520 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (96–201 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag 14 bhaineannach agus de 847–1,923 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (327–742 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag cúig fhireannach a chuimsigh raonta baile chúig bhaineannach ar an uasmhéid.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Spatial structure of Amur (Siberian) tigers ( Panthera tigris altaica ) on Sikhote-Alin Biosphere Zapovednik, Russia|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/09-MAMM-A-293.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2010|issn=0022-2372|pages=737–748|volume=91|issue=3|doi=10.1644/09-MAMM-A-293.1|language=en|author=Goodrich, J. M.; Miquelle, D. G.; Smirnov, E. M.; Kerley, L. L.; Quigley, H. B. &amp; Hornocker, M. G.}}&lt;/ref&gt; Nuair a bhíodh coileáin de cheithre mhí d'aois ag tíogair bhaineanna sa tearmann chéanna, laghdóidís a raonta baile ionas go bhféadfaidís fanacht i ngar dá n-óga agus d'ardóidís a raonta baile de réir a chéile go dtí go mbeadh a n-óga 13–18 mí d'aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The influence of reproductive status on home range size and spatial dynamics of female Amur tigers|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-020-00547-2|journal=Mammal Research|date=2021|issn=2199-2401|pages=83–94|volume=66|issue=1|doi=10.1007/s13364-020-00547-2|language=en|author=Klevtcova, A. V.; Miquelle, D. G.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. V. &amp; Goodrich, J. M.}}&lt;/ref&gt;

{{fráma íomhá|caption=[[Tíogar Bheangál|Tíogair Bheangál]] ag spraeáil múin (thuas) agus ag cuimilt de chrann chun a dhúiche a mharcáil|content={{CSS image crop
|Image = Tiger spray marking. DavidRaju 1.jpg
|bSize = 300
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 30
}}{{CSS image crop
|Image = Bijili (A tiger in Ranthambore National Park, 2016) 1.jpg
|bSize = 150
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 0
}}|width=150}}

Is speiceas é an tíogar a théann ar rith i bhfad i gcéin agus a scaipeann thar fhaid suas le 650 km (400 mi) chun pobail tíogair in áiteanna eile a bhaint amach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Connectivity of Tiger (Panthera tigris) Populations in the Human-Influenced Forest Mosaic of Central India|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0077980|journal=PLoS ONE|date=2013|issn=1932-6203|pmc=3819329|pmid=24223132|pages=e77980|volume=8|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0077980|language=en|author=Joshi, A.; Vaidyanathan, S.; Mondol, S.; Edgaonkar, A. &amp; Ramakrishnan, U.}}&lt;/ref&gt; Socraíonn tíogair bhaineanna óga a gcéad raonta baile i ngar dóibh a máithreacha ach déanann na tíogair fhireanna imirce níos faide amach ná a macasamhail bhaineann.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 76.&lt;/ref&gt; Scaip ceithre thíogar baineanna a raibh [[Coiléar raidió|coiléir raidió]] orthu amach idir 0 agus 43.2 km (0.0 agus 26.8 mi) agus 10 dtíogar fhireanna idir 9.5 agus 65.7 km (5.9 agus 40.8 mi) i bPáirc Náisiúnta Chitwan.&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Role of Dispersal in Structuring the Chitwan Tiger Population|url=https://brill.com/view/journals/beh/124/3-4/article-p165_1.xml|journal=Behaviour|date=1993|issn=0005-7959|pages=165–195|volume=124|issue=3-4|doi=10.1163/156853993X00560|author=Smith, J. L. D.}}&lt;/ref&gt; Cónaíonn fo-aosach fireann mar fhánaí i raon baile thíogair fhirinn eile go dtí go bhfuil sé níos sine agus láidir go leor chun dúshlán an fhireannaigh chónaithigh a thabhairt.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 54–55.

&lt;/ref&gt; Marcálann tíogair a raonta baile trí [[Spraeáil múin|mhún a spraeáil]] ar fhásra agus chlocha, crúbáil nó [[cuimilt bholaidh]] a dhéanamh ar chrainnte agus conair a mharcáil le [[faecas]], táil [[Faireog tóna|fhaireog tóna]] agus scrabhanna talúna.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Chemical Characterization of Territorial Marking Fluid of Male Bengal Tiger, Panthera tigris|url=http://link.springer.com/10.1007/s10886-008-9462-y|journal=Journal of Chemical Ecology|date=2008|issn=0098-0331|pages=659–671|volume=34|issue=5|doi=10.1007/s10886-008-9462-y|language=en|author=Burger, B. V.; Viviers, M. Z.; Bekker, J. P. I.; Roux, M.; Fish, N.; Fourie, W. B. &amp; Weibchen, G.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Scent marking in free-ranging tigers,Panthera tigris|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0003347289900018|journal=Animal Behaviour|date=1989|pages=1–10|volume=37|doi=10.1016/0003-3472(89)90001-8|language=en|author=Smith, J. L. D.; McDougal, C. &amp; Miquelle, D.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 105.&lt;/ref&gt; Ligeann cuimilt bholaidh d'indibhid eolas a fháil amach faoi aitheantas tíogair eile. Is minic a ghlactar seilbh ar raonta baile a fhágtar gan úinéir laistigh de laethanta nó de sheachtainí, go háirithe nuair a fhaigheann an t‑úinéir bás.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Bíonn tíogair bhaineanna níos fulangaí i leith bhaineannaigh eile laistigh dá raonta baile ná mar a bhíonn tíogair fhireann do fhireannaigh eile, ós rud é nach mbíonn fireannaigh caoinfhulangach de ghnáth. Réitítear aighnis trí imeaglú seachas trí throid go hiondúil. Mar sin féin, féadfaidh fireannach glacadh le híochtarán ina raon nuair a bhíonn [[Ceannasacht|an lámh in uachtar]] aige, fad nach dtagann an t-íochtaran róghar dó. Baineann na haighnis is fíochmhaire le dhá thíogar fireanna atá in iomaíocht lena chéile nuair atá baineannach in [[éastras]] sa cheantar.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 85–86.&lt;/ref&gt; Bíonn tíogair níos sóisialta timpeall ar chreach nó ag conablach creiche. Roinnfidh tíogar fireann conablach leis na baineannaigh agus na coileáin laistigh dá raon baile uaireanta agus, murab ionann agus leoin fhireanna, ligfidh sé dóibh beathú sula gcríochnaíonn sé féin ag ithe. Mar sin féin, bíonn baineannaigh níos teannasaí nuair a bhuaileann siad le baineannaigh eile ag conablach creiche.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 244–251.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 89.&lt;/ref&gt;

=== Cumarsáid ===
Le linn teagmhálacha cairdiúla agus chun ceangail shóisialta a neartú, [[Bunting (iompar ainmhí)|cuimlíonn tíogair a gcoirp]] in aghaidh a chéile.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 262–263.&lt;/ref&gt; Áirítear ar a ngothaí gnúise an &quot;bagairt chosanta&quot;, ina mbíonn an aghaidh rocach, na fiacla nochtaithe, na cluasa tarraingthe siar agus na mic imrisc méadaithe.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 263.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Taispeánann fireannaigh agus baineannaigh araon [[freagairt flehmen]], gruaim shainiúil ina gcuirtear strainc ar na liopaí, nuair a bholann siad marcálacha fuail. Úsáideann fireannaigh an fhreagairt flehmen chun marcálacha a fhágann tíogair bhaineanna atá in éastras a bhrath.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Bogann tíogair a gcuid cluasa chun na spotaí bána atá ar a gcúl a thaispeáint, go háirithe le linn teagmhálacha ionsaitheacha agus idir máithreacha agus coileáin.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Panthera tigris (Linnaeus, 1758)|publisher=University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-77999-7.|date=2002|location=Chicago|author=Sunquist, M. E. &amp; Sunquist, F.|url=https://books.google.com/books?id=IF8nDwAAQBAJ&amp;pg=PA320|journal=Wild Cats of the World|pages=343–372}}&lt;/ref&gt; Úsáideann siad a n-eireabaill chomh maith chun a ngiúmar a chur in iúl. Chun croíúlacht a thaispeáint, cuirtear an t‑eireaball ag gobadh aníos agus luascann sé go mall. Nuair a bhíonn tíogar imníoch nó aireach, íslíonn sé a eireaball nó luascann sé ó thaobh go taobh é. Nuair atá sé socair, crochtar an t‑eireaball go híseal.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 29.&lt;/ref&gt;

De ghnáth bíonn tíogair ciúin, ach tá siad in ann réimse leathan glórtha a dhéanamh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 256.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 99.&lt;/ref&gt; Ligeann siad búir astu chun a láithreacht a chur in iúl do thíogair eile thar achair fhada. Brúitear an fhuaim seo amach trí bhéal oscailte agus é ag dúnadh, agus is féidir í a chloisteáil suas le 3 km (1.9 mi) ar shiúl. Ligeann siad búir astu cúpla uair i ndiaidh a chéile agus freagraíonn tíogair eile ar an bhealach chéanna. Ligeann siad búir astu le linn cúplála fosta agus úsáidfidh máthair búir chun glaoch ar a coileáin. Nuair a bhíonn teannas orthu, ligeann tíogair sian astu, fuaim atá cosúil le búir ach atá níos boige agus a dhéantar nuair atá an béal dúnta go páirteach ar a laghad. Is féidir an sian seo a chloisteáil suas le 400 m (1,300 tr) ar shiúl.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 258–261.&lt;/ref&gt; Le linn teagmhálacha ionsaitheacha, cloistear [[drantán]], [[Drannadh|drannach]] agus siosadh.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 261.&lt;/ref&gt; Scaoiltear &quot;búir chasachtach&quot; nó &quot;drannadh casachtach&quot; amach trí bhéal oscailte agus fiacla nochtaithe.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; I gcúinsí níos cairdiúla, déanann tíogair ''[[prusten]]'', fuaim shéimh shrannach ísealmhinicíochta atá cosúil le [[crónán]] na gcat beag.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Peters, G. &amp; Tonkin-Leyhausen, B. A.|date=1999|title=Evolution of acoustic communication signals of mammals: Friendly close-range vocalizations in Felidae (Carnivora)|journal=Journal of Mammalian Evolution|volume=6|issue=2|doi=10.1023/A:1020620121416|pages=129–159|location=|publisher=S2CID 25252052}}&lt;/ref&gt; Déanann máithreacha cumarsáid lena gcoileáin trí ghnúsacht, agus freagraíonn na coileáin le [[meamhlach]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 257–258.&lt;/ref&gt; Nuair a bhaintear geit astu, déanann siad fuaim ghearr cosúil le &quot;bhuf&quot;. Déanann siad fuaim &quot;pok&quot; mar a bheadh fia ann, ar chúiseanna nach bhfuil soiléir; is minice a chloistear í ag conablaigh chreiche, áfach.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 256–258.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 62.&lt;/ref&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Íomhá:Panthera_tigris_altaica_28_-_Buffalo_Zoo_(1).jpg|alt=Image of tiger barring teeth|Tíogar Amúrach ag nochtadh a chuid fiacla mar chomhartha ionsaitheachta
Íomhá:Sumatran_tiger_(Panthera_tigris_sumatrae)_vocalising.webm|alt=Video of tiger roaring at a zoo|[[Tíogar Sumatrach]] i ngéibheann ag búireadh
Íomhá:439280_schots_angry-tiger.wav|Tíogar i gcás ag drantú agus ag drannadh
&lt;/gallery&gt;

=== Seilg agus aiste bia ===
[[Íomhá:RANTHAMBORE_TIGER_RESERVE.jpg|alt=Tiger attacking a sambar deer from behind, pulling on its back|mion|Tíogar Bheangál ag ionsaí [[fia sambar]] in [[Anaclann Tíogair Ranthambore]]]]
Is [[feoiliteoir]] agus [[forchreachadóir]] é an tíogar. Glactar leis gurb iad [[Líonmhaireacht (éiceolaíocht)|líonmhaireacht]] agus meáchan coirp na speiceas creiche is príomhchritéir do rogha creiche an tíogair, laistigh agus lasmuigh de thearmainn chosanta mar aon.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=What drives prey selection? Assessment of Tiger ( Panthera tigris ) food habits across the Terai-Arc Landscape, India|url=https://academic.oup.com/jmammal/article/104/6/1302/7241439|journal=Journal of Mammalogy|date=2023|issn=0022-2372|pages=1302–1316|volume=104|issue=6|doi=10.1093/jmammal/gyad069|language=en|author=Biswas, S.; Kumar, S.; Bandhopadhyay, M.; Patel, S. K.; Lyngdoh, S.; Pandav, B. &amp; Mondol, S.}}&lt;/ref&gt; Beathaítear iad ar [[Crúbach|chrúbaigh]] mór- agus meán-mhéideacha cosúil le [[fia sambar]], [[vaipítí Manchúrach]], [[fia eanaigh]], [[gár]] agus [[torc allta]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Prey preferences of the tiger Panthera tigris|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|journal=Journal of Zoology|date=2012|issn=0952-8369|pages=221–231|volume=286|issue=3|doi=10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|language=en|author=Hayward, M. W.; Jędrzejewski, W. &amp; Jędrzejewska, B.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The effects of prey depletion on dietary niches of sympatric apex predators in Southeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12461|journal=Integrative Zoology|date=2021|issn=1749-4877|pages=19–32|volume=16|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12461|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N.; Intanajitjuy, P.; Inrueang, P. &amp; Prempree, K.|pmid=32627329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Prey selection by the Indian tiger (Panthera tigris tigris) outside protected areas in Indias Western Ghats: implications for conservation|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352249622000507|journal=Food Webs|date=2023|pages=e00268|volume=34|doi=10.1016/j.fooweb.2022.e00268|language=en|author=Variar, A. S.; Anoop, N. R.; Komire, S.; Vinayan, P. A.; Sujin, N. S.; Raj, A. &amp; Prasadan, P. K.}}&lt;/ref&gt; Is creachadóir faille é i leith speicis níos lú cosúil le [[Moncaí|moncaithe]], [[Péacóg|péacóga]] agus éin thalamh-bhunaithe eile, [[Torcán craobhach|torcáin chraobhaigh]] agus éisc.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Tá corrthaifid ar ionsaithe ar [[Eilifint Áiseach|eilifíntí Áiseacha]] agus [[Srónbheannach Indiach|srónbheannaigh Indiacha]] fosta.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Tiger ecology and conservation in the Indian subcontinent|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=100|issue=2 &amp; 3|pages=169–189|url=https://repository.ias.ac.in/89489/1/50p.pdf|author=Karanth, K. U.|date=2003}}&lt;/ref&gt; Níos minice a chreachann tíogair a n-óga atá níos leochailí, áfach.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Estimation of tiger densities in India using photographic captures and recaptures|journal=Ecology|volume=79|issue=8|pages=2852–2862|doi=10.1890/0012-9658(1998)079[2852:EOTDII]2.0.CO;2|jstor=176521|url=http://erepo.usiu.ac.ke/bitstream/handle/11732/758/Estimation%20of%20tiger%20densities%20in%20India%20using%20photographic%20captures%20and%20recaptures.pdf?sequence=4&amp;isAllowed=y|author=Karanth, K. U. &amp; Nichols, J. D.|date=1998|accessdate=16 Nollaig 2021}}&lt;/ref&gt; Beathaíonn siad ar bheostoc agus ar mhadraí i ngar do lonnaíochta in amanna.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Caitheann tíogair fásra, torthaí agus mianraí ó am go chéile ar mhaithe le snáithín cothaithe agus forlíonadh.&lt;ref name=&quot;Perry&quot;&gt;{{cite book|author=Perry, R.|title=The World of the Tiger|publisher=Cassell. ASIN B0007DU2IU|pages=133–134|date=1965|location=Londain}}&lt;/ref&gt;

Foghlaimíonn tíogair an dóigh le bheith ag creachadh dá máithreacha, ach is féidir gur cumas inbheirthe atá sa chreachadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hunting performance of captive-born South China tigers (Panthera tigris amoyensis) on free-ranging prey and implications for their reintroduction|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320715300987|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=57–64|volume=192|doi=10.1016/j.biocon.2015.09.007|language=en|author=Fàbregas, M. C.; Fosgate, G. T. &amp; Koehler, G. M.}}&lt;/ref&gt; Maraíonn siad go seachtainiúil go tipiciúil ag brath ar mhéid na gcreach ach caithfidh máithreacha amhail a dhéanamh níos minice.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Seilgeann teaghlaigh le chéile nuair a bhíonn na coileáin sean go leor. &lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 63.&lt;/ref&gt; Baineann siad úsáid as cumas a radhairc agus n-éisteachta chun creach a chuardach.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 284–285.&lt;/ref&gt; Fanfaidh tíogar ag poll uisce go dtí go dtagann creach thart, go háirithe ar laethanta samhraidh teo.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 288.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 120.&lt;/ref&gt; Is creachadóir luíocháin é agus cromann sé lena cheann go híseal, á cheilt san fhásra, nuair a théann sé i dtreo creiche. Malartaíonn sé idir bhogadh ar aghaidh agus fhanacht socair. Is féidir le tíogar dul ina chodladh agus fanacht san áit chéanna chomh fada le lá agus é ag feitheamh ar chreach sula ndéanann sé ionsaí nuair atá a chuid chreiche gar dó,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 119–120, 122.&lt;/ref&gt; laistigh de 30 m (98 tr) de ghnáth.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Má fheiceann an chreach é roimhe sin, ní théann an cat sa tóir uirthi a thuilleadh.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; Is féidir le tíogar imeacht de ráib ar luas de 56 km/h (35 mph);&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 287.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 23.&lt;/ref&gt; ní reathaí fadraon é an tíogar agus géillfidh sé má sháraíonn a chreach thar achar áirithe é.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;
[[Íomhá:Tiger's_killing_wild_boar.jpg|alt=Two tigers attacking a boar|deas|mion|Dhá thíogar Bheangál ag ionsaí [[torc allta]] in [[Anaclann Tíogair Kanha]]]]
Ionsaíonn an tíogar ó chúl nó leis na taobhanna agus déanann sé iarracht a íobartach a chur dá chothrom. Faigheann sé greim ar a chreach lena ghéaga tosaigh, ag lúbadh agus ag casadh le linn na streachailte chun é a tharraingt síos chuig an talamh. Beireann an tíogar [[Greim scornaigh|greim ar scornach]] a íobartaigh go dtí go [[Tachtadh|dtachtar]] chun báis é.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 121.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 295.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 24.&lt;/ref&gt; Tá fórsa greime meánach ag barr na starrfhiacla de 1234.3 [[niútan]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Canine morphology in the larger Felidae: implications for feeding ecology|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=2007|pages=573–592|volume=91|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|language=en|author=Christiansen, P.}}&lt;/ref&gt; Is féidir leis an tíogair adharca, beanna, starrfhiacla agus crúba a sheachaint le greim scornaí.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 295–296.&lt;/ref&gt; Is marfóirí solúbtha iad tíogair ar féidir úsáid a bhaint as modhanna maraithe eile amhail scornacha a stróiceadh nó muiníl a bhriseadh. Fágtar creach mhór faoi mhíchumas de bharr greim ar chúl na speire a ghearrann an teannán. Is féidir buille ó na lapa móra [[Buabhall uisce|buabhaill uisce]] a stiúdadh nó fiú a mblaoscanna an a bhriseadh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 126.&lt;/ref&gt; Maraíonn siad creach bheag le greim de dhroim an mhuiníl nó an chinn.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 289.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Meastar [[ráta ratha]] tíogar seilge a bheith chomh híseal le 5% nó chomh hard le 50%. Gortaíonn nó maraíonn creach mhór nó chontúirteach cosúil le gáir, buabhaill agus toirc iad ó am go chéile.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Bogann tíogair a gcreach go háit phríobháideach a bhfuil fásra thart uirthi nach bhfuil níos faide ná 183 m (600 tr) uathu go tipiciúil ach tá taifid de thíogair a bhog a gcreach chomh fada le 549 m (1,801 tr). Tá siad chomh láidir sin gur féidir leo conablach buabhaill uisce a tharraingt ar feadh achair fhada. Tógann siad sos ar feadh tamaill sula n-itheann siad agus is féidir leo oiread agus 50 kg (110 lb) feola a ithe in aon sheisiún amháin ach beathaíonn siad ar chonablach amháin ar feadh cúpla lá, gan ach corrphíosa a fhágáil do bhailitheoirí.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 297–300.&lt;/ref&gt;

=== Iomaitheoirí ===
[[Íomhá:Tigerdholes.jpg|alt=Painting of dhole pack attacking a tiger|mion|Léaráid ón bhliain 1807 de [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]] ag ionsaí tíogair]]
I gcuid mhór dá raon dáilte, roinneann tíogair a ngnáthóg le liopaird agus le [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]]. De ghnáth, bíonn an lámh in uachtar acu ar an dá chreachadóir sin, cé go mbraitheann sé, i gcás an mhadra fhiáin Áisigh, ar mhéid an phaca. Tá taifid ann d'idirghníomhaíochtaí éagsúla idir an trí chreachadóir seo amhail tóraíocht, [[Cleipteasheadánachas|goideadh creiche]] agus marú díreach.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Topcats and underdogs: intraguild interactions among three apex carnivores across Asia's forestscapes|journal=Biological Reviews|volume=98|issue=6|pages=2114–2135|doi=10.1111/brv.12998|pmid=37449566|s2cid=259903849|author=Srivathsa, A.; Ramachandran, V.; Saravanan, P.; Sureshbabu, A.; Ganguly, D. &amp; Ramakrishnan, U.|date=2023}}&lt;/ref&gt; Is féidir le pacaí móra an mhadra fhiáin Áisigh tíogair a mharú.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 136.&lt;/ref&gt; Maireann tíogair liopaird agus madraí fiáine Áiseacha taobh le chéile mar seilgeann siad creach atá ar mhéideanna difriúla.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Behavioural correlates of predation by tiger ( Panthera tigris ), leopard ( Panthera pardus ) and dhole ( Cuon alpinus ) in Nagarahole, India|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|journal=Journal of Zoology|date=2000|issn=0952-8369|pages=255–265|volume=250|issue=2|doi=10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|language=en|author=Karanth, K. U. &amp; Sunquist, M. E.}}&lt;/ref&gt; Fuarthas amach gurbh é 91.5 kg (202 lb) meánmheáchan na gcreach a mharaigh tíogair i [[Páirc Náisiúnta Nagarhole|bPáirc Náisiúnta Nagarhole]], i gcomparáid le 37.6 kg (83 lb) i gcás liopard agus 43.4 kg (96 lb) i gcás madraí fiáine Áiseacha.&lt;ref name=&quot;KaranthSunquist1995&quot;&gt;{{cite journal|author1=Karanth, K. U.|author2=Sunquist, M. E.|name-list-style=amp|title=Prey selection by tiger, leopard and dhole in tropical forests|jstor=5647|doi=10.2307/5647|journal=Journal of Animal Ecology|volume=64|issue=4|pages=439–450|bibcode=1995JAnEc..64..439K|author=Karanth, K. U. &amp; Sunquist, M. E.|date=1995}}&lt;/ref&gt; Nuair a tháinig laghdú ar líon na gcreach i [[Páirc Náisiúnta Kui Buri|bPáirc Náisiúnta Kui Buri]], lean tíogair orthu ag marú na gcreach ba mhó leo agus dhírigh liopaird agus madraí fiáine Áiseacha a n-ídiú ar chreacha beaga.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

Is féidir le liopaird agus madraí fiáine Áiseacha araon a bheith ina gcónaí go rathúil i ngnáthóga tíogair fad a bhíonn a ndóthain bia agus clúdach fásra ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Do tigers displace leopards? If so, why?|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s11284-010-0723-1|journal=Ecological Research|date=2010|issn=0912-3814|pages=875–881|volume=25|issue=4|doi=10.1007/s11284-010-0723-1|language=en|author=Odden, M.; Wegge, P. &amp; Fredriksen, T.}}&lt;/ref&gt; Seachas sin, Is lú a nochtann an dá speiceas sin in áiteanna a mbíonn iliomad tíogar ann. Ba é téarnamh pobail na dtíogar i [[Páirc Náisiúnta Rajaji|bPáirc Náisiúnta Rajaji]] sna 2000idí is cúis le laghdú dlús pobail liopaird.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Responses of leopard Panthera pardus to the recovery of a tiger Panthera tigris population: Response of leopard to recovery of tiger|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|journal=Journal of Applied Ecology|date=2011|pages=806–814|volume=48|issue=3|doi=10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|language=en|author=Harihar, A.; Pandav, B. &amp; Goyal, S. P.}}&lt;/ref&gt; A mhacasamhail a chonacthas in dhá áiteanna eile i lár na hIndia, áit a raibh tionachar diúltach ar mhéid phacaí madraí fiáine Áiseacha ag dlús pobail tíogair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dhole pack size variation: Assessing the effect of Prey availability and Apex predator|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ece3.7380|journal=Ecology and Evolution|date=2021|issn=2045-7758|pmc=8093734|pmid=33976847|pages=4774–4785|volume=11|issue=9|doi=10.1002/ece3.7380|language=en|author=Habib, B.; Nigam P.; Ghaskadbi P. &amp; Bhandari A.}}&lt;/ref&gt; Bhí baint ag rochtain ar chreacha agus easpa tíogair le dáileadh na liopard agus na madraí fiáine Áiseacha in Kui Buri.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tigers, leopards, and dholes in a half-empty forest: Assessing species interactions in a guild of threatened carnivores|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320712005149|journal=Biological Conservation|date=2013|pages=68–78|volume=163|doi=10.1016/j.biocon.2012.12.016|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N. &amp; Chutipong, W.}}&lt;/ref&gt; I [[Páirc Náisiúnta Jigme Dorji|bPáirc Náisiúnta Jigme Dorji]], chonacthas gur chuir tíogair fúthu i gcodanna doimhne na bhforaoisí fad a bhí na creachadóirí beaga brúite amach ar a n-imill.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The ecological benefit of tigers (Panthera tigris) to farmers in reducing crop and livestock losses in the eastern Himalayas: Implications for conservation of large apex predators|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314337|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=119–125|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.015|language=en|author=Thinley, P.; Rajaratnam, R.; Lassoie, J. P.; Morreale, S. J.; Curtis, P. D.; Vernes, K.; Leki Leki; Phuntsho, S.; Dorji, T. &amp; Dorji, P.}}&lt;/ref&gt;

=== Atáirgeadh agus saolré ===
[[Íomhá:Tigeress_with_cubs_in_Kanha_Tiger_reserve.jpg|alt=Tiger with cubs|mion|Clann tíogair Bheangál in Anaclann Tíogair Kanha]]
[[Cúpláil|Cúplálann]] an tíogar le linn na bliana ar fad go ginearálta agus idir mhí na Samhna agus mí Aibreáin ach go háirithe. Bíonn tíogair bhaineanna in éastras ar feadh thrí go sé lá san am deighilte de réir eatramh trí go naoi seachtaine.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Cúplálann fireannaigh chónaitheacha leis na baineannaigh ar fad laistigh dá raon baile a léiríonn a ngabhálacht dó trí bhúireadh agus trí mharcáil.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 42&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 145.&lt;/ref&gt; Mealltar fireannaigh neamhchónaitheacha níos óige fosta, rud a chothaíonn troideanna ina díbríonn an fireannach cónaitheach an forghabhálaí.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Breeding behaviour of the tiger Panthera tigris in Rajasthan|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|journal=International Zoo Yearbook|date=1967|issn=0074-9664|pages=133–147|volume=7|issue=1|doi=10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|language=en|author=Sankhala, K. S.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Bíonn an fireannach cúramach i dtaobh an bhaineannaigh go dtí go gcuireann sí a gabhálacht cúplála dó trí í féin a chur i [[lordóis]] lena heireaball ar leataobh. Maireann an [[Cúpláil|chúpláil]] níos lú ná 20 soicind de ghnáth nuair a bheireann an fireannach greim ar bhaic mhuiníl an bhaineannaigh. Nuair a chríochnaíonn siad, tarraingíonn an fireannach siar go gasta mar is féidir go gcasfadh an baineannach agus buille a thabhairt dó.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Féadfaidh péirí tíogar fanacht le chéile suas go ceithre lá agus cúplálfaidh siad scata uaireanta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 148.&lt;/ref&gt; Maireann an [[tréimhse iompair]] thart ar nó thar thrí mhí.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Beireann tíogar baineann in áit scoite, pé acu fásra dlúth, in uaibh nó faoi fhothain chloiche atá ann.&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 45.&lt;/ref&gt; Bíonn líon an áil chomh hard le seacht gcoileán ach is gnáiche dhá nó trí choileán.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Meánn coileáin nua-bheirthe 785–1,610 g (27.7–56.8 oz) agus tá siad dall agus neamhfhorbartha ([[Seanórthúileacht agus altramacht|altramach]]).&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Líonn agus glanann an mháthair a coileáin, diúlann sí iad agus cosaíonn sí iad go fíochmhar ar aon bhagairtí féideartha.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; Osclaíonn coileáin a súile agus iad trí lá go ceithre lá dhéag d'aois agus éiríonn a radharc soiléir tar éis cúpla seachtain eile.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Is féidir leo an láthair phluaise tar éis dhá mhí agus tosaíonn siad ag ithe feola thart ar an am chéanna.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 50–51.&lt;/ref&gt; Ní fhágann an mháthair ina n-aonar iad ach amháin agus í ag seilg agus fiú leis sin, ní théann sí i bhfad.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 50.&lt;/ref&gt; Má cheapann sí nach bhfuil áit sábhailte a thuilleadh, bogann sí a coileáin go ceantar nua, á n-iompar coileán ar choileán le greim ar bhaic a muiníl lena béal.&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 51.&lt;/ref&gt; D'uasmhéadaigh tíogar baineann amháin i dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin an t-am a chaith sí lena coileán trí laghdú a dhéanamh ar mhéid a raoin bhaile, creach níos mó a mharú agus filleadh níos tapúla ar an phluais ná mar a dhéanfadh sí gan choileáin; nuair a thosaigh na coileáin ag ithe feola, thug sí chun na láithreacha maraithe iad, rud a d'optamaigh a gcosaint agus a rochtain ar bhia.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=How does a tigress balance the opposing constraints of raising cubs?|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-019-00466-x|journal=Mammal Research|date=2020|issn=2199-2401|pages=245–253|volume=65|issue=2|doi=10.1007/s13364-019-00466-x|language=en|author=Petrunenko, Y. K.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. S.; Mukhacheva, A. S.; Rybin, N. N. &amp; Miquelle, D. G.}}&lt;/ref&gt; Sa tearmann chéanna, fuair coileán amháin de 21 choileán thar 8 mbliana monatóireachta agus níor athraigh an bhásmhaireacht pé acu óga fireanna nó baineanna a bhí ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mortality of Amur tigers: The more things change, the more they stay the same|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12147|journal=Integrative Zoology|date=2015-07|issn=1749-4877|pages=344–353|volume=10|issue=4|doi=10.1111/1749-4877.12147|language=en|author=Hugh S. Robinson, John M. Goodrich, Dale G. Miquelle, Clayton S. Miller, Ivan V. Seryodkin|pmid=26096683}}&lt;/ref&gt; Léirigh monatóireacht tíogair in [[Anaclann Tíogair Ranthambore]] ráta marthanais thart ar 85% don 74 choileán fhireanna agus bhaineanna, mhéadaigh an ráta marthanais go 97% d'fhireannaigh agus do bhaineannaigh aon go dhá bhliain d'aois.&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a small, isolated tiger (Panthera tigris tigris) population in a semi-arid region of western India|url=https://bmczool.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40850-017-0025-y|journal=BMC Zoology|date=2017|issn=2056-3132|volume=2|issue=1|doi=10.1186/s40850-017-0025-y|language=en|author=Sadhu, A.; Jayam, P. P. C.; Qureshi, Q.; Shekhawat, R. S.; Sharma, S. &amp; Jhala, Y. V.}}&lt;/ref&gt; Cúiseanna básmhaireachta ab ea iad creachadóirí, tuillte, tinte, bás na máthar agus loit bháis.&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 51.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Temporal Variation in Tiger ( Panthera tigris ) Populations and its Implications for Monitoring|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/07-MAMM-A-415.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2009|issn=0022-2372|pages=472–478|volume=90|issue=2|doi=10.1644/07-MAMM-A-415.1|language=en|author=Barlow, A. C. D.; McDougal, C.; Smith, J. L. D.; Gurung, B.; Bhatta, S. R.; Kumal, S.; Mahato, B. &amp; Taman, D. B.|bibcode=2009JMamm..90..472B}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt;[[Íomhá:Panthera_tigris_altaica_13_-_Buffalo_Zoo.jpg|alt=Tigress with cub in snow|mion|Tíogar Amúrach baineann lena coileán i [[Zú Buffalo]]]]
Tá na coileáin in ann a máthair a leanúint tar éis thart ar dhá mhí. Téann siad i bhfolach san fhásra nuair a sheilgeann sí fós. Cruthaíonn na hóga ceangail le chéile trí shúgradh troda agus cleachtadh stalcaireachta. Forbraíonn ordlathas laistigh den ál agus is é an coileán is mó, fireann de ghnáth, a mbíonn an smacht aige agus a itheann a sháith ag conablach ar dtús.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 61, 66–67.&lt;/ref&gt; Thart ar aois a ndá mhí a scoitheann na coileáin den chíoch agus a bhíonn níos mó saoirse acu a dtimpeallacht a imscrúdú. Idir ocht agus deich mí, tionlacann siad a máthair san fhiach.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt; Is féidir le coileáin creach a mharú chomh luath le 11 mhí agus a neamhspleáchas a bhaint amach mar óga idir 18 agus 24 mhí d'aois; baineann fireannaigh a neamhspleáchas amach níos luaithe ná baineannaigh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 270, 276.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt; Thosaigh tíogair a raibh coiléir raidió orthu in Chitwan ag fágáil a n-áiteanna breithe ag 19 mí d'aois.&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt; Baineann baineannaigh óga a [[lánfhástacht ghnéasach]] amach faoi thrí go ceithre bliana d'aois ach na fireannaigh faoi cheithre go cúig bliana d'aois.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá [[fad glúine]] an tíogair thart ar 7–10 mbliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Generation length for mammals|url=http://natureconservation.pensoft.net/articles.php?id=1343|journal=Nature Conservation|date=2013|issn=1314-3301|pages=89–94|volume=5|doi=10.3897/natureconservation.5.5734|author=Pacifici, M.; Santini, L.; Di Marco, M.; Baisero, D.; Francucci, L.; Grottolo Marasini, G.; Visconti, P. &amp; Rondinini, C.|bibcode=2013NaCon...5...89P}}&lt;/ref&gt; Maireann tíogair Bheangál fhiáine idir 12–15 bliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Survival strategy–Temporal segregation of different age and sex classes of a Bengal tiger (Panthera tigris tigris Linnaeus) population in Pench Tiger Reserve, Madhya Pradesh India|url=https://jad.lu.ac.ir/article-1-314-en.html|journal=Journal of Animal Diversity|date=2023|issn=1026-2288|pages=43–54|volume=5|issue=3|doi=10.61186/JAD.2023.5.3.5|language=en|author=Majumdar, A.}}&lt;/ref&gt; Thug sonraí an [[Leabhar graí|Leabhar Graí]] Tíogar Idirnáisiúnta 1938–2018 le fios gur mhair tíogair ghafa suas le 19 mbliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sex‐specific actuarial and reproductive senescence in zoo‐housed tiger ( Panthera tigris ): The importance of sub‐species for conservation|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/zoo.21610|journal=Zoo Biology|date=2021-07|issn=0733-3188|pages=320–329|volume=40|issue=4|doi=10.1002/zoo.21610|language=en|author=Tidière, M.; Müller, P.; Sliwa, A.; Siberchicot, A. &amp; Douay, G.|pmid=33861886}}&lt;/ref&gt;

Níl ról ag an athair i dtógáil a áil ach buaileann sé leo agus déanann sé caidreamh leo. Tugann an fireannach cónaitheach cuairt ar na teaghlaigh bhaineannach-coileán laistigh dá raon baile. Buaileann siad le chéile agus roinneann siad conablaigh fiú.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 59, 89.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 55–56.&lt;/ref&gt; Taifeadadh fireannach amháin a thug aire do choileáin dá bhfuair a máthair bás.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|teideal=India male tiger plays doting dad to orphaned cubs|údar=Pandey, G.|dáta=2011|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=14 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408231242/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|archivedate=8 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt; Cosaíonn an fireannach na baineannaigh agus na coileáin ar fhireannaigh eile agus é ag cosaint a raoin bhaile.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 59.&lt;/ref&gt; Nuair a ghlacann fireannach nua seilbh ar raon baile, bíonn coileáin spleácha i mbaol an [[Naímharú|naímharaithe]] agus an fireannach ag iarraidh a óga féin a ghineadh leis na baineannaigh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 66.&lt;/ref&gt; Nocht staidéar seacht mbliana i bPáirc Náisiúnta Chitwan gur mharaigh fireannaigh nua a chloígh raonta baile 12 de 56 choileán agus óga a raibh taifead orthu.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;

=== Sláinte agus galair ===
Tá taifid ann de thíogair mar óstaigh sheadáin éagsúla amhail péisteanna ribíneacha cosúil le ''[[Diphyllobothrium]] erinacei'', ''[[Taenia pisiformis]]'' san India agus speicis ''[[Toxocara]]'' san India agus speicis ''[[Physaloptera]] preputialis'', ''[[Dirofilaria]] ursi'' agus ''Uiteinarta'' sa tSibéir.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá sé ar eolas go mbíonn [[conslaod]] le fáil i dtíogair Amúracha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Canine Distemper Virus: an Emerging Disease in Wild Endangered Amur Tigers ( Panthera tigris altaica )|url=https://journals.asm.org/doi/10.1128/mBio.00410-13|journal=mBio|date=2013|issn=2161-2129|pmc=3747579|pmid=23943758|volume=4|issue=4|doi=10.1128/mBio.00410-13|language=en|author=Seimon, T. A.; Miquelle, D. G.; Chang, T. Y.; Newton, A. L.; Korotkova, I.; Ivanchuk, G.; Lyubchenko, E.; Tupikov, A.; Slabe, E. &amp; McAloose, D.}}&lt;/ref&gt; Ionfhabhtú morbillivíris is é is dóichí a bheith mar chúis báis tíogair bhaininn i gCianoirthear na Rúise a raibh tástáil dhearfach ar an [[Painleocaipéine fhéilíneach|phainleocaipéine fhéilíneach]] agus an [[Coróinvíreas féilíneach|choróinvíreas fhéilíneach]] aici.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Morbillivirus Infection in a Wild Siberian Tiger in the Russian Far East|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/46/4/1252/121390/Morbillivirus-Infection-in-a-Wild-Siberian-Tiger|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2010|issn=0090-3558|pages=1252–1256|volume=46|issue=4|doi=10.7589/0090-3558-46.4.1252|language=en|author=Quigley, K. S.; Evermann, J. F.; Leathers, C. W.; Armstrong, D. L.; Goodrich, J.; Duncan, N. M. &amp; Miquelle, D. G.}}&lt;/ref&gt; Léirigh samplaí fola ó 11 thíogar fhásta sa Neipeal [[antasubstaintí]] le haghaidh [[Conpharvaivíreas|conpharvaivíris]]-2, [[Heirpéasvíreas féilíneach|heirpéasvíris fhéilínigh]], córóinvíris féilínigh, [[Leiptispioróis|leiptispioróise]] agus ''[[Toxoplasma gondii]]''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Serologic Survey of Selected Pathogens in Free-Ranging Bengal Tigers (Panthera tigris tigris) in Nepal|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/57/2/393/451344/Serologic-Survey-of-Selected-Pathogens-in-Free|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2021|issn=0090-3558|volume=57|issue=2|doi=10.7589/JWD-D-20-00046|author=McCauley, D.; Stout, V.; Gairhe, K. P.; Sadaula, A.; Dubovi, E.; Subedi, S. &amp; Kaufman, G. E.}}&lt;/ref&gt;

== Bagairtí ==
Liostaítear an tíogar mar ainmhí [[Speiceas i mbaol|i mbaol]] ar [[Liosta Dearg an AICD]] ón bhliain 1986 agus ceaptar gur laghdaigh pobal domhanda an tíogair go leanúnach ó phobal measta 5,000–8,262 thíogar sna 1990idí déanacha go 3,726–5,578 n-indibhid mheasta sa bhliain 2022.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; I rith na mblianta 2001–2020, ísligh tírdhreacha ar a chónaíonn tíogair ó 1,025,488 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (395,943 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) go 911,901 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (352,087 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:24&quot; /&gt; [[Scriosadh gnáthóige]], [[ilroinnt gnáthóige]] agus [[póitseáil]] ar son fhionnaidh agus chodanna coirp is ea iad na bagairtí mhóra a chur le laghdú na bpobal tíogar i ngach tír dá raon.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Tá láithreacha cosanta i lár na hIndia scartha go mór ó chéile mar gheall ar infreastruchtúr líneach cosúil le bóithre, iarnróid, [[Líne tharchuir|línte tharchuir]], cainéil [[Uisciú|uiscithe]] agus gníomhaíochtaí [[Mianadóireacht|miandóireachta]] ina ndúiche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Synthesizing habitat connectivity analyses of a globally important human‐dominated tiger‐conservation landscape|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/cobi.13909|journal=Conservation Biology|date=2022|issn=0888-8892|pmc=9545158|pmid=35288989|volume=36|issue=4|doi=10.1111/cobi.13909|language=en|author=Schoen, J. M.; Neelakantan, A.; Cushman, S. A.; Dutta, T.; Habib, B.; Jhala, Y. V.; Mondal, I.; Ramakrishnan, U.; Reddy, P. A.; Saini, S. &amp; Sharma, S.|bibcode=2022ConBi..36E3909S}}&lt;/ref&gt; I [[Réigiún Tanintharyi]] na Malaeisia deise, bagraíonn [[dífhoraoisiú]] chomh maith le gníomhaíochtaí mianadóireachta agus brú seilge ard an pobal tíogair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Surveys in southern Myanmar indicate global importance for tigers and biodiversity|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001393/type/journal_article|journal=Oryx|date=2017|issn=0030-6053|pages=13–13|volume=51|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001393|language=en|author=Aung, S. S.; Shwe, N. M.; Frechette, J.; Grindley, M. &amp; Connette, G.|bibcode=2017Oryx...51...13A}}&lt;/ref&gt; Tá naoi gcinn den 15 thearmann chosanta a bhfuil tíogair iontu iargúlta agus scartha ó chéile sa Téalainn, fíric a fhágann go bhfuil dóchúlacht scaipthe íseal idir eadarthu; níl tíogair le fáil i gceithre acu seo ó thart ar an bhliain 2013.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Habitat connectivity for endangered Indochinese tigers in Thailand|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989421002687|journal=Global Ecology and Conservation|date=2021|pages=e01718|volume=29|doi=10.1016/j.gecco.2021.e01718|language=en|author=Suttidate, N.; Steinmetz, R.; Lynam, A. J.; Sukmasuang, R.; Ngoprasert, D.; Chutipong, W.; Bateman, B. L.; Jenks, K. E.; Baker-Whatton, M.; Kitamura, S. &amp; Ziółkowska, E.|bibcode=2021GEcoC..2901718S}}&lt;/ref&gt; Glanadh 8,315.7 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (3,210.7 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) de ghnáthóg thíogair idir 1988–2012, an chuid is mó de ar mhaithe le plandálacha tionsclaíocha, sa Mhalaeisia leithinse.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Expansion of Industrial Plantations Continues to Threaten Malayan Tiger Habitat|url=https://www.mdpi.com/2072-4292/9/7/747|journal=Remote Sensing|date=2017|issn=2072-4292|pages=747|volume=9|issue=7|doi=10.3390/rs9070747|language=en|author=Shevade, V. S.; Potapov, P. V.; Harris, N. L. &amp; Loboda, T. V.|bibcode=2017RemS....9..747S}}&lt;/ref&gt; Chuir faighte seilbhe talún ar an mhórchóir de thart ar 23,000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (8,900 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ar mhaithe le [[talmhaíocht]] thráchtála agus baint adhmad sa Chambóid go mór le hilroinnt gnáthóige féidearthaí tíogair sna hOirmhachairí ach go háirithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Future governance options for large-scale land acquisition in Cambodia: Impacts on tree cover and tiger landscapes|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1462901118306300|journal=Environmental Science &amp; Policy|date=2019|pages=9–19|volume=94|doi=10.1016/j.envsci.2018.12.031|language=en|author=Debonne, N.; van Vliet, J. &amp; Verburg, P.|bibcode=2019ESPol..94....9D}}&lt;/ref&gt; Is bagairt é an [[Ísliú ionphóraithe|t-ísliú ionphóraithe]] mar aon le scriosadh gnáthóige, easpa acmhainní creiche agus póitseáil do phobal tíogair beag iargúlta i [[Sléibhte Changbai]] feadh na teorann Síne–Rúise.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Addressing the impact of canine distemper spreading on an isolated tiger population in northeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12712|journal=Integrative Zoology|date=2023|issn=1749-4877|pages=994–1008|volume=18|issue=6|doi=10.1111/1749-4877.12712|language=en|author=Wang, D.; Smith, J. L.; Accatino, F.; Ge, J. &amp; Wang, T.|pmid=36881515}}&lt;/ref&gt; Ba sprioc fheachtas 'fhrith-lotnaide' ar an mhórchóir iad tíogair sa tSín sna 1950idí luatha, áit a raibh gnáthóga cuí scartha ó chéile tar éis dífhoraoisithe agus athlonnaithe daoine a sheilg tíogair agus speicis chreiche mar aon go ceantracha faoin tuath. Cé gur cuireadh cosc ar sheilg tíogair sa bhliain 1977, níor stop laghdú an phobail agus glactar leis gur díothaithe sa [[An tSín-Theas|tSín-Theas]] atá an tíogar ón bhliain 2001.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dramatic decline of wild South China tigers Panthera tigris amoyensis : field survey of priority tiger reserves|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605304000079/type/journal_article|journal=Oryx|date=2004|issn=0030-6053|pages=40–47|volume=38|issue=1|doi=10.1017/S0030605304000079|language=en|author=Tilson, R.; Defu, H.; Muntifering, J. &amp; Nyhus, P. J.|bibcode=2004Oryx...38...40T}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris ssp. amoyensis|url=https://www.iucnredlist.org/species/15965/5334628|date=2008|doi=10.2305/iucn.uk.2008.rlts.t15965a5334628.en|language=en|author=Nyhus, P.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|volume=2008|issue=e.T15965A5334628}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Een_jager_poseert_bij_de_huid_van_een_geschoten_tijger_bij_Kalitapakdoewoer_TMnr_10024166.jpg|alt=Tiger rug displayed on wall behind a man with a gun|mion|Seithe [[Tíogar Iávach|thíogair Iávaigh]], 1915]]
Is iad pobail thíogair na hIndia sprioc na bpóitseálaithe ó na 2990idí agus scriosadh na pobail in dhá thearmann tíogair sna blianta 2005 agus 2009.&lt;ref name=&quot;:27&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Recovery of tigers in India: Critical introspection and potential lessons|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/pan3.10177|journal=People and Nature|date=2021|issn=2575-8314|pages=281–293|volume=3|issue=2|doi=10.1002/pan3.10177|language=en|author=Jhala, Y.; Gopal, R.; Mathur, V.; Ghosh, P.; Negi, H. S.; Narain, S.; Yadav, S. P.; Malik, A.; Garawad, R. &amp; Qureshi, Q.|bibcode=2021PeoNa...3..281J}}&lt;/ref&gt; Braitheadh 630 gníomhaíochtaí sealgairí a d'úsáid súile ribe, sruthlíonta, ardáin sheilge agus madraí seilge i dtearmann foraoise 1000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (390 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) i ndeisceart na Malaeisia idir mhí an Mhárta 2017 agus mí Eanáir 2020.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic pressure on large carnivores and their prey in the highly threatened forests of Tanintharyi, southern Myanmar|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605321001654/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=262–271|volume=57|issue=2|doi=10.1017/S0030605321001654|language=en|author=Shwe, N. M.; Grainger, M.; Ngoprasert, D.; Aung, S. S.; Grindley, M. &amp; Savini, T.}}&lt;/ref&gt; Ceapadh gurbh í [[Páirc Náisiúnta Nam Et-Phou Louey]] an áit thábhachtach dheireanach don tíogar i Laos ach níl taifead de ann ón bhliain 2013 ar a laghad; is cosúil gur íobartach na súile ribe neamhshrianta é an pobal seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Documenting the demise of tiger and leopard, and the status of other carnivores and prey, in Lao PDR's most prized protected area: Nam Et - Phou Louey|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419302392|journal=Global Ecology and Conservation|date=2019|pages=e00766|volume=20|doi=10.1016/j.gecco.2019.e00766|language=en|author=Rasphone, A.; Kéry, M.; Kamler, J. F. &amp; Macdonald, D. W.|bibcode=2019GEcoC..2000766R}}&lt;/ref&gt; Bhain [[Aonad frithphóitseála|aonaid fhrithphóitseála]] i dtírdhreach [[Páirc Náisiúnta Kerinci Seblat|Kerinci Seblat]] Shumatra 362 shúil ribe tíogair agus ghabh siad 91 sheithe tíogair le linn 2005–2016; mhéadaigh rátaí bliantúla póitseála de réir mar a d'ardaigh praghas na seithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Asia's economic growth and its impact on Indonesia's tigers|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314581|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=105–109|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.011|language=en|author=Linkie, M.; Martyr, D.; Harihar, A.; Mardiah, S.; Hodgetts, T.; Risdianto, D.; Subchaan, M. &amp; Macdonald, D.|bibcode=2018BCons.219..105L}}&lt;/ref&gt; Is í an phóitseáil an bhagairt is mó atá roimh an phobal tíogair sa Rúis chianoirthearach, áit a n-éascaíonn bóithre lománaíochta rochtain do phóitseálaithe agus daoine atá ag baint táirgí atá tábhachtach chun go mbeidh speicis chreiche in ann maireachtáil tríd an gheimhreadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic influences on the distribution of a Vulnerable coniferous forest specialist: habitat selection by the Siberian musk deer Moschus moschiferus|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001617/type/journal_article|journal=Oryx|date=2019|issn=0030-6053|pages=174–180|volume=53|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001617|language=en|author=Slaght, J. C.; Milakovsky, B.; Maksimova, D. A.; Zaitsev, V. A.; Seryodkin, I.; Panichev, A. &amp; Miquelle, D.}}&lt;/ref&gt;

Braitheadh codanna coirp 207 dtíogar le linn 21 shuirbhé le linn 1991–2014 in dhá mhargaí fiadhúlra i Maenmar a fhreastalaíonn ar chustaiméirí sa Téalainn agus sa tSín.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trade in tigers and other wild cats in Mong La and Tachilek, Myanmar – A tale of two border towns|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714004121|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=1–7|volume=182|doi=10.1016/j.biocon.2014.10.031|language=en|author=Nijman, V. &amp; Shepherd, C. R.|bibcode=2015BCons.182....1N}}&lt;/ref&gt; Idir 2000–2022, [[Coigistíocht|coigistíodh]] ar a laghad 3,377 dtíogar in 2,205 ghabháil in 28 dtír; 665 thíogar bheo agus 654 indibhid mharbha, 1,313 sheithe iomlána, 16,214 chuid coirp cosúil le cnámha, fiacla, lapaí, crúba, guairí agus 1.1 t (1.1 tonnaí fada; 1.2 tonnaí gearra) feoil a bhí sna gabhálacha; chuimsigh 759 ngabháil san India codanna coirp 893 thíogar; agus bhain 403 ghabháil sa Téalainn le tíogair a phóraíodh i ngéibheann go príomha.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|title=Skin and Bones: Tiger Trafficking Analysis from January 2000 – June 2022|author=Wong, R. &amp; Krishnasamy, K.|date=2022|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC, Southeast Asia Regional Office|access-date=1 Márta 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240117215040/https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|archive-date=17 Eanáir 2024}}&lt;/ref&gt; Chuimsigh gabhálacha le linn Eanáir 2020 agus Meitheamh 2025 573 thíogar i measc 765 eachtra gabhála, ina measc sin 313 thíogar san India agus 127 dtíogar san Indinéis.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|title=Beyond Skin and Bones: A 25-Year Analysis of Tiger Seizures from 2000 to June 2025. (Tuairisc)|author=Wong, R. &amp; Krishnasamy, K.|date=2025|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC|access-date=11 Feabhra 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260317011016/https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|archive-date=17 Márta 2026}}&lt;/ref&gt;

Fuair gabhálacha sa Neipeal idir Eanáir 2011 agus Nollaig 2015 585 chuid coirp tíogair agus dhá chonablach iomlána in 19 gceantar.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trends, patterns, and networks of illicit wildlife trade in Nepal: A national synthesis|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.247|journal=Conservation Science and Practice|date=2020|issn=2578-4854|volume=2|issue=9|doi=10.1111/csp2.247|language=en|author=Paudel, P. K.; Acharya, K. P.; Baral, H. S.; Heinen, J. T. &amp; Jnawali, S. R.|bibcode=2020ConSP...2E.247P}}&lt;/ref&gt; Léiríonn sonraí gabhála ón India gurb iad seithí na dtíogar ar an chuid coirp is mó trádála, á leanúint ag crúba, cnámha agus fiacla le linn 2001–2021; chuaigh na bealaí gáinneála trí na stáit Maharashtra, Karnataka, Tamil Nadu agus Assam.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The tide of tiger poaching in India is rising! An investigation of the intertwined facts with a focus on conservation|url=https://link.springer.com/10.1007/s10708-022-10633-4|journal=GeoJournal|date=2022|issn=1572-9893|pmc=9005341|pmid=35431409|pages=753–766|volume=88|issue=1|doi=10.1007/s10708-022-10633-4|language=en|author=Nittu, G.; Shameer, T. T.; Nishanthini, N. K. &amp; Sanil, R.|bibcode=2023GeoJo..88..753N}}&lt;/ref&gt; Coigistíodh 292 chuid tíogair mhídhleathacha ag poirt iontrála SAM ó bhagáiste pearsanta, aerlasta agus phost idir 2003 agus 2012.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Patterns of illegal and legal tiger parts entering the United States over a decade (2003–2012)|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.622|journal=Conservation Science and Practice|date=2022|issn=2578-4854|volume=4|issue=3|doi=10.1111/csp2.622|language=en|author=Khanwilkar, S.; Sosnowski, M. &amp; Guynup, S.|bibcode=2022ConSP...4E.622K}}&lt;/ref&gt;

Tá tóir mhór ar chodanna tíogair le haghaidh an [[Leigheas traidisiúnta Síneach|leighis thraidisiúnta Shínigh]] ar bhagairt ollmhór do phobail na dtíogar atá ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Van Uhm, D. P.|date=2016|title=The Illegal Wildlife Trade: Inside the World of Poachers, Smugglers and Traders (Studies of Organized Crime)|pages=lgh. 224–226|publisher=Springer|location=New York}}&lt;/ref&gt; Nocht agallaimh le muintir na háite i Sundarbans na Bainglaidéise go maraíonn siad tíogair le haghaidh ithe áitiúil agus trádáil na seithí, cnáimhe agus feola mar dhíoltas as ionsaí agus ar mhaithe le fuadair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Who is killing the tiger Panthera tigris and why?|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316000491/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=46–54|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316000491|language=en|author=Saif, S.; Rahman, H. T. &amp; MacMillan, D. C.}}&lt;/ref&gt; Itheann Banglaidéisigh shaibhre codanna coirp tíogair cosúil le seithí, cnámha, fiacla agus fionnadh go háitiúil agus gáinneáiltear go mídhleathach ón Bhainglaidéis go 15 thír ar nós na hIndia, na Síne, na Malaeisia, na Cóiré, Vítneam, na Cambóide, na Seapáine agus na Ríochta Aontaithe trí theorainneacha talún, aerfoirt agus calafoirt.&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tigers at a crossroads: Shedding light on the role of Bangladesh in the illegal trade of this iconic big cat|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.12952|journal=Conservation Science and Practice|date=2023|issn=2578-4854|volume=5|issue=7|doi=10.1111/csp2.12952|language=en|author=Uddin, N.; Enoch, S.; Harihar, A.; Pickles, R. S. &amp; Hughes, A. C.|bibcode=2023ConSP...5E2952U}}&lt;/ref&gt; Gliú cnáimhe tíogair is ea an táirge tíogair is mó ceannaithe le haghaidh feidhmeanna leighis i [[Hanáí]] agus i [[Cathair Ho Chi Minh|gCathair Ho Chi Minh]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An updated analysis of the consumption of tiger products in urban Vietnam|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419307449|journal=Global Ecology and Conservation|date=2020|pages=e00960|volume=22|doi=10.1016/j.gecco.2020.e00960|language=en|author=Davis, E. O.; Willemsen, M.; Dang, V.; O'Connor, D. &amp; Glikman, J. A.|bibcode=2020GEcoC..2200960D}}&lt;/ref&gt; Póraíonn áiseanna &quot;feirm thíogair&quot; sa tSín agus in iardheisceart na hÁise tíogair le haghaidh a gcodanna coirp ach is cosúil gur measa an bhagairt do phobail fhiáine sa mhéid is go méadaíonn sé an t-éileamh atá ar tháirgí tíogair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/news/stories/5-things-tiger-king-doesnt-explain-about-captive-tigers/|teideal=Captive Tigers Aren’t Conservation|údar=Henry, L.|dáta=2020|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=19 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240220001943/https://www.worldwildlife.org/stories/5-things-tiger-king-doesn-t-explain-about-captive-tigers|archivedate=20 Feabhra 2024}}&lt;/ref&gt;

Bagairt eile in roinnt tíortha laistigh de raon an tíogair ná go maraíonn daoine áitiúla tíogair mar dhíoltas as ionsaí agus beathú ar bheostoc, mar sin cuireann an toradh seo den [[An choinbhleacht daonna-fiadhúlra|choinbhleacht daonna-fiadhúlra]] le hísliú an phobail fosta.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Characterizing human–tiger conflict in and around Ranthambhore Tiger Reserve, western India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-014-0895-z|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2015|issn=1612-4642|pages=255–261|volume=61|issue=2|doi=10.1007/s10344-014-0895-z|language=en|author=Singh, R.; Nigam, P.; Qureshi, Q.; Sankar, K.; Krausman, P. R.; Goyal, S. P. &amp; Nicholoson, K. L.|bibcode=2015EJWR...61..255S}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ecopsychosocial Aspects of Human–Tiger Conflict: An Ethnographic Study of Tiger Widows of Sundarban Delta, India|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.4137/EHI.S24899|journal=Environmental Health Insights|date=2016|issn=1178-6302|pmc=4712980|pmid=26792997|pages=EHI.S24899|volume=10|doi=10.4137/EHI.S24899|language=en|author=Chowdhurym, A. N.; Mondal, R.; Brahma, A. &amp; Biswas, M. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Living with tigers Panthera tigris : patterns, correlates, and contexts of human–tiger conflict in Chitwan National Park, Nepal|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001587/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=55–65|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001587|language=en|author=Dhungana, R.; Savini, T.; Karki, J. B.; Dhakal, M.; Lamichhane, B. R. &amp; Bumrungsri, S.|bibcode=2018Oryx...52...55D}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Unraveling the complexity of human–tiger conflicts in the Leuser Ecosystem, Sumatra|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/acv.12591|journal=Animal Conservation|date=2020|issn=1367-9430|pages=741–749|volume=23|issue=6|doi=10.1111/acv.12591|language=en|author=Lubis, M. I.; Pusparini, W.; Prabowo, S. A.; Marthy, W.; Tarmizi; Andayani, N. &amp; Linkie, M.|bibcode=2020AnCon..23..741L}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Settlements and plantations are sites of human–tiger interactions in Riau, Indonesia|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605322000667/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=476–480|volume=57|issue=4|doi=10.1017/S0030605322000667|language=en|author=Neo, W. H. Y.; Lubis, M. I. &amp; Lee, J. S. H.}}&lt;/ref&gt;

== Caomhnú ==
{{Main|Caomhnú an Tíogair}}
{{Tuilleadh Eolais|Tíogar na 21ú hAoise}}
{| class=&quot;wikitable sortable floatright&quot;
|+ Pobal domhanda na dtíogar fiáin
!Tír
!Bliain
!Meastachán
|-
| {{flagicon|India}} [[An India]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |3,167–3,682&lt;ref name=&quot;:28&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Qureshi, Q.; Jhala, Y. V.; Yadav, S. P. &amp; Mallick, A.|date=2023|url=https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf|title=Status of tigers, co-predators and prey in India 2022 (PDF)|publisher=National Tiger Conservation Authority &amp; Wildlife Institute of India|location=Deilí Nua, Dehradun}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240505145403/https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf |date=2024-05-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flagicon|Russia}} [[An Rúis]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |573–600&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Global Tiger Recovery Program 2.0 (2023-34) (Tuairisc)|url=https://globaltigerforum.org/global-tiger-recovery-program-2-0-2023-34/|dátarochtana=8 Aibreán 2024|language=en-US|foilsitheoir=Global Tiger Forum|údar=Global Tiger Forum and the Global Tiger Initiative Council|dáta=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408150606/https://globaltigerforum.org/global-tiger-recovery-program-2-0-2023-34/|archivedate=8 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Indonesia}}[[An Indinéis]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |393&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Nepal}}[[Neipeal]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |316–355&lt;ref&gt;{{cite book|year=2022|title=Status of Tigers and Prey in Nepal 2022|location=Kathmandu, Neipeal|publisher=Department of National Parks and Wildlife Conservation and Department of Forests and Soil Conservation. Ministry of Forests and Environment|url=https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|author=DNPWC &amp; DFSC}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf |date=2023-04-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Thailand}}[[An Téalainn]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |148–189&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Malaysia}}[[An Mhalaeisia]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |&lt;150&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Bhutan}}[[An Bhútáin]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |131&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Department of Forests and Park Services|date=2023|title=National Tiger Survey 2021–22|publisher=Rialtas na Bútaine|location=Thimphu}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Bangladesh}}[[An Bhanglaidéis]]|| 2022|| align=&quot;right&quot; |118–122&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Begum, S.|date=30 Iúil 2024|title=Tiger population in Sundarban rises by 8-10pc in 2024|publisher=Daily Observer|url=https://www.observerbd.com/news.php?id=482816}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|China}}[[An tSín]]|| 2022 || align=&quot;right&quot;|&gt;60&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Myanmar}}[[Maenmar]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |28&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| '''Iomlán'''|| || align=&quot;right&quot; |'''5,638–5,899'''
|}
Cosaítear an tíogar go hidirnáisiúnta faoi [[CITES|Fhoscríbhinn I CITES]] a chuireann cosc ar thrádáil tíogar beo agus ar a gcodanna coirp.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Tá cosc ar sheilg an tíogair ón bhliain 1952 sa [[An Rúis|Rúis]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 202.&lt;/ref&gt; Tá sé á chosaint sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] ón bhliain 1969 agus á chosaint ina iomlán ón bhliain 1995.&lt;ref name=&quot;:30&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Action Plan for Bhutan (2018-2023): A landscape approach to tiger conservation (Tuairisc)|url=https://www.researchgate.net/doi/10.13140/RG.2.2.14890.70089|date=2018|doi=10.13140/RG.2.2.14890.70089|language=en|author=Tandin, T.; Penjor, U.; Tempa, T.; Dhendup, P.; Dorji, S.; Wangdi, S. &amp; Moktan, V.|publisher=Nature Conservation Division, Department of Forests and Park Services, Ministry of Agriculture and Forests.|location=Thimphu, an Bhútáin}}&lt;/ref&gt; Tugtar an leibhéal cosanta is airde don tíogar san India faoi réir [[An tAcht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972 (India)|an tAcht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972]], ón bhliain sin ar aghaidh.&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Aryal, R. S.|date=2004|title=CITES Implementation in Nepal and India|journal=Law, Policy and Practice|location=Kathmandu|publisher=Bhrikuti Academic Publications. ISBN 99933-673-4-6}}&lt;/ref&gt; Tá sé cosanta in [[Neipeal]] agus sa Bhainglaidéis ón bhliain 1973.&lt;ref name=&quot;:26&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; Cosaítear go hiomlán ón bhliain 1976 ar aghaidh sa [[An Mhalaeisia|Mhalaeisia]] faoi réir an Achta um Chosaint Fiadhúlra&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|title=The Malayan Tiger Conservation Programme (PDF) (Tuairisc)|author=Malaysian Conservation Alliance for Tigers|date=2006|publisher=Kuala Lumpur: Department of Wildlife and National Parks Peninsular Malaysia|access-date=9 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409203438/https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|archive-date=9 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt; agus d'ardaigh Acht um Chaomhnú Fiadhúlra na tíre sin a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 2010 na pionóis ar mhaithe le coireanna atá bainteach leis an fhiadhúlra.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Tá sé cosanta san [[An Indinéis|Indinéis]] ón bhliain 1990.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|title=Conservation Strategy and Action Plan for the Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) Indonesia 2007-2017. (PDF)|author=Ministry of Forestry|date=2007|publisher=Jakarta: Government of Indonesia|access-date=12 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923144656/https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|archive-date=23 Meán Fómhair 2023}}&lt;/ref&gt; Cuireadh cosc ar thrádáil codanna coirp an tíogair i bhfeidhm sa [[An tSín|tSín]] sa bhliain 1993.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Transnational environmentalism and entanglements of sovereignty: The tiger campaign across the Himalayas|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0962629812000741|journal=Political Geography|date=2012|pages=408–418|volume=31|issue=7|doi=10.1016/j.polgeo.2012.06.003|language=en|author=Yeh, E. T.}}&lt;/ref&gt; Cuireadh an tAcht um Chaomhnú agus Chosaint an Fhiadhúlra i bhfeidhm sa [[An Téalainn|Téalainn]] sa bhliain 2019 chun dul i ngleic le póitseáil agus trádáil na gcodanna coirp.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|teideal=The future of Panthera tigris in Thailand and globally|údar=Kampongsun, S.|dáta=2022|language=en|work=IUCN|foilsitheoir=IUCN|dátarochtana=8 Aibreán 2024|archiveurl=https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|archivedate=11 Mí na Samhna 2023}}&lt;/ref&gt;

Bunaíodh an [[An tÚdarás Náisiúnta um Chaomhnú an Tíogair (India)|tÚdarás Náisiúnta um Chaomhnú an Tíogair]] agus [[Project Tiger (India)|''Project Tiger'']] san [[An India|India]] sa bhliain 1973 chun tacaíocht an phobail a chothú i leith chaomhnú an tíogair.&lt;ref name=&quot;:27&quot; /&gt; Ó shin i leith, bunaíodh 53 [[Tearmainn tíogair na hIndia|thearmann tíogair]] a chuimsíonn achar de 75,796 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (29,265 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tír go dtí an bhliain 2022.&lt;ref name=&quot;:28&quot; /&gt; Chuir na cuir chuige seo go mór le téarnamh na bpobal tíogair san India idir 2006 agus 2018 sa mhéid is go bhfaightear laistigh d'achar 138,200 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (53,400 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref /&gt;

Cuimsíonn straitéis náisiúnta caomhnaithe tíogair [[Maenmar|Mhaenmar]] a forbraíodh in 2003 tascanna bainistíochta ar nós athchóiriú gnáthóg dhíghrádaithe, méadú fairsingeacht na gceantar cosanta agus na gconairí fiadhúlra, cosaint speiceas creiche tíogair, bacadh maraithe tíogair agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp agus cur chun cinn eolas an phobail dhaonna le cláracha oideachais fiadhúlra.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Developing a National Tiger Action Plan for the Union of Myanmar|url=http://link.springer.com/10.1007/s00267-004-0273-9|journal=Environmental Management|date=2006|issn=0364-152X|pages=30–39|volume=37|issue=1|doi=10.1007/s00267-004-0273-9|language=en|author=Lynam, A. J.; Khaing, S. T. &amp; Zaw, K. M.|pmid=16362487|bibcode=2006EnMan..37...30L}}&lt;/ref&gt; Bhain an chéad Phlean Gníomhaíochta Tíogair de chuid na Bútáine a cuireadh i bhfeidhm idir 2006–2015 le caomhnú gnáthóige, bainistíocht coinbhleachta daonna–fiadhúlra, oideachas agus feasacht an phobail; ba í cuspóir an dara Phlean Gníomhaíochta ná pobal tíogair na tíre a ardú 20% faoin bhliain 2023 i gcomparáid le 2015.&lt;ref name=&quot;:30&quot; /&gt; Túsaíodh Plean Gníomhaíochta Tíogair na Banglaidéise sa bhliain 2009 chun pobal tíogair na tíre a chobhsú, gnáthóg agus bunús creiche leordhóthanach a chaomhnú, forfheidhmiú an dlí a fheabhsú agus comhoibriú idir na gníomhaireachtaí rialtais atá freagrach as caomhnú an tíogair a chothú.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Identifying landscape factors affecting tiger decline in the Bangladesh Sundarbans|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989418300350|journal=Global Ecology and Conservation|date=2018|pages=e00382|volume=13|doi=10.1016/j.gecco.2018.e00382|language=en|author=Hossain, A. N. M.; Lynam, A. J.; Ngoprasert, D.; Barlow, A.; Barlow, C. G. &amp; Savini, T.|bibcode=2018GEcoC..1300382H}}&lt;/ref&gt; Shamhlaigh Plean Gníomhaíochta Tíogair na Téalainne a [[Daingniú (Dlí)|daingníodh]] in 2010 go méadófaí pobail tíogair na tíre 50% in [[Ionad na Foraoise Iartharaí]] agus [[Ionad Foraoise Dong Phayayen–Khao Yai]] agus go n-athbhunófaí pobail i dtrí thírdhreach fhéideartha faoin bhliain 2022.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.researchgate.net/publication/303881962|title=Thailand Tiger Action Plan 2010–2022|author=Pisdamkham, C.; Prayurasiddhi, T.; Kanchanasaka, B.; Maneesai, R.; Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Duangchantrasiri, S.; Simcharoen, A.; Pattanavibool, R.; Maneerat, S.; Prayoon, U.; Cutter, P. G. &amp; Smith, J. L. D.|date=2010|publisher=Bangkok: Department of National Parks, Wildlife and Plant Conservation, Ministry of Natural Resources and Environment|access-date=16 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505145525/https://www.researchgate.net/publication/303881962_Thailand_Tiger_Action_Plan_2010-2022|archive-date=5 Bealtaine 2025}}&lt;/ref&gt; Ba í cuspóir an Chláir Náisiúnta Athchóirithe Tíogair a daingníodh in 2010 san Indinéis ná pobal an tíogair Shumatraigh a mhéadú faoin bhliain 2022.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Chandradewi, D. S.; Semiadi, G.; Pinondang, I.; Kheng, V. &amp; Bahaduri, L. D.|date=2019|title=A decade on: The second collaborative Sumatra-wide Tiger survey|journal=Cat News|volume=69|pages=41-42}}&lt;/ref&gt; Baineann an tríu plean gníomhaíochta agus straitéise um chaomhnú an tíogair Shumatraigh idir na blianta 2020–2030 le neartú bainistíochta na n-aonad pobal tíogair beag a bhfuil níos lú ná 20 indibhidí aibí iontu agus neartú na gceangal idir 13 cheapach foraoise sna cúigí [[Sumatra Thuaidh]] agus [[Sumatra Theas]].&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://udspace.udel.edu/server/api/core/bitstreams/db24ae3d-1681-4d30-9773-4abb62cd861d/content|title=An Island-wide Status of Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) and Principal Prey in Sumatra, Indonesia|author=Wibisono, H. T.|date=2021|publisher=(Doctor of Philosophy in Entomology and Wildlife Ecology). Delaware: University of Delaware|access-date=14 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505064621/https://udspace.udel.edu/server/api/core/bitstreams/db24ae3d-1681-4d30-9773-4abb62cd861d/content|archive-date=5 Bealtaine 2024}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Wild_Sumatran_tiger.jpg|alt=Night shot of a tiger face close to the camera|mion|Tíogar Sumatrach fiáin feicthe ag gaiste ceamara]]
Bhí baint ag méadaithe na bpatról frith-phóitseála i gceithre cheantar chosanta sa Rúis idir 2011–2014 le laghdú pótseála, cobhsú an phobail tíogair agus cur chun cinn chosaint a gcreach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Indicators of success for smart law enforcement in protected areas: A case study for Russian Amur tiger ( Panthera tigris altaica ) reserves|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12168|journal=Integrative Zoology|date=2016|issn=1749-4877|pages=2–15|volume=11|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12168|language=en|author=Hötte, M. H.; Kolodin, I. A.; Bereznuk, S. L.; Slaght, J. C.; Kerley, L. L.; Soutyrina, S. V.; Salkina, G. P.; Zaumyslova, O. Y.; Stokes, E. J. &amp; Miquelle, D. G.|pmid=26458501}}&lt;/ref&gt; Fógraíodh gur coireanna meánacha agus tromchúiseacha iad an phóitseáil agus an gháinneáil faoi seach sa bhliain 2019.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;


Tá an chuma ar an scéal nach bhfuil ach 5000-7000 tíogar fágtha ar domhan. Meastar go bhfuil níos lú na 2500 tíogar fásta sa nádúr. Timpeall na bliana 1900 bhí 100,000 tíogar ann. Bhí naoi bhfospeiceas ann tráth. Ach tá tíogar Bhailí, an tíogar Iávach agus an tíogar Caispeach imithe in éag. Níl ach sé fhospeiceas ann anois, agus iad uile i mbaol:

* An [[Tíogar Bheangál]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Bengal tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bengal_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-12-11|language=en}}&lt;/ref&gt; níos lú na 2000 fágtha
* An [[Tíogar Ind-Síneach]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Indochinese tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Indochinese_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-09-12|language=en}}&lt;/ref&gt; 1200-1800
* An [[Tíogar Malaech]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Malayan tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Malayan_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-12-28|language=en}}&lt;/ref&gt; 600-800
* An [[Tíogar Sumatrach]]: 400-500
* An [[Tíogar Amúrach]] (sa [[An tSibéir|tSibéir]]): 400-550. Sna 1940idí ní raibh ach 40 tíogar Amúrach fágtha ach tá suas le 550 ann anois mar cuireadh stop leis an sealgaireacht.
* [[Tíogar na Síne Theas]]:&lt;ref name=&quot;:29&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=South China tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/South_China_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-11-27|language=en}}&lt;/ref&gt; díobhaí sa nádúr; 59 i zúnna


== Féach freisin ==

* An [[Tíogar Sumatrach]] agus an [[Tíogar Amúrach]]
* [[An Tíogar Ceilteach]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Leabharliosta ==
* {{Citation |last=Thapar |first=V. |title=Tiger: The Ultimate Guide |date=2004 |url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up |place=Deilí Nua |publisher=CDS Books |isbn=1-59315-024-5}}
* {{Citation |last=Green |first=S. |title=Tiger |date=2006 |issue=2 |place=Londain |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-86189-276-8}}
* {{Citation |title=The Encyclopedia of Mammals |date=2001 |issue=2 |editor-last=MacDonald |editor-first=D. |place=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-7607-1969-5}}
* {{Citation |last=Tilson |first=R. |title=Tigers of the World: The Science, Politics and Conservation of Panthera tigris |date=2010 |issue=2 |place=Londain |publisher=Academic Press |isbn=978-0-08-094751-8 |last2=Nyhus |first2=P. J.}}
* {{Citation |last=Mills |first=S. |title=Tiger |date=2004 |url=https://archive.org/details/tiger0000mill/mode/2up |archive-url= |place=Richmond Hill |publisher=Firefly Books |isbn=1-55297-949-0}}
* {{Citation |last=Schaller |first=G. B. |title=The Deer and the Tiger: A Study of Wildlife in India |date=1967 |url=https://archive.org/details/deertigerstudyof0000scha/page/n419/mode/2up |place=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-73631-8}}
* {{Citation |last=Seidensticker |first=J |title=Riding the Tiger: Tiger Conservation in Human-Dominated Landscapes |date=1999 |url=https://archive.org/details/ridingtigertiger00unse |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64835-6 |last2=Christie |first2=S |last3=Jackson |first3=P}}
* {{Citation |last=Sludskii |first=A. A. |title=Tiger Panthera tigris Linnaeus, 1758 |date=1992 |work=Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola [Mamaigh an Aontais Shóivéadaigh] |volume=II, Part 2. Carnivora (Hyaenas and Cats) |pages=95–202 |editor-last=Heptner |editor-first=V. G. |editor-last2=Sludskii |editor-first2=A. A. |url=https://archive.org/stream/mammalsofsov221992gept#page/94/mode/2up |place=Washington DC |publisher=Smithsonian Institution and the National Science Foundation |isbn=978-90-04-08876-4}}

{{síol ainmhí}}
[[Catagóir:Tíogair]]
[[Catagóir:Cait]]</text>
      <sha1>lvvm4u2a6uh5n9botn3oovts30x12h6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322351</id>
      <parentid>1322347</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T19:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1322351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138432" sha1="1b5f2wogyvzm3a6n1bnf42m3q7v925a" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:A walk with the Tigress.webm|thumb|right|tíogar]]
Is cat mór é an '''tíogar''' ('''''Panthera tigris''''')&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Panthera%20tigris/|title=“Panthera tigris” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt; ar ball é den ghéineas ''[[Panthera]]'' a thagann ón [[An Áise|Áise]] ó dhúchas. Tá corp láidir matánach aige a bhfuil ceann agus lapaí móra, eireaball fada agus fionnadh flannbhuí le stríoca dubha atá ceartingearach don chuid is mó air. Rangaítear in naoi [[Fospeiceas|bhfospeiceas]] [[Holaicéineach|reatha]] é go traidisiúnta cé nach n-aithníonn roinnt daoine agus eagraíochtaí ach an dá fhospeiceas, tíogair na mórthíre Áisí agus tíogair oileáin na [[Oileáin Sunda|nOileán Sunda]].

Cuireann an tíogar faoi i bhforaoisí den chuid is mó, idir [[Foraois leathanduilleach agus mheasctha mheasartha|foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha]] agus [[Cónaiféar|buaircíneach]] i [[Cianoirthear na Rúise|gCianoirthear na Rúise]] agus [[Oirthuaisceart na Síne]] agus [[Foraois leathanduilleach thais thrópaiceach agus fhothrópaiceach|foraoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fothrópaiceacha]] i [[Fo-ilchríoch na hIndia|bhfo-ilchríoch na hIndia]] agus in [[Oirdheisceart na hÁise]]. Is [[buaicchreachadóir]] é an tíogar a chreachann [[Crúbach|crúbaigh]] roimh a ndéanann sé luíochán go príomha. Bíonn saol aonarach aige go hiondúil agus bíonn [[raon baile]] aige a chosnaíonn sé ar indibhidí den ghnéas chéanna. Cuimsíonn raon baile an fhireannaigh raoin go leor baineannach lena chúplálann sé. De ghnáth, beireann baineannaigh idir dhá agus trí choileán a fhanann lena máthair ar feadh dhá bhliain. Fágann na coileáin seo raon baile a máthar agus bunaíonn siad a raon féin nuair a bhíonn siad neamhspleách.

Ó bhlianta luatha na fichiú haoise, is in ísle a ndeachaigh raon dáilte na dtíogar agus ar a laghad 93% dá raon stairiúil caillte acu; tá siad [[Díothú áitiúil|díothaithe go háitiúil]] in [[Iarthar na hÁise|Iarthar]] agus i [[Lár na hÁise]] agus i gcodanna móra na [[An tSín|Síne]] chomh maith leis na hoileáin [[Iáva]] agus [[Bailí]]. Tá raon an tíogair scoilte go dona sa lá atá inniu ann. Liostaítear mar [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] é ar [[Liosta Dearg an AICD de Speicis i mBaol]] mar meastar gur laghdaigh a raon idir 53% go 68% ó bhí na 1990idí déanacha ann. Tá go leor bagairtí móra ag cur le stádas reatha na dtíogar idir [[Scriosadh gnáthóige|scriosadh]] agus [[Ilroinnt gnáthóige|ilroinnt a ngnáthóige]] mar gheall ar [[Dífhoraoisiú|dhífhoraoisiú]], [[póitseáil]] ar son a bhfionnaidh agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp ar mhaithe le cúrsaí leighis. Is íobartaigh na [[An choinbhleacht daonna-fiadhúlra|coinbhleachta daonna-fiadhúlra]] iad na tíogair fosta mar ionsaíonn agus creachann siad an beostoc i gceantair nach bhfuil mórán creach nádúrtha le fáil iontu. Tá cosaint dhlíthiúil ag an tíogar in chuile thír laistigh dá raon dáilte. Cuimsíonn cuir chuige náisiúnta pleananna gníomhaíochta, [[patróil fhrith-phóitseála]] agus scéimeanna monatóireachta líon na dtíogar. Bunaíodh [[Conair fhiadhúlra|conairí fiadhúlra]] i gcuid mhaith de na tíortha laistigh dá raon agus tá athbhunú tíogar pleanáilte iontu.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://www.iucnredlist.org/species/15955/214862019|date=2021-12-15|doi=10.2305/iucn.uk.2022-1.rlts.t15955a214862019.en|language=en|author=Goodrich, J., Wibisono, H., Miquelle, D., Lynam, A.J., Sanderson, E., Chapman, S., Gray, T.N.E., Chanchani, P. &amp; Harihar, A.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|publisher=IUCN}}&lt;/ref&gt;

Tá an tíogar ar cheann de na [[Mórfhána carasmatach|mórfhánaí carasmatacha]] is mó a bhfuil tóir air ar fud an domhain. Bhíodh an tíogar i ngéibheann ón chéad lá riamh agus traenáladh é chun seónna a chur ar fáil i [[Sorcas|sorcais]] agus cláracha siamsaíochta eile. Chonacthas an tíogar go forleathan i [[miotaseolaíocht]] agus i [[Béaloideas|mbéaloideas]] ársa na gcultúr fud fad a raon stairiúil agus [[Léirithe cultúrtha an tíogair|chonacthas fós i gcultúr]] ar fud an domhain é sa lá atá inniu ann. 

== Sanasaíocht ==
Síolraíonn an [[Seanbhéarla]] ''tigras'' ón [[Seanfhraincis|tSeanfhraincis]] ''tigre'', ón [[An Laidin|Laidin]] ''tigris'', ar iasacht é de ''tigris'' ([[An tSean-Ghréigis|Sean-Ghréigis]]: τίγρις).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Liddell, H. G. &amp; Scott, R. (Sir Henry Stuart Jones, Roderick McKenzie eag.)|date=1940|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dti%2Fgris|title=&quot;τίγρις&quot;.|journal=A Greek-English Lexicon|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|accessdate=21 Feabhra 2021}}&lt;/ref&gt; Ón aimsir ársa, meastar go síolraíonn an focal ''tigris'' ón fhocal [[An Airméinis|Arméiniseach]] nó [[An Pheirsis|Pheirsiseach]] ar 'saighead' ar féidir leis a bheith ina bhunús d'ainm abhainn na [[An Tígris|Tigrise]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Varro, M. T.; Kent, R. G.|date=1938|url=https://archive.org/details/onlatinlanguage01varruoft/page/96/mode/2up|title=&quot;De lingua latina&quot; [On the Latin Language]|journal=&quot;XX. Ferarum vocabula&quot; [XX. The names of wild beasts]|pages=lgh. 94-97|publisher=W. Heinemann|location=Londain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Naming the Tiger in the Early Modern World|url=https://www.jstor.org/stable/26560471|journal=Renaissance Quarterly|date=2017|issn=0034-4338|pages=977–1006|volume=70|issue=3|author=David Thorley|doi=10.1086/693884. JSTOR 26560471}}&lt;/ref&gt; Sa lá atá inniu ann, áfach, glactar leis gur [[comhainm]] atá iontu agus nach bhfuil gaol ar bith ann idir ainm an ainmhí agus na habhann.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tacsanomaíocht ==
Rinne an luibheolaí Sualannach [[Carl von Linné]] an chéad chur síos eolaíoch ar an tíogar ina shaothar ''[[Systema Naturae]]'', áit a bhaist sé an [[Ainmníocht dhéthéarmach|t-ainm déthéarmach]] ''Felis tigris'' air, mar ba ghnách an géineas ''Felis'' a úsáid le haghaidh na gcat uilig ag an am. Bunaítear an [[cur síos eolaíoch]] ar chuir síos a rinne nádúraithe níos luaithe amhail [[Conrad Gessner]] agus [[Ulisse Aldrovandi]].&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot;&gt;{{luaigh foilseachán|author=Linnaeus, C.|year=1758|title=[https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up &quot;Felis tigris&quot;] Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|language=la|issue=decima, reformata|pages=lch. 41}}&lt;/ref&gt; Is in 1929 a chuir [[Reginald Innes Pocock]] an speiceas sa ghéineas ''[[Panthera]]'' faoin ainm dhéthéarmach ''Panthera tigris''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1929|title=Tigers|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=33|issue=3|pages=lgh. 505–541|url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n133}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Fospeiceas ===
{{Anchor|Pobail}}Moladh naoi [[Fospeiceas|bhfospeiceas]] tíogar reatha ([[An Sealad Holaicéineach|Holaicéineach]]) idir luathbhlianta na 19ú hAois agus na 21ú hAois agus is iad sin na tíogair [[tíogar Bheangál|Bheangál]], [[Tíogar Malaech|Mhalaecha]], [[Tíogar Ind-Síneach|Ind-Síneacha]], [[Tíogar na Síne Theas|na Síne Theas]], [[Tíogar Amúrach|Amúracha]], [[Tíogar Caispeach|Chaispeacha]], [[Tíogar Iávach|Iávacha]], [[Tíogar Bailí|Bhailí]] agus [[Tíogar Sumatrach|Shumatracha]].&lt;ref name=&quot;MSW3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[W. Chris Wozencraft|Wozencraft, W. C.]]|date=2005|title=Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference|issue=3|publisher=Johns Hopkins University Press ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.|pages=lch. 546|coauthors=[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=14000259 &quot;Species ''Panthera tigris''&quot;] In [[Don E. Wilson|Wilson, D. E.]]; Reeder, D. M. (eag.)|url=http://www.google.com/books?id=JgAMbNSt8ikC&amp;pg=PA546}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Wilting2015/&gt; Ceistíodh [[Bailíocht ainmnithe (zó-eolaíocht)|bailíocht]] cuid mhaith de na fospeicis seo sa bhliain 1999 mar bhí sé de nós an tráth sin idirdhealú a dhéanamh bunaithe ar dhath agus fhaid an fhionnaidh, patrúin stríoca agus méid na n-eiseamlár i mbailiúcháin [[Iarsmalann stair an dúlra|iarsmalanna stair an dúlra]] ar féidir nach n-ionadaíonn siad an pobal ar fad. Moladh gur cheart dhá fhospeiceas bailí tíogar a aithint, is iad sin ''P. t. tigris'' ar mhórthír na hÁise agus an speiceas níos lú ''P. t. sondaica'' sna [[Na hOileáin Sunda Mór|hOileáin Sunda Mór]].&lt;ref name=&quot;Kitchener1999&quot;&gt;Kitchener, A. (1999). &quot;Tiger distribution, phenotypic variation and conservation issues&quot; in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999|lgh=19–39|lua=ref=Seidensticker, J.; Christie, S.; Jackson, P.}}, lgh. 19-39&lt;/ref&gt;

D'athdhearbhaíodh an moladh dhá fhospeicis arís sa bhliain 2015 trí anailís chuimsitheach a dhéanamh ar thréithe moirfeolaíocha, éiceolaíocha agus [[ADN miteacoindreach|ADN miteacoindreacha]] (mtADN) chuile fhospeiceas toimhdean tíogar.&lt;ref name=&quot;Wilting2015&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Planning tiger recovery: Understanding intraspecific variation for effective conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4640610/|journal=Science Advances|date=Mí an Mheithimh 2015|issn=2375-2548|pmc=4640610|pmid=26601191|pages=e1400175|volume=1|issue=5|doi=10.1126/sciadv.1400175|author=Wilting, A.; Courtiol, A.; Christiansen, P.; Niedballa, J.; Scharf, A. K.; Orlando, L.; Balkenhol, N.; Hofer, H.; Kramer-Schadt, S.; Fickel, J. &amp; Kitchener, A. C.}}&lt;/ref&gt;
In 2017, d'athbhreithnigh Tascfhórsa Catrangaithe Ghrúpa Sainréimse Cat an AICD tacsanomaíocht ''[[felid]]'' de réir an mholta dhá fhospeiceas 2015 agus níor aithníodh ach ''P. t. tigris'' agus ''P. t. sondaica'' amháin.&lt;ref name=&quot;catsg&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Kitchener, A. C.; Breitenmoser-Würsten, C.; Eizirik, E.; Gentry, A.; Werdelin, L.; Wilting, A.; Yamaguchi, N.; Abramov, A. V.; Christiansen, P.; Driscoll, C.; Duckworth, J. W.; Johnson, W.; Luo, S.-J.; Meijaard, E.; O'Donoghue, P.; Sanderson, J.; Seymour, K.; Bruford, M.; Groves, C.; Hoffmann, M.; Nowell, K.; Timmons, Z. &amp; Tobe, S.|date=2017|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y#page=66|title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group (PDF).|journal=Cat News (Special Issue 11)|pages=lgh. 66-68}}&lt;/ref&gt; Léirigh torthaí staidéar seicheamhaithe géinte iomláin 2018 de 32 shampla ón sé fhospeiceas toimhdean beo—an tíogar Bheangál, Malaech, Ind-Síneach, na Síne Theas, Amúrach agus Sumatrach—gur [[Clád|cláid]] shoiléire faoi leith iad.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Genome-Wide Evolutionary Analysis of Natural History and Adaptation in the World’s Tigers|url=https://www.cell.com/current-biology/abstract/S0960-9822(18)31214-4|journal=Current Biology|date=2018|issn=0960-9822|pmid=30482605|pages=3840–3849.e6|volume=28|issue=23|doi=10.1016/j.cub.2018.09.019|language=English|author=Liu, Y.-C.; Sun, X.; Driscoll, C.; Miquelle, D. G.; Xu, X.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Smith, J. L. D.; O'Brien, S. J. &amp; Luo, S.-J.}}&lt;/ref&gt; Chomhthacaíodh leis na torthaí arís in 2021 agus 2023.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Recent Evolutionary History of Tigers Highlights Contrasting Roles of Genetic Drift and Selection|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8136513/|journal=Molecular Biology and Evolution|date=2021|issn=1537-1719|pmc=8136513|pmid=33592092|pages=2366–2379|volume=38|issue=6|doi=10.1093/molbev/msab032|author=Armstrong, E. E.; Khan, A.; Taylor, R. W.; Gouy, A.; Greenbaum, G.; Thiéry, A; Kang, J. T.; Redondo, S. A.; Prost, S.; Barsh, G.; Kaelin, C.; Phalke, S.; Chugani, A.; Gilbert, M.; Miquelle, D.; Zachariah, A.; Borthakur, U.; Reddy, A.; Louis, E.; Ryder, O. A.; Jhala, Y. V.; Petrov, D.; Excoffier, L.; Hadly, E. &amp; Ramakrishnan, U.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wang2023&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Population genomic analysis provides evidence of the past success and future potential of South China tiger captive conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10111772/|journal=BMC biology|date=2023|issn=1741-7007|pmc=10111772|pmid=37069598|pages=64|volume=21|issue=1|doi=10.1186/s12915-023-01552-y|author=Wang, C.; Wu, D. D.; Yuan, Y. H.; Yao, M. C.; Han, J. L.; Wu, Y. J.; Shan, F.; Li, W. P.; Zhai, J. Q.; Huang, M; Peng, S. H.; Cai, Q .H.; Yu, J. Y.; Liu, Q. X.; Lui, Z. Y.; Li, L. X.; Teng, M. S.; Huang, W.; Zhou, J. Y.; Zhang, C.; Chen, W. &amp; Tu, X. L.}}&lt;/ref&gt; Léirigh staidéar sa bhliain 2023 go bhfuil bailíocht ag an naoi bhfospeiceas reatha ar fad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ancient DNA reveals genetic admixture in China during tiger evolution|url=https://www.nature.com/articles/s41559-023-02185-8|journal=Nature Ecology &amp; Evolution|date=2023-11|issn=2397-334X|pages=1914–1929|volume=7|issue=11|doi=10.1038/s41559-023-02185-8|language=en|author=Sun, X.; Liu, Y.-C.; Tiunov, M. P.; Gimranov, D. O.; Zhuang, Y.; Han, Y.; Driscoll, C. A.; Driscoll, C. A.; Pang, Y.; Li, C.; Pan, Y; Velasco, M. S.; Gopalakrishnan, S.; Yang, R.-Z.; Li, B.-G.; Jin, K.; Xu, X.; Uphyrkina, O.; Huang, Y.; Wu, X.-H.; Gilbert, M. T. P.; O'Brien, S. J.; Yamaguchi, N. &amp; Luo, S.-J.}}&lt;/ref&gt; Deir an Grúpa Sainréimse Cat &quot;Given the varied interpretations of data, the [subspecific] taxonomy of this species is currently under review by the IUCN SSC Cat Specialist Group.&quot; nó i nGaeilge &quot;Mar gheall ar na léirmhínithe éagsúla ar an dáta, tá Grúpa Sainréimse Cat SSC an AICD ag déanamh athbhreithnithe ar thacsanomaíocht [fhospeiceasach] an speicis seo&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Tiger|url=http://www.catsg.org/index.php?id=124|work=www.catsg.org|dátarochtana=2025-11-27|language=|údar=CatSG|archivedate=2014-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141112171012/http://www.catsg.org/index.php?id=124}}&lt;/ref&gt;

Tá na táblaí thíos bunaithe ar [[Tacsanomaíocht (bitheolaíocht)|rangú]] an tíogair mar a bhí in 2005&lt;ref name=MSW3/&gt; agus tugann siad rangú 2017 an Tascfhórsa Catrangaithe le fios chomh maith.&lt;ref name=catsg/&gt;{{clear}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: centre;&quot; | ''Panthera tigris tigris'' {{small|(Linnaeus, 1758)}}&lt;ref name=Linn1758/&gt;
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Bheangál]] 
{{small|ainm déthéarmach ''P. t. tigris'' (von Linné, 1758)}}&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt;
| | Cuireann pobal an tíogair seo faoi ar [[fo-ilchríoch na hIndia|fho-ilchríoch na hIndia]].&lt;ref name=&quot;Jackson1996&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Nowell, K. &amp; Jackson, P.|date=1996|url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1996-008.pdf#page=80|title=&quot;Tiger, Panthera tigris (Linnaeus, 1758)&quot; (PDF).|volume=|pages=lgh. 55-65|publisher=IUCN. ISBN 2-8317-0045-0|location=Gland, Switzerland|journal=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan}}&lt;/ref&gt; Tá fionnadh níos giorra ar an tíogar Bheangál ná mar atá orthu ó thuaidh&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1939|url=https://archive.org/stream/PocockMammalia1/pocock1#page/n247/mode/2up|title=&quot;Panthera tigris&quot;|journal=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Vol. Mammalia|volume=Vol. 1|pages=lgh. 197–210|publisher=T. Taylor and Francis, Ltd|location=Londain}}&lt;/ref&gt;, le dath idir [[ciarbhuí]] agus cróchdhearg air&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite report|title=Indian National Studbook of the Bengal Tiger (''Panthera tigris tigris'') |publisher=Central Zoo Authority, Wildlife Institute of India |date=2011 |url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Bengal%20Tiger%20Studbook%202011.pdf |last1=Srivastav|first1=A. |last2=Malviya |first2=M. |last3=Tyagi |first3=P. C.|last4=Nigam |first4=P. |name-list-style=amp |access-date=27 May 2024}}&lt;/ref&gt; agus polláirí atá measartha fada agus caol.&lt;ref name=&quot;Mazák2010&quot;/&gt;
| |[[File:Adult male Royal Bengal tiger.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Extinction|†]] [[Tíogar Caispeach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. virgata'' ([[Johann Karl Wilhelm Illiger|Illiger]], 1815)}}&lt;ref name=&quot;Illiger&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Illiger, K.|date=1815|title=Überblick der Säugethiere nach ihrer Verteilung über die Welttheile|journal=Abhandlungen der Königlichen Preußischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin 1804–1811|pages=lgh. 39-159|publisher=Realschul-Buchhandlung|location=Berlin|url=https://bibliothek.bbaw.de/digitalisierte-sammlungen/akademieschriften/ansicht-akademieschriften?tx_bbaw_academicpublicationshow%5Baction%5D=show&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bcontroller%5D=AcademicPublication%5CVolume&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bpage%5D=195&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bvolume%5D=85&amp;cHash=f015ec3f9a13240a9559ebdcb88aafa4}}&lt;/ref&gt;
| |Bhíodh an pobal seo ag cur faoi ón Túirc go dtí an [[Muir Chaisp|Mhuir Chaisp]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Bhí fionnadh geal meirgeach rua le stríoca tanaí a bhí an-ghar dá gcéile air&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 137.&lt;/ref&gt; agus [[cnámh cúlphlaice]] leathan ar chúl a gcinn.&lt;ref name=Kitchener1999/&gt; Nocht anailís ghéiniteach gur garghaol leis an tíogar Amúrach a bhí ann.&lt;ref name=&quot;Driscoll2009&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mitochondrial Phylogeography Illuminates the Origin of the Extinct Caspian Tiger and Its Relationship to the Amur Tiger|url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0004125|journal=PLOS ONE|date=14 Ean 2009|issn=1932-6203|pmc=2624500|pmid=19142238|pages=e4125|volume=4|issue=1|doi=10.1371/journal.pone.0004125|language=en|author=Driscoll, C. A.; Yamaguchi, N.; Bar-Gal, G. K.; Roca, A. L.; Luo, S.; MacDonald, D. W. &amp; O'Brien, S. J.}}&lt;/ref&gt; Tá pobal an tíogair seo díothaithe ó bhí na 1970idí ann.&lt;ref name=Seidensticker1999/&gt;
| |[[File:Panthera tigris virgata.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Amúrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. altaica'' ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1844)}}&lt;ref name=&quot;Temminck&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Aperçu général et spécifique sur les Mammifères qui habitent le Japon et les Iles qui en dépendent|url=https://archive.org/details/faunajaponicasi00sieb/page/43|publisher=Lugduni Batavorum : Apud Auctorem|date=1844|coauthors=In Siebold, P. F. v.; Temminck, C. J.; Schlegel, H. (eag.).; Museum of Comparative Zoology Harvard University|author=Siebold, P. F. v.; Haan, W. de.; Temminck, C. J.; Schlegel, H.|journal=Fauna japonica, sive, Descriptio animalium, quae in itinere per Japoniam, jussu et auspiciis, superiorum, qui summum in India Batava imperium tenent, suscepto, annis 1823-1830|location=Leiden}}&lt;/ref&gt;
| |Tá cónaí ar an phobal seo tíogar i [[Cianoirthear na Rúise|gCianoirthear na Rúise]], in [[Oirthuaisceart na Síne]] agus b'fhéidir sa [[An Chóiré Thuaidh|Chóiré Thuaidh]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Tá gruaig fhada agus fionnadh tiubh ar an tíogar Amúrach.&lt;ref name=Temminck/&gt; Athraíonn a chúldath ó [[ócar]]-bhuí sa gheimhreadh go dath atá níos rua agus níos beoga tar éis a fholta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 131.&lt;/ref&gt; Tá an bhlaosc níos giorra agus níos leithne ná blaoscanna na dtíogar ó dheas.&lt;ref name=&quot;Mazák2010&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Craniometric variation in the tiger (Panthera tigris): Implications for patterns of diversity, taxonomy and conservation|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1616504708000621|journal=Mammalian Biology|date=2010-01-01|issn=1616-5047|pages=45–68|volume=75|issue=1|doi=10.1016/j.mambio.2008.06.003|author=Ji H. Mazák}}&lt;/ref&gt;
| |[[File:P.t.altaica Tomak Male.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar na Síne Theas]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. amoyensis'' ([[Max Hilzheimer|Hilzheimer]], 1905)}}&lt;ref name=Hilzheimer&gt;{{cite journal |last=Hilzheimer |first=M. |date=1905 |title=Über einige Tigerschädel aus der Straßburger zoologischen Sammlung |journal=Zoologischer Anzeiger |volume=28 |pages=594–599 |url=https://archive.org/details/zoologischeranze28deut/page/596}}&lt;/ref&gt;
| |Bhíodh an tíogar seo le fáil ó dheas i lár na Síne.&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Bhí blaoscanna ag an chúig [[Eiseamláir an chineáil|eiseamláir cineáil]] a raibh fiacla [[Fiacla carnasacha|carnasacha]] agus [[cúlfhiacail]] níos giorra acu ná tíogair ón India, cráiniam níos lú, [[logall súile]] a luigh níos gaire dá gcéile le [[Starr iar-logall súile|stairr iar-logall súile]] níos mó; bhí na craicinn sách buí le stríoca a bhí cosúil le [[rombas]].&lt;ref name=Hilzheimer/&gt; Tá [[haplaitíopa]] mtADN faoi leith aige de bharr a chrosphóraithe le seanghinealaigh tíogar.&lt;ref name=catsg/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An extinct and deeply divergent tiger lineage from northeastern China recognized through palaeogenomics|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9326283/|journal=Proceedings. Biological Sciences|date=2022-07-27|issn=1471-2954|pmc=9326283|pmid=35892215|pages=20220617|volume=289|issue=1979|doi=10.1098/rspb.2022.0617|author=Jiaming Hu, Michael V. Westbury, Junxia Yuan, Chunxue Wang, Bo Xiao, Shungang Chen, Shiwen Song, Linying Wang, Haifeng Lin, Xulong Lai, Guilian Sheng}}&lt;/ref&gt; Tá sé díothaithe san fhiántas mar ní fhacthas é go hoifigiúil ó bhí na 1970idí ann&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; agus ní mhaireann sé ach i ngéibheann anois.&lt;ref name=Wang2023/&gt;
| |[[File:2012 Suedchinesischer Tiger.JPG|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Ind-Síneach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. corbetti'' ([[Vratislav Mazák|Mazák]], 1968)}}&lt;ref name=&quot;Mazak1968&quot;&gt;{{cite journal |last=Mazák|first=V.|date=1968|title=Nouvelle sous-espèce de tigre provenant de l'Asie du sud-est|journal=Mammalia|volume=32|issue=1|pages=104–112|doi=10.1515/mamm.1968.32.1.104}}&lt;/ref&gt;
| |Faightear pobal an tíogair seo ar an [[Leithinis Ind-Síneach]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Tá cráiniam níos lú ná ceann an tíogair Bheangál ag eiseamláir an tíogair Ind-Sínigh agus is cosúil go bhfuil fionnadh níos dorcha le stríoca níos tanaí orthu.&lt;ref name=Mazak1968/&gt;&lt;ref name=&quot;mazak06&quot;&gt;{{cite journal|last1=Mazák|first1=J. H.|last2=Groves|first2=C. P.|name-list-style=amp|date=2006|title=A taxonomic revision of the tigers (''Panthera tigris'') of Southeast Asia|journal=Mammalian Biology|volume=71|issue=5|pages=268–287|doi=10.1016/j.mambio.2006.02.007|bibcode=2006MamBi..71..268M|url=http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|access-date=15 January 2024|archive-date=31 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|url-status=live|author=Mazák, J. H. &amp; Groves, C. P.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf |date=31 Bealtaine 2023 }}&lt;/ref&gt;
| |[[File:Panthera tigris corbetti (Tierpark Berlin) 832-714-(118).jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Malaech]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. jacksoni'' (Luo et al., 2004)}}&lt;ref name=&quot;Luo04&quot;&gt;{{cite journal |date=2004|title=Phylogeography and genetic ancestry of tigers (''Panthera tigris'')|journal=[[PLOS Biology]]|volume=2|issue=12|pmid=15583716|pmc=534810|doi=10.1371/journal.pbio.0020442|author=Luo, S.-J.; Kim, J.-H.; Johnson, W. E.; van der Walt, J.; Martenson, J.; Yuhki, N.; Miquelle, D. G.; Uphyrkina, O.; Goodrich, J. M.; Quigley, H. B.; Tilson, R.; Brady, G.; Martelli, P.; Subramaniam, V.; McDougal, C.; Hean, S.; Huang, S.-Q.; Pan, W.; Karanth, U. K.; Sunquist, M.; Smith, J. L. D. &amp; O'Brien, S. J.|pages=e442}}&lt;/ref&gt;
| |Moladh an tíogar Malaech mar fhospeiceas faoi leith bunaithe ar dhifríocht idir a mtADN agus a [[Seicheamh aigéid núicléasaigh|sheichimh mhionsatailíte]] agus iad an tíogair Ind-Sínigh.&lt;ref name=Luo04/&gt; Níl difríocht rómhór idir dath a fhionnaidh ná méid a bhlaoisce agus iad an tíogair Ind-Sínigh ach an oiread.&lt;ref name=mazak06/&gt; Níl aon teorainn shoiléir idir phobail tíogar i dtuaisceart na [[An Mhalaeis|Malaeise]] agus deisceart na [[An Téalainn|Téalainne]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
| |[[File:2012-09-15 Tierpark Berlin 26 (cropped).jpg|frameless]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: centre;&quot; | ''Panthera tigris sondaica'' {{small|(Temminck, 1844)}}&lt;ref name=catsg/&gt;
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| †[[Tíogar Iávach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sondaica'' (Temminck, 1944)}}&lt;ref name=Temminck/&gt;
| |Rinneadh cur síos ar an tíogar seo bunaithe ar líon seithí anaithnid a raibh gruaig ghearr mhín orthu.&lt;ref name=Temminck/&gt; Bhí tíogair de bhunadh [[Iáva]] measartha beag i gcomparáid le tíogair na mórthíre Áisí, bhí blaoscanna sách fada acu i gcomparáid leis an tíogar Shumatrach agus bhí stríoca níos faide, níos tanaí agus níos iomadúla acu.&lt;ref name=mazak06/&gt; Meastar go bhfuil pobal an tíogair Iávaigh díothaithe ó bhí na 1980idí ann. &lt;ref name=Seidensticker1999/&gt;
| |[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een groep mannen en kinderen poseert bij een pas geschoten tijger te Malingping in Bantam West-Java TMnr 10006636.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| †[[Tíogar Bailí]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. balica'' ([[Ernst Schwarz (zoologist)|Schwarz]], 1912)}}&lt;ref name=Schwarz&gt;{{cite journal |last=Schwarz |first=E. |date=1912 |title=Notes on Malay tigers, with description of a new form from Bali |journal=Annals and Magazine of Natural History |pages=324–326 |series=8 |volume=10 |issue=57 |doi=10.1080/00222931208693243 |url=https://archive.org/stream/annalsmagazineof8101912lond#page/324/mode/2up}}&lt;/ref&gt;
| | Bhíodh an tíogar seo le fáil ar [[Bailí|Bhailí]] agus bhí fionnadh níos gile air agus blaosc níos lú aige ná mar a bhí ag an tíogar Iávach.&lt;ref name=Schwarz/&gt;&lt;ref name=&quot;der-tiger&quot;&gt;{{cite book |author=Mazak, V.|year=2004|title=''Der Tiger''|publisher=Westarp Wissenschaften Hohenwarsleben|location=Madgeburg|isbn=978-3-89432-759-0|language=de}}&lt;/ref&gt; Gné tipicúil de bhlaoscanna an tíogair Bhailí ná an cnámh cúlphlaice caol atá cosúil le blaosc an tíogar Iávach.&lt;ref&gt;{{cite journal |date=1978|title=Skin and Skull of the Bali Tiger, and a list of preserved specimens of ''Panthera tigris balica'' (Schwarz, 1912)|journal=[[Zeitschrift für Säugetierkunde]]|volume=43|issue=2|pages=108–113|author=Mazák, V.; Groves, C. P. &amp; Van Bree, P.}}&lt;/ref&gt; Tá an pobal seo díothaithe ó bhí na 1940idí ann.&lt;ref name=&quot;Seidensticker1999&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Riding the tiger : tiger conservation in human-dominated landscapes|url=http://archive.org/details/ridingtigertiger00unse|publisher=[London] : Zoological Society of London; Cambridge [England]; New York : Cambridge University Press|date=1999|coauthors=Better World Books|author=Seidensticker, J.; Christie, S. &amp; Jackson, P.|pages=lgh. xv-xx}}&lt;/ref&gt;
| |[[File:Bali tiger zanveld.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Sumatrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sumatrae'' ([[Reginald Innes Pocock|Pocock]], 1929)}}&lt;ref name=Pocock1929&gt;{{cite journal |last=Pocock |first=R. I. |date=1929 |title=Tigers |journal=[[Journal of the Bombay Natural History Society]] |volume=33 |pages=505–541 |url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n185}}&lt;/ref&gt;
| Bhí fionnadh dorcha ar an chéad eiseamlár den tíogar seo arb as [[Sumatra]] dó.&lt;ref name=Pocock1929/&gt; Tá gruaig sách fada um aghaidh an tíogair Shumatraigh&lt;ref name=Jackson1996/&gt; agus tá stríoca tiubha coirp chomh maith le [[cnámh sróine]] níos leithne agus níos lú aige ná mar atá ag na tíogair oileáin eile.&lt;ref name=mazak06/&gt;
| |[[File:Panthera tigris sumatrae (Sumatran Tiger) close-up.jpg|frameless]]
|}

=== Éabhlóid ===
{{Cladogram|{{clade
|label1=''[[Panthera]]''
|1={{clade
|1={{clade
|1=[[Liopard sneachta]] [[File:Schneeleoparden (Panthera uncia) Zoo Salzburg 2014 f white background.jpg|70px]]
|2='''Tíogar''' [[File:Tigress in Bandhavgarh NP white background.jpg|70px]]
}}
|2={{clade
|1=[[Iaguar]] [[File:Jaguar (Panthera onca palustris) male Three Brothers River white background.JPG|70px]]
|label2=&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
                |2={{clade
                    |1=[[Liopard]] [[File:Flickr - Rainbirder - Sassy Lassy white background.jpg|70px]]
                    |2=[[Leon]] [[File:Panthera leo -Ngorongoro, Tanzania-8b white background.jpg|70px]]
                    }}
}}
}}
}}|align=right|caption=Fíligineacht an ghéinis ''Panthera'' bunaithe ar staidéar [[ADN núicléach]] ó 2016&lt;ref name=Li_al2016&gt;{{cite journal |date=2016 |title=Phylogenomic evidence for ancient hybridization in the genomes of living cats (Felidae) |journal=Genome Research |volume=26 |issue=1 |pages=1–11 |doi=10.1101/gr.186668.114 |pmid=26518481 |pmc=4691742|author=Li, G.; Davis, B. W.; Eizirik, E.; Murphy, W. J.}}&lt;/ref&gt;}}Roinneann an tíogar an géineas ''Panthera'' leis an [[leon]], an [[liopard]], an [[iaguar]] agus an [[liopard sneachta]]. Léiríonn torthaí anailísí ginideacha gur [[comhspeiceas]] iad an tíogar agus an liopard sneachta agus gur scar a [[Ginealach|nginealaigh]] óna gcéile idir 2.70 agus 3.70 milliún bliain ó shin.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Supermatrix and species tree methods resolve phylogenetic relationships within the big cats, ''Panthera'' (Carnivora: Felidae)|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2010-07_56_1/page/68|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2010|volume=56|issue=1|pages=64–76|pmid=20138224|doi=10.1016/j.ympev.2010.01.036|bibcode=2010MolPE..56...64D|author=Davis, B. W.; Li, G. &amp; Murphy, W. J.}}&lt;/ref&gt; Léiríonn seicheamhú géinte iomláin an tíogair [[Athsheicheamh|athsheichimh]] atá ar chomhthreomhar leo i ngéanóm na gcat eile.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=The tiger genome and comparative analysis with lion and snow leopard genomes|doi=10.1038/ncomms3433|pmid=24045858|pmc=3778509|journal=Nature Communications|volume=4|year=2013|bibcode=2013NatCo...4.2433C|author=Cho, Y. S.; Hu, L.; Hou, H.; Lee, H.; Xu, J.; Kwon, S.; Oh, S.; Kim, H. M.; Jho, S.; Kim, S.; Shin, Y. A.; Kim, B. C.; Kim, H.; Kim, C. U.; Luo, S. J.; Johnson, W. E.; Koepfli, K. P.; Schmidt-Küntzel, A.; Turner, J. A.; Marker, L.; Harper, C.; Miller, S. M.; Jacobs, W.; Bertola, L. D.; Kim, T. H.; Lee, S.; Zhou, Q.; Jung, H. J.; Xu, X. &amp; Gadhvi, P.|pages=2443}}&lt;/ref&gt;

Rinneadh cur síos ar an speiceas iontaiseach ''[[Panthera palaeosinensis]]'' ón [[Pléisticéineach|Phléisticéineach]] luath i dtuaisceart na Síne mar shinsear féideartha tíogair nuair a aimsíodh é in 1924 ach creideann cláidistíocht an lae inniu go [[Bonnach (fíliginiteach)|bonnspeiceas]] é i gcomparáid le ''Panthera'' na linne seo.&lt;ref name=&quot;Mazák&quot;&gt;{{cite journal |year=2011|title=Oldest Known Pantherine Skull and Evolution of the Tiger|journal=PLOS ONE|volume=6|issue=10|doi=10.1371/journal.pone.0025483|pmid=22016768|bibcode=2011PLoSO...625483M|pmc=3189913|author=Mazák, J. H.; Christiansen, P. &amp; Kitchener, A. C.|pages=25483}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tseng&quot;&gt;{{cite journal |date=2014|title=Himalayan fossils of the oldest known pantherine establish ancient origin of big cats|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=281|issue=1774|doi=10.1098/rspb.2013.2686|pmid=24225466|pmc=3843846|author=Tseng, Z. J.; Wang, X.; Slater, G. J.; Takeuchi, G. T.; Li, Q.; Liu, J. &amp; Xie, G.}}&lt;/ref&gt; Bhí ''[[Panthera zdanskyi]]'' ina chónaí ann thart ar an am agus an áit chéanna agus moladh gur comhspeiceas leis an tíogar reatha a bhí ann nuair a imscrúdaíodh é sa bhliain 2014.&lt;ref name=Mazák/&gt; Ó 2023 ar aghaidh, áfach, meastar gur comhchiallach é ''P. palaeosinensis'' de ''P. zdanskyi'' in dhá staidéar a rinneadh ina dhiaidh sin nuair a thug siad faoi deara go luíonn na difríochtaí atá aige ón speiceas sin laistigh de réimse na n-éagsúlachtaí indibhidiúla.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The identity of the &quot;lion&quot;, ''Panthera principialis'' sp. nov., from the Pliocene Tanzanian site of Laetoli and its significance for molecular dating the pantherine phylogeny, with remarks on Panthera shawi (Broom, 1948), and a revision of Puma incurva (Ewer, 1956), the Early Pleistocene Swartkrans &quot;leopard&quot; (Carnivora, Felidae)|url=|journal=Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments|year=2023|volume=103|issue=2|pages=465–487|doi=10.1007/s12549-022-00542-2|bibcode=2023PdPe..103..465H|author=Hemmer, Helmut}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1080/08912963.2022.2034808|title=Discovery of jaguar from northeastern China middle Pleistocene reveals an intercontinental dispersal event|date=2023|journal=Historical Biology|volume=35|issue=3|pages=293–302|bibcode=2023HBio...35..293J|author=Jiangzuo, Q.; Wang, Y.; Ge, J.; Liu, S.; Song, Y.; Jin, C.; Jiang, H. &amp; Liu, J.}}&lt;/ref&gt; Is iad blúirí géill a aimsíodh i [[Contae Lantian|gContae Lantion]] na Síne an nochtadh is luaithe den tíogar reatha sa taifead iontaiseach a théann siar go dtí an Pléisticéineach luath.&lt;ref name=Mazák/&gt;

Aimsíodh iontaisí tíogair ón Mheán- go dtí an Luathphléisticéineach fud fad na Síne, Iáva agus Sumatra. I measc na bhfospeiceas réamhstairiúil tá ''[[Panthera tigris trinilensis]]'' agus ''[[Panthera tigris soloensis|P. t. soloensis]]'' de bhunadh Iáva agus Sumatra agus ''[[Panthera tigris acutidens|P. t. acutidens]]'' de bhunadh na Síne; fuarthas iontaisí tíogair ón Phléisticéineach dhéanach agus ón [[An Sealad Holaicéineach|Luathholaicéineach]] i [[Boirneo|mBoirneo]] agus [[Palawan]] na [[Na hOileáin Fhilipíneacha|nOileán Filipíneach]].&lt;ref name=&quot;Kitchener2009&quot;&gt;Kitchener, A. &amp; Yamaguchi, N. (2009). &quot;What is a Tiger? Biogeography, Morphology, and Taxonomy&quot; in {{harvnb|Tilson|Nyhus|2010|pp=|lgh=}}, lgh. 53–84&lt;/ref&gt; Tuairiscítear go bhfuil samplaí den tíogar ón Phléisticéineach Mheán-dheánach a fuarthas sa [[An tSeapáin|tSeapáin]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Japanese Archipelago sheltered cave lions, not tigers, during the Late Pleistocene|url=https://pnas.org/doi/10.1073/pnas.2523901123|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2026-02-10|issn=0027-8424|pmc=12890994|pmid=41587328|volume=123|issue=6|doi=10.1073/pnas.2523901123|language=en|author=Xin Sun, Lanhui Peng, Takumi Tsutaya, Qigao Jiangzuo, Yoshikazu Hasegawa, Yuxin Hou, Yu Han, Yan Zhuang, Nuno Filipe Gomes Martins, Jazmin Ramos Madrigal, Alberto J. Taurozzi, Meaghan Mackie, Gaudry Trochė, Jesper V. Olsen, Enrico Cappellini, Stephen J. O’Brien, M. Thomas P. Gilbert, Nobuyuki Yamaguchi, Shu-Jin Luo}}&lt;/ref&gt; 

Léiríonn torthaí staidéar [[fíleathíreolaíoch]] go bhfuil comhshinsear ag chuile speiceas tíogar beo a bhí beo idir 108,000 agus 72,000 bliain ó shin.&lt;ref name=&quot;Luo04&quot; /&gt; Tugann staidéar géinte le fios gur chrap pobal an tíogair thart ar 115,000 bliain ó shin de bharr oighrithe. Síolraíonn pobal reatha na dtíogar ó [[Díseart|dhíseart]] a bhí san Ind-sín agus a leath ar fud na háise tar éis na [[An uasmhéid oighrithe deireanach|huasmhéide oighrithe deireanaí]]. De réir mar a chóilínigh siad oirthuaisceart na Síne, mheasc sinsir an tíogair Ind-sínigh le pobal iarmharach tíogar.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Hibridí ===
{{Tuilleadh Eolais|Hibridí Feilideacha|Hibrid Panthera}}

Is féidir le tíogair [[crosphórú]] le cait ''Panthera'' eile agus is amhlaidh atá déanta acu i ngéibheann. Is é an [[leogar]] toradh phóraithe an tíogair bhaininn agus an leoin fhirinn agus is é an [[tígleon]] toradh phóraithe an tíogair fhirinn agus an leoin bhaininn.&lt;ref name=&quot;Gabryś&quot;&gt;{{cite journal |year=|title=Interspecific hybrids of animals-in nature, breeding and science–a review|journal=Annals of Animal Science|volume=21|issue=2|pages=403–415|doi=10.2478/aoas-2020-0082|author=Gabryś, J.; Kij, B.; Kochan, J. &amp; Bugno-Poniewierska, M.|date=2021|url=https://doi.org/10.2478%2Faoas-2020-0082}}&lt;/ref&gt; Cuireann an t-athair leoin géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh ach tá géin chomhfhreagrach srianta an fháis ón tíogar bhaineann in easnamh sa mhéid is go bhfásann leogair i bhfad níos mó ná ceachtar de speicis na dtuismitheoirí. Ní chuireann an tíogar fireann géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh os a choinne sin cé go gcuireann an leon baineann géin srianta an fháis ar aghaidh; mar sin, bíonn tígleoin thart ar chomhmhéid lena dtuismitheoirí.&lt;ref name=&quot;imprinting&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Genomic Imprinting|url=https://learn.genetics.utah.edu/content/epigenetics/imprinting/|dátarochtana=2025-12-01|language=en|foilsitheoir=Genetic Science Learning Center, Utah}}&lt;/ref&gt; Toisc gur minic a fhorbraíonn siad éalanga ón bhroinn a mbaineann baol báis leo, glactar le pórú na hibridí mar nós neamheiticiúil.&lt;ref name=&quot;Gabryś&quot; /&gt;


== Cur síos ==
[[File:TigerSkelLyd1.png|thumb|left|Creatlach tíogair ó Royal Natural History Imleabhar 1 (1839)|alt=Drawing of tiger skeleton]]
Tá morfeolaíocht fheilíneach thipiciúil ag an tíogar a bhfuil corp matánach, cosa giorraithe, géaga tosaigh láidre, lapaí tosaigh leathana, ceann mór agus eireaball atá thart ar leathfhad an choirp eile i bhfad aige.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://academic.oup.com/mspecies/article-lookup/doi/10.2307/3504004|journal=Mammalian Species|date=1981|pages=1-8|issue=152|doi=10.2307/3504004|author=Mazák, V.|bibcode=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1981MamSp.152....1M|id=https://www.jstor.org/stable/3504004}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Sludskii|1992|p=98}} Tá cúig mhéar aige, [[drúchtchrobh]] ina measc sin, ar na cosa chun tosaigh agus ceithre cinn ar na cosa deiridh, a bhfuil crobha in-aistarraingthe atá fáiscthe agus cuartha ar féidir leo a bheith 10 cm i bhfad aige.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;{{sfn|Thapar|2004|p=26}} Tá a chuid cluasa cruinn agus tá mac imrisc cruinn ar na súile.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Críochnaíonn an smut i mbarr triantánach a bhfuil poncanna dubha beaga air dá mhéadaíonn a líon agus an tíogar ag dul in aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Combination of facial and nose features of Amur tigers to determine age|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12817|journal=Integrative Zoology|date=2025-01|issn=1749-4877|pages=186–198|volume=20|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12817|language=en|author=Caiping Zhao, Wenrui Dai, Qiang Liu, Dongqi Liu, Nathan James Roberts, Zhaoli Liu, Ming Gong, Hongkun Qiu, Changhai Liu, Dan Liu, Guangkai Ma, Guangshun Jiang}}&lt;/ref&gt; Tá blaosc an tíogair scafánta le réigiún tosaigh teoranta le [[Logall súile|logaill súile]] éilipseacha atá beag go comhréireach, [[Cnámh sróine|cnámha sróine]] fada agus cráiniam fadaithe le [[moing saighdeach]] mór.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá sé cosúil le blaosc an leoin ach tá difríocht ann idir an dá bhlaosc de bharr íochtar cuasach nó leacaithe an ghéill íochtair agus an tsrón atá níos faide.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá thart ar 30 fiacail atá sách scafánta ag an tíogar agus tá a [[Starrfhiacail|starrfhiacla]] cuartha ar na cinn is faide i measc na gcat agus iad 6.4-7.6 cm (2.5-3.0 or).&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;{{sfn|Thapar|2004|p=25}}  

Tá fad cheann-choirp an tíogair idir 1.4-2.8 m (4 tr 7 or - 9 tr 2 or) le heireaball atá 0.6-1.1 m (2 tr 0 or - 3 tr 7 or) agus seasann sé 0.8-1.1 m (2 tr 7 or - 3 tr 7 or) ag an ghualainn.&lt;ref name=&quot;Walker&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris (tiger)|url=https://books.google.com/books?id=T37sFCl43E8C&amp;pg=PA825|publisher=Baltimore: Johns Hopkins University Press|date=1999-07-29|language=en|author=Novak, R. M. &amp; Walker, E. P|journal=Walker's Mammals of the World|issue=6|pages=825-828}}&lt;/ref&gt; Is mó an tíogar Bheangál agus an tíogar Sumatrach de na speicis éagsúla.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Meánn tíogair Bheangál fhireannacha idir 200-260 kg (440-570 lb), agus meánn na baineannaigh idir 100-160 kg (220-250 lb); is lú na tiogair oileánacha de na speicis éagsúla, is cosúil gur de bharr [[abhcacht oileánach]] atá sé.&lt;ref name=&quot;Kitchener1999&quot; /&gt; Meánn tiogair Shumatracha fhireannacha idir 100-140 kg (220-310 lb) agus meánn na baineannaigh idir 75-110 kg (165-243 lb).&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;Sunquist, M. (2010). &quot;What is a Tiger? Ecology and Behaviour&quot; in {{Harvnb|Tilson|Nyhus|2010|lgh=19/34}}, lgh. 19−34&lt;/ref&gt; Meastar gurb é an tíogar an speiceas féilíneach beo is mó ar domhan; ach toisc go bhfuil difríocht mhór méide agus meáchain idir na pobail tíogar éagsúla, is féidir gur lú meánmheáchan an tíogair ná é an leoin, a fhad agus a bhíonn na tíogair is mo níos mó ná na leoin chosúla.&lt;ref name=&quot;Kitchener2009&quot; /&gt;

=== Fionnadh ===
[[Íomhá:Tiger_Stripes_(29808869755).jpg|alt=Close up of a tiger's fur|mion|Fionnadh an tíogair Amúraigh ar a chliathán (taobh)]]
Bíonn ribí gruaige gearra ar fhionnadh an tíogair de ghnáth, ar féidir a bheith chomh fada le 35 mm (1.4 or), ach is féidir le ribí gruaige an tíogair Amúraigh tuaisceart-chónaithigh fad de 105 mm (4.1 or) a shroicheadh. De ghnáth, is faide ribí gruaige an bhoilg ná iad na droma. Bíonn dlús a bhfionnaidh tanaí de ghnáth ach forbraíonn an tíogar Amúrach fionnadh geimhridh atá sách tiubh. Tá línte fionnaidh um aghaidh an tíogair agus guairí fada orthu, na fireannaigh ach go háirithe.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá [[Dath ainmhithe|dath]] flannbhuí air a athraíonn ó scothbhuí go ruánach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger: the ultimate guide|publisher=CDS books in association with Two brothers press|date=2004|location=New York|author=Valmik Thapar|url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up}}&lt;/ref&gt; Clúdaíonn fionnadh bán an t-íochtar ó cheann go heireaball, thar dromchla istigh na gcos agus codanna den aghaidh.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992|lgh=99-102}}, lgh. 99–102.&lt;/ref&gt; Tá spota bán feiceálach ar chúl na gcluasa atá timpeallaithe le fionnadh dubh.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Marcáiltear an tíogar le stríoca dubha nó dubhdhonna agus bíonn pátrún faoi leith ag chuile thíogar.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;Miquelle, D. &quot;Tiger&quot; in {{Harvnb|MacDonald|2001}}, lgh. 18-21&lt;/ref&gt; Bíonn na stríoca ingearach den chuid is mó ach amháin na cinn ar na géaga agus ar an chlár éadain a bhíonn cothrománach. Tá an chuid is mó díobh le feiceáil ar cúl agus is féidir leo ar an cholainn íochtar an bhoilg a shroicheadh. Go hiondúil, bíonn barr géar ar na stríoca agus is féidir leo scaradh óna chéile nó teacht le chéile arís eile. Is bandaí tiubha iad na stríoca eireabaill agus barrtar a dheireadh le dubh.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; 

Tá an tíogar ar cheann den bheagán speiceas cait a bhfuil stríoca orthu.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Why the leopard got its spots: relating pattern development to ecology in felids|url=https://royalsocietypublishing.org/rspb/article/278/1710/1373/73541/Why-the-leopard-got-its-spots-relating-pattern|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|date=2011-05-07|issn=0962-8452|pmc=3061134|pmid=20961899|pages=1373–1380|volume=278|issue=1710|doi=10.1098/rspb.2010.1734|language=en|author=William L. Allen, Innes C. Cuthill, Nicholas E. Scott-Samuel, Roland Baddeley}}&lt;/ref&gt; Tá stríoca ina mbuntáiste don [[Duaithníocht|nduaithníocht]] i bhfásra a bhfuil pátrúin ingearacha solais agus scátha iontu cosúil le crainnte, giolcaigh agus féir arda.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Adaptive Significance of Coloration in Mammals|url=https://academic.oup.com/bioscience/article/55/2/125-136/221478|journal=BioScience|date=2005|issn=0006-3568|pages=125-136|volume=55|issue=2|doi=10.1641/0006-3568(2005)055[0125:TASOCI]2.0.CO;2|language=en|author=Tim Caro}}&lt;/ref&gt; Tacaíonn staidéar [[anailís Fourier]] a léirigh go n-aontaíonn pátrúin stríoca na dtíogar lena dtimpeallacht leis an teoiric seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Zebra stripes and tiger stripes: the spatial frequency distribution of the pattern compared to that of the background is significant in display and crypsis|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=1987-12|pages=427–433|volume=32|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|language=en|author=D. Godfrey, J. N. Lythgoe, D. A. Rumball}}&lt;/ref&gt; Is féidir go gcabhraíonn a ndathú flannbhuí leo iad a cheilt fosta mar tá creach an tíogair [[Dathdhaille|dathdhall]], rud a chiallaíonn nach bhfeictear an tíogar ach mar rud glas eile laistigh den fhásra. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Optimizing colour for camouflage and visibility using deep learning: the effects of the environment and the observer's visual system|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsif.2019.0183|journal=Journal of The Royal Society Interface|date=2019-05|issn=1742-5689|pages=20190183|volume=16|issue=154|doi=10.1098/rsif.2019.0183|language=en|author=J. G. Fennell, L. Talas, R. J. Baddeley, I. C. Cuthill, N. E. Scott-Samuel}}&lt;/ref&gt;

==== Éagsúlacht datha ====
[[Íomhá:White_tiger_Nandankanan.jpeg|alt=White tiger with thickened stripes lying down|mion|[[Tíogar bán]] bréag-mhéilineach]]
Níl a leithéid de thrí [[Bithathraitheach datha|bhithathraitheach datha]] an tíogair Bheangál – sneachta-bhán an-neamhstríocach, bán agus órga – le fáil san fhiántas sa lá atá inniu ann mar gheall ar laghdú na bpobal fiáin tíogar ach faightear i bpobail i ngéibheann iad fós. Tá dath cúlra bán le stríoca [[séipia]]&lt;nowiki/&gt;dhonna ar an [[Tíogar bán|tíogar bhán]]. Tá dath bán-órga le stríoca ruadhonna ar an [[tíogar órga]]. Is morf le stríoca an-éadroma agus eireaball séipiadhonn-fháinneach é an tíogar sneachta-bhán. Is de thoradh [[tréith chúlaitheach uathshómach]] le [[Lócas (géinitic)|lócas]] bán agus lócas [[Géinitic fhionnaidh chait|leathanbhanda]] iad na morfaí bána agus órga faoi seach. Is de thoradh [[Polaigéin|polaigéinte]] le lócais bhána agus leathanbhanda é an bithathraitheach sneachta-bhán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The genetics of tiger pelage color variations|url=https://www.nature.com/articles/cr201732|journal=Cell Research|date=2017-07|issn=1001-0602|pmc=5518981|pmid=28281538|pages=954–957|volume=27|issue=7|doi=10.1038/cr.2017.32|language=en|author=Xiao Xu, Gui-Xin Dong, Anne Schmidt-Küntzel, Xue-Li Zhang, Yan Zhuang, Run Fang, Xin Sun, Xue-Song Hu, Tian-You Zhang, Han-Dong Yang, De-Lu Zhang, Laurie Marker, Zheng-Fan Jiang, Ruiqiang Li, Shu-Jin Luo}}&lt;/ref&gt; Tá tógáil an tíogair bháin an-chonspóideach mar níl siad úsáideach ó thaobh an chaomhnaithe de. Níl na géinte don mhorf datha seo ach ag 0.001% de thíogair fhiáine agus is é an t-[[ionphórú]] is cúis le ró-ionadaíocht an tíogair bháin i ngéibheann. Mar sin, má leanann an t-ionphórú seo ar aghaidh, tá an baol ann gurb iad [[ísliú ionphóraithe]] agus caillteanas na [[Inathraitheacht géinte|hinathraitheachta géinte]] i dtíogair i ngéibheann an toradh a bheidh ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Xavier, N.|date=2010|url=https://www.currentscience.ac.in/Volumes/99/07/0894.pdf|title=A new conservation policy needed for reintroduction of Bengal tiger-white|journal=Current Science|volume=99|issue=7|pages=894–895}}&lt;/ref&gt;

Tá taifid ann de thíogair bhréag-[[Méilineach|mhéilineacha]] le stríoca cónascaithe i [[Páirc Náisiúnta Simlipal|bPáirc Náisiúnta Simlipal]] agus i dtrí zú Indiacha; léirigh anailís [[Géineolaíocht phobail|géineolaíochta pobail]] de shamplaí tíogar Indiach go bhfaightear an [[Feinitíopa|féinitíopa]] seo mar thoradh ar [[Sóchán|shócháin]] ghéin [[aimínipeiptíodáis]] [[Próitéin thras-scannáin|thras-scannáin]]. Tá an gné seo ag 37% de phobal tíogair Shimlipal, rud a nasctar le [[leithlisiú géiniteach]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=High frequency of an otherwise rare phenotype in a small and isolated tiger population|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.2025273118|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2021-09-28|issn=0027-8424|pmc=8488692|pmid=34518374|volume=118|issue=39|doi=10.1073/pnas.2025273118|language=en|author=Vinay Sagar, Christopher B. Kaelin, Meghana Natesh, P. Anuradha Reddy, Rajesh K. Mohapatra, Himanshu Chhattani, Prachi Thatte, Srinivas Vaidyanathan, Suvankar Biswas, Supriya Bhatt, Shashi Paul, Yadavendradev V. Jhala, Mayank M. Verma, Bivash Pandav, Samrat Mondol, Gregory S. Barsh, Debabrata Swain, Uma Ramakrishnan}}&lt;/ref&gt;

== Dáileadh agus gnáthóg ==
[[Íomhá:Tigress_Anna_Savelevna_01.jpg|alt=Picture of tiger in forest at night|mion|Gaiste ceamara de thíogar Amúrach sa Rúis]]
Bhíodh cead a chosa ag an tíogar go stairiúil agus cónaí air ó oirthear na Tuirce, tuaisceart na hIaráine agus an Afganastáin go dtí an Áise Láir agus ón Phacastáin thuaidh trí [[Fo-ilchríoch na hIndia|fho-ilchríoch na hIndia]] agus an Ind-Sín go hoirdheisceart na Sibéire, Sumatra, Iáva agus Bailí.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Faoin bhliain 2022, ní raibh sé le fáil ach laistigh de 7% dá limistéar dáilte stairiúil agus bhí raon briste aige i bhfo-ilchríoch na hIndia, [[An Ind-Sín|leithinis na hInd-Síne]], Sumatra, oirthuaisceart na Síne agus [[Cianoirthear na Rúise]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Faoin bhliain 2020, bhí an t-achar is mó den ghnáthóg tíogair dhomhanda ag an India le 300,508 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (116,027 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) á leanúint ag an Rúis le 195,819 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (75,606 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Range-wide trends in tiger conservation landscapes, 2001 - 2020|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1191280/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1191280|author=Sanderson, E. W.; Miquelle, D. G.; Fisher, K.; Harihar, A.; Clark, C.; Moy, J.; Potapov, P.; Robinson, N.; Royte, L.; Sampson, D.; Sanderlin, J.; Yackulic, C. B.; Belecky, M.; Breitenmoser, U.; Breitenmoser-Würsten, C.; Chanchani, P.; Chapman, S.; Deomurari, A.; Duangchantrasiri, S.; Facchini, E.; Gray, T. N. E.; Goodrich, J.; Hunter, L.; Linkie, M.; Marthy, W.; Rasphone, A.; Roy, S.; Sittibal, D.; Tempa, T.; Umponjan, M. &amp; Wood, K.}}&lt;/ref&gt;

Tá cónaí ar an tíogar i ngnáthóga foraoise den chuid is mó agus is ainmhí an-sholúbtha é.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Léiríonn taifid ón Áise Láir gur chuir sé faoi i bhforaoisí abhann [[Tugay]] agus foraoisí cnoic agus ísilchríche sa [[Réigiún Chugais|Chugais]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lgh.&amp;#x20;108–112&lt;/ref&gt; I réigiún [[Amur (abhainn)|Amur-Ussuri]] na Rúise agus na Síne, cuireann sé faoi i [[Péine Chóiréach|bpéine Chóiréach]] agus i [[Foraois leathanduilleach agus mheasctha mheasartha|bhforaoisí leathanduilleacha agus measctha measartha]]; feidhmíonn [[Foraois abhann|foraoisí abhann]] mar phasáistí [[Scaipeadh bitheolaíoch|scaipthe]] a chuireann bia agus uisce ar fáil do thíogair agus a gcreach mar aon.&lt;ref&gt;Miquelle, D. G.; Smirnov, E. N.; Merrill, T. W.; Myslenkov, A. E.; Quigley, H.; Hornocker, M. G. &amp; Schleyer, B. (1999). &quot;Hierarchical spatial analysis of Amur tiger relationships to habitat and prey&quot; in {{Harvnb|Seidenstecker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 71-99&lt;/ref&gt; Faightear i [[Foraois leathanduilleach thais thrópaiceach agus fhothrópaiceach|bhforaoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fo-thrópaiceacha]], foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha, [[Foraois shíorghlasa thais thrópaiceach|foraoisí síorghlasa taise trópaiceacha]], [[Foraois thirim thrópaiceach|foraoisí tirime trópaiceacha]], [[Má thuiltrí|mánna tuiltrí]] agus sna [[Foraois mhangróbh|foraoisí mangróbh]] sna [[Sundarbans]] é go príomhá ar fho-ilchríoch na hIndia.&lt;ref&gt;Wikramanayake, E. D.; Dinerstein, E.; Robinson, J. G.; Karanth, K. U.; Rabinowitz, A.; Olson, D.; Mathew, T.; Hedao, P.; Connor, M.; Hemley, G. &amp; Bolze, D. (1999). &quot;Where can tigers live in the future? A framework for identifying high-priority areas for the conservation of tigers in the wild&quot; in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 265-267&lt;/ref&gt; In [[Oirthear na Himiléithe]], taifeadadh i [[Foraois mheasartha|bhforaoisí measartha]] sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] é ar airde de 4,200 m (13,800 tr), agus in oirdheaisceart na [[An Tibéid|Tibéide]] sna [[Cnoic Mishmi]] ar airde de 3,630 m (11,910 tr) agus i [[Contae Mêdog|gContae Mêdog]] ar airde de 3,139 m (10,299 tr).&lt;ref&gt;Jigme, K. &amp; Tharchen, L. (2012). &quot;Camera-trap records of tigers at high altitudes in Bhutan&quot;. ''Cat News'' (56): 14–15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=First photographic record of tiger presence at higher elevations of the Mishmi Hills in the Eastern Himalayan Biodiversity Hotspot, Arunachal Pradesh, India|url=https://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/4381|journal=Journal of Threatened Taxa|date=2018|issn=0974-7907|pages=12833–12836|volume=10|issue=13|doi=10.11609/jott.4381.10.13.12833-12836|author=Adhikarimayum, A. S. &amp; Gopi, G. V.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger reappearance in Medog highlights the conservation values of the region for this apex predator|url=https://www.zoores.ac.cn/en/article/doi/10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|journal=Zoological Research|date=2023|issn=2095-8137|pmc=10415778|pmid=37464931|pages=747–749|volume=44|issue=4|doi=10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|language=en|author=Li, X. Y.; Hu, W. Q.; Wang, H. J. &amp; Jiang, X. L.}}&lt;/ref&gt; Cuireann sé faoi i bhforaoisí [[duillsilteach]] agus [[Planda síorghlas|síorghlasa]] sa Téalainn.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=How many tigers Panthera tigris are there in Huai Kha Khaeng Wildlife Sanctuary, Thailand? An estimate using photographic capture-recapture sampling|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605307414107/type/journal_article|journal=Oryx|date=2007|issn=0030-6053|pages=447–453|volume=41|issue=4|doi=10.1017/S0030605307414107|language=en|author=Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Karanth, K. U.; Nichols, J. D. &amp; Kumar, N. S.}}&lt;/ref&gt; In Sumatra, faightear i [[Foraois sheascainn mhóna|bhforaoisí seascainn móna]] ilchríche agus i [[Foraois Montane|bhforaoisí Montane]] garbha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Population Status of a Cryptic Top Predator: An Island-Wide Assessment of Tigers in Sumatran Rainforests|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0025931|journal=PLoS ONE|date=2011|issn=1932-6203|pmc=3206793|pmid=22087218|pages=e25931|volume=6|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0025931|language=en|author=Wibisono, H. T.; Linkie, M.; Guillera-Arroita, G.; Smith, J. A.; Sunarto; Pusarini, W.; Asriadi; Baroto, P.; Brickle, N.; Dinata, Y.; Gemita, E.; Gunaryadi, D.; Haidir, I. A. &amp; Herwansyah}}&lt;/ref&gt;

=== Dlús pobail ===

Nocht [[Gaiste ceamara|gaistí ceamara]] le linn 2010-2015 i bhforaois dhuillsilteach agus phéine fho-thrópaiceach na [[Páirc Náisiúnta Jim Corbett|Páirce Náisiúnta Jim Corbett]] i dtuaisceart na hIndia go bhfuil [[Dlús daonra|dlús pobail]] tíogair seasmhach de 12-17 n-indibhid in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) laistigh de limistéar 521 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (201 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a high‐density tiger population and its implications for tiger recovery|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1365-2664.13410|journal=Journal of Applied Ecology|date=2019|issn=0021-8901|pages=1725–1740|volume=56|issue=7|doi=10.1111/1365-2664.13410|language=en|author=Bisht, S.; Banerjee, S.; Qureshi, Q. &amp; Jhala, Y.}}&lt;/ref&gt; I dtuaisceart Mhaenmar, measadh dlús pobail tíogair sa limistéar samplála, a raibh thart ar 3,250 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (1,250 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) d'fhoraois leathanduilleach thrópaiceach agus féarthalamh ann, a bheith idir 0.21–0.44 tíogair in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) faoin bhliain 2009.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Estimating abundance with sparse data: tigers in northern Myanmar|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s10144-008-0093-5|journal=Population Ecology|date=2009|issn=1438-3896|pages=115–121|volume=51|issue=1|doi=10.1007/s10144-008-0093-5|language=en|author=Lynam, A. J.; Rabinowitz, A.; Myint, T.; Maung, M.; Latt, K. T. &amp; Po, S. H. T.}}&lt;/ref&gt; Measadh go bhfuil an dlús pobail i bhforaoisí leath-shíorghlasa agus duillsilteacha measctha [[Anaclann Fiadhúlra Huai Kha Khaeng]] na Téalainne thart ar 2.01 thíogar in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;); le linn na 1970idí agus 1980idí, tharla [[lománaíocht]] agus póitseáil sna [[Páirc Náisiúnta Mae Wong|Páirceanna Náisiúnta Mae Wong]] agus [[Páirc Náisiúnta Khlong Lan|Khlong Lan]] in aice láimhe, áit a measadh an dlús pobail a bheith i bhfad níos ísle, gan ach 0.359 tíogair in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) faoin bhliain 2016.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger density, movements, and immigration outside of a tiger source site in Thailand|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.560|journal=Conservation Science and Practice|date=2021|issn=2578-4854|volume=3|issue=12|doi=10.1111/csp2.560|language=en|author=Phumanee, W.; Steinmetz, R.; Phoonjampa, R.; Weingdow, S.; Phokamanee, S.; Bhumpakphan, N. &amp; Savini, T.}}&lt;/ref&gt; Measadh an dlús pobail i bhforaoisí [[Dipterocarpaceae|dipterocarp]] agus montane i dtuaisceart na Malaeise a bheith thart ar 1.47–2.43 thíogar fhásta in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) i bPáirc Stáit Belum Ríoga, ach 0.3–0.92 tíogair fhásta a bheith ann in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) in [[Anaclann Foraoise Temengor]], áit atá gan chosaint a mbíonn lománaíocht ar siúl [[Lománaíocht roghnaitheach|ar bhonn roghnaitheach]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conserving tigers in Malaysia: A science-driven approach for eliciting conservation policy change|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714005035|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=18–26|volume=184|doi=10.1016/j.biocon.2014.12.024|language=en|author=Rayan, D. M. &amp; Linkie, M.}}&lt;/ref&gt;

== Iompar agus éiceolaíocht ==
[[Íomhá:Tigerwater_edit2.jpg|alt=Tiger in water|mion|Tíogar ag folcadh]]
Léiríonn sonraí ghaistí ceamara go seachnaíonn tíogair i [[Páirc Náisiúnta Chitwan|bPáirc Náisiúnta Chitwan]] áiteanna a ghnáthaíonn daoine agus gur gníomhaí a bhíonn siad san oíche ná sa ló.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coexistence between wildlife and humans at fine spatial scales|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1210490109|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2012|issn=0027-8424|pmc=3458348|pmid=22949642|pages=15360–15365|volume=109|issue=38|doi=10.1073/pnas.1210490109|language=en|author=Carter, N. H.; Shrestha, B. K.; Karki, J. B.; Pradhan, N. M. B. &amp; Liu, J.}}&lt;/ref&gt; Ba ghníomhaí sé thíogar a raibh coiléir raidió orthu ó bhreacadh an lae go dtí go luath ar maidin agus a mbuaic á sroicheadh thart ar a 7:00 a chlog ar maidin i [[Páirc Náisiúnta Sundarbans|bPáirc Náisiúnta Sundarbans]]. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ranging, Activity and Habitat Use by Tigers in the Mangrove Forests of the Sundarban|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0152119|journal=PLOS ONE|date=2016|issn=1932-6203|pmc=4822765|pmid=27049644|pages=e0152119|volume=11|issue=4|doi=10.1371/journal.pone.0152119|language=en|author=Naha, D.; Jhala, Y. V.; Qureshi, Q.; Roy, M.; Sankar, K. &amp; Gopal, R.}}&lt;/ref&gt; Nocht suirbhé gaiste ceamara trí bliana i bhfad i [[Páirc Náisiúnta Shuklaphanta|bPáirc Náisiúnta Shuklaphanta]] gur ghníomhaí na tíogair ó chrónú go dtí lár na hoíche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coexisting large carnivores: spatial relationships of tigers and leopards and their prey in a prey-rich area in lowland Nepal|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/11956860.2018.1491512|journal=Écoscience|date=2019|issn=1195-6860|pages=1–9|volume=26|issue=1|doi=10.1080/11956860.2018.1491512|language=en|author=Pokheral, C. P. &amp; Wegge, P.}}&lt;/ref&gt; In oirthuaisceart na Síne, bhí tíogair ina [[Ainmhí clapsholais|n-ainmhithe clapsholais]] agus iad gníomhach le linn na hóiche agus a gcuid gníomhaíochtaí ag baint a mbuaic amach ar bhreacadh an lae agus ar chrónú na hoíche; bhíodar gníomhach ag nach mór an t-am céanna agus a bhí a gcuid creiche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Do prey availability, human disturbance and habitat structure drive the daily activity patterns of Amur tigers ( Panthera tigris altaica )?|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jzo.12622|journal=Journal of Zoology|date=2019|issn=0952-8369|pages=131–140|volume=307|issue=2|doi=10.1111/jzo.12622|language=en|author=H. Yang, S. Han, B. Xie, P. Mou, X. Kou, T. Wang, J. Ge, L. Feng}}&lt;/ref&gt; 

Is snámhaí cumhachtach é an tíogar a théann trasna aibhneacha atá chomh leathan le 8 km (5.0 mi) go héasca; tumann sé é féin san uisce ar laethanta teo ach go háirithe.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Go ginearálta, níl a scileanna dreaptha crainn chomh cumasach agus atáthar i gcait eile de bharr a mhéide, ach déanann coileáin faoi 16 mhí amhlaidh go rialta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 26, 64–66&lt;/ref&gt; Taifeadadh tíogar fásta ar dhreapadh dó 10 m (33 tr) suas [[crann pipal]] mín.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

=== Scaradh sóisialta ===
Maireann tíogair fhásta saolta aonaracha laistigh dá [[Raon baile (ainmhí)|raonta baile]] nó dá [[Dúiche (ainmhí)|ndúichí]] den chuid is mó, dá bhraitheann a méid ar fhlúirse a gcreiche, ar na láithreacha tíreolaíocha agus ar ghnéas na hindibhide féin. Cosaíonn fireannaigh agus baineannaigh a raonta baile ar thíogair an ghnéis chéanna agus cuimsíonn raon baile na bhfireannach iad roinnt baineannach mar aon.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Bhí raonta baile de 10.6 agus 14.1 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (4.1 agus 5.4 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag dhá bhaineannach sna [[Sundarbans]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Female tiger Panthera tigris home range size in the Bangladesh Sundarbans: the value of this mangrove ecosystem for the species’ conservation|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605310001456/type/journal_article|journal=Oryx|date=2011|issn=0030-6053|pages=125–128|volume=45|issue=1|doi=10.1017/S0030605310001456|language=en|author=Barlow, A. C. D.; Smith, J. L. D.; Ahmad, I. U.; Hossain, A. N. M.; Rahman, M. &amp; Howlader, A.}}&lt;/ref&gt; D'athraigh raonta baile cúig bhaineannach athbhunaithe in [[Anaclann Tíogair Panna]] ó 53–67 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (20–26 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa gheimhreadh go 55–60 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (21–23 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tsamhradh agus 46–94 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (18–36 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) le linn an [[Monsún|mhonsúin]]; bhí raonta baile móra 84–147 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32–57 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag trí fhireannach sa gheimhreadh, 82–98 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32–38 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tsamhradh agus 81–118 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (31–46 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) le linn shéasúir an mhonsúin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Movement and home range characteristics of reintroduced tiger (Panthera tigris) population in Panna Tiger Reserve, central India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-016-1026-9|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2016|issn=1612-4642|pages=537–547|volume=62|issue=5|doi=10.1007/s10344-016-1026-9|language=en|author=Sarkar, M. S.; Ramesh, K.; Johnson, J. A.; Sen, S.; Nigam, P.; Gupta, S. K.; Murthy, R. S. &amp; Saha, G. K.}}&lt;/ref&gt; I [[Tearmann Bithsféir Sikhote-Alin|dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin]], bhí raonta baile de 248–520 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (96–201 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag 14 bhaineannach agus de 847–1,923 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (327–742 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag cúig fhireannach a chuimsigh raonta baile chúig bhaineannach ar an uasmhéid.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Spatial structure of Amur (Siberian) tigers ( Panthera tigris altaica ) on Sikhote-Alin Biosphere Zapovednik, Russia|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/09-MAMM-A-293.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2010|issn=0022-2372|pages=737–748|volume=91|issue=3|doi=10.1644/09-MAMM-A-293.1|language=en|author=Goodrich, J. M.; Miquelle, D. G.; Smirnov, E. M.; Kerley, L. L.; Quigley, H. B. &amp; Hornocker, M. G.}}&lt;/ref&gt; Nuair a bhíodh coileáin de cheithre mhí d'aois ag tíogair bhaineanna sa tearmann chéanna, laghdóidís a raonta baile ionas go bhféadfaidís fanacht i ngar dá n-óga agus d'ardóidís a raonta baile de réir a chéile go dtí go mbeadh a n-óga 13–18 mí d'aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The influence of reproductive status on home range size and spatial dynamics of female Amur tigers|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-020-00547-2|journal=Mammal Research|date=2021|issn=2199-2401|pages=83–94|volume=66|issue=1|doi=10.1007/s13364-020-00547-2|language=en|author=Klevtcova, A. V.; Miquelle, D. G.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. V. &amp; Goodrich, J. M.}}&lt;/ref&gt;

{{fráma íomhá|caption=[[Tíogar Bheangál|Tíogair Bheangál]] ag spraeáil múin (thuas) agus ag cuimilt de chrann chun a dhúiche a mharcáil|content={{CSS image crop
|Image = Tiger spray marking. DavidRaju 1.jpg
|bSize = 300
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 30
}}{{CSS image crop
|Image = Bijili (A tiger in Ranthambore National Park, 2016) 1.jpg
|bSize = 150
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 0
}}|width=150}}

Is speiceas é an tíogar a théann ar rith i bhfad i gcéin agus a scaipeann thar fhaid suas le 650 km (400 mi) chun pobail tíogair in áiteanna eile a bhaint amach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Connectivity of Tiger (Panthera tigris) Populations in the Human-Influenced Forest Mosaic of Central India|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0077980|journal=PLoS ONE|date=2013|issn=1932-6203|pmc=3819329|pmid=24223132|pages=e77980|volume=8|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0077980|language=en|author=Joshi, A.; Vaidyanathan, S.; Mondol, S.; Edgaonkar, A. &amp; Ramakrishnan, U.}}&lt;/ref&gt; Socraíonn tíogair bhaineanna óga a gcéad raonta baile i ngar dóibh a máithreacha ach déanann na tíogair fhireanna imirce níos faide amach ná a macasamhail bhaineann.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 76.&lt;/ref&gt; Scaip ceithre thíogar baineanna a raibh [[Coiléar raidió|coiléir raidió]] orthu amach idir 0 agus 43.2 km (0.0 agus 26.8 mi) agus 10 dtíogar fhireanna idir 9.5 agus 65.7 km (5.9 agus 40.8 mi) i bPáirc Náisiúnta Chitwan.&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Role of Dispersal in Structuring the Chitwan Tiger Population|url=https://brill.com/view/journals/beh/124/3-4/article-p165_1.xml|journal=Behaviour|date=1993|issn=0005-7959|pages=165–195|volume=124|issue=3-4|doi=10.1163/156853993X00560|author=Smith, J. L. D.}}&lt;/ref&gt; Cónaíonn fo-aosach fireann mar fhánaí i raon baile thíogair fhirinn eile go dtí go bhfuil sé níos sine agus láidir go leor chun dúshlán an fhireannaigh chónaithigh a thabhairt.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 54–55.

&lt;/ref&gt; Marcálann tíogair a raonta baile trí [[Spraeáil múin|mhún a spraeáil]] ar fhásra agus chlocha, crúbáil nó [[cuimilt bholaidh]] a dhéanamh ar chrainnte agus conair a mharcáil le [[faecas]], táil [[Faireog tóna|fhaireog tóna]] agus scrabhanna talúna.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Chemical Characterization of Territorial Marking Fluid of Male Bengal Tiger, Panthera tigris|url=http://link.springer.com/10.1007/s10886-008-9462-y|journal=Journal of Chemical Ecology|date=2008|issn=0098-0331|pages=659–671|volume=34|issue=5|doi=10.1007/s10886-008-9462-y|language=en|author=Burger, B. V.; Viviers, M. Z.; Bekker, J. P. I.; Roux, M.; Fish, N.; Fourie, W. B. &amp; Weibchen, G.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Scent marking in free-ranging tigers,Panthera tigris|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0003347289900018|journal=Animal Behaviour|date=1989|pages=1–10|volume=37|doi=10.1016/0003-3472(89)90001-8|language=en|author=Smith, J. L. D.; McDougal, C. &amp; Miquelle, D.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 105.&lt;/ref&gt; Ligeann cuimilt bholaidh d'indibhid eolas a fháil amach faoi aitheantas tíogair eile. Is minic a ghlactar seilbh ar raonta baile a fhágtar gan úinéir laistigh de laethanta nó de sheachtainí, go háirithe nuair a fhaigheann an t‑úinéir bás.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Bíonn tíogair bhaineanna níos fulangaí i leith bhaineannaigh eile laistigh dá raonta baile ná mar a bhíonn tíogair fhireann do fhireannaigh eile, ós rud é nach mbíonn fireannaigh caoinfhulangach de ghnáth. Réitítear aighnis trí imeaglú seachas trí throid go hiondúil. Mar sin féin, féadfaidh fireannach glacadh le híochtarán ina raon nuair a bhíonn [[Ceannasacht|an lámh in uachtar]] aige, fad nach dtagann an t-íochtaran róghar dó. Baineann na haighnis is fíochmhaire le dhá thíogar fireanna atá in iomaíocht lena chéile nuair atá baineannach in [[éastras]] sa cheantar.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 85–86.&lt;/ref&gt; Bíonn tíogair níos sóisialta timpeall ar chreach nó ag conablach creiche. Roinnfidh tíogar fireann conablach leis na baineannaigh agus na coileáin laistigh dá raon baile uaireanta agus, murab ionann agus leoin fhireanna, ligfidh sé dóibh beathú sula gcríochnaíonn sé féin ag ithe. Mar sin féin, bíonn baineannaigh níos teannasaí nuair a bhuaileann siad le baineannaigh eile ag conablach creiche.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 244–251.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 89.&lt;/ref&gt;

=== Cumarsáid ===
Le linn teagmhálacha cairdiúla agus chun ceangail shóisialta a neartú, [[Bunting (iompar ainmhí)|cuimlíonn tíogair a gcoirp]] in aghaidh a chéile.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 262–263.&lt;/ref&gt; Áirítear ar a ngothaí gnúise an &quot;bagairt chosanta&quot;, ina mbíonn an aghaidh rocach, na fiacla nochtaithe, na cluasa tarraingthe siar agus na mic imrisc méadaithe.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 263.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Taispeánann fireannaigh agus baineannaigh araon [[freagairt flehmen]], gruaim shainiúil ina gcuirtear strainc ar na liopaí, nuair a bholann siad marcálacha fuail. Úsáideann fireannaigh an fhreagairt flehmen chun marcálacha a fhágann tíogair bhaineanna atá in éastras a bhrath.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Bogann tíogair a gcuid cluasa chun na spotaí bána atá ar a gcúl a thaispeáint, go háirithe le linn teagmhálacha ionsaitheacha agus idir máithreacha agus coileáin.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Panthera tigris (Linnaeus, 1758)|publisher=University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-77999-7.|date=2002|location=Chicago|author=Sunquist, M. E. &amp; Sunquist, F.|url=https://books.google.com/books?id=IF8nDwAAQBAJ&amp;pg=PA320|journal=Wild Cats of the World|pages=343–372}}&lt;/ref&gt; Úsáideann siad a n-eireabaill chomh maith chun a ngiúmar a chur in iúl. Chun croíúlacht a thaispeáint, cuirtear an t‑eireaball ag gobadh aníos agus luascann sé go mall. Nuair a bhíonn tíogar imníoch nó aireach, íslíonn sé a eireaball nó luascann sé ó thaobh go taobh é. Nuair atá sé socair, crochtar an t‑eireaball go híseal.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 29.&lt;/ref&gt;

De ghnáth bíonn tíogair ciúin, ach tá siad in ann réimse leathan glórtha a dhéanamh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 256.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 99.&lt;/ref&gt; Ligeann siad búir astu chun a láithreacht a chur in iúl do thíogair eile thar achair fhada. Brúitear an fhuaim seo amach trí bhéal oscailte agus é ag dúnadh, agus is féidir í a chloisteáil suas le 3 km (1.9 mi) ar shiúl. Ligeann siad búir astu cúpla uair i ndiaidh a chéile agus freagraíonn tíogair eile ar an bhealach chéanna. Ligeann siad búir astu le linn cúplála fosta agus úsáidfidh máthair búir chun glaoch ar a coileáin. Nuair a bhíonn teannas orthu, ligeann tíogair sian astu, fuaim atá cosúil le búir ach atá níos boige agus a dhéantar nuair atá an béal dúnta go páirteach ar a laghad. Is féidir an sian seo a chloisteáil suas le 400 m (1,300 tr) ar shiúl.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 258–261.&lt;/ref&gt; Le linn teagmhálacha ionsaitheacha, cloistear [[drantán]], [[Drannadh|drannach]] agus siosadh.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 261.&lt;/ref&gt; Scaoiltear &quot;búir chasachtach&quot; nó &quot;drannadh casachtach&quot; amach trí bhéal oscailte agus fiacla nochtaithe.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; I gcúinsí níos cairdiúla, déanann tíogair ''[[prusten]]'', fuaim shéimh shrannach ísealmhinicíochta atá cosúil le [[crónán]] na gcat beag.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Peters, G. &amp; Tonkin-Leyhausen, B. A.|date=1999|title=Evolution of acoustic communication signals of mammals: Friendly close-range vocalizations in Felidae (Carnivora)|journal=Journal of Mammalian Evolution|volume=6|issue=2|doi=10.1023/A:1020620121416|pages=129–159|location=|publisher=S2CID 25252052}}&lt;/ref&gt; Déanann máithreacha cumarsáid lena gcoileáin trí ghnúsacht, agus freagraíonn na coileáin le [[meamhlach]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 257–258.&lt;/ref&gt; Nuair a bhaintear geit astu, déanann siad fuaim ghearr cosúil le &quot;bhuf&quot;. Déanann siad fuaim &quot;pok&quot; mar a bheadh fia ann, ar chúiseanna nach bhfuil soiléir; is minice a chloistear í ag conablaigh chreiche, áfach.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 256–258.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 62.&lt;/ref&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Íomhá:Panthera_tigris_altaica_28_-_Buffalo_Zoo_(1).jpg|alt=Image of tiger barring teeth|Tíogar Amúrach ag nochtadh a chuid fiacla mar chomhartha ionsaitheachta
Íomhá:Sumatran_tiger_(Panthera_tigris_sumatrae)_vocalising.webm|alt=Video of tiger roaring at a zoo|[[Tíogar Sumatrach]] i ngéibheann ag búireadh
Íomhá:439280_schots_angry-tiger.wav|Tíogar i gcás ag drantú agus ag drannadh
&lt;/gallery&gt;

=== Seilg agus aiste bia ===
[[Íomhá:RANTHAMBORE_TIGER_RESERVE.jpg|alt=Tiger attacking a sambar deer from behind, pulling on its back|mion|Tíogar Bheangál ag ionsaí [[fia sambar]] in [[Anaclann Tíogair Ranthambore]]]]
Is [[feoiliteoir]] agus [[forchreachadóir]] é an tíogar. Glactar leis gurb iad [[Líonmhaireacht (éiceolaíocht)|líonmhaireacht]] agus meáchan coirp na speiceas creiche is príomhchritéir do rogha creiche an tíogair, laistigh agus lasmuigh de thearmainn chosanta mar aon.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=What drives prey selection? Assessment of Tiger ( Panthera tigris ) food habits across the Terai-Arc Landscape, India|url=https://academic.oup.com/jmammal/article/104/6/1302/7241439|journal=Journal of Mammalogy|date=2023|issn=0022-2372|pages=1302–1316|volume=104|issue=6|doi=10.1093/jmammal/gyad069|language=en|author=Biswas, S.; Kumar, S.; Bandhopadhyay, M.; Patel, S. K.; Lyngdoh, S.; Pandav, B. &amp; Mondol, S.}}&lt;/ref&gt; Beathaítear iad ar [[Crúbach|chrúbaigh]] mór- agus meán-mhéideacha cosúil le [[fia sambar]], [[vaipítí Manchúrach]], [[fia eanaigh]], [[gár]] agus [[torc allta]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Prey preferences of the tiger Panthera tigris|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|journal=Journal of Zoology|date=2012|issn=0952-8369|pages=221–231|volume=286|issue=3|doi=10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|language=en|author=Hayward, M. W.; Jędrzejewski, W. &amp; Jędrzejewska, B.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The effects of prey depletion on dietary niches of sympatric apex predators in Southeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12461|journal=Integrative Zoology|date=2021|issn=1749-4877|pages=19–32|volume=16|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12461|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N.; Intanajitjuy, P.; Inrueang, P. &amp; Prempree, K.|pmid=32627329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Prey selection by the Indian tiger (Panthera tigris tigris) outside protected areas in Indias Western Ghats: implications for conservation|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352249622000507|journal=Food Webs|date=2023|pages=e00268|volume=34|doi=10.1016/j.fooweb.2022.e00268|language=en|author=Variar, A. S.; Anoop, N. R.; Komire, S.; Vinayan, P. A.; Sujin, N. S.; Raj, A. &amp; Prasadan, P. K.}}&lt;/ref&gt; Is creachadóir faille é i leith speicis níos lú cosúil le [[Moncaí|moncaithe]], [[Péacóg|péacóga]] agus éin thalamh-bhunaithe eile, [[Torcán craobhach|torcáin chraobhaigh]] agus éisc.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Tá corrthaifid ar ionsaithe ar [[Eilifint Áiseach|eilifíntí Áiseacha]] agus [[Srónbheannach Indiach|srónbheannaigh Indiacha]] fosta.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Tiger ecology and conservation in the Indian subcontinent|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=100|issue=2 &amp; 3|pages=169–189|url=https://repository.ias.ac.in/89489/1/50p.pdf|author=Karanth, K. U.|date=2003}}&lt;/ref&gt; Níos minice a chreachann tíogair a n-óga atá níos leochailí, áfach.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Estimation of tiger densities in India using photographic captures and recaptures|journal=Ecology|volume=79|issue=8|pages=2852–2862|doi=10.1890/0012-9658(1998)079[2852:EOTDII]2.0.CO;2|jstor=176521|url=http://erepo.usiu.ac.ke/bitstream/handle/11732/758/Estimation%20of%20tiger%20densities%20in%20India%20using%20photographic%20captures%20and%20recaptures.pdf?sequence=4&amp;isAllowed=y|author=Karanth, K. U. &amp; Nichols, J. D.|date=1998|accessdate=16 Nollaig 2021}}&lt;/ref&gt; Beathaíonn siad ar bheostoc agus ar mhadraí i ngar do lonnaíochta in amanna.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Caitheann tíogair fásra, torthaí agus mianraí ó am go chéile ar mhaithe le snáithín cothaithe agus forlíonadh.&lt;ref name=&quot;Perry&quot;&gt;{{cite book|author=Perry, R.|title=The World of the Tiger|publisher=Cassell. ASIN B0007DU2IU|pages=133–134|date=1965|location=Londain}}&lt;/ref&gt;

Foghlaimíonn tíogair an dóigh le bheith ag creachadh dá máithreacha, ach is féidir gur cumas inbheirthe atá sa chreachadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hunting performance of captive-born South China tigers (Panthera tigris amoyensis) on free-ranging prey and implications for their reintroduction|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320715300987|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=57–64|volume=192|doi=10.1016/j.biocon.2015.09.007|language=en|author=Fàbregas, M. C.; Fosgate, G. T. &amp; Koehler, G. M.}}&lt;/ref&gt; Maraíonn siad go seachtainiúil go tipiciúil ag brath ar mhéid na gcreach ach caithfidh máithreacha amhail a dhéanamh níos minice.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Seilgeann teaghlaigh le chéile nuair a bhíonn na coileáin sean go leor. &lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 63.&lt;/ref&gt; Baineann siad úsáid as cumas a radhairc agus n-éisteachta chun creach a chuardach.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 284–285.&lt;/ref&gt; Fanfaidh tíogar ag poll uisce go dtí go dtagann creach thart, go háirithe ar laethanta samhraidh teo.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 288.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 120.&lt;/ref&gt; Is creachadóir luíocháin é agus cromann sé lena cheann go híseal, á cheilt san fhásra, nuair a théann sé i dtreo creiche. Malartaíonn sé idir bhogadh ar aghaidh agus fhanacht socair. Is féidir le tíogar dul ina chodladh agus fanacht san áit chéanna chomh fada le lá agus é ag feitheamh ar chreach sula ndéanann sé ionsaí nuair atá a chuid chreiche gar dó,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 119–120, 122.&lt;/ref&gt; laistigh de 30 m (98 tr) de ghnáth.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Má fheiceann an chreach é roimhe sin, ní théann an cat sa tóir uirthi a thuilleadh.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; Is féidir le tíogar imeacht de ráib ar luas de 56 km/h (35 mph);&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 287.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 23.&lt;/ref&gt; ní reathaí fadraon é an tíogar agus géillfidh sé má sháraíonn a chreach thar achar áirithe é.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;
[[Íomhá:Tiger's_killing_wild_boar.jpg|alt=Two tigers attacking a boar|deas|mion|Dhá thíogar Bheangál ag ionsaí [[torc allta]] in [[Anaclann Tíogair Kanha]]]]
Ionsaíonn an tíogar ó chúl nó leis na taobhanna agus déanann sé iarracht a íobartach a chur dá chothrom. Faigheann sé greim ar a chreach lena ghéaga tosaigh, ag lúbadh agus ag casadh le linn na streachailte chun é a tharraingt síos chuig an talamh. Beireann an tíogar [[Greim scornaigh|greim ar scornach]] a íobartaigh go dtí go [[Tachtadh|dtachtar]] chun báis é.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 121.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 295.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 24.&lt;/ref&gt; Tá fórsa greime meánach ag barr na starrfhiacla de 1234.3 [[niútan]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Canine morphology in the larger Felidae: implications for feeding ecology|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=2007|pages=573–592|volume=91|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|language=en|author=Christiansen, P.}}&lt;/ref&gt; Is féidir leis an tíogair adharca, beanna, starrfhiacla agus crúba a sheachaint le greim scornaí.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 295–296.&lt;/ref&gt; Is marfóirí solúbtha iad tíogair ar féidir úsáid a bhaint as modhanna maraithe eile amhail scornacha a stróiceadh nó muiníl a bhriseadh. Fágtar creach mhór faoi mhíchumas de bharr greim ar chúl na speire a ghearrann an teannán. Is féidir buille ó na lapa móra [[Buabhall uisce|buabhaill uisce]] a stiúdadh nó fiú a mblaoscanna an a bhriseadh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 126.&lt;/ref&gt; Maraíonn siad creach bheag le greim de dhroim an mhuiníl nó an chinn.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 289.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Meastar [[ráta ratha]] tíogar seilge a bheith chomh híseal le 5% nó chomh hard le 50%. Gortaíonn nó maraíonn creach mhór nó chontúirteach cosúil le gáir, buabhaill agus toirc iad ó am go chéile.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Bogann tíogair a gcreach go háit phríobháideach a bhfuil fásra thart uirthi nach bhfuil níos faide ná 183 m (600 tr) uathu go tipiciúil ach tá taifid de thíogair a bhog a gcreach chomh fada le 549 m (1,801 tr). Tá siad chomh láidir sin gur féidir leo conablach buabhaill uisce a tharraingt ar feadh achair fhada. Tógann siad sos ar feadh tamaill sula n-itheann siad agus is féidir leo oiread agus 50 kg (110 lb) feola a ithe in aon sheisiún amháin ach beathaíonn siad ar chonablach amháin ar feadh cúpla lá, gan ach corrphíosa a fhágáil do bhailitheoirí.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 297–300.&lt;/ref&gt;

=== Iomaitheoirí ===
[[Íomhá:Tigerdholes.jpg|alt=Painting of dhole pack attacking a tiger|mion|Léaráid ón bhliain 1807 de [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]] ag ionsaí tíogair]]
I gcuid mhór dá raon dáilte, roinneann tíogair a ngnáthóg le liopaird agus le [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]]. De ghnáth, bíonn an lámh in uachtar acu ar an dá chreachadóir sin, cé go mbraitheann sé, i gcás an mhadra fhiáin Áisigh, ar mhéid an phaca. Tá taifid ann d'idirghníomhaíochtaí éagsúla idir an trí chreachadóir seo amhail tóraíocht, [[Cleipteasheadánachas|goideadh creiche]] agus marú díreach.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Topcats and underdogs: intraguild interactions among three apex carnivores across Asia's forestscapes|journal=Biological Reviews|volume=98|issue=6|pages=2114–2135|doi=10.1111/brv.12998|pmid=37449566|s2cid=259903849|author=Srivathsa, A.; Ramachandran, V.; Saravanan, P.; Sureshbabu, A.; Ganguly, D. &amp; Ramakrishnan, U.|date=2023}}&lt;/ref&gt; Is féidir le pacaí móra an mhadra fhiáin Áisigh tíogair a mharú.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 136.&lt;/ref&gt; Maireann tíogair liopaird agus madraí fiáine Áiseacha taobh le chéile mar seilgeann siad creach atá ar mhéideanna difriúla.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Behavioural correlates of predation by tiger ( Panthera tigris ), leopard ( Panthera pardus ) and dhole ( Cuon alpinus ) in Nagarahole, India|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|journal=Journal of Zoology|date=2000|issn=0952-8369|pages=255–265|volume=250|issue=2|doi=10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|language=en|author=Karanth, K. U. &amp; Sunquist, M. E.}}&lt;/ref&gt; Fuarthas amach gurbh é 91.5 kg (202 lb) meánmheáchan na gcreach a mharaigh tíogair i [[Páirc Náisiúnta Nagarhole|bPáirc Náisiúnta Nagarhole]], i gcomparáid le 37.6 kg (83 lb) i gcás liopard agus 43.4 kg (96 lb) i gcás madraí fiáine Áiseacha.&lt;ref name=&quot;KaranthSunquist1995&quot;&gt;{{cite journal|author1=Karanth, K. U.|author2=Sunquist, M. E.|name-list-style=amp|title=Prey selection by tiger, leopard and dhole in tropical forests|jstor=5647|doi=10.2307/5647|journal=Journal of Animal Ecology|volume=64|issue=4|pages=439–450|bibcode=1995JAnEc..64..439K|author=Karanth, K. U. &amp; Sunquist, M. E.|date=1995}}&lt;/ref&gt; Nuair a tháinig laghdú ar líon na gcreach i [[Páirc Náisiúnta Kui Buri|bPáirc Náisiúnta Kui Buri]], lean tíogair orthu ag marú na gcreach ba mhó leo agus dhírigh liopaird agus madraí fiáine Áiseacha a n-ídiú ar chreacha beaga.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

Is féidir le liopaird agus madraí fiáine Áiseacha araon a bheith ina gcónaí go rathúil i ngnáthóga tíogair fad a bhíonn a ndóthain bia agus clúdach fásra ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Do tigers displace leopards? If so, why?|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s11284-010-0723-1|journal=Ecological Research|date=2010|issn=0912-3814|pages=875–881|volume=25|issue=4|doi=10.1007/s11284-010-0723-1|language=en|author=Odden, M.; Wegge, P. &amp; Fredriksen, T.}}&lt;/ref&gt; Seachas sin, Is lú a nochtann an dá speiceas sin in áiteanna a mbíonn iliomad tíogar ann. Ba é téarnamh pobail na dtíogar i [[Páirc Náisiúnta Rajaji|bPáirc Náisiúnta Rajaji]] sna 2000idí is cúis le laghdú dlús pobail liopaird.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Responses of leopard Panthera pardus to the recovery of a tiger Panthera tigris population: Response of leopard to recovery of tiger|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|journal=Journal of Applied Ecology|date=2011|pages=806–814|volume=48|issue=3|doi=10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|language=en|author=Harihar, A.; Pandav, B. &amp; Goyal, S. P.}}&lt;/ref&gt; A mhacasamhail a chonacthas in dhá áiteanna eile i lár na hIndia, áit a raibh tionachar diúltach ar mhéid phacaí madraí fiáine Áiseacha ag dlús pobail tíogair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dhole pack size variation: Assessing the effect of Prey availability and Apex predator|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ece3.7380|journal=Ecology and Evolution|date=2021|issn=2045-7758|pmc=8093734|pmid=33976847|pages=4774–4785|volume=11|issue=9|doi=10.1002/ece3.7380|language=en|author=Habib, B.; Nigam P.; Ghaskadbi P. &amp; Bhandari A.}}&lt;/ref&gt; Bhí baint ag rochtain ar chreacha agus easpa tíogair le dáileadh na liopard agus na madraí fiáine Áiseacha in Kui Buri.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tigers, leopards, and dholes in a half-empty forest: Assessing species interactions in a guild of threatened carnivores|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320712005149|journal=Biological Conservation|date=2013|pages=68–78|volume=163|doi=10.1016/j.biocon.2012.12.016|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N. &amp; Chutipong, W.}}&lt;/ref&gt; I [[Páirc Náisiúnta Jigme Dorji|bPáirc Náisiúnta Jigme Dorji]], chonacthas gur chuir tíogair fúthu i gcodanna doimhne na bhforaoisí fad a bhí na creachadóirí beaga brúite amach ar a n-imill.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The ecological benefit of tigers (Panthera tigris) to farmers in reducing crop and livestock losses in the eastern Himalayas: Implications for conservation of large apex predators|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314337|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=119–125|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.015|language=en|author=Thinley, P.; Rajaratnam, R.; Lassoie, J. P.; Morreale, S. J.; Curtis, P. D.; Vernes, K.; Leki Leki; Phuntsho, S.; Dorji, T. &amp; Dorji, P.}}&lt;/ref&gt;

=== Atáirgeadh agus saolré ===
[[Íomhá:Tigeress_with_cubs_in_Kanha_Tiger_reserve.jpg|alt=Tiger with cubs|mion|Clann tíogair Bheangál in Anaclann Tíogair Kanha]]
[[Cúpláil|Cúplálann]] an tíogar le linn na bliana ar fad go ginearálta agus idir mhí na Samhna agus mí Aibreáin ach go háirithe. Bíonn tíogair bhaineanna in éastras ar feadh thrí go sé lá san am deighilte de réir eatramh trí go naoi seachtaine.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Cúplálann fireannaigh chónaitheacha leis na baineannaigh ar fad laistigh dá raon baile a léiríonn a ngabhálacht dó trí bhúireadh agus trí mharcáil.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 42&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 145.&lt;/ref&gt; Mealltar fireannaigh neamhchónaitheacha níos óige fosta, rud a chothaíonn troideanna ina díbríonn an fireannach cónaitheach an forghabhálaí.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Breeding behaviour of the tiger Panthera tigris in Rajasthan|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|journal=International Zoo Yearbook|date=1967|issn=0074-9664|pages=133–147|volume=7|issue=1|doi=10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|language=en|author=Sankhala, K. S.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Bíonn an fireannach cúramach i dtaobh an bhaineannaigh go dtí go gcuireann sí a gabhálacht cúplála dó trí í féin a chur i [[lordóis]] lena heireaball ar leataobh. Maireann an [[Cúpláil|chúpláil]] níos lú ná 20 soicind de ghnáth nuair a bheireann an fireannach greim ar bhaic mhuiníl an bhaineannaigh. Nuair a chríochnaíonn siad, tarraingíonn an fireannach siar go gasta mar is féidir go gcasfadh an baineannach agus buille a thabhairt dó.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Féadfaidh péirí tíogar fanacht le chéile suas go ceithre lá agus cúplálfaidh siad scata uaireanta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 148.&lt;/ref&gt; Maireann an [[tréimhse iompair]] thart ar nó thar thrí mhí.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Beireann tíogar baineann in áit scoite, pé acu fásra dlúth, in uaibh nó faoi fhothain chloiche atá ann.&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 45.&lt;/ref&gt; Bíonn líon an áil chomh hard le seacht gcoileán ach is gnáiche dhá nó trí choileán.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Meánn coileáin nua-bheirthe 785–1,610 g (27.7–56.8 oz) agus tá siad dall agus neamhfhorbartha ([[Seanórthúileacht agus altramacht|altramach]]).&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Líonn agus glanann an mháthair a coileáin, diúlann sí iad agus cosaíonn sí iad go fíochmhar ar aon bhagairtí féideartha.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; Osclaíonn coileáin a súile agus iad trí lá go ceithre lá dhéag d'aois agus éiríonn a radharc soiléir tar éis cúpla seachtain eile.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Is féidir leo an láthair phluaise tar éis dhá mhí agus tosaíonn siad ag ithe feola thart ar an am chéanna.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 50–51.&lt;/ref&gt; Ní fhágann an mháthair ina n-aonar iad ach amháin agus í ag seilg agus fiú leis sin, ní théann sí i bhfad.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 50.&lt;/ref&gt; Má cheapann sí nach bhfuil áit sábhailte a thuilleadh, bogann sí a coileáin go ceantar nua, á n-iompar coileán ar choileán le greim ar bhaic a muiníl lena béal.&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 51.&lt;/ref&gt; D'uasmhéadaigh tíogar baineann amháin i dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin an t-am a chaith sí lena coileán trí laghdú a dhéanamh ar mhéid a raoin bhaile, creach níos mó a mharú agus filleadh níos tapúla ar an phluais ná mar a dhéanfadh sí gan choileáin; nuair a thosaigh na coileáin ag ithe feola, thug sí chun na láithreacha maraithe iad, rud a d'optamaigh a gcosaint agus a rochtain ar bhia.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=How does a tigress balance the opposing constraints of raising cubs?|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-019-00466-x|journal=Mammal Research|date=2020|issn=2199-2401|pages=245–253|volume=65|issue=2|doi=10.1007/s13364-019-00466-x|language=en|author=Petrunenko, Y. K.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. S.; Mukhacheva, A. S.; Rybin, N. N. &amp; Miquelle, D. G.}}&lt;/ref&gt; Sa tearmann chéanna, fuair coileán amháin de 21 choileán thar 8 mbliana monatóireachta agus níor athraigh an bhásmhaireacht pé acu óga fireanna nó baineanna a bhí ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mortality of Amur tigers: The more things change, the more they stay the same|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12147|journal=Integrative Zoology|date=2015-07|issn=1749-4877|pages=344–353|volume=10|issue=4|doi=10.1111/1749-4877.12147|language=en|author=Hugh S. Robinson, John M. Goodrich, Dale G. Miquelle, Clayton S. Miller, Ivan V. Seryodkin|pmid=26096683}}&lt;/ref&gt; Léirigh monatóireacht tíogair in [[Anaclann Tíogair Ranthambore]] ráta marthanais thart ar 85% don 74 choileán fhireanna agus bhaineanna, mhéadaigh an ráta marthanais go 97% d'fhireannaigh agus do bhaineannaigh aon go dhá bhliain d'aois.&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a small, isolated tiger (Panthera tigris tigris) population in a semi-arid region of western India|url=https://bmczool.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40850-017-0025-y|journal=BMC Zoology|date=2017|issn=2056-3132|volume=2|issue=1|doi=10.1186/s40850-017-0025-y|language=en|author=Sadhu, A.; Jayam, P. P. C.; Qureshi, Q.; Shekhawat, R. S.; Sharma, S. &amp; Jhala, Y. V.}}&lt;/ref&gt; Cúiseanna básmhaireachta ab ea iad creachadóirí, tuillte, tinte, bás na máthar agus loit bháis.&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 51.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Temporal Variation in Tiger ( Panthera tigris ) Populations and its Implications for Monitoring|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/07-MAMM-A-415.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2009|issn=0022-2372|pages=472–478|volume=90|issue=2|doi=10.1644/07-MAMM-A-415.1|language=en|author=Barlow, A. C. D.; McDougal, C.; Smith, J. L. D.; Gurung, B.; Bhatta, S. R.; Kumal, S.; Mahato, B. &amp; Taman, D. B.|bibcode=2009JMamm..90..472B}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt;[[Íomhá:Panthera_tigris_altaica_13_-_Buffalo_Zoo.jpg|alt=Tigress with cub in snow|mion|Tíogar Amúrach baineann lena coileán i [[Zú Buffalo]]]]
Tá na coileáin in ann a máthair a leanúint tar éis thart ar dhá mhí. Téann siad i bhfolach san fhásra nuair a sheilgeann sí fós. Cruthaíonn na hóga ceangail le chéile trí shúgradh troda agus cleachtadh stalcaireachta. Forbraíonn ordlathas laistigh den ál agus is é an coileán is mó, fireann de ghnáth, a mbíonn an smacht aige agus a itheann a sháith ag conablach ar dtús.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 61, 66–67.&lt;/ref&gt; Thart ar aois a ndá mhí a scoitheann na coileáin den chíoch agus a bhíonn níos mó saoirse acu a dtimpeallacht a imscrúdú. Idir ocht agus deich mí, tionlacann siad a máthair san fhiach.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt; Is féidir le coileáin creach a mharú chomh luath le 11 mhí agus a neamhspleáchas a bhaint amach mar óga idir 18 agus 24 mhí d'aois; baineann fireannaigh a neamhspleáchas amach níos luaithe ná baineannaigh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 270, 276.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt; Thosaigh tíogair a raibh coiléir raidió orthu in Chitwan ag fágáil a n-áiteanna breithe ag 19 mí d'aois.&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt; Baineann baineannaigh óga a [[lánfhástacht ghnéasach]] amach faoi thrí go ceithre bliana d'aois ach na fireannaigh faoi cheithre go cúig bliana d'aois.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá [[fad glúine]] an tíogair thart ar 7–10 mbliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Generation length for mammals|url=http://natureconservation.pensoft.net/articles.php?id=1343|journal=Nature Conservation|date=2013|issn=1314-3301|pages=89–94|volume=5|doi=10.3897/natureconservation.5.5734|author=Pacifici, M.; Santini, L.; Di Marco, M.; Baisero, D.; Francucci, L.; Grottolo Marasini, G.; Visconti, P. &amp; Rondinini, C.|bibcode=2013NaCon...5...89P}}&lt;/ref&gt; Maireann tíogair Bheangál fhiáine idir 12–15 bliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Survival strategy–Temporal segregation of different age and sex classes of a Bengal tiger (Panthera tigris tigris Linnaeus) population in Pench Tiger Reserve, Madhya Pradesh India|url=https://jad.lu.ac.ir/article-1-314-en.html|journal=Journal of Animal Diversity|date=2023|issn=1026-2288|pages=43–54|volume=5|issue=3|doi=10.61186/JAD.2023.5.3.5|language=en|author=Majumdar, A.}}&lt;/ref&gt; Thug sonraí an [[Leabhar graí|Leabhar Graí]] Tíogar Idirnáisiúnta 1938–2018 le fios gur mhair tíogair ghafa suas le 19 mbliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sex‐specific actuarial and reproductive senescence in zoo‐housed tiger ( Panthera tigris ): The importance of sub‐species for conservation|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/zoo.21610|journal=Zoo Biology|date=2021-07|issn=0733-3188|pages=320–329|volume=40|issue=4|doi=10.1002/zoo.21610|language=en|author=Tidière, M.; Müller, P.; Sliwa, A.; Siberchicot, A. &amp; Douay, G.|pmid=33861886}}&lt;/ref&gt;

Níl ról ag an athair i dtógáil a áil ach buaileann sé leo agus déanann sé caidreamh leo. Tugann an fireannach cónaitheach cuairt ar na teaghlaigh bhaineannach-coileán laistigh dá raon baile. Buaileann siad le chéile agus roinneann siad conablaigh fiú.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 59, 89.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 55–56.&lt;/ref&gt; Taifeadadh fireannach amháin a thug aire do choileáin dá bhfuair a máthair bás.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|teideal=India male tiger plays doting dad to orphaned cubs|údar=Pandey, G.|dáta=2011|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=14 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408231242/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|archivedate=8 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt; Cosaíonn an fireannach na baineannaigh agus na coileáin ar fhireannaigh eile agus é ag cosaint a raoin bhaile.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 59.&lt;/ref&gt; Nuair a ghlacann fireannach nua seilbh ar raon baile, bíonn coileáin spleácha i mbaol an [[Naímharú|naímharaithe]] agus an fireannach ag iarraidh a óga féin a ghineadh leis na baineannaigh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 66.&lt;/ref&gt; Nocht staidéar seacht mbliana i bPáirc Náisiúnta Chitwan gur mharaigh fireannaigh nua a chloígh raonta baile 12 de 56 choileán agus óga a raibh taifead orthu.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;

=== Sláinte agus galair ===
Tá taifid ann de thíogair mar óstaigh sheadáin éagsúla amhail péisteanna ribíneacha cosúil le ''[[Diphyllobothrium]] erinacei'', ''[[Taenia pisiformis]]'' san India agus speicis ''[[Toxocara]]'' san India agus speicis ''[[Physaloptera]] preputialis'', ''[[Dirofilaria]] ursi'' agus ''Uiteinarta'' sa tSibéir.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá sé ar eolas go mbíonn [[conslaod]] le fáil i dtíogair Amúracha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Canine Distemper Virus: an Emerging Disease in Wild Endangered Amur Tigers ( Panthera tigris altaica )|url=https://journals.asm.org/doi/10.1128/mBio.00410-13|journal=mBio|date=2013|issn=2161-2129|pmc=3747579|pmid=23943758|volume=4|issue=4|doi=10.1128/mBio.00410-13|language=en|author=Seimon, T. A.; Miquelle, D. G.; Chang, T. Y.; Newton, A. L.; Korotkova, I.; Ivanchuk, G.; Lyubchenko, E.; Tupikov, A.; Slabe, E. &amp; McAloose, D.}}&lt;/ref&gt; Ionfhabhtú morbillivíris is é is dóichí a bheith mar chúis báis tíogair bhaininn i gCianoirthear na Rúise a raibh tástáil dhearfach ar an [[Painleocaipéine fhéilíneach|phainleocaipéine fhéilíneach]] agus an [[Coróinvíreas féilíneach|choróinvíreas fhéilíneach]] aici.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Morbillivirus Infection in a Wild Siberian Tiger in the Russian Far East|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/46/4/1252/121390/Morbillivirus-Infection-in-a-Wild-Siberian-Tiger|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2010|issn=0090-3558|pages=1252–1256|volume=46|issue=4|doi=10.7589/0090-3558-46.4.1252|language=en|author=Quigley, K. S.; Evermann, J. F.; Leathers, C. W.; Armstrong, D. L.; Goodrich, J.; Duncan, N. M. &amp; Miquelle, D. G.}}&lt;/ref&gt; Léirigh samplaí fola ó 11 thíogar fhásta sa Neipeal [[antasubstaintí]] le haghaidh [[Conpharvaivíreas|conpharvaivíris]]-2, [[Heirpéasvíreas féilíneach|heirpéasvíris fhéilínigh]], córóinvíris féilínigh, [[Leiptispioróis|leiptispioróise]] agus ''[[Toxoplasma gondii]]''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Serologic Survey of Selected Pathogens in Free-Ranging Bengal Tigers (Panthera tigris tigris) in Nepal|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/57/2/393/451344/Serologic-Survey-of-Selected-Pathogens-in-Free|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2021|issn=0090-3558|volume=57|issue=2|doi=10.7589/JWD-D-20-00046|author=McCauley, D.; Stout, V.; Gairhe, K. P.; Sadaula, A.; Dubovi, E.; Subedi, S. &amp; Kaufman, G. E.}}&lt;/ref&gt;

== Bagairtí ==
Liostaítear an tíogar mar ainmhí [[Speiceas i mbaol|i mbaol]] ar [[Liosta Dearg an AICD]] ón bhliain 1986 agus ceaptar gur laghdaigh pobal domhanda an tíogair go leanúnach ó phobal measta 5,000–8,262 thíogar sna 1990idí déanacha go 3,726–5,578 n-indibhid mheasta sa bhliain 2022.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; I rith na mblianta 2001–2020, ísligh tírdhreacha ar a chónaíonn tíogair ó 1,025,488 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (395,943 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) go 911,901 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (352,087 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:24&quot; /&gt; [[Scriosadh gnáthóige]], [[ilroinnt gnáthóige]] agus [[póitseáil]] ar son fhionnaidh agus chodanna coirp is ea iad na bagairtí mhóra a chur le laghdú na bpobal tíogar i ngach tír dá raon.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Tá láithreacha cosanta i lár na hIndia scartha go mór ó chéile mar gheall ar infreastruchtúr líneach cosúil le bóithre, iarnróid, [[Líne tharchuir|línte tharchuir]], cainéil [[Uisciú|uiscithe]] agus gníomhaíochtaí [[Mianadóireacht|miandóireachta]] ina ndúiche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Synthesizing habitat connectivity analyses of a globally important human‐dominated tiger‐conservation landscape|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/cobi.13909|journal=Conservation Biology|date=2022|issn=0888-8892|pmc=9545158|pmid=35288989|volume=36|issue=4|doi=10.1111/cobi.13909|language=en|author=Schoen, J. M.; Neelakantan, A.; Cushman, S. A.; Dutta, T.; Habib, B.; Jhala, Y. V.; Mondal, I.; Ramakrishnan, U.; Reddy, P. A.; Saini, S. &amp; Sharma, S.|bibcode=2022ConBi..36E3909S}}&lt;/ref&gt; I [[Réigiún Tanintharyi]] na Malaeisia deise, bagraíonn [[dífhoraoisiú]] chomh maith le gníomhaíochtaí mianadóireachta agus brú seilge ard an pobal tíogair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Surveys in southern Myanmar indicate global importance for tigers and biodiversity|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001393/type/journal_article|journal=Oryx|date=2017|issn=0030-6053|pages=13–13|volume=51|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001393|language=en|author=Aung, S. S.; Shwe, N. M.; Frechette, J.; Grindley, M. &amp; Connette, G.|bibcode=2017Oryx...51...13A}}&lt;/ref&gt; Tá naoi gcinn den 15 thearmann chosanta a bhfuil tíogair iontu iargúlta agus scartha ó chéile sa Téalainn, fíric a fhágann go bhfuil dóchúlacht scaipthe íseal idir eadarthu; níl tíogair le fáil i gceithre acu seo ó thart ar an bhliain 2013.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Habitat connectivity for endangered Indochinese tigers in Thailand|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989421002687|journal=Global Ecology and Conservation|date=2021|pages=e01718|volume=29|doi=10.1016/j.gecco.2021.e01718|language=en|author=Suttidate, N.; Steinmetz, R.; Lynam, A. J.; Sukmasuang, R.; Ngoprasert, D.; Chutipong, W.; Bateman, B. L.; Jenks, K. E.; Baker-Whatton, M.; Kitamura, S. &amp; Ziółkowska, E.|bibcode=2021GEcoC..2901718S}}&lt;/ref&gt; Glanadh 8,315.7 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (3,210.7 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) de ghnáthóg thíogair idir 1988–2012, an chuid is mó de ar mhaithe le plandálacha tionsclaíocha, sa Mhalaeisia leithinse.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Expansion of Industrial Plantations Continues to Threaten Malayan Tiger Habitat|url=https://www.mdpi.com/2072-4292/9/7/747|journal=Remote Sensing|date=2017|issn=2072-4292|pages=747|volume=9|issue=7|doi=10.3390/rs9070747|language=en|author=Shevade, V. S.; Potapov, P. V.; Harris, N. L. &amp; Loboda, T. V.|bibcode=2017RemS....9..747S}}&lt;/ref&gt; Chuir faighte seilbhe talún ar an mhórchóir de thart ar 23,000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (8,900 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ar mhaithe le [[talmhaíocht]] thráchtála agus baint adhmad sa Chambóid go mór le hilroinnt gnáthóige féidearthaí tíogair sna hOirmhachairí ach go háirithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Future governance options for large-scale land acquisition in Cambodia: Impacts on tree cover and tiger landscapes|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1462901118306300|journal=Environmental Science &amp; Policy|date=2019|pages=9–19|volume=94|doi=10.1016/j.envsci.2018.12.031|language=en|author=Debonne, N.; van Vliet, J. &amp; Verburg, P.|bibcode=2019ESPol..94....9D}}&lt;/ref&gt; Is bagairt é an [[Ísliú ionphóraithe|t-ísliú ionphóraithe]] mar aon le scriosadh gnáthóige, easpa acmhainní creiche agus póitseáil do phobal tíogair beag iargúlta i [[Sléibhte Changbai]] feadh na teorann Síne–Rúise.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Addressing the impact of canine distemper spreading on an isolated tiger population in northeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12712|journal=Integrative Zoology|date=2023|issn=1749-4877|pages=994–1008|volume=18|issue=6|doi=10.1111/1749-4877.12712|language=en|author=Wang, D.; Smith, J. L.; Accatino, F.; Ge, J. &amp; Wang, T.|pmid=36881515}}&lt;/ref&gt; Ba sprioc fheachtas 'fhrith-lotnaide' ar an mhórchóir iad tíogair sa tSín sna 1950idí luatha, áit a raibh gnáthóga cuí scartha ó chéile tar éis dífhoraoisithe agus athlonnaithe daoine a sheilg tíogair agus speicis chreiche mar aon go ceantracha faoin tuath. Cé gur cuireadh cosc ar sheilg tíogair sa bhliain 1977, níor stop laghdú an phobail agus glactar leis gur díothaithe sa [[An tSín-Theas|tSín-Theas]] atá an tíogar ón bhliain 2001.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dramatic decline of wild South China tigers Panthera tigris amoyensis : field survey of priority tiger reserves|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605304000079/type/journal_article|journal=Oryx|date=2004|issn=0030-6053|pages=40–47|volume=38|issue=1|doi=10.1017/S0030605304000079|language=en|author=Tilson, R.; Defu, H.; Muntifering, J. &amp; Nyhus, P. J.|bibcode=2004Oryx...38...40T}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris ssp. amoyensis|url=https://www.iucnredlist.org/species/15965/5334628|date=2008|doi=10.2305/iucn.uk.2008.rlts.t15965a5334628.en|language=en|author=Nyhus, P.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|volume=2008|issue=e.T15965A5334628}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Een_jager_poseert_bij_de_huid_van_een_geschoten_tijger_bij_Kalitapakdoewoer_TMnr_10024166.jpg|alt=Tiger rug displayed on wall behind a man with a gun|mion|Seithe [[Tíogar Iávach|thíogair Iávaigh]], 1915]]
Is iad pobail thíogair na hIndia sprioc na bpóitseálaithe ó na 2990idí agus scriosadh na pobail in dhá thearmann tíogair sna blianta 2005 agus 2009.&lt;ref name=&quot;:27&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Recovery of tigers in India: Critical introspection and potential lessons|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/pan3.10177|journal=People and Nature|date=2021|issn=2575-8314|pages=281–293|volume=3|issue=2|doi=10.1002/pan3.10177|language=en|author=Jhala, Y.; Gopal, R.; Mathur, V.; Ghosh, P.; Negi, H. S.; Narain, S.; Yadav, S. P.; Malik, A.; Garawad, R. &amp; Qureshi, Q.|bibcode=2021PeoNa...3..281J}}&lt;/ref&gt; Braitheadh 630 gníomhaíochtaí sealgairí a d'úsáid súile ribe, sruthlíonta, ardáin sheilge agus madraí seilge i dtearmann foraoise 1000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (390 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) i ndeisceart na Malaeisia idir mhí an Mhárta 2017 agus mí Eanáir 2020.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic pressure on large carnivores and their prey in the highly threatened forests of Tanintharyi, southern Myanmar|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605321001654/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=262–271|volume=57|issue=2|doi=10.1017/S0030605321001654|language=en|author=Shwe, N. M.; Grainger, M.; Ngoprasert, D.; Aung, S. S.; Grindley, M. &amp; Savini, T.}}&lt;/ref&gt; Ceapadh gurbh í [[Páirc Náisiúnta Nam Et-Phou Louey]] an áit thábhachtach dheireanach don tíogar i Laos ach níl taifead de ann ón bhliain 2013 ar a laghad; is cosúil gur íobartach na súile ribe neamhshrianta é an pobal seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Documenting the demise of tiger and leopard, and the status of other carnivores and prey, in Lao PDR's most prized protected area: Nam Et - Phou Louey|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419302392|journal=Global Ecology and Conservation|date=2019|pages=e00766|volume=20|doi=10.1016/j.gecco.2019.e00766|language=en|author=Rasphone, A.; Kéry, M.; Kamler, J. F. &amp; Macdonald, D. W.|bibcode=2019GEcoC..2000766R}}&lt;/ref&gt; Bhain [[Aonad frithphóitseála|aonaid fhrithphóitseála]] i dtírdhreach [[Páirc Náisiúnta Kerinci Seblat|Kerinci Seblat]] Shumatra 362 shúil ribe tíogair agus ghabh siad 91 sheithe tíogair le linn 2005–2016; mhéadaigh rátaí bliantúla póitseála de réir mar a d'ardaigh praghas na seithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Asia's economic growth and its impact on Indonesia's tigers|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314581|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=105–109|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.011|language=en|author=Linkie, M.; Martyr, D.; Harihar, A.; Mardiah, S.; Hodgetts, T.; Risdianto, D.; Subchaan, M. &amp; Macdonald, D.|bibcode=2018BCons.219..105L}}&lt;/ref&gt; Is í an phóitseáil an bhagairt is mó atá roimh an phobal tíogair sa Rúis chianoirthearach, áit a n-éascaíonn bóithre lománaíochta rochtain do phóitseálaithe agus daoine atá ag baint táirgí atá tábhachtach chun go mbeidh speicis chreiche in ann maireachtáil tríd an gheimhreadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic influences on the distribution of a Vulnerable coniferous forest specialist: habitat selection by the Siberian musk deer Moschus moschiferus|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001617/type/journal_article|journal=Oryx|date=2019|issn=0030-6053|pages=174–180|volume=53|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001617|language=en|author=Slaght, J. C.; Milakovsky, B.; Maksimova, D. A.; Zaitsev, V. A.; Seryodkin, I.; Panichev, A. &amp; Miquelle, D.}}&lt;/ref&gt;

Braitheadh codanna coirp 207 dtíogar le linn 21 shuirbhé le linn 1991–2014 in dhá mhargaí fiadhúlra i Maenmar a fhreastalaíonn ar chustaiméirí sa Téalainn agus sa tSín.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trade in tigers and other wild cats in Mong La and Tachilek, Myanmar – A tale of two border towns|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714004121|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=1–7|volume=182|doi=10.1016/j.biocon.2014.10.031|language=en|author=Nijman, V. &amp; Shepherd, C. R.|bibcode=2015BCons.182....1N}}&lt;/ref&gt; Idir 2000–2022, [[Coigistíocht|coigistíodh]] ar a laghad 3,377 dtíogar in 2,205 ghabháil in 28 dtír; 665 thíogar bheo agus 654 indibhid mharbha, 1,313 sheithe iomlána, 16,214 chuid coirp cosúil le cnámha, fiacla, lapaí, crúba, guairí agus 1.1 t (1.1 tonnaí fada; 1.2 tonnaí gearra) feoil a bhí sna gabhálacha; chuimsigh 759 ngabháil san India codanna coirp 893 thíogar; agus bhain 403 ghabháil sa Téalainn le tíogair a phóraíodh i ngéibheann go príomha.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|title=Skin and Bones: Tiger Trafficking Analysis from January 2000 – June 2022|author=Wong, R. &amp; Krishnasamy, K.|date=2022|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC, Southeast Asia Regional Office|access-date=1 Márta 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240117215040/https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|archive-date=17 Eanáir 2024}}&lt;/ref&gt; Chuimsigh gabhálacha le linn Eanáir 2020 agus Meitheamh 2025 573 thíogar i measc 765 eachtra gabhála, ina measc sin 313 thíogar san India agus 127 dtíogar san Indinéis.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|title=Beyond Skin and Bones: A 25-Year Analysis of Tiger Seizures from 2000 to June 2025. (Tuairisc)|author=Wong, R. &amp; Krishnasamy, K.|date=2025|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC|access-date=11 Feabhra 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260317011016/https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|archive-date=17 Márta 2026}}&lt;/ref&gt;

Fuair gabhálacha sa Neipeal idir Eanáir 2011 agus Nollaig 2015 585 chuid coirp tíogair agus dhá chonablach iomlána in 19 gceantar.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trends, patterns, and networks of illicit wildlife trade in Nepal: A national synthesis|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.247|journal=Conservation Science and Practice|date=2020|issn=2578-4854|volume=2|issue=9|doi=10.1111/csp2.247|language=en|author=Paudel, P. K.; Acharya, K. P.; Baral, H. S.; Heinen, J. T. &amp; Jnawali, S. R.|bibcode=2020ConSP...2E.247P}}&lt;/ref&gt; Léiríonn sonraí gabhála ón India gurb iad seithí na dtíogar ar an chuid coirp is mó trádála, á leanúint ag crúba, cnámha agus fiacla le linn 2001–2021; chuaigh na bealaí gáinneála trí na stáit Maharashtra, Karnataka, Tamil Nadu agus Assam.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The tide of tiger poaching in India is rising! An investigation of the intertwined facts with a focus on conservation|url=https://link.springer.com/10.1007/s10708-022-10633-4|journal=GeoJournal|date=2022|issn=1572-9893|pmc=9005341|pmid=35431409|pages=753–766|volume=88|issue=1|doi=10.1007/s10708-022-10633-4|language=en|author=Nittu, G.; Shameer, T. T.; Nishanthini, N. K. &amp; Sanil, R.|bibcode=2023GeoJo..88..753N}}&lt;/ref&gt; Coigistíodh 292 chuid tíogair mhídhleathacha ag poirt iontrála SAM ó bhagáiste pearsanta, aerlasta agus phost idir 2003 agus 2012.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Patterns of illegal and legal tiger parts entering the United States over a decade (2003–2012)|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.622|journal=Conservation Science and Practice|date=2022|issn=2578-4854|volume=4|issue=3|doi=10.1111/csp2.622|language=en|author=Khanwilkar, S.; Sosnowski, M. &amp; Guynup, S.|bibcode=2022ConSP...4E.622K}}&lt;/ref&gt;

Tá tóir mhór ar chodanna tíogair le haghaidh an [[Leigheas traidisiúnta Síneach|leighis thraidisiúnta Shínigh]] ar bhagairt ollmhór do phobail na dtíogar atá ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Van Uhm, D. P.|date=2016|title=The Illegal Wildlife Trade: Inside the World of Poachers, Smugglers and Traders (Studies of Organized Crime)|pages=lgh. 224–226|publisher=Springer|location=New York}}&lt;/ref&gt; Nocht agallaimh le muintir na háite i Sundarbans na Bainglaidéise go maraíonn siad tíogair le haghaidh ithe áitiúil agus trádáil na seithí, cnáimhe agus feola mar dhíoltas as ionsaí agus ar mhaithe le fuadair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Who is killing the tiger Panthera tigris and why?|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316000491/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=46–54|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316000491|language=en|author=Saif, S.; Rahman, H. T. &amp; MacMillan, D. C.}}&lt;/ref&gt; Itheann Banglaidéisigh shaibhre codanna coirp tíogair cosúil le seithí, cnámha, fiacla agus fionnadh go háitiúil agus gáinneáiltear go mídhleathach ón Bhainglaidéis go 15 thír ar nós na hIndia, na Síne, na Malaeisia, na Cóiré, Vítneam, na Cambóide, na Seapáine agus na Ríochta Aontaithe trí theorainneacha talún, aerfoirt agus calafoirt.&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tigers at a crossroads: Shedding light on the role of Bangladesh in the illegal trade of this iconic big cat|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.12952|journal=Conservation Science and Practice|date=2023|issn=2578-4854|volume=5|issue=7|doi=10.1111/csp2.12952|language=en|author=Uddin, N.; Enoch, S.; Harihar, A.; Pickles, R. S. &amp; Hughes, A. C.|bibcode=2023ConSP...5E2952U}}&lt;/ref&gt; Gliú cnáimhe tíogair is ea an táirge tíogair is mó ceannaithe le haghaidh feidhmeanna leighis i [[Hanáí]] agus i [[Cathair Ho Chi Minh|gCathair Ho Chi Minh]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An updated analysis of the consumption of tiger products in urban Vietnam|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419307449|journal=Global Ecology and Conservation|date=2020|pages=e00960|volume=22|doi=10.1016/j.gecco.2020.e00960|language=en|author=Davis, E. O.; Willemsen, M.; Dang, V.; O'Connor, D. &amp; Glikman, J. A.|bibcode=2020GEcoC..2200960D}}&lt;/ref&gt; Póraíonn áiseanna &quot;feirm thíogair&quot; sa tSín agus in iardheisceart na hÁise tíogair le haghaidh a gcodanna coirp ach is cosúil gur measa an bhagairt do phobail fhiáine sa mhéid is go méadaíonn sé an t-éileamh atá ar tháirgí tíogair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/news/stories/5-things-tiger-king-doesnt-explain-about-captive-tigers/|teideal=Captive Tigers Aren’t Conservation|údar=Henry, L.|dáta=2020|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=19 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240220001943/https://www.worldwildlife.org/stories/5-things-tiger-king-doesn-t-explain-about-captive-tigers|archivedate=20 Feabhra 2024}}&lt;/ref&gt;

Bagairt eile in roinnt tíortha laistigh de raon an tíogair ná go maraíonn daoine áitiúla tíogair mar dhíoltas as ionsaí agus beathú ar bheostoc, mar sin cuireann an toradh seo den [[An choinbhleacht daonna-fiadhúlra|choinbhleacht daonna-fiadhúlra]] le hísliú an phobail fosta.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Characterizing human–tiger conflict in and around Ranthambhore Tiger Reserve, western India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-014-0895-z|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2015|issn=1612-4642|pages=255–261|volume=61|issue=2|doi=10.1007/s10344-014-0895-z|language=en|author=Singh, R.; Nigam, P.; Qureshi, Q.; Sankar, K.; Krausman, P. R.; Goyal, S. P. &amp; Nicholoson, K. L.|bibcode=2015EJWR...61..255S}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ecopsychosocial Aspects of Human–Tiger Conflict: An Ethnographic Study of Tiger Widows of Sundarban Delta, India|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.4137/EHI.S24899|journal=Environmental Health Insights|date=2016|issn=1178-6302|pmc=4712980|pmid=26792997|pages=EHI.S24899|volume=10|doi=10.4137/EHI.S24899|language=en|author=Chowdhurym, A. N.; Mondal, R.; Brahma, A. &amp; Biswas, M. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Living with tigers Panthera tigris : patterns, correlates, and contexts of human–tiger conflict in Chitwan National Park, Nepal|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001587/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=55–65|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001587|language=en|author=Dhungana, R.; Savini, T.; Karki, J. B.; Dhakal, M.; Lamichhane, B. R. &amp; Bumrungsri, S.|bibcode=2018Oryx...52...55D}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Unraveling the complexity of human–tiger conflicts in the Leuser Ecosystem, Sumatra|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/acv.12591|journal=Animal Conservation|date=2020|issn=1367-9430|pages=741–749|volume=23|issue=6|doi=10.1111/acv.12591|language=en|author=Lubis, M. I.; Pusparini, W.; Prabowo, S. A.; Marthy, W.; Tarmizi; Andayani, N. &amp; Linkie, M.|bibcode=2020AnCon..23..741L}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Settlements and plantations are sites of human–tiger interactions in Riau, Indonesia|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605322000667/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=476–480|volume=57|issue=4|doi=10.1017/S0030605322000667|language=en|author=Neo, W. H. Y.; Lubis, M. I. &amp; Lee, J. S. H.}}&lt;/ref&gt;

== Caomhnú ==
{{Main|Caomhnú an Tíogair}}
{{Tuilleadh Eolais|Tíogar na 21ú hAoise}}
{| class=&quot;wikitable sortable floatright&quot;
|+ Pobal domhanda na dtíogar fiáin
!Tír
!Bliain
!Meastachán
|-
| {{flagicon|India}} [[An India]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |3,167–3,682&lt;ref name=&quot;:28&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Qureshi, Q.; Jhala, Y. V.; Yadav, S. P. &amp; Mallick, A.|date=2023|url=https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf|title=Status of tigers, co-predators and prey in India 2022 (PDF)|publisher=National Tiger Conservation Authority &amp; Wildlife Institute of India|location=Deilí Nua, Dehradun}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240505145403/https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf |date=2024-05-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flagicon|Russia}} [[An Rúis]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |573–600&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Global Tiger Recovery Program 2.0 (2023-34) (Tuairisc)|url=https://globaltigerforum.org/global-tiger-recovery-program-2-0-2023-34/|dátarochtana=8 Aibreán 2024|language=en-US|foilsitheoir=Global Tiger Forum|údar=Global Tiger Forum and the Global Tiger Initiative Council|dáta=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408150606/https://globaltigerforum.org/global-tiger-recovery-program-2-0-2023-34/|archivedate=8 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Indonesia}}[[An Indinéis]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |393&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Nepal}}[[Neipeal]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |316–355&lt;ref&gt;{{cite book|year=2022|title=Status of Tigers and Prey in Nepal 2022|location=Kathmandu, Neipeal|publisher=Department of National Parks and Wildlife Conservation and Department of Forests and Soil Conservation. Ministry of Forests and Environment|url=https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|author=DNPWC &amp; DFSC}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf |date=2023-04-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Thailand}}[[An Téalainn]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |148–189&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Malaysia}}[[An Mhalaeisia]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |&lt;150&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Bhutan}}[[An Bhútáin]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |131&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Department of Forests and Park Services|date=2023|title=National Tiger Survey 2021–22|publisher=Rialtas na Bútaine|location=Thimphu}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Bangladesh}}[[An Bhanglaidéis]]|| 2022|| align=&quot;right&quot; |118–122&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Begum, S.|date=30 Iúil 2024|title=Tiger population in Sundarban rises by 8-10pc in 2024|publisher=Daily Observer|url=https://www.observerbd.com/news.php?id=482816}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|China}}[[An tSín]]|| 2022 || align=&quot;right&quot;|&gt;60&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Myanmar}}[[Maenmar]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |28&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| '''Iomlán'''|| || align=&quot;right&quot; |'''5,638–5,899'''
|}
Cosaítear an tíogar go hidirnáisiúnta faoi [[CITES|Fhoscríbhinn I CITES]] a chuireann cosc ar thrádáil tíogar beo agus ar a gcodanna coirp.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Tá cosc ar sheilg an tíogair ón bhliain 1952 sa [[An Rúis|Rúis]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 202.&lt;/ref&gt; Tá sé á chosaint sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] ón bhliain 1969 agus á chosaint ina iomlán ón bhliain 1995.&lt;ref name=&quot;:30&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Action Plan for Bhutan (2018-2023): A landscape approach to tiger conservation (Tuairisc)|url=https://www.researchgate.net/doi/10.13140/RG.2.2.14890.70089|date=2018|doi=10.13140/RG.2.2.14890.70089|language=en|author=Tandin, T.; Penjor, U.; Tempa, T.; Dhendup, P.; Dorji, S.; Wangdi, S. &amp; Moktan, V.|publisher=Nature Conservation Division, Department of Forests and Park Services, Ministry of Agriculture and Forests.|location=Thimphu, an Bhútáin}}&lt;/ref&gt; Tugtar an leibhéal cosanta is airde don tíogar san India faoi réir [[An tAcht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972 (India)|an tAcht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972]], ón bhliain sin ar aghaidh.&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Aryal, R. S.|date=2004|title=CITES Implementation in Nepal and India|journal=Law, Policy and Practice|location=Kathmandu|publisher=Bhrikuti Academic Publications. ISBN 99933-673-4-6}}&lt;/ref&gt; Tá sé cosanta in [[Neipeal]] agus sa Bhainglaidéis ón bhliain 1973.&lt;ref name=&quot;:26&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; Cosaítear go hiomlán ón bhliain 1976 ar aghaidh sa [[An Mhalaeisia|Mhalaeisia]] faoi réir an Achta um Chosaint Fiadhúlra&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|title=The Malayan Tiger Conservation Programme (PDF) (Tuairisc)|author=Malaysian Conservation Alliance for Tigers|date=2006|publisher=Kuala Lumpur: Department of Wildlife and National Parks Peninsular Malaysia|access-date=9 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409203438/https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|archive-date=9 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt; agus d'ardaigh Acht um Chaomhnú Fiadhúlra na tíre sin a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 2010 na pionóis ar mhaithe le coireanna atá bainteach leis an fhiadhúlra.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Tá sé cosanta san [[An Indinéis|Indinéis]] ón bhliain 1990.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|title=Conservation Strategy and Action Plan for the Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) Indonesia 2007-2017. (PDF)|author=Ministry of Forestry|date=2007|publisher=Jakarta: Government of Indonesia|access-date=12 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923144656/https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|archive-date=23 Meán Fómhair 2023}}&lt;/ref&gt; Cuireadh cosc ar thrádáil codanna coirp an tíogair i bhfeidhm sa [[An tSín|tSín]] sa bhliain 1993.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Transnational environmentalism and entanglements of sovereignty: The tiger campaign across the Himalayas|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0962629812000741|journal=Political Geography|date=2012|pages=408–418|volume=31|issue=7|doi=10.1016/j.polgeo.2012.06.003|language=en|author=Yeh, E. T.}}&lt;/ref&gt; Cuireadh an tAcht um Chaomhnú agus Chosaint an Fhiadhúlra i bhfeidhm sa [[An Téalainn|Téalainn]] sa bhliain 2019 chun dul i ngleic le póitseáil agus trádáil na gcodanna coirp.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|teideal=The future of Panthera tigris in Thailand and globally|údar=Kampongsun, S.|dáta=2022|language=en|work=IUCN|foilsitheoir=IUCN|dátarochtana=8 Aibreán 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240519211154/https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|archivedate=19 Bealtaine 2024}}&lt;/ref&gt;

Bunaíodh an [[An tÚdarás Náisiúnta um Chaomhnú an Tíogair (India)|tÚdarás Náisiúnta um Chaomhnú an Tíogair]] agus [[Project Tiger (India)|''Project Tiger'']] san [[An India|India]] sa bhliain 1973 chun tacaíocht an phobail a chothú i leith chaomhnú an tíogair.&lt;ref name=&quot;:27&quot; /&gt; Ó shin i leith, bunaíodh 53 [[Tearmainn tíogair na hIndia|thearmann tíogair]] a chuimsíonn achar de 75,796 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (29,265 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tír go dtí an bhliain 2022.&lt;ref name=&quot;:28&quot; /&gt; Chuir na cuir chuige seo go mór le téarnamh na bpobal tíogair san India idir 2006 agus 2018 sa mhéid is go bhfaightear laistigh d'achar 138,200 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (53,400 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref /&gt;

Cuimsíonn straitéis náisiúnta caomhnaithe tíogair [[Maenmar|Mhaenmar]] a forbraíodh in 2003 tascanna bainistíochta ar nós athchóiriú gnáthóg dhíghrádaithe, méadú fairsingeacht na gceantar cosanta agus na gconairí fiadhúlra, cosaint speiceas creiche tíogair, bacadh maraithe tíogair agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp agus cur chun cinn eolas an phobail dhaonna le cláracha oideachais fiadhúlra.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Developing a National Tiger Action Plan for the Union of Myanmar|url=http://link.springer.com/10.1007/s00267-004-0273-9|journal=Environmental Management|date=2006|issn=0364-152X|pages=30–39|volume=37|issue=1|doi=10.1007/s00267-004-0273-9|language=en|author=Lynam, A. J.; Khaing, S. T. &amp; Zaw, K. M.|pmid=16362487|bibcode=2006EnMan..37...30L}}&lt;/ref&gt; Bhain an chéad Phlean Gníomhaíochta Tíogair de chuid na Bútáine a cuireadh i bhfeidhm idir 2006–2015 le caomhnú gnáthóige, bainistíocht coinbhleachta daonna–fiadhúlra, oideachas agus feasacht an phobail; ba í cuspóir an dara Phlean Gníomhaíochta ná pobal tíogair na tíre a ardú 20% faoin bhliain 2023 i gcomparáid le 2015.&lt;ref name=&quot;:30&quot; /&gt; Túsaíodh Plean Gníomhaíochta Tíogair na Banglaidéise sa bhliain 2009 chun pobal tíogair na tíre a chobhsú, gnáthóg agus bunús creiche leordhóthanach a chaomhnú, forfheidhmiú an dlí a fheabhsú agus comhoibriú idir na gníomhaireachtaí rialtais atá freagrach as caomhnú an tíogair a chothú.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Identifying landscape factors affecting tiger decline in the Bangladesh Sundarbans|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989418300350|journal=Global Ecology and Conservation|date=2018|pages=e00382|volume=13|doi=10.1016/j.gecco.2018.e00382|language=en|author=Hossain, A. N. M.; Lynam, A. J.; Ngoprasert, D.; Barlow, A.; Barlow, C. G. &amp; Savini, T.|bibcode=2018GEcoC..1300382H}}&lt;/ref&gt; Shamhlaigh Plean Gníomhaíochta Tíogair na Téalainne a [[Daingniú (Dlí)|daingníodh]] in 2010 go méadófaí pobail tíogair na tíre 50% in [[Ionad na Foraoise Iartharaí]] agus [[Ionad Foraoise Dong Phayayen–Khao Yai]] agus go n-athbhunófaí pobail i dtrí thírdhreach fhéideartha faoin bhliain 2022.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.researchgate.net/publication/303881962|title=Thailand Tiger Action Plan 2010–2022|author=Pisdamkham, C.; Prayurasiddhi, T.; Kanchanasaka, B.; Maneesai, R.; Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Duangchantrasiri, S.; Simcharoen, A.; Pattanavibool, R.; Maneerat, S.; Prayoon, U.; Cutter, P. G. &amp; Smith, J. L. D.|date=2010|publisher=Bangkok: Department of National Parks, Wildlife and Plant Conservation, Ministry of Natural Resources and Environment|access-date=16 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505145525/https://www.researchgate.net/publication/303881962_Thailand_Tiger_Action_Plan_2010-2022|archive-date=5 Bealtaine 2025}}&lt;/ref&gt; Ba í cuspóir an Chláir Náisiúnta Athchóirithe Tíogair a daingníodh in 2010 san Indinéis ná pobal an tíogair Shumatraigh a mhéadú faoin bhliain 2022.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Chandradewi, D. S.; Semiadi, G.; Pinondang, I.; Kheng, V. &amp; Bahaduri, L. D.|date=2019|title=A decade on: The second collaborative Sumatra-wide Tiger survey|journal=Cat News|volume=69|pages=41-42}}&lt;/ref&gt; Baineann an tríu plean gníomhaíochta agus straitéise um chaomhnú an tíogair Shumatraigh idir na blianta 2020–2030 le neartú bainistíochta na n-aonad pobal tíogair beag a bhfuil níos lú ná 20 indibhidí aibí iontu agus neartú na gceangal idir 13 cheapach foraoise sna cúigí [[Sumatra Thuaidh]] agus [[Sumatra Theas]].&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://udspace.udel.edu/server/api/core/bitstreams/db24ae3d-1681-4d30-9773-4abb62cd861d/content|title=An Island-wide Status of Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) and Principal Prey in Sumatra, Indonesia|author=Wibisono, H. T.|date=2021|publisher=(Doctor of Philosophy in Entomology and Wildlife Ecology). Delaware: University of Delaware|access-date=14 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505064621/https://udspace.udel.edu/server/api/core/bitstreams/db24ae3d-1681-4d30-9773-4abb62cd861d/content|archive-date=5 Bealtaine 2024}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Wild_Sumatran_tiger.jpg|alt=Night shot of a tiger face close to the camera|mion|Tíogar Sumatrach fiáin feicthe ag gaiste ceamara]]
Bhí baint ag méadaithe na bpatról frith-phóitseála i gceithre cheantar chosanta sa Rúis idir 2011–2014 le laghdú pótseála, cobhsú an phobail tíogair agus cur chun cinn chosaint a gcreach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Indicators of success for smart law enforcement in protected areas: A case study for Russian Amur tiger ( Panthera tigris altaica ) reserves|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12168|journal=Integrative Zoology|date=2016|issn=1749-4877|pages=2–15|volume=11|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12168|language=en|author=Hötte, M. H.; Kolodin, I. A.; Bereznuk, S. L.; Slaght, J. C.; Kerley, L. L.; Soutyrina, S. V.; Salkina, G. P.; Zaumyslova, O. Y.; Stokes, E. J. &amp; Miquelle, D. G.|pmid=26458501}}&lt;/ref&gt; Fógraíodh gur coireanna meánacha agus tromchúiseacha iad an phóitseáil agus an gháinneáil faoi seach sa bhliain 2019.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;


Tá an chuma ar an scéal nach bhfuil ach 5000-7000 tíogar fágtha ar domhan. Meastar go bhfuil níos lú na 2500 tíogar fásta sa nádúr. Timpeall na bliana 1900 bhí 100,000 tíogar ann. Bhí naoi bhfospeiceas ann tráth. Ach tá tíogar Bhailí, an tíogar Iávach agus an tíogar Caispeach imithe in éag. Níl ach sé fhospeiceas ann anois, agus iad uile i mbaol:

* An [[Tíogar Bheangál]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Bengal tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bengal_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-12-11|language=en}}&lt;/ref&gt; níos lú na 2000 fágtha
* An [[Tíogar Ind-Síneach]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Indochinese tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Indochinese_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-09-12|language=en}}&lt;/ref&gt; 1200-1800
* An [[Tíogar Malaech]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Malayan tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Malayan_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-12-28|language=en}}&lt;/ref&gt; 600-800
* An [[Tíogar Sumatrach]]: 400-500
* An [[Tíogar Amúrach]] (sa [[An tSibéir|tSibéir]]): 400-550. Sna 1940idí ní raibh ach 40 tíogar Amúrach fágtha ach tá suas le 550 ann anois mar cuireadh stop leis an sealgaireacht.
* [[Tíogar na Síne Theas]]:&lt;ref name=&quot;:29&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=South China tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/South_China_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-11-27|language=en}}&lt;/ref&gt; díobhaí sa nádúr; 59 i zúnna


== Féach freisin ==

* An [[Tíogar Sumatrach]] agus an [[Tíogar Amúrach]]
* [[An Tíogar Ceilteach]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Leabharliosta ==
* {{Citation |last=Thapar |first=V. |title=Tiger: The Ultimate Guide |date=2004 |url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up |place=Deilí Nua |publisher=CDS Books |isbn=1-59315-024-5}}
* {{Citation |last=Green |first=S. |title=Tiger |date=2006 |issue=2 |place=Londain |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-86189-276-8}}
* {{Citation |title=The Encyclopedia of Mammals |date=2001 |issue=2 |editor-last=MacDonald |editor-first=D. |place=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-7607-1969-5}}
* {{Citation |last=Tilson |first=R. |title=Tigers of the World: The Science, Politics and Conservation of Panthera tigris |date=2010 |issue=2 |place=Londain |publisher=Academic Press |isbn=978-0-08-094751-8 |last2=Nyhus |first2=P. J.}}
* {{Citation |last=Mills |first=S. |title=Tiger |date=2004 |url=https://archive.org/details/tiger0000mill/mode/2up |archive-url= |place=Richmond Hill |publisher=Firefly Books |isbn=1-55297-949-0}}
* {{Citation |last=Schaller |first=G. B. |title=The Deer and the Tiger: A Study of Wildlife in India |date=1967 |url=https://archive.org/details/deertigerstudyof0000scha/page/n419/mode/2up |place=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-73631-8}}
* {{Citation |last=Seidensticker |first=J |title=Riding the Tiger: Tiger Conservation in Human-Dominated Landscapes |date=1999 |url=https://archive.org/details/ridingtigertiger00unse |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64835-6 |last2=Christie |first2=S |last3=Jackson |first3=P}}
* {{Citation |last=Sludskii |first=A. A. |title=Tiger Panthera tigris Linnaeus, 1758 |date=1992 |work=Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola [Mamaigh an Aontais Shóivéadaigh] |volume=II, Part 2. Carnivora (Hyaenas and Cats) |pages=95–202 |editor-last=Heptner |editor-first=V. G. |editor-last2=Sludskii |editor-first2=A. A. |url=https://archive.org/stream/mammalsofsov221992gept#page/94/mode/2up |place=Washington DC |publisher=Smithsonian Institution and the National Science Foundation |isbn=978-90-04-08876-4}}

{{síol ainmhí}}
[[Catagóir:Tíogair]]
[[Catagóir:Cait]]</text>
      <sha1>1b5f2wogyvzm3a6n1bnf42m3q7v925a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322359</id>
      <parentid>1322351</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T20:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>/* Caomhnú */</comment>
      <origin>1322359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="140045" sha1="lqdyj7p0l3dkv3s39xmraq8mxcp18d3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:A walk with the Tigress.webm|thumb|right|tíogar]]
Is cat mór é an '''tíogar''' ('''''Panthera tigris''''')&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Panthera%20tigris/|title=“Panthera tigris” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt; ar ball é den ghéineas ''[[Panthera]]'' a thagann ón [[An Áise|Áise]] ó dhúchas. Tá corp láidir matánach aige a bhfuil ceann agus lapaí móra, eireaball fada agus fionnadh flannbhuí le stríoca dubha atá ceartingearach don chuid is mó air. Rangaítear in naoi [[Fospeiceas|bhfospeiceas]] [[Holaicéineach|reatha]] é go traidisiúnta cé nach n-aithníonn roinnt daoine agus eagraíochtaí ach an dá fhospeiceas, tíogair na mórthíre Áisí agus tíogair oileáin na [[Oileáin Sunda|nOileán Sunda]].

Cuireann an tíogar faoi i bhforaoisí den chuid is mó, idir [[Foraois leathanduilleach agus mheasctha mheasartha|foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha]] agus [[Cónaiféar|buaircíneach]] i [[Cianoirthear na Rúise|gCianoirthear na Rúise]] agus [[Oirthuaisceart na Síne]] agus [[Foraois leathanduilleach thais thrópaiceach agus fhothrópaiceach|foraoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fothrópaiceacha]] i [[Fo-ilchríoch na hIndia|bhfo-ilchríoch na hIndia]] agus in [[Oirdheisceart na hÁise]]. Is [[buaicchreachadóir]] é an tíogar a chreachann [[Crúbach|crúbaigh]] roimh a ndéanann sé luíochán go príomha. Bíonn saol aonarach aige go hiondúil agus bíonn [[raon baile]] aige a chosnaíonn sé ar indibhidí den ghnéas chéanna. Cuimsíonn raon baile an fhireannaigh raoin go leor baineannach lena chúplálann sé. De ghnáth, beireann baineannaigh idir dhá agus trí choileán a fhanann lena máthair ar feadh dhá bhliain. Fágann na coileáin seo raon baile a máthar agus bunaíonn siad a raon féin nuair a bhíonn siad neamhspleách.

Ó bhlianta luatha na fichiú haoise, is in ísle a ndeachaigh raon dáilte na dtíogar agus ar a laghad 93% dá raon stairiúil caillte acu; tá siad [[Díothú áitiúil|díothaithe go háitiúil]] in [[Iarthar na hÁise|Iarthar]] agus i [[Lár na hÁise]] agus i gcodanna móra na [[An tSín|Síne]] chomh maith leis na hoileáin [[Iáva]] agus [[Bailí]]. Tá raon an tíogair scoilte go dona sa lá atá inniu ann. Liostaítear mar [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] é ar [[Liosta Dearg an AICD de Speicis i mBaol]] mar meastar gur laghdaigh a raon idir 53% go 68% ó bhí na 1990idí déanacha ann. Tá go leor bagairtí móra ag cur le stádas reatha na dtíogar idir [[Scriosadh gnáthóige|scriosadh]] agus [[Ilroinnt gnáthóige|ilroinnt a ngnáthóige]] mar gheall ar [[Dífhoraoisiú|dhífhoraoisiú]], [[póitseáil]] ar son a bhfionnaidh agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp ar mhaithe le cúrsaí leighis. Is íobartaigh na [[An choinbhleacht daonna-fiadhúlra|coinbhleachta daonna-fiadhúlra]] iad na tíogair fosta mar ionsaíonn agus creachann siad an beostoc i gceantair nach bhfuil mórán creach nádúrtha le fáil iontu. Tá cosaint dhlíthiúil ag an tíogar in chuile thír laistigh dá raon dáilte. Cuimsíonn cuir chuige náisiúnta pleananna gníomhaíochta, [[patróil fhrith-phóitseála]] agus scéimeanna monatóireachta líon na dtíogar. Bunaíodh [[Conair fhiadhúlra|conairí fiadhúlra]] i gcuid mhaith de na tíortha laistigh dá raon agus tá athbhunú tíogar pleanáilte iontu.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://www.iucnredlist.org/species/15955/214862019|date=2021-12-15|doi=10.2305/iucn.uk.2022-1.rlts.t15955a214862019.en|language=en|author=Goodrich, J., Wibisono, H., Miquelle, D., Lynam, A.J., Sanderson, E., Chapman, S., Gray, T.N.E., Chanchani, P. &amp; Harihar, A.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|publisher=IUCN}}&lt;/ref&gt;

Tá an tíogar ar cheann de na [[Mórfhána carasmatach|mórfhánaí carasmatacha]] is mó a bhfuil tóir air ar fud an domhain. Bhíodh an tíogar i ngéibheann ón chéad lá riamh agus traenáladh é chun seónna a chur ar fáil i [[Sorcas|sorcais]] agus cláracha siamsaíochta eile. Chonacthas an tíogar go forleathan i [[miotaseolaíocht]] agus i [[Béaloideas|mbéaloideas]] ársa na gcultúr fud fad a raon stairiúil agus [[Léirithe cultúrtha an tíogair|chonacthas fós i gcultúr]] ar fud an domhain é sa lá atá inniu ann. 

== Sanasaíocht ==
Síolraíonn an [[Seanbhéarla]] ''tigras'' ón [[Seanfhraincis|tSeanfhraincis]] ''tigre'', ón [[An Laidin|Laidin]] ''tigris'', ar iasacht é de ''tigris'' ([[An tSean-Ghréigis|Sean-Ghréigis]]: τίγρις).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Liddell, H. G. &amp; Scott, R. (Sir Henry Stuart Jones, Roderick McKenzie eag.)|date=1940|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dti%2Fgris|title=&quot;τίγρις&quot;.|journal=A Greek-English Lexicon|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|accessdate=21 Feabhra 2021}}&lt;/ref&gt; Ón aimsir ársa, meastar go síolraíonn an focal ''tigris'' ón fhocal [[An Airméinis|Arméiniseach]] nó [[An Pheirsis|Pheirsiseach]] ar 'saighead' ar féidir leis a bheith ina bhunús d'ainm abhainn na [[An Tígris|Tigrise]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Varro, M. T.; Kent, R. G.|date=1938|url=https://archive.org/details/onlatinlanguage01varruoft/page/96/mode/2up|title=&quot;De lingua latina&quot; [On the Latin Language]|journal=&quot;XX. Ferarum vocabula&quot; [XX. The names of wild beasts]|pages=lgh. 94-97|publisher=W. Heinemann|location=Londain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Naming the Tiger in the Early Modern World|url=https://www.jstor.org/stable/26560471|journal=Renaissance Quarterly|date=2017|issn=0034-4338|pages=977–1006|volume=70|issue=3|author=David Thorley|doi=10.1086/693884. JSTOR 26560471}}&lt;/ref&gt; Sa lá atá inniu ann, áfach, glactar leis gur [[comhainm]] atá iontu agus nach bhfuil gaol ar bith ann idir ainm an ainmhí agus na habhann.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tacsanomaíocht ==
Rinne an luibheolaí Sualannach [[Carl von Linné]] an chéad chur síos eolaíoch ar an tíogar ina shaothar ''[[Systema Naturae]]'', áit a bhaist sé an [[Ainmníocht dhéthéarmach|t-ainm déthéarmach]] ''Felis tigris'' air, mar ba ghnách an géineas ''Felis'' a úsáid le haghaidh na gcat uilig ag an am. Bunaítear an [[cur síos eolaíoch]] ar chuir síos a rinne nádúraithe níos luaithe amhail [[Conrad Gessner]] agus [[Ulisse Aldrovandi]].&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot;&gt;{{luaigh foilseachán|author=Linnaeus, C.|year=1758|title=[https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up &quot;Felis tigris&quot;] Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|language=la|issue=decima, reformata|pages=lch. 41}}&lt;/ref&gt; Is in 1929 a chuir [[Reginald Innes Pocock]] an speiceas sa ghéineas ''[[Panthera]]'' faoin ainm dhéthéarmach ''Panthera tigris''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1929|title=Tigers|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=33|issue=3|pages=lgh. 505–541|url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n133}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Fospeiceas ===
{{Anchor|Pobail}}Moladh naoi [[Fospeiceas|bhfospeiceas]] tíogar reatha ([[An Sealad Holaicéineach|Holaicéineach]]) idir luathbhlianta na 19ú hAois agus na 21ú hAois agus is iad sin na tíogair [[tíogar Bheangál|Bheangál]], [[Tíogar Malaech|Mhalaecha]], [[Tíogar Ind-Síneach|Ind-Síneacha]], [[Tíogar na Síne Theas|na Síne Theas]], [[Tíogar Amúrach|Amúracha]], [[Tíogar Caispeach|Chaispeacha]], [[Tíogar Iávach|Iávacha]], [[Tíogar Bailí|Bhailí]] agus [[Tíogar Sumatrach|Shumatracha]].&lt;ref name=&quot;MSW3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[W. Chris Wozencraft|Wozencraft, W. C.]]|date=2005|title=Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference|issue=3|publisher=Johns Hopkins University Press ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.|pages=lch. 546|coauthors=[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=14000259 &quot;Species ''Panthera tigris''&quot;] In [[Don E. Wilson|Wilson, D. E.]]; Reeder, D. M. (eag.)|url=http://www.google.com/books?id=JgAMbNSt8ikC&amp;pg=PA546}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Wilting2015/&gt; Ceistíodh [[Bailíocht ainmnithe (zó-eolaíocht)|bailíocht]] cuid mhaith de na fospeicis seo sa bhliain 1999 mar bhí sé de nós an tráth sin idirdhealú a dhéanamh bunaithe ar dhath agus fhaid an fhionnaidh, patrúin stríoca agus méid na n-eiseamlár i mbailiúcháin [[Iarsmalann stair an dúlra|iarsmalanna stair an dúlra]] ar féidir nach n-ionadaíonn siad an pobal ar fad. Moladh gur cheart dhá fhospeiceas bailí tíogar a aithint, is iad sin ''P. t. tigris'' ar mhórthír na hÁise agus an speiceas níos lú ''P. t. sondaica'' sna [[Na hOileáin Sunda Mór|hOileáin Sunda Mór]].&lt;ref name=&quot;Kitchener1999&quot;&gt;Kitchener, A. (1999). &quot;Tiger distribution, phenotypic variation and conservation issues&quot; in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999|lgh=19–39|lua=ref=Seidensticker, J.; Christie, S.; Jackson, P.}}, lgh. 19-39&lt;/ref&gt;

D'athdhearbhaíodh an moladh dhá fhospeicis arís sa bhliain 2015 trí anailís chuimsitheach a dhéanamh ar thréithe moirfeolaíocha, éiceolaíocha agus [[ADN miteacoindreach|ADN miteacoindreacha]] (mtADN) chuile fhospeiceas toimhdean tíogar.&lt;ref name=&quot;Wilting2015&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Planning tiger recovery: Understanding intraspecific variation for effective conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4640610/|journal=Science Advances|date=Mí an Mheithimh 2015|issn=2375-2548|pmc=4640610|pmid=26601191|pages=e1400175|volume=1|issue=5|doi=10.1126/sciadv.1400175|author=Wilting, A.; Courtiol, A.; Christiansen, P.; Niedballa, J.; Scharf, A. K.; Orlando, L.; Balkenhol, N.; Hofer, H.; Kramer-Schadt, S.; Fickel, J. &amp; Kitchener, A. C.}}&lt;/ref&gt;
In 2017, d'athbhreithnigh Tascfhórsa Catrangaithe Ghrúpa Sainréimse Cat an AICD tacsanomaíocht ''[[felid]]'' de réir an mholta dhá fhospeiceas 2015 agus níor aithníodh ach ''P. t. tigris'' agus ''P. t. sondaica'' amháin.&lt;ref name=&quot;catsg&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Kitchener, A. C.; Breitenmoser-Würsten, C.; Eizirik, E.; Gentry, A.; Werdelin, L.; Wilting, A.; Yamaguchi, N.; Abramov, A. V.; Christiansen, P.; Driscoll, C.; Duckworth, J. W.; Johnson, W.; Luo, S.-J.; Meijaard, E.; O'Donoghue, P.; Sanderson, J.; Seymour, K.; Bruford, M.; Groves, C.; Hoffmann, M.; Nowell, K.; Timmons, Z. &amp; Tobe, S.|date=2017|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y#page=66|title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group (PDF).|journal=Cat News (Special Issue 11)|pages=lgh. 66-68}}&lt;/ref&gt; Léirigh torthaí staidéar seicheamhaithe géinte iomláin 2018 de 32 shampla ón sé fhospeiceas toimhdean beo—an tíogar Bheangál, Malaech, Ind-Síneach, na Síne Theas, Amúrach agus Sumatrach—gur [[Clád|cláid]] shoiléire faoi leith iad.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Genome-Wide Evolutionary Analysis of Natural History and Adaptation in the World’s Tigers|url=https://www.cell.com/current-biology/abstract/S0960-9822(18)31214-4|journal=Current Biology|date=2018|issn=0960-9822|pmid=30482605|pages=3840–3849.e6|volume=28|issue=23|doi=10.1016/j.cub.2018.09.019|language=English|author=Liu, Y.-C.; Sun, X.; Driscoll, C.; Miquelle, D. G.; Xu, X.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Smith, J. L. D.; O'Brien, S. J. &amp; Luo, S.-J.}}&lt;/ref&gt; Chomhthacaíodh leis na torthaí arís in 2021 agus 2023.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Recent Evolutionary History of Tigers Highlights Contrasting Roles of Genetic Drift and Selection|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8136513/|journal=Molecular Biology and Evolution|date=2021|issn=1537-1719|pmc=8136513|pmid=33592092|pages=2366–2379|volume=38|issue=6|doi=10.1093/molbev/msab032|author=Armstrong, E. E.; Khan, A.; Taylor, R. W.; Gouy, A.; Greenbaum, G.; Thiéry, A; Kang, J. T.; Redondo, S. A.; Prost, S.; Barsh, G.; Kaelin, C.; Phalke, S.; Chugani, A.; Gilbert, M.; Miquelle, D.; Zachariah, A.; Borthakur, U.; Reddy, A.; Louis, E.; Ryder, O. A.; Jhala, Y. V.; Petrov, D.; Excoffier, L.; Hadly, E. &amp; Ramakrishnan, U.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wang2023&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Population genomic analysis provides evidence of the past success and future potential of South China tiger captive conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10111772/|journal=BMC biology|date=2023|issn=1741-7007|pmc=10111772|pmid=37069598|pages=64|volume=21|issue=1|doi=10.1186/s12915-023-01552-y|author=Wang, C.; Wu, D. D.; Yuan, Y. H.; Yao, M. C.; Han, J. L.; Wu, Y. J.; Shan, F.; Li, W. P.; Zhai, J. Q.; Huang, M; Peng, S. H.; Cai, Q .H.; Yu, J. Y.; Liu, Q. X.; Lui, Z. Y.; Li, L. X.; Teng, M. S.; Huang, W.; Zhou, J. Y.; Zhang, C.; Chen, W. &amp; Tu, X. L.}}&lt;/ref&gt; Léirigh staidéar sa bhliain 2023 go bhfuil bailíocht ag an naoi bhfospeiceas reatha ar fad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ancient DNA reveals genetic admixture in China during tiger evolution|url=https://www.nature.com/articles/s41559-023-02185-8|journal=Nature Ecology &amp; Evolution|date=2023-11|issn=2397-334X|pages=1914–1929|volume=7|issue=11|doi=10.1038/s41559-023-02185-8|language=en|author=Sun, X.; Liu, Y.-C.; Tiunov, M. P.; Gimranov, D. O.; Zhuang, Y.; Han, Y.; Driscoll, C. A.; Driscoll, C. A.; Pang, Y.; Li, C.; Pan, Y; Velasco, M. S.; Gopalakrishnan, S.; Yang, R.-Z.; Li, B.-G.; Jin, K.; Xu, X.; Uphyrkina, O.; Huang, Y.; Wu, X.-H.; Gilbert, M. T. P.; O'Brien, S. J.; Yamaguchi, N. &amp; Luo, S.-J.}}&lt;/ref&gt; Deir an Grúpa Sainréimse Cat &quot;Given the varied interpretations of data, the [subspecific] taxonomy of this species is currently under review by the IUCN SSC Cat Specialist Group.&quot; nó i nGaeilge &quot;Mar gheall ar na léirmhínithe éagsúla ar an dáta, tá Grúpa Sainréimse Cat SSC an AICD ag déanamh athbhreithnithe ar thacsanomaíocht [fhospeiceasach] an speicis seo&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Tiger|url=http://www.catsg.org/index.php?id=124|work=www.catsg.org|dátarochtana=2025-11-27|language=|údar=CatSG|archivedate=2014-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141112171012/http://www.catsg.org/index.php?id=124}}&lt;/ref&gt;

Tá na táblaí thíos bunaithe ar [[Tacsanomaíocht (bitheolaíocht)|rangú]] an tíogair mar a bhí in 2005&lt;ref name=MSW3/&gt; agus tugann siad rangú 2017 an Tascfhórsa Catrangaithe le fios chomh maith.&lt;ref name=catsg/&gt;{{clear}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: centre;&quot; | ''Panthera tigris tigris'' {{small|(Linnaeus, 1758)}}&lt;ref name=Linn1758/&gt;
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Bheangál]] 
{{small|ainm déthéarmach ''P. t. tigris'' (von Linné, 1758)}}&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt;
| | Cuireann pobal an tíogair seo faoi ar [[fo-ilchríoch na hIndia|fho-ilchríoch na hIndia]].&lt;ref name=&quot;Jackson1996&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Nowell, K. &amp; Jackson, P.|date=1996|url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1996-008.pdf#page=80|title=&quot;Tiger, Panthera tigris (Linnaeus, 1758)&quot; (PDF).|volume=|pages=lgh. 55-65|publisher=IUCN. ISBN 2-8317-0045-0|location=Gland, Switzerland|journal=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan}}&lt;/ref&gt; Tá fionnadh níos giorra ar an tíogar Bheangál ná mar atá orthu ó thuaidh&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1939|url=https://archive.org/stream/PocockMammalia1/pocock1#page/n247/mode/2up|title=&quot;Panthera tigris&quot;|journal=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Vol. Mammalia|volume=Vol. 1|pages=lgh. 197–210|publisher=T. Taylor and Francis, Ltd|location=Londain}}&lt;/ref&gt;, le dath idir [[ciarbhuí]] agus cróchdhearg air&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite report|title=Indian National Studbook of the Bengal Tiger (''Panthera tigris tigris'') |publisher=Central Zoo Authority, Wildlife Institute of India |date=2011 |url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Bengal%20Tiger%20Studbook%202011.pdf |last1=Srivastav|first1=A. |last2=Malviya |first2=M. |last3=Tyagi |first3=P. C.|last4=Nigam |first4=P. |name-list-style=amp |access-date=27 May 2024}}&lt;/ref&gt; agus polláirí atá measartha fada agus caol.&lt;ref name=&quot;Mazák2010&quot;/&gt;
| |[[File:Adult male Royal Bengal tiger.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Extinction|†]] [[Tíogar Caispeach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. virgata'' ([[Johann Karl Wilhelm Illiger|Illiger]], 1815)}}&lt;ref name=&quot;Illiger&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Illiger, K.|date=1815|title=Überblick der Säugethiere nach ihrer Verteilung über die Welttheile|journal=Abhandlungen der Königlichen Preußischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin 1804–1811|pages=lgh. 39-159|publisher=Realschul-Buchhandlung|location=Berlin|url=https://bibliothek.bbaw.de/digitalisierte-sammlungen/akademieschriften/ansicht-akademieschriften?tx_bbaw_academicpublicationshow%5Baction%5D=show&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bcontroller%5D=AcademicPublication%5CVolume&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bpage%5D=195&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bvolume%5D=85&amp;cHash=f015ec3f9a13240a9559ebdcb88aafa4}}&lt;/ref&gt;
| |Bhíodh an pobal seo ag cur faoi ón Túirc go dtí an [[Muir Chaisp|Mhuir Chaisp]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Bhí fionnadh geal meirgeach rua le stríoca tanaí a bhí an-ghar dá gcéile air&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 137.&lt;/ref&gt; agus [[cnámh cúlphlaice]] leathan ar chúl a gcinn.&lt;ref name=Kitchener1999/&gt; Nocht anailís ghéiniteach gur garghaol leis an tíogar Amúrach a bhí ann.&lt;ref name=&quot;Driscoll2009&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mitochondrial Phylogeography Illuminates the Origin of the Extinct Caspian Tiger and Its Relationship to the Amur Tiger|url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0004125|journal=PLOS ONE|date=14 Ean 2009|issn=1932-6203|pmc=2624500|pmid=19142238|pages=e4125|volume=4|issue=1|doi=10.1371/journal.pone.0004125|language=en|author=Driscoll, C. A.; Yamaguchi, N.; Bar-Gal, G. K.; Roca, A. L.; Luo, S.; MacDonald, D. W. &amp; O'Brien, S. J.}}&lt;/ref&gt; Tá pobal an tíogair seo díothaithe ó bhí na 1970idí ann.&lt;ref name=Seidensticker1999/&gt;
| |[[File:Panthera tigris virgata.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Amúrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. altaica'' ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1844)}}&lt;ref name=&quot;Temminck&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Aperçu général et spécifique sur les Mammifères qui habitent le Japon et les Iles qui en dépendent|url=https://archive.org/details/faunajaponicasi00sieb/page/43|publisher=Lugduni Batavorum : Apud Auctorem|date=1844|coauthors=In Siebold, P. F. v.; Temminck, C. J.; Schlegel, H. (eag.).; Museum of Comparative Zoology Harvard University|author=Siebold, P. F. v.; Haan, W. de.; Temminck, C. J.; Schlegel, H.|journal=Fauna japonica, sive, Descriptio animalium, quae in itinere per Japoniam, jussu et auspiciis, superiorum, qui summum in India Batava imperium tenent, suscepto, annis 1823-1830|location=Leiden}}&lt;/ref&gt;
| |Tá cónaí ar an phobal seo tíogar i [[Cianoirthear na Rúise|gCianoirthear na Rúise]], in [[Oirthuaisceart na Síne]] agus b'fhéidir sa [[An Chóiré Thuaidh|Chóiré Thuaidh]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Tá gruaig fhada agus fionnadh tiubh ar an tíogar Amúrach.&lt;ref name=Temminck/&gt; Athraíonn a chúldath ó [[ócar]]-bhuí sa gheimhreadh go dath atá níos rua agus níos beoga tar éis a fholta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 131.&lt;/ref&gt; Tá an bhlaosc níos giorra agus níos leithne ná blaoscanna na dtíogar ó dheas.&lt;ref name=&quot;Mazák2010&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Craniometric variation in the tiger (Panthera tigris): Implications for patterns of diversity, taxonomy and conservation|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1616504708000621|journal=Mammalian Biology|date=2010-01-01|issn=1616-5047|pages=45–68|volume=75|issue=1|doi=10.1016/j.mambio.2008.06.003|author=Ji H. Mazák}}&lt;/ref&gt;
| |[[File:P.t.altaica Tomak Male.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar na Síne Theas]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. amoyensis'' ([[Max Hilzheimer|Hilzheimer]], 1905)}}&lt;ref name=Hilzheimer&gt;{{cite journal |last=Hilzheimer |first=M. |date=1905 |title=Über einige Tigerschädel aus der Straßburger zoologischen Sammlung |journal=Zoologischer Anzeiger |volume=28 |pages=594–599 |url=https://archive.org/details/zoologischeranze28deut/page/596}}&lt;/ref&gt;
| |Bhíodh an tíogar seo le fáil ó dheas i lár na Síne.&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Bhí blaoscanna ag an chúig [[Eiseamláir an chineáil|eiseamláir cineáil]] a raibh fiacla [[Fiacla carnasacha|carnasacha]] agus [[cúlfhiacail]] níos giorra acu ná tíogair ón India, cráiniam níos lú, [[logall súile]] a luigh níos gaire dá gcéile le [[Starr iar-logall súile|stairr iar-logall súile]] níos mó; bhí na craicinn sách buí le stríoca a bhí cosúil le [[rombas]].&lt;ref name=Hilzheimer/&gt; Tá [[haplaitíopa]] mtADN faoi leith aige de bharr a chrosphóraithe le seanghinealaigh tíogar.&lt;ref name=catsg/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An extinct and deeply divergent tiger lineage from northeastern China recognized through palaeogenomics|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9326283/|journal=Proceedings. Biological Sciences|date=2022-07-27|issn=1471-2954|pmc=9326283|pmid=35892215|pages=20220617|volume=289|issue=1979|doi=10.1098/rspb.2022.0617|author=Jiaming Hu, Michael V. Westbury, Junxia Yuan, Chunxue Wang, Bo Xiao, Shungang Chen, Shiwen Song, Linying Wang, Haifeng Lin, Xulong Lai, Guilian Sheng}}&lt;/ref&gt; Tá sé díothaithe san fhiántas mar ní fhacthas é go hoifigiúil ó bhí na 1970idí ann&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; agus ní mhaireann sé ach i ngéibheann anois.&lt;ref name=Wang2023/&gt;
| |[[File:2012 Suedchinesischer Tiger.JPG|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Ind-Síneach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. corbetti'' ([[Vratislav Mazák|Mazák]], 1968)}}&lt;ref name=&quot;Mazak1968&quot;&gt;{{cite journal |last=Mazák|first=V.|date=1968|title=Nouvelle sous-espèce de tigre provenant de l'Asie du sud-est|journal=Mammalia|volume=32|issue=1|pages=104–112|doi=10.1515/mamm.1968.32.1.104}}&lt;/ref&gt;
| |Faightear pobal an tíogair seo ar an [[Leithinis Ind-Síneach]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Tá cráiniam níos lú ná ceann an tíogair Bheangál ag eiseamláir an tíogair Ind-Sínigh agus is cosúil go bhfuil fionnadh níos dorcha le stríoca níos tanaí orthu.&lt;ref name=Mazak1968/&gt;&lt;ref name=&quot;mazak06&quot;&gt;{{cite journal|last1=Mazák|first1=J. H.|last2=Groves|first2=C. P.|name-list-style=amp|date=2006|title=A taxonomic revision of the tigers (''Panthera tigris'') of Southeast Asia|journal=Mammalian Biology|volume=71|issue=5|pages=268–287|doi=10.1016/j.mambio.2006.02.007|bibcode=2006MamBi..71..268M|url=http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|access-date=15 January 2024|archive-date=31 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|url-status=live|author=Mazák, J. H. &amp; Groves, C. P.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf |date=31 Bealtaine 2023 }}&lt;/ref&gt;
| |[[File:Panthera tigris corbetti (Tierpark Berlin) 832-714-(118).jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Malaech]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. jacksoni'' (Luo et al., 2004)}}&lt;ref name=&quot;Luo04&quot;&gt;{{cite journal |date=2004|title=Phylogeography and genetic ancestry of tigers (''Panthera tigris'')|journal=[[PLOS Biology]]|volume=2|issue=12|pmid=15583716|pmc=534810|doi=10.1371/journal.pbio.0020442|author=Luo, S.-J.; Kim, J.-H.; Johnson, W. E.; van der Walt, J.; Martenson, J.; Yuhki, N.; Miquelle, D. G.; Uphyrkina, O.; Goodrich, J. M.; Quigley, H. B.; Tilson, R.; Brady, G.; Martelli, P.; Subramaniam, V.; McDougal, C.; Hean, S.; Huang, S.-Q.; Pan, W.; Karanth, U. K.; Sunquist, M.; Smith, J. L. D. &amp; O'Brien, S. J.|pages=e442}}&lt;/ref&gt;
| |Moladh an tíogar Malaech mar fhospeiceas faoi leith bunaithe ar dhifríocht idir a mtADN agus a [[Seicheamh aigéid núicléasaigh|sheichimh mhionsatailíte]] agus iad an tíogair Ind-Sínigh.&lt;ref name=Luo04/&gt; Níl difríocht rómhór idir dath a fhionnaidh ná méid a bhlaoisce agus iad an tíogair Ind-Sínigh ach an oiread.&lt;ref name=mazak06/&gt; Níl aon teorainn shoiléir idir phobail tíogar i dtuaisceart na [[An Mhalaeis|Malaeise]] agus deisceart na [[An Téalainn|Téalainne]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
| |[[File:2012-09-15 Tierpark Berlin 26 (cropped).jpg|frameless]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: centre;&quot; | ''Panthera tigris sondaica'' {{small|(Temminck, 1844)}}&lt;ref name=catsg/&gt;
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| †[[Tíogar Iávach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sondaica'' (Temminck, 1944)}}&lt;ref name=Temminck/&gt;
| |Rinneadh cur síos ar an tíogar seo bunaithe ar líon seithí anaithnid a raibh gruaig ghearr mhín orthu.&lt;ref name=Temminck/&gt; Bhí tíogair de bhunadh [[Iáva]] measartha beag i gcomparáid le tíogair na mórthíre Áisí, bhí blaoscanna sách fada acu i gcomparáid leis an tíogar Shumatrach agus bhí stríoca níos faide, níos tanaí agus níos iomadúla acu.&lt;ref name=mazak06/&gt; Meastar go bhfuil pobal an tíogair Iávaigh díothaithe ó bhí na 1980idí ann. &lt;ref name=Seidensticker1999/&gt;
| |[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een groep mannen en kinderen poseert bij een pas geschoten tijger te Malingping in Bantam West-Java TMnr 10006636.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| †[[Tíogar Bailí]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. balica'' ([[Ernst Schwarz (zoologist)|Schwarz]], 1912)}}&lt;ref name=Schwarz&gt;{{cite journal |last=Schwarz |first=E. |date=1912 |title=Notes on Malay tigers, with description of a new form from Bali |journal=Annals and Magazine of Natural History |pages=324–326 |series=8 |volume=10 |issue=57 |doi=10.1080/00222931208693243 |url=https://archive.org/stream/annalsmagazineof8101912lond#page/324/mode/2up}}&lt;/ref&gt;
| | Bhíodh an tíogar seo le fáil ar [[Bailí|Bhailí]] agus bhí fionnadh níos gile air agus blaosc níos lú aige ná mar a bhí ag an tíogar Iávach.&lt;ref name=Schwarz/&gt;&lt;ref name=&quot;der-tiger&quot;&gt;{{cite book |author=Mazak, V.|year=2004|title=''Der Tiger''|publisher=Westarp Wissenschaften Hohenwarsleben|location=Madgeburg|isbn=978-3-89432-759-0|language=de}}&lt;/ref&gt; Gné tipicúil de bhlaoscanna an tíogair Bhailí ná an cnámh cúlphlaice caol atá cosúil le blaosc an tíogar Iávach.&lt;ref&gt;{{cite journal |date=1978|title=Skin and Skull of the Bali Tiger, and a list of preserved specimens of ''Panthera tigris balica'' (Schwarz, 1912)|journal=[[Zeitschrift für Säugetierkunde]]|volume=43|issue=2|pages=108–113|author=Mazák, V.; Groves, C. P. &amp; Van Bree, P.}}&lt;/ref&gt; Tá an pobal seo díothaithe ó bhí na 1940idí ann.&lt;ref name=&quot;Seidensticker1999&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Riding the tiger : tiger conservation in human-dominated landscapes|url=http://archive.org/details/ridingtigertiger00unse|publisher=[London] : Zoological Society of London; Cambridge [England]; New York : Cambridge University Press|date=1999|coauthors=Better World Books|author=Seidensticker, J.; Christie, S. &amp; Jackson, P.|pages=lgh. xv-xx}}&lt;/ref&gt;
| |[[File:Bali tiger zanveld.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Sumatrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sumatrae'' ([[Reginald Innes Pocock|Pocock]], 1929)}}&lt;ref name=Pocock1929&gt;{{cite journal |last=Pocock |first=R. I. |date=1929 |title=Tigers |journal=[[Journal of the Bombay Natural History Society]] |volume=33 |pages=505–541 |url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n185}}&lt;/ref&gt;
| Bhí fionnadh dorcha ar an chéad eiseamlár den tíogar seo arb as [[Sumatra]] dó.&lt;ref name=Pocock1929/&gt; Tá gruaig sách fada um aghaidh an tíogair Shumatraigh&lt;ref name=Jackson1996/&gt; agus tá stríoca tiubha coirp chomh maith le [[cnámh sróine]] níos leithne agus níos lú aige ná mar atá ag na tíogair oileáin eile.&lt;ref name=mazak06/&gt;
| |[[File:Panthera tigris sumatrae (Sumatran Tiger) close-up.jpg|frameless]]
|}

=== Éabhlóid ===
{{Cladogram|{{clade
|label1=''[[Panthera]]''
|1={{clade
|1={{clade
|1=[[Liopard sneachta]] [[File:Schneeleoparden (Panthera uncia) Zoo Salzburg 2014 f white background.jpg|70px]]
|2='''Tíogar''' [[File:Tigress in Bandhavgarh NP white background.jpg|70px]]
}}
|2={{clade
|1=[[Iaguar]] [[File:Jaguar (Panthera onca palustris) male Three Brothers River white background.JPG|70px]]
|label2=&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
                |2={{clade
                    |1=[[Liopard]] [[File:Flickr - Rainbirder - Sassy Lassy white background.jpg|70px]]
                    |2=[[Leon]] [[File:Panthera leo -Ngorongoro, Tanzania-8b white background.jpg|70px]]
                    }}
}}
}}
}}|align=right|caption=Fíligineacht an ghéinis ''Panthera'' bunaithe ar staidéar [[ADN núicléach]] ó 2016&lt;ref name=Li_al2016&gt;{{cite journal |date=2016 |title=Phylogenomic evidence for ancient hybridization in the genomes of living cats (Felidae) |journal=Genome Research |volume=26 |issue=1 |pages=1–11 |doi=10.1101/gr.186668.114 |pmid=26518481 |pmc=4691742|author=Li, G.; Davis, B. W.; Eizirik, E.; Murphy, W. J.}}&lt;/ref&gt;}}Roinneann an tíogar an géineas ''Panthera'' leis an [[leon]], an [[liopard]], an [[iaguar]] agus an [[liopard sneachta]]. Léiríonn torthaí anailísí ginideacha gur [[comhspeiceas]] iad an tíogar agus an liopard sneachta agus gur scar a [[Ginealach|nginealaigh]] óna gcéile idir 2.70 agus 3.70 milliún bliain ó shin.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Supermatrix and species tree methods resolve phylogenetic relationships within the big cats, ''Panthera'' (Carnivora: Felidae)|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2010-07_56_1/page/68|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2010|volume=56|issue=1|pages=64–76|pmid=20138224|doi=10.1016/j.ympev.2010.01.036|bibcode=2010MolPE..56...64D|author=Davis, B. W.; Li, G. &amp; Murphy, W. J.}}&lt;/ref&gt; Léiríonn seicheamhú géinte iomláin an tíogair [[Athsheicheamh|athsheichimh]] atá ar chomhthreomhar leo i ngéanóm na gcat eile.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=The tiger genome and comparative analysis with lion and snow leopard genomes|doi=10.1038/ncomms3433|pmid=24045858|pmc=3778509|journal=Nature Communications|volume=4|year=2013|bibcode=2013NatCo...4.2433C|author=Cho, Y. S.; Hu, L.; Hou, H.; Lee, H.; Xu, J.; Kwon, S.; Oh, S.; Kim, H. M.; Jho, S.; Kim, S.; Shin, Y. A.; Kim, B. C.; Kim, H.; Kim, C. U.; Luo, S. J.; Johnson, W. E.; Koepfli, K. P.; Schmidt-Küntzel, A.; Turner, J. A.; Marker, L.; Harper, C.; Miller, S. M.; Jacobs, W.; Bertola, L. D.; Kim, T. H.; Lee, S.; Zhou, Q.; Jung, H. J.; Xu, X. &amp; Gadhvi, P.|pages=2443}}&lt;/ref&gt;

Rinneadh cur síos ar an speiceas iontaiseach ''[[Panthera palaeosinensis]]'' ón [[Pléisticéineach|Phléisticéineach]] luath i dtuaisceart na Síne mar shinsear féideartha tíogair nuair a aimsíodh é in 1924 ach creideann cláidistíocht an lae inniu go [[Bonnach (fíliginiteach)|bonnspeiceas]] é i gcomparáid le ''Panthera'' na linne seo.&lt;ref name=&quot;Mazák&quot;&gt;{{cite journal |year=2011|title=Oldest Known Pantherine Skull and Evolution of the Tiger|journal=PLOS ONE|volume=6|issue=10|doi=10.1371/journal.pone.0025483|pmid=22016768|bibcode=2011PLoSO...625483M|pmc=3189913|author=Mazák, J. H.; Christiansen, P. &amp; Kitchener, A. C.|pages=25483}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tseng&quot;&gt;{{cite journal |date=2014|title=Himalayan fossils of the oldest known pantherine establish ancient origin of big cats|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=281|issue=1774|doi=10.1098/rspb.2013.2686|pmid=24225466|pmc=3843846|author=Tseng, Z. J.; Wang, X.; Slater, G. J.; Takeuchi, G. T.; Li, Q.; Liu, J. &amp; Xie, G.}}&lt;/ref&gt; Bhí ''[[Panthera zdanskyi]]'' ina chónaí ann thart ar an am agus an áit chéanna agus moladh gur comhspeiceas leis an tíogar reatha a bhí ann nuair a imscrúdaíodh é sa bhliain 2014.&lt;ref name=Mazák/&gt; Ó 2023 ar aghaidh, áfach, meastar gur comhchiallach é ''P. palaeosinensis'' de ''P. zdanskyi'' in dhá staidéar a rinneadh ina dhiaidh sin nuair a thug siad faoi deara go luíonn na difríochtaí atá aige ón speiceas sin laistigh de réimse na n-éagsúlachtaí indibhidiúla.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The identity of the &quot;lion&quot;, ''Panthera principialis'' sp. nov., from the Pliocene Tanzanian site of Laetoli and its significance for molecular dating the pantherine phylogeny, with remarks on Panthera shawi (Broom, 1948), and a revision of Puma incurva (Ewer, 1956), the Early Pleistocene Swartkrans &quot;leopard&quot; (Carnivora, Felidae)|url=|journal=Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments|year=2023|volume=103|issue=2|pages=465–487|doi=10.1007/s12549-022-00542-2|bibcode=2023PdPe..103..465H|author=Hemmer, Helmut}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1080/08912963.2022.2034808|title=Discovery of jaguar from northeastern China middle Pleistocene reveals an intercontinental dispersal event|date=2023|journal=Historical Biology|volume=35|issue=3|pages=293–302|bibcode=2023HBio...35..293J|author=Jiangzuo, Q.; Wang, Y.; Ge, J.; Liu, S.; Song, Y.; Jin, C.; Jiang, H. &amp; Liu, J.}}&lt;/ref&gt; Is iad blúirí géill a aimsíodh i [[Contae Lantian|gContae Lantion]] na Síne an nochtadh is luaithe den tíogar reatha sa taifead iontaiseach a théann siar go dtí an Pléisticéineach luath.&lt;ref name=Mazák/&gt;

Aimsíodh iontaisí tíogair ón Mheán- go dtí an Luathphléisticéineach fud fad na Síne, Iáva agus Sumatra. I measc na bhfospeiceas réamhstairiúil tá ''[[Panthera tigris trinilensis]]'' agus ''[[Panthera tigris soloensis|P. t. soloensis]]'' de bhunadh Iáva agus Sumatra agus ''[[Panthera tigris acutidens|P. t. acutidens]]'' de bhunadh na Síne; fuarthas iontaisí tíogair ón Phléisticéineach dhéanach agus ón [[An Sealad Holaicéineach|Luathholaicéineach]] i [[Boirneo|mBoirneo]] agus [[Palawan]] na [[Na hOileáin Fhilipíneacha|nOileán Filipíneach]].&lt;ref name=&quot;Kitchener2009&quot;&gt;Kitchener, A. &amp; Yamaguchi, N. (2009). &quot;What is a Tiger? Biogeography, Morphology, and Taxonomy&quot; in {{harvnb|Tilson|Nyhus|2010|pp=|lgh=}}, lgh. 53–84&lt;/ref&gt; Tuairiscítear go bhfuil samplaí den tíogar ón Phléisticéineach Mheán-dheánach a fuarthas sa [[An tSeapáin|tSeapáin]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Japanese Archipelago sheltered cave lions, not tigers, during the Late Pleistocene|url=https://pnas.org/doi/10.1073/pnas.2523901123|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2026-02-10|issn=0027-8424|pmc=12890994|pmid=41587328|volume=123|issue=6|doi=10.1073/pnas.2523901123|language=en|author=Xin Sun, Lanhui Peng, Takumi Tsutaya, Qigao Jiangzuo, Yoshikazu Hasegawa, Yuxin Hou, Yu Han, Yan Zhuang, Nuno Filipe Gomes Martins, Jazmin Ramos Madrigal, Alberto J. Taurozzi, Meaghan Mackie, Gaudry Trochė, Jesper V. Olsen, Enrico Cappellini, Stephen J. O’Brien, M. Thomas P. Gilbert, Nobuyuki Yamaguchi, Shu-Jin Luo}}&lt;/ref&gt; 

Léiríonn torthaí staidéar [[fíleathíreolaíoch]] go bhfuil comhshinsear ag chuile speiceas tíogar beo a bhí beo idir 108,000 agus 72,000 bliain ó shin.&lt;ref name=&quot;Luo04&quot; /&gt; Tugann staidéar géinte le fios gur chrap pobal an tíogair thart ar 115,000 bliain ó shin de bharr oighrithe. Síolraíonn pobal reatha na dtíogar ó [[Díseart|dhíseart]] a bhí san Ind-sín agus a leath ar fud na háise tar éis na [[An uasmhéid oighrithe deireanach|huasmhéide oighrithe deireanaí]]. De réir mar a chóilínigh siad oirthuaisceart na Síne, mheasc sinsir an tíogair Ind-sínigh le pobal iarmharach tíogar.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Hibridí ===
{{Tuilleadh Eolais|Hibridí Feilideacha|Hibrid Panthera}}

Is féidir le tíogair [[crosphórú]] le cait ''Panthera'' eile agus is amhlaidh atá déanta acu i ngéibheann. Is é an [[leogar]] toradh phóraithe an tíogair bhaininn agus an leoin fhirinn agus is é an [[tígleon]] toradh phóraithe an tíogair fhirinn agus an leoin bhaininn.&lt;ref name=&quot;Gabryś&quot;&gt;{{cite journal |year=|title=Interspecific hybrids of animals-in nature, breeding and science–a review|journal=Annals of Animal Science|volume=21|issue=2|pages=403–415|doi=10.2478/aoas-2020-0082|author=Gabryś, J.; Kij, B.; Kochan, J. &amp; Bugno-Poniewierska, M.|date=2021|url=https://doi.org/10.2478%2Faoas-2020-0082}}&lt;/ref&gt; Cuireann an t-athair leoin géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh ach tá géin chomhfhreagrach srianta an fháis ón tíogar bhaineann in easnamh sa mhéid is go bhfásann leogair i bhfad níos mó ná ceachtar de speicis na dtuismitheoirí. Ní chuireann an tíogar fireann géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh os a choinne sin cé go gcuireann an leon baineann géin srianta an fháis ar aghaidh; mar sin, bíonn tígleoin thart ar chomhmhéid lena dtuismitheoirí.&lt;ref name=&quot;imprinting&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Genomic Imprinting|url=https://learn.genetics.utah.edu/content/epigenetics/imprinting/|dátarochtana=2025-12-01|language=en|foilsitheoir=Genetic Science Learning Center, Utah}}&lt;/ref&gt; Toisc gur minic a fhorbraíonn siad éalanga ón bhroinn a mbaineann baol báis leo, glactar le pórú na hibridí mar nós neamheiticiúil.&lt;ref name=&quot;Gabryś&quot; /&gt;


== Cur síos ==
[[File:TigerSkelLyd1.png|thumb|left|Creatlach tíogair ó Royal Natural History Imleabhar 1 (1839)|alt=Drawing of tiger skeleton]]
Tá morfeolaíocht fheilíneach thipiciúil ag an tíogar a bhfuil corp matánach, cosa giorraithe, géaga tosaigh láidre, lapaí tosaigh leathana, ceann mór agus eireaball atá thart ar leathfhad an choirp eile i bhfad aige.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://academic.oup.com/mspecies/article-lookup/doi/10.2307/3504004|journal=Mammalian Species|date=1981|pages=1-8|issue=152|doi=10.2307/3504004|author=Mazák, V.|bibcode=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1981MamSp.152....1M|id=https://www.jstor.org/stable/3504004}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Sludskii|1992|p=98}} Tá cúig mhéar aige, [[drúchtchrobh]] ina measc sin, ar na cosa chun tosaigh agus ceithre cinn ar na cosa deiridh, a bhfuil crobha in-aistarraingthe atá fáiscthe agus cuartha ar féidir leo a bheith 10 cm i bhfad aige.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;{{sfn|Thapar|2004|p=26}} Tá a chuid cluasa cruinn agus tá mac imrisc cruinn ar na súile.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Críochnaíonn an smut i mbarr triantánach a bhfuil poncanna dubha beaga air dá mhéadaíonn a líon agus an tíogar ag dul in aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Combination of facial and nose features of Amur tigers to determine age|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12817|journal=Integrative Zoology|date=2025-01|issn=1749-4877|pages=186–198|volume=20|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12817|language=en|author=Caiping Zhao, Wenrui Dai, Qiang Liu, Dongqi Liu, Nathan James Roberts, Zhaoli Liu, Ming Gong, Hongkun Qiu, Changhai Liu, Dan Liu, Guangkai Ma, Guangshun Jiang}}&lt;/ref&gt; Tá blaosc an tíogair scafánta le réigiún tosaigh teoranta le [[Logall súile|logaill súile]] éilipseacha atá beag go comhréireach, [[Cnámh sróine|cnámha sróine]] fada agus cráiniam fadaithe le [[moing saighdeach]] mór.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá sé cosúil le blaosc an leoin ach tá difríocht ann idir an dá bhlaosc de bharr íochtar cuasach nó leacaithe an ghéill íochtair agus an tsrón atá níos faide.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá thart ar 30 fiacail atá sách scafánta ag an tíogar agus tá a [[Starrfhiacail|starrfhiacla]] cuartha ar na cinn is faide i measc na gcat agus iad 6.4-7.6 cm (2.5-3.0 or).&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;{{sfn|Thapar|2004|p=25}}  

Tá fad cheann-choirp an tíogair idir 1.4-2.8 m (4 tr 7 or - 9 tr 2 or) le heireaball atá 0.6-1.1 m (2 tr 0 or - 3 tr 7 or) agus seasann sé 0.8-1.1 m (2 tr 7 or - 3 tr 7 or) ag an ghualainn.&lt;ref name=&quot;Walker&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris (tiger)|url=https://books.google.com/books?id=T37sFCl43E8C&amp;pg=PA825|publisher=Baltimore: Johns Hopkins University Press|date=1999-07-29|language=en|author=Novak, R. M. &amp; Walker, E. P|journal=Walker's Mammals of the World|issue=6|pages=825-828}}&lt;/ref&gt; Is mó an tíogar Bheangál agus an tíogar Sumatrach de na speicis éagsúla.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Meánn tíogair Bheangál fhireannacha idir 200-260 kg (440-570 lb), agus meánn na baineannaigh idir 100-160 kg (220-250 lb); is lú na tiogair oileánacha de na speicis éagsúla, is cosúil gur de bharr [[abhcacht oileánach]] atá sé.&lt;ref name=&quot;Kitchener1999&quot; /&gt; Meánn tiogair Shumatracha fhireannacha idir 100-140 kg (220-310 lb) agus meánn na baineannaigh idir 75-110 kg (165-243 lb).&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;Sunquist, M. (2010). &quot;What is a Tiger? Ecology and Behaviour&quot; in {{Harvnb|Tilson|Nyhus|2010|lgh=19/34}}, lgh. 19−34&lt;/ref&gt; Meastar gurb é an tíogar an speiceas féilíneach beo is mó ar domhan; ach toisc go bhfuil difríocht mhór méide agus meáchain idir na pobail tíogar éagsúla, is féidir gur lú meánmheáchan an tíogair ná é an leoin, a fhad agus a bhíonn na tíogair is mo níos mó ná na leoin chosúla.&lt;ref name=&quot;Kitchener2009&quot; /&gt;

=== Fionnadh ===
[[Íomhá:Tiger_Stripes_(29808869755).jpg|alt=Close up of a tiger's fur|mion|Fionnadh an tíogair Amúraigh ar a chliathán (taobh)]]
Bíonn ribí gruaige gearra ar fhionnadh an tíogair de ghnáth, ar féidir a bheith chomh fada le 35 mm (1.4 or), ach is féidir le ribí gruaige an tíogair Amúraigh tuaisceart-chónaithigh fad de 105 mm (4.1 or) a shroicheadh. De ghnáth, is faide ribí gruaige an bhoilg ná iad na droma. Bíonn dlús a bhfionnaidh tanaí de ghnáth ach forbraíonn an tíogar Amúrach fionnadh geimhridh atá sách tiubh. Tá línte fionnaidh um aghaidh an tíogair agus guairí fada orthu, na fireannaigh ach go háirithe.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá [[Dath ainmhithe|dath]] flannbhuí air a athraíonn ó scothbhuí go ruánach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger: the ultimate guide|publisher=CDS books in association with Two brothers press|date=2004|location=New York|author=Valmik Thapar|url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up}}&lt;/ref&gt; Clúdaíonn fionnadh bán an t-íochtar ó cheann go heireaball, thar dromchla istigh na gcos agus codanna den aghaidh.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992|lgh=99-102}}, lgh. 99–102.&lt;/ref&gt; Tá spota bán feiceálach ar chúl na gcluasa atá timpeallaithe le fionnadh dubh.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Marcáiltear an tíogar le stríoca dubha nó dubhdhonna agus bíonn pátrún faoi leith ag chuile thíogar.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;Miquelle, D. &quot;Tiger&quot; in {{Harvnb|MacDonald|2001}}, lgh. 18-21&lt;/ref&gt; Bíonn na stríoca ingearach den chuid is mó ach amháin na cinn ar na géaga agus ar an chlár éadain a bhíonn cothrománach. Tá an chuid is mó díobh le feiceáil ar cúl agus is féidir leo ar an cholainn íochtar an bhoilg a shroicheadh. Go hiondúil, bíonn barr géar ar na stríoca agus is féidir leo scaradh óna chéile nó teacht le chéile arís eile. Is bandaí tiubha iad na stríoca eireabaill agus barrtar a dheireadh le dubh.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; 

Tá an tíogar ar cheann den bheagán speiceas cait a bhfuil stríoca orthu.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Why the leopard got its spots: relating pattern development to ecology in felids|url=https://royalsocietypublishing.org/rspb/article/278/1710/1373/73541/Why-the-leopard-got-its-spots-relating-pattern|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|date=2011-05-07|issn=0962-8452|pmc=3061134|pmid=20961899|pages=1373–1380|volume=278|issue=1710|doi=10.1098/rspb.2010.1734|language=en|author=William L. Allen, Innes C. Cuthill, Nicholas E. Scott-Samuel, Roland Baddeley}}&lt;/ref&gt; Tá stríoca ina mbuntáiste don [[Duaithníocht|nduaithníocht]] i bhfásra a bhfuil pátrúin ingearacha solais agus scátha iontu cosúil le crainnte, giolcaigh agus féir arda.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Adaptive Significance of Coloration in Mammals|url=https://academic.oup.com/bioscience/article/55/2/125-136/221478|journal=BioScience|date=2005|issn=0006-3568|pages=125-136|volume=55|issue=2|doi=10.1641/0006-3568(2005)055[0125:TASOCI]2.0.CO;2|language=en|author=Tim Caro}}&lt;/ref&gt; Tacaíonn staidéar [[anailís Fourier]] a léirigh go n-aontaíonn pátrúin stríoca na dtíogar lena dtimpeallacht leis an teoiric seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Zebra stripes and tiger stripes: the spatial frequency distribution of the pattern compared to that of the background is significant in display and crypsis|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=1987-12|pages=427–433|volume=32|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|language=en|author=D. Godfrey, J. N. Lythgoe, D. A. Rumball}}&lt;/ref&gt; Is féidir go gcabhraíonn a ndathú flannbhuí leo iad a cheilt fosta mar tá creach an tíogair [[Dathdhaille|dathdhall]], rud a chiallaíonn nach bhfeictear an tíogar ach mar rud glas eile laistigh den fhásra. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Optimizing colour for camouflage and visibility using deep learning: the effects of the environment and the observer's visual system|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsif.2019.0183|journal=Journal of The Royal Society Interface|date=2019-05|issn=1742-5689|pages=20190183|volume=16|issue=154|doi=10.1098/rsif.2019.0183|language=en|author=J. G. Fennell, L. Talas, R. J. Baddeley, I. C. Cuthill, N. E. Scott-Samuel}}&lt;/ref&gt;

==== Éagsúlacht datha ====
[[Íomhá:White_tiger_Nandankanan.jpeg|alt=White tiger with thickened stripes lying down|mion|[[Tíogar bán]] bréag-mhéilineach]]
Níl a leithéid de thrí [[Bithathraitheach datha|bhithathraitheach datha]] an tíogair Bheangál – sneachta-bhán an-neamhstríocach, bán agus órga – le fáil san fhiántas sa lá atá inniu ann mar gheall ar laghdú na bpobal fiáin tíogar ach faightear i bpobail i ngéibheann iad fós. Tá dath cúlra bán le stríoca [[séipia]]&lt;nowiki/&gt;dhonna ar an [[Tíogar bán|tíogar bhán]]. Tá dath bán-órga le stríoca ruadhonna ar an [[tíogar órga]]. Is morf le stríoca an-éadroma agus eireaball séipiadhonn-fháinneach é an tíogar sneachta-bhán. Is de thoradh [[tréith chúlaitheach uathshómach]] le [[Lócas (géinitic)|lócas]] bán agus lócas [[Géinitic fhionnaidh chait|leathanbhanda]] iad na morfaí bána agus órga faoi seach. Is de thoradh [[Polaigéin|polaigéinte]] le lócais bhána agus leathanbhanda é an bithathraitheach sneachta-bhán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The genetics of tiger pelage color variations|url=https://www.nature.com/articles/cr201732|journal=Cell Research|date=2017-07|issn=1001-0602|pmc=5518981|pmid=28281538|pages=954–957|volume=27|issue=7|doi=10.1038/cr.2017.32|language=en|author=Xiao Xu, Gui-Xin Dong, Anne Schmidt-Küntzel, Xue-Li Zhang, Yan Zhuang, Run Fang, Xin Sun, Xue-Song Hu, Tian-You Zhang, Han-Dong Yang, De-Lu Zhang, Laurie Marker, Zheng-Fan Jiang, Ruiqiang Li, Shu-Jin Luo}}&lt;/ref&gt; Tá tógáil an tíogair bháin an-chonspóideach mar níl siad úsáideach ó thaobh an chaomhnaithe de. Níl na géinte don mhorf datha seo ach ag 0.001% de thíogair fhiáine agus is é an t-[[ionphórú]] is cúis le ró-ionadaíocht an tíogair bháin i ngéibheann. Mar sin, má leanann an t-ionphórú seo ar aghaidh, tá an baol ann gurb iad [[ísliú ionphóraithe]] agus caillteanas na [[Inathraitheacht géinte|hinathraitheachta géinte]] i dtíogair i ngéibheann an toradh a bheidh ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Xavier, N.|date=2010|url=https://www.currentscience.ac.in/Volumes/99/07/0894.pdf|title=A new conservation policy needed for reintroduction of Bengal tiger-white|journal=Current Science|volume=99|issue=7|pages=894–895}}&lt;/ref&gt;

Tá taifid ann de thíogair bhréag-[[Méilineach|mhéilineacha]] le stríoca cónascaithe i [[Páirc Náisiúnta Simlipal|bPáirc Náisiúnta Simlipal]] agus i dtrí zú Indiacha; léirigh anailís [[Géineolaíocht phobail|géineolaíochta pobail]] de shamplaí tíogar Indiach go bhfaightear an [[Feinitíopa|féinitíopa]] seo mar thoradh ar [[Sóchán|shócháin]] ghéin [[aimínipeiptíodáis]] [[Próitéin thras-scannáin|thras-scannáin]]. Tá an gné seo ag 37% de phobal tíogair Shimlipal, rud a nasctar le [[leithlisiú géiniteach]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=High frequency of an otherwise rare phenotype in a small and isolated tiger population|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.2025273118|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2021-09-28|issn=0027-8424|pmc=8488692|pmid=34518374|volume=118|issue=39|doi=10.1073/pnas.2025273118|language=en|author=Vinay Sagar, Christopher B. Kaelin, Meghana Natesh, P. Anuradha Reddy, Rajesh K. Mohapatra, Himanshu Chhattani, Prachi Thatte, Srinivas Vaidyanathan, Suvankar Biswas, Supriya Bhatt, Shashi Paul, Yadavendradev V. Jhala, Mayank M. Verma, Bivash Pandav, Samrat Mondol, Gregory S. Barsh, Debabrata Swain, Uma Ramakrishnan}}&lt;/ref&gt;

== Dáileadh agus gnáthóg ==
[[Íomhá:Tigress_Anna_Savelevna_01.jpg|alt=Picture of tiger in forest at night|mion|Gaiste ceamara de thíogar Amúrach sa Rúis]]
Bhíodh cead a chosa ag an tíogar go stairiúil agus cónaí air ó oirthear na Tuirce, tuaisceart na hIaráine agus an Afganastáin go dtí an Áise Láir agus ón Phacastáin thuaidh trí [[Fo-ilchríoch na hIndia|fho-ilchríoch na hIndia]] agus an Ind-Sín go hoirdheisceart na Sibéire, Sumatra, Iáva agus Bailí.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Faoin bhliain 2022, ní raibh sé le fáil ach laistigh de 7% dá limistéar dáilte stairiúil agus bhí raon briste aige i bhfo-ilchríoch na hIndia, [[An Ind-Sín|leithinis na hInd-Síne]], Sumatra, oirthuaisceart na Síne agus [[Cianoirthear na Rúise]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Faoin bhliain 2020, bhí an t-achar is mó den ghnáthóg tíogair dhomhanda ag an India le 300,508 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (116,027 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) á leanúint ag an Rúis le 195,819 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (75,606 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Range-wide trends in tiger conservation landscapes, 2001 - 2020|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1191280/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1191280|author=Sanderson, E. W.; Miquelle, D. G.; Fisher, K.; Harihar, A.; Clark, C.; Moy, J.; Potapov, P.; Robinson, N.; Royte, L.; Sampson, D.; Sanderlin, J.; Yackulic, C. B.; Belecky, M.; Breitenmoser, U.; Breitenmoser-Würsten, C.; Chanchani, P.; Chapman, S.; Deomurari, A.; Duangchantrasiri, S.; Facchini, E.; Gray, T. N. E.; Goodrich, J.; Hunter, L.; Linkie, M.; Marthy, W.; Rasphone, A.; Roy, S.; Sittibal, D.; Tempa, T.; Umponjan, M. &amp; Wood, K.}}&lt;/ref&gt;

Tá cónaí ar an tíogar i ngnáthóga foraoise den chuid is mó agus is ainmhí an-sholúbtha é.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Léiríonn taifid ón Áise Láir gur chuir sé faoi i bhforaoisí abhann [[Tugay]] agus foraoisí cnoic agus ísilchríche sa [[Réigiún Chugais|Chugais]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lgh.&amp;#x20;108–112&lt;/ref&gt; I réigiún [[Amur (abhainn)|Amur-Ussuri]] na Rúise agus na Síne, cuireann sé faoi i [[Péine Chóiréach|bpéine Chóiréach]] agus i [[Foraois leathanduilleach agus mheasctha mheasartha|bhforaoisí leathanduilleacha agus measctha measartha]]; feidhmíonn [[Foraois abhann|foraoisí abhann]] mar phasáistí [[Scaipeadh bitheolaíoch|scaipthe]] a chuireann bia agus uisce ar fáil do thíogair agus a gcreach mar aon.&lt;ref&gt;Miquelle, D. G.; Smirnov, E. N.; Merrill, T. W.; Myslenkov, A. E.; Quigley, H.; Hornocker, M. G. &amp; Schleyer, B. (1999). &quot;Hierarchical spatial analysis of Amur tiger relationships to habitat and prey&quot; in {{Harvnb|Seidenstecker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 71-99&lt;/ref&gt; Faightear i [[Foraois leathanduilleach thais thrópaiceach agus fhothrópaiceach|bhforaoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fo-thrópaiceacha]], foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha, [[Foraois shíorghlasa thais thrópaiceach|foraoisí síorghlasa taise trópaiceacha]], [[Foraois thirim thrópaiceach|foraoisí tirime trópaiceacha]], [[Má thuiltrí|mánna tuiltrí]] agus sna [[Foraois mhangróbh|foraoisí mangróbh]] sna [[Sundarbans]] é go príomhá ar fho-ilchríoch na hIndia.&lt;ref&gt;Wikramanayake, E. D.; Dinerstein, E.; Robinson, J. G.; Karanth, K. U.; Rabinowitz, A.; Olson, D.; Mathew, T.; Hedao, P.; Connor, M.; Hemley, G. &amp; Bolze, D. (1999). &quot;Where can tigers live in the future? A framework for identifying high-priority areas for the conservation of tigers in the wild&quot; in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 265-267&lt;/ref&gt; In [[Oirthear na Himiléithe]], taifeadadh i [[Foraois mheasartha|bhforaoisí measartha]] sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] é ar airde de 4,200 m (13,800 tr), agus in oirdheaisceart na [[An Tibéid|Tibéide]] sna [[Cnoic Mishmi]] ar airde de 3,630 m (11,910 tr) agus i [[Contae Mêdog|gContae Mêdog]] ar airde de 3,139 m (10,299 tr).&lt;ref&gt;Jigme, K. &amp; Tharchen, L. (2012). &quot;Camera-trap records of tigers at high altitudes in Bhutan&quot;. ''Cat News'' (56): 14–15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=First photographic record of tiger presence at higher elevations of the Mishmi Hills in the Eastern Himalayan Biodiversity Hotspot, Arunachal Pradesh, India|url=https://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/4381|journal=Journal of Threatened Taxa|date=2018|issn=0974-7907|pages=12833–12836|volume=10|issue=13|doi=10.11609/jott.4381.10.13.12833-12836|author=Adhikarimayum, A. S. &amp; Gopi, G. V.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger reappearance in Medog highlights the conservation values of the region for this apex predator|url=https://www.zoores.ac.cn/en/article/doi/10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|journal=Zoological Research|date=2023|issn=2095-8137|pmc=10415778|pmid=37464931|pages=747–749|volume=44|issue=4|doi=10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|language=en|author=Li, X. Y.; Hu, W. Q.; Wang, H. J. &amp; Jiang, X. L.}}&lt;/ref&gt; Cuireann sé faoi i bhforaoisí [[duillsilteach]] agus [[Planda síorghlas|síorghlasa]] sa Téalainn.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=How many tigers Panthera tigris are there in Huai Kha Khaeng Wildlife Sanctuary, Thailand? An estimate using photographic capture-recapture sampling|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605307414107/type/journal_article|journal=Oryx|date=2007|issn=0030-6053|pages=447–453|volume=41|issue=4|doi=10.1017/S0030605307414107|language=en|author=Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Karanth, K. U.; Nichols, J. D. &amp; Kumar, N. S.}}&lt;/ref&gt; In Sumatra, faightear i [[Foraois sheascainn mhóna|bhforaoisí seascainn móna]] ilchríche agus i [[Foraois Montane|bhforaoisí Montane]] garbha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Population Status of a Cryptic Top Predator: An Island-Wide Assessment of Tigers in Sumatran Rainforests|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0025931|journal=PLoS ONE|date=2011|issn=1932-6203|pmc=3206793|pmid=22087218|pages=e25931|volume=6|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0025931|language=en|author=Wibisono, H. T.; Linkie, M.; Guillera-Arroita, G.; Smith, J. A.; Sunarto; Pusarini, W.; Asriadi; Baroto, P.; Brickle, N.; Dinata, Y.; Gemita, E.; Gunaryadi, D.; Haidir, I. A. &amp; Herwansyah}}&lt;/ref&gt;

=== Dlús pobail ===

Nocht [[Gaiste ceamara|gaistí ceamara]] le linn 2010-2015 i bhforaois dhuillsilteach agus phéine fho-thrópaiceach na [[Páirc Náisiúnta Jim Corbett|Páirce Náisiúnta Jim Corbett]] i dtuaisceart na hIndia go bhfuil [[Dlús daonra|dlús pobail]] tíogair seasmhach de 12-17 n-indibhid in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) laistigh de limistéar 521 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (201 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a high‐density tiger population and its implications for tiger recovery|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1365-2664.13410|journal=Journal of Applied Ecology|date=2019|issn=0021-8901|pages=1725–1740|volume=56|issue=7|doi=10.1111/1365-2664.13410|language=en|author=Bisht, S.; Banerjee, S.; Qureshi, Q. &amp; Jhala, Y.}}&lt;/ref&gt; I dtuaisceart Mhaenmar, measadh dlús pobail tíogair sa limistéar samplála, a raibh thart ar 3,250 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (1,250 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) d'fhoraois leathanduilleach thrópaiceach agus féarthalamh ann, a bheith idir 0.21–0.44 tíogair in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) faoin bhliain 2009.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Estimating abundance with sparse data: tigers in northern Myanmar|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s10144-008-0093-5|journal=Population Ecology|date=2009|issn=1438-3896|pages=115–121|volume=51|issue=1|doi=10.1007/s10144-008-0093-5|language=en|author=Lynam, A. J.; Rabinowitz, A.; Myint, T.; Maung, M.; Latt, K. T. &amp; Po, S. H. T.}}&lt;/ref&gt; Measadh go bhfuil an dlús pobail i bhforaoisí leath-shíorghlasa agus duillsilteacha measctha [[Anaclann Fiadhúlra Huai Kha Khaeng]] na Téalainne thart ar 2.01 thíogar in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;); le linn na 1970idí agus 1980idí, tharla [[lománaíocht]] agus póitseáil sna [[Páirc Náisiúnta Mae Wong|Páirceanna Náisiúnta Mae Wong]] agus [[Páirc Náisiúnta Khlong Lan|Khlong Lan]] in aice láimhe, áit a measadh an dlús pobail a bheith i bhfad níos ísle, gan ach 0.359 tíogair in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) faoin bhliain 2016.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger density, movements, and immigration outside of a tiger source site in Thailand|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.560|journal=Conservation Science and Practice|date=2021|issn=2578-4854|volume=3|issue=12|doi=10.1111/csp2.560|language=en|author=Phumanee, W.; Steinmetz, R.; Phoonjampa, R.; Weingdow, S.; Phokamanee, S.; Bhumpakphan, N. &amp; Savini, T.}}&lt;/ref&gt; Measadh an dlús pobail i bhforaoisí [[Dipterocarpaceae|dipterocarp]] agus montane i dtuaisceart na Malaeise a bheith thart ar 1.47–2.43 thíogar fhásta in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) i bPáirc Stáit Belum Ríoga, ach 0.3–0.92 tíogair fhásta a bheith ann in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) in [[Anaclann Foraoise Temengor]], áit atá gan chosaint a mbíonn lománaíocht ar siúl [[Lománaíocht roghnaitheach|ar bhonn roghnaitheach]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conserving tigers in Malaysia: A science-driven approach for eliciting conservation policy change|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714005035|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=18–26|volume=184|doi=10.1016/j.biocon.2014.12.024|language=en|author=Rayan, D. M. &amp; Linkie, M.}}&lt;/ref&gt;

== Iompar agus éiceolaíocht ==
[[Íomhá:Tigerwater_edit2.jpg|alt=Tiger in water|mion|Tíogar ag folcadh]]
Léiríonn sonraí ghaistí ceamara go seachnaíonn tíogair i [[Páirc Náisiúnta Chitwan|bPáirc Náisiúnta Chitwan]] áiteanna a ghnáthaíonn daoine agus gur gníomhaí a bhíonn siad san oíche ná sa ló.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coexistence between wildlife and humans at fine spatial scales|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1210490109|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2012|issn=0027-8424|pmc=3458348|pmid=22949642|pages=15360–15365|volume=109|issue=38|doi=10.1073/pnas.1210490109|language=en|author=Carter, N. H.; Shrestha, B. K.; Karki, J. B.; Pradhan, N. M. B. &amp; Liu, J.}}&lt;/ref&gt; Ba ghníomhaí sé thíogar a raibh coiléir raidió orthu ó bhreacadh an lae go dtí go luath ar maidin agus a mbuaic á sroicheadh thart ar a 7:00 a chlog ar maidin i [[Páirc Náisiúnta Sundarbans|bPáirc Náisiúnta Sundarbans]]. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ranging, Activity and Habitat Use by Tigers in the Mangrove Forests of the Sundarban|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0152119|journal=PLOS ONE|date=2016|issn=1932-6203|pmc=4822765|pmid=27049644|pages=e0152119|volume=11|issue=4|doi=10.1371/journal.pone.0152119|language=en|author=Naha, D.; Jhala, Y. V.; Qureshi, Q.; Roy, M.; Sankar, K. &amp; Gopal, R.}}&lt;/ref&gt; Nocht suirbhé gaiste ceamara trí bliana i bhfad i [[Páirc Náisiúnta Shuklaphanta|bPáirc Náisiúnta Shuklaphanta]] gur ghníomhaí na tíogair ó chrónú go dtí lár na hoíche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coexisting large carnivores: spatial relationships of tigers and leopards and their prey in a prey-rich area in lowland Nepal|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/11956860.2018.1491512|journal=Écoscience|date=2019|issn=1195-6860|pages=1–9|volume=26|issue=1|doi=10.1080/11956860.2018.1491512|language=en|author=Pokheral, C. P. &amp; Wegge, P.}}&lt;/ref&gt; In oirthuaisceart na Síne, bhí tíogair ina [[Ainmhí clapsholais|n-ainmhithe clapsholais]] agus iad gníomhach le linn na hóiche agus a gcuid gníomhaíochtaí ag baint a mbuaic amach ar bhreacadh an lae agus ar chrónú na hoíche; bhíodar gníomhach ag nach mór an t-am céanna agus a bhí a gcuid creiche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Do prey availability, human disturbance and habitat structure drive the daily activity patterns of Amur tigers ( Panthera tigris altaica )?|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jzo.12622|journal=Journal of Zoology|date=2019|issn=0952-8369|pages=131–140|volume=307|issue=2|doi=10.1111/jzo.12622|language=en|author=H. Yang, S. Han, B. Xie, P. Mou, X. Kou, T. Wang, J. Ge, L. Feng}}&lt;/ref&gt; 

Is snámhaí cumhachtach é an tíogar a théann trasna aibhneacha atá chomh leathan le 8 km (5.0 mi) go héasca; tumann sé é féin san uisce ar laethanta teo ach go háirithe.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Go ginearálta, níl a scileanna dreaptha crainn chomh cumasach agus atáthar i gcait eile de bharr a mhéide, ach déanann coileáin faoi 16 mhí amhlaidh go rialta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 26, 64–66&lt;/ref&gt; Taifeadadh tíogar fásta ar dhreapadh dó 10 m (33 tr) suas [[crann pipal]] mín.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

=== Scaradh sóisialta ===
Maireann tíogair fhásta saolta aonaracha laistigh dá [[Raon baile (ainmhí)|raonta baile]] nó dá [[Dúiche (ainmhí)|ndúichí]] den chuid is mó, dá bhraitheann a méid ar fhlúirse a gcreiche, ar na láithreacha tíreolaíocha agus ar ghnéas na hindibhide féin. Cosaíonn fireannaigh agus baineannaigh a raonta baile ar thíogair an ghnéis chéanna agus cuimsíonn raon baile na bhfireannach iad roinnt baineannach mar aon.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Bhí raonta baile de 10.6 agus 14.1 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (4.1 agus 5.4 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag dhá bhaineannach sna [[Sundarbans]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Female tiger Panthera tigris home range size in the Bangladesh Sundarbans: the value of this mangrove ecosystem for the species’ conservation|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605310001456/type/journal_article|journal=Oryx|date=2011|issn=0030-6053|pages=125–128|volume=45|issue=1|doi=10.1017/S0030605310001456|language=en|author=Barlow, A. C. D.; Smith, J. L. D.; Ahmad, I. U.; Hossain, A. N. M.; Rahman, M. &amp; Howlader, A.}}&lt;/ref&gt; D'athraigh raonta baile cúig bhaineannach athbhunaithe in [[Anaclann Tíogair Panna]] ó 53–67 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (20–26 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa gheimhreadh go 55–60 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (21–23 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tsamhradh agus 46–94 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (18–36 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) le linn an [[Monsún|mhonsúin]]; bhí raonta baile móra 84–147 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32–57 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag trí fhireannach sa gheimhreadh, 82–98 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32–38 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tsamhradh agus 81–118 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (31–46 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) le linn shéasúir an mhonsúin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Movement and home range characteristics of reintroduced tiger (Panthera tigris) population in Panna Tiger Reserve, central India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-016-1026-9|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2016|issn=1612-4642|pages=537–547|volume=62|issue=5|doi=10.1007/s10344-016-1026-9|language=en|author=Sarkar, M. S.; Ramesh, K.; Johnson, J. A.; Sen, S.; Nigam, P.; Gupta, S. K.; Murthy, R. S. &amp; Saha, G. K.}}&lt;/ref&gt; I [[Tearmann Bithsféir Sikhote-Alin|dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin]], bhí raonta baile de 248–520 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (96–201 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag 14 bhaineannach agus de 847–1,923 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (327–742 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag cúig fhireannach a chuimsigh raonta baile chúig bhaineannach ar an uasmhéid.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Spatial structure of Amur (Siberian) tigers ( Panthera tigris altaica ) on Sikhote-Alin Biosphere Zapovednik, Russia|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/09-MAMM-A-293.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2010|issn=0022-2372|pages=737–748|volume=91|issue=3|doi=10.1644/09-MAMM-A-293.1|language=en|author=Goodrich, J. M.; Miquelle, D. G.; Smirnov, E. M.; Kerley, L. L.; Quigley, H. B. &amp; Hornocker, M. G.}}&lt;/ref&gt; Nuair a bhíodh coileáin de cheithre mhí d'aois ag tíogair bhaineanna sa tearmann chéanna, laghdóidís a raonta baile ionas go bhféadfaidís fanacht i ngar dá n-óga agus d'ardóidís a raonta baile de réir a chéile go dtí go mbeadh a n-óga 13–18 mí d'aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The influence of reproductive status on home range size and spatial dynamics of female Amur tigers|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-020-00547-2|journal=Mammal Research|date=2021|issn=2199-2401|pages=83–94|volume=66|issue=1|doi=10.1007/s13364-020-00547-2|language=en|author=Klevtcova, A. V.; Miquelle, D. G.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. V. &amp; Goodrich, J. M.}}&lt;/ref&gt;

{{fráma íomhá|caption=[[Tíogar Bheangál|Tíogair Bheangál]] ag spraeáil múin (thuas) agus ag cuimilt de chrann chun a dhúiche a mharcáil|content={{CSS image crop
|Image = Tiger spray marking. DavidRaju 1.jpg
|bSize = 300
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 30
}}{{CSS image crop
|Image = Bijili (A tiger in Ranthambore National Park, 2016) 1.jpg
|bSize = 150
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 0
}}|width=150}}

Is speiceas é an tíogar a théann ar rith i bhfad i gcéin agus a scaipeann thar fhaid suas le 650 km (400 mi) chun pobail tíogair in áiteanna eile a bhaint amach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Connectivity of Tiger (Panthera tigris) Populations in the Human-Influenced Forest Mosaic of Central India|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0077980|journal=PLoS ONE|date=2013|issn=1932-6203|pmc=3819329|pmid=24223132|pages=e77980|volume=8|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0077980|language=en|author=Joshi, A.; Vaidyanathan, S.; Mondol, S.; Edgaonkar, A. &amp; Ramakrishnan, U.}}&lt;/ref&gt; Socraíonn tíogair bhaineanna óga a gcéad raonta baile i ngar dóibh a máithreacha ach déanann na tíogair fhireanna imirce níos faide amach ná a macasamhail bhaineann.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 76.&lt;/ref&gt; Scaip ceithre thíogar baineanna a raibh [[Coiléar raidió|coiléir raidió]] orthu amach idir 0 agus 43.2 km (0.0 agus 26.8 mi) agus 10 dtíogar fhireanna idir 9.5 agus 65.7 km (5.9 agus 40.8 mi) i bPáirc Náisiúnta Chitwan.&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Role of Dispersal in Structuring the Chitwan Tiger Population|url=https://brill.com/view/journals/beh/124/3-4/article-p165_1.xml|journal=Behaviour|date=1993|issn=0005-7959|pages=165–195|volume=124|issue=3-4|doi=10.1163/156853993X00560|author=Smith, J. L. D.}}&lt;/ref&gt; Cónaíonn fo-aosach fireann mar fhánaí i raon baile thíogair fhirinn eile go dtí go bhfuil sé níos sine agus láidir go leor chun dúshlán an fhireannaigh chónaithigh a thabhairt.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 54–55.

&lt;/ref&gt; Marcálann tíogair a raonta baile trí [[Spraeáil múin|mhún a spraeáil]] ar fhásra agus chlocha, crúbáil nó [[cuimilt bholaidh]] a dhéanamh ar chrainnte agus conair a mharcáil le [[faecas]], táil [[Faireog tóna|fhaireog tóna]] agus scrabhanna talúna.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Chemical Characterization of Territorial Marking Fluid of Male Bengal Tiger, Panthera tigris|url=http://link.springer.com/10.1007/s10886-008-9462-y|journal=Journal of Chemical Ecology|date=2008|issn=0098-0331|pages=659–671|volume=34|issue=5|doi=10.1007/s10886-008-9462-y|language=en|author=Burger, B. V.; Viviers, M. Z.; Bekker, J. P. I.; Roux, M.; Fish, N.; Fourie, W. B. &amp; Weibchen, G.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Scent marking in free-ranging tigers,Panthera tigris|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0003347289900018|journal=Animal Behaviour|date=1989|pages=1–10|volume=37|doi=10.1016/0003-3472(89)90001-8|language=en|author=Smith, J. L. D.; McDougal, C. &amp; Miquelle, D.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 105.&lt;/ref&gt; Ligeann cuimilt bholaidh d'indibhid eolas a fháil amach faoi aitheantas tíogair eile. Is minic a ghlactar seilbh ar raonta baile a fhágtar gan úinéir laistigh de laethanta nó de sheachtainí, go háirithe nuair a fhaigheann an t‑úinéir bás.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Bíonn tíogair bhaineanna níos fulangaí i leith bhaineannaigh eile laistigh dá raonta baile ná mar a bhíonn tíogair fhireann do fhireannaigh eile, ós rud é nach mbíonn fireannaigh caoinfhulangach de ghnáth. Réitítear aighnis trí imeaglú seachas trí throid go hiondúil. Mar sin féin, féadfaidh fireannach glacadh le híochtarán ina raon nuair a bhíonn [[Ceannasacht|an lámh in uachtar]] aige, fad nach dtagann an t-íochtaran róghar dó. Baineann na haighnis is fíochmhaire le dhá thíogar fireanna atá in iomaíocht lena chéile nuair atá baineannach in [[éastras]] sa cheantar.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 85–86.&lt;/ref&gt; Bíonn tíogair níos sóisialta timpeall ar chreach nó ag conablach creiche. Roinnfidh tíogar fireann conablach leis na baineannaigh agus na coileáin laistigh dá raon baile uaireanta agus, murab ionann agus leoin fhireanna, ligfidh sé dóibh beathú sula gcríochnaíonn sé féin ag ithe. Mar sin féin, bíonn baineannaigh níos teannasaí nuair a bhuaileann siad le baineannaigh eile ag conablach creiche.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 244–251.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 89.&lt;/ref&gt;

=== Cumarsáid ===
Le linn teagmhálacha cairdiúla agus chun ceangail shóisialta a neartú, [[Bunting (iompar ainmhí)|cuimlíonn tíogair a gcoirp]] in aghaidh a chéile.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 262–263.&lt;/ref&gt; Áirítear ar a ngothaí gnúise an &quot;bagairt chosanta&quot;, ina mbíonn an aghaidh rocach, na fiacla nochtaithe, na cluasa tarraingthe siar agus na mic imrisc méadaithe.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 263.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Taispeánann fireannaigh agus baineannaigh araon [[freagairt flehmen]], gruaim shainiúil ina gcuirtear strainc ar na liopaí, nuair a bholann siad marcálacha fuail. Úsáideann fireannaigh an fhreagairt flehmen chun marcálacha a fhágann tíogair bhaineanna atá in éastras a bhrath.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Bogann tíogair a gcuid cluasa chun na spotaí bána atá ar a gcúl a thaispeáint, go háirithe le linn teagmhálacha ionsaitheacha agus idir máithreacha agus coileáin.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Panthera tigris (Linnaeus, 1758)|publisher=University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-77999-7.|date=2002|location=Chicago|author=Sunquist, M. E. &amp; Sunquist, F.|url=https://books.google.com/books?id=IF8nDwAAQBAJ&amp;pg=PA320|journal=Wild Cats of the World|pages=343–372}}&lt;/ref&gt; Úsáideann siad a n-eireabaill chomh maith chun a ngiúmar a chur in iúl. Chun croíúlacht a thaispeáint, cuirtear an t‑eireaball ag gobadh aníos agus luascann sé go mall. Nuair a bhíonn tíogar imníoch nó aireach, íslíonn sé a eireaball nó luascann sé ó thaobh go taobh é. Nuair atá sé socair, crochtar an t‑eireaball go híseal.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 29.&lt;/ref&gt;

De ghnáth bíonn tíogair ciúin, ach tá siad in ann réimse leathan glórtha a dhéanamh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 256.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 99.&lt;/ref&gt; Ligeann siad búir astu chun a láithreacht a chur in iúl do thíogair eile thar achair fhada. Brúitear an fhuaim seo amach trí bhéal oscailte agus é ag dúnadh, agus is féidir í a chloisteáil suas le 3 km (1.9 mi) ar shiúl. Ligeann siad búir astu cúpla uair i ndiaidh a chéile agus freagraíonn tíogair eile ar an bhealach chéanna. Ligeann siad búir astu le linn cúplála fosta agus úsáidfidh máthair búir chun glaoch ar a coileáin. Nuair a bhíonn teannas orthu, ligeann tíogair sian astu, fuaim atá cosúil le búir ach atá níos boige agus a dhéantar nuair atá an béal dúnta go páirteach ar a laghad. Is féidir an sian seo a chloisteáil suas le 400 m (1,300 tr) ar shiúl.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 258–261.&lt;/ref&gt; Le linn teagmhálacha ionsaitheacha, cloistear [[drantán]], [[Drannadh|drannach]] agus siosadh.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 261.&lt;/ref&gt; Scaoiltear &quot;búir chasachtach&quot; nó &quot;drannadh casachtach&quot; amach trí bhéal oscailte agus fiacla nochtaithe.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; I gcúinsí níos cairdiúla, déanann tíogair ''[[prusten]]'', fuaim shéimh shrannach ísealmhinicíochta atá cosúil le [[crónán]] na gcat beag.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Peters, G. &amp; Tonkin-Leyhausen, B. A.|date=1999|title=Evolution of acoustic communication signals of mammals: Friendly close-range vocalizations in Felidae (Carnivora)|journal=Journal of Mammalian Evolution|volume=6|issue=2|doi=10.1023/A:1020620121416|pages=129–159|location=|publisher=S2CID 25252052}}&lt;/ref&gt; Déanann máithreacha cumarsáid lena gcoileáin trí ghnúsacht, agus freagraíonn na coileáin le [[meamhlach]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 257–258.&lt;/ref&gt; Nuair a bhaintear geit astu, déanann siad fuaim ghearr cosúil le &quot;bhuf&quot;. Déanann siad fuaim &quot;pok&quot; mar a bheadh fia ann, ar chúiseanna nach bhfuil soiléir; is minice a chloistear í ag conablaigh chreiche, áfach.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 256–258.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 62.&lt;/ref&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Íomhá:Panthera_tigris_altaica_28_-_Buffalo_Zoo_(1).jpg|alt=Image of tiger barring teeth|Tíogar Amúrach ag nochtadh a chuid fiacla mar chomhartha ionsaitheachta
Íomhá:Sumatran_tiger_(Panthera_tigris_sumatrae)_vocalising.webm|alt=Video of tiger roaring at a zoo|[[Tíogar Sumatrach]] i ngéibheann ag búireadh
Íomhá:439280_schots_angry-tiger.wav|Tíogar i gcás ag drantú agus ag drannadh
&lt;/gallery&gt;

=== Seilg agus aiste bia ===
[[Íomhá:RANTHAMBORE_TIGER_RESERVE.jpg|alt=Tiger attacking a sambar deer from behind, pulling on its back|mion|Tíogar Bheangál ag ionsaí [[fia sambar]] in [[Anaclann Tíogair Ranthambore]]]]
Is [[feoiliteoir]] agus [[forchreachadóir]] é an tíogar. Glactar leis gurb iad [[Líonmhaireacht (éiceolaíocht)|líonmhaireacht]] agus meáchan coirp na speiceas creiche is príomhchritéir do rogha creiche an tíogair, laistigh agus lasmuigh de thearmainn chosanta mar aon.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=What drives prey selection? Assessment of Tiger ( Panthera tigris ) food habits across the Terai-Arc Landscape, India|url=https://academic.oup.com/jmammal/article/104/6/1302/7241439|journal=Journal of Mammalogy|date=2023|issn=0022-2372|pages=1302–1316|volume=104|issue=6|doi=10.1093/jmammal/gyad069|language=en|author=Biswas, S.; Kumar, S.; Bandhopadhyay, M.; Patel, S. K.; Lyngdoh, S.; Pandav, B. &amp; Mondol, S.}}&lt;/ref&gt; Beathaítear iad ar [[Crúbach|chrúbaigh]] mór- agus meán-mhéideacha cosúil le [[fia sambar]], [[vaipítí Manchúrach]], [[fia eanaigh]], [[gár]] agus [[torc allta]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Prey preferences of the tiger Panthera tigris|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|journal=Journal of Zoology|date=2012|issn=0952-8369|pages=221–231|volume=286|issue=3|doi=10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|language=en|author=Hayward, M. W.; Jędrzejewski, W. &amp; Jędrzejewska, B.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The effects of prey depletion on dietary niches of sympatric apex predators in Southeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12461|journal=Integrative Zoology|date=2021|issn=1749-4877|pages=19–32|volume=16|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12461|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N.; Intanajitjuy, P.; Inrueang, P. &amp; Prempree, K.|pmid=32627329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Prey selection by the Indian tiger (Panthera tigris tigris) outside protected areas in Indias Western Ghats: implications for conservation|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352249622000507|journal=Food Webs|date=2023|pages=e00268|volume=34|doi=10.1016/j.fooweb.2022.e00268|language=en|author=Variar, A. S.; Anoop, N. R.; Komire, S.; Vinayan, P. A.; Sujin, N. S.; Raj, A. &amp; Prasadan, P. K.}}&lt;/ref&gt; Is creachadóir faille é i leith speicis níos lú cosúil le [[Moncaí|moncaithe]], [[Péacóg|péacóga]] agus éin thalamh-bhunaithe eile, [[Torcán craobhach|torcáin chraobhaigh]] agus éisc.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Tá corrthaifid ar ionsaithe ar [[Eilifint Áiseach|eilifíntí Áiseacha]] agus [[Srónbheannach Indiach|srónbheannaigh Indiacha]] fosta.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Tiger ecology and conservation in the Indian subcontinent|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=100|issue=2 &amp; 3|pages=169–189|url=https://repository.ias.ac.in/89489/1/50p.pdf|author=Karanth, K. U.|date=2003}}&lt;/ref&gt; Níos minice a chreachann tíogair a n-óga atá níos leochailí, áfach.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Estimation of tiger densities in India using photographic captures and recaptures|journal=Ecology|volume=79|issue=8|pages=2852–2862|doi=10.1890/0012-9658(1998)079[2852:EOTDII]2.0.CO;2|jstor=176521|url=http://erepo.usiu.ac.ke/bitstream/handle/11732/758/Estimation%20of%20tiger%20densities%20in%20India%20using%20photographic%20captures%20and%20recaptures.pdf?sequence=4&amp;isAllowed=y|author=Karanth, K. U. &amp; Nichols, J. D.|date=1998|accessdate=16 Nollaig 2021}}&lt;/ref&gt; Beathaíonn siad ar bheostoc agus ar mhadraí i ngar do lonnaíochta in amanna.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Caitheann tíogair fásra, torthaí agus mianraí ó am go chéile ar mhaithe le snáithín cothaithe agus forlíonadh.&lt;ref name=&quot;Perry&quot;&gt;{{cite book|author=Perry, R.|title=The World of the Tiger|publisher=Cassell. ASIN B0007DU2IU|pages=133–134|date=1965|location=Londain}}&lt;/ref&gt;

Foghlaimíonn tíogair an dóigh le bheith ag creachadh dá máithreacha, ach is féidir gur cumas inbheirthe atá sa chreachadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hunting performance of captive-born South China tigers (Panthera tigris amoyensis) on free-ranging prey and implications for their reintroduction|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320715300987|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=57–64|volume=192|doi=10.1016/j.biocon.2015.09.007|language=en|author=Fàbregas, M. C.; Fosgate, G. T. &amp; Koehler, G. M.}}&lt;/ref&gt; Maraíonn siad go seachtainiúil go tipiciúil ag brath ar mhéid na gcreach ach caithfidh máithreacha amhail a dhéanamh níos minice.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Seilgeann teaghlaigh le chéile nuair a bhíonn na coileáin sean go leor. &lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 63.&lt;/ref&gt; Baineann siad úsáid as cumas a radhairc agus n-éisteachta chun creach a chuardach.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 284–285.&lt;/ref&gt; Fanfaidh tíogar ag poll uisce go dtí go dtagann creach thart, go háirithe ar laethanta samhraidh teo.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 288.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 120.&lt;/ref&gt; Is creachadóir luíocháin é agus cromann sé lena cheann go híseal, á cheilt san fhásra, nuair a théann sé i dtreo creiche. Malartaíonn sé idir bhogadh ar aghaidh agus fhanacht socair. Is féidir le tíogar dul ina chodladh agus fanacht san áit chéanna chomh fada le lá agus é ag feitheamh ar chreach sula ndéanann sé ionsaí nuair atá a chuid chreiche gar dó,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 119–120, 122.&lt;/ref&gt; laistigh de 30 m (98 tr) de ghnáth.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Má fheiceann an chreach é roimhe sin, ní théann an cat sa tóir uirthi a thuilleadh.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; Is féidir le tíogar imeacht de ráib ar luas de 56 km/h (35 mph);&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 287.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 23.&lt;/ref&gt; ní reathaí fadraon é an tíogar agus géillfidh sé má sháraíonn a chreach thar achar áirithe é.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;
[[Íomhá:Tiger's_killing_wild_boar.jpg|alt=Two tigers attacking a boar|deas|mion|Dhá thíogar Bheangál ag ionsaí [[torc allta]] in [[Anaclann Tíogair Kanha]]]]
Ionsaíonn an tíogar ó chúl nó leis na taobhanna agus déanann sé iarracht a íobartach a chur dá chothrom. Faigheann sé greim ar a chreach lena ghéaga tosaigh, ag lúbadh agus ag casadh le linn na streachailte chun é a tharraingt síos chuig an talamh. Beireann an tíogar [[Greim scornaigh|greim ar scornach]] a íobartaigh go dtí go [[Tachtadh|dtachtar]] chun báis é.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 121.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 295.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 24.&lt;/ref&gt; Tá fórsa greime meánach ag barr na starrfhiacla de 1234.3 [[niútan]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Canine morphology in the larger Felidae: implications for feeding ecology|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=2007|pages=573–592|volume=91|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|language=en|author=Christiansen, P.}}&lt;/ref&gt; Is féidir leis an tíogair adharca, beanna, starrfhiacla agus crúba a sheachaint le greim scornaí.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 295–296.&lt;/ref&gt; Is marfóirí solúbtha iad tíogair ar féidir úsáid a bhaint as modhanna maraithe eile amhail scornacha a stróiceadh nó muiníl a bhriseadh. Fágtar creach mhór faoi mhíchumas de bharr greim ar chúl na speire a ghearrann an teannán. Is féidir buille ó na lapa móra [[Buabhall uisce|buabhaill uisce]] a stiúdadh nó fiú a mblaoscanna an a bhriseadh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 126.&lt;/ref&gt; Maraíonn siad creach bheag le greim de dhroim an mhuiníl nó an chinn.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 289.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Meastar [[ráta ratha]] tíogar seilge a bheith chomh híseal le 5% nó chomh hard le 50%. Gortaíonn nó maraíonn creach mhór nó chontúirteach cosúil le gáir, buabhaill agus toirc iad ó am go chéile.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Bogann tíogair a gcreach go háit phríobháideach a bhfuil fásra thart uirthi nach bhfuil níos faide ná 183 m (600 tr) uathu go tipiciúil ach tá taifid de thíogair a bhog a gcreach chomh fada le 549 m (1,801 tr). Tá siad chomh láidir sin gur féidir leo conablach buabhaill uisce a tharraingt ar feadh achair fhada. Tógann siad sos ar feadh tamaill sula n-itheann siad agus is féidir leo oiread agus 50 kg (110 lb) feola a ithe in aon sheisiún amháin ach beathaíonn siad ar chonablach amháin ar feadh cúpla lá, gan ach corrphíosa a fhágáil do bhailitheoirí.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 297–300.&lt;/ref&gt;

=== Iomaitheoirí ===
[[Íomhá:Tigerdholes.jpg|alt=Painting of dhole pack attacking a tiger|mion|Léaráid ón bhliain 1807 de [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]] ag ionsaí tíogair]]
I gcuid mhór dá raon dáilte, roinneann tíogair a ngnáthóg le liopaird agus le [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]]. De ghnáth, bíonn an lámh in uachtar acu ar an dá chreachadóir sin, cé go mbraitheann sé, i gcás an mhadra fhiáin Áisigh, ar mhéid an phaca. Tá taifid ann d'idirghníomhaíochtaí éagsúla idir an trí chreachadóir seo amhail tóraíocht, [[Cleipteasheadánachas|goideadh creiche]] agus marú díreach.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Topcats and underdogs: intraguild interactions among three apex carnivores across Asia's forestscapes|journal=Biological Reviews|volume=98|issue=6|pages=2114–2135|doi=10.1111/brv.12998|pmid=37449566|s2cid=259903849|author=Srivathsa, A.; Ramachandran, V.; Saravanan, P.; Sureshbabu, A.; Ganguly, D. &amp; Ramakrishnan, U.|date=2023}}&lt;/ref&gt; Is féidir le pacaí móra an mhadra fhiáin Áisigh tíogair a mharú.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 136.&lt;/ref&gt; Maireann tíogair liopaird agus madraí fiáine Áiseacha taobh le chéile mar seilgeann siad creach atá ar mhéideanna difriúla.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Behavioural correlates of predation by tiger ( Panthera tigris ), leopard ( Panthera pardus ) and dhole ( Cuon alpinus ) in Nagarahole, India|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|journal=Journal of Zoology|date=2000|issn=0952-8369|pages=255–265|volume=250|issue=2|doi=10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|language=en|author=Karanth, K. U. &amp; Sunquist, M. E.}}&lt;/ref&gt; Fuarthas amach gurbh é 91.5 kg (202 lb) meánmheáchan na gcreach a mharaigh tíogair i [[Páirc Náisiúnta Nagarhole|bPáirc Náisiúnta Nagarhole]], i gcomparáid le 37.6 kg (83 lb) i gcás liopard agus 43.4 kg (96 lb) i gcás madraí fiáine Áiseacha.&lt;ref name=&quot;KaranthSunquist1995&quot;&gt;{{cite journal|author1=Karanth, K. U.|author2=Sunquist, M. E.|name-list-style=amp|title=Prey selection by tiger, leopard and dhole in tropical forests|jstor=5647|doi=10.2307/5647|journal=Journal of Animal Ecology|volume=64|issue=4|pages=439–450|bibcode=1995JAnEc..64..439K|author=Karanth, K. U. &amp; Sunquist, M. E.|date=1995}}&lt;/ref&gt; Nuair a tháinig laghdú ar líon na gcreach i [[Páirc Náisiúnta Kui Buri|bPáirc Náisiúnta Kui Buri]], lean tíogair orthu ag marú na gcreach ba mhó leo agus dhírigh liopaird agus madraí fiáine Áiseacha a n-ídiú ar chreacha beaga.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

Is féidir le liopaird agus madraí fiáine Áiseacha araon a bheith ina gcónaí go rathúil i ngnáthóga tíogair fad a bhíonn a ndóthain bia agus clúdach fásra ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Do tigers displace leopards? If so, why?|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s11284-010-0723-1|journal=Ecological Research|date=2010|issn=0912-3814|pages=875–881|volume=25|issue=4|doi=10.1007/s11284-010-0723-1|language=en|author=Odden, M.; Wegge, P. &amp; Fredriksen, T.}}&lt;/ref&gt; Seachas sin, Is lú a nochtann an dá speiceas sin in áiteanna a mbíonn iliomad tíogar ann. Ba é téarnamh pobail na dtíogar i [[Páirc Náisiúnta Rajaji|bPáirc Náisiúnta Rajaji]] sna 2000idí is cúis le laghdú dlús pobail liopaird.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Responses of leopard Panthera pardus to the recovery of a tiger Panthera tigris population: Response of leopard to recovery of tiger|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|journal=Journal of Applied Ecology|date=2011|pages=806–814|volume=48|issue=3|doi=10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|language=en|author=Harihar, A.; Pandav, B. &amp; Goyal, S. P.}}&lt;/ref&gt; A mhacasamhail a chonacthas in dhá áiteanna eile i lár na hIndia, áit a raibh tionachar diúltach ar mhéid phacaí madraí fiáine Áiseacha ag dlús pobail tíogair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dhole pack size variation: Assessing the effect of Prey availability and Apex predator|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ece3.7380|journal=Ecology and Evolution|date=2021|issn=2045-7758|pmc=8093734|pmid=33976847|pages=4774–4785|volume=11|issue=9|doi=10.1002/ece3.7380|language=en|author=Habib, B.; Nigam P.; Ghaskadbi P. &amp; Bhandari A.}}&lt;/ref&gt; Bhí baint ag rochtain ar chreacha agus easpa tíogair le dáileadh na liopard agus na madraí fiáine Áiseacha in Kui Buri.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tigers, leopards, and dholes in a half-empty forest: Assessing species interactions in a guild of threatened carnivores|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320712005149|journal=Biological Conservation|date=2013|pages=68–78|volume=163|doi=10.1016/j.biocon.2012.12.016|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N. &amp; Chutipong, W.}}&lt;/ref&gt; I [[Páirc Náisiúnta Jigme Dorji|bPáirc Náisiúnta Jigme Dorji]], chonacthas gur chuir tíogair fúthu i gcodanna doimhne na bhforaoisí fad a bhí na creachadóirí beaga brúite amach ar a n-imill.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The ecological benefit of tigers (Panthera tigris) to farmers in reducing crop and livestock losses in the eastern Himalayas: Implications for conservation of large apex predators|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314337|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=119–125|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.015|language=en|author=Thinley, P.; Rajaratnam, R.; Lassoie, J. P.; Morreale, S. J.; Curtis, P. D.; Vernes, K.; Leki Leki; Phuntsho, S.; Dorji, T. &amp; Dorji, P.}}&lt;/ref&gt;

=== Atáirgeadh agus saolré ===
[[Íomhá:Tigeress_with_cubs_in_Kanha_Tiger_reserve.jpg|alt=Tiger with cubs|mion|Clann tíogair Bheangál in Anaclann Tíogair Kanha]]
[[Cúpláil|Cúplálann]] an tíogar le linn na bliana ar fad go ginearálta agus idir mhí na Samhna agus mí Aibreáin ach go háirithe. Bíonn tíogair bhaineanna in éastras ar feadh thrí go sé lá san am deighilte de réir eatramh trí go naoi seachtaine.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Cúplálann fireannaigh chónaitheacha leis na baineannaigh ar fad laistigh dá raon baile a léiríonn a ngabhálacht dó trí bhúireadh agus trí mharcáil.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 42&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 145.&lt;/ref&gt; Mealltar fireannaigh neamhchónaitheacha níos óige fosta, rud a chothaíonn troideanna ina díbríonn an fireannach cónaitheach an forghabhálaí.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Breeding behaviour of the tiger Panthera tigris in Rajasthan|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|journal=International Zoo Yearbook|date=1967|issn=0074-9664|pages=133–147|volume=7|issue=1|doi=10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|language=en|author=Sankhala, K. S.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Bíonn an fireannach cúramach i dtaobh an bhaineannaigh go dtí go gcuireann sí a gabhálacht cúplála dó trí í féin a chur i [[lordóis]] lena heireaball ar leataobh. Maireann an [[Cúpláil|chúpláil]] níos lú ná 20 soicind de ghnáth nuair a bheireann an fireannach greim ar bhaic mhuiníl an bhaineannaigh. Nuair a chríochnaíonn siad, tarraingíonn an fireannach siar go gasta mar is féidir go gcasfadh an baineannach agus buille a thabhairt dó.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Féadfaidh péirí tíogar fanacht le chéile suas go ceithre lá agus cúplálfaidh siad scata uaireanta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 148.&lt;/ref&gt; Maireann an [[tréimhse iompair]] thart ar nó thar thrí mhí.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Beireann tíogar baineann in áit scoite, pé acu fásra dlúth, in uaibh nó faoi fhothain chloiche atá ann.&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 45.&lt;/ref&gt; Bíonn líon an áil chomh hard le seacht gcoileán ach is gnáiche dhá nó trí choileán.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Meánn coileáin nua-bheirthe 785–1,610 g (27.7–56.8 oz) agus tá siad dall agus neamhfhorbartha ([[Seanórthúileacht agus altramacht|altramach]]).&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Líonn agus glanann an mháthair a coileáin, diúlann sí iad agus cosaíonn sí iad go fíochmhar ar aon bhagairtí féideartha.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; Osclaíonn coileáin a súile agus iad trí lá go ceithre lá dhéag d'aois agus éiríonn a radharc soiléir tar éis cúpla seachtain eile.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Is féidir leo an láthair phluaise tar éis dhá mhí agus tosaíonn siad ag ithe feola thart ar an am chéanna.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 50–51.&lt;/ref&gt; Ní fhágann an mháthair ina n-aonar iad ach amháin agus í ag seilg agus fiú leis sin, ní théann sí i bhfad.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 50.&lt;/ref&gt; Má cheapann sí nach bhfuil áit sábhailte a thuilleadh, bogann sí a coileáin go ceantar nua, á n-iompar coileán ar choileán le greim ar bhaic a muiníl lena béal.&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 51.&lt;/ref&gt; D'uasmhéadaigh tíogar baineann amháin i dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin an t-am a chaith sí lena coileán trí laghdú a dhéanamh ar mhéid a raoin bhaile, creach níos mó a mharú agus filleadh níos tapúla ar an phluais ná mar a dhéanfadh sí gan choileáin; nuair a thosaigh na coileáin ag ithe feola, thug sí chun na láithreacha maraithe iad, rud a d'optamaigh a gcosaint agus a rochtain ar bhia.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=How does a tigress balance the opposing constraints of raising cubs?|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-019-00466-x|journal=Mammal Research|date=2020|issn=2199-2401|pages=245–253|volume=65|issue=2|doi=10.1007/s13364-019-00466-x|language=en|author=Petrunenko, Y. K.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. S.; Mukhacheva, A. S.; Rybin, N. N. &amp; Miquelle, D. G.}}&lt;/ref&gt; Sa tearmann chéanna, fuair coileán amháin de 21 choileán thar 8 mbliana monatóireachta agus níor athraigh an bhásmhaireacht pé acu óga fireanna nó baineanna a bhí ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mortality of Amur tigers: The more things change, the more they stay the same|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12147|journal=Integrative Zoology|date=2015-07|issn=1749-4877|pages=344–353|volume=10|issue=4|doi=10.1111/1749-4877.12147|language=en|author=Hugh S. Robinson, John M. Goodrich, Dale G. Miquelle, Clayton S. Miller, Ivan V. Seryodkin|pmid=26096683}}&lt;/ref&gt; Léirigh monatóireacht tíogair in [[Anaclann Tíogair Ranthambore]] ráta marthanais thart ar 85% don 74 choileán fhireanna agus bhaineanna, mhéadaigh an ráta marthanais go 97% d'fhireannaigh agus do bhaineannaigh aon go dhá bhliain d'aois.&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a small, isolated tiger (Panthera tigris tigris) population in a semi-arid region of western India|url=https://bmczool.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40850-017-0025-y|journal=BMC Zoology|date=2017|issn=2056-3132|volume=2|issue=1|doi=10.1186/s40850-017-0025-y|language=en|author=Sadhu, A.; Jayam, P. P. C.; Qureshi, Q.; Shekhawat, R. S.; Sharma, S. &amp; Jhala, Y. V.}}&lt;/ref&gt; Cúiseanna básmhaireachta ab ea iad creachadóirí, tuillte, tinte, bás na máthar agus loit bháis.&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 51.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Temporal Variation in Tiger ( Panthera tigris ) Populations and its Implications for Monitoring|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/07-MAMM-A-415.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2009|issn=0022-2372|pages=472–478|volume=90|issue=2|doi=10.1644/07-MAMM-A-415.1|language=en|author=Barlow, A. C. D.; McDougal, C.; Smith, J. L. D.; Gurung, B.; Bhatta, S. R.; Kumal, S.; Mahato, B. &amp; Taman, D. B.|bibcode=2009JMamm..90..472B}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt;[[Íomhá:Panthera_tigris_altaica_13_-_Buffalo_Zoo.jpg|alt=Tigress with cub in snow|mion|Tíogar Amúrach baineann lena coileán i [[Zú Buffalo]]]]
Tá na coileáin in ann a máthair a leanúint tar éis thart ar dhá mhí. Téann siad i bhfolach san fhásra nuair a sheilgeann sí fós. Cruthaíonn na hóga ceangail le chéile trí shúgradh troda agus cleachtadh stalcaireachta. Forbraíonn ordlathas laistigh den ál agus is é an coileán is mó, fireann de ghnáth, a mbíonn an smacht aige agus a itheann a sháith ag conablach ar dtús.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 61, 66–67.&lt;/ref&gt; Thart ar aois a ndá mhí a scoitheann na coileáin den chíoch agus a bhíonn níos mó saoirse acu a dtimpeallacht a imscrúdú. Idir ocht agus deich mí, tionlacann siad a máthair san fhiach.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt; Is féidir le coileáin creach a mharú chomh luath le 11 mhí agus a neamhspleáchas a bhaint amach mar óga idir 18 agus 24 mhí d'aois; baineann fireannaigh a neamhspleáchas amach níos luaithe ná baineannaigh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 270, 276.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt; Thosaigh tíogair a raibh coiléir raidió orthu in Chitwan ag fágáil a n-áiteanna breithe ag 19 mí d'aois.&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt; Baineann baineannaigh óga a [[lánfhástacht ghnéasach]] amach faoi thrí go ceithre bliana d'aois ach na fireannaigh faoi cheithre go cúig bliana d'aois.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá [[fad glúine]] an tíogair thart ar 7–10 mbliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Generation length for mammals|url=http://natureconservation.pensoft.net/articles.php?id=1343|journal=Nature Conservation|date=2013|issn=1314-3301|pages=89–94|volume=5|doi=10.3897/natureconservation.5.5734|author=Pacifici, M.; Santini, L.; Di Marco, M.; Baisero, D.; Francucci, L.; Grottolo Marasini, G.; Visconti, P. &amp; Rondinini, C.|bibcode=2013NaCon...5...89P}}&lt;/ref&gt; Maireann tíogair Bheangál fhiáine idir 12–15 bliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Survival strategy–Temporal segregation of different age and sex classes of a Bengal tiger (Panthera tigris tigris Linnaeus) population in Pench Tiger Reserve, Madhya Pradesh India|url=https://jad.lu.ac.ir/article-1-314-en.html|journal=Journal of Animal Diversity|date=2023|issn=1026-2288|pages=43–54|volume=5|issue=3|doi=10.61186/JAD.2023.5.3.5|language=en|author=Majumdar, A.}}&lt;/ref&gt; Thug sonraí an [[Leabhar graí|Leabhar Graí]] Tíogar Idirnáisiúnta 1938–2018 le fios gur mhair tíogair ghafa suas le 19 mbliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sex‐specific actuarial and reproductive senescence in zoo‐housed tiger ( Panthera tigris ): The importance of sub‐species for conservation|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/zoo.21610|journal=Zoo Biology|date=2021-07|issn=0733-3188|pages=320–329|volume=40|issue=4|doi=10.1002/zoo.21610|language=en|author=Tidière, M.; Müller, P.; Sliwa, A.; Siberchicot, A. &amp; Douay, G.|pmid=33861886}}&lt;/ref&gt;

Níl ról ag an athair i dtógáil a áil ach buaileann sé leo agus déanann sé caidreamh leo. Tugann an fireannach cónaitheach cuairt ar na teaghlaigh bhaineannach-coileán laistigh dá raon baile. Buaileann siad le chéile agus roinneann siad conablaigh fiú.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 59, 89.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 55–56.&lt;/ref&gt; Taifeadadh fireannach amháin a thug aire do choileáin dá bhfuair a máthair bás.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|teideal=India male tiger plays doting dad to orphaned cubs|údar=Pandey, G.|dáta=2011|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=14 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408231242/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|archivedate=8 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt; Cosaíonn an fireannach na baineannaigh agus na coileáin ar fhireannaigh eile agus é ag cosaint a raoin bhaile.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 59.&lt;/ref&gt; Nuair a ghlacann fireannach nua seilbh ar raon baile, bíonn coileáin spleácha i mbaol an [[Naímharú|naímharaithe]] agus an fireannach ag iarraidh a óga féin a ghineadh leis na baineannaigh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 66.&lt;/ref&gt; Nocht staidéar seacht mbliana i bPáirc Náisiúnta Chitwan gur mharaigh fireannaigh nua a chloígh raonta baile 12 de 56 choileán agus óga a raibh taifead orthu.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;

=== Sláinte agus galair ===
Tá taifid ann de thíogair mar óstaigh sheadáin éagsúla amhail péisteanna ribíneacha cosúil le ''[[Diphyllobothrium]] erinacei'', ''[[Taenia pisiformis]]'' san India agus speicis ''[[Toxocara]]'' san India agus speicis ''[[Physaloptera]] preputialis'', ''[[Dirofilaria]] ursi'' agus ''Uiteinarta'' sa tSibéir.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá sé ar eolas go mbíonn [[conslaod]] le fáil i dtíogair Amúracha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Canine Distemper Virus: an Emerging Disease in Wild Endangered Amur Tigers ( Panthera tigris altaica )|url=https://journals.asm.org/doi/10.1128/mBio.00410-13|journal=mBio|date=2013|issn=2161-2129|pmc=3747579|pmid=23943758|volume=4|issue=4|doi=10.1128/mBio.00410-13|language=en|author=Seimon, T. A.; Miquelle, D. G.; Chang, T. Y.; Newton, A. L.; Korotkova, I.; Ivanchuk, G.; Lyubchenko, E.; Tupikov, A.; Slabe, E. &amp; McAloose, D.}}&lt;/ref&gt; Ionfhabhtú morbillivíris is é is dóichí a bheith mar chúis báis tíogair bhaininn i gCianoirthear na Rúise a raibh tástáil dhearfach ar an [[Painleocaipéine fhéilíneach|phainleocaipéine fhéilíneach]] agus an [[Coróinvíreas féilíneach|choróinvíreas fhéilíneach]] aici.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Morbillivirus Infection in a Wild Siberian Tiger in the Russian Far East|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/46/4/1252/121390/Morbillivirus-Infection-in-a-Wild-Siberian-Tiger|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2010|issn=0090-3558|pages=1252–1256|volume=46|issue=4|doi=10.7589/0090-3558-46.4.1252|language=en|author=Quigley, K. S.; Evermann, J. F.; Leathers, C. W.; Armstrong, D. L.; Goodrich, J.; Duncan, N. M. &amp; Miquelle, D. G.}}&lt;/ref&gt; Léirigh samplaí fola ó 11 thíogar fhásta sa Neipeal [[antasubstaintí]] le haghaidh [[Conpharvaivíreas|conpharvaivíris]]-2, [[Heirpéasvíreas féilíneach|heirpéasvíris fhéilínigh]], córóinvíris féilínigh, [[Leiptispioróis|leiptispioróise]] agus ''[[Toxoplasma gondii]]''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Serologic Survey of Selected Pathogens in Free-Ranging Bengal Tigers (Panthera tigris tigris) in Nepal|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/57/2/393/451344/Serologic-Survey-of-Selected-Pathogens-in-Free|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2021|issn=0090-3558|volume=57|issue=2|doi=10.7589/JWD-D-20-00046|author=McCauley, D.; Stout, V.; Gairhe, K. P.; Sadaula, A.; Dubovi, E.; Subedi, S. &amp; Kaufman, G. E.}}&lt;/ref&gt;

== Bagairtí ==
Liostaítear an tíogar mar ainmhí [[Speiceas i mbaol|i mbaol]] ar [[Liosta Dearg an AICD]] ón bhliain 1986 agus ceaptar gur laghdaigh pobal domhanda an tíogair go leanúnach ó phobal measta 5,000–8,262 thíogar sna 1990idí déanacha go 3,726–5,578 n-indibhid mheasta sa bhliain 2022.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; I rith na mblianta 2001–2020, ísligh tírdhreacha ar a chónaíonn tíogair ó 1,025,488 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (395,943 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) go 911,901 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (352,087 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:24&quot; /&gt; [[Scriosadh gnáthóige]], [[ilroinnt gnáthóige]] agus [[póitseáil]] ar son fhionnaidh agus chodanna coirp is ea iad na bagairtí mhóra a chur le laghdú na bpobal tíogar i ngach tír dá raon.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Tá láithreacha cosanta i lár na hIndia scartha go mór ó chéile mar gheall ar infreastruchtúr líneach cosúil le bóithre, iarnróid, [[Líne tharchuir|línte tharchuir]], cainéil [[Uisciú|uiscithe]] agus gníomhaíochtaí [[Mianadóireacht|miandóireachta]] ina ndúiche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Synthesizing habitat connectivity analyses of a globally important human‐dominated tiger‐conservation landscape|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/cobi.13909|journal=Conservation Biology|date=2022|issn=0888-8892|pmc=9545158|pmid=35288989|volume=36|issue=4|doi=10.1111/cobi.13909|language=en|author=Schoen, J. M.; Neelakantan, A.; Cushman, S. A.; Dutta, T.; Habib, B.; Jhala, Y. V.; Mondal, I.; Ramakrishnan, U.; Reddy, P. A.; Saini, S. &amp; Sharma, S.|bibcode=2022ConBi..36E3909S}}&lt;/ref&gt; I [[Réigiún Tanintharyi]] na Malaeisia deise, bagraíonn [[dífhoraoisiú]] chomh maith le gníomhaíochtaí mianadóireachta agus brú seilge ard an pobal tíogair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Surveys in southern Myanmar indicate global importance for tigers and biodiversity|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001393/type/journal_article|journal=Oryx|date=2017|issn=0030-6053|pages=13–13|volume=51|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001393|language=en|author=Aung, S. S.; Shwe, N. M.; Frechette, J.; Grindley, M. &amp; Connette, G.|bibcode=2017Oryx...51...13A}}&lt;/ref&gt; Tá naoi gcinn den 15 thearmann chosanta a bhfuil tíogair iontu iargúlta agus scartha ó chéile sa Téalainn, fíric a fhágann go bhfuil dóchúlacht scaipthe íseal idir eadarthu; níl tíogair le fáil i gceithre acu seo ó thart ar an bhliain 2013.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Habitat connectivity for endangered Indochinese tigers in Thailand|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989421002687|journal=Global Ecology and Conservation|date=2021|pages=e01718|volume=29|doi=10.1016/j.gecco.2021.e01718|language=en|author=Suttidate, N.; Steinmetz, R.; Lynam, A. J.; Sukmasuang, R.; Ngoprasert, D.; Chutipong, W.; Bateman, B. L.; Jenks, K. E.; Baker-Whatton, M.; Kitamura, S. &amp; Ziółkowska, E.|bibcode=2021GEcoC..2901718S}}&lt;/ref&gt; Glanadh 8,315.7 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (3,210.7 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) de ghnáthóg thíogair idir 1988–2012, an chuid is mó de ar mhaithe le plandálacha tionsclaíocha, sa Mhalaeisia leithinse.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Expansion of Industrial Plantations Continues to Threaten Malayan Tiger Habitat|url=https://www.mdpi.com/2072-4292/9/7/747|journal=Remote Sensing|date=2017|issn=2072-4292|pages=747|volume=9|issue=7|doi=10.3390/rs9070747|language=en|author=Shevade, V. S.; Potapov, P. V.; Harris, N. L. &amp; Loboda, T. V.|bibcode=2017RemS....9..747S}}&lt;/ref&gt; Chuir faighte seilbhe talún ar an mhórchóir de thart ar 23,000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (8,900 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ar mhaithe le [[talmhaíocht]] thráchtála agus baint adhmad sa Chambóid go mór le hilroinnt gnáthóige féidearthaí tíogair sna hOirmhachairí ach go háirithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Future governance options for large-scale land acquisition in Cambodia: Impacts on tree cover and tiger landscapes|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1462901118306300|journal=Environmental Science &amp; Policy|date=2019|pages=9–19|volume=94|doi=10.1016/j.envsci.2018.12.031|language=en|author=Debonne, N.; van Vliet, J. &amp; Verburg, P.|bibcode=2019ESPol..94....9D}}&lt;/ref&gt; Is bagairt é an [[Ísliú ionphóraithe|t-ísliú ionphóraithe]] mar aon le scriosadh gnáthóige, easpa acmhainní creiche agus póitseáil do phobal tíogair beag iargúlta i [[Sléibhte Changbai]] feadh na teorann Síne–Rúise.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Addressing the impact of canine distemper spreading on an isolated tiger population in northeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12712|journal=Integrative Zoology|date=2023|issn=1749-4877|pages=994–1008|volume=18|issue=6|doi=10.1111/1749-4877.12712|language=en|author=Wang, D.; Smith, J. L.; Accatino, F.; Ge, J. &amp; Wang, T.|pmid=36881515}}&lt;/ref&gt; Ba sprioc fheachtas 'fhrith-lotnaide' ar an mhórchóir iad tíogair sa tSín sna 1950idí luatha, áit a raibh gnáthóga cuí scartha ó chéile tar éis dífhoraoisithe agus athlonnaithe daoine a sheilg tíogair agus speicis chreiche mar aon go ceantracha faoin tuath. Cé gur cuireadh cosc ar sheilg tíogair sa bhliain 1977, níor stop laghdú an phobail agus glactar leis gur díothaithe sa [[An tSín-Theas|tSín-Theas]] atá an tíogar ón bhliain 2001.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dramatic decline of wild South China tigers Panthera tigris amoyensis : field survey of priority tiger reserves|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605304000079/type/journal_article|journal=Oryx|date=2004|issn=0030-6053|pages=40–47|volume=38|issue=1|doi=10.1017/S0030605304000079|language=en|author=Tilson, R.; Defu, H.; Muntifering, J. &amp; Nyhus, P. J.|bibcode=2004Oryx...38...40T}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris ssp. amoyensis|url=https://www.iucnredlist.org/species/15965/5334628|date=2008|doi=10.2305/iucn.uk.2008.rlts.t15965a5334628.en|language=en|author=Nyhus, P.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|volume=2008|issue=e.T15965A5334628}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Een_jager_poseert_bij_de_huid_van_een_geschoten_tijger_bij_Kalitapakdoewoer_TMnr_10024166.jpg|alt=Tiger rug displayed on wall behind a man with a gun|mion|Seithe [[Tíogar Iávach|thíogair Iávaigh]], 1915]]
Is iad pobail thíogair na hIndia sprioc na bpóitseálaithe ó na 2990idí agus scriosadh na pobail in dhá thearmann tíogair sna blianta 2005 agus 2009.&lt;ref name=&quot;:27&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Recovery of tigers in India: Critical introspection and potential lessons|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/pan3.10177|journal=People and Nature|date=2021|issn=2575-8314|pages=281–293|volume=3|issue=2|doi=10.1002/pan3.10177|language=en|author=Jhala, Y.; Gopal, R.; Mathur, V.; Ghosh, P.; Negi, H. S.; Narain, S.; Yadav, S. P.; Malik, A.; Garawad, R. &amp; Qureshi, Q.|bibcode=2021PeoNa...3..281J}}&lt;/ref&gt; Braitheadh 630 gníomhaíochtaí sealgairí a d'úsáid súile ribe, sruthlíonta, ardáin sheilge agus madraí seilge i dtearmann foraoise 1000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (390 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) i ndeisceart na Malaeisia idir mhí an Mhárta 2017 agus mí Eanáir 2020.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic pressure on large carnivores and their prey in the highly threatened forests of Tanintharyi, southern Myanmar|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605321001654/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=262–271|volume=57|issue=2|doi=10.1017/S0030605321001654|language=en|author=Shwe, N. M.; Grainger, M.; Ngoprasert, D.; Aung, S. S.; Grindley, M. &amp; Savini, T.}}&lt;/ref&gt; Ceapadh gurbh í [[Páirc Náisiúnta Nam Et-Phou Louey]] an áit thábhachtach dheireanach don tíogar i Laos ach níl taifead de ann ón bhliain 2013 ar a laghad; is cosúil gur íobartach na súile ribe neamhshrianta é an pobal seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Documenting the demise of tiger and leopard, and the status of other carnivores and prey, in Lao PDR's most prized protected area: Nam Et - Phou Louey|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419302392|journal=Global Ecology and Conservation|date=2019|pages=e00766|volume=20|doi=10.1016/j.gecco.2019.e00766|language=en|author=Rasphone, A.; Kéry, M.; Kamler, J. F. &amp; Macdonald, D. W.|bibcode=2019GEcoC..2000766R}}&lt;/ref&gt; Bhain [[Aonad frithphóitseála|aonaid fhrithphóitseála]] i dtírdhreach [[Páirc Náisiúnta Kerinci Seblat|Kerinci Seblat]] Shumatra 362 shúil ribe tíogair agus ghabh siad 91 sheithe tíogair le linn 2005–2016; mhéadaigh rátaí bliantúla póitseála de réir mar a d'ardaigh praghas na seithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Asia's economic growth and its impact on Indonesia's tigers|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314581|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=105–109|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.011|language=en|author=Linkie, M.; Martyr, D.; Harihar, A.; Mardiah, S.; Hodgetts, T.; Risdianto, D.; Subchaan, M. &amp; Macdonald, D.|bibcode=2018BCons.219..105L}}&lt;/ref&gt; Is í an phóitseáil an bhagairt is mó atá roimh an phobal tíogair sa Rúis chianoirthearach, áit a n-éascaíonn bóithre lománaíochta rochtain do phóitseálaithe agus daoine atá ag baint táirgí atá tábhachtach chun go mbeidh speicis chreiche in ann maireachtáil tríd an gheimhreadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic influences on the distribution of a Vulnerable coniferous forest specialist: habitat selection by the Siberian musk deer Moschus moschiferus|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001617/type/journal_article|journal=Oryx|date=2019|issn=0030-6053|pages=174–180|volume=53|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001617|language=en|author=Slaght, J. C.; Milakovsky, B.; Maksimova, D. A.; Zaitsev, V. A.; Seryodkin, I.; Panichev, A. &amp; Miquelle, D.}}&lt;/ref&gt;

Braitheadh codanna coirp 207 dtíogar le linn 21 shuirbhé le linn 1991–2014 in dhá mhargaí fiadhúlra i Maenmar a fhreastalaíonn ar chustaiméirí sa Téalainn agus sa tSín.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trade in tigers and other wild cats in Mong La and Tachilek, Myanmar – A tale of two border towns|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714004121|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=1–7|volume=182|doi=10.1016/j.biocon.2014.10.031|language=en|author=Nijman, V. &amp; Shepherd, C. R.|bibcode=2015BCons.182....1N}}&lt;/ref&gt; Idir 2000–2022, [[Coigistíocht|coigistíodh]] ar a laghad 3,377 dtíogar in 2,205 ghabháil in 28 dtír; 665 thíogar bheo agus 654 indibhid mharbha, 1,313 sheithe iomlána, 16,214 chuid coirp cosúil le cnámha, fiacla, lapaí, crúba, guairí agus 1.1 t (1.1 tonnaí fada; 1.2 tonnaí gearra) feoil a bhí sna gabhálacha; chuimsigh 759 ngabháil san India codanna coirp 893 thíogar; agus bhain 403 ghabháil sa Téalainn le tíogair a phóraíodh i ngéibheann go príomha.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|title=Skin and Bones: Tiger Trafficking Analysis from January 2000 – June 2022|author=Wong, R. &amp; Krishnasamy, K.|date=2022|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC, Southeast Asia Regional Office|access-date=1 Márta 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240117215040/https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|archive-date=17 Eanáir 2024}}&lt;/ref&gt; Chuimsigh gabhálacha le linn Eanáir 2020 agus Meitheamh 2025 573 thíogar i measc 765 eachtra gabhála, ina measc sin 313 thíogar san India agus 127 dtíogar san Indinéis.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|title=Beyond Skin and Bones: A 25-Year Analysis of Tiger Seizures from 2000 to June 2025. (Tuairisc)|author=Wong, R. &amp; Krishnasamy, K.|date=2025|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC|access-date=11 Feabhra 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260317011016/https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|archive-date=17 Márta 2026}}&lt;/ref&gt;

Fuair gabhálacha sa Neipeal idir Eanáir 2011 agus Nollaig 2015 585 chuid coirp tíogair agus dhá chonablach iomlána in 19 gceantar.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trends, patterns, and networks of illicit wildlife trade in Nepal: A national synthesis|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.247|journal=Conservation Science and Practice|date=2020|issn=2578-4854|volume=2|issue=9|doi=10.1111/csp2.247|language=en|author=Paudel, P. K.; Acharya, K. P.; Baral, H. S.; Heinen, J. T. &amp; Jnawali, S. R.|bibcode=2020ConSP...2E.247P}}&lt;/ref&gt; Léiríonn sonraí gabhála ón India gurb iad seithí na dtíogar ar an chuid coirp is mó trádála, á leanúint ag crúba, cnámha agus fiacla le linn 2001–2021; chuaigh na bealaí gáinneála trí na stáit Maharashtra, Karnataka, Tamil Nadu agus Assam.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The tide of tiger poaching in India is rising! An investigation of the intertwined facts with a focus on conservation|url=https://link.springer.com/10.1007/s10708-022-10633-4|journal=GeoJournal|date=2022|issn=1572-9893|pmc=9005341|pmid=35431409|pages=753–766|volume=88|issue=1|doi=10.1007/s10708-022-10633-4|language=en|author=Nittu, G.; Shameer, T. T.; Nishanthini, N. K. &amp; Sanil, R.|bibcode=2023GeoJo..88..753N}}&lt;/ref&gt; Coigistíodh 292 chuid tíogair mhídhleathacha ag poirt iontrála SAM ó bhagáiste pearsanta, aerlasta agus phost idir 2003 agus 2012.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Patterns of illegal and legal tiger parts entering the United States over a decade (2003–2012)|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.622|journal=Conservation Science and Practice|date=2022|issn=2578-4854|volume=4|issue=3|doi=10.1111/csp2.622|language=en|author=Khanwilkar, S.; Sosnowski, M. &amp; Guynup, S.|bibcode=2022ConSP...4E.622K}}&lt;/ref&gt;

Tá tóir mhór ar chodanna tíogair le haghaidh an [[Leigheas traidisiúnta Síneach|leighis thraidisiúnta Shínigh]] ar bhagairt ollmhór do phobail na dtíogar atá ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Van Uhm, D. P.|date=2016|title=The Illegal Wildlife Trade: Inside the World of Poachers, Smugglers and Traders (Studies of Organized Crime)|pages=lgh. 224–226|publisher=Springer|location=New York}}&lt;/ref&gt; Nocht agallaimh le muintir na háite i Sundarbans na Bainglaidéise go maraíonn siad tíogair le haghaidh ithe áitiúil agus trádáil na seithí, cnáimhe agus feola mar dhíoltas as ionsaí agus ar mhaithe le fuadair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Who is killing the tiger Panthera tigris and why?|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316000491/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=46–54|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316000491|language=en|author=Saif, S.; Rahman, H. T. &amp; MacMillan, D. C.}}&lt;/ref&gt; Itheann Banglaidéisigh shaibhre codanna coirp tíogair cosúil le seithí, cnámha, fiacla agus fionnadh go háitiúil agus gáinneáiltear go mídhleathach ón Bhainglaidéis go 15 thír ar nós na hIndia, na Síne, na Malaeisia, na Cóiré, Vítneam, na Cambóide, na Seapáine agus na Ríochta Aontaithe trí theorainneacha talún, aerfoirt agus calafoirt.&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tigers at a crossroads: Shedding light on the role of Bangladesh in the illegal trade of this iconic big cat|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.12952|journal=Conservation Science and Practice|date=2023|issn=2578-4854|volume=5|issue=7|doi=10.1111/csp2.12952|language=en|author=Uddin, N.; Enoch, S.; Harihar, A.; Pickles, R. S. &amp; Hughes, A. C.|bibcode=2023ConSP...5E2952U}}&lt;/ref&gt; Gliú cnáimhe tíogair is ea an táirge tíogair is mó ceannaithe le haghaidh feidhmeanna leighis i [[Hanáí]] agus i [[Cathair Ho Chi Minh|gCathair Ho Chi Minh]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An updated analysis of the consumption of tiger products in urban Vietnam|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419307449|journal=Global Ecology and Conservation|date=2020|pages=e00960|volume=22|doi=10.1016/j.gecco.2020.e00960|language=en|author=Davis, E. O.; Willemsen, M.; Dang, V.; O'Connor, D. &amp; Glikman, J. A.|bibcode=2020GEcoC..2200960D}}&lt;/ref&gt; Póraíonn áiseanna &quot;feirm thíogair&quot; sa tSín agus in iardheisceart na hÁise tíogair le haghaidh a gcodanna coirp ach is cosúil gur measa an bhagairt do phobail fhiáine sa mhéid is go méadaíonn sé an t-éileamh atá ar tháirgí tíogair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/news/stories/5-things-tiger-king-doesnt-explain-about-captive-tigers/|teideal=Captive Tigers Aren’t Conservation|údar=Henry, L.|dáta=2020|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=19 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240220001943/https://www.worldwildlife.org/stories/5-things-tiger-king-doesn-t-explain-about-captive-tigers|archivedate=20 Feabhra 2024}}&lt;/ref&gt;

Bagairt eile in roinnt tíortha laistigh de raon an tíogair ná go maraíonn daoine áitiúla tíogair mar dhíoltas as ionsaí agus beathú ar bheostoc, mar sin cuireann an toradh seo den [[An choinbhleacht daonna-fiadhúlra|choinbhleacht daonna-fiadhúlra]] le hísliú an phobail fosta.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Characterizing human–tiger conflict in and around Ranthambhore Tiger Reserve, western India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-014-0895-z|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2015|issn=1612-4642|pages=255–261|volume=61|issue=2|doi=10.1007/s10344-014-0895-z|language=en|author=Singh, R.; Nigam, P.; Qureshi, Q.; Sankar, K.; Krausman, P. R.; Goyal, S. P. &amp; Nicholoson, K. L.|bibcode=2015EJWR...61..255S}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ecopsychosocial Aspects of Human–Tiger Conflict: An Ethnographic Study of Tiger Widows of Sundarban Delta, India|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.4137/EHI.S24899|journal=Environmental Health Insights|date=2016|issn=1178-6302|pmc=4712980|pmid=26792997|pages=EHI.S24899|volume=10|doi=10.4137/EHI.S24899|language=en|author=Chowdhurym, A. N.; Mondal, R.; Brahma, A. &amp; Biswas, M. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Living with tigers Panthera tigris : patterns, correlates, and contexts of human–tiger conflict in Chitwan National Park, Nepal|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001587/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=55–65|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001587|language=en|author=Dhungana, R.; Savini, T.; Karki, J. B.; Dhakal, M.; Lamichhane, B. R. &amp; Bumrungsri, S.|bibcode=2018Oryx...52...55D}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Unraveling the complexity of human–tiger conflicts in the Leuser Ecosystem, Sumatra|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/acv.12591|journal=Animal Conservation|date=2020|issn=1367-9430|pages=741–749|volume=23|issue=6|doi=10.1111/acv.12591|language=en|author=Lubis, M. I.; Pusparini, W.; Prabowo, S. A.; Marthy, W.; Tarmizi; Andayani, N. &amp; Linkie, M.|bibcode=2020AnCon..23..741L}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Settlements and plantations are sites of human–tiger interactions in Riau, Indonesia|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605322000667/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=476–480|volume=57|issue=4|doi=10.1017/S0030605322000667|language=en|author=Neo, W. H. Y.; Lubis, M. I. &amp; Lee, J. S. H.}}&lt;/ref&gt;

== Caomhnú ==
{{Main|Caomhnú an Tíogair}}
{{Tuilleadh Eolais|Tíogar na 21ú hAoise}}
{| class=&quot;wikitable sortable floatright&quot;
|+ Pobal domhanda na dtíogar fiáin
!Tír
!Bliain
!Meastachán
|-
| {{flagicon|India}} [[An India]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |3,167–3,682&lt;ref name=&quot;:28&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Qureshi, Q.; Jhala, Y. V.; Yadav, S. P. &amp; Mallick, A.|date=2023|url=https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf|title=Status of tigers, co-predators and prey in India 2022 (PDF)|publisher=National Tiger Conservation Authority &amp; Wildlife Institute of India|location=Deilí Nua, Dehradun}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240505145403/https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf |date=2024-05-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flagicon|Russia}} [[An Rúis]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |573–600&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Global Tiger Recovery Program 2.0 (2023-34) (Tuairisc)|url=https://globaltigerforum.org/global-tiger-recovery-program-2-0-2023-34/|dátarochtana=8 Aibreán 2024|language=en-US|foilsitheoir=Global Tiger Forum|údar=Global Tiger Forum and the Global Tiger Initiative Council|dáta=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408150606/https://globaltigerforum.org/global-tiger-recovery-program-2-0-2023-34/|archivedate=8 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Indonesia}}[[An Indinéis]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |393&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Nepal}}[[Neipeal]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |316–355&lt;ref&gt;{{cite book|year=2022|title=Status of Tigers and Prey in Nepal 2022|location=Kathmandu, Neipeal|publisher=Department of National Parks and Wildlife Conservation and Department of Forests and Soil Conservation. Ministry of Forests and Environment|url=https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|author=DNPWC &amp; DFSC}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf |date=2023-04-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Thailand}}[[An Téalainn]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |148–189&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Malaysia}}[[An Mhalaeisia]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |&lt;150&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Bhutan}}[[An Bhútáin]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |131&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Department of Forests and Park Services|date=2023|title=National Tiger Survey 2021–22|publisher=Rialtas na Bútaine|location=Thimphu}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Bangladesh}}[[An Bhanglaidéis]]|| 2022|| align=&quot;right&quot; |118–122&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Begum, S.|date=30 Iúil 2024|title=Tiger population in Sundarban rises by 8-10pc in 2024|publisher=Daily Observer|url=https://www.observerbd.com/news.php?id=482816}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|China}}[[An tSín]]|| 2022 || align=&quot;right&quot;|&gt;60&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Myanmar}}[[Maenmar]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |28&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| '''Iomlán'''|| || align=&quot;right&quot; |'''5,638–5,899'''
|}
Cosaítear an tíogar go hidirnáisiúnta faoi [[CITES|Fhoscríbhinn I CITES]] a chuireann cosc ar thrádáil tíogar beo agus ar a gcodanna coirp.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Tá cosc ar sheilg an tíogair ón bhliain 1952 sa [[An Rúis|Rúis]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 202.&lt;/ref&gt; Tá sé á chosaint sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] ón bhliain 1969 agus á chosaint ina iomlán ón bhliain 1995.&lt;ref name=&quot;:30&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Action Plan for Bhutan (2018-2023): A landscape approach to tiger conservation (Tuairisc)|url=https://www.researchgate.net/doi/10.13140/RG.2.2.14890.70089|date=2018|doi=10.13140/RG.2.2.14890.70089|language=en|author=Tandin, T.; Penjor, U.; Tempa, T.; Dhendup, P.; Dorji, S.; Wangdi, S. &amp; Moktan, V.|publisher=Nature Conservation Division, Department of Forests and Park Services, Ministry of Agriculture and Forests.|location=Thimphu, an Bhútáin}}&lt;/ref&gt; Tugtar an leibhéal cosanta is airde don tíogar san India faoi réir [[An tAcht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972 (India)|an tAcht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972]], ón bhliain sin ar aghaidh.&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Aryal, R. S.|date=2004|title=CITES Implementation in Nepal and India|journal=Law, Policy and Practice|location=Kathmandu|publisher=Bhrikuti Academic Publications. ISBN 99933-673-4-6}}&lt;/ref&gt; Tá sé cosanta in [[Neipeal]] agus sa Bhainglaidéis ón bhliain 1973.&lt;ref name=&quot;:26&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; Cosaítear go hiomlán ón bhliain 1976 ar aghaidh sa [[An Mhalaeisia|Mhalaeisia]] faoi réir an Achta um Chosaint Fiadhúlra&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|title=The Malayan Tiger Conservation Programme (PDF) (Tuairisc)|author=Malaysian Conservation Alliance for Tigers|date=2006|publisher=Kuala Lumpur: Department of Wildlife and National Parks Peninsular Malaysia|access-date=9 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409203438/https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|archive-date=9 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt; agus d'ardaigh Acht um Chaomhnú Fiadhúlra na tíre sin a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 2010 na pionóis ar mhaithe le coireanna atá bainteach leis an fhiadhúlra.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Tá sé cosanta san [[An Indinéis|Indinéis]] ón bhliain 1990.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|title=Conservation Strategy and Action Plan for the Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) Indonesia 2007-2017. (PDF)|author=Ministry of Forestry|date=2007|publisher=Jakarta: Government of Indonesia|access-date=12 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923144656/https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|archive-date=23 Meán Fómhair 2023}}&lt;/ref&gt; Cuireadh cosc ar thrádáil codanna coirp an tíogair i bhfeidhm sa [[An tSín|tSín]] sa bhliain 1993.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Transnational environmentalism and entanglements of sovereignty: The tiger campaign across the Himalayas|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0962629812000741|journal=Political Geography|date=2012|pages=408–418|volume=31|issue=7|doi=10.1016/j.polgeo.2012.06.003|language=en|author=Yeh, E. T.}}&lt;/ref&gt; Cuireadh an tAcht um Chaomhnú agus Chosaint an Fhiadhúlra i bhfeidhm sa [[An Téalainn|Téalainn]] sa bhliain 2019 chun dul i ngleic le póitseáil agus trádáil na gcodanna coirp.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|teideal=The future of Panthera tigris in Thailand and globally|údar=Kampongsun, S.|dáta=2022|language=en|work=IUCN|foilsitheoir=IUCN|dátarochtana=8 Aibreán 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240519211154/https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|archivedate=19 Bealtaine 2024}}&lt;/ref&gt;

Bunaíodh an [[An tÚdarás Náisiúnta um Chaomhnú an Tíogair (India)|tÚdarás Náisiúnta um Chaomhnú an Tíogair]] agus [[Project Tiger (India)|''Project Tiger'']] san [[An India|India]] sa bhliain 1973 chun tacaíocht an phobail a chothú i leith chaomhnú an tíogair.&lt;ref name=&quot;:27&quot; /&gt; Ó shin i leith, bunaíodh 53 [[Tearmainn tíogair na hIndia|thearmann tíogair]] a chuimsíonn achar de 75,796 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (29,265 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tír go dtí an bhliain 2022.&lt;ref name=&quot;:28&quot; /&gt; Chuir na cuir chuige seo go mór le téarnamh na bpobal tíogair san India idir 2006 agus 2018 sa mhéid is go bhfaightear laistigh d'achar 138,200 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (53,400 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref /&gt;

Cuimsíonn straitéis náisiúnta caomhnaithe tíogair [[Maenmar|Mhaenmar]] a forbraíodh in 2003 tascanna bainistíochta ar nós athchóiriú gnáthóg dhíghrádaithe, méadú fairsingeacht na gceantar cosanta agus na gconairí fiadhúlra, cosaint speiceas creiche tíogair, bacadh maraithe tíogair agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp agus cur chun cinn eolas an phobail dhaonna le cláracha oideachais fiadhúlra.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Developing a National Tiger Action Plan for the Union of Myanmar|url=http://link.springer.com/10.1007/s00267-004-0273-9|journal=Environmental Management|date=2006|issn=0364-152X|pages=30–39|volume=37|issue=1|doi=10.1007/s00267-004-0273-9|language=en|author=Lynam, A. J.; Khaing, S. T. &amp; Zaw, K. M.|pmid=16362487|bibcode=2006EnMan..37...30L}}&lt;/ref&gt; Bhain an chéad Phlean Gníomhaíochta Tíogair de chuid na Bútáine a cuireadh i bhfeidhm idir 2006–2015 le caomhnú gnáthóige, bainistíocht coinbhleachta daonna–fiadhúlra, oideachas agus feasacht an phobail; ba í cuspóir an dara Phlean Gníomhaíochta ná pobal tíogair na tíre a ardú 20% faoin bhliain 2023 i gcomparáid le 2015.&lt;ref name=&quot;:30&quot; /&gt; Túsaíodh Plean Gníomhaíochta Tíogair na Banglaidéise sa bhliain 2009 chun pobal tíogair na tíre a chobhsú, gnáthóg agus bunús creiche leordhóthanach a chaomhnú, forfheidhmiú an dlí a fheabhsú agus comhoibriú idir na gníomhaireachtaí rialtais atá freagrach as caomhnú an tíogair a chothú.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Identifying landscape factors affecting tiger decline in the Bangladesh Sundarbans|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989418300350|journal=Global Ecology and Conservation|date=2018|pages=e00382|volume=13|doi=10.1016/j.gecco.2018.e00382|language=en|author=Hossain, A. N. M.; Lynam, A. J.; Ngoprasert, D.; Barlow, A.; Barlow, C. G. &amp; Savini, T.|bibcode=2018GEcoC..1300382H}}&lt;/ref&gt; Shamhlaigh Plean Gníomhaíochta Tíogair na Téalainne a [[Daingniú (Dlí)|daingníodh]] in 2010 go méadófaí pobail tíogair na tíre 50% in [[Ionad na Foraoise Iartharaí]] agus [[Ionad Foraoise Dong Phayayen–Khao Yai]] agus go n-athbhunófaí pobail i dtrí thírdhreach fhéideartha faoin bhliain 2022.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.researchgate.net/publication/303881962|title=Thailand Tiger Action Plan 2010–2022|author=Pisdamkham, C.; Prayurasiddhi, T.; Kanchanasaka, B.; Maneesai, R.; Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Duangchantrasiri, S.; Simcharoen, A.; Pattanavibool, R.; Maneerat, S.; Prayoon, U.; Cutter, P. G. &amp; Smith, J. L. D.|date=2010|publisher=Bangkok: Department of National Parks, Wildlife and Plant Conservation, Ministry of Natural Resources and Environment|access-date=16 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505145525/https://www.researchgate.net/publication/303881962_Thailand_Tiger_Action_Plan_2010-2022|archive-date=5 Bealtaine 2025}}&lt;/ref&gt; Ba í cuspóir an Chláir Náisiúnta Athchóirithe Tíogair a daingníodh in 2010 san Indinéis ná pobal an tíogair Shumatraigh a mhéadú faoin bhliain 2022.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Chandradewi, D. S.; Semiadi, G.; Pinondang, I.; Kheng, V. &amp; Bahaduri, L. D.|date=2019|title=A decade on: The second collaborative Sumatra-wide Tiger survey|journal=Cat News|volume=69|pages=41-42}}&lt;/ref&gt; Baineann an tríu plean gníomhaíochta agus straitéise um chaomhnú an tíogair Shumatraigh idir na blianta 2020–2030 le neartú bainistíochta na n-aonad pobal tíogair beag a bhfuil níos lú ná 20 indibhidí aibí iontu agus neartú na gceangal idir 13 cheapach foraoise sna cúigí [[Sumatra Thuaidh]] agus [[Sumatra Theas]].&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://udspace.udel.edu/server/api/core/bitstreams/db24ae3d-1681-4d30-9773-4abb62cd861d/content|title=An Island-wide Status of Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) and Principal Prey in Sumatra, Indonesia|author=Wibisono, H. T.|date=2021|publisher=(Doctor of Philosophy in Entomology and Wildlife Ecology). Delaware: University of Delaware|access-date=14 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505064621/https://udspace.udel.edu/server/api/core/bitstreams/db24ae3d-1681-4d30-9773-4abb62cd861d/content|archive-date=5 Bealtaine 2024}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Wild_Sumatran_tiger.jpg|alt=Night shot of a tiger face close to the camera|mion|Tíogar Sumatrach fiáin feicthe ag gaiste ceamara]]
Bhí baint ag méadaithe na bpatról frith-phóitseála i gceithre cheantar chosanta sa Rúis idir 2011–2014 le laghdú pótseála, cobhsú an phobail tíogair agus cur chun cinn chosaint a gcreach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Indicators of success for smart law enforcement in protected areas: A case study for Russian Amur tiger ( Panthera tigris altaica ) reserves|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12168|journal=Integrative Zoology|date=2016|issn=1749-4877|pages=2–15|volume=11|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12168|language=en|author=Hötte, M. H.; Kolodin, I. A.; Bereznuk, S. L.; Slaght, J. C.; Kerley, L. L.; Soutyrina, S. V.; Salkina, G. P.; Zaumyslova, O. Y.; Stokes, E. J. &amp; Miquelle, D. G.|pmid=26458501}}&lt;/ref&gt; Fógraíodh gur coireanna meánacha agus tromchúiseacha iad an phóitseáil agus an gháinneáil faoi seach sa bhliain 2019.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Bunaíodh oibríochtaí frithphóitseála in Neipeal sa bhliain 2010 fosta, rud a chothaigh níos mó comhoibrithe agus roinnte faisnéise idir na gníomhaireachtaí. Bhí go leor bliain “gan phóitseáil ar bith” de bharr na bpolasaithe seo agus dhúbláil pobal tíogair na tíre laistigh de dheich mbliana.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Patróil fhrith-phóitseála i gcroícheantar mór 1,200 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (460 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) [[Taman Negara]] ba chúis le laghdú minicíochta na póitseála ó 34 heachtra braite le linn 2015–2016 go 20 eachtra idir 2018–2019; chothaigh gabhadh seacht bhfoireann póitseála agus baint súile ribe maireachtáil trí thíogar bhaineanna chónaitheacha agus ar a laghad 11 choileán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Using a crime prevention framework to evaluate tiger counter-poaching in a Southeast Asian rainforest|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1213552/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1213552|author=Lam, W. Y.; Phung, C. C.; Mat, Z. A.; Jamaluddin, H.; Sivayogam, C. P.; Zainal Abidin, F. A.; Sulaiman, A.; Cheok, M. K. Y.; Osama, N. A. W.; Sabaan, S.; Abu Hashim, A. K.; Booton, M. D.; Harihar, A.; Clements, G. R. &amp; Pickles, R. S. A.|bibcode=2023FrCS....413552L|pages=1213552}}&lt;/ref&gt; Imlonnaítear oifigigh airm agus póilíní le haghaidh patróil i dteannta bhaill foirne na gceantar cosanta sa Mhalaeisia.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;


Tá an chuma ar an scéal nach bhfuil ach 5000-7000 tíogar fágtha ar domhan. Meastar go bhfuil níos lú na 2500 tíogar fásta sa nádúr. Timpeall na bliana 1900 bhí 100,000 tíogar ann. Bhí naoi bhfospeiceas ann tráth. Ach tá tíogar Bhailí, an tíogar Iávach agus an tíogar Caispeach imithe in éag. Níl ach sé fhospeiceas ann anois, agus iad uile i mbaol:

* An [[Tíogar Bheangál]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Bengal tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bengal_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-12-11|language=en}}&lt;/ref&gt; níos lú na 2000 fágtha
* An [[Tíogar Ind-Síneach]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Indochinese tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Indochinese_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-09-12|language=en}}&lt;/ref&gt; 1200-1800
* An [[Tíogar Malaech]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Malayan tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Malayan_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-12-28|language=en}}&lt;/ref&gt; 600-800
* An [[Tíogar Sumatrach]]: 400-500
* An [[Tíogar Amúrach]] (sa [[An tSibéir|tSibéir]]): 400-550. Sna 1940idí ní raibh ach 40 tíogar Amúrach fágtha ach tá suas le 550 ann anois mar cuireadh stop leis an sealgaireacht.
* [[Tíogar na Síne Theas]]:&lt;ref name=&quot;:29&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=South China tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/South_China_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-11-27|language=en}}&lt;/ref&gt; díobhaí sa nádúr; 59 i zúnna

== Caidreamh le daoine ==

=== Seilg ===
hh

=== Ionsaithe ===

=== Géibheann ===

=== Tábhacht chultúrtha ===

== Féach freisin ==

* [[Lá Idirnáisiúnta an Tíogair]]
* [[Liosta na gCat is mó]]
* [[Tiger Temple]]
* [[An Tíogar Ceilteach]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Leabharliosta ==
* {{Citation |last=Thapar |first=V. |title=Tiger: The Ultimate Guide |date=2004 |url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up |place=Deilí Nua |publisher=CDS Books |isbn=1-59315-024-5}}
* {{Citation |last=Green |first=S. |title=Tiger |date=2006 |issue=2 |place=Londain |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-86189-276-8}}
* {{Citation |title=The Encyclopedia of Mammals |date=2001 |issue=2 |editor-last=MacDonald |editor-first=D. |place=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-7607-1969-5}}
* {{Citation |last=Tilson |first=R. |title=Tigers of the World: The Science, Politics and Conservation of Panthera tigris |date=2010 |issue=2 |place=Londain |publisher=Academic Press |isbn=978-0-08-094751-8 |last2=Nyhus |first2=P. J.}}
* {{Citation |last=Mills |first=S. |title=Tiger |date=2004 |url=https://archive.org/details/tiger0000mill/mode/2up |archive-url= |place=Richmond Hill |publisher=Firefly Books |isbn=1-55297-949-0}}
* {{Citation |last=Schaller |first=G. B. |title=The Deer and the Tiger: A Study of Wildlife in India |date=1967 |url=https://archive.org/details/deertigerstudyof0000scha/page/n419/mode/2up |place=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-73631-8}}
* {{Citation |last=Seidensticker |first=J |title=Riding the Tiger: Tiger Conservation in Human-Dominated Landscapes |date=1999 |url=https://archive.org/details/ridingtigertiger00unse |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64835-6 |last2=Christie |first2=S |last3=Jackson |first3=P}}
* {{Citation |last=Sludskii |first=A. A. |title=Tiger Panthera tigris Linnaeus, 1758 |date=1992 |work=Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola [Mamaigh an Aontais Shóivéadaigh] |volume=II, Part 2. Carnivora (Hyaenas and Cats) |pages=95–202 |editor-last=Heptner |editor-first=V. G. |editor-last2=Sludskii |editor-first2=A. A. |url=https://archive.org/stream/mammalsofsov221992gept#page/94/mode/2up |place=Washington DC |publisher=Smithsonian Institution and the National Science Foundation |isbn=978-90-04-08876-4}}

{{síol ainmhí}}
[[Catagóir:Tíogair]]
[[Catagóir:Cait]]</text>
      <sha1>lqdyj7p0l3dkv3s39xmraq8mxcp18d3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322398</id>
      <parentid>1322359</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T09:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1322398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="143613" sha1="izwyxrwmk7c7oz4do8a49j2cqjrrub9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:A walk with the Tigress.webm|thumb|right|tíogar]]
Is cat mór é an '''tíogar''' ('''''Panthera tigris''''')&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Panthera%20tigris/|title=“Panthera tigris” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt; ar ball é den ghéineas ''[[Panthera]]'' a thagann ón [[An Áise|Áise]] ó dhúchas. Tá corp láidir matánach aige a bhfuil ceann agus lapaí móra, eireaball fada agus fionnadh flannbhuí le stríoca dubha atá ceartingearach don chuid is mó air. Rangaítear in naoi [[Fospeiceas|bhfospeiceas]] [[Holaicéineach|reatha]] é go traidisiúnta cé nach n-aithníonn roinnt daoine agus eagraíochtaí ach an dá fhospeiceas, tíogair na mórthíre Áisí agus tíogair oileáin na [[Oileáin Sunda|nOileán Sunda]].

Cuireann an tíogar faoi i bhforaoisí den chuid is mó, idir [[Foraois leathanduilleach agus mheasctha mheasartha|foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha]] agus [[Cónaiféar|buaircíneach]] i [[Cianoirthear na Rúise|gCianoirthear na Rúise]] agus [[Oirthuaisceart na Síne]] agus [[Foraois leathanduilleach thais thrópaiceach agus fhothrópaiceach|foraoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fothrópaiceacha]] i [[Fo-ilchríoch na hIndia|bhfo-ilchríoch na hIndia]] agus in [[Oirdheisceart na hÁise]]. Is [[buaicchreachadóir]] é an tíogar a chreachann [[Crúbach|crúbaigh]] roimh a ndéanann sé luíochán go príomha. Bíonn saol aonarach aige go hiondúil agus bíonn [[raon baile]] aige a chosnaíonn sé ar indibhidí den ghnéas chéanna. Cuimsíonn raon baile an fhireannaigh raoin go leor baineannach lena chúplálann sé. De ghnáth, beireann baineannaigh idir dhá agus trí choileán a fhanann lena máthair ar feadh dhá bhliain. Fágann na coileáin seo raon baile a máthar agus bunaíonn siad a raon féin nuair a bhíonn siad neamhspleách.

Ó bhlianta luatha na fichiú haoise, is in ísle a ndeachaigh raon dáilte na dtíogar agus ar a laghad 93% dá raon stairiúil caillte acu; tá siad [[Díothú áitiúil|díothaithe go háitiúil]] in [[Iarthar na hÁise|Iarthar]] agus i [[Lár na hÁise]] agus i gcodanna móra na [[An tSín|Síne]] chomh maith leis na hoileáin [[Iáva]] agus [[Bailí]]. Tá raon an tíogair scoilte go dona sa lá atá inniu ann. Liostaítear mar [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] é ar [[Liosta Dearg an AICD de Speicis i mBaol]] mar meastar gur laghdaigh a raon idir 53% go 68% ó bhí na 1990idí déanacha ann. Tá go leor bagairtí móra ag cur le stádas reatha na dtíogar idir [[Scriosadh gnáthóige|scriosadh]] agus [[Ilroinnt gnáthóige|ilroinnt a ngnáthóige]] mar gheall ar [[Dífhoraoisiú|dhífhoraoisiú]], [[póitseáil]] ar son a bhfionnaidh agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp ar mhaithe le cúrsaí leighis. Is íobartaigh na [[An choinbhleacht daonna-fiadhúlra|coinbhleachta daonna-fiadhúlra]] iad na tíogair fosta mar ionsaíonn agus creachann siad an beostoc i gceantair nach bhfuil mórán creach nádúrtha le fáil iontu. Tá cosaint dhlíthiúil ag an tíogar in chuile thír laistigh dá raon dáilte. Cuimsíonn cuir chuige náisiúnta pleananna gníomhaíochta, [[patróil fhrith-phóitseála]] agus scéimeanna monatóireachta líon na dtíogar. Bunaíodh [[Conair fhiadhúlra|conairí fiadhúlra]] i gcuid mhaith de na tíortha laistigh dá raon agus tá athbhunú tíogar pleanáilte iontu.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://www.iucnredlist.org/species/15955/214862019|date=2021-12-15|doi=10.2305/iucn.uk.2022-1.rlts.t15955a214862019.en|language=en|author=Goodrich, J., Wibisono, H., Miquelle, D., Lynam, A.J., Sanderson, E., Chapman, S., Gray, T.N.E., Chanchani, P. &amp; Harihar, A.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|publisher=IUCN}}&lt;/ref&gt;

Tá an tíogar ar cheann de na [[Mórfhána carasmatach|mórfhánaí carasmatacha]] is mó a bhfuil tóir air ar fud an domhain. Bhíodh an tíogar i ngéibheann ón chéad lá riamh agus traenáladh é chun seónna a chur ar fáil i [[Sorcas|sorcais]] agus cláracha siamsaíochta eile. Chonacthas an tíogar go forleathan i [[miotaseolaíocht]] agus i [[Béaloideas|mbéaloideas]] ársa na gcultúr fud fad a raon stairiúil agus [[Léirithe cultúrtha an tíogair|chonacthas fós i gcultúr]] ar fud an domhain é sa lá atá inniu ann. 

== Sanasaíocht ==
Síolraíonn an [[Seanbhéarla]] ''tigras'' ón [[Seanfhraincis|tSeanfhraincis]] ''tigre'', ón [[An Laidin|Laidin]] ''tigris'', ar iasacht é de ''tigris'' ([[An tSean-Ghréigis|Sean-Ghréigis]]: τίγρις).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Liddell, H. G. &amp; Scott, R. (Sir Henry Stuart Jones, Roderick McKenzie eag.)|date=1940|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dti%2Fgris|title=&quot;τίγρις&quot;.|journal=A Greek-English Lexicon|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|accessdate=21 Feabhra 2021}}&lt;/ref&gt; Ón aimsir ársa, meastar go síolraíonn an focal ''tigris'' ón fhocal [[An Airméinis|Arméiniseach]] nó [[An Pheirsis|Pheirsiseach]] ar 'saighead' ar féidir leis a bheith ina bhunús d'ainm abhainn na [[An Tígris|Tigrise]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Varro, M. T.; Kent, R. G.|date=1938|url=https://archive.org/details/onlatinlanguage01varruoft/page/96/mode/2up|title=&quot;De lingua latina&quot; [On the Latin Language]|journal=&quot;XX. Ferarum vocabula&quot; [XX. The names of wild beasts]|pages=lgh. 94-97|publisher=W. Heinemann|location=Londain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Naming the Tiger in the Early Modern World|url=https://www.jstor.org/stable/26560471|journal=Renaissance Quarterly|date=2017|issn=0034-4338|pages=977–1006|volume=70|issue=3|author=David Thorley|doi=10.1086/693884. JSTOR 26560471}}&lt;/ref&gt; Sa lá atá inniu ann, áfach, glactar leis gur [[comhainm]] atá iontu agus nach bhfuil gaol ar bith ann idir ainm an ainmhí agus na habhann.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tacsanomaíocht ==
Rinne an luibheolaí Sualannach [[Carl von Linné]] an chéad chur síos eolaíoch ar an tíogar ina shaothar ''[[Systema Naturae]]'', áit a bhaist sé an [[Ainmníocht dhéthéarmach|t-ainm déthéarmach]] ''Felis tigris'' air, mar ba ghnách an géineas ''Felis'' a úsáid le haghaidh na gcat uilig ag an am. Bunaítear an [[cur síos eolaíoch]] ar chuir síos a rinne nádúraithe níos luaithe amhail [[Conrad Gessner]] agus [[Ulisse Aldrovandi]].&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot;&gt;{{luaigh foilseachán|author=Linnaeus, C.|year=1758|title=[https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up &quot;Felis tigris&quot;] Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|language=la|issue=decima, reformata|pages=lch. 41}}&lt;/ref&gt; Is in 1929 a chuir [[Reginald Innes Pocock]] an speiceas sa ghéineas ''[[Panthera]]'' faoin ainm dhéthéarmach ''Panthera tigris''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1929|title=Tigers|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=33|issue=3|pages=lgh. 505–541|url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n133}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Fospeiceas ===
{{Anchor|Pobail}}Moladh naoi [[Fospeiceas|bhfospeiceas]] tíogar reatha ([[An Sealad Holaicéineach|Holaicéineach]]) idir luathbhlianta na 19ú hAois agus na 21ú hAois agus is iad sin na tíogair [[tíogar Bheangál|Bheangál]], [[Tíogar Malaech|Mhalaecha]], [[Tíogar Ind-Síneach|Ind-Síneacha]], [[Tíogar na Síne Theas|na Síne Theas]], [[Tíogar Amúrach|Amúracha]], [[Tíogar Caispeach|Chaispeacha]], [[Tíogar Iávach|Iávacha]], [[Tíogar Bailí|Bhailí]] agus [[Tíogar Sumatrach|Shumatracha]].&lt;ref name=&quot;MSW3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[W. Chris Wozencraft|Wozencraft, W. C.]]|date=2005|title=Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference|issue=3|publisher=Johns Hopkins University Press ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.|pages=lch. 546|coauthors=[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=14000259 &quot;Species ''Panthera tigris''&quot;] In [[Don E. Wilson|Wilson, D. E.]]; Reeder, D. M. (eag.)|url=http://www.google.com/books?id=JgAMbNSt8ikC&amp;pg=PA546}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Wilting2015/&gt; Ceistíodh [[Bailíocht ainmnithe (zó-eolaíocht)|bailíocht]] cuid mhaith de na fospeicis seo sa bhliain 1999 mar bhí sé de nós an tráth sin idirdhealú a dhéanamh bunaithe ar dhath agus fhaid an fhionnaidh, patrúin stríoca agus méid na n-eiseamlár i mbailiúcháin [[Iarsmalann stair an dúlra|iarsmalanna stair an dúlra]] ar féidir nach n-ionadaíonn siad an pobal ar fad. Moladh gur cheart dhá fhospeiceas bailí tíogar a aithint, is iad sin ''P. t. tigris'' ar mhórthír na hÁise agus an speiceas níos lú ''P. t. sondaica'' sna [[Na hOileáin Sunda Mór|hOileáin Sunda Mór]].&lt;ref name=&quot;Kitchener1999&quot;&gt;Kitchener, A. (1999). &quot;Tiger distribution, phenotypic variation and conservation issues&quot; in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999|lgh=19–39|lua=ref=Seidensticker, J.; Christie, S.; Jackson, P.}}, lgh. 19-39&lt;/ref&gt;

D'athdhearbhaíodh an moladh dhá fhospeicis arís sa bhliain 2015 trí anailís chuimsitheach a dhéanamh ar thréithe moirfeolaíocha, éiceolaíocha agus [[ADN miteacoindreach|ADN miteacoindreacha]] (mtADN) chuile fhospeiceas toimhdean tíogar.&lt;ref name=&quot;Wilting2015&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Planning tiger recovery: Understanding intraspecific variation for effective conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4640610/|journal=Science Advances|date=Mí an Mheithimh 2015|issn=2375-2548|pmc=4640610|pmid=26601191|pages=e1400175|volume=1|issue=5|doi=10.1126/sciadv.1400175|author=Wilting, A.; Courtiol, A.; Christiansen, P.; Niedballa, J.; Scharf, A. K.; Orlando, L.; Balkenhol, N.; Hofer, H.; Kramer-Schadt, S.; Fickel, J. &amp; Kitchener, A. C.}}&lt;/ref&gt;
In 2017, d'athbhreithnigh Tascfhórsa Catrangaithe Ghrúpa Sainréimse Cat an AICD tacsanomaíocht ''[[felid]]'' de réir an mholta dhá fhospeiceas 2015 agus níor aithníodh ach ''P. t. tigris'' agus ''P. t. sondaica'' amháin.&lt;ref name=&quot;catsg&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Kitchener, A. C.; Breitenmoser-Würsten, C.; Eizirik, E.; Gentry, A.; Werdelin, L.; Wilting, A.; Yamaguchi, N.; Abramov, A. V.; Christiansen, P.; Driscoll, C.; Duckworth, J. W.; Johnson, W.; Luo, S.-J.; Meijaard, E.; O'Donoghue, P.; Sanderson, J.; Seymour, K.; Bruford, M.; Groves, C.; Hoffmann, M.; Nowell, K.; Timmons, Z. &amp; Tobe, S.|date=2017|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y#page=66|title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group (PDF).|journal=Cat News (Special Issue 11)|pages=lgh. 66-68}}&lt;/ref&gt; Léirigh torthaí staidéar seicheamhaithe géinte iomláin 2018 de 32 shampla ón sé fhospeiceas toimhdean beo—an tíogar Bheangál, Malaech, Ind-Síneach, na Síne Theas, Amúrach agus Sumatrach—gur [[Clád|cláid]] shoiléire faoi leith iad.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Genome-Wide Evolutionary Analysis of Natural History and Adaptation in the World’s Tigers|url=https://www.cell.com/current-biology/abstract/S0960-9822(18)31214-4|journal=Current Biology|date=2018|issn=0960-9822|pmid=30482605|pages=3840–3849.e6|volume=28|issue=23|doi=10.1016/j.cub.2018.09.019|language=English|author=Liu, Y.-C.; Sun, X.; Driscoll, C.; Miquelle, D. G.; Xu, X.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Smith, J. L. D.; O'Brien, S. J. &amp; Luo, S.-J.}}&lt;/ref&gt; Chomhthacaíodh leis na torthaí arís in 2021 agus 2023.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Recent Evolutionary History of Tigers Highlights Contrasting Roles of Genetic Drift and Selection|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8136513/|journal=Molecular Biology and Evolution|date=2021|issn=1537-1719|pmc=8136513|pmid=33592092|pages=2366–2379|volume=38|issue=6|doi=10.1093/molbev/msab032|author=Armstrong, E. E.; Khan, A.; Taylor, R. W.; Gouy, A.; Greenbaum, G.; Thiéry, A; Kang, J. T.; Redondo, S. A.; Prost, S.; Barsh, G.; Kaelin, C.; Phalke, S.; Chugani, A.; Gilbert, M.; Miquelle, D.; Zachariah, A.; Borthakur, U.; Reddy, A.; Louis, E.; Ryder, O. A.; Jhala, Y. V.; Petrov, D.; Excoffier, L.; Hadly, E. &amp; Ramakrishnan, U.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wang2023&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Population genomic analysis provides evidence of the past success and future potential of South China tiger captive conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10111772/|journal=BMC biology|date=2023|issn=1741-7007|pmc=10111772|pmid=37069598|pages=64|volume=21|issue=1|doi=10.1186/s12915-023-01552-y|author=Wang, C.; Wu, D. D.; Yuan, Y. H.; Yao, M. C.; Han, J. L.; Wu, Y. J.; Shan, F.; Li, W. P.; Zhai, J. Q.; Huang, M; Peng, S. H.; Cai, Q .H.; Yu, J. Y.; Liu, Q. X.; Lui, Z. Y.; Li, L. X.; Teng, M. S.; Huang, W.; Zhou, J. Y.; Zhang, C.; Chen, W. &amp; Tu, X. L.}}&lt;/ref&gt; Léirigh staidéar sa bhliain 2023 go bhfuil bailíocht ag an naoi bhfospeiceas reatha ar fad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ancient DNA reveals genetic admixture in China during tiger evolution|url=https://www.nature.com/articles/s41559-023-02185-8|journal=Nature Ecology &amp; Evolution|date=2023-11|issn=2397-334X|pages=1914–1929|volume=7|issue=11|doi=10.1038/s41559-023-02185-8|language=en|author=Sun, X.; Liu, Y.-C.; Tiunov, M. P.; Gimranov, D. O.; Zhuang, Y.; Han, Y.; Driscoll, C. A.; Driscoll, C. A.; Pang, Y.; Li, C.; Pan, Y; Velasco, M. S.; Gopalakrishnan, S.; Yang, R.-Z.; Li, B.-G.; Jin, K.; Xu, X.; Uphyrkina, O.; Huang, Y.; Wu, X.-H.; Gilbert, M. T. P.; O'Brien, S. J.; Yamaguchi, N. &amp; Luo, S.-J.}}&lt;/ref&gt; Deir an Grúpa Sainréimse Cat &quot;Given the varied interpretations of data, the [subspecific] taxonomy of this species is currently under review by the IUCN SSC Cat Specialist Group.&quot; nó i nGaeilge &quot;Mar gheall ar na léirmhínithe éagsúla ar an dáta, tá Grúpa Sainréimse Cat SSC an AICD ag déanamh athbhreithnithe ar thacsanomaíocht [fhospeiceasach] an speicis seo&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Tiger|url=http://www.catsg.org/index.php?id=124|work=www.catsg.org|dátarochtana=2025-11-27|language=|údar=CatSG|archivedate=2014-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141112171012/http://www.catsg.org/index.php?id=124}}&lt;/ref&gt;

Tá na táblaí thíos bunaithe ar [[Tacsanomaíocht (bitheolaíocht)|rangú]] an tíogair mar a bhí in 2005&lt;ref name=MSW3/&gt; agus tugann siad rangú 2017 an Tascfhórsa Catrangaithe le fios chomh maith.&lt;ref name=catsg/&gt;{{clear}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: centre;&quot; | ''Panthera tigris tigris'' {{small|(Linnaeus, 1758)}}&lt;ref name=Linn1758/&gt;
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Bheangál]] 
{{small|ainm déthéarmach ''P. t. tigris'' (von Linné, 1758)}}&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt;
| | Cuireann pobal an tíogair seo faoi ar [[fo-ilchríoch na hIndia|fho-ilchríoch na hIndia]].&lt;ref name=&quot;Jackson1996&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Nowell, K. &amp; Jackson, P.|date=1996|url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1996-008.pdf#page=80|title=&quot;Tiger, Panthera tigris (Linnaeus, 1758)&quot; (PDF).|volume=|pages=lgh. 55-65|publisher=IUCN. ISBN 2-8317-0045-0|location=Gland, Switzerland|journal=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan}}&lt;/ref&gt; Tá fionnadh níos giorra ar an tíogar Bheangál ná mar atá orthu ó thuaidh&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1939|url=https://archive.org/stream/PocockMammalia1/pocock1#page/n247/mode/2up|title=&quot;Panthera tigris&quot;|journal=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Vol. Mammalia|volume=Vol. 1|pages=lgh. 197–210|publisher=T. Taylor and Francis, Ltd|location=Londain}}&lt;/ref&gt;, le dath idir [[ciarbhuí]] agus cróchdhearg air&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite report|title=Indian National Studbook of the Bengal Tiger (''Panthera tigris tigris'') |publisher=Central Zoo Authority, Wildlife Institute of India |date=2011 |url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Bengal%20Tiger%20Studbook%202011.pdf |last1=Srivastav|first1=A. |last2=Malviya |first2=M. |last3=Tyagi |first3=P. C.|last4=Nigam |first4=P. |name-list-style=amp |access-date=27 May 2024}}&lt;/ref&gt; agus polláirí atá measartha fada agus caol.&lt;ref name=&quot;Mazák2010&quot;/&gt;
| |[[File:Adult male Royal Bengal tiger.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Extinction|†]] [[Tíogar Caispeach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. virgata'' ([[Johann Karl Wilhelm Illiger|Illiger]], 1815)}}&lt;ref name=&quot;Illiger&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Illiger, K.|date=1815|title=Überblick der Säugethiere nach ihrer Verteilung über die Welttheile|journal=Abhandlungen der Königlichen Preußischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin 1804–1811|pages=lgh. 39-159|publisher=Realschul-Buchhandlung|location=Berlin|url=https://bibliothek.bbaw.de/digitalisierte-sammlungen/akademieschriften/ansicht-akademieschriften?tx_bbaw_academicpublicationshow%5Baction%5D=show&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bcontroller%5D=AcademicPublication%5CVolume&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bpage%5D=195&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bvolume%5D=85&amp;cHash=f015ec3f9a13240a9559ebdcb88aafa4}}&lt;/ref&gt;
| |Bhíodh an pobal seo ag cur faoi ón Túirc go dtí an [[Muir Chaisp|Mhuir Chaisp]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Bhí fionnadh geal meirgeach rua le stríoca tanaí a bhí an-ghar dá gcéile air&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 137.&lt;/ref&gt; agus [[cnámh cúlphlaice]] leathan ar chúl a gcinn.&lt;ref name=Kitchener1999/&gt; Nocht anailís ghéiniteach gur garghaol leis an tíogar Amúrach a bhí ann.&lt;ref name=&quot;Driscoll2009&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mitochondrial Phylogeography Illuminates the Origin of the Extinct Caspian Tiger and Its Relationship to the Amur Tiger|url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0004125|journal=PLOS ONE|date=14 Ean 2009|issn=1932-6203|pmc=2624500|pmid=19142238|pages=e4125|volume=4|issue=1|doi=10.1371/journal.pone.0004125|language=en|author=Driscoll, C. A.; Yamaguchi, N.; Bar-Gal, G. K.; Roca, A. L.; Luo, S.; MacDonald, D. W. &amp; O'Brien, S. J.}}&lt;/ref&gt; Tá pobal an tíogair seo díothaithe ó bhí na 1970idí ann.&lt;ref name=Seidensticker1999/&gt;
| |[[File:Panthera tigris virgata.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Amúrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. altaica'' ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1844)}}&lt;ref name=&quot;Temminck&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Aperçu général et spécifique sur les Mammifères qui habitent le Japon et les Iles qui en dépendent|url=https://archive.org/details/faunajaponicasi00sieb/page/43|publisher=Lugduni Batavorum : Apud Auctorem|date=1844|coauthors=In Siebold, P. F. v.; Temminck, C. J.; Schlegel, H. (eag.).; Museum of Comparative Zoology Harvard University|author=Siebold, P. F. v.; Haan, W. de.; Temminck, C. J.; Schlegel, H.|journal=Fauna japonica, sive, Descriptio animalium, quae in itinere per Japoniam, jussu et auspiciis, superiorum, qui summum in India Batava imperium tenent, suscepto, annis 1823-1830|location=Leiden}}&lt;/ref&gt;
| |Tá cónaí ar an phobal seo tíogar i [[Cianoirthear na Rúise|gCianoirthear na Rúise]], in [[Oirthuaisceart na Síne]] agus b'fhéidir sa [[An Chóiré Thuaidh|Chóiré Thuaidh]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Tá gruaig fhada agus fionnadh tiubh ar an tíogar Amúrach.&lt;ref name=Temminck/&gt; Athraíonn a chúldath ó [[ócar]]-bhuí sa gheimhreadh go dath atá níos rua agus níos beoga tar éis a fholta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 131.&lt;/ref&gt; Tá an bhlaosc níos giorra agus níos leithne ná blaoscanna na dtíogar ó dheas.&lt;ref name=&quot;Mazák2010&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Craniometric variation in the tiger (Panthera tigris): Implications for patterns of diversity, taxonomy and conservation|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1616504708000621|journal=Mammalian Biology|date=2010-01-01|issn=1616-5047|pages=45–68|volume=75|issue=1|doi=10.1016/j.mambio.2008.06.003|author=Ji H. Mazák}}&lt;/ref&gt;
| |[[File:P.t.altaica Tomak Male.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar na Síne Theas]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. amoyensis'' ([[Max Hilzheimer|Hilzheimer]], 1905)}}&lt;ref name=Hilzheimer&gt;{{cite journal |last=Hilzheimer |first=M. |date=1905 |title=Über einige Tigerschädel aus der Straßburger zoologischen Sammlung |journal=Zoologischer Anzeiger |volume=28 |pages=594–599 |url=https://archive.org/details/zoologischeranze28deut/page/596}}&lt;/ref&gt;
| |Bhíodh an tíogar seo le fáil ó dheas i lár na Síne.&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Bhí blaoscanna ag an chúig [[Eiseamláir an chineáil|eiseamláir cineáil]] a raibh fiacla [[Fiacla carnasacha|carnasacha]] agus [[cúlfhiacail]] níos giorra acu ná tíogair ón India, cráiniam níos lú, [[logall súile]] a luigh níos gaire dá gcéile le [[Starr iar-logall súile|stairr iar-logall súile]] níos mó; bhí na craicinn sách buí le stríoca a bhí cosúil le [[rombas]].&lt;ref name=Hilzheimer/&gt; Tá [[haplaitíopa]] mtADN faoi leith aige de bharr a chrosphóraithe le seanghinealaigh tíogar.&lt;ref name=catsg/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An extinct and deeply divergent tiger lineage from northeastern China recognized through palaeogenomics|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9326283/|journal=Proceedings. Biological Sciences|date=2022-07-27|issn=1471-2954|pmc=9326283|pmid=35892215|pages=20220617|volume=289|issue=1979|doi=10.1098/rspb.2022.0617|author=Jiaming Hu, Michael V. Westbury, Junxia Yuan, Chunxue Wang, Bo Xiao, Shungang Chen, Shiwen Song, Linying Wang, Haifeng Lin, Xulong Lai, Guilian Sheng}}&lt;/ref&gt; Tá sé díothaithe san fhiántas mar ní fhacthas é go hoifigiúil ó bhí na 1970idí ann&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; agus ní mhaireann sé ach i ngéibheann anois.&lt;ref name=Wang2023/&gt;
| |[[File:2012 Suedchinesischer Tiger.JPG|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Ind-Síneach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. corbetti'' ([[Vratislav Mazák|Mazák]], 1968)}}&lt;ref name=&quot;Mazak1968&quot;&gt;{{cite journal |last=Mazák|first=V.|date=1968|title=Nouvelle sous-espèce de tigre provenant de l'Asie du sud-est|journal=Mammalia|volume=32|issue=1|pages=104–112|doi=10.1515/mamm.1968.32.1.104}}&lt;/ref&gt;
| |Faightear pobal an tíogair seo ar an [[Leithinis Ind-Síneach]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Tá cráiniam níos lú ná ceann an tíogair Bheangál ag eiseamláir an tíogair Ind-Sínigh agus is cosúil go bhfuil fionnadh níos dorcha le stríoca níos tanaí orthu.&lt;ref name=Mazak1968/&gt;&lt;ref name=&quot;mazak06&quot;&gt;{{cite journal|last1=Mazák|first1=J. H.|last2=Groves|first2=C. P.|name-list-style=amp|date=2006|title=A taxonomic revision of the tigers (''Panthera tigris'') of Southeast Asia|journal=Mammalian Biology|volume=71|issue=5|pages=268–287|doi=10.1016/j.mambio.2006.02.007|bibcode=2006MamBi..71..268M|url=http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|access-date=15 January 2024|archive-date=31 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|url-status=live|author=Mazák, J. H. &amp; Groves, C. P.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf |date=31 Bealtaine 2023 }}&lt;/ref&gt;
| |[[File:Panthera tigris corbetti (Tierpark Berlin) 832-714-(118).jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Malaech]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. jacksoni'' (Luo et al., 2004)}}&lt;ref name=&quot;Luo04&quot;&gt;{{cite journal |date=2004|title=Phylogeography and genetic ancestry of tigers (''Panthera tigris'')|journal=[[PLOS Biology]]|volume=2|issue=12|pmid=15583716|pmc=534810|doi=10.1371/journal.pbio.0020442|author=Luo, S.-J.; Kim, J.-H.; Johnson, W. E.; van der Walt, J.; Martenson, J.; Yuhki, N.; Miquelle, D. G.; Uphyrkina, O.; Goodrich, J. M.; Quigley, H. B.; Tilson, R.; Brady, G.; Martelli, P.; Subramaniam, V.; McDougal, C.; Hean, S.; Huang, S.-Q.; Pan, W.; Karanth, U. K.; Sunquist, M.; Smith, J. L. D. &amp; O'Brien, S. J.|pages=e442}}&lt;/ref&gt;
| |Moladh an tíogar Malaech mar fhospeiceas faoi leith bunaithe ar dhifríocht idir a mtADN agus a [[Seicheamh aigéid núicléasaigh|sheichimh mhionsatailíte]] agus iad an tíogair Ind-Sínigh.&lt;ref name=Luo04/&gt; Níl difríocht rómhór idir dath a fhionnaidh ná méid a bhlaoisce agus iad an tíogair Ind-Sínigh ach an oiread.&lt;ref name=mazak06/&gt; Níl aon teorainn shoiléir idir phobail tíogar i dtuaisceart na [[An Mhalaeis|Malaeise]] agus deisceart na [[An Téalainn|Téalainne]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
| |[[File:2012-09-15 Tierpark Berlin 26 (cropped).jpg|frameless]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: centre;&quot; | ''Panthera tigris sondaica'' {{small|(Temminck, 1844)}}&lt;ref name=catsg/&gt;
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| †[[Tíogar Iávach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sondaica'' (Temminck, 1944)}}&lt;ref name=Temminck/&gt;
| |Rinneadh cur síos ar an tíogar seo bunaithe ar líon seithí anaithnid a raibh gruaig ghearr mhín orthu.&lt;ref name=Temminck/&gt; Bhí tíogair de bhunadh [[Iáva]] measartha beag i gcomparáid le tíogair na mórthíre Áisí, bhí blaoscanna sách fada acu i gcomparáid leis an tíogar Shumatrach agus bhí stríoca níos faide, níos tanaí agus níos iomadúla acu.&lt;ref name=mazak06/&gt; Meastar go bhfuil pobal an tíogair Iávaigh díothaithe ó bhí na 1980idí ann. &lt;ref name=Seidensticker1999/&gt;
| |[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een groep mannen en kinderen poseert bij een pas geschoten tijger te Malingping in Bantam West-Java TMnr 10006636.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| †[[Tíogar Bailí]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. balica'' ([[Ernst Schwarz (zoologist)|Schwarz]], 1912)}}&lt;ref name=Schwarz&gt;{{cite journal |last=Schwarz |first=E. |date=1912 |title=Notes on Malay tigers, with description of a new form from Bali |journal=Annals and Magazine of Natural History |pages=324–326 |series=8 |volume=10 |issue=57 |doi=10.1080/00222931208693243 |url=https://archive.org/stream/annalsmagazineof8101912lond#page/324/mode/2up}}&lt;/ref&gt;
| | Bhíodh an tíogar seo le fáil ar [[Bailí|Bhailí]] agus bhí fionnadh níos gile air agus blaosc níos lú aige ná mar a bhí ag an tíogar Iávach.&lt;ref name=Schwarz/&gt;&lt;ref name=&quot;der-tiger&quot;&gt;{{cite book |author=Mazak, V.|year=2004|title=''Der Tiger''|publisher=Westarp Wissenschaften Hohenwarsleben|location=Madgeburg|isbn=978-3-89432-759-0|language=de}}&lt;/ref&gt; Gné tipicúil de bhlaoscanna an tíogair Bhailí ná an cnámh cúlphlaice caol atá cosúil le blaosc an tíogar Iávach.&lt;ref&gt;{{cite journal |date=1978|title=Skin and Skull of the Bali Tiger, and a list of preserved specimens of ''Panthera tigris balica'' (Schwarz, 1912)|journal=[[Zeitschrift für Säugetierkunde]]|volume=43|issue=2|pages=108–113|author=Mazák, V.; Groves, C. P. &amp; Van Bree, P.}}&lt;/ref&gt; Tá an pobal seo díothaithe ó bhí na 1940idí ann.&lt;ref name=&quot;Seidensticker1999&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Riding the tiger : tiger conservation in human-dominated landscapes|url=http://archive.org/details/ridingtigertiger00unse|publisher=[London] : Zoological Society of London; Cambridge [England]; New York : Cambridge University Press|date=1999|coauthors=Better World Books|author=Seidensticker, J.; Christie, S. &amp; Jackson, P.|pages=lgh. xv-xx}}&lt;/ref&gt;
| |[[File:Bali tiger zanveld.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Sumatrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sumatrae'' ([[Reginald Innes Pocock|Pocock]], 1929)}}&lt;ref name=Pocock1929&gt;{{cite journal |last=Pocock |first=R. I. |date=1929 |title=Tigers |journal=[[Journal of the Bombay Natural History Society]] |volume=33 |pages=505–541 |url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n185}}&lt;/ref&gt;
| Bhí fionnadh dorcha ar an chéad eiseamlár den tíogar seo arb as [[Sumatra]] dó.&lt;ref name=Pocock1929/&gt; Tá gruaig sách fada um aghaidh an tíogair Shumatraigh&lt;ref name=Jackson1996/&gt; agus tá stríoca tiubha coirp chomh maith le [[cnámh sróine]] níos leithne agus níos lú aige ná mar atá ag na tíogair oileáin eile.&lt;ref name=mazak06/&gt;
| |[[File:Panthera tigris sumatrae (Sumatran Tiger) close-up.jpg|frameless]]
|}

=== Éabhlóid ===
{{Cladogram|{{clade
|label1=''[[Panthera]]''
|1={{clade
|1={{clade
|1=[[Liopard sneachta]] [[File:Schneeleoparden (Panthera uncia) Zoo Salzburg 2014 f white background.jpg|70px]]
|2='''Tíogar''' [[File:Tigress in Bandhavgarh NP white background.jpg|70px]]
}}
|2={{clade
|1=[[Iaguar]] [[File:Jaguar (Panthera onca palustris) male Three Brothers River white background.JPG|70px]]
|label2=&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
                |2={{clade
                    |1=[[Liopard]] [[File:Flickr - Rainbirder - Sassy Lassy white background.jpg|70px]]
                    |2=[[Leon]] [[File:Panthera leo -Ngorongoro, Tanzania-8b white background.jpg|70px]]
                    }}
}}
}}
}}|align=right|caption=Fíligineacht an ghéinis ''Panthera'' bunaithe ar staidéar [[ADN núicléach]] ó 2016&lt;ref name=Li_al2016&gt;{{cite journal |date=2016 |title=Phylogenomic evidence for ancient hybridization in the genomes of living cats (Felidae) |journal=Genome Research |volume=26 |issue=1 |pages=1–11 |doi=10.1101/gr.186668.114 |pmid=26518481 |pmc=4691742|author=Li, G.; Davis, B. W.; Eizirik, E.; Murphy, W. J.}}&lt;/ref&gt;}}Roinneann an tíogar an géineas ''Panthera'' leis an [[leon]], an [[liopard]], an [[iaguar]] agus an [[liopard sneachta]]. Léiríonn torthaí anailísí ginideacha gur [[comhspeiceas]] iad an tíogar agus an liopard sneachta agus gur scar a [[Ginealach|nginealaigh]] óna gcéile idir 2.70 agus 3.70 milliún bliain ó shin.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Supermatrix and species tree methods resolve phylogenetic relationships within the big cats, ''Panthera'' (Carnivora: Felidae)|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2010-07_56_1/page/68|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2010|volume=56|issue=1|pages=64–76|pmid=20138224|doi=10.1016/j.ympev.2010.01.036|bibcode=2010MolPE..56...64D|author=Davis, B. W.; Li, G. &amp; Murphy, W. J.}}&lt;/ref&gt; Léiríonn seicheamhú géinte iomláin an tíogair [[Athsheicheamh|athsheichimh]] atá ar chomhthreomhar leo i ngéanóm na gcat eile.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=The tiger genome and comparative analysis with lion and snow leopard genomes|doi=10.1038/ncomms3433|pmid=24045858|pmc=3778509|journal=Nature Communications|volume=4|year=2013|bibcode=2013NatCo...4.2433C|author=Cho, Y. S.; Hu, L.; Hou, H.; Lee, H.; Xu, J.; Kwon, S.; Oh, S.; Kim, H. M.; Jho, S.; Kim, S.; Shin, Y. A.; Kim, B. C.; Kim, H.; Kim, C. U.; Luo, S. J.; Johnson, W. E.; Koepfli, K. P.; Schmidt-Küntzel, A.; Turner, J. A.; Marker, L.; Harper, C.; Miller, S. M.; Jacobs, W.; Bertola, L. D.; Kim, T. H.; Lee, S.; Zhou, Q.; Jung, H. J.; Xu, X. &amp; Gadhvi, P.|pages=2443}}&lt;/ref&gt;

Rinneadh cur síos ar an speiceas iontaiseach ''[[Panthera palaeosinensis]]'' ón [[Pléisticéineach|Phléisticéineach]] luath i dtuaisceart na Síne mar shinsear féideartha tíogair nuair a aimsíodh é in 1924 ach creideann cláidistíocht an lae inniu go [[Bonnach (fíliginiteach)|bonnspeiceas]] é i gcomparáid le ''Panthera'' na linne seo.&lt;ref name=&quot;Mazák&quot;&gt;{{cite journal |year=2011|title=Oldest Known Pantherine Skull and Evolution of the Tiger|journal=PLOS ONE|volume=6|issue=10|doi=10.1371/journal.pone.0025483|pmid=22016768|bibcode=2011PLoSO...625483M|pmc=3189913|author=Mazák, J. H.; Christiansen, P. &amp; Kitchener, A. C.|pages=25483}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tseng&quot;&gt;{{cite journal |date=2014|title=Himalayan fossils of the oldest known pantherine establish ancient origin of big cats|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=281|issue=1774|doi=10.1098/rspb.2013.2686|pmid=24225466|pmc=3843846|author=Tseng, Z. J.; Wang, X.; Slater, G. J.; Takeuchi, G. T.; Li, Q.; Liu, J. &amp; Xie, G.}}&lt;/ref&gt; Bhí ''[[Panthera zdanskyi]]'' ina chónaí ann thart ar an am agus an áit chéanna agus moladh gur comhspeiceas leis an tíogar reatha a bhí ann nuair a imscrúdaíodh é sa bhliain 2014.&lt;ref name=Mazák/&gt; Ó 2023 ar aghaidh, áfach, meastar gur comhchiallach é ''P. palaeosinensis'' de ''P. zdanskyi'' in dhá staidéar a rinneadh ina dhiaidh sin nuair a thug siad faoi deara go luíonn na difríochtaí atá aige ón speiceas sin laistigh de réimse na n-éagsúlachtaí indibhidiúla.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The identity of the &quot;lion&quot;, ''Panthera principialis'' sp. nov., from the Pliocene Tanzanian site of Laetoli and its significance for molecular dating the pantherine phylogeny, with remarks on Panthera shawi (Broom, 1948), and a revision of Puma incurva (Ewer, 1956), the Early Pleistocene Swartkrans &quot;leopard&quot; (Carnivora, Felidae)|url=|journal=Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments|year=2023|volume=103|issue=2|pages=465–487|doi=10.1007/s12549-022-00542-2|bibcode=2023PdPe..103..465H|author=Hemmer, Helmut}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1080/08912963.2022.2034808|title=Discovery of jaguar from northeastern China middle Pleistocene reveals an intercontinental dispersal event|date=2023|journal=Historical Biology|volume=35|issue=3|pages=293–302|bibcode=2023HBio...35..293J|author=Jiangzuo, Q.; Wang, Y.; Ge, J.; Liu, S.; Song, Y.; Jin, C.; Jiang, H. &amp; Liu, J.}}&lt;/ref&gt; Is iad blúirí géill a aimsíodh i [[Contae Lantian|gContae Lantion]] na Síne an nochtadh is luaithe den tíogar reatha sa taifead iontaiseach a théann siar go dtí an Pléisticéineach luath.&lt;ref name=Mazák/&gt;

Aimsíodh iontaisí tíogair ón Mheán- go dtí an Luathphléisticéineach fud fad na Síne, Iáva agus Sumatra. I measc na bhfospeiceas réamhstairiúil tá ''[[Panthera tigris trinilensis]]'' agus ''[[Panthera tigris soloensis|P. t. soloensis]]'' de bhunadh Iáva agus Sumatra agus ''[[Panthera tigris acutidens|P. t. acutidens]]'' de bhunadh na Síne; fuarthas iontaisí tíogair ón Phléisticéineach dhéanach agus ón [[An Sealad Holaicéineach|Luathholaicéineach]] i [[Boirneo|mBoirneo]] agus [[Palawan]] na [[Na hOileáin Fhilipíneacha|nOileán Filipíneach]].&lt;ref name=&quot;Kitchener2009&quot;&gt;Kitchener, A. &amp; Yamaguchi, N. (2009). &quot;What is a Tiger? Biogeography, Morphology, and Taxonomy&quot; in {{harvnb|Tilson|Nyhus|2010|pp=|lgh=}}, lgh. 53–84&lt;/ref&gt; Tuairiscítear go bhfuil samplaí den tíogar ón Phléisticéineach Mheán-dheánach a fuarthas sa [[An tSeapáin|tSeapáin]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Japanese Archipelago sheltered cave lions, not tigers, during the Late Pleistocene|url=https://pnas.org/doi/10.1073/pnas.2523901123|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2026-02-10|issn=0027-8424|pmc=12890994|pmid=41587328|volume=123|issue=6|doi=10.1073/pnas.2523901123|language=en|author=Xin Sun, Lanhui Peng, Takumi Tsutaya, Qigao Jiangzuo, Yoshikazu Hasegawa, Yuxin Hou, Yu Han, Yan Zhuang, Nuno Filipe Gomes Martins, Jazmin Ramos Madrigal, Alberto J. Taurozzi, Meaghan Mackie, Gaudry Trochė, Jesper V. Olsen, Enrico Cappellini, Stephen J. O’Brien, M. Thomas P. Gilbert, Nobuyuki Yamaguchi, Shu-Jin Luo}}&lt;/ref&gt; 

Léiríonn torthaí staidéar [[fíleathíreolaíoch]] go bhfuil comhshinsear ag chuile speiceas tíogar beo a bhí beo idir 108,000 agus 72,000 bliain ó shin.&lt;ref name=&quot;Luo04&quot; /&gt; Tugann staidéar géinte le fios gur chrap pobal an tíogair thart ar 115,000 bliain ó shin de bharr oighrithe. Síolraíonn pobal reatha na dtíogar ó [[Díseart|dhíseart]] a bhí san Ind-sín agus a leath ar fud na háise tar éis na [[An uasmhéid oighrithe deireanach|huasmhéide oighrithe deireanaí]]. De réir mar a chóilínigh siad oirthuaisceart na Síne, mheasc sinsir an tíogair Ind-sínigh le pobal iarmharach tíogar.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Hibridí ===
{{Tuilleadh Eolais|Hibridí Feilideacha|Hibrid Panthera}}

Is féidir le tíogair [[crosphórú]] le cait ''Panthera'' eile agus is amhlaidh atá déanta acu i ngéibheann. Is é an [[leogar]] toradh phóraithe an tíogair bhaininn agus an leoin fhirinn agus is é an [[tígleon]] toradh phóraithe an tíogair fhirinn agus an leoin bhaininn.&lt;ref name=&quot;Gabryś&quot;&gt;{{cite journal |year=|title=Interspecific hybrids of animals-in nature, breeding and science–a review|journal=Annals of Animal Science|volume=21|issue=2|pages=403–415|doi=10.2478/aoas-2020-0082|author=Gabryś, J.; Kij, B.; Kochan, J. &amp; Bugno-Poniewierska, M.|date=2021|url=https://doi.org/10.2478%2Faoas-2020-0082}}&lt;/ref&gt; Cuireann an t-athair leoin géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh ach tá géin chomhfhreagrach srianta an fháis ón tíogar bhaineann in easnamh sa mhéid is go bhfásann leogair i bhfad níos mó ná ceachtar de speicis na dtuismitheoirí. Ní chuireann an tíogar fireann géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh os a choinne sin cé go gcuireann an leon baineann géin srianta an fháis ar aghaidh; mar sin, bíonn tígleoin thart ar chomhmhéid lena dtuismitheoirí.&lt;ref name=&quot;imprinting&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Genomic Imprinting|url=https://learn.genetics.utah.edu/content/epigenetics/imprinting/|dátarochtana=2025-12-01|language=en|foilsitheoir=Genetic Science Learning Center, Utah}}&lt;/ref&gt; Toisc gur minic a fhorbraíonn siad éalanga ón bhroinn a mbaineann baol báis leo, glactar le pórú na hibridí mar nós neamheiticiúil.&lt;ref name=&quot;Gabryś&quot; /&gt;


== Cur síos ==
[[File:TigerSkelLyd1.png|thumb|left|Creatlach tíogair ó Royal Natural History Imleabhar 1 (1839)|alt=Drawing of tiger skeleton]]
Tá morfeolaíocht fheilíneach thipiciúil ag an tíogar a bhfuil corp matánach, cosa giorraithe, géaga tosaigh láidre, lapaí tosaigh leathana, ceann mór agus eireaball atá thart ar leathfhad an choirp eile i bhfad aige.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://academic.oup.com/mspecies/article-lookup/doi/10.2307/3504004|journal=Mammalian Species|date=1981|pages=1-8|issue=152|doi=10.2307/3504004|author=Mazák, V.|bibcode=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1981MamSp.152....1M|id=https://www.jstor.org/stable/3504004}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Sludskii|1992|p=98}} Tá cúig mhéar aige, [[drúchtchrobh]] ina measc sin, ar na cosa chun tosaigh agus ceithre cinn ar na cosa deiridh, a bhfuil crobha in-aistarraingthe atá fáiscthe agus cuartha ar féidir leo a bheith 10 cm i bhfad aige.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;{{sfn|Thapar|2004|p=26}} Tá a chuid cluasa cruinn agus tá mac imrisc cruinn ar na súile.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Críochnaíonn an smut i mbarr triantánach a bhfuil poncanna dubha beaga air dá mhéadaíonn a líon agus an tíogar ag dul in aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Combination of facial and nose features of Amur tigers to determine age|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12817|journal=Integrative Zoology|date=2025-01|issn=1749-4877|pages=186–198|volume=20|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12817|language=en|author=Caiping Zhao, Wenrui Dai, Qiang Liu, Dongqi Liu, Nathan James Roberts, Zhaoli Liu, Ming Gong, Hongkun Qiu, Changhai Liu, Dan Liu, Guangkai Ma, Guangshun Jiang}}&lt;/ref&gt; Tá blaosc an tíogair scafánta le réigiún tosaigh teoranta le [[Logall súile|logaill súile]] éilipseacha atá beag go comhréireach, [[Cnámh sróine|cnámha sróine]] fada agus cráiniam fadaithe le [[moing saighdeach]] mór.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá sé cosúil le blaosc an leoin ach tá difríocht ann idir an dá bhlaosc de bharr íochtar cuasach nó leacaithe an ghéill íochtair agus an tsrón atá níos faide.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá thart ar 30 fiacail atá sách scafánta ag an tíogar agus tá a [[Starrfhiacail|starrfhiacla]] cuartha ar na cinn is faide i measc na gcat agus iad 6.4-7.6 cm (2.5-3.0 or).&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;{{sfn|Thapar|2004|p=25}}  

Tá fad cheann-choirp an tíogair idir 1.4-2.8 m (4 tr 7 or - 9 tr 2 or) le heireaball atá 0.6-1.1 m (2 tr 0 or - 3 tr 7 or) agus seasann sé 0.8-1.1 m (2 tr 7 or - 3 tr 7 or) ag an ghualainn.&lt;ref name=&quot;Walker&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris (tiger)|url=https://books.google.com/books?id=T37sFCl43E8C&amp;pg=PA825|publisher=Baltimore: Johns Hopkins University Press|date=1999-07-29|language=en|author=Novak, R. M. &amp; Walker, E. P|journal=Walker's Mammals of the World|issue=6|pages=825-828}}&lt;/ref&gt; Is mó an tíogar Bheangál agus an tíogar Sumatrach de na speicis éagsúla.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Meánn tíogair Bheangál fhireannacha idir 200-260 kg (440-570 lb), agus meánn na baineannaigh idir 100-160 kg (220-250 lb); is lú na tiogair oileánacha de na speicis éagsúla, is cosúil gur de bharr [[abhcacht oileánach]] atá sé.&lt;ref name=&quot;Kitchener1999&quot; /&gt; Meánn tiogair Shumatracha fhireannacha idir 100-140 kg (220-310 lb) agus meánn na baineannaigh idir 75-110 kg (165-243 lb).&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;Sunquist, M. (2010). &quot;What is a Tiger? Ecology and Behaviour&quot; in {{Harvnb|Tilson|Nyhus|2010|lgh=19/34}}, lgh. 19−34&lt;/ref&gt; Meastar gurb é an tíogar an speiceas féilíneach beo is mó ar domhan; ach toisc go bhfuil difríocht mhór méide agus meáchain idir na pobail tíogar éagsúla, is féidir gur lú meánmheáchan an tíogair ná é an leoin, a fhad agus a bhíonn na tíogair is mo níos mó ná na leoin chosúla.&lt;ref name=&quot;Kitchener2009&quot; /&gt;

=== Fionnadh ===
[[Íomhá:Tiger_Stripes_(29808869755).jpg|alt=Close up of a tiger's fur|mion|Fionnadh an tíogair Amúraigh ar a chliathán (taobh)]]
Bíonn ribí gruaige gearra ar fhionnadh an tíogair de ghnáth, ar féidir a bheith chomh fada le 35 mm (1.4 or), ach is féidir le ribí gruaige an tíogair Amúraigh tuaisceart-chónaithigh fad de 105 mm (4.1 or) a shroicheadh. De ghnáth, is faide ribí gruaige an bhoilg ná iad na droma. Bíonn dlús a bhfionnaidh tanaí de ghnáth ach forbraíonn an tíogar Amúrach fionnadh geimhridh atá sách tiubh. Tá línte fionnaidh um aghaidh an tíogair agus guairí fada orthu, na fireannaigh ach go háirithe.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá [[Dath ainmhithe|dath]] flannbhuí air a athraíonn ó scothbhuí go ruánach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger: the ultimate guide|publisher=CDS books in association with Two brothers press|date=2004|location=New York|author=Valmik Thapar|url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up}}&lt;/ref&gt; Clúdaíonn fionnadh bán an t-íochtar ó cheann go heireaball, thar dromchla istigh na gcos agus codanna den aghaidh.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992|lgh=99-102}}, lgh. 99–102.&lt;/ref&gt; Tá spota bán feiceálach ar chúl na gcluasa atá timpeallaithe le fionnadh dubh.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Marcáiltear an tíogar le stríoca dubha nó dubhdhonna agus bíonn pátrún faoi leith ag chuile thíogar.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;Miquelle, D. &quot;Tiger&quot; in {{Harvnb|MacDonald|2001}}, lgh. 18-21&lt;/ref&gt; Bíonn na stríoca ingearach den chuid is mó ach amháin na cinn ar na géaga agus ar an chlár éadain a bhíonn cothrománach. Tá an chuid is mó díobh le feiceáil ar cúl agus is féidir leo ar an cholainn íochtar an bhoilg a shroicheadh. Go hiondúil, bíonn barr géar ar na stríoca agus is féidir leo scaradh óna chéile nó teacht le chéile arís eile. Is bandaí tiubha iad na stríoca eireabaill agus barrtar a dheireadh le dubh.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; 

Tá an tíogar ar cheann den bheagán speiceas cait a bhfuil stríoca orthu.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Why the leopard got its spots: relating pattern development to ecology in felids|url=https://royalsocietypublishing.org/rspb/article/278/1710/1373/73541/Why-the-leopard-got-its-spots-relating-pattern|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|date=2011-05-07|issn=0962-8452|pmc=3061134|pmid=20961899|pages=1373–1380|volume=278|issue=1710|doi=10.1098/rspb.2010.1734|language=en|author=William L. Allen, Innes C. Cuthill, Nicholas E. Scott-Samuel, Roland Baddeley}}&lt;/ref&gt; Tá stríoca ina mbuntáiste don [[Duaithníocht|nduaithníocht]] i bhfásra a bhfuil pátrúin ingearacha solais agus scátha iontu cosúil le crainnte, giolcaigh agus féir arda.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Adaptive Significance of Coloration in Mammals|url=https://academic.oup.com/bioscience/article/55/2/125-136/221478|journal=BioScience|date=2005|issn=0006-3568|pages=125-136|volume=55|issue=2|doi=10.1641/0006-3568(2005)055[0125:TASOCI]2.0.CO;2|language=en|author=Tim Caro}}&lt;/ref&gt; Tacaíonn staidéar [[anailís Fourier]] a léirigh go n-aontaíonn pátrúin stríoca na dtíogar lena dtimpeallacht leis an teoiric seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Zebra stripes and tiger stripes: the spatial frequency distribution of the pattern compared to that of the background is significant in display and crypsis|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=1987-12|pages=427–433|volume=32|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|language=en|author=D. Godfrey, J. N. Lythgoe, D. A. Rumball}}&lt;/ref&gt; Is féidir go gcabhraíonn a ndathú flannbhuí leo iad a cheilt fosta mar tá creach an tíogair [[Dathdhaille|dathdhall]], rud a chiallaíonn nach bhfeictear an tíogar ach mar rud glas eile laistigh den fhásra. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Optimizing colour for camouflage and visibility using deep learning: the effects of the environment and the observer's visual system|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsif.2019.0183|journal=Journal of The Royal Society Interface|date=2019-05|issn=1742-5689|pages=20190183|volume=16|issue=154|doi=10.1098/rsif.2019.0183|language=en|author=J. G. Fennell, L. Talas, R. J. Baddeley, I. C. Cuthill, N. E. Scott-Samuel}}&lt;/ref&gt;

==== Éagsúlacht datha ====
[[Íomhá:White_tiger_Nandankanan.jpeg|alt=White tiger with thickened stripes lying down|mion|[[Tíogar bán]] bréag-mhéilineach]]
Níl a leithéid de thrí [[Bithathraitheach datha|bhithathraitheach datha]] an tíogair Bheangál – sneachta-bhán an-neamhstríocach, bán agus órga – le fáil san fhiántas sa lá atá inniu ann mar gheall ar laghdú na bpobal fiáin tíogar ach faightear i bpobail i ngéibheann iad fós. Tá dath cúlra bán le stríoca [[séipia]]&lt;nowiki/&gt;dhonna ar an [[Tíogar bán|tíogar bhán]]. Tá dath bán-órga le stríoca ruadhonna ar an [[tíogar órga]]. Is morf le stríoca an-éadroma agus eireaball séipiadhonn-fháinneach é an tíogar sneachta-bhán. Is de thoradh [[tréith chúlaitheach uathshómach]] le [[Lócas (géinitic)|lócas]] bán agus lócas [[Géinitic fhionnaidh chait|leathanbhanda]] iad na morfaí bána agus órga faoi seach. Is de thoradh [[Polaigéin|polaigéinte]] le lócais bhána agus leathanbhanda é an bithathraitheach sneachta-bhán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The genetics of tiger pelage color variations|url=https://www.nature.com/articles/cr201732|journal=Cell Research|date=2017-07|issn=1001-0602|pmc=5518981|pmid=28281538|pages=954–957|volume=27|issue=7|doi=10.1038/cr.2017.32|language=en|author=Xiao Xu, Gui-Xin Dong, Anne Schmidt-Küntzel, Xue-Li Zhang, Yan Zhuang, Run Fang, Xin Sun, Xue-Song Hu, Tian-You Zhang, Han-Dong Yang, De-Lu Zhang, Laurie Marker, Zheng-Fan Jiang, Ruiqiang Li, Shu-Jin Luo}}&lt;/ref&gt; Tá tógáil an tíogair bháin an-chonspóideach mar níl siad úsáideach ó thaobh an chaomhnaithe de. Níl na géinte don mhorf datha seo ach ag 0.001% de thíogair fhiáine agus is é an t-[[ionphórú]] is cúis le ró-ionadaíocht an tíogair bháin i ngéibheann. Mar sin, má leanann an t-ionphórú seo ar aghaidh, tá an baol ann gurb iad [[ísliú ionphóraithe]] agus caillteanas na [[Inathraitheacht géinte|hinathraitheachta géinte]] i dtíogair i ngéibheann an toradh a bheidh ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Xavier, N.|date=2010|url=https://www.currentscience.ac.in/Volumes/99/07/0894.pdf|title=A new conservation policy needed for reintroduction of Bengal tiger-white|journal=Current Science|volume=99|issue=7|pages=894–895}}&lt;/ref&gt;

Tá taifid ann de thíogair bhréag-[[Méilineach|mhéilineacha]] le stríoca cónascaithe i [[Páirc Náisiúnta Simlipal|bPáirc Náisiúnta Simlipal]] agus i dtrí zú Indiacha; léirigh anailís [[Géineolaíocht phobail|géineolaíochta pobail]] de shamplaí tíogar Indiach go bhfaightear an [[Feinitíopa|féinitíopa]] seo mar thoradh ar [[Sóchán|shócháin]] ghéin [[aimínipeiptíodáis]] [[Próitéin thras-scannáin|thras-scannáin]]. Tá an gné seo ag 37% de phobal tíogair Shimlipal, rud a nasctar le [[leithlisiú géiniteach]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=High frequency of an otherwise rare phenotype in a small and isolated tiger population|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.2025273118|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2021-09-28|issn=0027-8424|pmc=8488692|pmid=34518374|volume=118|issue=39|doi=10.1073/pnas.2025273118|language=en|author=Vinay Sagar, Christopher B. Kaelin, Meghana Natesh, P. Anuradha Reddy, Rajesh K. Mohapatra, Himanshu Chhattani, Prachi Thatte, Srinivas Vaidyanathan, Suvankar Biswas, Supriya Bhatt, Shashi Paul, Yadavendradev V. Jhala, Mayank M. Verma, Bivash Pandav, Samrat Mondol, Gregory S. Barsh, Debabrata Swain, Uma Ramakrishnan}}&lt;/ref&gt;

== Dáileadh agus gnáthóg ==
[[Íomhá:Tigress_Anna_Savelevna_01.jpg|alt=Picture of tiger in forest at night|mion|Gaiste ceamara de thíogar Amúrach sa Rúis]]
Bhíodh cead a chosa ag an tíogar go stairiúil agus cónaí air ó oirthear na Tuirce, tuaisceart na hIaráine agus an Afganastáin go dtí an Áise Láir agus ón Phacastáin thuaidh trí [[Fo-ilchríoch na hIndia|fho-ilchríoch na hIndia]] agus an Ind-Sín go hoirdheisceart na Sibéire, Sumatra, Iáva agus Bailí.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Faoin bhliain 2022, ní raibh sé le fáil ach laistigh de 7% dá limistéar dáilte stairiúil agus bhí raon briste aige i bhfo-ilchríoch na hIndia, [[An Ind-Sín|leithinis na hInd-Síne]], Sumatra, oirthuaisceart na Síne agus [[Cianoirthear na Rúise]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Faoin bhliain 2020, bhí an t-achar is mó den ghnáthóg tíogair dhomhanda ag an India le 300,508 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (116,027 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) á leanúint ag an Rúis le 195,819 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (75,606 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Range-wide trends in tiger conservation landscapes, 2001 - 2020|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1191280/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1191280|author=Sanderson, E. W.; Miquelle, D. G.; Fisher, K.; Harihar, A.; Clark, C.; Moy, J.; Potapov, P.; Robinson, N.; Royte, L.; Sampson, D.; Sanderlin, J.; Yackulic, C. B.; Belecky, M.; Breitenmoser, U.; Breitenmoser-Würsten, C.; Chanchani, P.; Chapman, S.; Deomurari, A.; Duangchantrasiri, S.; Facchini, E.; Gray, T. N. E.; Goodrich, J.; Hunter, L.; Linkie, M.; Marthy, W.; Rasphone, A.; Roy, S.; Sittibal, D.; Tempa, T.; Umponjan, M. &amp; Wood, K.}}&lt;/ref&gt;

Tá cónaí ar an tíogar i ngnáthóga foraoise den chuid is mó agus is ainmhí an-sholúbtha é.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Léiríonn taifid ón Áise Láir gur chuir sé faoi i bhforaoisí abhann [[Tugay]] agus foraoisí cnoic agus ísilchríche sa [[Réigiún Chugais|Chugais]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lgh.&amp;#x20;108–112&lt;/ref&gt; I réigiún [[Amur (abhainn)|Amur-Ussuri]] na Rúise agus na Síne, cuireann sé faoi i [[Péine Chóiréach|bpéine Chóiréach]] agus i [[Foraois leathanduilleach agus mheasctha mheasartha|bhforaoisí leathanduilleacha agus measctha measartha]]; feidhmíonn [[Foraois abhann|foraoisí abhann]] mar phasáistí [[Scaipeadh bitheolaíoch|scaipthe]] a chuireann bia agus uisce ar fáil do thíogair agus a gcreach mar aon.&lt;ref&gt;Miquelle, D. G.; Smirnov, E. N.; Merrill, T. W.; Myslenkov, A. E.; Quigley, H.; Hornocker, M. G. &amp; Schleyer, B. (1999). &quot;Hierarchical spatial analysis of Amur tiger relationships to habitat and prey&quot; in {{Harvnb|Seidenstecker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 71-99&lt;/ref&gt; Faightear i [[Foraois leathanduilleach thais thrópaiceach agus fhothrópaiceach|bhforaoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fo-thrópaiceacha]], foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha, [[Foraois shíorghlasa thais thrópaiceach|foraoisí síorghlasa taise trópaiceacha]], [[Foraois thirim thrópaiceach|foraoisí tirime trópaiceacha]], [[Má thuiltrí|mánna tuiltrí]] agus sna [[Foraois mhangróbh|foraoisí mangróbh]] sna [[Sundarbans]] é go príomhá ar fho-ilchríoch na hIndia.&lt;ref&gt;Wikramanayake, E. D.; Dinerstein, E.; Robinson, J. G.; Karanth, K. U.; Rabinowitz, A.; Olson, D.; Mathew, T.; Hedao, P.; Connor, M.; Hemley, G. &amp; Bolze, D. (1999). &quot;Where can tigers live in the future? A framework for identifying high-priority areas for the conservation of tigers in the wild&quot; in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 265-267&lt;/ref&gt; In [[Oirthear na Himiléithe]], taifeadadh i [[Foraois mheasartha|bhforaoisí measartha]] sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] é ar airde de 4,200 m (13,800 tr), agus in oirdheaisceart na [[An Tibéid|Tibéide]] sna [[Cnoic Mishmi]] ar airde de 3,630 m (11,910 tr) agus i [[Contae Mêdog|gContae Mêdog]] ar airde de 3,139 m (10,299 tr).&lt;ref&gt;Jigme, K. &amp; Tharchen, L. (2012). &quot;Camera-trap records of tigers at high altitudes in Bhutan&quot;. ''Cat News'' (56): 14–15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=First photographic record of tiger presence at higher elevations of the Mishmi Hills in the Eastern Himalayan Biodiversity Hotspot, Arunachal Pradesh, India|url=https://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/4381|journal=Journal of Threatened Taxa|date=2018|issn=0974-7907|pages=12833–12836|volume=10|issue=13|doi=10.11609/jott.4381.10.13.12833-12836|author=Adhikarimayum, A. S. &amp; Gopi, G. V.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger reappearance in Medog highlights the conservation values of the region for this apex predator|url=https://www.zoores.ac.cn/en/article/doi/10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|journal=Zoological Research|date=2023|issn=2095-8137|pmc=10415778|pmid=37464931|pages=747–749|volume=44|issue=4|doi=10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|language=en|author=Li, X. Y.; Hu, W. Q.; Wang, H. J. &amp; Jiang, X. L.}}&lt;/ref&gt; Cuireann sé faoi i bhforaoisí [[duillsilteach]] agus [[Planda síorghlas|síorghlasa]] sa Téalainn.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=How many tigers Panthera tigris are there in Huai Kha Khaeng Wildlife Sanctuary, Thailand? An estimate using photographic capture-recapture sampling|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605307414107/type/journal_article|journal=Oryx|date=2007|issn=0030-6053|pages=447–453|volume=41|issue=4|doi=10.1017/S0030605307414107|language=en|author=Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Karanth, K. U.; Nichols, J. D. &amp; Kumar, N. S.}}&lt;/ref&gt; In Sumatra, faightear i [[Foraois sheascainn mhóna|bhforaoisí seascainn móna]] ilchríche agus i [[Foraois Montane|bhforaoisí Montane]] garbha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Population Status of a Cryptic Top Predator: An Island-Wide Assessment of Tigers in Sumatran Rainforests|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0025931|journal=PLoS ONE|date=2011|issn=1932-6203|pmc=3206793|pmid=22087218|pages=e25931|volume=6|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0025931|language=en|author=Wibisono, H. T.; Linkie, M.; Guillera-Arroita, G.; Smith, J. A.; Sunarto; Pusarini, W.; Asriadi; Baroto, P.; Brickle, N.; Dinata, Y.; Gemita, E.; Gunaryadi, D.; Haidir, I. A. &amp; Herwansyah}}&lt;/ref&gt;

=== Dlús pobail ===

Nocht [[Gaiste ceamara|gaistí ceamara]] le linn 2010-2015 i bhforaois dhuillsilteach agus phéine fho-thrópaiceach na [[Páirc Náisiúnta Jim Corbett|Páirce Náisiúnta Jim Corbett]] i dtuaisceart na hIndia go bhfuil [[Dlús daonra|dlús pobail]] tíogair seasmhach de 12-17 n-indibhid in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) laistigh de limistéar 521 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (201 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a high‐density tiger population and its implications for tiger recovery|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1365-2664.13410|journal=Journal of Applied Ecology|date=2019|issn=0021-8901|pages=1725–1740|volume=56|issue=7|doi=10.1111/1365-2664.13410|language=en|author=Bisht, S.; Banerjee, S.; Qureshi, Q. &amp; Jhala, Y.}}&lt;/ref&gt; I dtuaisceart Mhaenmar, measadh dlús pobail tíogair sa limistéar samplála, a raibh thart ar 3,250 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (1,250 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) d'fhoraois leathanduilleach thrópaiceach agus féarthalamh ann, a bheith idir 0.21–0.44 tíogair in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) faoin bhliain 2009.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Estimating abundance with sparse data: tigers in northern Myanmar|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s10144-008-0093-5|journal=Population Ecology|date=2009|issn=1438-3896|pages=115–121|volume=51|issue=1|doi=10.1007/s10144-008-0093-5|language=en|author=Lynam, A. J.; Rabinowitz, A.; Myint, T.; Maung, M.; Latt, K. T. &amp; Po, S. H. T.}}&lt;/ref&gt; Measadh go bhfuil an dlús pobail i bhforaoisí leath-shíorghlasa agus duillsilteacha measctha [[Anaclann Fiadhúlra Huai Kha Khaeng]] na Téalainne thart ar 2.01 thíogar in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;); le linn na 1970idí agus 1980idí, tharla [[lománaíocht]] agus póitseáil sna [[Páirc Náisiúnta Mae Wong|Páirceanna Náisiúnta Mae Wong]] agus [[Páirc Náisiúnta Khlong Lan|Khlong Lan]] in aice láimhe, áit a measadh an dlús pobail a bheith i bhfad níos ísle, gan ach 0.359 tíogair in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) faoin bhliain 2016.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger density, movements, and immigration outside of a tiger source site in Thailand|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.560|journal=Conservation Science and Practice|date=2021|issn=2578-4854|volume=3|issue=12|doi=10.1111/csp2.560|language=en|author=Phumanee, W.; Steinmetz, R.; Phoonjampa, R.; Weingdow, S.; Phokamanee, S.; Bhumpakphan, N. &amp; Savini, T.}}&lt;/ref&gt; Measadh an dlús pobail i bhforaoisí [[Dipterocarpaceae|dipterocarp]] agus montane i dtuaisceart na Malaeise a bheith thart ar 1.47–2.43 thíogar fhásta in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) i bPáirc Stáit Belum Ríoga, ach 0.3–0.92 tíogair fhásta a bheith ann in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) in [[Anaclann Foraoise Temengor]], áit atá gan chosaint a mbíonn lománaíocht ar siúl [[Lománaíocht roghnaitheach|ar bhonn roghnaitheach]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conserving tigers in Malaysia: A science-driven approach for eliciting conservation policy change|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714005035|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=18–26|volume=184|doi=10.1016/j.biocon.2014.12.024|language=en|author=Rayan, D. M. &amp; Linkie, M.}}&lt;/ref&gt;

== Iompar agus éiceolaíocht ==
[[Íomhá:Tigerwater_edit2.jpg|alt=Tiger in water|mion|Tíogar ag folcadh]]
Léiríonn sonraí ghaistí ceamara go seachnaíonn tíogair i [[Páirc Náisiúnta Chitwan|bPáirc Náisiúnta Chitwan]] áiteanna a ghnáthaíonn daoine agus gur gníomhaí a bhíonn siad san oíche ná sa ló.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coexistence between wildlife and humans at fine spatial scales|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1210490109|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2012|issn=0027-8424|pmc=3458348|pmid=22949642|pages=15360–15365|volume=109|issue=38|doi=10.1073/pnas.1210490109|language=en|author=Carter, N. H.; Shrestha, B. K.; Karki, J. B.; Pradhan, N. M. B. &amp; Liu, J.}}&lt;/ref&gt; Ba ghníomhaí sé thíogar a raibh coiléir raidió orthu ó bhreacadh an lae go dtí go luath ar maidin agus a mbuaic á sroicheadh thart ar a 7:00 a chlog ar maidin i [[Páirc Náisiúnta Sundarbans|bPáirc Náisiúnta Sundarbans]]. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ranging, Activity and Habitat Use by Tigers in the Mangrove Forests of the Sundarban|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0152119|journal=PLOS ONE|date=2016|issn=1932-6203|pmc=4822765|pmid=27049644|pages=e0152119|volume=11|issue=4|doi=10.1371/journal.pone.0152119|language=en|author=Naha, D.; Jhala, Y. V.; Qureshi, Q.; Roy, M.; Sankar, K. &amp; Gopal, R.}}&lt;/ref&gt; Nocht suirbhé gaiste ceamara trí bliana i bhfad i [[Páirc Náisiúnta Shuklaphanta|bPáirc Náisiúnta Shuklaphanta]] gur ghníomhaí na tíogair ó chrónú go dtí lár na hoíche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coexisting large carnivores: spatial relationships of tigers and leopards and their prey in a prey-rich area in lowland Nepal|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/11956860.2018.1491512|journal=Écoscience|date=2019|issn=1195-6860|pages=1–9|volume=26|issue=1|doi=10.1080/11956860.2018.1491512|language=en|author=Pokheral, C. P. &amp; Wegge, P.}}&lt;/ref&gt; In oirthuaisceart na Síne, bhí tíogair ina [[Ainmhí clapsholais|n-ainmhithe clapsholais]] agus iad gníomhach le linn na hóiche agus a gcuid gníomhaíochtaí ag baint a mbuaic amach ar bhreacadh an lae agus ar chrónú na hoíche; bhíodar gníomhach ag nach mór an t-am céanna agus a bhí a gcuid creiche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Do prey availability, human disturbance and habitat structure drive the daily activity patterns of Amur tigers ( Panthera tigris altaica )?|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jzo.12622|journal=Journal of Zoology|date=2019|issn=0952-8369|pages=131–140|volume=307|issue=2|doi=10.1111/jzo.12622|language=en|author=H. Yang, S. Han, B. Xie, P. Mou, X. Kou, T. Wang, J. Ge, L. Feng}}&lt;/ref&gt; 

Is snámhaí cumhachtach é an tíogar a théann trasna aibhneacha atá chomh leathan le 8 km (5.0 mi) go héasca; tumann sé é féin san uisce ar laethanta teo ach go háirithe.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Go ginearálta, níl a scileanna dreaptha crainn chomh cumasach agus atáthar i gcait eile de bharr a mhéide, ach déanann coileáin faoi 16 mhí amhlaidh go rialta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 26, 64–66&lt;/ref&gt; Taifeadadh tíogar fásta ar dhreapadh dó 10 m (33 tr) suas [[crann pipal]] mín.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

=== Scaradh sóisialta ===
Maireann tíogair fhásta saolta aonaracha laistigh dá [[Raon baile (ainmhí)|raonta baile]] nó dá [[Dúiche (ainmhí)|ndúichí]] den chuid is mó, dá bhraitheann a méid ar fhlúirse a gcreiche, ar na láithreacha tíreolaíocha agus ar ghnéas na hindibhide féin. Cosaíonn fireannaigh agus baineannaigh a raonta baile ar thíogair an ghnéis chéanna agus cuimsíonn raon baile na bhfireannach iad roinnt baineannach mar aon.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Bhí raonta baile de 10.6 agus 14.1 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (4.1 agus 5.4 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag dhá bhaineannach sna [[Sundarbans]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Female tiger Panthera tigris home range size in the Bangladesh Sundarbans: the value of this mangrove ecosystem for the species’ conservation|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605310001456/type/journal_article|journal=Oryx|date=2011|issn=0030-6053|pages=125–128|volume=45|issue=1|doi=10.1017/S0030605310001456|language=en|author=Barlow, A. C. D.; Smith, J. L. D.; Ahmad, I. U.; Hossain, A. N. M.; Rahman, M. &amp; Howlader, A.}}&lt;/ref&gt; D'athraigh raonta baile cúig bhaineannach athbhunaithe in [[Anaclann Tíogair Panna]] ó 53–67 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (20–26 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa gheimhreadh go 55–60 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (21–23 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tsamhradh agus 46–94 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (18–36 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) le linn an [[Monsún|mhonsúin]]; bhí raonta baile móra 84–147 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32–57 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag trí fhireannach sa gheimhreadh, 82–98 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32–38 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tsamhradh agus 81–118 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (31–46 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) le linn shéasúir an mhonsúin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Movement and home range characteristics of reintroduced tiger (Panthera tigris) population in Panna Tiger Reserve, central India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-016-1026-9|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2016|issn=1612-4642|pages=537–547|volume=62|issue=5|doi=10.1007/s10344-016-1026-9|language=en|author=Sarkar, M. S.; Ramesh, K.; Johnson, J. A.; Sen, S.; Nigam, P.; Gupta, S. K.; Murthy, R. S. &amp; Saha, G. K.}}&lt;/ref&gt; I [[Tearmann Bithsféir Sikhote-Alin|dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin]], bhí raonta baile de 248–520 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (96–201 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag 14 bhaineannach agus de 847–1,923 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (327–742 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag cúig fhireannach a chuimsigh raonta baile chúig bhaineannach ar an uasmhéid.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Spatial structure of Amur (Siberian) tigers ( Panthera tigris altaica ) on Sikhote-Alin Biosphere Zapovednik, Russia|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/09-MAMM-A-293.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2010|issn=0022-2372|pages=737–748|volume=91|issue=3|doi=10.1644/09-MAMM-A-293.1|language=en|author=Goodrich, J. M.; Miquelle, D. G.; Smirnov, E. M.; Kerley, L. L.; Quigley, H. B. &amp; Hornocker, M. G.}}&lt;/ref&gt; Nuair a bhíodh coileáin de cheithre mhí d'aois ag tíogair bhaineanna sa tearmann chéanna, laghdóidís a raonta baile ionas go bhféadfaidís fanacht i ngar dá n-óga agus d'ardóidís a raonta baile de réir a chéile go dtí go mbeadh a n-óga 13–18 mí d'aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The influence of reproductive status on home range size and spatial dynamics of female Amur tigers|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-020-00547-2|journal=Mammal Research|date=2021|issn=2199-2401|pages=83–94|volume=66|issue=1|doi=10.1007/s13364-020-00547-2|language=en|author=Klevtcova, A. V.; Miquelle, D. G.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. V. &amp; Goodrich, J. M.}}&lt;/ref&gt;

{{fráma íomhá|caption=[[Tíogar Bheangál|Tíogair Bheangál]] ag spraeáil múin (thuas) agus ag cuimilt de chrann chun a dhúiche a mharcáil|content={{CSS image crop
|Image = Tiger spray marking. DavidRaju 1.jpg
|bSize = 300
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 30
}}{{CSS image crop
|Image = Bijili (A tiger in Ranthambore National Park, 2016) 1.jpg
|bSize = 150
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 0
}}|width=150}}

Is speiceas é an tíogar a théann ar rith i bhfad i gcéin agus a scaipeann thar fhaid suas le 650 km (400 mi) chun pobail tíogair in áiteanna eile a bhaint amach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Connectivity of Tiger (Panthera tigris) Populations in the Human-Influenced Forest Mosaic of Central India|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0077980|journal=PLoS ONE|date=2013|issn=1932-6203|pmc=3819329|pmid=24223132|pages=e77980|volume=8|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0077980|language=en|author=Joshi, A.; Vaidyanathan, S.; Mondol, S.; Edgaonkar, A. &amp; Ramakrishnan, U.}}&lt;/ref&gt; Socraíonn tíogair bhaineanna óga a gcéad raonta baile i ngar dóibh a máithreacha ach déanann na tíogair fhireanna imirce níos faide amach ná a macasamhail bhaineann.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 76.&lt;/ref&gt; Scaip ceithre thíogar baineanna a raibh [[Coiléar raidió|coiléir raidió]] orthu amach idir 0 agus 43.2 km (0.0 agus 26.8 mi) agus 10 dtíogar fhireanna idir 9.5 agus 65.7 km (5.9 agus 40.8 mi) i bPáirc Náisiúnta Chitwan.&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Role of Dispersal in Structuring the Chitwan Tiger Population|url=https://brill.com/view/journals/beh/124/3-4/article-p165_1.xml|journal=Behaviour|date=1993|issn=0005-7959|pages=165–195|volume=124|issue=3-4|doi=10.1163/156853993X00560|author=Smith, J. L. D.}}&lt;/ref&gt; Cónaíonn fo-aosach fireann mar fhánaí i raon baile thíogair fhirinn eile go dtí go bhfuil sé níos sine agus láidir go leor chun dúshlán an fhireannaigh chónaithigh a thabhairt.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 54–55.

&lt;/ref&gt; Marcálann tíogair a raonta baile trí [[Spraeáil múin|mhún a spraeáil]] ar fhásra agus chlocha, crúbáil nó [[cuimilt bholaidh]] a dhéanamh ar chrainnte agus conair a mharcáil le [[faecas]], táil [[Faireog tóna|fhaireog tóna]] agus scrabhanna talúna.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Chemical Characterization of Territorial Marking Fluid of Male Bengal Tiger, Panthera tigris|url=http://link.springer.com/10.1007/s10886-008-9462-y|journal=Journal of Chemical Ecology|date=2008|issn=0098-0331|pages=659–671|volume=34|issue=5|doi=10.1007/s10886-008-9462-y|language=en|author=Burger, B. V.; Viviers, M. Z.; Bekker, J. P. I.; Roux, M.; Fish, N.; Fourie, W. B. &amp; Weibchen, G.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Scent marking in free-ranging tigers,Panthera tigris|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0003347289900018|journal=Animal Behaviour|date=1989|pages=1–10|volume=37|doi=10.1016/0003-3472(89)90001-8|language=en|author=Smith, J. L. D.; McDougal, C. &amp; Miquelle, D.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 105.&lt;/ref&gt; Ligeann cuimilt bholaidh d'indibhid eolas a fháil amach faoi aitheantas tíogair eile. Is minic a ghlactar seilbh ar raonta baile a fhágtar gan úinéir laistigh de laethanta nó de sheachtainí, go háirithe nuair a fhaigheann an t‑úinéir bás.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Bíonn tíogair bhaineanna níos fulangaí i leith bhaineannaigh eile laistigh dá raonta baile ná mar a bhíonn tíogair fhireann do fhireannaigh eile, ós rud é nach mbíonn fireannaigh caoinfhulangach de ghnáth. Réitítear aighnis trí imeaglú seachas trí throid go hiondúil. Mar sin féin, féadfaidh fireannach glacadh le híochtarán ina raon nuair a bhíonn [[Ceannasacht|an lámh in uachtar]] aige, fad nach dtagann an t-íochtaran róghar dó. Baineann na haighnis is fíochmhaire le dhá thíogar fireanna atá in iomaíocht lena chéile nuair atá baineannach in [[éastras]] sa cheantar.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 85–86.&lt;/ref&gt; Bíonn tíogair níos sóisialta timpeall ar chreach nó ag conablach creiche. Roinnfidh tíogar fireann conablach leis na baineannaigh agus na coileáin laistigh dá raon baile uaireanta agus, murab ionann agus leoin fhireanna, ligfidh sé dóibh beathú sula gcríochnaíonn sé féin ag ithe. Mar sin féin, bíonn baineannaigh níos teannasaí nuair a bhuaileann siad le baineannaigh eile ag conablach creiche.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 244–251.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 89.&lt;/ref&gt;

=== Cumarsáid ===
Le linn teagmhálacha cairdiúla agus chun ceangail shóisialta a neartú, [[Bunting (iompar ainmhí)|cuimlíonn tíogair a gcoirp]] in aghaidh a chéile.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 262–263.&lt;/ref&gt; Áirítear ar a ngothaí gnúise an &quot;bagairt chosanta&quot;, ina mbíonn an aghaidh rocach, na fiacla nochtaithe, na cluasa tarraingthe siar agus na mic imrisc méadaithe.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 263.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Taispeánann fireannaigh agus baineannaigh araon [[freagairt flehmen]], gruaim shainiúil ina gcuirtear strainc ar na liopaí, nuair a bholann siad marcálacha fuail. Úsáideann fireannaigh an fhreagairt flehmen chun marcálacha a fhágann tíogair bhaineanna atá in éastras a bhrath.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Bogann tíogair a gcuid cluasa chun na spotaí bána atá ar a gcúl a thaispeáint, go háirithe le linn teagmhálacha ionsaitheacha agus idir máithreacha agus coileáin.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Panthera tigris (Linnaeus, 1758)|publisher=University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-77999-7.|date=2002|location=Chicago|author=Sunquist, M. E. &amp; Sunquist, F.|url=https://books.google.com/books?id=IF8nDwAAQBAJ&amp;pg=PA320|journal=Wild Cats of the World|pages=343–372}}&lt;/ref&gt; Úsáideann siad a n-eireabaill chomh maith chun a ngiúmar a chur in iúl. Chun croíúlacht a thaispeáint, cuirtear an t‑eireaball ag gobadh aníos agus luascann sé go mall. Nuair a bhíonn tíogar imníoch nó aireach, íslíonn sé a eireaball nó luascann sé ó thaobh go taobh é. Nuair atá sé socair, crochtar an t‑eireaball go híseal.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 29.&lt;/ref&gt;

De ghnáth bíonn tíogair ciúin, ach tá siad in ann réimse leathan glórtha a dhéanamh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 256.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 99.&lt;/ref&gt; Ligeann siad búir astu chun a láithreacht a chur in iúl do thíogair eile thar achair fhada. Brúitear an fhuaim seo amach trí bhéal oscailte agus é ag dúnadh, agus is féidir í a chloisteáil suas le 3 km (1.9 mi) ar shiúl. Ligeann siad búir astu cúpla uair i ndiaidh a chéile agus freagraíonn tíogair eile ar an bhealach chéanna. Ligeann siad búir astu le linn cúplála fosta agus úsáidfidh máthair búir chun glaoch ar a coileáin. Nuair a bhíonn teannas orthu, ligeann tíogair sian astu, fuaim atá cosúil le búir ach atá níos boige agus a dhéantar nuair atá an béal dúnta go páirteach ar a laghad. Is féidir an sian seo a chloisteáil suas le 400 m (1,300 tr) ar shiúl.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 258–261.&lt;/ref&gt; Le linn teagmhálacha ionsaitheacha, cloistear [[drantán]], [[Drannadh|drannach]] agus siosadh.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 261.&lt;/ref&gt; Scaoiltear &quot;búir chasachtach&quot; nó &quot;drannadh casachtach&quot; amach trí bhéal oscailte agus fiacla nochtaithe.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; I gcúinsí níos cairdiúla, déanann tíogair ''[[prusten]]'', fuaim shéimh shrannach ísealmhinicíochta atá cosúil le [[crónán]] na gcat beag.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Peters, G. &amp; Tonkin-Leyhausen, B. A.|date=1999|title=Evolution of acoustic communication signals of mammals: Friendly close-range vocalizations in Felidae (Carnivora)|journal=Journal of Mammalian Evolution|volume=6|issue=2|doi=10.1023/A:1020620121416|pages=129–159|location=|publisher=S2CID 25252052}}&lt;/ref&gt; Déanann máithreacha cumarsáid lena gcoileáin trí ghnúsacht, agus freagraíonn na coileáin le [[meamhlach]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 257–258.&lt;/ref&gt; Nuair a bhaintear geit astu, déanann siad fuaim ghearr cosúil le &quot;bhuf&quot;. Déanann siad fuaim &quot;pok&quot; mar a bheadh fia ann, ar chúiseanna nach bhfuil soiléir; is minice a chloistear í ag conablaigh chreiche, áfach.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 256–258.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 62.&lt;/ref&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Íomhá:Panthera_tigris_altaica_28_-_Buffalo_Zoo_(1).jpg|alt=Image of tiger barring teeth|Tíogar Amúrach ag nochtadh a chuid fiacla mar chomhartha ionsaitheachta
Íomhá:Sumatran_tiger_(Panthera_tigris_sumatrae)_vocalising.webm|alt=Video of tiger roaring at a zoo|[[Tíogar Sumatrach]] i ngéibheann ag búireadh
Íomhá:439280_schots_angry-tiger.wav|Tíogar i gcás ag drantú agus ag drannadh
&lt;/gallery&gt;

=== Seilg agus aiste bia ===
[[Íomhá:RANTHAMBORE_TIGER_RESERVE.jpg|alt=Tiger attacking a sambar deer from behind, pulling on its back|mion|Tíogar Bheangál ag ionsaí [[fia sambar]] in [[Anaclann Tíogair Ranthambore]]]]
Is [[feoiliteoir]] agus [[forchreachadóir]] é an tíogar. Glactar leis gurb iad [[Líonmhaireacht (éiceolaíocht)|líonmhaireacht]] agus meáchan coirp na speiceas creiche is príomhchritéir do rogha creiche an tíogair, laistigh agus lasmuigh de thearmainn chosanta mar aon.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=What drives prey selection? Assessment of Tiger ( Panthera tigris ) food habits across the Terai-Arc Landscape, India|url=https://academic.oup.com/jmammal/article/104/6/1302/7241439|journal=Journal of Mammalogy|date=2023|issn=0022-2372|pages=1302–1316|volume=104|issue=6|doi=10.1093/jmammal/gyad069|language=en|author=Biswas, S.; Kumar, S.; Bandhopadhyay, M.; Patel, S. K.; Lyngdoh, S.; Pandav, B. &amp; Mondol, S.}}&lt;/ref&gt; Beathaítear iad ar [[Crúbach|chrúbaigh]] mór- agus meán-mhéideacha cosúil le [[fia sambar]], [[vaipítí Manchúrach]], [[fia eanaigh]], [[gár]] agus [[torc allta]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Prey preferences of the tiger Panthera tigris|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|journal=Journal of Zoology|date=2012|issn=0952-8369|pages=221–231|volume=286|issue=3|doi=10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|language=en|author=Hayward, M. W.; Jędrzejewski, W. &amp; Jędrzejewska, B.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The effects of prey depletion on dietary niches of sympatric apex predators in Southeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12461|journal=Integrative Zoology|date=2021|issn=1749-4877|pages=19–32|volume=16|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12461|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N.; Intanajitjuy, P.; Inrueang, P. &amp; Prempree, K.|pmid=32627329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Prey selection by the Indian tiger (Panthera tigris tigris) outside protected areas in Indias Western Ghats: implications for conservation|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352249622000507|journal=Food Webs|date=2023|pages=e00268|volume=34|doi=10.1016/j.fooweb.2022.e00268|language=en|author=Variar, A. S.; Anoop, N. R.; Komire, S.; Vinayan, P. A.; Sujin, N. S.; Raj, A. &amp; Prasadan, P. K.}}&lt;/ref&gt; Is creachadóir faille é i leith speicis níos lú cosúil le [[Moncaí|moncaithe]], [[Péacóg|péacóga]] agus éin thalamh-bhunaithe eile, [[Torcán craobhach|torcáin chraobhaigh]] agus éisc.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Tá corrthaifid ar ionsaithe ar [[Eilifint Áiseach|eilifíntí Áiseacha]] agus [[Srónbheannach Indiach|srónbheannaigh Indiacha]] fosta.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Tiger ecology and conservation in the Indian subcontinent|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=100|issue=2 &amp; 3|pages=169–189|url=https://repository.ias.ac.in/89489/1/50p.pdf|author=Karanth, K. U.|date=2003}}&lt;/ref&gt; Níos minice a chreachann tíogair a n-óga atá níos leochailí, áfach.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Estimation of tiger densities in India using photographic captures and recaptures|journal=Ecology|volume=79|issue=8|pages=2852–2862|doi=10.1890/0012-9658(1998)079[2852:EOTDII]2.0.CO;2|jstor=176521|url=http://erepo.usiu.ac.ke/bitstream/handle/11732/758/Estimation%20of%20tiger%20densities%20in%20India%20using%20photographic%20captures%20and%20recaptures.pdf?sequence=4&amp;isAllowed=y|author=Karanth, K. U. &amp; Nichols, J. D.|date=1998|accessdate=16 Nollaig 2021}}&lt;/ref&gt; Beathaíonn siad ar bheostoc agus ar mhadraí i ngar do lonnaíochta in amanna.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Caitheann tíogair fásra, torthaí agus mianraí ó am go chéile ar mhaithe le snáithín cothaithe agus forlíonadh.&lt;ref name=&quot;Perry&quot;&gt;{{cite book|author=Perry, R.|title=The World of the Tiger|publisher=Cassell. ASIN B0007DU2IU|pages=133–134|date=1965|location=Londain}}&lt;/ref&gt;

Foghlaimíonn tíogair an dóigh le bheith ag creachadh dá máithreacha, ach is féidir gur cumas inbheirthe atá sa chreachadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hunting performance of captive-born South China tigers (Panthera tigris amoyensis) on free-ranging prey and implications for their reintroduction|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320715300987|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=57–64|volume=192|doi=10.1016/j.biocon.2015.09.007|language=en|author=Fàbregas, M. C.; Fosgate, G. T. &amp; Koehler, G. M.}}&lt;/ref&gt; Maraíonn siad go seachtainiúil go tipiciúil ag brath ar mhéid na gcreach ach caithfidh máithreacha amhail a dhéanamh níos minice.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Seilgeann teaghlaigh le chéile nuair a bhíonn na coileáin sean go leor. &lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 63.&lt;/ref&gt; Baineann siad úsáid as cumas a radhairc agus n-éisteachta chun creach a chuardach.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 284–285.&lt;/ref&gt; Fanfaidh tíogar ag poll uisce go dtí go dtagann creach thart, go háirithe ar laethanta samhraidh teo.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 288.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 120.&lt;/ref&gt; Is creachadóir luíocháin é agus cromann sé lena cheann go híseal, á cheilt san fhásra, nuair a théann sé i dtreo creiche. Malartaíonn sé idir bhogadh ar aghaidh agus fhanacht socair. Is féidir le tíogar dul ina chodladh agus fanacht san áit chéanna chomh fada le lá agus é ag feitheamh ar chreach sula ndéanann sé ionsaí nuair atá a chuid chreiche gar dó,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 119–120, 122.&lt;/ref&gt; laistigh de 30 m (98 tr) de ghnáth.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Má fheiceann an chreach é roimhe sin, ní théann an cat sa tóir uirthi a thuilleadh.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; Is féidir le tíogar imeacht de ráib ar luas de 56 km/h (35 mph);&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 287.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 23.&lt;/ref&gt; ní reathaí fadraon é an tíogar agus géillfidh sé má sháraíonn a chreach thar achar áirithe é.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;
[[Íomhá:Tiger's_killing_wild_boar.jpg|alt=Two tigers attacking a boar|deas|mion|Dhá thíogar Bheangál ag ionsaí [[torc allta]] in [[Anaclann Tíogair Kanha]]]]
Ionsaíonn an tíogar ó chúl nó leis na taobhanna agus déanann sé iarracht a íobartach a chur dá chothrom. Faigheann sé greim ar a chreach lena ghéaga tosaigh, ag lúbadh agus ag casadh le linn na streachailte chun é a tharraingt síos chuig an talamh. Beireann an tíogar [[Greim scornaigh|greim ar scornach]] a íobartaigh go dtí go [[Tachtadh|dtachtar]] chun báis é.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 121.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 295.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 24.&lt;/ref&gt; Tá fórsa greime meánach ag barr na starrfhiacla de 1234.3 [[niútan]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Canine morphology in the larger Felidae: implications for feeding ecology|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=2007|pages=573–592|volume=91|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|language=en|author=Christiansen, P.}}&lt;/ref&gt; Is féidir leis an tíogair adharca, beanna, starrfhiacla agus crúba a sheachaint le greim scornaí.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 295–296.&lt;/ref&gt; Is marfóirí solúbtha iad tíogair ar féidir úsáid a bhaint as modhanna maraithe eile amhail scornacha a stróiceadh nó muiníl a bhriseadh. Fágtar creach mhór faoi mhíchumas de bharr greim ar chúl na speire a ghearrann an teannán. Is féidir buille ó na lapa móra [[Buabhall uisce|buabhaill uisce]] a stiúdadh nó fiú a mblaoscanna an a bhriseadh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 126.&lt;/ref&gt; Maraíonn siad creach bheag le greim de dhroim an mhuiníl nó an chinn.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 289.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Meastar [[ráta ratha]] tíogar seilge a bheith chomh híseal le 5% nó chomh hard le 50%. Gortaíonn nó maraíonn creach mhór nó chontúirteach cosúil le gáir, buabhaill agus toirc iad ó am go chéile.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Bogann tíogair a gcreach go háit phríobháideach a bhfuil fásra thart uirthi nach bhfuil níos faide ná 183 m (600 tr) uathu go tipiciúil ach tá taifid de thíogair a bhog a gcreach chomh fada le 549 m (1,801 tr). Tá siad chomh láidir sin gur féidir leo conablach buabhaill uisce a tharraingt ar feadh achair fhada. Tógann siad sos ar feadh tamaill sula n-itheann siad agus is féidir leo oiread agus 50 kg (110 lb) feola a ithe in aon sheisiún amháin ach beathaíonn siad ar chonablach amháin ar feadh cúpla lá, gan ach corrphíosa a fhágáil do bhailitheoirí.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 297–300.&lt;/ref&gt;

=== Iomaitheoirí ===
[[Íomhá:Tigerdholes.jpg|alt=Painting of dhole pack attacking a tiger|mion|Léaráid ón bhliain 1807 de [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]] ag ionsaí tíogair]]
I gcuid mhór dá raon dáilte, roinneann tíogair a ngnáthóg le liopaird agus le [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]]. De ghnáth, bíonn an lámh in uachtar acu ar an dá chreachadóir sin, cé go mbraitheann sé, i gcás an mhadra fhiáin Áisigh, ar mhéid an phaca. Tá taifid ann d'idirghníomhaíochtaí éagsúla idir an trí chreachadóir seo amhail tóraíocht, [[Cleipteasheadánachas|goideadh creiche]] agus marú díreach.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Topcats and underdogs: intraguild interactions among three apex carnivores across Asia's forestscapes|journal=Biological Reviews|volume=98|issue=6|pages=2114–2135|doi=10.1111/brv.12998|pmid=37449566|s2cid=259903849|author=Srivathsa, A.; Ramachandran, V.; Saravanan, P.; Sureshbabu, A.; Ganguly, D. &amp; Ramakrishnan, U.|date=2023}}&lt;/ref&gt; Is féidir le pacaí móra an mhadra fhiáin Áisigh tíogair a mharú.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 136.&lt;/ref&gt; Maireann tíogair liopaird agus madraí fiáine Áiseacha taobh le chéile mar seilgeann siad creach atá ar mhéideanna difriúla.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Behavioural correlates of predation by tiger ( Panthera tigris ), leopard ( Panthera pardus ) and dhole ( Cuon alpinus ) in Nagarahole, India|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|journal=Journal of Zoology|date=2000|issn=0952-8369|pages=255–265|volume=250|issue=2|doi=10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|language=en|author=Karanth, K. U. &amp; Sunquist, M. E.}}&lt;/ref&gt; Fuarthas amach gurbh é 91.5 kg (202 lb) meánmheáchan na gcreach a mharaigh tíogair i [[Páirc Náisiúnta Nagarhole|bPáirc Náisiúnta Nagarhole]], i gcomparáid le 37.6 kg (83 lb) i gcás liopard agus 43.4 kg (96 lb) i gcás madraí fiáine Áiseacha.&lt;ref name=&quot;KaranthSunquist1995&quot;&gt;{{cite journal|author1=Karanth, K. U.|author2=Sunquist, M. E.|name-list-style=amp|title=Prey selection by tiger, leopard and dhole in tropical forests|jstor=5647|doi=10.2307/5647|journal=Journal of Animal Ecology|volume=64|issue=4|pages=439–450|bibcode=1995JAnEc..64..439K|author=Karanth, K. U. &amp; Sunquist, M. E.|date=1995}}&lt;/ref&gt; Nuair a tháinig laghdú ar líon na gcreach i [[Páirc Náisiúnta Kui Buri|bPáirc Náisiúnta Kui Buri]], lean tíogair orthu ag marú na gcreach ba mhó leo agus dhírigh liopaird agus madraí fiáine Áiseacha a n-ídiú ar chreacha beaga.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

Is féidir le liopaird agus madraí fiáine Áiseacha araon a bheith ina gcónaí go rathúil i ngnáthóga tíogair fad a bhíonn a ndóthain bia agus clúdach fásra ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Do tigers displace leopards? If so, why?|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s11284-010-0723-1|journal=Ecological Research|date=2010|issn=0912-3814|pages=875–881|volume=25|issue=4|doi=10.1007/s11284-010-0723-1|language=en|author=Odden, M.; Wegge, P. &amp; Fredriksen, T.}}&lt;/ref&gt; Seachas sin, Is lú a nochtann an dá speiceas sin in áiteanna a mbíonn iliomad tíogar ann. Ba é téarnamh pobail na dtíogar i [[Páirc Náisiúnta Rajaji|bPáirc Náisiúnta Rajaji]] sna 2000idí is cúis le laghdú dlús pobail liopaird.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Responses of leopard Panthera pardus to the recovery of a tiger Panthera tigris population: Response of leopard to recovery of tiger|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|journal=Journal of Applied Ecology|date=2011|pages=806–814|volume=48|issue=3|doi=10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|language=en|author=Harihar, A.; Pandav, B. &amp; Goyal, S. P.}}&lt;/ref&gt; A mhacasamhail a chonacthas in dhá áiteanna eile i lár na hIndia, áit a raibh tionachar diúltach ar mhéid phacaí madraí fiáine Áiseacha ag dlús pobail tíogair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dhole pack size variation: Assessing the effect of Prey availability and Apex predator|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ece3.7380|journal=Ecology and Evolution|date=2021|issn=2045-7758|pmc=8093734|pmid=33976847|pages=4774–4785|volume=11|issue=9|doi=10.1002/ece3.7380|language=en|author=Habib, B.; Nigam P.; Ghaskadbi P. &amp; Bhandari A.}}&lt;/ref&gt; Bhí baint ag rochtain ar chreacha agus easpa tíogair le dáileadh na liopard agus na madraí fiáine Áiseacha in Kui Buri.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tigers, leopards, and dholes in a half-empty forest: Assessing species interactions in a guild of threatened carnivores|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320712005149|journal=Biological Conservation|date=2013|pages=68–78|volume=163|doi=10.1016/j.biocon.2012.12.016|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N. &amp; Chutipong, W.}}&lt;/ref&gt; I [[Páirc Náisiúnta Jigme Dorji|bPáirc Náisiúnta Jigme Dorji]], chonacthas gur chuir tíogair fúthu i gcodanna doimhne na bhforaoisí fad a bhí na creachadóirí beaga brúite amach ar a n-imill.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The ecological benefit of tigers (Panthera tigris) to farmers in reducing crop and livestock losses in the eastern Himalayas: Implications for conservation of large apex predators|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314337|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=119–125|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.015|language=en|author=Thinley, P.; Rajaratnam, R.; Lassoie, J. P.; Morreale, S. J.; Curtis, P. D.; Vernes, K.; Leki Leki; Phuntsho, S.; Dorji, T. &amp; Dorji, P.}}&lt;/ref&gt;

=== Atáirgeadh agus saolré ===
[[Íomhá:Tigeress_with_cubs_in_Kanha_Tiger_reserve.jpg|alt=Tiger with cubs|mion|Clann tíogair Bheangál in Anaclann Tíogair Kanha]]
[[Cúpláil|Cúplálann]] an tíogar le linn na bliana ar fad go ginearálta agus idir mhí na Samhna agus mí Aibreáin ach go háirithe. Bíonn tíogair bhaineanna in éastras ar feadh thrí go sé lá san am deighilte de réir eatramh trí go naoi seachtaine.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Cúplálann fireannaigh chónaitheacha leis na baineannaigh ar fad laistigh dá raon baile a léiríonn a ngabhálacht dó trí bhúireadh agus trí mharcáil.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 42&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 145.&lt;/ref&gt; Mealltar fireannaigh neamhchónaitheacha níos óige fosta, rud a chothaíonn troideanna ina díbríonn an fireannach cónaitheach an forghabhálaí.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Breeding behaviour of the tiger Panthera tigris in Rajasthan|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|journal=International Zoo Yearbook|date=1967|issn=0074-9664|pages=133–147|volume=7|issue=1|doi=10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|language=en|author=Sankhala, K. S.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Bíonn an fireannach cúramach i dtaobh an bhaineannaigh go dtí go gcuireann sí a gabhálacht cúplála dó trí í féin a chur i [[lordóis]] lena heireaball ar leataobh. Maireann an [[Cúpláil|chúpláil]] níos lú ná 20 soicind de ghnáth nuair a bheireann an fireannach greim ar bhaic mhuiníl an bhaineannaigh. Nuair a chríochnaíonn siad, tarraingíonn an fireannach siar go gasta mar is féidir go gcasfadh an baineannach agus buille a thabhairt dó.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Féadfaidh péirí tíogar fanacht le chéile suas go ceithre lá agus cúplálfaidh siad scata uaireanta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 148.&lt;/ref&gt; Maireann an [[tréimhse iompair]] thart ar nó thar thrí mhí.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Beireann tíogar baineann in áit scoite, pé acu fásra dlúth, in uaibh nó faoi fhothain chloiche atá ann.&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 45.&lt;/ref&gt; Bíonn líon an áil chomh hard le seacht gcoileán ach is gnáiche dhá nó trí choileán.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Meánn coileáin nua-bheirthe 785–1,610 g (27.7–56.8 oz) agus tá siad dall agus neamhfhorbartha ([[Seanórthúileacht agus altramacht|altramach]]).&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Líonn agus glanann an mháthair a coileáin, diúlann sí iad agus cosaíonn sí iad go fíochmhar ar aon bhagairtí féideartha.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; Osclaíonn coileáin a súile agus iad trí lá go ceithre lá dhéag d'aois agus éiríonn a radharc soiléir tar éis cúpla seachtain eile.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Is féidir leo an láthair phluaise tar éis dhá mhí agus tosaíonn siad ag ithe feola thart ar an am chéanna.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 50–51.&lt;/ref&gt; Ní fhágann an mháthair ina n-aonar iad ach amháin agus í ag seilg agus fiú leis sin, ní théann sí i bhfad.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 50.&lt;/ref&gt; Má cheapann sí nach bhfuil áit sábhailte a thuilleadh, bogann sí a coileáin go ceantar nua, á n-iompar coileán ar choileán le greim ar bhaic a muiníl lena béal.&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 51.&lt;/ref&gt; D'uasmhéadaigh tíogar baineann amháin i dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin an t-am a chaith sí lena coileán trí laghdú a dhéanamh ar mhéid a raoin bhaile, creach níos mó a mharú agus filleadh níos tapúla ar an phluais ná mar a dhéanfadh sí gan choileáin; nuair a thosaigh na coileáin ag ithe feola, thug sí chun na láithreacha maraithe iad, rud a d'optamaigh a gcosaint agus a rochtain ar bhia.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=How does a tigress balance the opposing constraints of raising cubs?|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-019-00466-x|journal=Mammal Research|date=2020|issn=2199-2401|pages=245–253|volume=65|issue=2|doi=10.1007/s13364-019-00466-x|language=en|author=Petrunenko, Y. K.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. S.; Mukhacheva, A. S.; Rybin, N. N. &amp; Miquelle, D. G.}}&lt;/ref&gt; Sa tearmann chéanna, fuair coileán amháin de 21 choileán thar 8 mbliana monatóireachta agus níor athraigh an bhásmhaireacht pé acu óga fireanna nó baineanna a bhí ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mortality of Amur tigers: The more things change, the more they stay the same|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12147|journal=Integrative Zoology|date=2015-07|issn=1749-4877|pages=344–353|volume=10|issue=4|doi=10.1111/1749-4877.12147|language=en|author=Hugh S. Robinson, John M. Goodrich, Dale G. Miquelle, Clayton S. Miller, Ivan V. Seryodkin|pmid=26096683}}&lt;/ref&gt; Léirigh monatóireacht tíogair in [[Anaclann Tíogair Ranthambore]] ráta marthanais thart ar 85% don 74 choileán fhireanna agus bhaineanna, mhéadaigh an ráta marthanais go 97% d'fhireannaigh agus do bhaineannaigh aon go dhá bhliain d'aois.&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a small, isolated tiger (Panthera tigris tigris) population in a semi-arid region of western India|url=https://bmczool.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40850-017-0025-y|journal=BMC Zoology|date=2017|issn=2056-3132|volume=2|issue=1|doi=10.1186/s40850-017-0025-y|language=en|author=Sadhu, A.; Jayam, P. P. C.; Qureshi, Q.; Shekhawat, R. S.; Sharma, S. &amp; Jhala, Y. V.}}&lt;/ref&gt; Cúiseanna básmhaireachta ab ea iad creachadóirí, tuillte, tinte, bás na máthar agus loit bháis.&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 51.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Temporal Variation in Tiger ( Panthera tigris ) Populations and its Implications for Monitoring|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/07-MAMM-A-415.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2009|issn=0022-2372|pages=472–478|volume=90|issue=2|doi=10.1644/07-MAMM-A-415.1|language=en|author=Barlow, A. C. D.; McDougal, C.; Smith, J. L. D.; Gurung, B.; Bhatta, S. R.; Kumal, S.; Mahato, B. &amp; Taman, D. B.|bibcode=2009JMamm..90..472B}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt;[[Íomhá:Panthera_tigris_altaica_13_-_Buffalo_Zoo.jpg|alt=Tigress with cub in snow|mion|Tíogar Amúrach baineann lena coileán i [[Zú Buffalo]]]]
Tá na coileáin in ann a máthair a leanúint tar éis thart ar dhá mhí. Téann siad i bhfolach san fhásra nuair a sheilgeann sí fós. Cruthaíonn na hóga ceangail le chéile trí shúgradh troda agus cleachtadh stalcaireachta. Forbraíonn ordlathas laistigh den ál agus is é an coileán is mó, fireann de ghnáth, a mbíonn an smacht aige agus a itheann a sháith ag conablach ar dtús.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 61, 66–67.&lt;/ref&gt; Thart ar aois a ndá mhí a scoitheann na coileáin den chíoch agus a bhíonn níos mó saoirse acu a dtimpeallacht a imscrúdú. Idir ocht agus deich mí, tionlacann siad a máthair san fhiach.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt; Is féidir le coileáin creach a mharú chomh luath le 11 mhí agus a neamhspleáchas a bhaint amach mar óga idir 18 agus 24 mhí d'aois; baineann fireannaigh a neamhspleáchas amach níos luaithe ná baineannaigh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 270, 276.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt; Thosaigh tíogair a raibh coiléir raidió orthu in Chitwan ag fágáil a n-áiteanna breithe ag 19 mí d'aois.&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt; Baineann baineannaigh óga a [[lánfhástacht ghnéasach]] amach faoi thrí go ceithre bliana d'aois ach na fireannaigh faoi cheithre go cúig bliana d'aois.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá [[fad glúine]] an tíogair thart ar 7–10 mbliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Generation length for mammals|url=http://natureconservation.pensoft.net/articles.php?id=1343|journal=Nature Conservation|date=2013|issn=1314-3301|pages=89–94|volume=5|doi=10.3897/natureconservation.5.5734|author=Pacifici, M.; Santini, L.; Di Marco, M.; Baisero, D.; Francucci, L.; Grottolo Marasini, G.; Visconti, P. &amp; Rondinini, C.|bibcode=2013NaCon...5...89P}}&lt;/ref&gt; Maireann tíogair Bheangál fhiáine idir 12–15 bliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Survival strategy–Temporal segregation of different age and sex classes of a Bengal tiger (Panthera tigris tigris Linnaeus) population in Pench Tiger Reserve, Madhya Pradesh India|url=https://jad.lu.ac.ir/article-1-314-en.html|journal=Journal of Animal Diversity|date=2023|issn=1026-2288|pages=43–54|volume=5|issue=3|doi=10.61186/JAD.2023.5.3.5|language=en|author=Majumdar, A.}}&lt;/ref&gt; Thug sonraí an [[Leabhar graí|Leabhar Graí]] Tíogar Idirnáisiúnta 1938–2018 le fios gur mhair tíogair ghafa suas le 19 mbliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sex‐specific actuarial and reproductive senescence in zoo‐housed tiger ( Panthera tigris ): The importance of sub‐species for conservation|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/zoo.21610|journal=Zoo Biology|date=2021-07|issn=0733-3188|pages=320–329|volume=40|issue=4|doi=10.1002/zoo.21610|language=en|author=Tidière, M.; Müller, P.; Sliwa, A.; Siberchicot, A. &amp; Douay, G.|pmid=33861886}}&lt;/ref&gt;

Níl ról ag an athair i dtógáil a áil ach buaileann sé leo agus déanann sé caidreamh leo. Tugann an fireannach cónaitheach cuairt ar na teaghlaigh bhaineannach-coileán laistigh dá raon baile. Buaileann siad le chéile agus roinneann siad conablaigh fiú.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 59, 89.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 55–56.&lt;/ref&gt; Taifeadadh fireannach amháin a thug aire do choileáin dá bhfuair a máthair bás.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|teideal=India male tiger plays doting dad to orphaned cubs|údar=Pandey, G.|dáta=2011|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=14 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408231242/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|archivedate=8 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt; Cosaíonn an fireannach na baineannaigh agus na coileáin ar fhireannaigh eile agus é ag cosaint a raoin bhaile.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 59.&lt;/ref&gt; Nuair a ghlacann fireannach nua seilbh ar raon baile, bíonn coileáin spleácha i mbaol an [[Naímharú|naímharaithe]] agus an fireannach ag iarraidh a óga féin a ghineadh leis na baineannaigh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 66.&lt;/ref&gt; Nocht staidéar seacht mbliana i bPáirc Náisiúnta Chitwan gur mharaigh fireannaigh nua a chloígh raonta baile 12 de 56 choileán agus óga a raibh taifead orthu.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;

=== Sláinte agus galair ===
Tá taifid ann de thíogair mar óstaigh sheadáin éagsúla amhail péisteanna ribíneacha cosúil le ''[[Diphyllobothrium]] erinacei'', ''[[Taenia pisiformis]]'' san India agus speicis ''[[Toxocara]]'' san India agus speicis ''[[Physaloptera]] preputialis'', ''[[Dirofilaria]] ursi'' agus ''Uiteinarta'' sa tSibéir.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá sé ar eolas go mbíonn [[conslaod]] le fáil i dtíogair Amúracha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Canine Distemper Virus: an Emerging Disease in Wild Endangered Amur Tigers ( Panthera tigris altaica )|url=https://journals.asm.org/doi/10.1128/mBio.00410-13|journal=mBio|date=2013|issn=2161-2129|pmc=3747579|pmid=23943758|volume=4|issue=4|doi=10.1128/mBio.00410-13|language=en|author=Seimon, T. A.; Miquelle, D. G.; Chang, T. Y.; Newton, A. L.; Korotkova, I.; Ivanchuk, G.; Lyubchenko, E.; Tupikov, A.; Slabe, E. &amp; McAloose, D.}}&lt;/ref&gt; Ionfhabhtú morbillivíris is é is dóichí a bheith mar chúis báis tíogair bhaininn i gCianoirthear na Rúise a raibh tástáil dhearfach ar an [[Painleocaipéine fhéilíneach|phainleocaipéine fhéilíneach]] agus an [[Coróinvíreas féilíneach|choróinvíreas fhéilíneach]] aici.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Morbillivirus Infection in a Wild Siberian Tiger in the Russian Far East|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/46/4/1252/121390/Morbillivirus-Infection-in-a-Wild-Siberian-Tiger|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2010|issn=0090-3558|pages=1252–1256|volume=46|issue=4|doi=10.7589/0090-3558-46.4.1252|language=en|author=Quigley, K. S.; Evermann, J. F.; Leathers, C. W.; Armstrong, D. L.; Goodrich, J.; Duncan, N. M. &amp; Miquelle, D. G.}}&lt;/ref&gt; Léirigh samplaí fola ó 11 thíogar fhásta sa Neipeal [[antasubstaintí]] le haghaidh [[Conpharvaivíreas|conpharvaivíris]]-2, [[Heirpéasvíreas féilíneach|heirpéasvíris fhéilínigh]], córóinvíris féilínigh, [[Leiptispioróis|leiptispioróise]] agus ''[[Toxoplasma gondii]]''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Serologic Survey of Selected Pathogens in Free-Ranging Bengal Tigers (Panthera tigris tigris) in Nepal|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/57/2/393/451344/Serologic-Survey-of-Selected-Pathogens-in-Free|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2021|issn=0090-3558|volume=57|issue=2|doi=10.7589/JWD-D-20-00046|author=McCauley, D.; Stout, V.; Gairhe, K. P.; Sadaula, A.; Dubovi, E.; Subedi, S. &amp; Kaufman, G. E.}}&lt;/ref&gt;

== Bagairtí ==
Liostaítear an tíogar mar ainmhí [[Speiceas i mbaol|i mbaol]] ar [[Liosta Dearg an AICD]] ón bhliain 1986 agus ceaptar gur laghdaigh pobal domhanda an tíogair go leanúnach ó phobal measta 5,000–8,262 thíogar sna 1990idí déanacha go 3,726–5,578 n-indibhid mheasta sa bhliain 2022.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; I rith na mblianta 2001–2020, ísligh tírdhreacha ar a chónaíonn tíogair ó 1,025,488 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (395,943 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) go 911,901 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (352,087 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:24&quot; /&gt; [[Scriosadh gnáthóige]], [[ilroinnt gnáthóige]] agus [[póitseáil]] ar son fhionnaidh agus chodanna coirp is ea iad na bagairtí mhóra a chur le laghdú na bpobal tíogar i ngach tír dá raon.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Tá láithreacha cosanta i lár na hIndia scartha go mór ó chéile mar gheall ar infreastruchtúr líneach cosúil le bóithre, iarnróid, [[Líne tharchuir|línte tharchuir]], cainéil [[Uisciú|uiscithe]] agus gníomhaíochtaí [[Mianadóireacht|miandóireachta]] ina ndúiche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Synthesizing habitat connectivity analyses of a globally important human‐dominated tiger‐conservation landscape|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/cobi.13909|journal=Conservation Biology|date=2022|issn=0888-8892|pmc=9545158|pmid=35288989|volume=36|issue=4|doi=10.1111/cobi.13909|language=en|author=Schoen, J. M.; Neelakantan, A.; Cushman, S. A.; Dutta, T.; Habib, B.; Jhala, Y. V.; Mondal, I.; Ramakrishnan, U.; Reddy, P. A.; Saini, S. &amp; Sharma, S.|bibcode=2022ConBi..36E3909S}}&lt;/ref&gt; I [[Réigiún Tanintharyi]] na Malaeisia deise, bagraíonn [[dífhoraoisiú]] chomh maith le gníomhaíochtaí mianadóireachta agus brú seilge ard an pobal tíogair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Surveys in southern Myanmar indicate global importance for tigers and biodiversity|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001393/type/journal_article|journal=Oryx|date=2017|issn=0030-6053|pages=13–13|volume=51|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001393|language=en|author=Aung, S. S.; Shwe, N. M.; Frechette, J.; Grindley, M. &amp; Connette, G.|bibcode=2017Oryx...51...13A}}&lt;/ref&gt; Tá naoi gcinn den 15 thearmann chosanta a bhfuil tíogair iontu iargúlta agus scartha ó chéile sa Téalainn, fíric a fhágann go bhfuil dóchúlacht scaipthe íseal idir eadarthu; níl tíogair le fáil i gceithre acu seo ó thart ar an bhliain 2013.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Habitat connectivity for endangered Indochinese tigers in Thailand|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989421002687|journal=Global Ecology and Conservation|date=2021|pages=e01718|volume=29|doi=10.1016/j.gecco.2021.e01718|language=en|author=Suttidate, N.; Steinmetz, R.; Lynam, A. J.; Sukmasuang, R.; Ngoprasert, D.; Chutipong, W.; Bateman, B. L.; Jenks, K. E.; Baker-Whatton, M.; Kitamura, S. &amp; Ziółkowska, E.|bibcode=2021GEcoC..2901718S}}&lt;/ref&gt; Glanadh 8,315.7 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (3,210.7 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) de ghnáthóg thíogair idir 1988–2012, an chuid is mó de ar mhaithe le plandálacha tionsclaíocha, sa Mhalaeisia leithinse.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Expansion of Industrial Plantations Continues to Threaten Malayan Tiger Habitat|url=https://www.mdpi.com/2072-4292/9/7/747|journal=Remote Sensing|date=2017|issn=2072-4292|pages=747|volume=9|issue=7|doi=10.3390/rs9070747|language=en|author=Shevade, V. S.; Potapov, P. V.; Harris, N. L. &amp; Loboda, T. V.|bibcode=2017RemS....9..747S}}&lt;/ref&gt; Chuir faighte seilbhe talún ar an mhórchóir de thart ar 23,000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (8,900 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ar mhaithe le [[talmhaíocht]] thráchtála agus baint adhmad sa Chambóid go mór le hilroinnt gnáthóige féidearthaí tíogair sna hOirmhachairí ach go háirithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Future governance options for large-scale land acquisition in Cambodia: Impacts on tree cover and tiger landscapes|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1462901118306300|journal=Environmental Science &amp; Policy|date=2019|pages=9–19|volume=94|doi=10.1016/j.envsci.2018.12.031|language=en|author=Debonne, N.; van Vliet, J. &amp; Verburg, P.|bibcode=2019ESPol..94....9D}}&lt;/ref&gt; Is bagairt é an [[Ísliú ionphóraithe|t-ísliú ionphóraithe]] mar aon le scriosadh gnáthóige, easpa acmhainní creiche agus póitseáil do phobal tíogair beag iargúlta i [[Sléibhte Changbai]] feadh na teorann Síne–Rúise.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Addressing the impact of canine distemper spreading on an isolated tiger population in northeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12712|journal=Integrative Zoology|date=2023|issn=1749-4877|pages=994–1008|volume=18|issue=6|doi=10.1111/1749-4877.12712|language=en|author=Wang, D.; Smith, J. L.; Accatino, F.; Ge, J. &amp; Wang, T.|pmid=36881515}}&lt;/ref&gt; Ba sprioc fheachtas 'fhrith-lotnaide' ar an mhórchóir iad tíogair sa tSín sna 1950idí luatha, áit a raibh gnáthóga cuí scartha ó chéile tar éis dífhoraoisithe agus athlonnaithe daoine a sheilg tíogair agus speicis chreiche mar aon go ceantracha faoin tuath. Cé gur cuireadh cosc ar sheilg tíogair sa bhliain 1977, níor stop laghdú an phobail agus glactar leis gur díothaithe sa [[An tSín-Theas|tSín-Theas]] atá an tíogar ón bhliain 2001.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dramatic decline of wild South China tigers Panthera tigris amoyensis : field survey of priority tiger reserves|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605304000079/type/journal_article|journal=Oryx|date=2004|issn=0030-6053|pages=40–47|volume=38|issue=1|doi=10.1017/S0030605304000079|language=en|author=Tilson, R.; Defu, H.; Muntifering, J. &amp; Nyhus, P. J.|bibcode=2004Oryx...38...40T}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris ssp. amoyensis|url=https://www.iucnredlist.org/species/15965/5334628|date=2008|doi=10.2305/iucn.uk.2008.rlts.t15965a5334628.en|language=en|author=Nyhus, P.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|volume=2008|issue=e.T15965A5334628}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Een_jager_poseert_bij_de_huid_van_een_geschoten_tijger_bij_Kalitapakdoewoer_TMnr_10024166.jpg|alt=Tiger rug displayed on wall behind a man with a gun|mion|Seithe [[Tíogar Iávach|thíogair Iávaigh]], 1915]]
Is iad pobail thíogair na hIndia sprioc na bpóitseálaithe ó na 2990idí agus scriosadh na pobail in dhá thearmann tíogair sna blianta 2005 agus 2009.&lt;ref name=&quot;:27&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Recovery of tigers in India: Critical introspection and potential lessons|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/pan3.10177|journal=People and Nature|date=2021|issn=2575-8314|pages=281–293|volume=3|issue=2|doi=10.1002/pan3.10177|language=en|author=Jhala, Y.; Gopal, R.; Mathur, V.; Ghosh, P.; Negi, H. S.; Narain, S.; Yadav, S. P.; Malik, A.; Garawad, R. &amp; Qureshi, Q.|bibcode=2021PeoNa...3..281J}}&lt;/ref&gt; Braitheadh 630 gníomhaíochtaí sealgairí a d'úsáid súile ribe, sruthlíonta, ardáin sheilge agus madraí seilge i dtearmann foraoise 1000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (390 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) i ndeisceart na Malaeisia idir mhí an Mhárta 2017 agus mí Eanáir 2020.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic pressure on large carnivores and their prey in the highly threatened forests of Tanintharyi, southern Myanmar|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605321001654/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=262–271|volume=57|issue=2|doi=10.1017/S0030605321001654|language=en|author=Shwe, N. M.; Grainger, M.; Ngoprasert, D.; Aung, S. S.; Grindley, M. &amp; Savini, T.}}&lt;/ref&gt; Ceapadh gurbh í [[Páirc Náisiúnta Nam Et-Phou Louey]] an áit thábhachtach dheireanach don tíogar i Laos ach níl taifead de ann ón bhliain 2013 ar a laghad; is cosúil gur íobartach na súile ribe neamhshrianta é an pobal seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Documenting the demise of tiger and leopard, and the status of other carnivores and prey, in Lao PDR's most prized protected area: Nam Et - Phou Louey|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419302392|journal=Global Ecology and Conservation|date=2019|pages=e00766|volume=20|doi=10.1016/j.gecco.2019.e00766|language=en|author=Rasphone, A.; Kéry, M.; Kamler, J. F. &amp; Macdonald, D. W.|bibcode=2019GEcoC..2000766R}}&lt;/ref&gt; Bhain [[Aonad frithphóitseála|aonaid fhrithphóitseála]] i dtírdhreach [[Páirc Náisiúnta Kerinci Seblat|Kerinci Seblat]] Shumatra 362 shúil ribe tíogair agus ghabh siad 91 sheithe tíogair le linn 2005–2016; mhéadaigh rátaí bliantúla póitseála de réir mar a d'ardaigh praghas na seithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Asia's economic growth and its impact on Indonesia's tigers|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314581|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=105–109|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.011|language=en|author=Linkie, M.; Martyr, D.; Harihar, A.; Mardiah, S.; Hodgetts, T.; Risdianto, D.; Subchaan, M. &amp; Macdonald, D.|bibcode=2018BCons.219..105L}}&lt;/ref&gt; Is í an phóitseáil an bhagairt is mó atá roimh an phobal tíogair sa Rúis chianoirthearach, áit a n-éascaíonn bóithre lománaíochta rochtain do phóitseálaithe agus daoine atá ag baint táirgí atá tábhachtach chun go mbeidh speicis chreiche in ann maireachtáil tríd an gheimhreadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic influences on the distribution of a Vulnerable coniferous forest specialist: habitat selection by the Siberian musk deer Moschus moschiferus|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001617/type/journal_article|journal=Oryx|date=2019|issn=0030-6053|pages=174–180|volume=53|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001617|language=en|author=Slaght, J. C.; Milakovsky, B.; Maksimova, D. A.; Zaitsev, V. A.; Seryodkin, I.; Panichev, A. &amp; Miquelle, D.}}&lt;/ref&gt;

Braitheadh codanna coirp 207 dtíogar le linn 21 shuirbhé le linn 1991–2014 in dhá mhargaí fiadhúlra i Maenmar a fhreastalaíonn ar chustaiméirí sa Téalainn agus sa tSín.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trade in tigers and other wild cats in Mong La and Tachilek, Myanmar – A tale of two border towns|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714004121|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=1–7|volume=182|doi=10.1016/j.biocon.2014.10.031|language=en|author=Nijman, V. &amp; Shepherd, C. R.|bibcode=2015BCons.182....1N}}&lt;/ref&gt; Idir 2000–2022, [[Coigistíocht|coigistíodh]] ar a laghad 3,377 dtíogar in 2,205 ghabháil in 28 dtír; 665 thíogar bheo agus 654 indibhid mharbha, 1,313 sheithe iomlána, 16,214 chuid coirp cosúil le cnámha, fiacla, lapaí, crúba, guairí agus 1.1 t (1.1 tonnaí fada; 1.2 tonnaí gearra) feoil a bhí sna gabhálacha; chuimsigh 759 ngabháil san India codanna coirp 893 thíogar; agus bhain 403 ghabháil sa Téalainn le tíogair a phóraíodh i ngéibheann go príomha.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|title=Skin and Bones: Tiger Trafficking Analysis from January 2000 – June 2022|author=Wong, R. &amp; Krishnasamy, K.|date=2022|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC, Southeast Asia Regional Office|access-date=1 Márta 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240117215040/https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|archive-date=17 Eanáir 2024}}&lt;/ref&gt; Chuimsigh gabhálacha le linn Eanáir 2020 agus Meitheamh 2025 573 thíogar i measc 765 eachtra gabhála, ina measc sin 313 thíogar san India agus 127 dtíogar san Indinéis.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|title=Beyond Skin and Bones: A 25-Year Analysis of Tiger Seizures from 2000 to June 2025. (Tuairisc)|author=Wong, R. &amp; Krishnasamy, K.|date=2025|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC|access-date=11 Feabhra 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260317011016/https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|archive-date=17 Márta 2026}}&lt;/ref&gt;

Fuair gabhálacha sa Neipeal idir Eanáir 2011 agus Nollaig 2015 585 chuid coirp tíogair agus dhá chonablach iomlána in 19 gceantar.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trends, patterns, and networks of illicit wildlife trade in Nepal: A national synthesis|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.247|journal=Conservation Science and Practice|date=2020|issn=2578-4854|volume=2|issue=9|doi=10.1111/csp2.247|language=en|author=Paudel, P. K.; Acharya, K. P.; Baral, H. S.; Heinen, J. T. &amp; Jnawali, S. R.|bibcode=2020ConSP...2E.247P}}&lt;/ref&gt; Léiríonn sonraí gabhála ón India gurb iad seithí na dtíogar ar an chuid coirp is mó trádála, á leanúint ag crúba, cnámha agus fiacla le linn 2001–2021; chuaigh na bealaí gáinneála trí na stáit Maharashtra, Karnataka, Tamil Nadu agus Assam.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The tide of tiger poaching in India is rising! An investigation of the intertwined facts with a focus on conservation|url=https://link.springer.com/10.1007/s10708-022-10633-4|journal=GeoJournal|date=2022|issn=1572-9893|pmc=9005341|pmid=35431409|pages=753–766|volume=88|issue=1|doi=10.1007/s10708-022-10633-4|language=en|author=Nittu, G.; Shameer, T. T.; Nishanthini, N. K. &amp; Sanil, R.|bibcode=2023GeoJo..88..753N}}&lt;/ref&gt; Coigistíodh 292 chuid tíogair mhídhleathacha ag poirt iontrála SAM ó bhagáiste pearsanta, aerlasta agus phost idir 2003 agus 2012.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Patterns of illegal and legal tiger parts entering the United States over a decade (2003–2012)|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.622|journal=Conservation Science and Practice|date=2022|issn=2578-4854|volume=4|issue=3|doi=10.1111/csp2.622|language=en|author=Khanwilkar, S.; Sosnowski, M. &amp; Guynup, S.|bibcode=2022ConSP...4E.622K}}&lt;/ref&gt;

Tá tóir mhór ar chodanna tíogair le haghaidh an [[Leigheas traidisiúnta Síneach|leighis thraidisiúnta Shínigh]] ar bhagairt ollmhór do phobail na dtíogar atá ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Van Uhm, D. P.|date=2016|title=The Illegal Wildlife Trade: Inside the World of Poachers, Smugglers and Traders (Studies of Organized Crime)|pages=lgh. 224–226|publisher=Springer|location=New York}}&lt;/ref&gt; Nocht agallaimh le muintir na háite i Sundarbans na Bainglaidéise go maraíonn siad tíogair le haghaidh ithe áitiúil agus trádáil na seithí, cnáimhe agus feola mar dhíoltas as ionsaí agus ar mhaithe le fuadair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Who is killing the tiger Panthera tigris and why?|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316000491/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=46–54|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316000491|language=en|author=Saif, S.; Rahman, H. T. &amp; MacMillan, D. C.}}&lt;/ref&gt; Itheann Banglaidéisigh shaibhre codanna coirp tíogair cosúil le seithí, cnámha, fiacla agus fionnadh go háitiúil agus gáinneáiltear go mídhleathach ón Bhainglaidéis go 15 thír ar nós na hIndia, na Síne, na Malaeisia, na Cóiré, Vítneam, na Cambóide, na Seapáine agus na Ríochta Aontaithe trí theorainneacha talún, aerfoirt agus calafoirt.&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tigers at a crossroads: Shedding light on the role of Bangladesh in the illegal trade of this iconic big cat|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.12952|journal=Conservation Science and Practice|date=2023|issn=2578-4854|volume=5|issue=7|doi=10.1111/csp2.12952|language=en|author=Uddin, N.; Enoch, S.; Harihar, A.; Pickles, R. S. &amp; Hughes, A. C.|bibcode=2023ConSP...5E2952U}}&lt;/ref&gt; Gliú cnáimhe tíogair is ea an táirge tíogair is mó ceannaithe le haghaidh feidhmeanna leighis i [[Hanáí]] agus i [[Cathair Ho Chi Minh|gCathair Ho Chi Minh]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An updated analysis of the consumption of tiger products in urban Vietnam|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419307449|journal=Global Ecology and Conservation|date=2020|pages=e00960|volume=22|doi=10.1016/j.gecco.2020.e00960|language=en|author=Davis, E. O.; Willemsen, M.; Dang, V.; O'Connor, D. &amp; Glikman, J. A.|bibcode=2020GEcoC..2200960D}}&lt;/ref&gt; Póraíonn áiseanna &quot;feirm thíogair&quot; sa tSín agus in iardheisceart na hÁise tíogair le haghaidh a gcodanna coirp ach is cosúil gur measa an bhagairt do phobail fhiáine sa mhéid is go méadaíonn sé an t-éileamh atá ar tháirgí tíogair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/news/stories/5-things-tiger-king-doesnt-explain-about-captive-tigers/|teideal=Captive Tigers Aren’t Conservation|údar=Henry, L.|dáta=2020|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=19 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240220001943/https://www.worldwildlife.org/stories/5-things-tiger-king-doesn-t-explain-about-captive-tigers|archivedate=20 Feabhra 2024}}&lt;/ref&gt;

Bagairt eile in roinnt tíortha laistigh de raon an tíogair ná go maraíonn daoine áitiúla tíogair mar dhíoltas as ionsaí agus beathú ar bheostoc, mar sin cuireann an toradh seo den [[An choinbhleacht daonna-fiadhúlra|choinbhleacht daonna-fiadhúlra]] le hísliú an phobail fosta.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Characterizing human–tiger conflict in and around Ranthambhore Tiger Reserve, western India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-014-0895-z|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2015|issn=1612-4642|pages=255–261|volume=61|issue=2|doi=10.1007/s10344-014-0895-z|language=en|author=Singh, R.; Nigam, P.; Qureshi, Q.; Sankar, K.; Krausman, P. R.; Goyal, S. P. &amp; Nicholoson, K. L.|bibcode=2015EJWR...61..255S}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ecopsychosocial Aspects of Human–Tiger Conflict: An Ethnographic Study of Tiger Widows of Sundarban Delta, India|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.4137/EHI.S24899|journal=Environmental Health Insights|date=2016|issn=1178-6302|pmc=4712980|pmid=26792997|pages=EHI.S24899|volume=10|doi=10.4137/EHI.S24899|language=en|author=Chowdhurym, A. N.; Mondal, R.; Brahma, A. &amp; Biswas, M. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Living with tigers Panthera tigris : patterns, correlates, and contexts of human–tiger conflict in Chitwan National Park, Nepal|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001587/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=55–65|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001587|language=en|author=Dhungana, R.; Savini, T.; Karki, J. B.; Dhakal, M.; Lamichhane, B. R. &amp; Bumrungsri, S.|bibcode=2018Oryx...52...55D}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Unraveling the complexity of human–tiger conflicts in the Leuser Ecosystem, Sumatra|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/acv.12591|journal=Animal Conservation|date=2020|issn=1367-9430|pages=741–749|volume=23|issue=6|doi=10.1111/acv.12591|language=en|author=Lubis, M. I.; Pusparini, W.; Prabowo, S. A.; Marthy, W.; Tarmizi; Andayani, N. &amp; Linkie, M.|bibcode=2020AnCon..23..741L}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Settlements and plantations are sites of human–tiger interactions in Riau, Indonesia|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605322000667/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=476–480|volume=57|issue=4|doi=10.1017/S0030605322000667|language=en|author=Neo, W. H. Y.; Lubis, M. I. &amp; Lee, J. S. H.}}&lt;/ref&gt;

== Caomhnú ==
{{Main|Caomhnú an Tíogair}}
{{Tuilleadh Eolais|Tíogar na 21ú hAoise}}
{| class=&quot;wikitable sortable floatright&quot;
|+ Pobal domhanda na dtíogar fiáin
!Tír
!Bliain
!Meastachán
|-
| {{flagicon|India}} [[An India]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |3,167–3,682&lt;ref name=&quot;:28&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Qureshi, Q.; Jhala, Y. V.; Yadav, S. P. &amp; Mallick, A.|date=2023|url=https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf|title=Status of tigers, co-predators and prey in India 2022 (PDF)|publisher=National Tiger Conservation Authority &amp; Wildlife Institute of India|location=Deilí Nua, Dehradun}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240505145403/https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf |date=2024-05-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flagicon|Russia}} [[An Rúis]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |573–600&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Global Tiger Recovery Program 2.0 (2023-34) (Tuairisc)|url=https://globaltigerforum.org/global-tiger-recovery-program-2-0-2023-34/|dátarochtana=8 Aibreán 2024|language=en-US|foilsitheoir=Global Tiger Forum|údar=Global Tiger Forum and the Global Tiger Initiative Council|dáta=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408150606/https://globaltigerforum.org/global-tiger-recovery-program-2-0-2023-34/|archivedate=8 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Indonesia}}[[An Indinéis]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |393&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Nepal}}[[Neipeal]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |316–355&lt;ref&gt;{{cite book|year=2022|title=Status of Tigers and Prey in Nepal 2022|location=Kathmandu, Neipeal|publisher=Department of National Parks and Wildlife Conservation and Department of Forests and Soil Conservation. Ministry of Forests and Environment|url=https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|author=DNPWC &amp; DFSC}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf |date=2023-04-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Thailand}}[[An Téalainn]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |148–189&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Malaysia}}[[An Mhalaeisia]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |&lt;150&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Bhutan}}[[An Bhútáin]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |131&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Department of Forests and Park Services|date=2023|title=National Tiger Survey 2021–22|publisher=Rialtas na Bútaine|location=Thimphu}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Bangladesh}}[[An Bhanglaidéis]]|| 2022|| align=&quot;right&quot; |118–122&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Begum, S.|date=30 Iúil 2024|title=Tiger population in Sundarban rises by 8-10pc in 2024|publisher=Daily Observer|url=https://www.observerbd.com/news.php?id=482816}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|China}}[[An tSín]]|| 2022 || align=&quot;right&quot;|&gt;60&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Myanmar}}[[Maenmar]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |28&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| '''Iomlán'''|| || align=&quot;right&quot; |'''5,638–5,899'''
|}
Cosaítear an tíogar go hidirnáisiúnta faoi [[CITES|Fhoscríbhinn I CITES]] a chuireann cosc ar thrádáil tíogar beo agus ar a gcodanna coirp.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Tá cosc ar sheilg an tíogair ón bhliain 1952 sa [[An Rúis|Rúis]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 202.&lt;/ref&gt; Tá sé á chosaint sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] ón bhliain 1969 agus á chosaint ina iomlán ón bhliain 1995.&lt;ref name=&quot;:30&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Action Plan for Bhutan (2018-2023): A landscape approach to tiger conservation (Tuairisc)|url=https://www.researchgate.net/doi/10.13140/RG.2.2.14890.70089|date=2018|doi=10.13140/RG.2.2.14890.70089|language=en|author=Tandin, T.; Penjor, U.; Tempa, T.; Dhendup, P.; Dorji, S.; Wangdi, S. &amp; Moktan, V.|publisher=Nature Conservation Division, Department of Forests and Park Services, Ministry of Agriculture and Forests.|location=Thimphu, an Bhútáin}}&lt;/ref&gt; Tugtar an leibhéal cosanta is airde don tíogar san India faoi réir [[An tAcht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972 (India)|an tAcht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972]], ón bhliain sin ar aghaidh.&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Aryal, R. S.|date=2004|title=CITES Implementation in Nepal and India|journal=Law, Policy and Practice|location=Kathmandu|publisher=Bhrikuti Academic Publications. ISBN 99933-673-4-6}}&lt;/ref&gt; Tá sé cosanta in [[Neipeal]] agus sa Bhainglaidéis ón bhliain 1973.&lt;ref name=&quot;:26&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; Cosaítear go hiomlán ón bhliain 1976 ar aghaidh sa [[An Mhalaeisia|Mhalaeisia]] faoi réir an Achta um Chosaint Fiadhúlra&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|title=The Malayan Tiger Conservation Programme (PDF) (Tuairisc)|author=Malaysian Conservation Alliance for Tigers|date=2006|publisher=Kuala Lumpur: Department of Wildlife and National Parks Peninsular Malaysia|access-date=9 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409203438/https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|archive-date=9 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt; agus d'ardaigh Acht um Chaomhnú Fiadhúlra na tíre sin a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 2010 na pionóis ar mhaithe le coireanna atá bainteach leis an fhiadhúlra.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Tá sé cosanta san [[An Indinéis|Indinéis]] ón bhliain 1990.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|title=Conservation Strategy and Action Plan for the Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) Indonesia 2007-2017. (PDF)|author=Ministry of Forestry|date=2007|publisher=Jakarta: Government of Indonesia|access-date=12 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923144656/https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|archive-date=23 Meán Fómhair 2023}}&lt;/ref&gt; Cuireadh cosc ar thrádáil codanna coirp an tíogair i bhfeidhm sa [[An tSín|tSín]] sa bhliain 1993.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Transnational environmentalism and entanglements of sovereignty: The tiger campaign across the Himalayas|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0962629812000741|journal=Political Geography|date=2012|pages=408–418|volume=31|issue=7|doi=10.1016/j.polgeo.2012.06.003|language=en|author=Yeh, E. T.}}&lt;/ref&gt; Cuireadh an tAcht um Chaomhnú agus Chosaint an Fhiadhúlra i bhfeidhm sa [[An Téalainn|Téalainn]] sa bhliain 2019 chun dul i ngleic le póitseáil agus trádáil na gcodanna coirp.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|teideal=The future of Panthera tigris in Thailand and globally|údar=Kampongsun, S.|dáta=2022|language=en|work=IUCN|foilsitheoir=IUCN|dátarochtana=8 Aibreán 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240519211154/https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|archivedate=19 Bealtaine 2024}}&lt;/ref&gt;

Bunaíodh an [[An tÚdarás Náisiúnta um Chaomhnú an Tíogair (India)|tÚdarás Náisiúnta um Chaomhnú an Tíogair]] agus [[Project Tiger (India)|''Project Tiger'']] san [[An India|India]] sa bhliain 1973 chun tacaíocht an phobail a chothú i leith chaomhnú an tíogair.&lt;ref name=&quot;:27&quot; /&gt; Ó shin i leith, bunaíodh 53 [[Tearmainn tíogair na hIndia|thearmann tíogair]] a chuimsíonn achar de 75,796 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (29,265 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tír go dtí an bhliain 2022.&lt;ref name=&quot;:28&quot; /&gt; Chuir na cuir chuige seo go mór le téarnamh na bpobal tíogair san India idir 2006 agus 2018 sa mhéid is go bhfaightear laistigh d'achar 138,200 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (53,400 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref /&gt;

Cuimsíonn straitéis náisiúnta caomhnaithe tíogair [[Maenmar|Mhaenmar]] a forbraíodh in 2003 tascanna bainistíochta ar nós athchóiriú gnáthóg dhíghrádaithe, méadú fairsingeacht na gceantar cosanta agus na gconairí fiadhúlra, cosaint speiceas creiche tíogair, bacadh maraithe tíogair agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp agus cur chun cinn eolas an phobail dhaonna le cláracha oideachais fiadhúlra.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Developing a National Tiger Action Plan for the Union of Myanmar|url=http://link.springer.com/10.1007/s00267-004-0273-9|journal=Environmental Management|date=2006|issn=0364-152X|pages=30–39|volume=37|issue=1|doi=10.1007/s00267-004-0273-9|language=en|author=Lynam, A. J.; Khaing, S. T. &amp; Zaw, K. M.|pmid=16362487|bibcode=2006EnMan..37...30L}}&lt;/ref&gt; Bhain an chéad Phlean Gníomhaíochta Tíogair de chuid na Bútáine a cuireadh i bhfeidhm idir 2006–2015 le caomhnú gnáthóige, bainistíocht coinbhleachta daonna–fiadhúlra, oideachas agus feasacht an phobail; ba í cuspóir an dara Phlean Gníomhaíochta ná pobal tíogair na tíre a ardú 20% faoin bhliain 2023 i gcomparáid le 2015.&lt;ref name=&quot;:30&quot; /&gt; Túsaíodh Plean Gníomhaíochta Tíogair na Banglaidéise sa bhliain 2009 chun pobal tíogair na tíre a chobhsú, gnáthóg agus bunús creiche leordhóthanach a chaomhnú, forfheidhmiú an dlí a fheabhsú agus comhoibriú idir na gníomhaireachtaí rialtais atá freagrach as caomhnú an tíogair a chothú.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Identifying landscape factors affecting tiger decline in the Bangladesh Sundarbans|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989418300350|journal=Global Ecology and Conservation|date=2018|pages=e00382|volume=13|doi=10.1016/j.gecco.2018.e00382|language=en|author=Hossain, A. N. M.; Lynam, A. J.; Ngoprasert, D.; Barlow, A.; Barlow, C. G. &amp; Savini, T.|bibcode=2018GEcoC..1300382H}}&lt;/ref&gt; Shamhlaigh Plean Gníomhaíochta Tíogair na Téalainne a [[Daingniú (Dlí)|daingníodh]] in 2010 go méadófaí pobail tíogair na tíre 50% in [[Ionad na Foraoise Iartharaí]] agus [[Ionad Foraoise Dong Phayayen–Khao Yai]] agus go n-athbhunófaí pobail i dtrí thírdhreach fhéideartha faoin bhliain 2022.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.researchgate.net/publication/303881962|title=Thailand Tiger Action Plan 2010–2022|author=Pisdamkham, C.; Prayurasiddhi, T.; Kanchanasaka, B.; Maneesai, R.; Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Duangchantrasiri, S.; Simcharoen, A.; Pattanavibool, R.; Maneerat, S.; Prayoon, U.; Cutter, P. G. &amp; Smith, J. L. D.|date=2010|publisher=Bangkok: Department of National Parks, Wildlife and Plant Conservation, Ministry of Natural Resources and Environment|access-date=16 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505145525/https://www.researchgate.net/publication/303881962_Thailand_Tiger_Action_Plan_2010-2022|archive-date=5 Bealtaine 2025}}&lt;/ref&gt; Ba í cuspóir an Chláir Náisiúnta Athchóirithe Tíogair a daingníodh in 2010 san Indinéis ná pobal an tíogair Shumatraigh a mhéadú faoin bhliain 2022.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Chandradewi, D. S.; Semiadi, G.; Pinondang, I.; Kheng, V. &amp; Bahaduri, L. D.|date=2019|title=A decade on: The second collaborative Sumatra-wide Tiger survey|journal=Cat News|volume=69|pages=41-42}}&lt;/ref&gt; Baineann an tríu plean gníomhaíochta agus straitéise um chaomhnú an tíogair Shumatraigh idir na blianta 2020–2030 le neartú bainistíochta na n-aonad pobal tíogair beag a bhfuil níos lú ná 20 indibhidí aibí iontu agus neartú na gceangal idir 13 cheapach foraoise sna cúigí [[Sumatra Thuaidh]] agus [[Sumatra Theas]].&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://udspace.udel.edu/server/api/core/bitstreams/db24ae3d-1681-4d30-9773-4abb62cd861d/content|title=An Island-wide Status of Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) and Principal Prey in Sumatra, Indonesia|author=Wibisono, H. T.|date=2021|publisher=(Doctor of Philosophy in Entomology and Wildlife Ecology). Delaware: University of Delaware|access-date=14 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505064621/https://udspace.udel.edu/server/api/core/bitstreams/db24ae3d-1681-4d30-9773-4abb62cd861d/content|archive-date=5 Bealtaine 2024}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Wild_Sumatran_tiger.jpg|alt=Night shot of a tiger face close to the camera|mion|Tíogar Sumatrach fiáin feicthe ag gaiste ceamara]]
Bhí baint ag méaduithe na bpatról frith-phóitseála i gceithre cheantar chosanta sa Rúis idir 2011–2014 le laghdú pótseála, cobhsú an phobail tíogair agus cur chun cinn chosaint a gcreach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Indicators of success for smart law enforcement in protected areas: A case study for Russian Amur tiger ( Panthera tigris altaica ) reserves|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12168|journal=Integrative Zoology|date=2016|issn=1749-4877|pages=2–15|volume=11|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12168|language=en|author=Hötte, M. H.; Kolodin, I. A.; Bereznuk, S. L.; Slaght, J. C.; Kerley, L. L.; Soutyrina, S. V.; Salkina, G. P.; Zaumyslova, O. Y.; Stokes, E. J. &amp; Miquelle, D. G.|pmid=26458501}}&lt;/ref&gt; Fógraíodh gur coireanna meánacha agus tromchúiseacha iad an phóitseáil agus an gháinneáil faoi seach sa bhliain 2019.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Bunaíodh oibríochtaí frithphóitseála in Neipeal sa bhliain 2010 fosta, rud a chothaigh níos mó comhoibrithe agus roinnte faisnéise idir na gníomhaireachtaí. Bhí go leor bliain “gan phóitseáil ar bith” de bharr na bpolasaithe seo agus dhúbláil pobal tíogair na tíre laistigh de dheich mbliana.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Patróil fhrith-phóitseála i gcroícheantar mór 1,200 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (460 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) [[Taman Negara]] ba chúis le laghdú minicíochta na póitseála ó 34 heachtra braite le linn 2015–2016 go 20 eachtra idir 2018–2019; chothaigh gabhadh seacht bhfoireann póitseála agus baint súile ribe maireachtáil trí thíogar bhaineanna chónaitheacha agus ar a laghad 11 choileán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Using a crime prevention framework to evaluate tiger counter-poaching in a Southeast Asian rainforest|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1213552/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1213552|author=Lam, W. Y.; Phung, C. C.; Mat, Z. A.; Jamaluddin, H.; Sivayogam, C. P.; Zainal Abidin, F. A.; Sulaiman, A.; Cheok, M. K. Y.; Osama, N. A. W.; Sabaan, S.; Abu Hashim, A. K.; Booton, M. D.; Harihar, A.; Clements, G. R. &amp; Pickles, R. S. A.|bibcode=2023FrCS....413552L|pages=1213552}}&lt;/ref&gt; Imlonnaítear oifigigh airm agus póilíní le haghaidh patróil i dteannta bhaill foirne na gceantar cosanta sa Mhalaeisia.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Is bearta caomhnaithe tábhachtacha iad [[conairí fiadhúlra]] mar éascaíonn siad ceangail na bpobal tíogair idir láithreacha cosanta; baineann tíogair feidhm as ar a laghad 9 gconaire a a bunaíodh I [[dTírdhreach Terai Arc]] agus [[Cnoic Sivalik]] in Neipeal agus san India araon.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Connecting tiger ( Panthera tigris ) populations in Nepal: Identification of corridors among tiger‐bearing protected areas|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ece3.10140|journal=Ecology and Evolution|date=2023|issn=2045-7758|volume=13|issue=5|doi=10.1002/ece3.10140|language=en|author=Bhatt, T. R.; Castley, J. G.; Sims-Castley, R.; Bara, H. S. &amp; Chauvenet, A. L. M.|pmid=37261321|bibcode=2023EcoEv..1310140B}}&lt;/ref&gt; Tá conairí i gceantaracha foraoise le cúngach daonna íseal fíorfheiliúnach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demographic and ecological correlates of a recovering tiger (Panthera tigris) population: Lessons learnt from 13-years of monitoring|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S000632072030906X|journal=Biological Conservation|date=2020|pages=108848|volume=252|doi=10.1016/j.biocon.2020.108848|language=en|author=Harihar, A.; Pandav, B.; Ghosh-Harihar, M. &amp; Goodrich, J.|bibcode=2020BCons.25208848H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Assessment of Habitat Suitability and Potential Corridors for Bengal Tiger (Panthera tigris tigris) in Valmiki Tiger Reserve, India, Using MaxEnt Model and Least-Cost Modeling Approach|url=https://link.springer.com/10.1007/s10666-024-09966-w|journal=Environmental Modeling &amp; Assessment|date=2024|issn=1420-2026|pages=405–422|volume=29|issue=2|doi=10.1007/s10666-024-09966-w|language=en|author=Rahaman, M. H.; Masroor, M.; Sajjad, H. &amp; Saha, T. K.|bibcode=2024EMdAs..29..405R}}&lt;/ref&gt; Aithníodh go raibh tosaíocht ard ag 12 chonaire fiadhúlra in Sumatra Thiar chun an choinbhleacht dhaonna–fiadhúlra a laghdú.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Priority Corridor Zone for Human-Tiger Conflict Mitigation: A Landscape Connectivity Approach in West Sumatra Region, Indonesia|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1617138123001723|journal=Journal for Nature Conservation|date=2023|pages=126501|volume=76|doi=10.1016/j.jnc.2023.126501|language=en|author=Rahman, H.; Hidayat, R. H.; Nofrizal, A. Y.; Wilastra, I. &amp; Nasution, A. F. R.|bibcode=2023JNatC..7626501R}}&lt;/ref&gt; Shínigh an tSín agus an Rúis [[meabhrán tuisceana]] le haghaidh comhoibrithe trasteorann idir dhá cheantar chosanta, [[Páirc Náisiunta Tíogair agus Liopaird Oirthuaisceart na Síne]] agus [[Páirc Náisiúnta Thír an Liopaird]], a chuir cruthú conairí fiadhúlra agus monatóireacht agus patróil déthaobhach thar an teorainn Shín-Rúiseach san áireamh.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://repository.unescap.org/bitstream/handle/20.500.12870/6674/ESCAP-2023-RP-Transboundary-cooperation-conservation-Amur-tigers-Amur-leopards-Snow-leopards-ENEA.pdf|title=Evaluation of the project on transboundary cooperation on the conservation of Amur tigers, Amur leopards and Snow leopards in North-East Asia (PDF) (Tuairisc)|author=Paudyal, B. N.|date=2023|publisher=Bangkok, An Téalainn: Coimisiún Eacnamaíoch agus Sóisialta na Náisiún Aontaithe don Áise agus don Aigéin Chiúin|access-date=7 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407175636/https://repository.unescap.org/bitstream/handle/20.500.12870/6674/ESCAP-2023-RP-Transboundary-cooperation-conservation-Amur-tigers-Amur-leopards-Snow-leopards-ENEA.pdf|archive-date=7 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt;


Tá an chuma ar an scéal nach bhfuil ach 5000-7000 tíogar fágtha ar domhan. Meastar go bhfuil níos lú na 2500 tíogar fásta sa nádúr. Timpeall na bliana 1900 bhí 100,000 tíogar ann. Bhí naoi bhfospeiceas ann tráth. Ach tá tíogar Bhailí, an tíogar Iávach agus an tíogar Caispeach imithe in éag. Níl ach sé fhospeiceas ann anois, agus iad uile i mbaol:

* An [[Tíogar Bheangál]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Bengal tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Bengal_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-12-11|language=en}}&lt;/ref&gt; níos lú na 2000 fágtha
* An [[Tíogar Ind-Síneach]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Indochinese tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Indochinese_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-09-12|language=en}}&lt;/ref&gt; 1200-1800
* An [[Tíogar Malaech]]:&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Malayan tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Malayan_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-12-28|language=en}}&lt;/ref&gt; 600-800
* An [[Tíogar Sumatrach]]: 400-500
* An [[Tíogar Amúrach]] (sa [[An tSibéir|tSibéir]]): 400-550. Sna 1940idí ní raibh ach 40 tíogar Amúrach fágtha ach tá suas le 550 ann anois mar cuireadh stop leis an sealgaireacht.
* [[Tíogar na Síne Theas]]:&lt;ref name=&quot;:29&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=South China tiger|url=https://en.wikipedia.org/wiki/South_China_tiger|journal=Wikipedia|date=2024-11-27|language=en}}&lt;/ref&gt; díobhaí sa nádúr; 59 i zúnna

== Caidreamh le daoine ==

=== Seilg ===
hh

=== Ionsaithe ===

=== Géibheann ===

=== Tábhacht chultúrtha ===

== Féach freisin ==

* [[Lá Idirnáisiúnta an Tíogair]]
* [[Liosta na gCat is mó]]
* [[Tiger Temple]]
* [[An Tíogar Ceilteach]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Leabharliosta ==
* {{Citation |last=Thapar |first=V. |title=Tiger: The Ultimate Guide |date=2004 |url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up |place=Deilí Nua |publisher=CDS Books |isbn=1-59315-024-5}}
* {{Citation |last=Green |first=S. |title=Tiger |date=2006 |issue=2 |place=Londain |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-86189-276-8}}
* {{Citation |title=The Encyclopedia of Mammals |date=2001 |issue=2 |editor-last=MacDonald |editor-first=D. |place=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-7607-1969-5}}
* {{Citation |last=Tilson |first=R. |title=Tigers of the World: The Science, Politics and Conservation of Panthera tigris |date=2010 |issue=2 |place=Londain |publisher=Academic Press |isbn=978-0-08-094751-8 |last2=Nyhus |first2=P. J.}}
* {{Citation |last=Mills |first=S. |title=Tiger |date=2004 |url=https://archive.org/details/tiger0000mill/mode/2up |archive-url= |place=Richmond Hill |publisher=Firefly Books |isbn=1-55297-949-0}}
* {{Citation |last=Schaller |first=G. B. |title=The Deer and the Tiger: A Study of Wildlife in India |date=1967 |url=https://archive.org/details/deertigerstudyof0000scha/page/n419/mode/2up |place=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-73631-8}}
* {{Citation |last=Seidensticker |first=J |title=Riding the Tiger: Tiger Conservation in Human-Dominated Landscapes |date=1999 |url=https://archive.org/details/ridingtigertiger00unse |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64835-6 |last2=Christie |first2=S |last3=Jackson |first3=P}}
* {{Citation |last=Sludskii |first=A. A. |title=Tiger Panthera tigris Linnaeus, 1758 |date=1992 |work=Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola [Mamaigh an Aontais Shóivéadaigh] |volume=II, Part 2. Carnivora (Hyaenas and Cats) |pages=95–202 |editor-last=Heptner |editor-first=V. G. |editor-last2=Sludskii |editor-first2=A. A. |url=https://archive.org/stream/mammalsofsov221992gept#page/94/mode/2up |place=Washington DC |publisher=Smithsonian Institution and the National Science Foundation |isbn=978-90-04-08876-4}}

{{síol ainmhí}}
[[Catagóir:Tíogair]]
[[Catagóir:Cait]]</text>
      <sha1>izwyxrwmk7c7oz4do8a49j2cqjrrub9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322401</id>
      <parentid>1322398</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T10:53:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>/* Caomhnú */ aistrithe ina iomlán ón Bhéarla. N.B. Tá roinnt codanna a bhí ann cheana sábháilte agam mar beidh siad oiriúnach agus mé ag aistriú an ailt 'Caomhnú an Tíogair'</comment>
      <origin>1322401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145876" sha1="hfvkzylw6owvtwtruu9lislsx72flaj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:A walk with the Tigress.webm|thumb|right|tíogar]]
Is cat mór é an '''tíogar''' ('''''Panthera tigris''''')&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Panthera%20tigris/|title=“Panthera tigris” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt; ar ball é den ghéineas ''[[Panthera]]'' a thagann ón [[An Áise|Áise]] ó dhúchas. Tá corp láidir matánach aige a bhfuil ceann agus lapaí móra, eireaball fada agus fionnadh flannbhuí le stríoca dubha atá ceartingearach don chuid is mó air. Rangaítear in naoi [[Fospeiceas|bhfospeiceas]] [[Holaicéineach|reatha]] é go traidisiúnta cé nach n-aithníonn roinnt daoine agus eagraíochtaí ach an dá fhospeiceas, tíogair na mórthíre Áisí agus tíogair oileáin na [[Oileáin Sunda|nOileán Sunda]].

Cuireann an tíogar faoi i bhforaoisí den chuid is mó, idir [[Foraois leathanduilleach agus mheasctha mheasartha|foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha]] agus [[Cónaiféar|buaircíneach]] i [[Cianoirthear na Rúise|gCianoirthear na Rúise]] agus [[Oirthuaisceart na Síne]] agus [[Foraois leathanduilleach thais thrópaiceach agus fhothrópaiceach|foraoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fothrópaiceacha]] i [[Fo-ilchríoch na hIndia|bhfo-ilchríoch na hIndia]] agus in [[Oirdheisceart na hÁise]]. Is [[buaicchreachadóir]] é an tíogar a chreachann [[Crúbach|crúbaigh]] roimh a ndéanann sé luíochán go príomha. Bíonn saol aonarach aige go hiondúil agus bíonn [[raon baile]] aige a chosnaíonn sé ar indibhidí den ghnéas chéanna. Cuimsíonn raon baile an fhireannaigh raoin go leor baineannach lena chúplálann sé. De ghnáth, beireann baineannaigh idir dhá agus trí choileán a fhanann lena máthair ar feadh dhá bhliain. Fágann na coileáin seo raon baile a máthar agus bunaíonn siad a raon féin nuair a bhíonn siad neamhspleách.

Ó bhlianta luatha na fichiú haoise, is in ísle a ndeachaigh raon dáilte na dtíogar agus ar a laghad 93% dá raon stairiúil caillte acu; tá siad [[Díothú áitiúil|díothaithe go háitiúil]] in [[Iarthar na hÁise|Iarthar]] agus i [[Lár na hÁise]] agus i gcodanna móra na [[An tSín|Síne]] chomh maith leis na hoileáin [[Iáva]] agus [[Bailí]]. Tá raon an tíogair scoilte go dona sa lá atá inniu ann. Liostaítear mar [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] é ar [[Liosta Dearg an AICD de Speicis i mBaol]] mar meastar gur laghdaigh a raon idir 53% go 68% ó bhí na 1990idí déanacha ann. Tá go leor bagairtí móra ag cur le stádas reatha na dtíogar idir [[Scriosadh gnáthóige|scriosadh]] agus [[Ilroinnt gnáthóige|ilroinnt a ngnáthóige]] mar gheall ar [[Dífhoraoisiú|dhífhoraoisiú]], [[póitseáil]] ar son a bhfionnaidh agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp ar mhaithe le cúrsaí leighis. Is íobartaigh na [[An choinbhleacht daonna-fiadhúlra|coinbhleachta daonna-fiadhúlra]] iad na tíogair fosta mar ionsaíonn agus creachann siad an beostoc i gceantair nach bhfuil mórán creach nádúrtha le fáil iontu. Tá cosaint dhlíthiúil ag an tíogar in chuile thír laistigh dá raon dáilte. Cuimsíonn cuir chuige náisiúnta pleananna gníomhaíochta, [[patróil fhrith-phóitseála]] agus scéimeanna monatóireachta líon na dtíogar. Bunaíodh [[Conair fhiadhúlra|conairí fiadhúlra]] i gcuid mhaith de na tíortha laistigh dá raon agus tá athbhunú tíogar pleanáilte iontu.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://www.iucnredlist.org/species/15955/214862019|date=2021-12-15|doi=10.2305/iucn.uk.2022-1.rlts.t15955a214862019.en|language=en|author=Goodrich, J., Wibisono, H., Miquelle, D., Lynam, A.J., Sanderson, E., Chapman, S., Gray, T.N.E., Chanchani, P. &amp; Harihar, A.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|publisher=IUCN}}&lt;/ref&gt;

Tá an tíogar ar cheann de na [[Mórfhána carasmatach|mórfhánaí carasmatacha]] is mó a bhfuil tóir air ar fud an domhain. Bhíodh an tíogar i ngéibheann ón chéad lá riamh agus traenáladh é chun seónna a chur ar fáil i [[Sorcas|sorcais]] agus cláracha siamsaíochta eile. Chonacthas an tíogar go forleathan i [[miotaseolaíocht]] agus i [[Béaloideas|mbéaloideas]] ársa na gcultúr fud fad a raon stairiúil agus [[Léirithe cultúrtha an tíogair|chonacthas fós i gcultúr]] ar fud an domhain é sa lá atá inniu ann. 

== Sanasaíocht ==
Síolraíonn an [[Seanbhéarla]] ''tigras'' ón [[Seanfhraincis|tSeanfhraincis]] ''tigre'', ón [[An Laidin|Laidin]] ''tigris'', ar iasacht é de ''tigris'' ([[An tSean-Ghréigis|Sean-Ghréigis]]: τίγρις).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Liddell, H. G. &amp; Scott, R. (Sir Henry Stuart Jones, Roderick McKenzie eag.)|date=1940|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dti%2Fgris|title=&quot;τίγρις&quot;.|journal=A Greek-English Lexicon|publisher=Clarendon Press|location=Oxford|accessdate=21 Feabhra 2021}}&lt;/ref&gt; Ón aimsir ársa, meastar go síolraíonn an focal ''tigris'' ón fhocal [[An Airméinis|Arméiniseach]] nó [[An Pheirsis|Pheirsiseach]] ar 'saighead' ar féidir leis a bheith ina bhunús d'ainm abhainn na [[An Tígris|Tigrise]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Varro, M. T.; Kent, R. G.|date=1938|url=https://archive.org/details/onlatinlanguage01varruoft/page/96/mode/2up|title=&quot;De lingua latina&quot; [On the Latin Language]|journal=&quot;XX. Ferarum vocabula&quot; [XX. The names of wild beasts]|pages=lgh. 94-97|publisher=W. Heinemann|location=Londain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Naming the Tiger in the Early Modern World|url=https://www.jstor.org/stable/26560471|journal=Renaissance Quarterly|date=2017|issn=0034-4338|pages=977–1006|volume=70|issue=3|author=David Thorley|doi=10.1086/693884. JSTOR 26560471}}&lt;/ref&gt; Sa lá atá inniu ann, áfach, glactar leis gur [[comhainm]] atá iontu agus nach bhfuil gaol ar bith ann idir ainm an ainmhí agus na habhann.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tacsanomaíocht ==
Rinne an luibheolaí Sualannach [[Carl von Linné]] an chéad chur síos eolaíoch ar an tíogar ina shaothar ''[[Systema Naturae]]'', áit a bhaist sé an [[Ainmníocht dhéthéarmach|t-ainm déthéarmach]] ''Felis tigris'' air, mar ba ghnách an géineas ''Felis'' a úsáid le haghaidh na gcat uilig ag an am. Bunaítear an [[cur síos eolaíoch]] ar chuir síos a rinne nádúraithe níos luaithe amhail [[Conrad Gessner]] agus [[Ulisse Aldrovandi]].&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot;&gt;{{luaigh foilseachán|author=Linnaeus, C.|year=1758|title=[https://archive.org/stream/mobot31753000798865#page/41/mode/2up &quot;Felis tigris&quot;] Caroli Linnæi Systema naturæ per regna tria naturæ, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=Tomus I|location=Holmiae|publisher=Laurentius Salvius|language=la|issue=decima, reformata|pages=lch. 41}}&lt;/ref&gt; Is in 1929 a chuir [[Reginald Innes Pocock]] an speiceas sa ghéineas ''[[Panthera]]'' faoin ainm dhéthéarmach ''Panthera tigris''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1929|title=Tigers|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=33|issue=3|pages=lgh. 505–541|url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n133}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Fospeiceas ===
{{Anchor|Pobail}}Moladh naoi [[Fospeiceas|bhfospeiceas]] tíogar reatha ([[An Sealad Holaicéineach|Holaicéineach]]) idir luathbhlianta na 19ú hAois agus na 21ú hAois agus is iad sin na tíogair [[tíogar Bheangál|Bheangál]], [[Tíogar Malaech|Mhalaecha]], [[Tíogar Ind-Síneach|Ind-Síneacha]], [[Tíogar na Síne Theas|na Síne Theas]], [[Tíogar Amúrach|Amúracha]], [[Tíogar Caispeach|Chaispeacha]], [[Tíogar Iávach|Iávacha]], [[Tíogar Bailí|Bhailí]] agus [[Tíogar Sumatrach|Shumatracha]].&lt;ref name=&quot;MSW3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[W. Chris Wozencraft|Wozencraft, W. C.]]|date=2005|title=Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference|issue=3|publisher=Johns Hopkins University Press ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494.|pages=lch. 546|coauthors=[http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=14000259 &quot;Species ''Panthera tigris''&quot;] In [[Don E. Wilson|Wilson, D. E.]]; Reeder, D. M. (eag.)|url=http://www.google.com/books?id=JgAMbNSt8ikC&amp;pg=PA546}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Wilting2015/&gt; Ceistíodh [[Bailíocht ainmnithe (zó-eolaíocht)|bailíocht]] cuid mhaith de na fospeicis seo sa bhliain 1999 mar bhí sé de nós an tráth sin idirdhealú a dhéanamh bunaithe ar dhath agus fhaid an fhionnaidh, patrúin stríoca agus méid na n-eiseamlár i mbailiúcháin [[Iarsmalann stair an dúlra|iarsmalanna stair an dúlra]] ar féidir nach n-ionadaíonn siad an pobal ar fad. Moladh gur cheart dhá fhospeiceas bailí tíogar a aithint, is iad sin ''P. t. tigris'' ar mhórthír na hÁise agus an speiceas níos lú ''P. t. sondaica'' sna [[Na hOileáin Sunda Mór|hOileáin Sunda Mór]].&lt;ref name=&quot;Kitchener1999&quot;&gt;Kitchener, A. (1999). &quot;Tiger distribution, phenotypic variation and conservation issues&quot; in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999|lgh=19–39|lua=ref=Seidensticker, J.; Christie, S.; Jackson, P.}}, lgh. 19-39&lt;/ref&gt;

D'athdhearbhaíodh an moladh dhá fhospeicis arís sa bhliain 2015 trí anailís chuimsitheach a dhéanamh ar thréithe moirfeolaíocha, éiceolaíocha agus [[ADN miteacoindreach|ADN miteacoindreacha]] (mtADN) chuile fhospeiceas toimhdean tíogar.&lt;ref name=&quot;Wilting2015&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Planning tiger recovery: Understanding intraspecific variation for effective conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4640610/|journal=Science Advances|date=Mí an Mheithimh 2015|issn=2375-2548|pmc=4640610|pmid=26601191|pages=e1400175|volume=1|issue=5|doi=10.1126/sciadv.1400175|author=Wilting, A.; Courtiol, A.; Christiansen, P.; Niedballa, J.; Scharf, A. K.; Orlando, L.; Balkenhol, N.; Hofer, H.; Kramer-Schadt, S.; Fickel, J. &amp; Kitchener, A. C.}}&lt;/ref&gt;
In 2017, d'athbhreithnigh Tascfhórsa Catrangaithe Ghrúpa Sainréimse Cat an AICD tacsanomaíocht ''[[felid]]'' de réir an mholta dhá fhospeiceas 2015 agus níor aithníodh ach ''P. t. tigris'' agus ''P. t. sondaica'' amháin.&lt;ref name=&quot;catsg&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Kitchener, A. C.; Breitenmoser-Würsten, C.; Eizirik, E.; Gentry, A.; Werdelin, L.; Wilting, A.; Yamaguchi, N.; Abramov, A. V.; Christiansen, P.; Driscoll, C.; Duckworth, J. W.; Johnson, W.; Luo, S.-J.; Meijaard, E.; O'Donoghue, P.; Sanderson, J.; Seymour, K.; Bruford, M.; Groves, C.; Hoffmann, M.; Nowell, K.; Timmons, Z. &amp; Tobe, S.|date=2017|url=https://repository.si.edu/bitstream/handle/10088/32616/A_revised_Felidae_Taxonomy_CatNews.pdf?sequence=1&amp;isAllowed=y#page=66|title=A revised taxonomy of the Felidae: The final report of the Cat Classification Task Force of the IUCN Cat Specialist Group (PDF).|journal=Cat News (Special Issue 11)|pages=lgh. 66-68}}&lt;/ref&gt; Léirigh torthaí staidéar seicheamhaithe géinte iomláin 2018 de 32 shampla ón sé fhospeiceas toimhdean beo—an tíogar Bheangál, Malaech, Ind-Síneach, na Síne Theas, Amúrach agus Sumatrach—gur [[Clád|cláid]] shoiléire faoi leith iad.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Genome-Wide Evolutionary Analysis of Natural History and Adaptation in the World’s Tigers|url=https://www.cell.com/current-biology/abstract/S0960-9822(18)31214-4|journal=Current Biology|date=2018|issn=0960-9822|pmid=30482605|pages=3840–3849.e6|volume=28|issue=23|doi=10.1016/j.cub.2018.09.019|language=English|author=Liu, Y.-C.; Sun, X.; Driscoll, C.; Miquelle, D. G.; Xu, X.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Smith, J. L. D.; O'Brien, S. J. &amp; Luo, S.-J.}}&lt;/ref&gt; Chomhthacaíodh leis na torthaí arís in 2021 agus 2023.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Recent Evolutionary History of Tigers Highlights Contrasting Roles of Genetic Drift and Selection|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8136513/|journal=Molecular Biology and Evolution|date=2021|issn=1537-1719|pmc=8136513|pmid=33592092|pages=2366–2379|volume=38|issue=6|doi=10.1093/molbev/msab032|author=Armstrong, E. E.; Khan, A.; Taylor, R. W.; Gouy, A.; Greenbaum, G.; Thiéry, A; Kang, J. T.; Redondo, S. A.; Prost, S.; Barsh, G.; Kaelin, C.; Phalke, S.; Chugani, A.; Gilbert, M.; Miquelle, D.; Zachariah, A.; Borthakur, U.; Reddy, A.; Louis, E.; Ryder, O. A.; Jhala, Y. V.; Petrov, D.; Excoffier, L.; Hadly, E. &amp; Ramakrishnan, U.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wang2023&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Population genomic analysis provides evidence of the past success and future potential of South China tiger captive conservation|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10111772/|journal=BMC biology|date=2023|issn=1741-7007|pmc=10111772|pmid=37069598|pages=64|volume=21|issue=1|doi=10.1186/s12915-023-01552-y|author=Wang, C.; Wu, D. D.; Yuan, Y. H.; Yao, M. C.; Han, J. L.; Wu, Y. J.; Shan, F.; Li, W. P.; Zhai, J. Q.; Huang, M; Peng, S. H.; Cai, Q .H.; Yu, J. Y.; Liu, Q. X.; Lui, Z. Y.; Li, L. X.; Teng, M. S.; Huang, W.; Zhou, J. Y.; Zhang, C.; Chen, W. &amp; Tu, X. L.}}&lt;/ref&gt; Léirigh staidéar sa bhliain 2023 go bhfuil bailíocht ag an naoi bhfospeiceas reatha ar fad.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ancient DNA reveals genetic admixture in China during tiger evolution|url=https://www.nature.com/articles/s41559-023-02185-8|journal=Nature Ecology &amp; Evolution|date=2023-11|issn=2397-334X|pages=1914–1929|volume=7|issue=11|doi=10.1038/s41559-023-02185-8|language=en|author=Sun, X.; Liu, Y.-C.; Tiunov, M. P.; Gimranov, D. O.; Zhuang, Y.; Han, Y.; Driscoll, C. A.; Driscoll, C. A.; Pang, Y.; Li, C.; Pan, Y; Velasco, M. S.; Gopalakrishnan, S.; Yang, R.-Z.; Li, B.-G.; Jin, K.; Xu, X.; Uphyrkina, O.; Huang, Y.; Wu, X.-H.; Gilbert, M. T. P.; O'Brien, S. J.; Yamaguchi, N. &amp; Luo, S.-J.}}&lt;/ref&gt; Deir an Grúpa Sainréimse Cat &quot;Given the varied interpretations of data, the [subspecific] taxonomy of this species is currently under review by the IUCN SSC Cat Specialist Group.&quot; nó i nGaeilge &quot;Mar gheall ar na léirmhínithe éagsúla ar an dáta, tá Grúpa Sainréimse Cat SSC an AICD ag déanamh athbhreithnithe ar thacsanomaíocht [fhospeiceasach] an speicis seo&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Tiger|url=http://www.catsg.org/index.php?id=124|work=www.catsg.org|dátarochtana=2025-11-27|language=|údar=CatSG|archivedate=2014-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141112171012/http://www.catsg.org/index.php?id=124}}&lt;/ref&gt;

Tá na táblaí thíos bunaithe ar [[Tacsanomaíocht (bitheolaíocht)|rangú]] an tíogair mar a bhí in 2005&lt;ref name=MSW3/&gt; agus tugann siad rangú 2017 an Tascfhórsa Catrangaithe le fios chomh maith.&lt;ref name=catsg/&gt;{{clear}}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: centre;&quot; | ''Panthera tigris tigris'' {{small|(Linnaeus, 1758)}}&lt;ref name=Linn1758/&gt;
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Bheangál]] 
{{small|ainm déthéarmach ''P. t. tigris'' (von Linné, 1758)}}&lt;ref name=&quot;Linn1758&quot; /&gt;
| | Cuireann pobal an tíogair seo faoi ar [[fo-ilchríoch na hIndia|fho-ilchríoch na hIndia]].&lt;ref name=&quot;Jackson1996&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Nowell, K. &amp; Jackson, P.|date=1996|url=https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/1996-008.pdf#page=80|title=&quot;Tiger, Panthera tigris (Linnaeus, 1758)&quot; (PDF).|volume=|pages=lgh. 55-65|publisher=IUCN. ISBN 2-8317-0045-0|location=Gland, Switzerland|journal=Wild Cats: Status Survey and Conservation Action Plan}}&lt;/ref&gt; Tá fionnadh níos giorra ar an tíogar Bheangál ná mar atá orthu ó thuaidh&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Pocock, R. I.|date=1939|url=https://archive.org/stream/PocockMammalia1/pocock1#page/n247/mode/2up|title=&quot;Panthera tigris&quot;|journal=The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma. Vol. Mammalia|volume=Vol. 1|pages=lgh. 197–210|publisher=T. Taylor and Francis, Ltd|location=Londain}}&lt;/ref&gt;, le dath idir [[ciarbhuí]] agus cróchdhearg air&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite report|title=Indian National Studbook of the Bengal Tiger (''Panthera tigris tigris'') |publisher=Central Zoo Authority, Wildlife Institute of India |date=2011 |url=https://cza.nic.in/uploads/documents/studbooks/english/Bengal%20Tiger%20Studbook%202011.pdf |last1=Srivastav|first1=A. |last2=Malviya |first2=M. |last3=Tyagi |first3=P. C.|last4=Nigam |first4=P. |name-list-style=amp |access-date=27 May 2024}}&lt;/ref&gt; agus polláirí atá measartha fada agus caol.&lt;ref name=&quot;Mazák2010&quot;/&gt;
| |[[File:Adult male Royal Bengal tiger.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Extinction|†]] [[Tíogar Caispeach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. virgata'' ([[Johann Karl Wilhelm Illiger|Illiger]], 1815)}}&lt;ref name=&quot;Illiger&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Illiger, K.|date=1815|title=Überblick der Säugethiere nach ihrer Verteilung über die Welttheile|journal=Abhandlungen der Königlichen Preußischen Akademie der Wissenschaften zu Berlin 1804–1811|pages=lgh. 39-159|publisher=Realschul-Buchhandlung|location=Berlin|url=https://bibliothek.bbaw.de/digitalisierte-sammlungen/akademieschriften/ansicht-akademieschriften?tx_bbaw_academicpublicationshow%5Baction%5D=show&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bcontroller%5D=AcademicPublication%5CVolume&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bpage%5D=195&amp;tx_bbaw_academicpublicationshow%5Bvolume%5D=85&amp;cHash=f015ec3f9a13240a9559ebdcb88aafa4}}&lt;/ref&gt;
| |Bhíodh an pobal seo ag cur faoi ón Túirc go dtí an [[Muir Chaisp|Mhuir Chaisp]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Bhí fionnadh geal meirgeach rua le stríoca tanaí a bhí an-ghar dá gcéile air&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 137.&lt;/ref&gt; agus [[cnámh cúlphlaice]] leathan ar chúl a gcinn.&lt;ref name=Kitchener1999/&gt; Nocht anailís ghéiniteach gur garghaol leis an tíogar Amúrach a bhí ann.&lt;ref name=&quot;Driscoll2009&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mitochondrial Phylogeography Illuminates the Origin of the Extinct Caspian Tiger and Its Relationship to the Amur Tiger|url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0004125|journal=PLOS ONE|date=14 Ean 2009|issn=1932-6203|pmc=2624500|pmid=19142238|pages=e4125|volume=4|issue=1|doi=10.1371/journal.pone.0004125|language=en|author=Driscoll, C. A.; Yamaguchi, N.; Bar-Gal, G. K.; Roca, A. L.; Luo, S.; MacDonald, D. W. &amp; O'Brien, S. J.}}&lt;/ref&gt; Tá pobal an tíogair seo díothaithe ó bhí na 1970idí ann.&lt;ref name=Seidensticker1999/&gt;
| |[[File:Panthera tigris virgata.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Amúrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. altaica'' ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1844)}}&lt;ref name=&quot;Temminck&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Aperçu général et spécifique sur les Mammifères qui habitent le Japon et les Iles qui en dépendent|url=https://archive.org/details/faunajaponicasi00sieb/page/43|publisher=Lugduni Batavorum : Apud Auctorem|date=1844|coauthors=In Siebold, P. F. v.; Temminck, C. J.; Schlegel, H. (eag.).; Museum of Comparative Zoology Harvard University|author=Siebold, P. F. v.; Haan, W. de.; Temminck, C. J.; Schlegel, H.|journal=Fauna japonica, sive, Descriptio animalium, quae in itinere per Japoniam, jussu et auspiciis, superiorum, qui summum in India Batava imperium tenent, suscepto, annis 1823-1830|location=Leiden}}&lt;/ref&gt;
| |Tá cónaí ar an phobal seo tíogar i [[Cianoirthear na Rúise|gCianoirthear na Rúise]], in [[Oirthuaisceart na Síne]] agus b'fhéidir sa [[An Chóiré Thuaidh|Chóiré Thuaidh]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Tá gruaig fhada agus fionnadh tiubh ar an tíogar Amúrach.&lt;ref name=Temminck/&gt; Athraíonn a chúldath ó [[ócar]]-bhuí sa gheimhreadh go dath atá níos rua agus níos beoga tar éis a fholta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 131.&lt;/ref&gt; Tá an bhlaosc níos giorra agus níos leithne ná blaoscanna na dtíogar ó dheas.&lt;ref name=&quot;Mazák2010&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Craniometric variation in the tiger (Panthera tigris): Implications for patterns of diversity, taxonomy and conservation|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1616504708000621|journal=Mammalian Biology|date=2010-01-01|issn=1616-5047|pages=45–68|volume=75|issue=1|doi=10.1016/j.mambio.2008.06.003|author=Ji H. Mazák}}&lt;/ref&gt;
| |[[File:P.t.altaica Tomak Male.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar na Síne Theas]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. amoyensis'' ([[Max Hilzheimer|Hilzheimer]], 1905)}}&lt;ref name=Hilzheimer&gt;{{cite journal |last=Hilzheimer |first=M. |date=1905 |title=Über einige Tigerschädel aus der Straßburger zoologischen Sammlung |journal=Zoologischer Anzeiger |volume=28 |pages=594–599 |url=https://archive.org/details/zoologischeranze28deut/page/596}}&lt;/ref&gt;
| |Bhíodh an tíogar seo le fáil ó dheas i lár na Síne.&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Bhí blaoscanna ag an chúig [[Eiseamláir an chineáil|eiseamláir cineáil]] a raibh fiacla [[Fiacla carnasacha|carnasacha]] agus [[cúlfhiacail]] níos giorra acu ná tíogair ón India, cráiniam níos lú, [[logall súile]] a luigh níos gaire dá gcéile le [[Starr iar-logall súile|stairr iar-logall súile]] níos mó; bhí na craicinn sách buí le stríoca a bhí cosúil le [[rombas]].&lt;ref name=Hilzheimer/&gt; Tá [[haplaitíopa]] mtADN faoi leith aige de bharr a chrosphóraithe le seanghinealaigh tíogar.&lt;ref name=catsg/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An extinct and deeply divergent tiger lineage from northeastern China recognized through palaeogenomics|url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9326283/|journal=Proceedings. Biological Sciences|date=2022-07-27|issn=1471-2954|pmc=9326283|pmid=35892215|pages=20220617|volume=289|issue=1979|doi=10.1098/rspb.2022.0617|author=Jiaming Hu, Michael V. Westbury, Junxia Yuan, Chunxue Wang, Bo Xiao, Shungang Chen, Shiwen Song, Linying Wang, Haifeng Lin, Xulong Lai, Guilian Sheng}}&lt;/ref&gt; Tá sé díothaithe san fhiántas mar ní fhacthas é go hoifigiúil ó bhí na 1970idí ann&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; agus ní mhaireann sé ach i ngéibheann anois.&lt;ref name=Wang2023/&gt;
| |[[File:2012 Suedchinesischer Tiger.JPG|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Ind-Síneach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. corbetti'' ([[Vratislav Mazák|Mazák]], 1968)}}&lt;ref name=&quot;Mazak1968&quot;&gt;{{cite journal |last=Mazák|first=V.|date=1968|title=Nouvelle sous-espèce de tigre provenant de l'Asie du sud-est|journal=Mammalia|volume=32|issue=1|pages=104–112|doi=10.1515/mamm.1968.32.1.104}}&lt;/ref&gt;
| |Faightear pobal an tíogair seo ar an [[Leithinis Ind-Síneach]].&lt;ref name=Jackson1996/&gt; Tá cráiniam níos lú ná ceann an tíogair Bheangál ag eiseamláir an tíogair Ind-Sínigh agus is cosúil go bhfuil fionnadh níos dorcha le stríoca níos tanaí orthu.&lt;ref name=Mazak1968/&gt;&lt;ref name=&quot;mazak06&quot;&gt;{{cite journal|last1=Mazák|first1=J. H.|last2=Groves|first2=C. P.|name-list-style=amp|date=2006|title=A taxonomic revision of the tigers (''Panthera tigris'') of Southeast Asia|journal=Mammalian Biology|volume=71|issue=5|pages=268–287|doi=10.1016/j.mambio.2006.02.007|bibcode=2006MamBi..71..268M|url=http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|access-date=15 January 2024|archive-date=31 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf|url-status=live|author=Mazák, J. H. &amp; Groves, C. P.}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230531133543/http://www.dl.edi-info.ir/A%20taxonomic%20revision%20of%20the%20tigers%20of%20Southeast%20Asia.pdf |date=31 Bealtaine 2023 }}&lt;/ref&gt;
| |[[File:Panthera tigris corbetti (Tierpark Berlin) 832-714-(118).jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Malaech]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. jacksoni'' (Luo et al., 2004)}}&lt;ref name=&quot;Luo04&quot;&gt;{{cite journal |date=2004|title=Phylogeography and genetic ancestry of tigers (''Panthera tigris'')|journal=[[PLOS Biology]]|volume=2|issue=12|pmid=15583716|pmc=534810|doi=10.1371/journal.pbio.0020442|author=Luo, S.-J.; Kim, J.-H.; Johnson, W. E.; van der Walt, J.; Martenson, J.; Yuhki, N.; Miquelle, D. G.; Uphyrkina, O.; Goodrich, J. M.; Quigley, H. B.; Tilson, R.; Brady, G.; Martelli, P.; Subramaniam, V.; McDougal, C.; Hean, S.; Huang, S.-Q.; Pan, W.; Karanth, U. K.; Sunquist, M.; Smith, J. L. D. &amp; O'Brien, S. J.|pages=e442}}&lt;/ref&gt;
| |Moladh an tíogar Malaech mar fhospeiceas faoi leith bunaithe ar dhifríocht idir a mtADN agus a [[Seicheamh aigéid núicléasaigh|sheichimh mhionsatailíte]] agus iad an tíogair Ind-Sínigh.&lt;ref name=Luo04/&gt; Níl difríocht rómhór idir dath a fhionnaidh ná méid a bhlaoisce agus iad an tíogair Ind-Sínigh ach an oiread.&lt;ref name=mazak06/&gt; Níl aon teorainn shoiléir idir phobail tíogar i dtuaisceart na [[An Mhalaeis|Malaeise]] agus deisceart na [[An Téalainn|Téalainne]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
| |[[File:2012-09-15 Tierpark Berlin 26 (cropped).jpg|frameless]]
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ style=&quot;text-align: centre;&quot; | ''Panthera tigris sondaica'' {{small|(Temminck, 1844)}}&lt;ref name=catsg/&gt;
! Pobal !! Cur síos !! Íomhá
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| †[[Tíogar Iávach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sondaica'' (Temminck, 1944)}}&lt;ref name=Temminck/&gt;
| |Rinneadh cur síos ar an tíogar seo bunaithe ar líon seithí anaithnid a raibh gruaig ghearr mhín orthu.&lt;ref name=Temminck/&gt; Bhí tíogair de bhunadh [[Iáva]] measartha beag i gcomparáid le tíogair na mórthíre Áisí, bhí blaoscanna sách fada acu i gcomparáid leis an tíogar Shumatrach agus bhí stríoca níos faide, níos tanaí agus níos iomadúla acu.&lt;ref name=mazak06/&gt; Meastar go bhfuil pobal an tíogair Iávaigh díothaithe ó bhí na 1980idí ann. &lt;ref name=Seidensticker1999/&gt;
| |[[File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Een groep mannen en kinderen poseert bij een pas geschoten tijger te Malingping in Bantam West-Java TMnr 10006636.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| †[[Tíogar Bailí]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. balica'' ([[Ernst Schwarz (zoologist)|Schwarz]], 1912)}}&lt;ref name=Schwarz&gt;{{cite journal |last=Schwarz |first=E. |date=1912 |title=Notes on Malay tigers, with description of a new form from Bali |journal=Annals and Magazine of Natural History |pages=324–326 |series=8 |volume=10 |issue=57 |doi=10.1080/00222931208693243 |url=https://archive.org/stream/annalsmagazineof8101912lond#page/324/mode/2up}}&lt;/ref&gt;
| | Bhíodh an tíogar seo le fáil ar [[Bailí|Bhailí]] agus bhí fionnadh níos gile air agus blaosc níos lú aige ná mar a bhí ag an tíogar Iávach.&lt;ref name=Schwarz/&gt;&lt;ref name=&quot;der-tiger&quot;&gt;{{cite book |author=Mazak, V.|year=2004|title=''Der Tiger''|publisher=Westarp Wissenschaften Hohenwarsleben|location=Madgeburg|isbn=978-3-89432-759-0|language=de}}&lt;/ref&gt; Gné tipicúil de bhlaoscanna an tíogair Bhailí ná an cnámh cúlphlaice caol atá cosúil le blaosc an tíogar Iávach.&lt;ref&gt;{{cite journal |date=1978|title=Skin and Skull of the Bali Tiger, and a list of preserved specimens of ''Panthera tigris balica'' (Schwarz, 1912)|journal=[[Zeitschrift für Säugetierkunde]]|volume=43|issue=2|pages=108–113|author=Mazák, V.; Groves, C. P. &amp; Van Bree, P.}}&lt;/ref&gt; Tá an pobal seo díothaithe ó bhí na 1940idí ann.&lt;ref name=&quot;Seidensticker1999&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Riding the tiger : tiger conservation in human-dominated landscapes|url=http://archive.org/details/ridingtigertiger00unse|publisher=[London] : Zoological Society of London; Cambridge [England]; New York : Cambridge University Press|date=1999|coauthors=Better World Books|author=Seidensticker, J.; Christie, S. &amp; Jackson, P.|pages=lgh. xv-xx}}&lt;/ref&gt;
| |[[File:Bali tiger zanveld.jpg|frameless]]
|- style=&quot;vertical-align: top;&quot;
| [[Tíogar Sumatrach]] {{small|ainm déthéarmach ''P. t. sumatrae'' ([[Reginald Innes Pocock|Pocock]], 1929)}}&lt;ref name=Pocock1929&gt;{{cite journal |last=Pocock |first=R. I. |date=1929 |title=Tigers |journal=[[Journal of the Bombay Natural History Society]] |volume=33 |pages=505–541 |url=https://archive.org/details/journalofbomb33341929bomb/page/n185}}&lt;/ref&gt;
| Bhí fionnadh dorcha ar an chéad eiseamlár den tíogar seo arb as [[Sumatra]] dó.&lt;ref name=Pocock1929/&gt; Tá gruaig sách fada um aghaidh an tíogair Shumatraigh&lt;ref name=Jackson1996/&gt; agus tá stríoca tiubha coirp chomh maith le [[cnámh sróine]] níos leithne agus níos lú aige ná mar atá ag na tíogair oileáin eile.&lt;ref name=mazak06/&gt;
| |[[File:Panthera tigris sumatrae (Sumatran Tiger) close-up.jpg|frameless]]
|}

=== Éabhlóid ===
{{Cladogram|{{clade
|label1=''[[Panthera]]''
|1={{clade
|1={{clade
|1=[[Liopard sneachta]] [[File:Schneeleoparden (Panthera uncia) Zoo Salzburg 2014 f white background.jpg|70px]]
|2='''Tíogar''' [[File:Tigress in Bandhavgarh NP white background.jpg|70px]]
}}
|2={{clade
|1=[[Iaguar]] [[File:Jaguar (Panthera onca palustris) male Three Brothers River white background.JPG|70px]]
|label2=&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;
                |2={{clade
                    |1=[[Liopard]] [[File:Flickr - Rainbirder - Sassy Lassy white background.jpg|70px]]
                    |2=[[Leon]] [[File:Panthera leo -Ngorongoro, Tanzania-8b white background.jpg|70px]]
                    }}
}}
}}
}}|align=right|caption=Fíligineacht an ghéinis ''Panthera'' bunaithe ar staidéar [[ADN núicléach]] ó 2016&lt;ref name=Li_al2016&gt;{{cite journal |date=2016 |title=Phylogenomic evidence for ancient hybridization in the genomes of living cats (Felidae) |journal=Genome Research |volume=26 |issue=1 |pages=1–11 |doi=10.1101/gr.186668.114 |pmid=26518481 |pmc=4691742|author=Li, G.; Davis, B. W.; Eizirik, E.; Murphy, W. J.}}&lt;/ref&gt;}}Roinneann an tíogar an géineas ''Panthera'' leis an [[leon]], an [[liopard]], an [[iaguar]] agus an [[liopard sneachta]]. Léiríonn torthaí anailísí ginideacha gur [[comhspeiceas]] iad an tíogar agus an liopard sneachta agus gur scar a [[Ginealach|nginealaigh]] óna gcéile idir 2.70 agus 3.70 milliún bliain ó shin.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Supermatrix and species tree methods resolve phylogenetic relationships within the big cats, ''Panthera'' (Carnivora: Felidae)|url=https://archive.org/details/molecular-phylogenetics-and-evolution_2010-07_56_1/page/68|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|year=2010|volume=56|issue=1|pages=64–76|pmid=20138224|doi=10.1016/j.ympev.2010.01.036|bibcode=2010MolPE..56...64D|author=Davis, B. W.; Li, G. &amp; Murphy, W. J.}}&lt;/ref&gt; Léiríonn seicheamhú géinte iomláin an tíogair [[Athsheicheamh|athsheichimh]] atá ar chomhthreomhar leo i ngéanóm na gcat eile.&lt;ref&gt;{{Cite journal |title=The tiger genome and comparative analysis with lion and snow leopard genomes|doi=10.1038/ncomms3433|pmid=24045858|pmc=3778509|journal=Nature Communications|volume=4|year=2013|bibcode=2013NatCo...4.2433C|author=Cho, Y. S.; Hu, L.; Hou, H.; Lee, H.; Xu, J.; Kwon, S.; Oh, S.; Kim, H. M.; Jho, S.; Kim, S.; Shin, Y. A.; Kim, B. C.; Kim, H.; Kim, C. U.; Luo, S. J.; Johnson, W. E.; Koepfli, K. P.; Schmidt-Küntzel, A.; Turner, J. A.; Marker, L.; Harper, C.; Miller, S. M.; Jacobs, W.; Bertola, L. D.; Kim, T. H.; Lee, S.; Zhou, Q.; Jung, H. J.; Xu, X. &amp; Gadhvi, P.|pages=2443}}&lt;/ref&gt;

Rinneadh cur síos ar an speiceas iontaiseach ''[[Panthera palaeosinensis]]'' ón [[Pléisticéineach|Phléisticéineach]] luath i dtuaisceart na Síne mar shinsear féideartha tíogair nuair a aimsíodh é in 1924 ach creideann cláidistíocht an lae inniu go [[Bonnach (fíliginiteach)|bonnspeiceas]] é i gcomparáid le ''Panthera'' na linne seo.&lt;ref name=&quot;Mazák&quot;&gt;{{cite journal |year=2011|title=Oldest Known Pantherine Skull and Evolution of the Tiger|journal=PLOS ONE|volume=6|issue=10|doi=10.1371/journal.pone.0025483|pmid=22016768|bibcode=2011PLoSO...625483M|pmc=3189913|author=Mazák, J. H.; Christiansen, P. &amp; Kitchener, A. C.|pages=25483}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tseng&quot;&gt;{{cite journal |date=2014|title=Himalayan fossils of the oldest known pantherine establish ancient origin of big cats|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=281|issue=1774|doi=10.1098/rspb.2013.2686|pmid=24225466|pmc=3843846|author=Tseng, Z. J.; Wang, X.; Slater, G. J.; Takeuchi, G. T.; Li, Q.; Liu, J. &amp; Xie, G.}}&lt;/ref&gt; Bhí ''[[Panthera zdanskyi]]'' ina chónaí ann thart ar an am agus an áit chéanna agus moladh gur comhspeiceas leis an tíogar reatha a bhí ann nuair a imscrúdaíodh é sa bhliain 2014.&lt;ref name=Mazák/&gt; Ó 2023 ar aghaidh, áfach, meastar gur comhchiallach é ''P. palaeosinensis'' de ''P. zdanskyi'' in dhá staidéar a rinneadh ina dhiaidh sin nuair a thug siad faoi deara go luíonn na difríochtaí atá aige ón speiceas sin laistigh de réimse na n-éagsúlachtaí indibhidiúla.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=The identity of the &quot;lion&quot;, ''Panthera principialis'' sp. nov., from the Pliocene Tanzanian site of Laetoli and its significance for molecular dating the pantherine phylogeny, with remarks on Panthera shawi (Broom, 1948), and a revision of Puma incurva (Ewer, 1956), the Early Pleistocene Swartkrans &quot;leopard&quot; (Carnivora, Felidae)|url=|journal=Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments|year=2023|volume=103|issue=2|pages=465–487|doi=10.1007/s12549-022-00542-2|bibcode=2023PdPe..103..465H|author=Hemmer, Helmut}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|doi=10.1080/08912963.2022.2034808|title=Discovery of jaguar from northeastern China middle Pleistocene reveals an intercontinental dispersal event|date=2023|journal=Historical Biology|volume=35|issue=3|pages=293–302|bibcode=2023HBio...35..293J|author=Jiangzuo, Q.; Wang, Y.; Ge, J.; Liu, S.; Song, Y.; Jin, C.; Jiang, H. &amp; Liu, J.}}&lt;/ref&gt; Is iad blúirí géill a aimsíodh i [[Contae Lantian|gContae Lantion]] na Síne an nochtadh is luaithe den tíogar reatha sa taifead iontaiseach a théann siar go dtí an Pléisticéineach luath.&lt;ref name=Mazák/&gt;

Aimsíodh iontaisí tíogair ón Mheán- go dtí an Luathphléisticéineach fud fad na Síne, Iáva agus Sumatra. I measc na bhfospeiceas réamhstairiúil tá ''[[Panthera tigris trinilensis]]'' agus ''[[Panthera tigris soloensis|P. t. soloensis]]'' de bhunadh Iáva agus Sumatra agus ''[[Panthera tigris acutidens|P. t. acutidens]]'' de bhunadh na Síne; fuarthas iontaisí tíogair ón Phléisticéineach dhéanach agus ón [[An Sealad Holaicéineach|Luathholaicéineach]] i [[Boirneo|mBoirneo]] agus [[Palawan]] na [[Na hOileáin Fhilipíneacha|nOileán Filipíneach]].&lt;ref name=&quot;Kitchener2009&quot;&gt;Kitchener, A. &amp; Yamaguchi, N. (2009). &quot;What is a Tiger? Biogeography, Morphology, and Taxonomy&quot; in {{harvnb|Tilson|Nyhus|2010|pp=|lgh=}}, lgh. 53–84&lt;/ref&gt; Tuairiscítear go bhfuil samplaí den tíogar ón Phléisticéineach Mheán-dheánach a fuarthas sa [[An tSeapáin|tSeapáin]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Japanese Archipelago sheltered cave lions, not tigers, during the Late Pleistocene|url=https://pnas.org/doi/10.1073/pnas.2523901123|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2026-02-10|issn=0027-8424|pmc=12890994|pmid=41587328|volume=123|issue=6|doi=10.1073/pnas.2523901123|language=en|author=Xin Sun, Lanhui Peng, Takumi Tsutaya, Qigao Jiangzuo, Yoshikazu Hasegawa, Yuxin Hou, Yu Han, Yan Zhuang, Nuno Filipe Gomes Martins, Jazmin Ramos Madrigal, Alberto J. Taurozzi, Meaghan Mackie, Gaudry Trochė, Jesper V. Olsen, Enrico Cappellini, Stephen J. O’Brien, M. Thomas P. Gilbert, Nobuyuki Yamaguchi, Shu-Jin Luo}}&lt;/ref&gt; 

Léiríonn torthaí staidéar [[fíleathíreolaíoch]] go bhfuil comhshinsear ag chuile speiceas tíogar beo a bhí beo idir 108,000 agus 72,000 bliain ó shin.&lt;ref name=&quot;Luo04&quot; /&gt; Tugann staidéar géinte le fios gur chrap pobal an tíogair thart ar 115,000 bliain ó shin de bharr oighrithe. Síolraíonn pobal reatha na dtíogar ó [[Díseart|dhíseart]] a bhí san Ind-sín agus a leath ar fud na háise tar éis na [[An uasmhéid oighrithe deireanach|huasmhéide oighrithe deireanaí]]. De réir mar a chóilínigh siad oirthuaisceart na Síne, mheasc sinsir an tíogair Ind-sínigh le pobal iarmharach tíogar.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Hibridí ===
{{Tuilleadh Eolais|Hibridí Feilideacha|Hibrid Panthera}}

Is féidir le tíogair [[crosphórú]] le cait ''Panthera'' eile agus is amhlaidh atá déanta acu i ngéibheann. Is é an [[leogar]] toradh phóraithe an tíogair bhaininn agus an leoin fhirinn agus is é an [[tígleon]] toradh phóraithe an tíogair fhirinn agus an leoin bhaininn.&lt;ref name=&quot;Gabryś&quot;&gt;{{cite journal |year=|title=Interspecific hybrids of animals-in nature, breeding and science–a review|journal=Annals of Animal Science|volume=21|issue=2|pages=403–415|doi=10.2478/aoas-2020-0082|author=Gabryś, J.; Kij, B.; Kochan, J. &amp; Bugno-Poniewierska, M.|date=2021|url=https://doi.org/10.2478%2Faoas-2020-0082}}&lt;/ref&gt; Cuireann an t-athair leoin géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh ach tá géin chomhfhreagrach srianta an fháis ón tíogar bhaineann in easnamh sa mhéid is go bhfásann leogair i bhfad níos mó ná ceachtar de speicis na dtuismitheoirí. Ní chuireann an tíogar fireann géin chur chun cinn an fháis ar aghaidh os a choinne sin cé go gcuireann an leon baineann géin srianta an fháis ar aghaidh; mar sin, bíonn tígleoin thart ar chomhmhéid lena dtuismitheoirí.&lt;ref name=&quot;imprinting&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Genomic Imprinting|url=https://learn.genetics.utah.edu/content/epigenetics/imprinting/|dátarochtana=2025-12-01|language=en|foilsitheoir=Genetic Science Learning Center, Utah}}&lt;/ref&gt; Toisc gur minic a fhorbraíonn siad éalanga ón bhroinn a mbaineann baol báis leo, glactar le pórú na hibridí mar nós neamheiticiúil.&lt;ref name=&quot;Gabryś&quot; /&gt;


== Cur síos ==
[[File:TigerSkelLyd1.png|thumb|left|Creatlach tíogair ó Royal Natural History Imleabhar 1 (1839)|alt=Drawing of tiger skeleton]]
Tá morfeolaíocht fheilíneach thipiciúil ag an tíogar a bhfuil corp matánach, cosa giorraithe, géaga tosaigh láidre, lapaí tosaigh leathana, ceann mór agus eireaball atá thart ar leathfhad an choirp eile i bhfad aige.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris|url=https://academic.oup.com/mspecies/article-lookup/doi/10.2307/3504004|journal=Mammalian Species|date=1981|pages=1-8|issue=152|doi=10.2307/3504004|author=Mazák, V.|bibcode=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1981MamSp.152....1M|id=https://www.jstor.org/stable/3504004}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Sludskii|1992|p=98}} Tá cúig mhéar aige, [[drúchtchrobh]] ina measc sin, ar na cosa chun tosaigh agus ceithre cinn ar na cosa deiridh, a bhfuil crobha in-aistarraingthe atá fáiscthe agus cuartha ar féidir leo a bheith 10 cm i bhfad aige.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;{{sfn|Thapar|2004|p=26}} Tá a chuid cluasa cruinn agus tá mac imrisc cruinn ar na súile.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Críochnaíonn an smut i mbarr triantánach a bhfuil poncanna dubha beaga air dá mhéadaíonn a líon agus an tíogar ag dul in aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Combination of facial and nose features of Amur tigers to determine age|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12817|journal=Integrative Zoology|date=2025-01|issn=1749-4877|pages=186–198|volume=20|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12817|language=en|author=Caiping Zhao, Wenrui Dai, Qiang Liu, Dongqi Liu, Nathan James Roberts, Zhaoli Liu, Ming Gong, Hongkun Qiu, Changhai Liu, Dan Liu, Guangkai Ma, Guangshun Jiang}}&lt;/ref&gt; Tá blaosc an tíogair scafánta le réigiún tosaigh teoranta le [[Logall súile|logaill súile]] éilipseacha atá beag go comhréireach, [[Cnámh sróine|cnámha sróine]] fada agus cráiniam fadaithe le [[moing saighdeach]] mór.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá sé cosúil le blaosc an leoin ach tá difríocht ann idir an dá bhlaosc de bharr íochtar cuasach nó leacaithe an ghéill íochtair agus an tsrón atá níos faide.{{sfn|Sludskii|1992|p=103}}&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá thart ar 30 fiacail atá sách scafánta ag an tíogar agus tá a [[Starrfhiacail|starrfhiacla]] cuartha ar na cinn is faide i measc na gcat agus iad 6.4-7.6 cm (2.5-3.0 or).&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;{{sfn|Thapar|2004|p=25}}  

Tá fad cheann-choirp an tíogair idir 1.4-2.8 m (4 tr 7 or - 9 tr 2 or) le heireaball atá 0.6-1.1 m (2 tr 0 or - 3 tr 7 or) agus seasann sé 0.8-1.1 m (2 tr 7 or - 3 tr 7 or) ag an ghualainn.&lt;ref name=&quot;Walker&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris (tiger)|url=https://books.google.com/books?id=T37sFCl43E8C&amp;pg=PA825|publisher=Baltimore: Johns Hopkins University Press|date=1999-07-29|language=en|author=Novak, R. M. &amp; Walker, E. P|journal=Walker's Mammals of the World|issue=6|pages=825-828}}&lt;/ref&gt; Is mó an tíogar Bheangál agus an tíogar Sumatrach de na speicis éagsúla.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Meánn tíogair Bheangál fhireannacha idir 200-260 kg (440-570 lb), agus meánn na baineannaigh idir 100-160 kg (220-250 lb); is lú na tiogair oileánacha de na speicis éagsúla, is cosúil gur de bharr [[abhcacht oileánach]] atá sé.&lt;ref name=&quot;Kitchener1999&quot; /&gt; Meánn tiogair Shumatracha fhireannacha idir 100-140 kg (220-310 lb) agus meánn na baineannaigh idir 75-110 kg (165-243 lb).&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;Sunquist, M. (2010). &quot;What is a Tiger? Ecology and Behaviour&quot; in {{Harvnb|Tilson|Nyhus|2010|lgh=19/34}}, lgh. 19−34&lt;/ref&gt; Meastar gurb é an tíogar an speiceas féilíneach beo is mó ar domhan; ach toisc go bhfuil difríocht mhór méide agus meáchain idir na pobail tíogar éagsúla, is féidir gur lú meánmheáchan an tíogair ná é an leoin, a fhad agus a bhíonn na tíogair is mo níos mó ná na leoin chosúla.&lt;ref name=&quot;Kitchener2009&quot; /&gt;

=== Fionnadh ===
[[Íomhá:Tiger_Stripes_(29808869755).jpg|alt=Close up of a tiger's fur|mion|Fionnadh an tíogair Amúraigh ar a chliathán (taobh)]]
Bíonn ribí gruaige gearra ar fhionnadh an tíogair de ghnáth, ar féidir a bheith chomh fada le 35 mm (1.4 or), ach is féidir le ribí gruaige an tíogair Amúraigh tuaisceart-chónaithigh fad de 105 mm (4.1 or) a shroicheadh. De ghnáth, is faide ribí gruaige an bhoilg ná iad na droma. Bíonn dlús a bhfionnaidh tanaí de ghnáth ach forbraíonn an tíogar Amúrach fionnadh geimhridh atá sách tiubh. Tá línte fionnaidh um aghaidh an tíogair agus guairí fada orthu, na fireannaigh ach go háirithe.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá [[Dath ainmhithe|dath]] flannbhuí air a athraíonn ó scothbhuí go ruánach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger: the ultimate guide|publisher=CDS books in association with Two brothers press|date=2004|location=New York|author=Valmik Thapar|url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up}}&lt;/ref&gt; Clúdaíonn fionnadh bán an t-íochtar ó cheann go heireaball, thar dromchla istigh na gcos agus codanna den aghaidh.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992|lgh=99-102}}, lgh. 99–102.&lt;/ref&gt; Tá spota bán feiceálach ar chúl na gcluasa atá timpeallaithe le fionnadh dubh.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Marcáiltear an tíogar le stríoca dubha nó dubhdhonna agus bíonn pátrún faoi leith ag chuile thíogar.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;Miquelle, D. &quot;Tiger&quot; in {{Harvnb|MacDonald|2001}}, lgh. 18-21&lt;/ref&gt; Bíonn na stríoca ingearach den chuid is mó ach amháin na cinn ar na géaga agus ar an chlár éadain a bhíonn cothrománach. Tá an chuid is mó díobh le feiceáil ar cúl agus is féidir leo ar an cholainn íochtar an bhoilg a shroicheadh. Go hiondúil, bíonn barr géar ar na stríoca agus is féidir leo scaradh óna chéile nó teacht le chéile arís eile. Is bandaí tiubha iad na stríoca eireabaill agus barrtar a dheireadh le dubh.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt; 

Tá an tíogar ar cheann den bheagán speiceas cait a bhfuil stríoca orthu.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Why the leopard got its spots: relating pattern development to ecology in felids|url=https://royalsocietypublishing.org/rspb/article/278/1710/1373/73541/Why-the-leopard-got-its-spots-relating-pattern|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|date=2011-05-07|issn=0962-8452|pmc=3061134|pmid=20961899|pages=1373–1380|volume=278|issue=1710|doi=10.1098/rspb.2010.1734|language=en|author=William L. Allen, Innes C. Cuthill, Nicholas E. Scott-Samuel, Roland Baddeley}}&lt;/ref&gt; Tá stríoca ina mbuntáiste don [[Duaithníocht|nduaithníocht]] i bhfásra a bhfuil pátrúin ingearacha solais agus scátha iontu cosúil le crainnte, giolcaigh agus féir arda.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Adaptive Significance of Coloration in Mammals|url=https://academic.oup.com/bioscience/article/55/2/125-136/221478|journal=BioScience|date=2005|issn=0006-3568|pages=125-136|volume=55|issue=2|doi=10.1641/0006-3568(2005)055[0125:TASOCI]2.0.CO;2|language=en|author=Tim Caro}}&lt;/ref&gt; Tacaíonn staidéar [[anailís Fourier]] a léirigh go n-aontaíonn pátrúin stríoca na dtíogar lena dtimpeallacht leis an teoiric seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Zebra stripes and tiger stripes: the spatial frequency distribution of the pattern compared to that of the background is significant in display and crypsis|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=1987-12|pages=427–433|volume=32|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.1987.tb00442.x|language=en|author=D. Godfrey, J. N. Lythgoe, D. A. Rumball}}&lt;/ref&gt; Is féidir go gcabhraíonn a ndathú flannbhuí leo iad a cheilt fosta mar tá creach an tíogair [[Dathdhaille|dathdhall]], rud a chiallaíonn nach bhfeictear an tíogar ach mar rud glas eile laistigh den fhásra. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Optimizing colour for camouflage and visibility using deep learning: the effects of the environment and the observer's visual system|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsif.2019.0183|journal=Journal of The Royal Society Interface|date=2019-05|issn=1742-5689|pages=20190183|volume=16|issue=154|doi=10.1098/rsif.2019.0183|language=en|author=J. G. Fennell, L. Talas, R. J. Baddeley, I. C. Cuthill, N. E. Scott-Samuel}}&lt;/ref&gt;

==== Éagsúlacht datha ====
[[Íomhá:White_tiger_Nandankanan.jpeg|alt=White tiger with thickened stripes lying down|mion|[[Tíogar bán]] bréag-mhéilineach]]
Níl a leithéid de thrí [[Bithathraitheach datha|bhithathraitheach datha]] an tíogair Bheangál – sneachta-bhán an-neamhstríocach, bán agus órga – le fáil san fhiántas sa lá atá inniu ann mar gheall ar laghdú na bpobal fiáin tíogar ach faightear i bpobail i ngéibheann iad fós. Tá dath cúlra bán le stríoca [[séipia]]&lt;nowiki/&gt;dhonna ar an [[Tíogar bán|tíogar bhán]]. Tá dath bán-órga le stríoca ruadhonna ar an [[tíogar órga]]. Is morf le stríoca an-éadroma agus eireaball séipiadhonn-fháinneach é an tíogar sneachta-bhán. Is de thoradh [[tréith chúlaitheach uathshómach]] le [[Lócas (géinitic)|lócas]] bán agus lócas [[Géinitic fhionnaidh chait|leathanbhanda]] iad na morfaí bána agus órga faoi seach. Is de thoradh [[Polaigéin|polaigéinte]] le lócais bhána agus leathanbhanda é an bithathraitheach sneachta-bhán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The genetics of tiger pelage color variations|url=https://www.nature.com/articles/cr201732|journal=Cell Research|date=2017-07|issn=1001-0602|pmc=5518981|pmid=28281538|pages=954–957|volume=27|issue=7|doi=10.1038/cr.2017.32|language=en|author=Xiao Xu, Gui-Xin Dong, Anne Schmidt-Küntzel, Xue-Li Zhang, Yan Zhuang, Run Fang, Xin Sun, Xue-Song Hu, Tian-You Zhang, Han-Dong Yang, De-Lu Zhang, Laurie Marker, Zheng-Fan Jiang, Ruiqiang Li, Shu-Jin Luo}}&lt;/ref&gt; Tá tógáil an tíogair bháin an-chonspóideach mar níl siad úsáideach ó thaobh an chaomhnaithe de. Níl na géinte don mhorf datha seo ach ag 0.001% de thíogair fhiáine agus is é an t-[[ionphórú]] is cúis le ró-ionadaíocht an tíogair bháin i ngéibheann. Mar sin, má leanann an t-ionphórú seo ar aghaidh, tá an baol ann gurb iad [[ísliú ionphóraithe]] agus caillteanas na [[Inathraitheacht géinte|hinathraitheachta géinte]] i dtíogair i ngéibheann an toradh a bheidh ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Xavier, N.|date=2010|url=https://www.currentscience.ac.in/Volumes/99/07/0894.pdf|title=A new conservation policy needed for reintroduction of Bengal tiger-white|journal=Current Science|volume=99|issue=7|pages=894–895}}&lt;/ref&gt;

Tá taifid ann de thíogair bhréag-[[Méilineach|mhéilineacha]] le stríoca cónascaithe i [[Páirc Náisiúnta Simlipal|bPáirc Náisiúnta Simlipal]] agus i dtrí zú Indiacha; léirigh anailís [[Géineolaíocht phobail|géineolaíochta pobail]] de shamplaí tíogar Indiach go bhfaightear an [[Feinitíopa|féinitíopa]] seo mar thoradh ar [[Sóchán|shócháin]] ghéin [[aimínipeiptíodáis]] [[Próitéin thras-scannáin|thras-scannáin]]. Tá an gné seo ag 37% de phobal tíogair Shimlipal, rud a nasctar le [[leithlisiú géiniteach]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=High frequency of an otherwise rare phenotype in a small and isolated tiger population|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.2025273118|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2021-09-28|issn=0027-8424|pmc=8488692|pmid=34518374|volume=118|issue=39|doi=10.1073/pnas.2025273118|language=en|author=Vinay Sagar, Christopher B. Kaelin, Meghana Natesh, P. Anuradha Reddy, Rajesh K. Mohapatra, Himanshu Chhattani, Prachi Thatte, Srinivas Vaidyanathan, Suvankar Biswas, Supriya Bhatt, Shashi Paul, Yadavendradev V. Jhala, Mayank M. Verma, Bivash Pandav, Samrat Mondol, Gregory S. Barsh, Debabrata Swain, Uma Ramakrishnan}}&lt;/ref&gt;

== Dáileadh agus gnáthóg ==
[[Íomhá:Tigress_Anna_Savelevna_01.jpg|alt=Picture of tiger in forest at night|mion|Gaiste ceamara de thíogar Amúrach sa Rúis]]
Bhíodh cead a chosa ag an tíogar go stairiúil agus cónaí air ó oirthear na Tuirce, tuaisceart na hIaráine agus an Afganastáin go dtí an Áise Láir agus ón Phacastáin thuaidh trí [[Fo-ilchríoch na hIndia|fho-ilchríoch na hIndia]] agus an Ind-Sín go hoirdheisceart na Sibéire, Sumatra, Iáva agus Bailí.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Faoin bhliain 2022, ní raibh sé le fáil ach laistigh de 7% dá limistéar dáilte stairiúil agus bhí raon briste aige i bhfo-ilchríoch na hIndia, [[An Ind-Sín|leithinis na hInd-Síne]], Sumatra, oirthuaisceart na Síne agus [[Cianoirthear na Rúise]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Faoin bhliain 2020, bhí an t-achar is mó den ghnáthóg tíogair dhomhanda ag an India le 300,508 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (116,027 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) á leanúint ag an Rúis le 195,819 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (75,606 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Range-wide trends in tiger conservation landscapes, 2001 - 2020|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1191280/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1191280|author=Sanderson, E. W.; Miquelle, D. G.; Fisher, K.; Harihar, A.; Clark, C.; Moy, J.; Potapov, P.; Robinson, N.; Royte, L.; Sampson, D.; Sanderlin, J.; Yackulic, C. B.; Belecky, M.; Breitenmoser, U.; Breitenmoser-Würsten, C.; Chanchani, P.; Chapman, S.; Deomurari, A.; Duangchantrasiri, S.; Facchini, E.; Gray, T. N. E.; Goodrich, J.; Hunter, L.; Linkie, M.; Marthy, W.; Rasphone, A.; Roy, S.; Sittibal, D.; Tempa, T.; Umponjan, M. &amp; Wood, K.}}&lt;/ref&gt;

Tá cónaí ar an tíogar i ngnáthóga foraoise den chuid is mó agus is ainmhí an-sholúbtha é.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Léiríonn taifid ón Áise Láir gur chuir sé faoi i bhforaoisí abhann [[Tugay]] agus foraoisí cnoic agus ísilchríche sa [[Réigiún Chugais|Chugais]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lgh.&amp;#x20;108–112&lt;/ref&gt; I réigiún [[Amur (abhainn)|Amur-Ussuri]] na Rúise agus na Síne, cuireann sé faoi i [[Péine Chóiréach|bpéine Chóiréach]] agus i [[Foraois leathanduilleach agus mheasctha mheasartha|bhforaoisí leathanduilleacha agus measctha measartha]]; feidhmíonn [[Foraois abhann|foraoisí abhann]] mar phasáistí [[Scaipeadh bitheolaíoch|scaipthe]] a chuireann bia agus uisce ar fáil do thíogair agus a gcreach mar aon.&lt;ref&gt;Miquelle, D. G.; Smirnov, E. N.; Merrill, T. W.; Myslenkov, A. E.; Quigley, H.; Hornocker, M. G. &amp; Schleyer, B. (1999). &quot;Hierarchical spatial analysis of Amur tiger relationships to habitat and prey&quot; in {{Harvnb|Seidenstecker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 71-99&lt;/ref&gt; Faightear i [[Foraois leathanduilleach thais thrópaiceach agus fhothrópaiceach|bhforaoisí leathanduilleacha taise trópaiceacha agus fo-thrópaiceacha]], foraoisí leathanduilleacha agus measctha measartha, [[Foraois shíorghlasa thais thrópaiceach|foraoisí síorghlasa taise trópaiceacha]], [[Foraois thirim thrópaiceach|foraoisí tirime trópaiceacha]], [[Má thuiltrí|mánna tuiltrí]] agus sna [[Foraois mhangróbh|foraoisí mangróbh]] sna [[Sundarbans]] é go príomhá ar fho-ilchríoch na hIndia.&lt;ref&gt;Wikramanayake, E. D.; Dinerstein, E.; Robinson, J. G.; Karanth, K. U.; Rabinowitz, A.; Olson, D.; Mathew, T.; Hedao, P.; Connor, M.; Hemley, G. &amp; Bolze, D. (1999). &quot;Where can tigers live in the future? A framework for identifying high-priority areas for the conservation of tigers in the wild&quot; in {{harvnb|Seidensticker|Christie|Jackson|1999}}, lgh. 265-267&lt;/ref&gt; In [[Oirthear na Himiléithe]], taifeadadh i [[Foraois mheasartha|bhforaoisí measartha]] sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] é ar airde de 4,200 m (13,800 tr), agus in oirdheaisceart na [[An Tibéid|Tibéide]] sna [[Cnoic Mishmi]] ar airde de 3,630 m (11,910 tr) agus i [[Contae Mêdog|gContae Mêdog]] ar airde de 3,139 m (10,299 tr).&lt;ref&gt;Jigme, K. &amp; Tharchen, L. (2012). &quot;Camera-trap records of tigers at high altitudes in Bhutan&quot;. ''Cat News'' (56): 14–15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=First photographic record of tiger presence at higher elevations of the Mishmi Hills in the Eastern Himalayan Biodiversity Hotspot, Arunachal Pradesh, India|url=https://threatenedtaxa.org/index.php/JoTT/article/view/4381|journal=Journal of Threatened Taxa|date=2018|issn=0974-7907|pages=12833–12836|volume=10|issue=13|doi=10.11609/jott.4381.10.13.12833-12836|author=Adhikarimayum, A. S. &amp; Gopi, G. V.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger reappearance in Medog highlights the conservation values of the region for this apex predator|url=https://www.zoores.ac.cn/en/article/doi/10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|journal=Zoological Research|date=2023|issn=2095-8137|pmc=10415778|pmid=37464931|pages=747–749|volume=44|issue=4|doi=10.24272/j.issn.2095-8137.2023.178|language=en|author=Li, X. Y.; Hu, W. Q.; Wang, H. J. &amp; Jiang, X. L.}}&lt;/ref&gt; Cuireann sé faoi i bhforaoisí [[duillsilteach]] agus [[Planda síorghlas|síorghlasa]] sa Téalainn.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=How many tigers Panthera tigris are there in Huai Kha Khaeng Wildlife Sanctuary, Thailand? An estimate using photographic capture-recapture sampling|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605307414107/type/journal_article|journal=Oryx|date=2007|issn=0030-6053|pages=447–453|volume=41|issue=4|doi=10.1017/S0030605307414107|language=en|author=Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Karanth, K. U.; Nichols, J. D. &amp; Kumar, N. S.}}&lt;/ref&gt; In Sumatra, faightear i [[Foraois sheascainn mhóna|bhforaoisí seascainn móna]] ilchríche agus i [[Foraois Montane|bhforaoisí Montane]] garbha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Population Status of a Cryptic Top Predator: An Island-Wide Assessment of Tigers in Sumatran Rainforests|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0025931|journal=PLoS ONE|date=2011|issn=1932-6203|pmc=3206793|pmid=22087218|pages=e25931|volume=6|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0025931|language=en|author=Wibisono, H. T.; Linkie, M.; Guillera-Arroita, G.; Smith, J. A.; Sunarto; Pusarini, W.; Asriadi; Baroto, P.; Brickle, N.; Dinata, Y.; Gemita, E.; Gunaryadi, D.; Haidir, I. A. &amp; Herwansyah}}&lt;/ref&gt;

=== Dlús pobail ===

Nocht [[Gaiste ceamara|gaistí ceamara]] le linn 2010-2015 i bhforaois dhuillsilteach agus phéine fho-thrópaiceach na [[Páirc Náisiúnta Jim Corbett|Páirce Náisiúnta Jim Corbett]] i dtuaisceart na hIndia go bhfuil [[Dlús daonra|dlús pobail]] tíogair seasmhach de 12-17 n-indibhid in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) laistigh de limistéar 521 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (201 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a high‐density tiger population and its implications for tiger recovery|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1365-2664.13410|journal=Journal of Applied Ecology|date=2019|issn=0021-8901|pages=1725–1740|volume=56|issue=7|doi=10.1111/1365-2664.13410|language=en|author=Bisht, S.; Banerjee, S.; Qureshi, Q. &amp; Jhala, Y.}}&lt;/ref&gt; I dtuaisceart Mhaenmar, measadh dlús pobail tíogair sa limistéar samplála, a raibh thart ar 3,250 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (1,250 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) d'fhoraois leathanduilleach thrópaiceach agus féarthalamh ann, a bheith idir 0.21–0.44 tíogair in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) faoin bhliain 2009.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Estimating abundance with sparse data: tigers in northern Myanmar|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s10144-008-0093-5|journal=Population Ecology|date=2009|issn=1438-3896|pages=115–121|volume=51|issue=1|doi=10.1007/s10144-008-0093-5|language=en|author=Lynam, A. J.; Rabinowitz, A.; Myint, T.; Maung, M.; Latt, K. T. &amp; Po, S. H. T.}}&lt;/ref&gt; Measadh go bhfuil an dlús pobail i bhforaoisí leath-shíorghlasa agus duillsilteacha measctha [[Anaclann Fiadhúlra Huai Kha Khaeng]] na Téalainne thart ar 2.01 thíogar in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;); le linn na 1970idí agus 1980idí, tharla [[lománaíocht]] agus póitseáil sna [[Páirc Náisiúnta Mae Wong|Páirceanna Náisiúnta Mae Wong]] agus [[Páirc Náisiúnta Khlong Lan|Khlong Lan]] in aice láimhe, áit a measadh an dlús pobail a bheith i bhfad níos ísle, gan ach 0.359 tíogair in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) faoin bhliain 2016.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger density, movements, and immigration outside of a tiger source site in Thailand|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.560|journal=Conservation Science and Practice|date=2021|issn=2578-4854|volume=3|issue=12|doi=10.1111/csp2.560|language=en|author=Phumanee, W.; Steinmetz, R.; Phoonjampa, R.; Weingdow, S.; Phokamanee, S.; Bhumpakphan, N. &amp; Savini, T.}}&lt;/ref&gt; Measadh an dlús pobail i bhforaoisí [[Dipterocarpaceae|dipterocarp]] agus montane i dtuaisceart na Malaeise a bheith thart ar 1.47–2.43 thíogar fhásta in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) i bPáirc Stáit Belum Ríoga, ach 0.3–0.92 tíogair fhásta a bheith ann in aghaidh gach 100 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (39 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) in [[Anaclann Foraoise Temengor]], áit atá gan chosaint a mbíonn lománaíocht ar siúl [[Lománaíocht roghnaitheach|ar bhonn roghnaitheach]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conserving tigers in Malaysia: A science-driven approach for eliciting conservation policy change|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714005035|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=18–26|volume=184|doi=10.1016/j.biocon.2014.12.024|language=en|author=Rayan, D. M. &amp; Linkie, M.}}&lt;/ref&gt;

== Iompar agus éiceolaíocht ==
[[Íomhá:Tigerwater_edit2.jpg|alt=Tiger in water|mion|Tíogar ag folcadh]]
Léiríonn sonraí ghaistí ceamara go seachnaíonn tíogair i [[Páirc Náisiúnta Chitwan|bPáirc Náisiúnta Chitwan]] áiteanna a ghnáthaíonn daoine agus gur gníomhaí a bhíonn siad san oíche ná sa ló.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coexistence between wildlife and humans at fine spatial scales|url=https://pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1210490109|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|date=2012|issn=0027-8424|pmc=3458348|pmid=22949642|pages=15360–15365|volume=109|issue=38|doi=10.1073/pnas.1210490109|language=en|author=Carter, N. H.; Shrestha, B. K.; Karki, J. B.; Pradhan, N. M. B. &amp; Liu, J.}}&lt;/ref&gt; Ba ghníomhaí sé thíogar a raibh coiléir raidió orthu ó bhreacadh an lae go dtí go luath ar maidin agus a mbuaic á sroicheadh thart ar a 7:00 a chlog ar maidin i [[Páirc Náisiúnta Sundarbans|bPáirc Náisiúnta Sundarbans]]. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ranging, Activity and Habitat Use by Tigers in the Mangrove Forests of the Sundarban|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0152119|journal=PLOS ONE|date=2016|issn=1932-6203|pmc=4822765|pmid=27049644|pages=e0152119|volume=11|issue=4|doi=10.1371/journal.pone.0152119|language=en|author=Naha, D.; Jhala, Y. V.; Qureshi, Q.; Roy, M.; Sankar, K. &amp; Gopal, R.}}&lt;/ref&gt; Nocht suirbhé gaiste ceamara trí bliana i bhfad i [[Páirc Náisiúnta Shuklaphanta|bPáirc Náisiúnta Shuklaphanta]] gur ghníomhaí na tíogair ó chrónú go dtí lár na hoíche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coexisting large carnivores: spatial relationships of tigers and leopards and their prey in a prey-rich area in lowland Nepal|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/11956860.2018.1491512|journal=Écoscience|date=2019|issn=1195-6860|pages=1–9|volume=26|issue=1|doi=10.1080/11956860.2018.1491512|language=en|author=Pokheral, C. P. &amp; Wegge, P.}}&lt;/ref&gt; In oirthuaisceart na Síne, bhí tíogair ina [[Ainmhí clapsholais|n-ainmhithe clapsholais]] agus iad gníomhach le linn na hóiche agus a gcuid gníomhaíochtaí ag baint a mbuaic amach ar bhreacadh an lae agus ar chrónú na hoíche; bhíodar gníomhach ag nach mór an t-am céanna agus a bhí a gcuid creiche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Do prey availability, human disturbance and habitat structure drive the daily activity patterns of Amur tigers ( Panthera tigris altaica )?|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jzo.12622|journal=Journal of Zoology|date=2019|issn=0952-8369|pages=131–140|volume=307|issue=2|doi=10.1111/jzo.12622|language=en|author=H. Yang, S. Han, B. Xie, P. Mou, X. Kou, T. Wang, J. Ge, L. Feng}}&lt;/ref&gt; 

Is snámhaí cumhachtach é an tíogar a théann trasna aibhneacha atá chomh leathan le 8 km (5.0 mi) go héasca; tumann sé é féin san uisce ar laethanta teo ach go háirithe.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Go ginearálta, níl a scileanna dreaptha crainn chomh cumasach agus atáthar i gcait eile de bharr a mhéide, ach déanann coileáin faoi 16 mhí amhlaidh go rialta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 26, 64–66&lt;/ref&gt; Taifeadadh tíogar fásta ar dhreapadh dó 10 m (33 tr) suas [[crann pipal]] mín.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

=== Scaradh sóisialta ===
Maireann tíogair fhásta saolta aonaracha laistigh dá [[Raon baile (ainmhí)|raonta baile]] nó dá [[Dúiche (ainmhí)|ndúichí]] den chuid is mó, dá bhraitheann a méid ar fhlúirse a gcreiche, ar na láithreacha tíreolaíocha agus ar ghnéas na hindibhide féin. Cosaíonn fireannaigh agus baineannaigh a raonta baile ar thíogair an ghnéis chéanna agus cuimsíonn raon baile na bhfireannach iad roinnt baineannach mar aon.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Bhí raonta baile de 10.6 agus 14.1 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (4.1 agus 5.4 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag dhá bhaineannach sna [[Sundarbans]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Female tiger Panthera tigris home range size in the Bangladesh Sundarbans: the value of this mangrove ecosystem for the species’ conservation|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605310001456/type/journal_article|journal=Oryx|date=2011|issn=0030-6053|pages=125–128|volume=45|issue=1|doi=10.1017/S0030605310001456|language=en|author=Barlow, A. C. D.; Smith, J. L. D.; Ahmad, I. U.; Hossain, A. N. M.; Rahman, M. &amp; Howlader, A.}}&lt;/ref&gt; D'athraigh raonta baile cúig bhaineannach athbhunaithe in [[Anaclann Tíogair Panna]] ó 53–67 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (20–26 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa gheimhreadh go 55–60 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (21–23 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tsamhradh agus 46–94 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (18–36 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) le linn an [[Monsún|mhonsúin]]; bhí raonta baile móra 84–147 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32–57 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag trí fhireannach sa gheimhreadh, 82–98 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (32–38 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tsamhradh agus 81–118 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (31–46 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) le linn shéasúir an mhonsúin.&lt;ref name=&quot;:29&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Movement and home range characteristics of reintroduced tiger (Panthera tigris) population in Panna Tiger Reserve, central India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-016-1026-9|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2016|issn=1612-4642|pages=537–547|volume=62|issue=5|doi=10.1007/s10344-016-1026-9|language=en|author=Sarkar, M. S.; Ramesh, K.; Johnson, J. A.; Sen, S.; Nigam, P.; Gupta, S. K.; Murthy, R. S. &amp; Saha, G. K.}}&lt;/ref&gt; I [[Tearmann Bithsféir Sikhote-Alin|dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin]], bhí raonta baile de 248–520 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (96–201 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag 14 bhaineannach agus de 847–1,923 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (327–742 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ag cúig fhireannach a chuimsigh raonta baile chúig bhaineannach ar an uasmhéid.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Spatial structure of Amur (Siberian) tigers ( Panthera tigris altaica ) on Sikhote-Alin Biosphere Zapovednik, Russia|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/09-MAMM-A-293.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2010|issn=0022-2372|pages=737–748|volume=91|issue=3|doi=10.1644/09-MAMM-A-293.1|language=en|author=Goodrich, J. M.; Miquelle, D. G.; Smirnov, E. M.; Kerley, L. L.; Quigley, H. B. &amp; Hornocker, M. G.}}&lt;/ref&gt; Nuair a bhíodh coileáin de cheithre mhí d'aois ag tíogair bhaineanna sa tearmann chéanna, laghdóidís a raonta baile ionas go bhféadfaidís fanacht i ngar dá n-óga agus d'ardóidís a raonta baile de réir a chéile go dtí go mbeadh a n-óga 13–18 mí d'aois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The influence of reproductive status on home range size and spatial dynamics of female Amur tigers|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-020-00547-2|journal=Mammal Research|date=2021|issn=2199-2401|pages=83–94|volume=66|issue=1|doi=10.1007/s13364-020-00547-2|language=en|author=Klevtcova, A. V.; Miquelle, D. G.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. V. &amp; Goodrich, J. M.}}&lt;/ref&gt;

{{fráma íomhá|caption=[[Tíogar Bheangál|Tíogair Bheangál]] ag spraeáil múin (thuas) agus ag cuimilt de chrann chun a dhúiche a mharcáil|content={{CSS image crop
|Image = Tiger spray marking. DavidRaju 1.jpg
|bSize = 300
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 30
}}{{CSS image crop
|Image = Bijili (A tiger in Ranthambore National Park, 2016) 1.jpg
|bSize = 150
|cWidth = 150
|cHeight = 150
|oTop = 30
|oLeft = 0
}}|width=150}}

Is speiceas é an tíogar a théann ar rith i bhfad i gcéin agus a scaipeann thar fhaid suas le 650 km (400 mi) chun pobail tíogair in áiteanna eile a bhaint amach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Connectivity of Tiger (Panthera tigris) Populations in the Human-Influenced Forest Mosaic of Central India|url=https://dx.plos.org/10.1371/journal.pone.0077980|journal=PLoS ONE|date=2013|issn=1932-6203|pmc=3819329|pmid=24223132|pages=e77980|volume=8|issue=11|doi=10.1371/journal.pone.0077980|language=en|author=Joshi, A.; Vaidyanathan, S.; Mondol, S.; Edgaonkar, A. &amp; Ramakrishnan, U.}}&lt;/ref&gt; Socraíonn tíogair bhaineanna óga a gcéad raonta baile i ngar dóibh a máithreacha ach déanann na tíogair fhireanna imirce níos faide amach ná a macasamhail bhaineann.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 76.&lt;/ref&gt; Scaip ceithre thíogar baineanna a raibh [[Coiléar raidió|coiléir raidió]] orthu amach idir 0 agus 43.2 km (0.0 agus 26.8 mi) agus 10 dtíogar fhireanna idir 9.5 agus 65.7 km (5.9 agus 40.8 mi) i bPáirc Náisiúnta Chitwan.&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Role of Dispersal in Structuring the Chitwan Tiger Population|url=https://brill.com/view/journals/beh/124/3-4/article-p165_1.xml|journal=Behaviour|date=1993|issn=0005-7959|pages=165–195|volume=124|issue=3-4|doi=10.1163/156853993X00560|author=Smith, J. L. D.}}&lt;/ref&gt; Cónaíonn fo-aosach fireann mar fhánaí i raon baile thíogair fhirinn eile go dtí go bhfuil sé níos sine agus láidir go leor chun dúshlán an fhireannaigh chónaithigh a thabhairt.&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 54–55.

&lt;/ref&gt; Marcálann tíogair a raonta baile trí [[Spraeáil múin|mhún a spraeáil]] ar fhásra agus chlocha, crúbáil nó [[cuimilt bholaidh]] a dhéanamh ar chrainnte agus conair a mharcáil le [[faecas]], táil [[Faireog tóna|fhaireog tóna]] agus scrabhanna talúna.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Chemical Characterization of Territorial Marking Fluid of Male Bengal Tiger, Panthera tigris|url=http://link.springer.com/10.1007/s10886-008-9462-y|journal=Journal of Chemical Ecology|date=2008|issn=0098-0331|pages=659–671|volume=34|issue=5|doi=10.1007/s10886-008-9462-y|language=en|author=Burger, B. V.; Viviers, M. Z.; Bekker, J. P. I.; Roux, M.; Fish, N.; Fourie, W. B. &amp; Weibchen, G.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Scent marking in free-ranging tigers,Panthera tigris|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/0003347289900018|journal=Animal Behaviour|date=1989|pages=1–10|volume=37|doi=10.1016/0003-3472(89)90001-8|language=en|author=Smith, J. L. D.; McDougal, C. &amp; Miquelle, D.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 105.&lt;/ref&gt; Ligeann cuimilt bholaidh d'indibhid eolas a fháil amach faoi aitheantas tíogair eile. Is minic a ghlactar seilbh ar raonta baile a fhágtar gan úinéir laistigh de laethanta nó de sheachtainí, go háirithe nuair a fhaigheann an t‑úinéir bás.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;

Bíonn tíogair bhaineanna níos fulangaí i leith bhaineannaigh eile laistigh dá raonta baile ná mar a bhíonn tíogair fhireann do fhireannaigh eile, ós rud é nach mbíonn fireannaigh caoinfhulangach de ghnáth. Réitítear aighnis trí imeaglú seachas trí throid go hiondúil. Mar sin féin, féadfaidh fireannach glacadh le híochtarán ina raon nuair a bhíonn [[Ceannasacht|an lámh in uachtar]] aige, fad nach dtagann an t-íochtaran róghar dó. Baineann na haighnis is fíochmhaire le dhá thíogar fireanna atá in iomaíocht lena chéile nuair atá baineannach in [[éastras]] sa cheantar.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 85–86.&lt;/ref&gt; Bíonn tíogair níos sóisialta timpeall ar chreach nó ag conablach creiche. Roinnfidh tíogar fireann conablach leis na baineannaigh agus na coileáin laistigh dá raon baile uaireanta agus, murab ionann agus leoin fhireanna, ligfidh sé dóibh beathú sula gcríochnaíonn sé féin ag ithe. Mar sin féin, bíonn baineannaigh níos teannasaí nuair a bhuaileann siad le baineannaigh eile ag conablach creiche.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 244–251.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 89.&lt;/ref&gt;

=== Cumarsáid ===
Le linn teagmhálacha cairdiúla agus chun ceangail shóisialta a neartú, [[Bunting (iompar ainmhí)|cuimlíonn tíogair a gcoirp]] in aghaidh a chéile.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 262–263.&lt;/ref&gt; Áirítear ar a ngothaí gnúise an &quot;bagairt chosanta&quot;, ina mbíonn an aghaidh rocach, na fiacla nochtaithe, na cluasa tarraingthe siar agus na mic imrisc méadaithe.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 263.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Taispeánann fireannaigh agus baineannaigh araon [[freagairt flehmen]], gruaim shainiúil ina gcuirtear strainc ar na liopaí, nuair a bholann siad marcálacha fuail. Úsáideann fireannaigh an fhreagairt flehmen chun marcálacha a fhágann tíogair bhaineanna atá in éastras a bhrath.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Bogann tíogair a gcuid cluasa chun na spotaí bána atá ar a gcúl a thaispeáint, go háirithe le linn teagmhálacha ionsaitheacha agus idir máithreacha agus coileáin.&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Panthera tigris (Linnaeus, 1758)|publisher=University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-77999-7.|date=2002|location=Chicago|author=Sunquist, M. E. &amp; Sunquist, F.|url=https://books.google.com/books?id=IF8nDwAAQBAJ&amp;pg=PA320|journal=Wild Cats of the World|pages=343–372}}&lt;/ref&gt; Úsáideann siad a n-eireabaill chomh maith chun a ngiúmar a chur in iúl. Chun croíúlacht a thaispeáint, cuirtear an t‑eireaball ag gobadh aníos agus luascann sé go mall. Nuair a bhíonn tíogar imníoch nó aireach, íslíonn sé a eireaball nó luascann sé ó thaobh go taobh é. Nuair atá sé socair, crochtar an t‑eireaball go híseal.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 29.&lt;/ref&gt;

De ghnáth bíonn tíogair ciúin, ach tá siad in ann réimse leathan glórtha a dhéanamh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 256.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 99.&lt;/ref&gt; Ligeann siad búir astu chun a láithreacht a chur in iúl do thíogair eile thar achair fhada. Brúitear an fhuaim seo amach trí bhéal oscailte agus é ag dúnadh, agus is féidir í a chloisteáil suas le 3 km (1.9 mi) ar shiúl. Ligeann siad búir astu cúpla uair i ndiaidh a chéile agus freagraíonn tíogair eile ar an bhealach chéanna. Ligeann siad búir astu le linn cúplála fosta agus úsáidfidh máthair búir chun glaoch ar a coileáin. Nuair a bhíonn teannas orthu, ligeann tíogair sian astu, fuaim atá cosúil le búir ach atá níos boige agus a dhéantar nuair atá an béal dúnta go páirteach ar a laghad. Is féidir an sian seo a chloisteáil suas le 400 m (1,300 tr) ar shiúl.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 258–261.&lt;/ref&gt; Le linn teagmhálacha ionsaitheacha, cloistear [[drantán]], [[Drannadh|drannach]] agus siosadh.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 261.&lt;/ref&gt; Scaoiltear &quot;búir chasachtach&quot; nó &quot;drannadh casachtach&quot; amach trí bhéal oscailte agus fiacla nochtaithe.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt; I gcúinsí níos cairdiúla, déanann tíogair ''[[prusten]]'', fuaim shéimh shrannach ísealmhinicíochta atá cosúil le [[crónán]] na gcat beag.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Peters, G. &amp; Tonkin-Leyhausen, B. A.|date=1999|title=Evolution of acoustic communication signals of mammals: Friendly close-range vocalizations in Felidae (Carnivora)|journal=Journal of Mammalian Evolution|volume=6|issue=2|doi=10.1023/A:1020620121416|pages=129–159|location=|publisher=S2CID 25252052}}&lt;/ref&gt; Déanann máithreacha cumarsáid lena gcoileáin trí ghnúsacht, agus freagraíonn na coileáin le [[meamhlach]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 257–258.&lt;/ref&gt; Nuair a bhaintear geit astu, déanann siad fuaim ghearr cosúil le &quot;bhuf&quot;. Déanann siad fuaim &quot;pok&quot; mar a bheadh fia ann, ar chúiseanna nach bhfuil soiléir; is minice a chloistear í ag conablaigh chreiche, áfach.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 256–258.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 62.&lt;/ref&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Íomhá:Panthera_tigris_altaica_28_-_Buffalo_Zoo_(1).jpg|alt=Image of tiger barring teeth|Tíogar Amúrach ag nochtadh a chuid fiacla mar chomhartha ionsaitheachta
Íomhá:Sumatran_tiger_(Panthera_tigris_sumatrae)_vocalising.webm|alt=Video of tiger roaring at a zoo|[[Tíogar Sumatrach]] i ngéibheann ag búireadh
Íomhá:439280_schots_angry-tiger.wav|Tíogar i gcás ag drantú agus ag drannadh
&lt;/gallery&gt;

=== Seilg agus aiste bia ===
[[Íomhá:RANTHAMBORE_TIGER_RESERVE.jpg|alt=Tiger attacking a sambar deer from behind, pulling on its back|mion|Tíogar Bheangál ag ionsaí [[fia sambar]] in [[Anaclann Tíogair Ranthambore]]]]
Is [[feoiliteoir]] agus [[forchreachadóir]] é an tíogar. Glactar leis gurb iad [[Líonmhaireacht (éiceolaíocht)|líonmhaireacht]] agus meáchan coirp na speiceas creiche is príomhchritéir do rogha creiche an tíogair, laistigh agus lasmuigh de thearmainn chosanta mar aon.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=What drives prey selection? Assessment of Tiger ( Panthera tigris ) food habits across the Terai-Arc Landscape, India|url=https://academic.oup.com/jmammal/article/104/6/1302/7241439|journal=Journal of Mammalogy|date=2023|issn=0022-2372|pages=1302–1316|volume=104|issue=6|doi=10.1093/jmammal/gyad069|language=en|author=Biswas, S.; Kumar, S.; Bandhopadhyay, M.; Patel, S. K.; Lyngdoh, S.; Pandav, B. &amp; Mondol, S.}}&lt;/ref&gt; Beathaítear iad ar [[Crúbach|chrúbaigh]] mór- agus meán-mhéideacha cosúil le [[fia sambar]], [[vaipítí Manchúrach]], [[fia eanaigh]], [[gár]] agus [[torc allta]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Prey preferences of the tiger Panthera tigris|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|journal=Journal of Zoology|date=2012|issn=0952-8369|pages=221–231|volume=286|issue=3|doi=10.1111/j.1469-7998.2011.00871.x|language=en|author=Hayward, M. W.; Jędrzejewski, W. &amp; Jędrzejewska, B.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The effects of prey depletion on dietary niches of sympatric apex predators in Southeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12461|journal=Integrative Zoology|date=2021|issn=1749-4877|pages=19–32|volume=16|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12461|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N.; Intanajitjuy, P.; Inrueang, P. &amp; Prempree, K.|pmid=32627329}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Prey selection by the Indian tiger (Panthera tigris tigris) outside protected areas in Indias Western Ghats: implications for conservation|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2352249622000507|journal=Food Webs|date=2023|pages=e00268|volume=34|doi=10.1016/j.fooweb.2022.e00268|language=en|author=Variar, A. S.; Anoop, N. R.; Komire, S.; Vinayan, P. A.; Sujin, N. S.; Raj, A. &amp; Prasadan, P. K.}}&lt;/ref&gt; Is creachadóir faille é i leith speicis níos lú cosúil le [[Moncaí|moncaithe]], [[Péacóg|péacóga]] agus éin thalamh-bhunaithe eile, [[Torcán craobhach|torcáin chraobhaigh]] agus éisc.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; Tá corrthaifid ar ionsaithe ar [[Eilifint Áiseach|eilifíntí Áiseacha]] agus [[Srónbheannach Indiach|srónbheannaigh Indiacha]] fosta.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Tiger ecology and conservation in the Indian subcontinent|journal=Journal of the Bombay Natural History Society|volume=100|issue=2 &amp; 3|pages=169–189|url=https://repository.ias.ac.in/89489/1/50p.pdf|author=Karanth, K. U.|date=2003}}&lt;/ref&gt; Níos minice a chreachann tíogair a n-óga atá níos leochailí, áfach.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Estimation of tiger densities in India using photographic captures and recaptures|journal=Ecology|volume=79|issue=8|pages=2852–2862|doi=10.1890/0012-9658(1998)079[2852:EOTDII]2.0.CO;2|jstor=176521|url=http://erepo.usiu.ac.ke/bitstream/handle/11732/758/Estimation%20of%20tiger%20densities%20in%20India%20using%20photographic%20captures%20and%20recaptures.pdf?sequence=4&amp;isAllowed=y|author=Karanth, K. U. &amp; Nichols, J. D.|date=1998|accessdate=16 Nollaig 2021}}&lt;/ref&gt; Beathaíonn siad ar bheostoc agus ar mhadraí i ngar do lonnaíochta in amanna.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Caitheann tíogair fásra, torthaí agus mianraí ó am go chéile ar mhaithe le snáithín cothaithe agus forlíonadh.&lt;ref name=&quot;Perry&quot;&gt;{{cite book|author=Perry, R.|title=The World of the Tiger|publisher=Cassell. ASIN B0007DU2IU|pages=133–134|date=1965|location=Londain}}&lt;/ref&gt;

Foghlaimíonn tíogair an dóigh le bheith ag creachadh dá máithreacha, ach is féidir gur cumas inbheirthe atá sa chreachadh.&lt;ref name=&quot;:31&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hunting performance of captive-born South China tigers (Panthera tigris amoyensis) on free-ranging prey and implications for their reintroduction|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320715300987|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=57–64|volume=192|doi=10.1016/j.biocon.2015.09.007|language=en|author=Fàbregas, M. C.; Fosgate, G. T. &amp; Koehler, G. M.}}&lt;/ref&gt; Maraíonn siad go seachtainiúil go tipiciúil ag brath ar mhéid na gcreach ach caithfidh máithreacha amhail a dhéanamh níos minice.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Seilgeann teaghlaigh le chéile nuair a bhíonn na coileáin sean go leor. &lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 63.&lt;/ref&gt; Baineann siad úsáid as cumas a radhairc agus n-éisteachta chun creach a chuardach.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 284–285.&lt;/ref&gt; Fanfaidh tíogar ag poll uisce go dtí go dtagann creach thart, go háirithe ar laethanta samhraidh teo.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 288.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 120.&lt;/ref&gt; Is creachadóir luíocháin é agus cromann sé lena cheann go híseal, á cheilt san fhásra, nuair a théann sé i dtreo creiche. Malartaíonn sé idir bhogadh ar aghaidh agus fhanacht socair. Is féidir le tíogar dul ina chodladh agus fanacht san áit chéanna chomh fada le lá agus é ag feitheamh ar chreach sula ndéanann sé ionsaí nuair atá a chuid chreiche gar dó,&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 119–120, 122.&lt;/ref&gt; laistigh de 30 m (98 tr) de ghnáth.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Má fheiceann an chreach é roimhe sin, ní théann an cat sa tóir uirthi a thuilleadh.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt; Is féidir le tíogar imeacht de ráib ar luas de 56 km/h (35 mph);&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 287.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 23.&lt;/ref&gt; ní reathaí fadraon é an tíogar agus géillfidh sé má sháraíonn a chreach thar achar áirithe é.&lt;ref name=&quot;:14&quot; /&gt;
[[Íomhá:Tiger's_killing_wild_boar.jpg|alt=Two tigers attacking a boar|deas|mion|Dhá thíogar Bheangál ag ionsaí [[torc allta]] in [[Anaclann Tíogair Kanha]]]]
Ionsaíonn an tíogar ó chúl nó leis na taobhanna agus déanann sé iarracht a íobartach a chur dá chothrom. Faigheann sé greim ar a chreach lena ghéaga tosaigh, ag lúbadh agus ag casadh le linn na streachailte chun é a tharraingt síos chuig an talamh. Beireann an tíogar [[Greim scornaigh|greim ar scornach]] a íobartaigh go dtí go [[Tachtadh|dtachtar]] chun báis é.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 121.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 295.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 24.&lt;/ref&gt; Tá fórsa greime meánach ag barr na starrfhiacla de 1234.3 [[niútan]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Canine morphology in the larger Felidae: implications for feeding ecology|url=https://academic.oup.com/biolinnean/article-lookup/doi/10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|journal=Biological Journal of the Linnean Society|date=2007|pages=573–592|volume=91|issue=4|doi=10.1111/j.1095-8312.2007.00819.x|language=en|author=Christiansen, P.}}&lt;/ref&gt; Is féidir leis an tíogair adharca, beanna, starrfhiacla agus crúba a sheachaint le greim scornaí.&lt;ref name=&quot;:15&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 295–296.&lt;/ref&gt; Is marfóirí solúbtha iad tíogair ar féidir úsáid a bhaint as modhanna maraithe eile amhail scornacha a stróiceadh nó muiníl a bhriseadh. Fágtar creach mhór faoi mhíchumas de bharr greim ar chúl na speire a ghearrann an teannán. Is féidir buille ó na lapa móra [[Buabhall uisce|buabhaill uisce]] a stiúdadh nó fiú a mblaoscanna an a bhriseadh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 126.&lt;/ref&gt; Maraíonn siad creach bheag le greim de dhroim an mhuiníl nó an chinn.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lch. 289.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; Meastar [[ráta ratha]] tíogar seilge a bheith chomh híseal le 5% nó chomh hard le 50%. Gortaíonn nó maraíonn creach mhór nó chontúirteach cosúil le gáir, buabhaill agus toirc iad ó am go chéile.&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;

Bogann tíogair a gcreach go háit phríobháideach a bhfuil fásra thart uirthi nach bhfuil níos faide ná 183 m (600 tr) uathu go tipiciúil ach tá taifid de thíogair a bhog a gcreach chomh fada le 549 m (1,801 tr). Tá siad chomh láidir sin gur féidir leo conablach buabhaill uisce a tharraingt ar feadh achair fhada. Tógann siad sos ar feadh tamaill sula n-itheann siad agus is féidir leo oiread agus 50 kg (110 lb) feola a ithe in aon sheisiún amháin ach beathaíonn siad ar chonablach amháin ar feadh cúpla lá, gan ach corrphíosa a fhágáil do bhailitheoirí.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 297–300.&lt;/ref&gt;

=== Iomaitheoirí ===
[[Íomhá:Tigerdholes.jpg|alt=Painting of dhole pack attacking a tiger|mion|Léaráid ón bhliain 1807 de [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]] ag ionsaí tíogair]]
I gcuid mhór dá raon dáilte, roinneann tíogair a ngnáthóg le liopaird agus le [[Madra fiáin Áiseach|madraí fiáine Áiseacha]]. De ghnáth, bíonn an lámh in uachtar acu ar an dá chreachadóir sin, cé go mbraitheann sé, i gcás an mhadra fhiáin Áisigh, ar mhéid an phaca. Tá taifid ann d'idirghníomhaíochtaí éagsúla idir an trí chreachadóir seo amhail tóraíocht, [[Cleipteasheadánachas|goideadh creiche]] agus marú díreach.&lt;ref&gt;{{cite journal|title=Topcats and underdogs: intraguild interactions among three apex carnivores across Asia's forestscapes|journal=Biological Reviews|volume=98|issue=6|pages=2114–2135|doi=10.1111/brv.12998|pmid=37449566|s2cid=259903849|author=Srivathsa, A.; Ramachandran, V.; Saravanan, P.; Sureshbabu, A.; Ganguly, D. &amp; Ramakrishnan, U.|date=2023}}&lt;/ref&gt; Is féidir le pacaí móra an mhadra fhiáin Áisigh tíogair a mharú.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 136.&lt;/ref&gt; Maireann tíogair liopaird agus madraí fiáine Áiseacha taobh le chéile mar seilgeann siad creach atá ar mhéideanna difriúla.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Behavioural correlates of predation by tiger ( Panthera tigris ), leopard ( Panthera pardus ) and dhole ( Cuon alpinus ) in Nagarahole, India|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|journal=Journal of Zoology|date=2000|issn=0952-8369|pages=255–265|volume=250|issue=2|doi=10.1111/j.1469-7998.2000.tb01076.x|language=en|author=Karanth, K. U. &amp; Sunquist, M. E.}}&lt;/ref&gt; Fuarthas amach gurbh é 91.5 kg (202 lb) meánmheáchan na gcreach a mharaigh tíogair i [[Páirc Náisiúnta Nagarhole|bPáirc Náisiúnta Nagarhole]], i gcomparáid le 37.6 kg (83 lb) i gcás liopard agus 43.4 kg (96 lb) i gcás madraí fiáine Áiseacha.&lt;ref name=&quot;KaranthSunquist1995&quot;&gt;{{cite journal|author1=Karanth, K. U.|author2=Sunquist, M. E.|name-list-style=amp|title=Prey selection by tiger, leopard and dhole in tropical forests|jstor=5647|doi=10.2307/5647|journal=Journal of Animal Ecology|volume=64|issue=4|pages=439–450|bibcode=1995JAnEc..64..439K|author=Karanth, K. U. &amp; Sunquist, M. E.|date=1995}}&lt;/ref&gt; Nuair a tháinig laghdú ar líon na gcreach i [[Páirc Náisiúnta Kui Buri|bPáirc Náisiúnta Kui Buri]], lean tíogair orthu ag marú na gcreach ba mhó leo agus dhírigh liopaird agus madraí fiáine Áiseacha a n-ídiú ar chreacha beaga.&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;

Is féidir le liopaird agus madraí fiáine Áiseacha araon a bheith ina gcónaí go rathúil i ngnáthóga tíogair fad a bhíonn a ndóthain bia agus clúdach fásra ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Do tigers displace leopards? If so, why?|url=https://esj-journals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1007/s11284-010-0723-1|journal=Ecological Research|date=2010|issn=0912-3814|pages=875–881|volume=25|issue=4|doi=10.1007/s11284-010-0723-1|language=en|author=Odden, M.; Wegge, P. &amp; Fredriksen, T.}}&lt;/ref&gt; Seachas sin, Is lú a nochtann an dá speiceas sin in áiteanna a mbíonn iliomad tíogar ann. Ba é téarnamh pobail na dtíogar i [[Páirc Náisiúnta Rajaji|bPáirc Náisiúnta Rajaji]] sna 2000idí is cúis le laghdú dlús pobail liopaird.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Responses of leopard Panthera pardus to the recovery of a tiger Panthera tigris population: Response of leopard to recovery of tiger|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|journal=Journal of Applied Ecology|date=2011|pages=806–814|volume=48|issue=3|doi=10.1111/j.1365-2664.2011.01981.x|language=en|author=Harihar, A.; Pandav, B. &amp; Goyal, S. P.}}&lt;/ref&gt; A mhacasamhail a chonacthas in dhá áiteanna eile i lár na hIndia, áit a raibh tionachar diúltach ar mhéid phacaí madraí fiáine Áiseacha ag dlús pobail tíogair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dhole pack size variation: Assessing the effect of Prey availability and Apex predator|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ece3.7380|journal=Ecology and Evolution|date=2021|issn=2045-7758|pmc=8093734|pmid=33976847|pages=4774–4785|volume=11|issue=9|doi=10.1002/ece3.7380|language=en|author=Habib, B.; Nigam P.; Ghaskadbi P. &amp; Bhandari A.}}&lt;/ref&gt; Bhí baint ag rochtain ar chreacha agus easpa tíogair le dáileadh na liopard agus na madraí fiáine Áiseacha in Kui Buri.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tigers, leopards, and dholes in a half-empty forest: Assessing species interactions in a guild of threatened carnivores|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320712005149|journal=Biological Conservation|date=2013|pages=68–78|volume=163|doi=10.1016/j.biocon.2012.12.016|language=en|author=Steinmetz, R.; Seuaturien, N. &amp; Chutipong, W.}}&lt;/ref&gt; I [[Páirc Náisiúnta Jigme Dorji|bPáirc Náisiúnta Jigme Dorji]], chonacthas gur chuir tíogair fúthu i gcodanna doimhne na bhforaoisí fad a bhí na creachadóirí beaga brúite amach ar a n-imill.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The ecological benefit of tigers (Panthera tigris) to farmers in reducing crop and livestock losses in the eastern Himalayas: Implications for conservation of large apex predators|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314337|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=119–125|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.015|language=en|author=Thinley, P.; Rajaratnam, R.; Lassoie, J. P.; Morreale, S. J.; Curtis, P. D.; Vernes, K.; Leki Leki; Phuntsho, S.; Dorji, T. &amp; Dorji, P.}}&lt;/ref&gt;

=== Atáirgeadh agus saolré ===
[[Íomhá:Tigeress_with_cubs_in_Kanha_Tiger_reserve.jpg|alt=Tiger with cubs|mion|Clann tíogair Bheangál in Anaclann Tíogair Kanha]]
[[Cúpláil|Cúplálann]] an tíogar le linn na bliana ar fad go ginearálta agus idir mhí na Samhna agus mí Aibreáin ach go háirithe. Bíonn tíogair bhaineanna in éastras ar feadh thrí go sé lá san am deighilte de réir eatramh trí go naoi seachtaine.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Cúplálann fireannaigh chónaitheacha leis na baineannaigh ar fad laistigh dá raon baile a léiríonn a ngabhálacht dó trí bhúireadh agus trí mharcáil.&lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 42&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 145.&lt;/ref&gt; Mealltar fireannaigh neamhchónaitheacha níos óige fosta, rud a chothaíonn troideanna ina díbríonn an fireannach cónaitheach an forghabhálaí.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Breeding behaviour of the tiger Panthera tigris in Rajasthan|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|journal=International Zoo Yearbook|date=1967|issn=0074-9664|pages=133–147|volume=7|issue=1|doi=10.1111/j.1748-1090.1967.tb00354.x|language=en|author=Sankhala, K. S.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Bíonn an fireannach cúramach i dtaobh an bhaineannaigh go dtí go gcuireann sí a gabhálacht cúplála dó trí í féin a chur i [[lordóis]] lena heireaball ar leataobh. Maireann an [[Cúpláil|chúpláil]] níos lú ná 20 soicind de ghnáth nuair a bheireann an fireannach greim ar bhaic mhuiníl an bhaineannaigh. Nuair a chríochnaíonn siad, tarraingíonn an fireannach siar go gasta mar is féidir go gcasfadh an baineannach agus buille a thabhairt dó.&lt;ref name=&quot;:16&quot; /&gt; Féadfaidh péirí tíogar fanacht le chéile suas go ceithre lá agus cúplálfaidh siad scata uaireanta.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 148.&lt;/ref&gt; Maireann an [[tréimhse iompair]] thart ar nó thar thrí mhí.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;

Beireann tíogar baineann in áit scoite, pé acu fásra dlúth, in uaibh nó faoi fhothain chloiche atá ann.&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 45.&lt;/ref&gt; Bíonn líon an áil chomh hard le seacht gcoileán ach is gnáiche dhá nó trí choileán.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Meánn coileáin nua-bheirthe 785–1,610 g (27.7–56.8 oz) agus tá siad dall agus neamhfhorbartha ([[Seanórthúileacht agus altramacht|altramach]]).&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Líonn agus glanann an mháthair a coileáin, diúlann sí iad agus cosaíonn sí iad go fíochmhar ar aon bhagairtí féideartha.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt; Osclaíonn coileáin a súile agus iad trí lá go ceithre lá dhéag d'aois agus éiríonn a radharc soiléir tar éis cúpla seachtain eile.&lt;ref name=&quot;:18&quot; /&gt; Is féidir leo an láthair phluaise tar éis dhá mhí agus tosaíonn siad ag ithe feola thart ar an am chéanna.&lt;ref name=&quot;:17&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 50–51.&lt;/ref&gt; Ní fhágann an mháthair ina n-aonar iad ach amháin agus í ag seilg agus fiú leis sin, ní théann sí i bhfad.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 50.&lt;/ref&gt; Má cheapann sí nach bhfuil áit sábhailte a thuilleadh, bogann sí a coileáin go ceantar nua, á n-iompar coileán ar choileán le greim ar bhaic a muiníl lena béal.&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 51.&lt;/ref&gt; D'uasmhéadaigh tíogar baineann amháin i dTearmann Bithsféir Sikhote-Alin an t-am a chaith sí lena coileán trí laghdú a dhéanamh ar mhéid a raoin bhaile, creach níos mó a mharú agus filleadh níos tapúla ar an phluais ná mar a dhéanfadh sí gan choileáin; nuair a thosaigh na coileáin ag ithe feola, thug sí chun na láithreacha maraithe iad, rud a d'optamaigh a gcosaint agus a rochtain ar bhia.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=How does a tigress balance the opposing constraints of raising cubs?|url=http://link.springer.com/10.1007/s13364-019-00466-x|journal=Mammal Research|date=2020|issn=2199-2401|pages=245–253|volume=65|issue=2|doi=10.1007/s13364-019-00466-x|language=en|author=Petrunenko, Y. K.; Seryodkin, I. V.; Bragina, E. V.; Soutyrina, S. S.; Mukhacheva, A. S.; Rybin, N. N. &amp; Miquelle, D. G.}}&lt;/ref&gt; Sa tearmann chéanna, fuair coileán amháin de 21 choileán thar 8 mbliana monatóireachta agus níor athraigh an bhásmhaireacht pé acu óga fireanna nó baineanna a bhí ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mortality of Amur tigers: The more things change, the more they stay the same|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12147|journal=Integrative Zoology|date=2015-07|issn=1749-4877|pages=344–353|volume=10|issue=4|doi=10.1111/1749-4877.12147|language=en|author=Hugh S. Robinson, John M. Goodrich, Dale G. Miquelle, Clayton S. Miller, Ivan V. Seryodkin|pmid=26096683}}&lt;/ref&gt; Léirigh monatóireacht tíogair in [[Anaclann Tíogair Ranthambore]] ráta marthanais thart ar 85% don 74 choileán fhireanna agus bhaineanna, mhéadaigh an ráta marthanais go 97% d'fhireannaigh agus do bhaineannaigh aon go dhá bhliain d'aois.&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demography of a small, isolated tiger (Panthera tigris tigris) population in a semi-arid region of western India|url=https://bmczool.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40850-017-0025-y|journal=BMC Zoology|date=2017|issn=2056-3132|volume=2|issue=1|doi=10.1186/s40850-017-0025-y|language=en|author=Sadhu, A.; Jayam, P. P. C.; Qureshi, Q.; Shekhawat, R. S.; Sharma, S. &amp; Jhala, Y. V.}}&lt;/ref&gt; Cúiseanna básmhaireachta ab ea iad creachadóirí, tuillte, tinte, bás na máthar agus loit bháis.&lt;ref name=&quot;:19&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 51.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Temporal Variation in Tiger ( Panthera tigris ) Populations and its Implications for Monitoring|url=https://academic.oup.com/jmammal/article-lookup/doi/10.1644/07-MAMM-A-415.1|journal=Journal of Mammalogy|date=2009|issn=0022-2372|pages=472–478|volume=90|issue=2|doi=10.1644/07-MAMM-A-415.1|language=en|author=Barlow, A. C. D.; McDougal, C.; Smith, J. L. D.; Gurung, B.; Bhatta, S. R.; Kumal, S.; Mahato, B. &amp; Taman, D. B.|bibcode=2009JMamm..90..472B}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt;[[Íomhá:Panthera_tigris_altaica_13_-_Buffalo_Zoo.jpg|alt=Tigress with cub in snow|mion|Tíogar Amúrach baineann lena coileán i [[Zú Buffalo]]]]
Tá na coileáin in ann a máthair a leanúint tar éis thart ar dhá mhí. Téann siad i bhfolach san fhásra nuair a sheilgeann sí fós. Cruthaíonn na hóga ceangail le chéile trí shúgradh troda agus cleachtadh stalcaireachta. Forbraíonn ordlathas laistigh den ál agus is é an coileán is mó, fireann de ghnáth, a mbíonn an smacht aige agus a itheann a sháith ag conablach ar dtús.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 61, 66–67.&lt;/ref&gt; Thart ar aois a ndá mhí a scoitheann na coileáin den chíoch agus a bhíonn níos mó saoirse acu a dtimpeallacht a imscrúdú. Idir ocht agus deich mí, tionlacann siad a máthair san fhiach.&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt; Is féidir le coileáin creach a mharú chomh luath le 11 mhí agus a neamhspleáchas a bhaint amach mar óga idir 18 agus 24 mhí d'aois; baineann fireannaigh a neamhspleáchas amach níos luaithe ná baineannaigh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Schaller|1967}}, lgh. 270, 276.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:20&quot; /&gt; Thosaigh tíogair a raibh coiléir raidió orthu in Chitwan ag fágáil a n-áiteanna breithe ag 19 mí d'aois.&lt;ref name=&quot;:21&quot; /&gt; Baineann baineannaigh óga a [[lánfhástacht ghnéasach]] amach faoi thrí go ceithre bliana d'aois ach na fireannaigh faoi cheithre go cúig bliana d'aois.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá [[fad glúine]] an tíogair thart ar 7–10 mbliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Generation length for mammals|url=http://natureconservation.pensoft.net/articles.php?id=1343|journal=Nature Conservation|date=2013|issn=1314-3301|pages=89–94|volume=5|doi=10.3897/natureconservation.5.5734|author=Pacifici, M.; Santini, L.; Di Marco, M.; Baisero, D.; Francucci, L.; Grottolo Marasini, G.; Visconti, P. &amp; Rondinini, C.|bibcode=2013NaCon...5...89P}}&lt;/ref&gt; Maireann tíogair Bheangál fhiáine idir 12–15 bliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Survival strategy–Temporal segregation of different age and sex classes of a Bengal tiger (Panthera tigris tigris Linnaeus) population in Pench Tiger Reserve, Madhya Pradesh India|url=https://jad.lu.ac.ir/article-1-314-en.html|journal=Journal of Animal Diversity|date=2023|issn=1026-2288|pages=43–54|volume=5|issue=3|doi=10.61186/JAD.2023.5.3.5|language=en|author=Majumdar, A.}}&lt;/ref&gt; Thug sonraí an [[Leabhar graí|Leabhar Graí]] Tíogar Idirnáisiúnta 1938–2018 le fios gur mhair tíogair ghafa suas le 19 mbliana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sex‐specific actuarial and reproductive senescence in zoo‐housed tiger ( Panthera tigris ): The importance of sub‐species for conservation|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/zoo.21610|journal=Zoo Biology|date=2021-07|issn=0733-3188|pages=320–329|volume=40|issue=4|doi=10.1002/zoo.21610|language=en|author=Tidière, M.; Müller, P.; Sliwa, A.; Siberchicot, A. &amp; Douay, G.|pmid=33861886}}&lt;/ref&gt;

Níl ról ag an athair i dtógáil a áil ach buaileann sé leo agus déanann sé caidreamh leo. Tugann an fireannach cónaitheach cuairt ar na teaghlaigh bhaineannach-coileán laistigh dá raon baile. Buaileann siad le chéile agus roinneann siad conablaigh fiú.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lgh. 59, 89.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lgh. 55–56.&lt;/ref&gt; Taifeadadh fireannach amháin a thug aire do choileáin dá bhfuair a máthair bás.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|teideal=India male tiger plays doting dad to orphaned cubs|údar=Pandey, G.|dáta=2011|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=14 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408231242/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-13598386|archivedate=8 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt; Cosaíonn an fireannach na baineannaigh agus na coileáin ar fhireannaigh eile agus é ag cosaint a raoin bhaile.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Mills|2004}}, lch. 59.&lt;/ref&gt; Nuair a ghlacann fireannach nua seilbh ar raon baile, bíonn coileáin spleácha i mbaol an [[Naímharú|naímharaithe]] agus an fireannach ag iarraidh a óga féin a ghineadh leis na baineannaigh.&lt;ref&gt;{{Harvnb|Thapar|2004}}, lch. 66.&lt;/ref&gt; Nocht staidéar seacht mbliana i bPáirc Náisiúnta Chitwan gur mharaigh fireannaigh nua a chloígh raonta baile 12 de 56 choileán agus óga a raibh taifead orthu.&lt;ref name=&quot;:23&quot; /&gt;

=== Sláinte agus galair ===
Tá taifid ann de thíogair mar óstaigh sheadáin éagsúla amhail péisteanna ribíneacha cosúil le ''[[Diphyllobothrium]] erinacei'', ''[[Taenia pisiformis]]'' san India agus speicis ''[[Toxocara]]'' san India agus speicis ''[[Physaloptera]] preputialis'', ''[[Dirofilaria]] ursi'' agus ''Uiteinarta'' sa tSibéir.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; Tá sé ar eolas go mbíonn [[conslaod]] le fáil i dtíogair Amúracha.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Canine Distemper Virus: an Emerging Disease in Wild Endangered Amur Tigers ( Panthera tigris altaica )|url=https://journals.asm.org/doi/10.1128/mBio.00410-13|journal=mBio|date=2013|issn=2161-2129|pmc=3747579|pmid=23943758|volume=4|issue=4|doi=10.1128/mBio.00410-13|language=en|author=Seimon, T. A.; Miquelle, D. G.; Chang, T. Y.; Newton, A. L.; Korotkova, I.; Ivanchuk, G.; Lyubchenko, E.; Tupikov, A.; Slabe, E. &amp; McAloose, D.}}&lt;/ref&gt; Ionfhabhtú morbillivíris is é is dóichí a bheith mar chúis báis tíogair bhaininn i gCianoirthear na Rúise a raibh tástáil dhearfach ar an [[Painleocaipéine fhéilíneach|phainleocaipéine fhéilíneach]] agus an [[Coróinvíreas féilíneach|choróinvíreas fhéilíneach]] aici.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Morbillivirus Infection in a Wild Siberian Tiger in the Russian Far East|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/46/4/1252/121390/Morbillivirus-Infection-in-a-Wild-Siberian-Tiger|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2010|issn=0090-3558|pages=1252–1256|volume=46|issue=4|doi=10.7589/0090-3558-46.4.1252|language=en|author=Quigley, K. S.; Evermann, J. F.; Leathers, C. W.; Armstrong, D. L.; Goodrich, J.; Duncan, N. M. &amp; Miquelle, D. G.}}&lt;/ref&gt; Léirigh samplaí fola ó 11 thíogar fhásta sa Neipeal [[antasubstaintí]] le haghaidh [[Conpharvaivíreas|conpharvaivíris]]-2, [[Heirpéasvíreas féilíneach|heirpéasvíris fhéilínigh]], córóinvíris féilínigh, [[Leiptispioróis|leiptispioróise]] agus ''[[Toxoplasma gondii]]''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Serologic Survey of Selected Pathogens in Free-Ranging Bengal Tigers (Panthera tigris tigris) in Nepal|url=https://meridian.allenpress.com/jwd/article/57/2/393/451344/Serologic-Survey-of-Selected-Pathogens-in-Free|journal=Journal of Wildlife Diseases|date=2021|issn=0090-3558|volume=57|issue=2|doi=10.7589/JWD-D-20-00046|author=McCauley, D.; Stout, V.; Gairhe, K. P.; Sadaula, A.; Dubovi, E.; Subedi, S. &amp; Kaufman, G. E.}}&lt;/ref&gt;

== Bagairtí ==
Liostaítear an tíogar mar ainmhí [[Speiceas i mbaol|i mbaol]] ar [[Liosta Dearg an AICD]] ón bhliain 1986 agus ceaptar gur laghdaigh pobal domhanda an tíogair go leanúnach ó phobal measta 5,000–8,262 thíogar sna 1990idí déanacha go 3,726–5,578 n-indibhid mheasta sa bhliain 2022.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; I rith na mblianta 2001–2020, ísligh tírdhreacha ar a chónaíonn tíogair ó 1,025,488 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (395,943 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) go 911,901 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (352,087 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref name=&quot;:24&quot; /&gt; [[Scriosadh gnáthóige]], [[ilroinnt gnáthóige]] agus [[póitseáil]] ar son fhionnaidh agus chodanna coirp is ea iad na bagairtí mhóra a chur le laghdú na bpobal tíogar i ngach tír dá raon.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Tá láithreacha cosanta i lár na hIndia scartha go mór ó chéile mar gheall ar infreastruchtúr líneach cosúil le bóithre, iarnróid, [[Líne tharchuir|línte tharchuir]], cainéil [[Uisciú|uiscithe]] agus gníomhaíochtaí [[Mianadóireacht|miandóireachta]] ina ndúiche.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Synthesizing habitat connectivity analyses of a globally important human‐dominated tiger‐conservation landscape|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/cobi.13909|journal=Conservation Biology|date=2022|issn=0888-8892|pmc=9545158|pmid=35288989|volume=36|issue=4|doi=10.1111/cobi.13909|language=en|author=Schoen, J. M.; Neelakantan, A.; Cushman, S. A.; Dutta, T.; Habib, B.; Jhala, Y. V.; Mondal, I.; Ramakrishnan, U.; Reddy, P. A.; Saini, S. &amp; Sharma, S.|bibcode=2022ConBi..36E3909S}}&lt;/ref&gt; I [[Réigiún Tanintharyi]] na Malaeisia deise, bagraíonn [[dífhoraoisiú]] chomh maith le gníomhaíochtaí mianadóireachta agus brú seilge ard an pobal tíogair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Surveys in southern Myanmar indicate global importance for tigers and biodiversity|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001393/type/journal_article|journal=Oryx|date=2017|issn=0030-6053|pages=13–13|volume=51|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001393|language=en|author=Aung, S. S.; Shwe, N. M.; Frechette, J.; Grindley, M. &amp; Connette, G.|bibcode=2017Oryx...51...13A}}&lt;/ref&gt; Tá naoi gcinn den 15 thearmann chosanta a bhfuil tíogair iontu iargúlta agus scartha ó chéile sa Téalainn, fíric a fhágann go bhfuil dóchúlacht scaipthe íseal idir eadarthu; níl tíogair le fáil i gceithre acu seo ó thart ar an bhliain 2013.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Habitat connectivity for endangered Indochinese tigers in Thailand|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989421002687|journal=Global Ecology and Conservation|date=2021|pages=e01718|volume=29|doi=10.1016/j.gecco.2021.e01718|language=en|author=Suttidate, N.; Steinmetz, R.; Lynam, A. J.; Sukmasuang, R.; Ngoprasert, D.; Chutipong, W.; Bateman, B. L.; Jenks, K. E.; Baker-Whatton, M.; Kitamura, S. &amp; Ziółkowska, E.|bibcode=2021GEcoC..2901718S}}&lt;/ref&gt; Glanadh 8,315.7 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (3,210.7 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) de ghnáthóg thíogair idir 1988–2012, an chuid is mó de ar mhaithe le plandálacha tionsclaíocha, sa Mhalaeisia leithinse.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Expansion of Industrial Plantations Continues to Threaten Malayan Tiger Habitat|url=https://www.mdpi.com/2072-4292/9/7/747|journal=Remote Sensing|date=2017|issn=2072-4292|pages=747|volume=9|issue=7|doi=10.3390/rs9070747|language=en|author=Shevade, V. S.; Potapov, P. V.; Harris, N. L. &amp; Loboda, T. V.|bibcode=2017RemS....9..747S}}&lt;/ref&gt; Chuir faighte seilbhe talún ar an mhórchóir de thart ar 23,000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (8,900 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) ar mhaithe le [[talmhaíocht]] thráchtála agus baint adhmad sa Chambóid go mór le hilroinnt gnáthóige féidearthaí tíogair sna hOirmhachairí ach go háirithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Future governance options for large-scale land acquisition in Cambodia: Impacts on tree cover and tiger landscapes|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1462901118306300|journal=Environmental Science &amp; Policy|date=2019|pages=9–19|volume=94|doi=10.1016/j.envsci.2018.12.031|language=en|author=Debonne, N.; van Vliet, J. &amp; Verburg, P.|bibcode=2019ESPol..94....9D}}&lt;/ref&gt; Is bagairt é an [[Ísliú ionphóraithe|t-ísliú ionphóraithe]] mar aon le scriosadh gnáthóige, easpa acmhainní creiche agus póitseáil do phobal tíogair beag iargúlta i [[Sléibhte Changbai]] feadh na teorann Síne–Rúise.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Addressing the impact of canine distemper spreading on an isolated tiger population in northeast Asia|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12712|journal=Integrative Zoology|date=2023|issn=1749-4877|pages=994–1008|volume=18|issue=6|doi=10.1111/1749-4877.12712|language=en|author=Wang, D.; Smith, J. L.; Accatino, F.; Ge, J. &amp; Wang, T.|pmid=36881515}}&lt;/ref&gt; Ba sprioc fheachtas 'fhrith-lotnaide' ar an mhórchóir iad tíogair sa tSín sna 1950idí luatha, áit a raibh gnáthóga cuí scartha ó chéile tar éis dífhoraoisithe agus athlonnaithe daoine a sheilg tíogair agus speicis chreiche mar aon go ceantair faoin tuath. Cé gur cuireadh cosc ar sheilg tíogair sa bhliain 1977, níor stop laghdú an phobail agus glactar leis gur díothaithe sa [[An tSín-Theas|tSín-Theas]] atá an tíogar ón bhliain 2001.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dramatic decline of wild South China tigers Panthera tigris amoyensis : field survey of priority tiger reserves|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605304000079/type/journal_article|journal=Oryx|date=2004|issn=0030-6053|pages=40–47|volume=38|issue=1|doi=10.1017/S0030605304000079|language=en|author=Tilson, R.; Defu, H.; Muntifering, J. &amp; Nyhus, P. J.|bibcode=2004Oryx...38...40T}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Panthera tigris ssp. amoyensis|url=https://www.iucnredlist.org/species/15965/5334628|date=2008|doi=10.2305/iucn.uk.2008.rlts.t15965a5334628.en|language=en|author=Nyhus, P.|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|volume=2008|issue=e.T15965A5334628}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Een_jager_poseert_bij_de_huid_van_een_geschoten_tijger_bij_Kalitapakdoewoer_TMnr_10024166.jpg|alt=Tiger rug displayed on wall behind a man with a gun|mion|Seithe [[Tíogar Iávach|thíogair Iávaigh]], 1915]]
Is iad pobail thíogair na hIndia sprioc na bpóitseálaithe ó na 2990idí agus scriosadh na pobail in dhá thearmann tíogair sna blianta 2005 agus 2009.&lt;ref name=&quot;:27&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Recovery of tigers in India: Critical introspection and potential lessons|url=https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/pan3.10177|journal=People and Nature|date=2021|issn=2575-8314|pages=281–293|volume=3|issue=2|doi=10.1002/pan3.10177|language=en|author=Jhala, Y.; Gopal, R.; Mathur, V.; Ghosh, P.; Negi, H. S.; Narain, S.; Yadav, S. P.; Malik, A.; Garawad, R. &amp; Qureshi, Q.|bibcode=2021PeoNa...3..281J}}&lt;/ref&gt; Braitheadh 630 gníomhaíochtaí sealgairí a d'úsáid súile ribe, sruthlíonta, ardáin sheilge agus madraí seilge i dtearmann foraoise 1000 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (390 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) i ndeisceart na Malaeisia idir mhí an Mhárta 2017 agus mí Eanáir 2020.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic pressure on large carnivores and their prey in the highly threatened forests of Tanintharyi, southern Myanmar|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605321001654/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=262–271|volume=57|issue=2|doi=10.1017/S0030605321001654|language=en|author=Shwe, N. M.; Grainger, M.; Ngoprasert, D.; Aung, S. S.; Grindley, M. &amp; Savini, T.}}&lt;/ref&gt; Ceapadh gurbh í [[Páirc Náisiúnta Nam Et-Phou Louey]] an áit thábhachtach dheireanach don tíogar i Laos ach níl taifead de ann ón bhliain 2013 ar a laghad; is cosúil gur íobartach na súile ribe neamhshrianta é an pobal seo.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Documenting the demise of tiger and leopard, and the status of other carnivores and prey, in Lao PDR's most prized protected area: Nam Et - Phou Louey|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419302392|journal=Global Ecology and Conservation|date=2019|pages=e00766|volume=20|doi=10.1016/j.gecco.2019.e00766|language=en|author=Rasphone, A.; Kéry, M.; Kamler, J. F. &amp; Macdonald, D. W.|bibcode=2019GEcoC..2000766R}}&lt;/ref&gt; Bhain [[Aonad frithphóitseála|aonaid fhrithphóitseála]] i dtírdhreach [[Páirc Náisiúnta Kerinci Seblat|Kerinci Seblat]] Shumatra 362 shúil ribe tíogair agus ghabh siad 91 sheithe tíogair le linn 2005–2016; mhéadaigh rátaí bliantúla póitseála de réir mar a d'ardaigh praghas na seithe.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Asia's economic growth and its impact on Indonesia's tigers|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320717314581|journal=Biological Conservation|date=2018|pages=105–109|volume=219|doi=10.1016/j.biocon.2018.01.011|language=en|author=Linkie, M.; Martyr, D.; Harihar, A.; Mardiah, S.; Hodgetts, T.; Risdianto, D.; Subchaan, M. &amp; Macdonald, D.|bibcode=2018BCons.219..105L}}&lt;/ref&gt; Is í an phóitseáil an bhagairt is mó atá roimh an phobal tíogair sa Rúis chianoirthearach, áit a n-éascaíonn bóithre lománaíochta rochtain do phóitseálaithe agus daoine atá ag baint táirgí atá tábhachtach chun go mbeidh speicis chreiche in ann maireachtáil tríd an gheimhreadh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Anthropogenic influences on the distribution of a Vulnerable coniferous forest specialist: habitat selection by the Siberian musk deer Moschus moschiferus|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001617/type/journal_article|journal=Oryx|date=2019|issn=0030-6053|pages=174–180|volume=53|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001617|language=en|author=Slaght, J. C.; Milakovsky, B.; Maksimova, D. A.; Zaitsev, V. A.; Seryodkin, I.; Panichev, A. &amp; Miquelle, D.}}&lt;/ref&gt;

Braitheadh codanna coirp 207 dtíogar le linn 21 shuirbhé le linn 1991–2014 in dhá mhargaí fiadhúlra i Maenmar a fhreastalaíonn ar chustaiméirí sa Téalainn agus sa tSín.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trade in tigers and other wild cats in Mong La and Tachilek, Myanmar – A tale of two border towns|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0006320714004121|journal=Biological Conservation|date=2015|pages=1–7|volume=182|doi=10.1016/j.biocon.2014.10.031|language=en|author=Nijman, V. &amp; Shepherd, C. R.|bibcode=2015BCons.182....1N}}&lt;/ref&gt; Idir 2000–2022, [[Coigistíocht|coigistíodh]] ar a laghad 3,377 dtíogar in 2,205 ghabháil in 28 dtír; 665 thíogar bheo agus 654 indibhid mharbha, 1,313 sheithe iomlána, 16,214 chuid coirp cosúil le cnámha, fiacla, lapaí, crúba, guairí agus 1.1 t (1.1 tonnaí fada; 1.2 tonnaí gearra) feoil a bhí sna gabhálacha; chuimsigh 759 ngabháil san India codanna coirp 893 thíogar; agus bhain 403 ghabháil sa Téalainn le tíogair a phóraíodh i ngéibheann go príomha.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|title=Skin and Bones: Tiger Trafficking Analysis from January 2000 – June 2022|author=Wong, R. &amp; Krishnasamy, K.|date=2022|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC, Southeast Asia Regional Office|access-date=1 Márta 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240117215040/https://www.traffic.org/site/assets/files/19714/skin_and_bones_tiger_trafficking_analysis_from_january_2000_to_june_2022_r7.pdf|archive-date=17 Eanáir 2024}}&lt;/ref&gt; Chuimsigh gabhálacha le linn Eanáir 2020 agus Meitheamh 2025 573 thíogar i measc 765 eachtra gabhála, ina measc sin 313 thíogar san India agus 127 dtíogar san Indinéis.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|title=Beyond Skin and Bones: A 25-Year Analysis of Tiger Seizures from 2000 to June 2025. (Tuairisc)|author=Wong, R. &amp; Krishnasamy, K.|date=2025|publisher=Petaling Jaya, Selangor, Malaysia: TRAFFIC|access-date=11 Feabhra 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260317011016/https://www.traffic.org/site/assets/files/29537/full_report_skin_and_bones_2025_v6_highres.pdf|archive-date=17 Márta 2026}}&lt;/ref&gt;

Fuair gabhálacha sa Neipeal idir Eanáir 2011 agus Nollaig 2015 585 chuid coirp tíogair agus dhá chonablach iomlána in 19 gceantar.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trends, patterns, and networks of illicit wildlife trade in Nepal: A national synthesis|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.247|journal=Conservation Science and Practice|date=2020|issn=2578-4854|volume=2|issue=9|doi=10.1111/csp2.247|language=en|author=Paudel, P. K.; Acharya, K. P.; Baral, H. S.; Heinen, J. T. &amp; Jnawali, S. R.|bibcode=2020ConSP...2E.247P}}&lt;/ref&gt; Léiríonn sonraí gabhála ón India gurb iad seithí na dtíogar ar an chuid coirp is mó trádála, á leanúint ag crúba, cnámha agus fiacla le linn 2001–2021; chuaigh na bealaí gáinneála trí na stáit Maharashtra, Karnataka, Tamil Nadu agus Assam.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The tide of tiger poaching in India is rising! An investigation of the intertwined facts with a focus on conservation|url=https://link.springer.com/10.1007/s10708-022-10633-4|journal=GeoJournal|date=2022|issn=1572-9893|pmc=9005341|pmid=35431409|pages=753–766|volume=88|issue=1|doi=10.1007/s10708-022-10633-4|language=en|author=Nittu, G.; Shameer, T. T.; Nishanthini, N. K. &amp; Sanil, R.|bibcode=2023GeoJo..88..753N}}&lt;/ref&gt; Coigistíodh 292 chuid tíogair mhídhleathacha ag poirt iontrála SAM ó bhagáiste pearsanta, aerlasta agus phost idir 2003 agus 2012.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Patterns of illegal and legal tiger parts entering the United States over a decade (2003–2012)|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.622|journal=Conservation Science and Practice|date=2022|issn=2578-4854|volume=4|issue=3|doi=10.1111/csp2.622|language=en|author=Khanwilkar, S.; Sosnowski, M. &amp; Guynup, S.|bibcode=2022ConSP...4E.622K}}&lt;/ref&gt;

Tá tóir mhór ar chodanna tíogair le haghaidh an [[Leigheas traidisiúnta Síneach|leighis thraidisiúnta Shínigh]] ar bhagairt ollmhór do phobail na dtíogar atá ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Van Uhm, D. P.|date=2016|title=The Illegal Wildlife Trade: Inside the World of Poachers, Smugglers and Traders (Studies of Organized Crime)|pages=lgh. 224–226|publisher=Springer|location=New York}}&lt;/ref&gt; Nocht agallaimh le muintir na háite i Sundarbans na Bainglaidéise go maraíonn siad tíogair le haghaidh ithe áitiúil agus trádáil na seithí, cnáimhe agus feola mar dhíoltas as ionsaí agus ar mhaithe le fuadair.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Who is killing the tiger Panthera tigris and why?|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316000491/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=46–54|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316000491|language=en|author=Saif, S.; Rahman, H. T. &amp; MacMillan, D. C.}}&lt;/ref&gt; Itheann Banglaidéisigh shaibhre codanna coirp tíogair cosúil le seithí, cnámha, fiacla agus fionnadh go háitiúil agus gáinneáiltear go mídhleathach ón Bhainglaidéis go 15 thír ar nós na hIndia, na Síne, na Malaeisia, na Cóiré, Vítneam, na Cambóide, na Seapáine agus na Ríochta Aontaithe trí theorainneacha talún, aerfoirt agus calafoirt.&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tigers at a crossroads: Shedding light on the role of Bangladesh in the illegal trade of this iconic big cat|url=https://conbio.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/csp2.12952|journal=Conservation Science and Practice|date=2023|issn=2578-4854|volume=5|issue=7|doi=10.1111/csp2.12952|language=en|author=Uddin, N.; Enoch, S.; Harihar, A.; Pickles, R. S. &amp; Hughes, A. C.|bibcode=2023ConSP...5E2952U}}&lt;/ref&gt; Gliú cnáimhe tíogair is ea an táirge tíogair is mó ceannaithe le haghaidh feidhmeanna leighis i [[Hanáí]] agus i [[Cathair Ho Chi Minh|gCathair Ho Chi Minh]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An updated analysis of the consumption of tiger products in urban Vietnam|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989419307449|journal=Global Ecology and Conservation|date=2020|pages=e00960|volume=22|doi=10.1016/j.gecco.2020.e00960|language=en|author=Davis, E. O.; Willemsen, M.; Dang, V.; O'Connor, D. &amp; Glikman, J. A.|bibcode=2020GEcoC..2200960D}}&lt;/ref&gt; Póraíonn áiseanna &quot;feirm thíogair&quot; sa tSín agus in iardheisceart na hÁise tíogair le haghaidh a gcodanna coirp ach is cosúil gur measa an bhagairt do phobail fhiáine sa mhéid is go méadaíonn sé an t-éileamh atá ar tháirgí tíogair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/news/stories/5-things-tiger-king-doesnt-explain-about-captive-tigers/|teideal=Captive Tigers Aren’t Conservation|údar=Henry, L.|dáta=2020|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=19 Feabhra 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240220001943/https://www.worldwildlife.org/stories/5-things-tiger-king-doesn-t-explain-about-captive-tigers|archivedate=20 Feabhra 2024}}&lt;/ref&gt;

Bagairt eile in roinnt tíortha laistigh de raon an tíogair ná go maraíonn daoine áitiúla tíogair mar dhíoltas as ionsaí agus beathú ar bheostoc, mar sin cuireann an toradh seo den [[An choinbhleacht daonna-fiadhúlra|choinbhleacht daonna-fiadhúlra]] le hísliú an phobail fosta.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Characterizing human–tiger conflict in and around Ranthambhore Tiger Reserve, western India|url=http://link.springer.com/10.1007/s10344-014-0895-z|journal=European Journal of Wildlife Research|date=2015|issn=1612-4642|pages=255–261|volume=61|issue=2|doi=10.1007/s10344-014-0895-z|language=en|author=Singh, R.; Nigam, P.; Qureshi, Q.; Sankar, K.; Krausman, P. R.; Goyal, S. P. &amp; Nicholoson, K. L.|bibcode=2015EJWR...61..255S}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ecopsychosocial Aspects of Human–Tiger Conflict: An Ethnographic Study of Tiger Widows of Sundarban Delta, India|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.4137/EHI.S24899|journal=Environmental Health Insights|date=2016|issn=1178-6302|pmc=4712980|pmid=26792997|pages=EHI.S24899|volume=10|doi=10.4137/EHI.S24899|language=en|author=Chowdhurym, A. N.; Mondal, R.; Brahma, A. &amp; Biswas, M. K.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Living with tigers Panthera tigris : patterns, correlates, and contexts of human–tiger conflict in Chitwan National Park, Nepal|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605316001587/type/journal_article|journal=Oryx|date=2018|issn=0030-6053|pages=55–65|volume=52|issue=1|doi=10.1017/S0030605316001587|language=en|author=Dhungana, R.; Savini, T.; Karki, J. B.; Dhakal, M.; Lamichhane, B. R. &amp; Bumrungsri, S.|bibcode=2018Oryx...52...55D}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Unraveling the complexity of human–tiger conflicts in the Leuser Ecosystem, Sumatra|url=https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/acv.12591|journal=Animal Conservation|date=2020|issn=1367-9430|pages=741–749|volume=23|issue=6|doi=10.1111/acv.12591|language=en|author=Lubis, M. I.; Pusparini, W.; Prabowo, S. A.; Marthy, W.; Tarmizi; Andayani, N. &amp; Linkie, M.|bibcode=2020AnCon..23..741L}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Settlements and plantations are sites of human–tiger interactions in Riau, Indonesia|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S0030605322000667/type/journal_article|journal=Oryx|date=2023|issn=0030-6053|pages=476–480|volume=57|issue=4|doi=10.1017/S0030605322000667|language=en|author=Neo, W. H. Y.; Lubis, M. I. &amp; Lee, J. S. H.}}&lt;/ref&gt;

== Caomhnú ==
{{Main|Caomhnú an Tíogair}}
{{Tuilleadh Eolais|Tíogar na 21ú hAoise}}
{| class=&quot;wikitable sortable floatright&quot;
|+ Pobal domhanda na dtíogar fiáin
!Tír
!Bliain
!Meastachán
|-
| {{flagicon|India}} [[An India]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |3,167–3,682&lt;ref name=&quot;:28&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Qureshi, Q.; Jhala, Y. V.; Yadav, S. P. &amp; Mallick, A.|date=2023|url=https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf|title=Status of tigers, co-predators and prey in India 2022 (PDF)|publisher=National Tiger Conservation Authority &amp; Wildlife Institute of India|location=Deilí Nua, Dehradun}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240505145403/https://wii.gov.in/images//images/documents/publications/statu_tiger_copredators-2022.pdf |date=2024-05-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{flagicon|Russia}} [[An Rúis]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |573–600&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|teideal=Global Tiger Recovery Program 2.0 (2023-34) (Tuairisc)|url=https://globaltigerforum.org/global-tiger-recovery-program-2-0-2023-34/|dátarochtana=8 Aibreán 2024|language=en-US|foilsitheoir=Global Tiger Forum|údar=Global Tiger Forum and the Global Tiger Initiative Council|dáta=2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240408150606/https://globaltigerforum.org/global-tiger-recovery-program-2-0-2023-34/|archivedate=8 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Indonesia}}[[An Indinéis]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |393&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Nepal}}[[Neipeal]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |316–355&lt;ref&gt;{{cite book|year=2022|title=Status of Tigers and Prey in Nepal 2022|location=Kathmandu, Neipeal|publisher=Department of National Parks and Wildlife Conservation and Department of Forests and Soil Conservation. Ministry of Forests and Environment|url=https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf|author=DNPWC &amp; DFSC}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408104009/https://dnpwc.gov.np/media/files/Status_of_Tigers_Ic2ylSC.pdf |date=2023-04-08 }}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Thailand}}[[An Téalainn]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |148–189&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Malaysia}}[[An Mhalaeisia]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |&lt;150&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Bhutan}}[[An Bhútáin]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |131&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Department of Forests and Park Services|date=2023|title=National Tiger Survey 2021–22|publisher=Rialtas na Bútaine|location=Thimphu}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|Bangladesh}}[[An Bhanglaidéis]]|| 2022|| align=&quot;right&quot; |118–122&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Begum, S.|date=30 Iúil 2024|title=Tiger population in Sundarban rises by 8-10pc in 2024|publisher=Daily Observer|url=https://www.observerbd.com/news.php?id=482816}}&lt;/ref&gt;
|-
| {{Bratach|China}}[[An tSín]]|| 2022 || align=&quot;right&quot;|&gt;60&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| {{Bratach|Myanmar}}[[Maenmar]]|| 2022 || align=&quot;right&quot; |28&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
| '''Iomlán'''|| || align=&quot;right&quot; |'''5,638–5,899'''
|}
Cosaítear an tíogar go hidirnáisiúnta faoi [[CITES|Fhoscríbhinn I CITES]] a chuireann cosc ar thrádáil tíogar beo agus ar a gcodanna coirp.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Tá cosc ar sheilg an tíogair ón bhliain 1952 sa [[An Rúis|Rúis]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Sludskii|1992}}, lch. 202.&lt;/ref&gt; Tá sé á chosaint sa [[An Bhútáin|Bhútáin]] ón bhliain 1969 agus á chosaint ina iomlán ón bhliain 1995.&lt;ref name=&quot;:30&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tiger Action Plan for Bhutan (2018-2023): A landscape approach to tiger conservation (Tuairisc)|url=https://www.researchgate.net/doi/10.13140/RG.2.2.14890.70089|date=2018|doi=10.13140/RG.2.2.14890.70089|language=en|author=Tandin, T.; Penjor, U.; Tempa, T.; Dhendup, P.; Dorji, S.; Wangdi, S. &amp; Moktan, V.|publisher=Nature Conservation Division, Department of Forests and Park Services, Ministry of Agriculture and Forests.|location=Thimphu, an Bhútáin}}&lt;/ref&gt; Tugtar an leibhéal cosanta is airde don tíogar san India faoi réir [[An tAcht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972 (India)|an tAcht um (Chosaint) Fiadhúlra, 1972]], ón bhliain sin ar aghaidh.&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Aryal, R. S.|date=2004|title=CITES Implementation in Nepal and India|journal=Law, Policy and Practice|location=Kathmandu|publisher=Bhrikuti Academic Publications. ISBN 99933-673-4-6}}&lt;/ref&gt; Tá sé cosanta in [[Neipeal]] agus sa Bhainglaidéis ón bhliain 1973.&lt;ref name=&quot;:26&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:25&quot; /&gt; Cosaítear go hiomlán ón bhliain 1976 ar aghaidh sa [[An Mhalaeisia|Mhalaeisia]] faoi réir an Achta um Chosaint Fiadhúlra&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|title=The Malayan Tiger Conservation Programme (PDF) (Tuairisc)|author=Malaysian Conservation Alliance for Tigers|date=2006|publisher=Kuala Lumpur: Department of Wildlife and National Parks Peninsular Malaysia|access-date=9 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240409203438/https://conservewildcats.org/wp-content/uploads/sites/5/WildCats/ProjectReports/Malaysia/MYCATFinalreport2006-07.pdf|archive-date=9 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt; agus d'ardaigh Acht um Chaomhnú Fiadhúlra na tíre sin a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 2010 na pionóis ar mhaithe le coireanna atá bainteach leis an fhiadhúlra.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Tá sé cosanta san [[An Indinéis|Indinéis]] ón bhliain 1990.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|title=Conservation Strategy and Action Plan for the Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) Indonesia 2007-2017. (PDF)|author=Ministry of Forestry|date=2007|publisher=Jakarta: Government of Indonesia|access-date=12 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20230923144656/https://globaltigerforum.org/wp-content/uploads/2017/04/indonesia.pdf|archive-date=23 Meán Fómhair 2023}}&lt;/ref&gt; Cuireadh cosc ar thrádáil codanna coirp an tíogair i bhfeidhm sa [[An tSín|tSín]] sa bhliain 1993.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Transnational environmentalism and entanglements of sovereignty: The tiger campaign across the Himalayas|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0962629812000741|journal=Political Geography|date=2012|pages=408–418|volume=31|issue=7|doi=10.1016/j.polgeo.2012.06.003|language=en|author=Yeh, E. T.}}&lt;/ref&gt; Cuireadh an tAcht um Chaomhnú agus Chosaint an Fhiadhúlra i bhfeidhm sa [[An Téalainn|Téalainn]] sa bhliain 2019 chun dul i ngleic le póitseáil agus trádáil na gcodanna coirp.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|teideal=The future of Panthera tigris in Thailand and globally|údar=Kampongsun, S.|dáta=2022|language=en|work=IUCN|foilsitheoir=IUCN|dátarochtana=8 Aibreán 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240519211154/https://www.iucn.org/story/202208/future-panthera-tigris-thailand-and-globally|archivedate=19 Bealtaine 2024}}&lt;/ref&gt;

Bunaíodh an [[An tÚdarás Náisiúnta um Chaomhnú an Tíogair (India)|tÚdarás Náisiúnta um Chaomhnú an Tíogair]] agus [[Project Tiger (India)|''Project Tiger'']] san [[An India|India]] sa bhliain 1973 chun tacaíocht an phobail a chothú i leith chaomhnú an tíogair.&lt;ref name=&quot;:27&quot; /&gt; Ó shin i leith, bunaíodh 53 [[Tearmainn tíogair na hIndia|thearmann tíogair]] a chuimsíonn achar de 75,796 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (29,265 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) sa tír go dtí an bhliain 2022.&lt;ref name=&quot;:28&quot; /&gt; Chuir na cuir chuige seo go mór le téarnamh na bpobal tíogair san India idir 2006 agus 2018 sa mhéid is go bhfaightear laistigh d'achar 138,200 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (53,400 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;).&lt;ref /&gt;

Cuimsíonn straitéis náisiúnta caomhnaithe tíogair [[Maenmar|Mhaenmar]] a forbraíodh in 2003 tascanna bainistíochta ar nós athchóiriú gnáthóg dhíghrádaithe, méadú fairsingeacht na gceantar cosanta agus na gconairí fiadhúlra, cosaint speiceas creiche tíogair, bacadh maraithe tíogair agus trádáil mhídhleathach a gcodanna coirp agus cur chun cinn eolas an phobail dhaonna le cláracha oideachais fiadhúlra.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Developing a National Tiger Action Plan for the Union of Myanmar|url=http://link.springer.com/10.1007/s00267-004-0273-9|journal=Environmental Management|date=2006|issn=0364-152X|pages=30–39|volume=37|issue=1|doi=10.1007/s00267-004-0273-9|language=en|author=Lynam, A. J.; Khaing, S. T. &amp; Zaw, K. M.|pmid=16362487|bibcode=2006EnMan..37...30L}}&lt;/ref&gt; Bhain an chéad Phlean Gníomhaíochta Tíogair de chuid na Bútáine a cuireadh i bhfeidhm idir 2006–2015 le caomhnú gnáthóige, bainistíocht coinbhleachta daonna–fiadhúlra, oideachas agus feasacht an phobail; ba í cuspóir an dara Phlean Gníomhaíochta ná pobal tíogair na tíre a ardú 20% faoin bhliain 2023 i gcomparáid le 2015.&lt;ref name=&quot;:30&quot; /&gt; Túsaíodh Plean Gníomhaíochta Tíogair na Banglaidéise sa bhliain 2009 chun pobal tíogair na tíre a chobhsú, gnáthóg agus bunús creiche leordhóthanach a chaomhnú, forfheidhmiú an dlí a fheabhsú agus comhoibriú idir na gníomhaireachtaí rialtais atá freagrach as caomhnú an tíogair a chothú.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Identifying landscape factors affecting tiger decline in the Bangladesh Sundarbans|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2351989418300350|journal=Global Ecology and Conservation|date=2018|pages=e00382|volume=13|doi=10.1016/j.gecco.2018.e00382|language=en|author=Hossain, A. N. M.; Lynam, A. J.; Ngoprasert, D.; Barlow, A.; Barlow, C. G. &amp; Savini, T.|bibcode=2018GEcoC..1300382H}}&lt;/ref&gt; Shamhlaigh Plean Gníomhaíochta Tíogair na Téalainne a [[Daingniú (Dlí)|daingníodh]] in 2010 go méadófaí pobail tíogair na tíre 50% in [[Ionad na Foraoise Iartharaí]] agus [[Ionad Foraoise Dong Phayayen–Khao Yai]] agus go n-athbhunófaí pobail i dtrí thírdhreach fhéideartha faoin bhliain 2022.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.researchgate.net/publication/303881962|title=Thailand Tiger Action Plan 2010–2022|author=Pisdamkham, C.; Prayurasiddhi, T.; Kanchanasaka, B.; Maneesai, R.; Simcharoen, S.; Pattanavibool, A.; Duangchantrasiri, S.; Simcharoen, A.; Pattanavibool, R.; Maneerat, S.; Prayoon, U.; Cutter, P. G. &amp; Smith, J. L. D.|date=2010|publisher=Bangkok: Department of National Parks, Wildlife and Plant Conservation, Ministry of Natural Resources and Environment|access-date=16 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505145525/https://www.researchgate.net/publication/303881962_Thailand_Tiger_Action_Plan_2010-2022|archive-date=5 Bealtaine 2025}}&lt;/ref&gt; Ba í cuspóir an Chláir Náisiúnta Athchóirithe Tíogair a daingníodh in 2010 san Indinéis ná pobal an tíogair Shumatraigh a mhéadú faoin bhliain 2022.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Chandradewi, D. S.; Semiadi, G.; Pinondang, I.; Kheng, V. &amp; Bahaduri, L. D.|date=2019|title=A decade on: The second collaborative Sumatra-wide Tiger survey|journal=Cat News|volume=69|pages=41-42}}&lt;/ref&gt; Baineann an tríu plean gníomhaíochta agus straitéise um chaomhnú an tíogair Shumatraigh idir na blianta 2020–2030 le neartú bainistíochta na n-aonad pobal tíogair beag a bhfuil níos lú ná 20 indibhidí aibí iontu agus neartú na gceangal idir 13 cheapach foraoise sna cúigí [[Sumatra Thuaidh]] agus [[Sumatra Theas]].&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://udspace.udel.edu/server/api/core/bitstreams/db24ae3d-1681-4d30-9773-4abb62cd861d/content|title=An Island-wide Status of Sumatran Tiger (Panthera tigris sumatrae) and Principal Prey in Sumatra, Indonesia|author=Wibisono, H. T.|date=2021|publisher=(Doctor of Philosophy in Entomology and Wildlife Ecology). Delaware: University of Delaware|access-date=14 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240505064621/https://udspace.udel.edu/server/api/core/bitstreams/db24ae3d-1681-4d30-9773-4abb62cd861d/content|archive-date=5 Bealtaine 2024}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Wild_Sumatran_tiger.jpg|alt=Night shot of a tiger face close to the camera|mion|Tíogar Sumatrach fiáin feicthe ag gaiste ceamara]]
Bhí baint ag méaduithe na bpatról frith-phóitseála i gceithre cheantar chosanta sa Rúis idir 2011–2014 le laghdú pótseála, cobhsú an phobail tíogair agus cur chun cinn chosaint a gcreach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Indicators of success for smart law enforcement in protected areas: A case study for Russian Amur tiger ( Panthera tigris altaica ) reserves|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1749-4877.12168|journal=Integrative Zoology|date=2016|issn=1749-4877|pages=2–15|volume=11|issue=1|doi=10.1111/1749-4877.12168|language=en|author=Hötte, M. H.; Kolodin, I. A.; Bereznuk, S. L.; Slaght, J. C.; Kerley, L. L.; Soutyrina, S. V.; Salkina, G. P.; Zaumyslova, O. Y.; Stokes, E. J. &amp; Miquelle, D. G.|pmid=26458501}}&lt;/ref&gt; Fógraíodh gur coireanna meánacha agus tromchúiseacha iad an phóitseáil agus an gháinneáil faoi seach sa bhliain 2019.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Bunaíodh oibríochtaí frithphóitseála in Neipeal sa bhliain 2010 fosta, rud a chothaigh níos mó comhoibrithe agus roinnte faisnéise idir na gníomhaireachtaí. Bhí go leor bliain “gan phóitseáil ar bith” de bharr na bpolasaithe seo agus dhúbláil pobal tíogair na tíre laistigh de dheich mbliana.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Patróil fhrith-phóitseála i gcroícheantar mór 1,200 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (460 mi&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;) [[Taman Negara]] ba chúis le laghdú minicíochta na póitseála ó 34 heachtra braite le linn 2015–2016 go 20 eachtra idir 2018–2019; chothaigh gabhadh seacht bhfoireann póitseála agus baint súile ribe maireachtáil trí thíogar bhaineanna chónaitheacha agus ar a laghad 11 choileán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Using a crime prevention framework to evaluate tiger counter-poaching in a Southeast Asian rainforest|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1213552/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1213552|author=Lam, W. Y.; Phung, C. C.; Mat, Z. A.; Jamaluddin, H.; Sivayogam, C. P.; Zainal Abidin, F. A.; Sulaiman, A.; Cheok, M. K. Y.; Osama, N. A. W.; Sabaan, S.; Abu Hashim, A. K.; Booton, M. D.; Harihar, A.; Clements, G. R. &amp; Pickles, R. S. A.|bibcode=2023FrCS....413552L|pages=1213552}}&lt;/ref&gt; Imlonnaítear oifigigh airm agus póilíní le haghaidh patróil i dteannta bhaill foirne na gceantar cosanta sa Mhalaeisia.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Is bearta caomhnaithe tábhachtacha iad [[conairí fiadhúlra]] mar éascaíonn siad ceangail na bpobal tíogair idir láithreacha cosanta; baineann tíogair feidhm as ar a laghad 9 gconaire a a bunaíodh I [[dTírdhreach Terai Arc]] agus [[Cnoic Sivalik]] in Neipeal agus san India araon.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Connecting tiger ( Panthera tigris ) populations in Nepal: Identification of corridors among tiger‐bearing protected areas|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/ece3.10140|journal=Ecology and Evolution|date=2023|issn=2045-7758|volume=13|issue=5|doi=10.1002/ece3.10140|language=en|author=Bhatt, T. R.; Castley, J. G.; Sims-Castley, R.; Bara, H. S. &amp; Chauvenet, A. L. M.|pmid=37261321|bibcode=2023EcoEv..1310140B}}&lt;/ref&gt; Tá conairí i gceantair foraoise le cúngach daonna íseal fíorfheiliúnach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Demographic and ecological correlates of a recovering tiger (Panthera tigris) population: Lessons learnt from 13-years of monitoring|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S000632072030906X|journal=Biological Conservation|date=2020|pages=108848|volume=252|doi=10.1016/j.biocon.2020.108848|language=en|author=Harihar, A.; Pandav, B.; Ghosh-Harihar, M. &amp; Goodrich, J.|bibcode=2020BCons.25208848H}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Assessment of Habitat Suitability and Potential Corridors for Bengal Tiger (Panthera tigris tigris) in Valmiki Tiger Reserve, India, Using MaxEnt Model and Least-Cost Modeling Approach|url=https://link.springer.com/10.1007/s10666-024-09966-w|journal=Environmental Modeling &amp; Assessment|date=2024|issn=1420-2026|pages=405–422|volume=29|issue=2|doi=10.1007/s10666-024-09966-w|language=en|author=Rahaman, M. H.; Masroor, M.; Sajjad, H. &amp; Saha, T. K.|bibcode=2024EMdAs..29..405R}}&lt;/ref&gt; Aithníodh go raibh tosaíocht ard ag 12 chonaire fiadhúlra in Sumatra Thiar chun an choinbhleacht dhaonna–fiadhúlra a laghdú.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Priority Corridor Zone for Human-Tiger Conflict Mitigation: A Landscape Connectivity Approach in West Sumatra Region, Indonesia|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1617138123001723|journal=Journal for Nature Conservation|date=2023|pages=126501|volume=76|doi=10.1016/j.jnc.2023.126501|language=en|author=Rahman, H.; Hidayat, R. H.; Nofrizal, A. Y.; Wilastra, I. &amp; Nasution, A. F. R.|bibcode=2023JNatC..7626501R}}&lt;/ref&gt; Shínigh an tSín agus an Rúis [[meabhrán tuisceana]] le haghaidh comhoibrithe trasteorann idir dhá cheantar chosanta, [[Páirc Náisiunta Tíogair agus Liopaird Oirthuaisceart na Síne]] agus [[Páirc Náisiúnta Thír an Liopaird]], a chuir cruthú conairí fiadhúlra agus monatóireacht agus patróil déthaobhach thar an teorainn Shín-Rúiseach san áireamh.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://repository.unescap.org/bitstream/handle/20.500.12870/6674/ESCAP-2023-RP-Transboundary-cooperation-conservation-Amur-tigers-Amur-leopards-Snow-leopards-ENEA.pdf|title=Evaluation of the project on transboundary cooperation on the conservation of Amur tigers, Amur leopards and Snow leopards in North-East Asia (PDF) (Tuairisc)|author=Paudyal, B. N.|date=2023|publisher=Bangkok, An Téalainn: Coimisiún Eacnamaíoch agus Sóisialta na Náisiún Aontaithe don Áise agus don Aigéin Chiúin|access-date=7 Aibreán 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240407175636/https://repository.unescap.org/bitstream/handle/20.500.12870/6674/ESCAP-2023-RP-Transboundary-cooperation-conservation-Amur-tigers-Amur-leopards-Snow-leopards-ENEA.pdf|archive-date=7 Aibreán 2024}}&lt;/ref&gt;

Scaoileadh tíogair faidhbe agus coileáin tíogair dhílleachta saor san fhiántas agus rinneadh monatóireacht orthu san India, i Sumatra agus sa Rúis.&lt;ref name=&quot;:29&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://ajcb.in/journals/full_papers/4_AJCB-VOL1-ISSUE1-Priatna%20et%20al.pdf|title=Home range and movements of male translocated problem tigers in Sumatra (PDF)|author=Priatna, D.; Santosa, Y.; Prasetyo, L. B. &amp; Kartono, A. P.|date=2012|pages=1 (1): 20–30|publisher=Asian Journal of Conservation Biology|access-date=21 Mí na Samhna 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115172018/http://ajcb.in/journals/full_papers/4_AJCB-VOL1-ISSUE1-Priatna%20et%20al.pdf|archive-date=15 Mí na Samhna 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Restoration of the Amur Tiger (Panthera tigris altaica) Population in the Northwest of Its Distribution Area|url=https://link.springer.com/10.1134/S1062359021080239|journal=Biology Bulletin|date=2021|issn=1062-3590|pages=1401–1423|volume=48|issue=8|doi=10.1134/S1062359021080239|language=en|author=Rozhnov, V. V.; Naidenko, S. V.; Hernandez–Blanco, J. A.; Chistopolova, M. D.; Sorokin, P. A.; Yachmennikova, A. A.; Blidchenko, E. Yu.; Kalinin, A. Yu. &amp; Kastrikin, V. A.|bibcode=2021BioBu..48.1401R}}&lt;/ref&gt; Tá [[Athbhunú éiceolaíochta|athbhunú gnáthóige]] agus [[Athbhunú speicis|athbhunú]] speiceas creiche i measc na n-ullmhúchán atá ar siúl i dTearmann Dúlra Ile-Balkash na Casacstáine.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Restoring Asia’s roar: Opportunities for tiger recovery across the historic range|url=https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fcosc.2023.1124340/full|journal=Frontiers in Conservation Science|date=2023|issn=2673-611X|volume=4|doi=10.3389/fcosc.2023.1124340|author=Gray, T. N.; Rosenbaum, R.; Jiang, G.; Izquierdo, P.; Yongchao, J .I. N.; Kesaro, L.; Lyet, A.; Pasha, M. K. S.; Patterson, D. J.; Channa, P.; Jinzhe, Q. I.; Ripple, W. J.; Roberts, J. L.; Roy, S.; Shwe, N. M.; Wolf, C. &amp; Chapman, S.|bibcode=2023FrCS....424340G|pages=1124340}}&lt;/ref&gt; Glactar leis go bhfuil athbhunú tíogair indéanta in oirthear na Cambóide fad a gcuirfear feabhas ar bhainistíocht na gceantar cosanta agus a gcobhsófar caillteanas foraoise.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=A framework for assessing readiness for tiger Panthera tigris reintroduction: a case study from eastern Cambodia|url=http://link.springer.com/10.1007/s10531-017-1365-1|journal=Biodiversity and Conservation|date=2017|issn=0960-3115|pages=2383–2399|volume=26|issue=10|doi=10.1007/s10531-017-1365-1|language=en|author=Gray, T. N. E.; Crouthers, R.; Ramesh, K.; Vattakaven, J.; Borah, J.; Pasha, M. K. S.; Lim, T.; Phan, C.; Singh, R.; Long, B. &amp; Chapman, S.|bibcode=2017BiCon..26.2383G}}&lt;/ref&gt; Coimeádtar agus póraítear tíogair na Síne Theas i zúanna Síneacha agus pleanáltar go n-athbhunófar a n-óga isteach i gceantair cosanta iargúlta.&lt;ref name=&quot;Wang2023&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:31&quot; /&gt; Chinntigh [[Clár póraithe|cláir phóraithe]] i measc [[Zú|zúanna]] go bhfuil éagsúlacht ghéiniteach dhóthanach i measc na dtíogar a fheidhmeodh mar “árachas i gcoinne díothú san fhiántas.”&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Subspecies Genetic Assignments of Worldwide Captive Tigers Increase Conservation Value of Captive Populations|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S096098220800434X|journal=Current Biology|date=2008|pages=592–596|volume=18|issue=8|doi=10.1016/j.cub.2008.03.053|language=en|author=Luo, S.-J.; Johnson, W. E.; Martenson, J.; Antunes, A.; Martelli, P.; Uphyrkina, O.; Traylor-Holzer, K.; Smith, J. L. D. &amp; O'Brien, S. J.|bibcode=2008CBio...18..592L|pmid=18424146}}&lt;/ref&gt;

== Caidreamh le daoine ==

=== Seilg ===
hh

=== Ionsaithe ===

=== Géibheann ===

=== Tábhacht chultúrtha ===

== Féach freisin ==

* [[Lá Idirnáisiúnta an Tíogair]]
* [[Liosta na gCat is mó]]
* [[Tiger Temple]]
* [[An Tíogar Ceilteach]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Leabharliosta ==
* {{Citation |last=Thapar |first=V. |title=Tiger: The Ultimate Guide |date=2004 |url=https://archive.org/details/tigerultimategui0000thap/mode/2up |place=Deilí Nua |publisher=CDS Books |isbn=1-59315-024-5}}
* {{Citation |last=Green |first=S. |title=Tiger |date=2006 |issue=2 |place=Londain |publisher=Reaktion Books |isbn=978-1-86189-276-8}}
* {{Citation |title=The Encyclopedia of Mammals |date=2001 |issue=2 |editor-last=MacDonald |editor-first=D. |place=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-7607-1969-5}}
* {{Citation |last=Tilson |first=R. |title=Tigers of the World: The Science, Politics and Conservation of Panthera tigris |date=2010 |issue=2 |place=Londain |publisher=Academic Press |isbn=978-0-08-094751-8 |last2=Nyhus |first2=P. J.}}
* {{Citation |last=Mills |first=S. |title=Tiger |date=2004 |url=https://archive.org/details/tiger0000mill/mode/2up |archive-url= |place=Richmond Hill |publisher=Firefly Books |isbn=1-55297-949-0}}
* {{Citation |last=Schaller |first=G. B. |title=The Deer and the Tiger: A Study of Wildlife in India |date=1967 |url=https://archive.org/details/deertigerstudyof0000scha/page/n419/mode/2up |place=Chicago |publisher=University of Chicago Press |isbn=0-226-73631-8}}
* {{Citation |last=Seidensticker |first=J |title=Riding the Tiger: Tiger Conservation in Human-Dominated Landscapes |date=1999 |url=https://archive.org/details/ridingtigertiger00unse |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64835-6 |last2=Christie |first2=S |last3=Jackson |first3=P}}
* {{Citation |last=Sludskii |first=A. A. |title=Tiger Panthera tigris Linnaeus, 1758 |date=1992 |work=Mlekopitajuščie Sovetskogo Soiuza. Moskva: Vysšaia Škola [Mamaigh an Aontais Shóivéadaigh] |volume=II, Part 2. Carnivora (Hyaenas and Cats) |pages=95–202 |editor-last=Heptner |editor-first=V. G. |editor-last2=Sludskii |editor-first2=A. A. |url=https://archive.org/stream/mammalsofsov221992gept#page/94/mode/2up |place=Washington DC |publisher=Smithsonian Institution and the National Science Foundation |isbn=978-90-04-08876-4}}

{{síol ainmhí}}
[[Catagóir:Tíogair]]
[[Catagóir:Cait]]</text>
      <sha1>hfvkzylw6owvtwtruu9lislsx72flaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Claíomh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27403</id>
    <revision>
      <id>1322400</id>
      <parentid>1139551</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T09:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aerchasúr</username>
        <id>45379</id>
      </contributor>
      <origin>1322400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2003" sha1="juzgk4t9pfgod5qrvs3516p6gmvfgtt" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Uirlis}}
''Baineann an t-alt seo leis an arm troda. Má tá spéis agat sa speiceas feamainne, féach [[Claíomh (feamainn)]].''

IIs gléas troda é an '''claíomh''', agus lann fhada fhaobhrach air  .&lt;ref name='FB'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fb/cla%EDomh|title=An Foclóir Beag: claíomh|editor=[[Niall Ó Dónaill]] agus [[Pádraig Ua Maoileoin]], eag.|year=1991|publisher=[[An Gúm]]|location=[[Baile Átha Cliath]]|isbn=978-1857913644|access-date=2023-05-31|language=ga|work=Teanglann.ie}}&lt;/ref&gt; Bíonn bior ar cheann amháin agus bos ar an gceann eile.
[[Íomhá:Sword parts numbered.svg|300px|thumb|clé|I. feirc II. lann III. truaill 1. úll 2. dorn nó doirnín 3. ''quillon'' 4. ''chappe'' 5. feire&lt;ref name='EID'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/eid/fuller|title=English-Irish Dictionary (de Bhaldraithe): fuller|editor=[[Tomás de Bhaldraithe]], eag.|year=1959|publisher=[[An Gúm]]|location=[[Baile Átha Cliath]]|isbn=978-1857910360|access-date=2023-05-31|language=ga|work=Teanglann.ie}}&lt;/ref&gt; 6. faobhar nó béal 7. droim lárnach 8. rinn claímh&lt;ref name='NEID'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.focloir.ie/ga/dictionary/ei/point%20of%20a%20sword|title=point of a sword — Aistriúchán Gaeilge ar point of a sword (An Foclóir Nua Béarla-Gaeilge)|editor=[[Pádraig Ó Mianáin]], eag.|year=2020|publisher=[[An Gúm]]|location=[[Baile Átha Cliath]]|isbn=978-0320034510|access-date=2023-05-31|language=ga}}&lt;/ref&gt; nó dias claímh&lt;ref name='FGB'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/dias%20cla%EDmh|title=Foclóir Gaeilge-Béarla (Ó Dónaill): dias claímh|editor=[[Niall Ó Dónaill]], eag.|year=1977|publisher=[[An Gúm]]|location=[[Baile Átha Cliath]]|isbn=978-1857910384|access-date=2023-05-31|language=ga|work=Teanglann.ie}}&lt;/ref&gt; 9. loicéad 10. crú truaille]]

== Féach freisin ==
[[Claimhte na Cré-umhaoise]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol}}

[[Catagóir:Claíomh]]
[[Catagóir:Cogaíocht sa Mheán-Aois]]</text>
      <sha1>juzgk4t9pfgod5qrvs3516p6gmvfgtt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Máiréad Ní Ghráda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31867</id>
    <revision>
      <id>1322350</id>
      <parentid>1319753</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T18:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1322350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10283" sha1="68ev9snsc1n4p5qwcvptu3nckrnm5qs" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Drámadóir]], scríbhneoir agus [[Craoltóireacht|craoltóir]] as [[Contae an Chláir]] ab ea '''Máiréad Ní Ghráda'''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=76|teideal=NÍ GHRÁDA, Máiréad (1896–1971)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2019-04-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.clarelibrary.ie/eolas/coclare/people/nighrada.htm|teideal=Clare People: Mairéad Ní Ghráda|work=www.clarelibrary.ie|dátarochtana=2022-12-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/ni-ghrada-mairead-a6187|teideal=Ní Ghráda, Máiréad {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2022-12-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://corkcitylibraries.tumblr.com/post/646349857521549312/mair%C3%A9ad-n%C3%AD-ghr%C3%A1da-and-an-triail|teideal=Mairéad Ní Ghráda and An Triail|údar=Cork City libraries|dáta=2021|work=Tumblr|dátarochtana=2022-12-03}}&lt;/ref&gt; Rugadh í i g[[Cill Mhaile]] (gar d'[[Inis (baile)|Inis]]) ar an [[23 Nollaig]] [[1896]] agus cailleadh í ar an [[13 Meitheamh]] [[1971]]. Scríobh sí na drámaí  [[An Triail (Máiréad Ní Ghráda)|''An Triail'']] (1964), ar churaclam na h[[Ardteistiméireacht]]&lt;nowiki/&gt;a, agus ''[[Breithiúnas]]''',''''' ar cheann de mhórdhrámaí na Gaeilge,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/siopa/breithiunas/?lang=en|teideal=Breithiúnas|údar=Litríocht.com|language=ga-IE|dátarochtana=2022-12-03|archivedate=2022-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221203002816/https://www.litriocht.com/siopa/breithiunas/?lang=en}}&lt;/ref&gt; ar churaclam an GCE.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.rewardinglearning.org.uk/common/includes/microsite_doc_link.aspx?docid=1257-4|teideal=CCEA Draft GCE Specification in Irish|údar=rewardinglearning.org.uk/|dáta=2013|dátarochtana=2022|archivedate=2022-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221203002807/http://www.rewardinglearning.org.uk/common/includes/microsite_doc_link.aspx?docid=1257-4}}&lt;/ref&gt;

== Saol ==

=== Tús a saoil ===
I gCill Mháille, taobh thiar d'Inis, Contae an Chláir, a rugadh Máiréad Ní Ghráda ar an 23 Nollaig 1896. B'[[Feirmeoir|fheirmeoir]] a hathair, Séamus Ó Gráda, a chaith tamall ina chomhairleoir áitiúil. Bhí [[an Ghaeilge|Gaeilge]] aige ó dhúchas. Meastar gur uaidh sin a tháinig grá Mháiréad don [[Teanga (cumarsáid)|teanga]]. Breac-Ghaeltacht a bhí i gCill Mháille, agus bhí Gaeilge ag muintir Mháiréad Ní Ghráda. Bhí giotaí de ''[[Cúirt an Mheán Oíche]]'' agus véarsaóicht Ghailge eile de ghlanmheabhair ag a hathair, ar chainteoir dúchais é.

Bhí Séamus ina [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaí]], agus bhíodh baill de ghluaiseachtaí náisiúnta ar lóistín sa teach sna blianta roimh bhunú [[Saorstát Éireann|Shaorstát Éireann]]. Duine díobh sin [[Earnán de Blaghd (Ernest Blythe)|Earnán de Blaghd]], [[Aire Rialtas|aire airgeadais]] chéad [[rialtas]] an tSaorstáit, a raibh Máiréad mar rúnaí aige ó 1921 go dtí 1923.

Fuair sí [[oideachas]] [[Meánscoil|meánscoile]] i gClochar na Trócaire in Inis. Bhain sí duaiseanna amach sna scrúdaithe agus scoláireacht go [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliat]]&lt;nowiki/&gt;h. Bhain sí céim BA sa Ghaeilge sa bhliain 1919, faoi stiúir [[Dubhghlas de hÍde|Dhubhghlais de hÍde]]. Fuair sí céim MA sa Ghaeilge chomh maith&lt;ref&gt;Ní Ghlinn, Gearóidín. (2002). &quot;An triail : staidéar ar an dráma don Ardteistiméireacht (Ardleibhéal)&quot;. Gill &amp; Macmillan. OCLC 49738883&lt;/ref&gt;.

=== Réabhlóidí ===
Bhí taithí ag an údar ar an bpolaitíocht aitiúil mar ba chomhairleoir contae agus náisiúntóir a hathair féin, Séamus Ó Gráda as [[Contae an Chláir|Contae an Chláir.]]&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://static1.squarespace.com/static/602f79a565837b32cc85cebe/t/619cc9343e898770578d14a2/1637665076775/1.+R%C3%A9amhr%C3%A1+-+Introduction.pdf|teideal=Réamhrá|údar=Éamon Ó Ciosáin|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt; 

Bhí sí sáite i gcorráil pholaitiúil na linne agus í ar an [[ollscoil]]. Bhí aithne aici ar go leor daoine a bhí páirteach sa ghluaiseacht náisiúnach, mar a bhí sí féin, sna blianta idir 1916 agus 1923.  Ba bhall de [[Cumann na mBan|Chumann na mBan]] í.&lt;ref&gt;History Ireland. 2012. ''Mairéad Ní Ghráda (1896–1971)''. ''20th-century / Contemporary History''. 20 (1).&lt;/ref&gt;  Sa bhliain 1920 cuireadh i bpríosún í faoi bheith ag díol [[bratach]] do [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]]. Ghlac sí taobh an t[[Saorstát Éireann|Saorstáit]] i g[[Cogadh Cathartha na hÉireann|Cogadh na gCarad]] (1922-23). Chuaigh an tréimhse seo i gcion go mór uirthi: is é is cúlra d'fhormhór a cuid [[gearrscéal]]&lt;nowiki/&gt;ta agus dá mórdhráma deireanach ''[[Breithiúnas]]'' (1968).

Mhúin Máiréad Ní Ghráda i scoil trialach i nGleann na gCaorach, Co. Bhaile Átha Cliath, (1919-20). Tamall ina dhiaidh sin, fuair sí post mar rúnaí [[Teachta Dála|TD]] de chuid [[Cumann na nGaedheal|Chumann na nGaedheal]], [[Earnán de Blaghd]]. 
[[Íomhá:Woman tuning radio 1923.jpg|mion|ag éisteach leis an [[raidió]] sna [[1920idí]] ; bhí Ní Ghráda ina láithreoir]]
Phós sí Risteard Ó Ciosáin, oifigeach sna [[Garda Síochána|Gardaí]], sa bhliain 1923. Bhí beirt mhac acu, Séamus agus Brian.

=== Craoltóir ===
Chuir pobal na tíre aithne uirthi mar láithreoir ar [[Raidió Teilifís Éireann|Raidió Éireann]] (2RN) ó 1926 amach. Bhí freagracht uirthi chomh maith as cláracha do [[Bean|mhná]] agus do pháistí, agus as an g[[cartlann]] [[Ceol|cheoil]]. Ba í céad bhan[[Craoltóireacht|chraoltóir]] 2RN í, ag am nach raibh a leithéid ar an BBC féin. 

Post páirtaimseartha a bhí ann, áfach, agus d'éirigh sí as sa bhliain 1935, tar éis athrú [[Rialtas na hÉireann|rialtais]] i 1932.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.gaelminn.org/triail/nighrada.htm|teideal=Gaeltacht Minnesota: An Triail|work=www.gaelminn.org|dátarochtana=2019-04-28}}&lt;/ref&gt; 

Mhair a spéis i gcúrsaí [[Oideachas|oideachais]] do pháistí, i gcúrsaí ban agus a dúil sa cheol go buan ina dhiaidh sin.

=== Scríbhneoir ===
[[Íomhá:Unitarian Church, St Stephens Green, Dublin (2683674018).jpg|mion|[[Amharclann an Damer]], BÁ¢]]
Bhí spéis riamh aici i gcúrsaí [[Drámaíocht na Gaeilge|drámaíochta]]. Bhí sí ar dhuine den bhuíon a bhuanaigh An Comhar Drámaíochta sa bhliain 1923 chun drámaí Gaeilge a léiriú go rialta. Ba é ''An Uacht'' a céad dráma. Chum sí é do dhaltaí Choláiste Tís Chill Mhic Oda, áit a raibh sí ag teagasc, i 1931. Léirigh [[Micheál Mac Liammhóir|Mícheál Mac Liammóir]] ''An Uacht'' in [[Amharclann an Gheata]] in Aibreán 1931. 
[[Íomhá:Dublin Ireland Gate Theater 2009-09-27.JPG|mion|[[Amharclann an Gheata|Amharclanm an Gheata]] ]]
[[Íomhá:Breithiúnas Máiréad Ní Ghráda polaiteoir.png|mion|[[Breithiúnas|''Breithiúnas'']]]]
Lean Máiréad Ní Ghráda uirthi ag cumadh drámaí ó 1931 go dtí deireadh na [[1960idí]]. Le linn an ama sin, bhí sí ina heagarthóir ar leabhair scoile le Brún agus Ó Nualláin agus is iomaí sraith téacsleabhar Gaeilge, Béarla agus [[stair]]&lt;nowiki/&gt;e a scríobh sí nó a chuir sí in eagar, chomh maith leis an iris oideachais ''Teacher's Work.''
Chaith sí tamall ina cathaoirleach ar Chumann na Scríbhneoirí. Dá bharr sin agus de bharr a spéise sa drámaíocht, bhí sí páirteach sna hiarrachtaí a rinneadh le [[Amharclann|hamharclann]] Ghaeilge a bhunú i m[[Baile Átha Cliath]] ó na [[1940idí]] ar aghaidh. Cé go raibh sí féin bainteach le léirithe as Gaeilge in [[Amharclann na Mainistreach]] sa tréimhse sin, chreid sí gur ghá áras ar leith do dhrámaíocht na Gaeilge. Léiríodh drámaí léi in [[Amharclann an Damer]], a bhunaigh [[Gael Linn|Gael-Linn]] sa bhliain 1955, agus ba é ''An Triail'' (1964) an ceann ba mhó cáil (a bhí inchurtha leis [[An Giall]] le [[Breandán Ó Beacháin]]).

Má bhain umhlaíocht le Máiréad Ní Ghráda i leith a cumais féin ba dhuine an-[[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleách]] a bhí inti. Bhí post dá cuid féin aici ar feadh a saoil, ag am ar mhinice na mná sa bhaile. Fuair sí bás i mBaile Átha Cliath ar an [[13 Meitheamh]] [[1971]].

== Eolas ==

* Éamonn Ó Cíosáin - ''An Triail: Breithiúnas, dhá dhráma le Máiréad Ní Ghráda'', Baile Átha Cliath, Oifig an tSoláthair, 1978. 
* Siobhán Ní Bhrádaigh - Máiréad Ní Ghráda—ceannródaí drámaíochta, 1996, Cló Iar-Chonnachta. 
* Rinne Alan Titley clár raidió i dtaobh a saothair. Cuireadh leagan próis i gcló é in ''Scríbhneoirí faoi Chaibidil'', 2010 in eagar ag Titley.

== Foilseacháin ==

=== Drámaí ===

* Giolla an tSolais (1945)
* Lá buí Bealtaine (1953)
* Úil glas Oíche Shamhna (1955)
* Súgán sneachta (1959)
* Stailc Ocrais (1960)
* Mac Uí Rudaí (1961)
* An Triail (1964): Scríobh Ní Ghráda an dráma seo sna [[1960idí]], ach tá sé chomh tráthúil sa lá atá inniu ann.  Léiríonn sí samplaí maithe den imeallú a bhíodh coitianta in Éirinn maidir le máithreacha singil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/entertainment/theatre-arts/our-forgotten-writer-who-put-society-on-trial-in-the-1960s-30743291.html|teideal=Our forgotten writer who put society on trial in the 1960s|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2019-04-28}}&lt;/ref&gt;
* [[Breithiúnas]] (1968)

=== Leabhair ===

* Tír na Deo (Peter Pan),  1938
* Manannán (1940)
* Progress in Irish
* [[Codladh Céad Bliain]]

== Foinsí ==

* Ní Bhrádaigh, Siobhán, ''Máiréad Ní Ghráda Ceannródaí Drámaíochta'', [[Cló Iar-Chonnacht]], 1996.
* Ó Siadhail, Pádraig, ''Stair Dhrámaíocht na Gaeilge 1900-1970'', [[Cló Iar-Chonnacht]],  1993.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Grada, Mairead Ni}}

[[Catagóir:Daoine as Contae an Chláir]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1896]]
[[Catagóir:Básanna i 1971]]
[[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Máiréad Ní Ghráda]]
[[Catagóir:Láithreoirí raidió Éireannacha]]
[[Catagóir:Feiminigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]]
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]]</text>
      <sha1>68ev9snsc1n4p5qwcvptu3nckrnm5qs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teimpléad:Uimhir</title>
    <ns>10</ns>
    <id>40140</id>
    <revision>
      <id>1322329</id>
      <parentid>1321568</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T13:48:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42774-55</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <origin>1322329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29516" sha1="nwuwhvas44z9xv65jlskwkigii89mj5" xml:space="preserve">{{Navbox
|name=Uimhir
|title=[[Uimhir|Uimhreacha]]
|state=uncollapse
|
|listclass=
|above= '''[[-3]]''' '''[[-2]]''' '''[[-1]]'''
|style=
|list1={{Navbox|child
|title=[[0 (uimhir)|0í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|zero|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[0 (uimhir)|0]] • [[1 (uimhir)|1]] • [[2 (uimhir)|2]] • [[3 (uimhir)|3]] • [[4 (uimhir)|4]] • [[5 (uimhir)|5]] • [[6 (uimhir)|6]] • [[7 (uimhir)|7]] • [[8 (uimhir)|8]] • [[9 (uimhir)|9]] 
|list2=
[[10 (uimhir)|10]] • [[11 (uimhir)|11]] • [[12 (uimhir)|12]] • [[13 (uimhir)|13]] • [[14 (uimhir)|14]] • [[15 (uimhir)|15]] • [[16 (uimhir)|16]] • [[17 (uimhir)|17]] • [[18 (uimhir)|18]] • [[19 (uimhir)|19]]
|list3=
[[20 (uimhir)|20]] • [[21 (uimhir)|21]] • [[22 (uimhir)|22]] • [[23 (uimhir)|23]] • [[24 (uimhir)|24]] • [[25 (uimhir)|25]] • [[26 (uimhir)|26]] • [[27 (uimhir)|27]] • [[28 (uimhir)|28]] • [[29 (uimhir)|29]]
|list4=
[[30 (uimhir)|30]] • [[31 (uimhir)|31]] • [[32 (uimhir)|32]] • [[33 (uimhir)|33]] • [[34 (uimhir)|34]] • [[35 (uimhir)|35]] • [[36 (uimhir)|36]] • [[37 (uimhir)|37]] • [[38 (uimhir)|38]] • [[39 (uimhir)|39]]
|list5=
[[40 (uimhir)|40]] • [[41 (uimhir)|41]] • [[42 (uimhir)|42]] • [[43 (uimhir)|43]] • [[44 (uimhir)|44]] • [[45 (uimhir)|45]] • [[46 (uimhir)|46]] • [[47 (uimhir)|47]] • [[48 (uimhir)|48]] • [[49 (uimhir)|49]]
|list6=
[[50 (uimhir)|50]] • [[51 (uimhir)|51]] • [[52 (uimhir)|52]] • [[53 (uimhir)|53]] • [[54 (uimhir)|54]] • [[55 (uimhir)|55]] • [[56 (uimhir)|56]] • [[57 (uimhir)|57]] • [[58 (uimhir)|58]] • [[59 (uimhir)|59]]
|list7=
[[60 (uimhir)|60]] • [[61 (uimhir)|61]] • [[62 (uimhir)|62]] • [[63 (uimhir)|63]] • [[64 (uimhir)|64]] • [[65 (uimhir)|65]] • [[66 (uimhir)|66]] • [[67 (uimhir)|67]] • [[68 (uimhir)|68]] • [[69 (uimhir)|69]]
|list8=
[[70 (uimhir)|70]] • [[71 (uimhir)|71]] • [[72 (uimhir)|72]] • [[73 (uimhir)|73]] • [[74 (uimhir)|74]] • [[75 (uimhir)|75]] • [[76 (uimhir)|76]] • [[77 (uimhir)|77]] • [[78 (uimhir)|78]] • [[79 (uimhir)|79]]
|list9=
[[80 (uimhir)|80]] • [[81 (uimhir)|81]] • [[82 (uimhir)|82]] • [[83 (uimhir)|83]] • [[84 (uimhir)|84]] • [[85 (uimhir)|85]] • [[86 (uimhir)|86]] • [[87 (uimhir)|87]] • [[88 (uimhir)|88]] • [[89 (uimhir)|89]]
|list10=
[[90 (uimhir)|90]] • [[91 (uimhir)|91]] • [[92 (uimhir)|92]] • [[93 (uimhir)|93]] • [[94 (uimhir)|94]] • [[95 (uimhir)|95]] • [[96 (uimhir)|96]] • [[97 (uimhir)|97]] • [[98 (uimhir)|98]] • [[99 (uimhir)|99]]
}}
|list2={{Navbox|child
|title=[[100 (uimhir)|100í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|1|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[100 (uimhir) | 100]] • [[101 (uimhir) | 101]] • [[102 (uimhir) | 102]] • [[103 (uimhir) | 103]] • [[104 (uimhir) | 104]] • [[105 (uimhir) | 105]] • [[106 (uimhir) | 106]] • [[107 (uimhir) | 107]] • [[108 (uimhir) | 108]] • [[109 (uimhir) | 109]]
|list2=
[[110 (uimhir) | 110]] • [[111 (uimhir) | 111]] • [[112 (uimhir) | 112]] • [[113 (uimhir) | 113]] • [[114 (uimhir) | 114]] • [[115 (uimhir) | 115]] • [[116 (uimhir) | 116]] • [[117 (uimhir) | 117]] • [[118 (uimhir) | 118]] • [[119 (uimhir) | 119]]
|list3=
[[120 (uimhir) | 120]] • [[121 (uimhir) | 121]] • [[122 (uimhir) | 122]] • [[123 (uimhir) | 123]] • [[124 (uimhir) | 124]] • [[125 (uimhir) | 125]] • [[126 (uimhir) | 126]] • [[127 (uimhir) | 127]] • [[128 (uimhir) | 128]] • [[129 (uimhir) | 129]]
|list4 =
[[130 (uimhir) | 130]] • [[131 (uimhir) | 131]] • [[132 (uimhir) | 132]] • [[133 (uimhir) | 133]] • [[134 (uimhir) | 134]] • [[135 (uimhir) | 135]] • [[136 (uimhir) | 136]] • [[137 (uimhir) | 137]] • [[138 (uimhir) | 138]] • [[139 (uimhir) | 139]]
|list5 =
[[140 (uimhir) | 140]] • [[141 (uimhir) | 141]] • [[142 (uimhir) | 142]] • [[143 (uimhir) | 143]] • [[144 (uimhir) | 144]] • [[145 (uimhir) | 145]] • [[146 (uimhir) | 146]] • [[147 (uimhir) | 147]] • [[148 (uimhir) | 148]] • [[149 (uimhir) | 149]]
|list6 =
[[150 (uimhir) | 150]] • [[151 (uimhir) | 151]] • [[152 (uimhir) | 152]] • [[153 (uimhir) | 153]] • [[154 (uimhir) | 154]] • [[155 (uimhir) | 155]] • [[156 (uimhir) | 156]] • [[157 (uimhir) | 157]] • [[158 (uimhir) | 158]] • [[159 (uimhir) | 159]]
|list7 =
[[160 (uimhir) | 160]] • [[161 (uimhir) | 161]] • [[162 (uimhir) | 162]] • [[163 (uimhir) | 163]] • [[164 (uimhir) | 164]] • [[165 (uimhir) | 165]] • [[166 (uimhir) | 166]] • [[167 (uimhir) | 167]] • [[168 (uimhir) | 168]] • [[169 (uimhir) | 169]]
|list8 =
[[170 (uimhir) | 170]] • [[171 (uimhir) | 171]] • [[172 (uimhir) | 172]] • [[173 (uimhir) | 173]] • [[174 (uimhir) | 174]] • [[175 (uimhir) | 175]] • [[176 (uimhir) | 176]] • [[177 (uimhir) | 177]] • [[178 (uimhir) | 178]] • [[179 (uimhir) | 179]]
|list9 =
[[180 (uimhir) | 180]] • [[181 (uimhir) | 181]] • [[182 (uimhir) | 182]] • [[183 (uimhir) | 183]] • [[184 (uimhir) | 184]] • [[185 (uimhir) | 185]] • [[186 (uimhir) | 186]] • [[187 (uimhir) | 187]] • [[188 (uimhir) | 188]] • [[189 (uimhir) | 189]]
|list10 =
[[190 (uimhir) | 190]] • [[191 (uimhir) | 191]] • [[192 (uimhir) | 192]] • [[193 (uimhir) | 193]] • [[194 (uimhir) | 194]] • [[195 (uimhir) | 195]] • [[196 (uimhir) | 196]] • [[197 (uimhir) | 197]] • [[198 (uimhir) | 198]] • [[199 (uimhir) | 199]]
}}
|list3={{Navbox|child
|title=[[200 (uimhir)|200í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|2|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[200 (uimhir) | 200]] • [[201 (uimhir) | 201]] • [[202 (uimhir) | 202]] • [[203 (uimhir) | 203]] • [[204 (uimhir) | 204]] • [[205 (uimhir) | 205]] • [[206 (uimhir) | 206]] • [[207 (uimhir) | 207]] • [[208 (uimhir) | 208]] • [[209 (uimhir) | 209]]
|list2 =
[[210 (uimhir) | 210]] • [[211 (uimhir) | 211]] • [[212 (uimhir) | 212]] • [[213 (uimhir) | 213]] • [[214 (uimhir) | 214]] • [[215 (uimhir) | 215]] • [[216 (uimhir) | 216]] • [[217 (uimhir) | 217]] • [[218 (uimhir) | 218]] • [[219 (uimhir) | 219]]
|list3 =
[[220 (uimhir) | 220]] • [[221 (uimhir) | 221]] • [[222 (uimhir) | 222]] • [[223 (uimhir) | 223]] • [[224 (uimhir) | 224]] • [[225 (uimhir) | 225]] • [[226 (uimhir) | 226]] • [[227 (uimhir) | 227]] • [[228 (uimhir) | 228]] • [[229 (uimhir) | 229]]
|list4 =
[[230 (uimhir) | 230]] • [[231 (uimhir) | 231]] • [[232 (uimhir) | 232]] • [[233 (uimhir) | 233]] • [[234 (uimhir) | 234]] • [[235 (uimhir) | 235]] • [[236 (uimhir) | 236]] • [[237 (uimhir) | 237]] • [[238 (uimhir) | 238]] • [[239 (uimhir) | 239]]
|list5 =
[[240 (uimhir) | 240]] • [[241 (uimhir) | 241]] • [[242 (uimhir) | 242]] • [[243 (uimhir) | 243]] • [[244 (uimhir) | 244]] • [[245 (uimhir) | 245]] • [[246 (uimhir) | 246]] • [[247 (uimhir) | 247]] • [[248 (uimhir) | 248]] • [[249 (uimhir) | 249]]
|list6 =
[[250 (uimhir) | 250]] • [[251 (uimhir) | 251]] • [[252 (uimhir) | 252]] • [[253 (uimhir) | 253]] • [[254 (uimhir) | 254]] • [[255 (uimhir) | 255]] • [[256 (uimhir) | 256]] • [[257 (uimhir) | 257]] • [[258 (uimhir) | 258]] • [[259 (uimhir) | 259]]
|list7 =
[[260 (uimhir) | 260]] • [[261 (uimhir) | 261]] • [[262 (uimhir) | 262]] • [[263 (uimhir) | 263]] • [[264 (uimhir) | 264]] • [[265 (uimhir) | 265]] • [[266 (uimhir) | 266]] • [[267 (uimhir) | 267]] • [[268 (uimhir) | 268]] • [[269 (uimhir) | 269]]
|list8 =
[[270 (uimhir) | 270]] • [[271 (uimhir) | 271]] • [[272 (uimhir) | 272]] • [[273 (uimhir) | 273]] • [[274 (uimhir) | 274]] • [[275 (uimhir) | 275]] • [[276 (uimhir) | 276]] • [[277 (uimhir) | 277]] • [[278 (uimhir) | 278]] • [[279 (uimhir) | 279]]
|list9 =
[[280 (uimhir) | 280]] • [[281 (uimhir) | 281]] • [[282 (uimhir) | 282]] • [[283 (uimhir) | 283]] • [[284 (uimhir) | 284]] • [[285 (uimhir) | 285]] • [[286 (uimhir) | 286]] • [[287 (uimhir) | 287]] • [[288 (uimhir) | 288]] • [[289 (uimhir) | 289]]
|list10 =
[[290 (uimhir) | 290]] • [[291 (uimhir) | 291]] • [[292 (uimhir) | 292]] • [[293 (uimhir) | 293]] • [[294 (uimhir) | 294]] • [[295 (uimhir) | 295]] • [[296 (uimhir) | 296]] • [[297 (uimhir) | 297]] • [[298 (uimhir) | 298]] • [[299 (uimhir) | 299]]
}}
|list4={{Navbox|child
|title=[[300 (uimhir)|300í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|3|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[300 (uimhir) | 300]] • [[301 (uimhir) | 301]] • [[302 (uimhir) | 302]] • [[303 (uimhir) | 303]] • [[304 (uimhir) | 304]] • [[305 (uimhir) | 305]] • [[306 (uimhir) | 306]] • [[307 (uimhir) | 307]] • [[308 (uimhir) | 308]] • [[309 (uimhir) | 309]]
|list2 =
[[310 (uimhir) | 310]] • [[311 (uimhir) | 311]] • [[312 (uimhir) | 312]] • [[313 (uimhir) | 313]] • [[314 (uimhir) | 314]] • [[315 (uimhir) | 315]] • [[316 (uimhir) | 316]] • [[317 (uimhir) | 317]] • [[318 (uimhir) | 318]] • [[319 (uimhir) | 319]]
|list3 =
[[320 (uimhir) | 320]] • [[321 (uimhir) | 321]] • [[322 (uimhir) | 322]] • [[323 (uimhir) | 323]] • [[324 (uimhir) | 324]] • [[325 (uimhir) | 325]] • [[326 (uimhir) | 326]] • [[327 (uimhir) | 327]] • [[328 (uimhir) | 328]] • [[329 (uimhir) | 329]]
|list4 =
[[330 (uimhir) | 330]] • [[331 (uimhir) | 331]] • [[332 (uimhir) | 332]] • [[333 (uimhir) | 333]] • [[334 (uimhir) | 334]] • [[335 (uimhir) | 335]] • [[336 (uimhir) | 336]] • [[337 (uimhir) | 337]] • [[338 (uimhir) | 338]] • [[339 (uimhir) | 339]]
|list5 =
[[340 (uimhir) | 340]] • [[341 (uimhir) | 341]] • [[342 (uimhir) | 342]] • [[343 (uimhir) | 343]] • [[344 (uimhir) | 344]] • [[345 (uimhir) | 345]] • [[346 (uimhir) | 346]] • [[347 (uimhir) | 347]] • [[348 (uimhir) | 348]] • [[349 (uimhir) | 349]]
|list6 =
[[350 (uimhir) | 350]] • [[351 (uimhir) | 351]] • [[352 (uimhir) | 352]] • [[353 (uimhir) | 353]] • [[354 (uimhir) | 354]] • [[355 (uimhir) | 355]] • [[356 (uimhir) | 356]] • [[357 (uimhir) | 357]] • [[358 (uimhir) | 358]] • [[359 (uimhir) | 359]]
|list7 =
[[360 (uimhir) | 360]] • [[361 (uimhir) | 361]] • [[362 (uimhir) | 362]] • [[363 (uimhir) | 363]] • [[364 (uimhir) | 364]] • [[365 (uimhir) | 365]] • [[366 (uimhir) | 366]] • [[367 (uimhir) | 367]] • [[368 (uimhir) | 368]] • [[369 (uimhir) | 369]]
|list8 =
[[370 (uimhir) | 370]] • [[371 (uimhir) | 371]] • [[372 (uimhir) | 372]] • [[373 (uimhir) | 373]] • [[374 (uimhir) | 374]] • [[375 (uimhir) | 375]] • [[376 (uimhir) | 376]] • [[377 (uimhir) | 377]] • [[378 (uimhir) | 378]] • [[379 (uimhir) | 379]]
|list9 =
[[380 (uimhir) | 380]] • [[381 (uimhir) | 381]] • [[382 (uimhir) | 382]] • [[383 (uimhir) | 383]] • [[384 (uimhir) | 384]] • [[385 (uimhir) | 385]] • [[386 (uimhir) | 386]] • [[387 (uimhir) | 387]] • [[388 (uimhir) | 388]] • [[389 (uimhir) | 389]]
|list10 =
[[390 (uimhir) | 390]] • [[391 (uimhir) | 391]] • [[392 (uimhir) | 392]] • [[393 (uimhir) | 393]] • [[394 (uimhir) | 394]] • [[395 (uimhir) | 395]] • [[396 (uimhir) | 396]] • [[397 (uimhir) | 397]] • [[398 (uimhir) | 398]] • [[399 (uimhir) | 399]]
}}
|list5={{Navbox|child
|title=[[400 (uimhir)|400í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|4|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[400 (uimhir) | 400]] • [[401 (uimhir) | 401]] • [[402 (uimhir) | 402]] • [[403 (uimhir) | 403]] • [[404 (uimhir) | 404]] • [[405 (uimhir) | 405]] • [[406 (uimhir) | 406]] • [[407 (uimhir) | 407]] • [[408 (uimhir) | 408]] • [[409 (uimhir) | 409]]
|list2 =
[[410 (uimhir) | 410]] • [[411 (uimhir) | 411]] • [[412 (uimhir) | 412]] • [[413 (uimhir) | 413]] • [[414 (uimhir) | 414]] • [[415 (uimhir) | 415]] • [[416 (uimhir) | 416]] • [[417 (uimhir) | 417]] • [[418 (uimhir) | 418]] • [[419 (uimhir) | 419]]
|list3 =
[[420 (uimhir) | 420]] • [[421 (uimhir) | 421]] • [[422 (uimhir) | 422]] • [[423 (uimhir) | 423]] • [[424 (uimhir) | 424]] • [[425 (uimhir) | 425]] • [[426 (uimhir) | 426]] • [[427 (uimhir) | 427]] • [[428 (uimhir) | 428]] • [[429 (uimhir) | 429]]
|list4 =
[[430 (uimhir) | 430]] • [[431 (uimhir) | 431]] • [[432 (uimhir) | 432]] • [[433 (uimhir) | 433]] • [[434 (uimhir) | 434]] • [[435 (uimhir) | 435]] • [[436 (uimhir) | 436]] • [[437 (uimhir) | 437]] • [[438 (uimhir) | 438]] • [[439 (uimhir) | 439]]
|list5 =
[[440 (uimhir) | 440]] • [[441 (uimhir) | 441]] • [[442 (uimhir) | 442]] • [[443 (uimhir) | 443]] • [[444 (uimhir) | 444]] • [[445 (uimhir) | 445]] • [[446 (uimhir) | 446]] • [[447 (uimhir) | 447]] • [[448 (uimhir) | 448]] • [[449 (uimhir) | 449]]
|list6 =
[[450 (uimhir) | 450]] • [[451 (uimhir) | 451]] • [[452 (uimhir) | 452]] • [[453 (uimhir) | 453]] • [[454 (uimhir) | 454]] • [[455 (uimhir) | 455]] • [[456 (uimhir) | 456]] • [[457 (uimhir) | 457]] • [[458 (uimhir) | 458]] • [[459 (uimhir) | 459]]
|list7 =
[[460 (uimhir) | 460]] • [[461 (uimhir) | 461]] • [[462 (uimhir) | 462]] • [[463 (uimhir) | 463]] • [[464 (uimhir) | 464]] • [[465 (uimhir) | 465]] • [[466 (uimhir) | 466]] • [[467 (uimhir) | 467]] • [[468 (uimhir) | 468]] • [[469 (uimhir) | 469]]
|list8 =
[[470 (uimhir) | 470]] • [[471 (uimhir) | 471]] • [[472 (uimhir) | 472]] • [[473 (uimhir) | 473]] • [[474 (uimhir) | 474]] • [[475 (uimhir) | 475]] • [[476 (uimhir) | 476]] • [[477 (uimhir) | 477]] • [[478 (uimhir) | 478]] • [[479 (uimhir) | 479]]
|list9 =
[[480 (uimhir) | 480]] • [[481 (uimhir) | 481]] • [[482 (uimhir) | 482]] • [[483 (uimhir) | 483]] • [[484 (uimhir) | 484]] • [[485 (uimhir) | 485]] • [[486 (uimhir) | 486]] • [[487 (uimhir) | 487]] • [[488 (uimhir) | 488]] • [[489 (uimhir) | 489]]
|list10 =
[[490 (uimhir) | 490]] • [[491 (uimhir) | 491]] • [[492 (uimhir) | 492]] • [[493 (uimhir) | 493]] • [[494 (uimhir) | 494]] • [[495 (uimhir) | 495]] • [[496 (uimhir) | 496]] • [[497 (uimhir) | 497]] • [[498 (uimhir) | 498]] • [[499 (uimhir) | 499]]
}}
|list6={{Navbox|child
|title=[[500 (uimhir)|500í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|5|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[500 (uimhir) | 500]] • [[501 (uimhir) | 501]] • [[502 (uimhir) | 502]] • [[503 (uimhir) | 503]] • [[504 (uimhir) | 504]] • [[505 (uimhir) | 505]] • [[506 (uimhir) | 506]] • [[507 (uimhir) | 507]] • [[508 (uimhir) | 508]] • [[509 (uimhir) | 509]]
|list2 =
[[510 (uimhir) | 510]] • [[511 (uimhir) | 511]] • [[512 (uimhir) | 512]] • [[513 (uimhir) | 513]] • [[514 (uimhir) | 514]] • [[515 (uimhir) | 515]] • [[516 (uimhir) | 516]] • [[517 (uimhir) | 517]] • [[518 (uimhir) | 518]] • [[519 (uimhir) | 519]]
|list3 =
[[520 (uimhir) | 520]] • [[521 (uimhir) | 521]] • [[522 (uimhir) | 522]] • [[523 (uimhir) | 523]] • [[524 (uimhir) | 524]] • [[525 (uimhir) | 525]] • [[526 (uimhir) | 526]] • [[527 (uimhir) | 527]] • [[528 (uimhir) | 528]] • [[529 (uimhir) | 529]]
|list4 =
[[530 (uimhir) | 530]] • [[531 (uimhir) | 531]] • [[532 (uimhir) | 532]] • [[533 (uimhir) | 533]] • [[534 (uimhir) | 534]] • [[535 (uimhir) | 535]] • [[536 (uimhir) | 536]] • [[537 (uimhir) | 537]] • [[538 (uimhir) | 538]] • [[539 (uimhir) | 539]]
|list5 =
[[540 (uimhir) | 540]] • [[541 (uimhir) | 541]] • [[542 (uimhir) | 542]] • [[543 (uimhir) | 543]] • [[544 (uimhir) | 544]] • [[545 (uimhir) | 545]] • [[546 (uimhir) | 546]] • [[547 (uimhir) | 547]] • [[548 (uimhir) | 548]] • [[549 (uimhir) | 549]]
|list6 =
[[550 (uimhir) | 550]] • [[551 (uimhir) | 551]] • [[552 (uimhir) | 552]] • [[553 (uimhir) | 553]] • [[554 (uimhir) | 554]] • [[555 (uimhir) | 555]] • [[556 (uimhir) | 556]] • [[557 (uimhir) | 557]] • [[558 (uimhir) | 558]] • [[559 (uimhir) | 559]]
|list7 =
[[560 (uimhir) | 560]] • [[561 (uimhir) | 561]] • [[562 (uimhir) | 562]] • [[563 (uimhir) | 563]] • [[564 (uimhir) | 564]] • [[565 (uimhir) | 565]] • [[566 (uimhir) | 566]] • [[567 (uimhir) | 567]] • [[568 (uimhir) | 568]] • [[569 (uimhir) | 569]]
|list8 =
[[570 (uimhir) | 570]] • [[571 (uimhir) | 571]] • [[572 (uimhir) | 572]] • [[573 (uimhir) | 573]] • [[574 (uimhir) | 574]] • [[575 (uimhir) | 575]] • [[576 (uimhir) | 576]] • [[577 (uimhir) | 577]] • [[578 (uimhir) | 578]] • [[579 (uimhir) | 579]]
|list9 =
[[580 (uimhir) | 580]] • [[581 (uimhir) | 581]] • [[582 (uimhir) | 582]] • [[583 (uimhir) | 583]] • [[584 (uimhir) | 584]] • [[585 (uimhir) | 585]] • [[586 (uimhir) | 586]] • [[587 (uimhir) | 587]] • [[588 (uimhir) | 588]] • [[589 (uimhir) | 589]]
|list10 =
[[590 (uimhir) | 590]] • [[591 (uimhir) | 591]] • [[592 (uimhir) | 592]] • [[593 (uimhir) | 593]] • [[594 (uimhir) | 594]] • [[595 (uimhir) | 595]] • [[596 (uimhir) | 596]] • [[597 (uimhir) | 597]] • [[598 (uimhir) | 598]] • [[599 (uimhir) | 599]]
}}|list7={{Navbox|child
|title=[[600 (uimhir)|600í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|6|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[600 (uimhir) | 600]] • [[601 (uimhir) | 601]] • [[602 (uimhir) | 602]] • [[603 (uimhir) | 603]] • [[604 (uimhir) | 604]] • [[605 (uimhir) | 605]] • [[606 (uimhir) | 606]] • [[607 (uimhir) | 607]] • [[608 (uimhir) | 608]] • [[609 (uimhir) | 609]]
|list2 =
[[610 (uimhir) | 610]] • [[611 (uimhir) | 611]] • [[612 (uimhir) | 612]] • [[613 (uimhir) | 613]] • [[614 (uimhir) | 614]] • [[615 (uimhir) | 615]] • [[616 (uimhir) | 616]] • [[617 (uimhir) | 617]] • [[618 (uimhir) | 618]] • [[619 (uimhir) | 619]]
|list3 =
[[620 (uimhir) | 620]] • [[621 (uimhir) | 621]] • [[622 (uimhir) | 622]] • [[623 (uimhir) | 623]] • [[624 (uimhir) | 624]] • [[625 (uimhir) | 625]] • [[626 (uimhir) | 626]] • [[627 (uimhir) | 627]] • [[628 (uimhir) | 628]] • [[629 (uimhir) | 629]]
|list4 =
[[630 (uimhir) | 630]] • [[631 (uimhir) | 631]] • [[632 (uimhir) | 632]] • [[633 (uimhir) | 633]] • [[634 (uimhir) | 634]] • [[635 (uimhir) | 635]] • [[636 (uimhir) | 636]] • [[637 (uimhir) | 637]] • [[638 (uimhir) | 638]] • [[639 (uimhir) | 639]]
|list5 =
[[640 (uimhir) | 640]] • [[641 (uimhir) | 641]] • [[642 (uimhir) | 642]] • [[643 (uimhir) | 643]] • [[644 (uimhir) | 644]] • [[645 (uimhir) | 645]] • [[646 (uimhir) | 646]] • [[647 (uimhir) | 647]] • [[648 (uimhir) | 648]] • [[649 (uimhir) | 649]]
|list6 =
[[650 (uimhir) | 650]] • [[651 (uimhir) | 651]] • [[652 (uimhir) | 652]] • [[653 (uimhir) | 653]] • [[654 (uimhir) | 654]] • [[655 (uimhir) | 655]] • [[656 (uimhir) | 656]] • [[657 (uimhir) | 657]] • [[658 (uimhir) | 658]] • [[659 (uimhir) | 659]]
|list7 =
[[660 (uimhir) | 660]] • [[661 (uimhir) | 661]] • [[662 (uimhir) | 662]] • [[663 (uimhir) | 663]] • [[664 (uimhir) | 664]] • [[665 (uimhir) | 665]] • [[666 (uimhir) | 666]] • [[667 (uimhir) | 667]] • [[668 (uimhir) | 668]] • [[669 (uimhir) | 669]]
|list8 =
[[670 (uimhir) | 670]] • [[671 (uimhir) | 671]] • [[672 (uimhir) | 672]] • [[673 (uimhir) | 673]] • [[674 (uimhir) | 674]] • [[675 (uimhir) | 675]] • [[676 (uimhir) | 676]] • [[677 (uimhir) | 677]] • [[678 (uimhir) | 678]] • [[679 (uimhir) | 679]]
|list9 =
[[680 (uimhir) | 680]] • [[681 (uimhir) | 681]] • [[682 (uimhir) | 682]] • [[683 (uimhir) | 683]] • [[684 (uimhir) | 684]] • [[685 (uimhir) | 685]] • [[686 (uimhir) | 686]] • [[687 (uimhir) | 687]] • [[688 (uimhir) | 688]] • [[689 (uimhir) | 689]]
|list10 =
[[690 (uimhir) | 690]] • [[691 (uimhir) | 691]] • [[692 (uimhir) | 692]] • [[693 (uimhir) | 693]] • [[694 (uimhir) | 694]] • [[695 (uimhir) | 695]] • [[696 (uimhir) | 696]] • [[697 (uimhir) | 697]] • [[698 (uimhir) | 698]] • [[699 (uimhir) | 699]]
}}
|list8={{Navbox|child
|title=[[700 (uimhir)|700í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|7|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[700 (uimhir) | 700]] • [[701 (uimhir) | 701]] • [[702 (uimhir) | 702]] • [[703 (uimhir) | 703]] • [[704 (uimhir) | 704]] • [[705 (uimhir) | 705]] • [[706 (uimhir) | 706]] • [[707 (uimhir) | 707]] • [[708 (uimhir) | 708]] • [[709 (uimhir) | 709]]
|list2 =
[[710 (uimhir) | 710]] • [[711 (uimhir) | 711]] • [[712 (uimhir) | 712]] • [[713 (uimhir) | 713]] • [[714 (uimhir) | 714]] • [[715 (uimhir) | 715]] • [[716 (uimhir) | 716]] • [[717 (uimhir) | 717]] • [[718 (uimhir) | 718]] • [[719 (uimhir) | 719]]
|list3 =
[[720 (uimhir) | 720]] • [[721 (uimhir) | 721]] • [[722 (uimhir) | 722]] • [[723 (uimhir) | 723]] • [[724 (uimhir) | 724]] • [[725 (uimhir) | 725]] • [[726 (uimhir) | 726]] • [[727 (uimhir) | 727]] • [[728 (uimhir) | 728]] • [[729 (uimhir) | 729]]
|list4 =
[[730 (uimhir) | 730]] • [[731 (uimhir) | 731]] • [[732 (uimhir) | 732]] • [[733 (uimhir) | 733]] • [[734 (uimhir) | 734]] • [[735 (uimhir) | 735]] • [[736 (uimhir) | 736]] • [[737 (uimhir) | 737]] • [[738 (uimhir) | 738]] • [[739 (uimhir) | 739]]
|list5 =
[[740 (uimhir) | 740]] • [[741 (uimhir) | 741]] • [[742 (uimhir) | 742]] • [[743 (uimhir) | 743]] • [[744 (uimhir) | 744]] • [[745 (uimhir) | 745]] • [[746 (uimhir) | 746]] • [[747 (uimhir) | 747]] • [[748 (uimhir) | 748]] • [[749 (uimhir) | 749]]
|list6 =
[[750 (uimhir) | 750]] • [[751 (uimhir) | 751]] • [[752 (uimhir) | 752]] • [[753 (uimhir) | 753]] • [[754 (uimhir) | 754]] • [[755 (uimhir) | 755]] • [[756 (uimhir) | 756]] • [[757 (uimhir) | 757]] • [[758 (uimhir) | 758]] • [[759 (uimhir) | 759]]
|list7 =
[[760 (uimhir) | 760]] • [[761 (uimhir) | 761]] • [[762 (uimhir) | 762]] • [[763 (uimhir) | 763]] • [[764 (uimhir) | 764]] • [[765 (uimhir) | 765]] • [[766 (uimhir) | 766]] • [[767 (uimhir) | 767]] • [[768 (uimhir) | 768]] • [[769 (uimhir) | 769]]
|list8 =
[[770 (uimhir) | 770]] • [[771 (uimhir) | 771]] • [[772 (uimhir) | 772]] • [[773 (uimhir) | 773]] • [[774 (uimhir) | 774]] • [[775 (uimhir) | 775]] • [[776 (uimhir) | 776]] • [[777 (uimhir) | 777]] • [[778 (uimhir) | 778]] • [[779 (uimhir) | 779]]
|list9 =
[[780 (uimhir) | 780]] • [[781 (uimhir) | 781]] • [[782 (uimhir) | 782]] • [[783 (uimhir) | 783]] • [[784 (uimhir) | 784]] • [[785 (uimhir) | 785]] • [[786 (uimhir) | 786]] • [[787 (uimhir) | 787]] • [[788 (uimhir) | 788]] • [[789 (uimhir) | 789]]
|list10 =
[[790 (uimhir) | 790]] • [[791 (uimhir) | 791]] • [[792 (uimhir) | 792]] • [[793 (uimhir) | 793]] • [[794 (uimhir) | 794]] • [[795 (uimhir) | 795]] • [[796 (uimhir) | 796]] • [[797 (uimhir) | 797]] • [[798 (uimhir) | 798]] • [[799 (uimhir) | 799]]
}}
|list9={{Navbox|child
|title=[[800 (uimhir)|800í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|8|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[800 (uimhir) | 800]] • [[801 (uimhir) | 801]] • [[802 (uimhir) | 802]] • [[803 (uimhir) | 803]] • [[804 (uimhir) | 804]] • [[805 (uimhir) | 805]] • [[806 (uimhir) | 806]] • [[807 (uimhir) | 807]] • [[808 (uimhir) | 808]] • [[809 (uimhir) | 809]]
|list2 =
[[810 (uimhir) | 810]] • [[811 (uimhir) | 811]] • [[812 (uimhir) | 812]] • [[813 (uimhir) | 813]] • [[814 (uimhir) | 814]] • [[815 (uimhir) | 815]] • [[816 (uimhir) | 816]] • [[817 (uimhir) | 817]] • [[818 (uimhir) | 818]] • [[819 (uimhir) | 819]]
|list3 =
[[820 (uimhir) | 820]] • [[821 (uimhir) | 821]] • [[822 (uimhir) | 822]] • [[823 (uimhir) | 823]] • [[824 (uimhir) | 824]] • [[825 (uimhir) | 825]] • [[826 (uimhir) | 826]] • [[827 (uimhir) | 827]] • [[828 (uimhir) | 828]] • [[829 (uimhir) | 829]]
|list4 =
[[830 (uimhir) | 830]] • [[831 (uimhir) | 831]] • [[832 (uimhir) | 832]] • [[833 (uimhir) | 833]] • [[834 (uimhir) | 834]] • [[835 (uimhir) | 835]] • [[836 (uimhir) | 836]] • [[837 (uimhir) | 837]] • [[838 (uimhir) | 838]] • [[839 (uimhir) | 839]]
|list5 =
[[840 (uimhir) | 840]] • [[841 (uimhir) | 841]] • [[842 (uimhir) | 842]] • [[843 (uimhir) | 843]] • [[844 (uimhir) | 844]] • [[845 (uimhir) | 845]] • [[846 (uimhir) | 846]] • [[847 (uimhir) | 847]] • [[848 (uimhir) | 848]] • [[849 (uimhir) | 849]]
|list6 =
[[850 (uimhir) | 850]] • [[851 (uimhir) | 851]] • [[852 (uimhir) | 852]] • [[853 (uimhir) | 853]] • [[854 (uimhir) | 854]] • [[855 (uimhir) | 855]] • [[856 (uimhir) | 856]] • [[857 (uimhir) | 857]] • [[858 (uimhir) | 858]] • [[859 (uimhir) | 859]]
|list7 =
[[860 (uimhir) | 860]] • [[861 (uimhir) | 861]] • [[862 (uimhir) | 862]] • [[863 (uimhir) | 863]] • [[864 (uimhir) | 864]] • [[865 (uimhir) | 865]] • [[866 (uimhir) | 866]] • [[867 (uimhir) | 867]] • [[868 (uimhir) | 868]] • [[869 (uimhir) | 869]]
|list8 =
[[870 (uimhir) | 870]] • [[871 (uimhir) | 871]] • [[872 (uimhir) | 872]] • [[873 (uimhir) | 873]] • [[874 (uimhir) | 874]] • [[875 (uimhir) | 875]] • [[876 (uimhir) | 876]] • [[877 (uimhir) | 877]] • [[878 (uimhir) | 878]] • [[879 (uimhir) | 879]]
|list9 =
[[880 (uimhir) | 880]] • [[881 (uimhir) | 881]] • [[882 (uimhir) | 882]] • [[883 (uimhir) | 883]] • [[884 (uimhir) | 884]] • [[885 (uimhir) | 885]] • [[886 (uimhir) | 886]] • [[887 (uimhir) | 887]] • [[888 (uimhir) | 888]] • [[889 (uimhir) | 889]]
|list10 =
[[890 (uimhir) | 890]] • [[891 (uimhir) | 891]] • [[892 (uimhir) | 892]] • [[893 (uimhir) | 893]] • [[894 (uimhir) | 894]] • [[895 (uimhir) | 895]] • [[896 (uimhir) | 896]] • [[897 (uimhir) | 897]] • [[898 (uimhir) | 898]] • [[899 (uimhir) | 899]]
}}
|list10={{Navbox|child
|title=[[900 (uimhir)|900í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|9|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[900 (uimhir) | 900]] • [[901 (uimhir) | 901]] • [[902 (uimhir) | 902]] • [[903 (uimhir) | 903]] • [[904 (uimhir) | 904]] • [[905 (uimhir) | 905]] • [[906 (uimhir) | 906]] • [[907 (uimhir) | 907]] • [[908 (uimhir) | 908]] • [[909 (uimhir) | 909]]
|list2 =
[[910 (uimhir) | 910]] • [[911 (uimhir) | 911]] • [[912 (uimhir) | 912]] • [[913 (uimhir) | 913]] • [[914 (uimhir) | 914]] • [[915 (uimhir) | 915]] • [[916 (uimhir) | 916]] • [[917 (uimhir) | 917]] • [[918 (uimhir) | 918]] • [[919 (uimhir) | 919]]
|list3 =
[[920 (uimhir) | 920]] • [[921 (uimhir) | 921]] • [[922 (uimhir) | 922]] • [[923 (uimhir) | 923]] • [[924 (uimhir) | 924]] • [[925 (uimhir) | 925]] • [[926 (uimhir) | 926]] • [[927 (uimhir) | 927]] • [[928 (uimhir) | 928]] • [[929 (uimhir) | 929]]
|list4 =
[[930 (uimhir) | 930]] • [[931 (uimhir) | 931]] • [[932 (uimhir) | 932]] • [[933 (uimhir) | 933]] • [[934 (uimhir) | 934]] • [[935 (uimhir) | 935]] • [[936 (uimhir) | 936]] • [[937 (uimhir) | 937]] • [[938 (uimhir) | 938]] • [[939 (uimhir) | 939]]
|list5 =
[[940 (uimhir) | 940]] • [[941 (uimhir) | 941]] • [[942 (uimhir) | 942]] • [[943 (uimhir) | 943]] • [[944 (uimhir) | 944]] • [[945 (uimhir) | 945]] • [[946 (uimhir) | 946]] • [[947 (uimhir) | 947]] • [[948 (uimhir) | 948]] • [[949 (uimhir) | 949]]
|list6 =
[[950 (uimhir) | 950]] • [[951 (uimhir) | 951]] • [[952 (uimhir) | 952]] • [[953 (uimhir) | 953]] • [[954 (uimhir) | 954]] • [[955 (uimhir) | 955]] • [[956 (uimhir) | 956]] • [[957 (uimhir) | 957]] • [[958 (uimhir) | 958]] • [[959 (uimhir) | 959]]
|list7 =
[[960 (uimhir) | 960]] • [[961 (uimhir) | 961]] • [[962 (uimhir) | 962]] • [[963 (uimhir) | 963]] • [[964 (uimhir) | 964]] • [[965 (uimhir) | 965]] • [[966 (uimhir) | 966]] • [[967 (uimhir) | 967]] • [[968 (uimhir) | 968]] • [[969 (uimhir) | 969]]
|list8 =
[[970 (uimhir) | 970]] • [[971 (uimhir) | 971]] • [[972 (uimhir) | 972]] • [[973 (uimhir) | 973]] • [[974 (uimhir) | 974]] • [[975 (uimhir) | 975]] • [[976 (uimhir) | 976]] • [[977 (uimhir) | 977]] • [[978 (uimhir) | 978]] • [[979 (uimhir) | 979]]
|list9 =
[[980 (uimhir) | 980]] • [[981 (uimhir) | 981]] • [[982 (uimhir) | 982]] • [[983 (uimhir) | 983]] • [[984 (uimhir) | 984]] • [[985 (uimhir) | 985]] • [[986 (uimhir) | 986]] • [[987 (uimhir) | 987]] • [[988 (uimhir) | 988]] • [[989 (uimhir) | 989]]
|list10 =
[[990 (uimhir) | 990]] • [[991 (uimhir) | 991]] • [[992 (uimhir) | 992]] • [[993 (uimhir) | 993]] • [[994 (uimhir) | 994]] • [[995 (uimhir) | 995]] • [[996 (uimhir) | 996]] • [[997 (uimhir) | 997]] • [[998 (uimhir) | 998]] • [[999 (uimhir) | 999]]
}}
|list11={{Navbox|child
|title=[[1000 (uimhir)|1000í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|10|uncollapsed|collapsed}}
|list1 =
[[1000 (uimhir) | 1000]] • [[1001 (uimhir) | 1001]] • [[1002 (uimhir) | 1002]] • [[1003 (uimhir) | 1003]] • [[1004 (uimhir) | 1004]] • [[1005 (uimhir) | 1005]] • [[1006 (uimhir) | 1006]] • [[1007 (uimhir) | 1007]] • [[1008 (uimhir) | 1008]] • [[1009 (uimhir) | 1009]]
|list2 =
[[1010 (uimhir) | 1010]] • [[1011 (uimhir) | 1011]] • [[1012 (uimhir) | 1012]] • [[1013 (uimhir) | 1013]] • [[1014 (uimhir) | 1014]] • [[1015 (uimhir) | 1015]] • [[1016 (uimhir) | 1016]] • [[1017 (uimhir) | 1017]] • [[1018  (uimhir) | 1018]] • [[1019 (uimhir) | 1019]]
|list3 =
[[1020 (uimhir) | 1020]] • [[1021 (uimhir) | 1021]] • [[1022 (uimhir) | 1022]] • [[1023 (uimhir) | 1023]] • [[1024 (uimhir) | 1024]] • [[1025 (uimhir) | 1025]] • [[1026 (uimhir) | 1026]] • [[1027 (uimhir) | 1027]] • [[1028 (uimhir) | 1028]] • [[1029 (uimhir) | 1029]]
|list4 =
[[1030 (uimhir) | 1030]] • [[1031 (uimhir) | 1031]] • [[1032 (uimhir) | 1032]] • [[1033 (uimhir) | 1033]] • [[1034 (uimhir) | 1034]] • [[1035 (uimhir) | 1035]] • [[1036 (uimhir)|1036]] • [[1037 (uimhir)|1037]] • [[1038 (uimhir) | 1038]]
}}
}}</text>
      <sha1>nwuwhvas44z9xv65jlskwkigii89mj5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322345</id>
      <parentid>1322329</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T16:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42418-60</username>
        <id>76084</id>
      </contributor>
      <origin>1322345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29549" sha1="ikt2pz29w0obz63eob68t40c1ghw17d" xml:space="preserve">{{Navbox
|name=Uimhir
|title=[[Uimhir|Uimhreacha]]
|state=uncollapse
|
|listclass=
|above= '''[[-3]]''' '''[[-2]]''' '''[[-1]]'''
|style=
|list1={{Navbox|child
|title=[[0 (uimhir)|0í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|zero|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[0 (uimhir)|0]] • [[1 (uimhir)|1]] • [[2 (uimhir)|2]] • [[3 (uimhir)|3]] • [[4 (uimhir)|4]] • [[5 (uimhir)|5]] • [[6 (uimhir)|6]] • [[7 (uimhir)|7]] • [[8 (uimhir)|8]] • [[9 (uimhir)|9]] 
|list2=
[[10 (uimhir)|10]] • [[11 (uimhir)|11]] • [[12 (uimhir)|12]] • [[13 (uimhir)|13]] • [[14 (uimhir)|14]] • [[15 (uimhir)|15]] • [[16 (uimhir)|16]] • [[17 (uimhir)|17]] • [[18 (uimhir)|18]] • [[19 (uimhir)|19]]
|list3=
[[20 (uimhir)|20]] • [[21 (uimhir)|21]] • [[22 (uimhir)|22]] • [[23 (uimhir)|23]] • [[24 (uimhir)|24]] • [[25 (uimhir)|25]] • [[26 (uimhir)|26]] • [[27 (uimhir)|27]] • [[28 (uimhir)|28]] • [[29 (uimhir)|29]]
|list4=
[[30 (uimhir)|30]] • [[31 (uimhir)|31]] • [[32 (uimhir)|32]] • [[33 (uimhir)|33]] • [[34 (uimhir)|34]] • [[35 (uimhir)|35]] • [[36 (uimhir)|36]] • [[37 (uimhir)|37]] • [[38 (uimhir)|38]] • [[39 (uimhir)|39]]
|list5=
[[40 (uimhir)|40]] • [[41 (uimhir)|41]] • [[42 (uimhir)|42]] • [[43 (uimhir)|43]] • [[44 (uimhir)|44]] • [[45 (uimhir)|45]] • [[46 (uimhir)|46]] • [[47 (uimhir)|47]] • [[48 (uimhir)|48]] • [[49 (uimhir)|49]]
|list6=
[[50 (uimhir)|50]] • [[51 (uimhir)|51]] • [[52 (uimhir)|52]] • [[53 (uimhir)|53]] • [[54 (uimhir)|54]] • [[55 (uimhir)|55]] • [[56 (uimhir)|56]] • [[57 (uimhir)|57]] • [[58 (uimhir)|58]] • [[59 (uimhir)|59]]
|list7=
[[60 (uimhir)|60]] • [[61 (uimhir)|61]] • [[62 (uimhir)|62]] • [[63 (uimhir)|63]] • [[64 (uimhir)|64]] • [[65 (uimhir)|65]] • [[66 (uimhir)|66]] • [[67 (uimhir)|67]] • [[68 (uimhir)|68]] • [[69 (uimhir)|69]]
|list8=
[[70 (uimhir)|70]] • [[71 (uimhir)|71]] • [[72 (uimhir)|72]] • [[73 (uimhir)|73]] • [[74 (uimhir)|74]] • [[75 (uimhir)|75]] • [[76 (uimhir)|76]] • [[77 (uimhir)|77]] • [[78 (uimhir)|78]] • [[79 (uimhir)|79]]
|list9=
[[80 (uimhir)|80]] • [[81 (uimhir)|81]] • [[82 (uimhir)|82]] • [[83 (uimhir)|83]] • [[84 (uimhir)|84]] • [[85 (uimhir)|85]] • [[86 (uimhir)|86]] • [[87 (uimhir)|87]] • [[88 (uimhir)|88]] • [[89 (uimhir)|89]]
|list10=
[[90 (uimhir)|90]] • [[91 (uimhir)|91]] • [[92 (uimhir)|92]] • [[93 (uimhir)|93]] • [[94 (uimhir)|94]] • [[95 (uimhir)|95]] • [[96 (uimhir)|96]] • [[97 (uimhir)|97]] • [[98 (uimhir)|98]] • [[99 (uimhir)|99]]
}}
|list2={{Navbox|child
|title=[[100 (uimhir)|100í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|1|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[100 (uimhir) | 100]] • [[101 (uimhir) | 101]] • [[102 (uimhir) | 102]] • [[103 (uimhir) | 103]] • [[104 (uimhir) | 104]] • [[105 (uimhir) | 105]] • [[106 (uimhir) | 106]] • [[107 (uimhir) | 107]] • [[108 (uimhir) | 108]] • [[109 (uimhir) | 109]]
|list2=
[[110 (uimhir) | 110]] • [[111 (uimhir) | 111]] • [[112 (uimhir) | 112]] • [[113 (uimhir) | 113]] • [[114 (uimhir) | 114]] • [[115 (uimhir) | 115]] • [[116 (uimhir) | 116]] • [[117 (uimhir) | 117]] • [[118 (uimhir) | 118]] • [[119 (uimhir) | 119]]
|list3=
[[120 (uimhir) | 120]] • [[121 (uimhir) | 121]] • [[122 (uimhir) | 122]] • [[123 (uimhir) | 123]] • [[124 (uimhir) | 124]] • [[125 (uimhir) | 125]] • [[126 (uimhir) | 126]] • [[127 (uimhir) | 127]] • [[128 (uimhir) | 128]] • [[129 (uimhir) | 129]]
|list4 =
[[130 (uimhir) | 130]] • [[131 (uimhir) | 131]] • [[132 (uimhir) | 132]] • [[133 (uimhir) | 133]] • [[134 (uimhir) | 134]] • [[135 (uimhir) | 135]] • [[136 (uimhir) | 136]] • [[137 (uimhir) | 137]] • [[138 (uimhir) | 138]] • [[139 (uimhir) | 139]]
|list5 =
[[140 (uimhir) | 140]] • [[141 (uimhir) | 141]] • [[142 (uimhir) | 142]] • [[143 (uimhir) | 143]] • [[144 (uimhir) | 144]] • [[145 (uimhir) | 145]] • [[146 (uimhir) | 146]] • [[147 (uimhir) | 147]] • [[148 (uimhir) | 148]] • [[149 (uimhir) | 149]]
|list6 =
[[150 (uimhir) | 150]] • [[151 (uimhir) | 151]] • [[152 (uimhir) | 152]] • [[153 (uimhir) | 153]] • [[154 (uimhir) | 154]] • [[155 (uimhir) | 155]] • [[156 (uimhir) | 156]] • [[157 (uimhir) | 157]] • [[158 (uimhir) | 158]] • [[159 (uimhir) | 159]]
|list7 =
[[160 (uimhir) | 160]] • [[161 (uimhir) | 161]] • [[162 (uimhir) | 162]] • [[163 (uimhir) | 163]] • [[164 (uimhir) | 164]] • [[165 (uimhir) | 165]] • [[166 (uimhir) | 166]] • [[167 (uimhir) | 167]] • [[168 (uimhir) | 168]] • [[169 (uimhir) | 169]]
|list8 =
[[170 (uimhir) | 170]] • [[171 (uimhir) | 171]] • [[172 (uimhir) | 172]] • [[173 (uimhir) | 173]] • [[174 (uimhir) | 174]] • [[175 (uimhir) | 175]] • [[176 (uimhir) | 176]] • [[177 (uimhir) | 177]] • [[178 (uimhir) | 178]] • [[179 (uimhir) | 179]]
|list9 =
[[180 (uimhir) | 180]] • [[181 (uimhir) | 181]] • [[182 (uimhir) | 182]] • [[183 (uimhir) | 183]] • [[184 (uimhir) | 184]] • [[185 (uimhir) | 185]] • [[186 (uimhir) | 186]] • [[187 (uimhir) | 187]] • [[188 (uimhir) | 188]] • [[189 (uimhir) | 189]]
|list10 =
[[190 (uimhir) | 190]] • [[191 (uimhir) | 191]] • [[192 (uimhir) | 192]] • [[193 (uimhir) | 193]] • [[194 (uimhir) | 194]] • [[195 (uimhir) | 195]] • [[196 (uimhir) | 196]] • [[197 (uimhir) | 197]] • [[198 (uimhir) | 198]] • [[199 (uimhir) | 199]]
}}
|list3={{Navbox|child
|title=[[200 (uimhir)|200í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|2|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[200 (uimhir) | 200]] • [[201 (uimhir) | 201]] • [[202 (uimhir) | 202]] • [[203 (uimhir) | 203]] • [[204 (uimhir) | 204]] • [[205 (uimhir) | 205]] • [[206 (uimhir) | 206]] • [[207 (uimhir) | 207]] • [[208 (uimhir) | 208]] • [[209 (uimhir) | 209]]
|list2 =
[[210 (uimhir) | 210]] • [[211 (uimhir) | 211]] • [[212 (uimhir) | 212]] • [[213 (uimhir) | 213]] • [[214 (uimhir) | 214]] • [[215 (uimhir) | 215]] • [[216 (uimhir) | 216]] • [[217 (uimhir) | 217]] • [[218 (uimhir) | 218]] • [[219 (uimhir) | 219]]
|list3 =
[[220 (uimhir) | 220]] • [[221 (uimhir) | 221]] • [[222 (uimhir) | 222]] • [[223 (uimhir) | 223]] • [[224 (uimhir) | 224]] • [[225 (uimhir) | 225]] • [[226 (uimhir) | 226]] • [[227 (uimhir) | 227]] • [[228 (uimhir) | 228]] • [[229 (uimhir) | 229]]
|list4 =
[[230 (uimhir) | 230]] • [[231 (uimhir) | 231]] • [[232 (uimhir) | 232]] • [[233 (uimhir) | 233]] • [[234 (uimhir) | 234]] • [[235 (uimhir) | 235]] • [[236 (uimhir) | 236]] • [[237 (uimhir) | 237]] • [[238 (uimhir) | 238]] • [[239 (uimhir) | 239]]
|list5 =
[[240 (uimhir) | 240]] • [[241 (uimhir) | 241]] • [[242 (uimhir) | 242]] • [[243 (uimhir) | 243]] • [[244 (uimhir) | 244]] • [[245 (uimhir) | 245]] • [[246 (uimhir) | 246]] • [[247 (uimhir) | 247]] • [[248 (uimhir) | 248]] • [[249 (uimhir) | 249]]
|list6 =
[[250 (uimhir) | 250]] • [[251 (uimhir) | 251]] • [[252 (uimhir) | 252]] • [[253 (uimhir) | 253]] • [[254 (uimhir) | 254]] • [[255 (uimhir) | 255]] • [[256 (uimhir) | 256]] • [[257 (uimhir) | 257]] • [[258 (uimhir) | 258]] • [[259 (uimhir) | 259]]
|list7 =
[[260 (uimhir) | 260]] • [[261 (uimhir) | 261]] • [[262 (uimhir) | 262]] • [[263 (uimhir) | 263]] • [[264 (uimhir) | 264]] • [[265 (uimhir) | 265]] • [[266 (uimhir) | 266]] • [[267 (uimhir) | 267]] • [[268 (uimhir) | 268]] • [[269 (uimhir) | 269]]
|list8 =
[[270 (uimhir) | 270]] • [[271 (uimhir) | 271]] • [[272 (uimhir) | 272]] • [[273 (uimhir) | 273]] • [[274 (uimhir) | 274]] • [[275 (uimhir) | 275]] • [[276 (uimhir) | 276]] • [[277 (uimhir) | 277]] • [[278 (uimhir) | 278]] • [[279 (uimhir) | 279]]
|list9 =
[[280 (uimhir) | 280]] • [[281 (uimhir) | 281]] • [[282 (uimhir) | 282]] • [[283 (uimhir) | 283]] • [[284 (uimhir) | 284]] • [[285 (uimhir) | 285]] • [[286 (uimhir) | 286]] • [[287 (uimhir) | 287]] • [[288 (uimhir) | 288]] • [[289 (uimhir) | 289]]
|list10 =
[[290 (uimhir) | 290]] • [[291 (uimhir) | 291]] • [[292 (uimhir) | 292]] • [[293 (uimhir) | 293]] • [[294 (uimhir) | 294]] • [[295 (uimhir) | 295]] • [[296 (uimhir) | 296]] • [[297 (uimhir) | 297]] • [[298 (uimhir) | 298]] • [[299 (uimhir) | 299]]
}}
|list4={{Navbox|child
|title=[[300 (uimhir)|300í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|3|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[300 (uimhir) | 300]] • [[301 (uimhir) | 301]] • [[302 (uimhir) | 302]] • [[303 (uimhir) | 303]] • [[304 (uimhir) | 304]] • [[305 (uimhir) | 305]] • [[306 (uimhir) | 306]] • [[307 (uimhir) | 307]] • [[308 (uimhir) | 308]] • [[309 (uimhir) | 309]]
|list2 =
[[310 (uimhir) | 310]] • [[311 (uimhir) | 311]] • [[312 (uimhir) | 312]] • [[313 (uimhir) | 313]] • [[314 (uimhir) | 314]] • [[315 (uimhir) | 315]] • [[316 (uimhir) | 316]] • [[317 (uimhir) | 317]] • [[318 (uimhir) | 318]] • [[319 (uimhir) | 319]]
|list3 =
[[320 (uimhir) | 320]] • [[321 (uimhir) | 321]] • [[322 (uimhir) | 322]] • [[323 (uimhir) | 323]] • [[324 (uimhir) | 324]] • [[325 (uimhir) | 325]] • [[326 (uimhir) | 326]] • [[327 (uimhir) | 327]] • [[328 (uimhir) | 328]] • [[329 (uimhir) | 329]]
|list4 =
[[330 (uimhir) | 330]] • [[331 (uimhir) | 331]] • [[332 (uimhir) | 332]] • [[333 (uimhir) | 333]] • [[334 (uimhir) | 334]] • [[335 (uimhir) | 335]] • [[336 (uimhir) | 336]] • [[337 (uimhir) | 337]] • [[338 (uimhir) | 338]] • [[339 (uimhir) | 339]]
|list5 =
[[340 (uimhir) | 340]] • [[341 (uimhir) | 341]] • [[342 (uimhir) | 342]] • [[343 (uimhir) | 343]] • [[344 (uimhir) | 344]] • [[345 (uimhir) | 345]] • [[346 (uimhir) | 346]] • [[347 (uimhir) | 347]] • [[348 (uimhir) | 348]] • [[349 (uimhir) | 349]]
|list6 =
[[350 (uimhir) | 350]] • [[351 (uimhir) | 351]] • [[352 (uimhir) | 352]] • [[353 (uimhir) | 353]] • [[354 (uimhir) | 354]] • [[355 (uimhir) | 355]] • [[356 (uimhir) | 356]] • [[357 (uimhir) | 357]] • [[358 (uimhir) | 358]] • [[359 (uimhir) | 359]]
|list7 =
[[360 (uimhir) | 360]] • [[361 (uimhir) | 361]] • [[362 (uimhir) | 362]] • [[363 (uimhir) | 363]] • [[364 (uimhir) | 364]] • [[365 (uimhir) | 365]] • [[366 (uimhir) | 366]] • [[367 (uimhir) | 367]] • [[368 (uimhir) | 368]] • [[369 (uimhir) | 369]]
|list8 =
[[370 (uimhir) | 370]] • [[371 (uimhir) | 371]] • [[372 (uimhir) | 372]] • [[373 (uimhir) | 373]] • [[374 (uimhir) | 374]] • [[375 (uimhir) | 375]] • [[376 (uimhir) | 376]] • [[377 (uimhir) | 377]] • [[378 (uimhir) | 378]] • [[379 (uimhir) | 379]]
|list9 =
[[380 (uimhir) | 380]] • [[381 (uimhir) | 381]] • [[382 (uimhir) | 382]] • [[383 (uimhir) | 383]] • [[384 (uimhir) | 384]] • [[385 (uimhir) | 385]] • [[386 (uimhir) | 386]] • [[387 (uimhir) | 387]] • [[388 (uimhir) | 388]] • [[389 (uimhir) | 389]]
|list10 =
[[390 (uimhir) | 390]] • [[391 (uimhir) | 391]] • [[392 (uimhir) | 392]] • [[393 (uimhir) | 393]] • [[394 (uimhir) | 394]] • [[395 (uimhir) | 395]] • [[396 (uimhir) | 396]] • [[397 (uimhir) | 397]] • [[398 (uimhir) | 398]] • [[399 (uimhir) | 399]]
}}
|list5={{Navbox|child
|title=[[400 (uimhir)|400í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|4|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[400 (uimhir) | 400]] • [[401 (uimhir) | 401]] • [[402 (uimhir) | 402]] • [[403 (uimhir) | 403]] • [[404 (uimhir) | 404]] • [[405 (uimhir) | 405]] • [[406 (uimhir) | 406]] • [[407 (uimhir) | 407]] • [[408 (uimhir) | 408]] • [[409 (uimhir) | 409]]
|list2 =
[[410 (uimhir) | 410]] • [[411 (uimhir) | 411]] • [[412 (uimhir) | 412]] • [[413 (uimhir) | 413]] • [[414 (uimhir) | 414]] • [[415 (uimhir) | 415]] • [[416 (uimhir) | 416]] • [[417 (uimhir) | 417]] • [[418 (uimhir) | 418]] • [[419 (uimhir) | 419]]
|list3 =
[[420 (uimhir) | 420]] • [[421 (uimhir) | 421]] • [[422 (uimhir) | 422]] • [[423 (uimhir) | 423]] • [[424 (uimhir) | 424]] • [[425 (uimhir) | 425]] • [[426 (uimhir) | 426]] • [[427 (uimhir) | 427]] • [[428 (uimhir) | 428]] • [[429 (uimhir) | 429]]
|list4 =
[[430 (uimhir) | 430]] • [[431 (uimhir) | 431]] • [[432 (uimhir) | 432]] • [[433 (uimhir) | 433]] • [[434 (uimhir) | 434]] • [[435 (uimhir) | 435]] • [[436 (uimhir) | 436]] • [[437 (uimhir) | 437]] • [[438 (uimhir) | 438]] • [[439 (uimhir) | 439]]
|list5 =
[[440 (uimhir) | 440]] • [[441 (uimhir) | 441]] • [[442 (uimhir) | 442]] • [[443 (uimhir) | 443]] • [[444 (uimhir) | 444]] • [[445 (uimhir) | 445]] • [[446 (uimhir) | 446]] • [[447 (uimhir) | 447]] • [[448 (uimhir) | 448]] • [[449 (uimhir) | 449]]
|list6 =
[[450 (uimhir) | 450]] • [[451 (uimhir) | 451]] • [[452 (uimhir) | 452]] • [[453 (uimhir) | 453]] • [[454 (uimhir) | 454]] • [[455 (uimhir) | 455]] • [[456 (uimhir) | 456]] • [[457 (uimhir) | 457]] • [[458 (uimhir) | 458]] • [[459 (uimhir) | 459]]
|list7 =
[[460 (uimhir) | 460]] • [[461 (uimhir) | 461]] • [[462 (uimhir) | 462]] • [[463 (uimhir) | 463]] • [[464 (uimhir) | 464]] • [[465 (uimhir) | 465]] • [[466 (uimhir) | 466]] • [[467 (uimhir) | 467]] • [[468 (uimhir) | 468]] • [[469 (uimhir) | 469]]
|list8 =
[[470 (uimhir) | 470]] • [[471 (uimhir) | 471]] • [[472 (uimhir) | 472]] • [[473 (uimhir) | 473]] • [[474 (uimhir) | 474]] • [[475 (uimhir) | 475]] • [[476 (uimhir) | 476]] • [[477 (uimhir) | 477]] • [[478 (uimhir) | 478]] • [[479 (uimhir) | 479]]
|list9 =
[[480 (uimhir) | 480]] • [[481 (uimhir) | 481]] • [[482 (uimhir) | 482]] • [[483 (uimhir) | 483]] • [[484 (uimhir) | 484]] • [[485 (uimhir) | 485]] • [[486 (uimhir) | 486]] • [[487 (uimhir) | 487]] • [[488 (uimhir) | 488]] • [[489 (uimhir) | 489]]
|list10 =
[[490 (uimhir) | 490]] • [[491 (uimhir) | 491]] • [[492 (uimhir) | 492]] • [[493 (uimhir) | 493]] • [[494 (uimhir) | 494]] • [[495 (uimhir) | 495]] • [[496 (uimhir) | 496]] • [[497 (uimhir) | 497]] • [[498 (uimhir) | 498]] • [[499 (uimhir) | 499]]
}}
|list6={{Navbox|child
|title=[[500 (uimhir)|500í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|5|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[500 (uimhir) | 500]] • [[501 (uimhir) | 501]] • [[502 (uimhir) | 502]] • [[503 (uimhir) | 503]] • [[504 (uimhir) | 504]] • [[505 (uimhir) | 505]] • [[506 (uimhir) | 506]] • [[507 (uimhir) | 507]] • [[508 (uimhir) | 508]] • [[509 (uimhir) | 509]]
|list2 =
[[510 (uimhir) | 510]] • [[511 (uimhir) | 511]] • [[512 (uimhir) | 512]] • [[513 (uimhir) | 513]] • [[514 (uimhir) | 514]] • [[515 (uimhir) | 515]] • [[516 (uimhir) | 516]] • [[517 (uimhir) | 517]] • [[518 (uimhir) | 518]] • [[519 (uimhir) | 519]]
|list3 =
[[520 (uimhir) | 520]] • [[521 (uimhir) | 521]] • [[522 (uimhir) | 522]] • [[523 (uimhir) | 523]] • [[524 (uimhir) | 524]] • [[525 (uimhir) | 525]] • [[526 (uimhir) | 526]] • [[527 (uimhir) | 527]] • [[528 (uimhir) | 528]] • [[529 (uimhir) | 529]]
|list4 =
[[530 (uimhir) | 530]] • [[531 (uimhir) | 531]] • [[532 (uimhir) | 532]] • [[533 (uimhir) | 533]] • [[534 (uimhir) | 534]] • [[535 (uimhir) | 535]] • [[536 (uimhir) | 536]] • [[537 (uimhir) | 537]] • [[538 (uimhir) | 538]] • [[539 (uimhir) | 539]]
|list5 =
[[540 (uimhir) | 540]] • [[541 (uimhir) | 541]] • [[542 (uimhir) | 542]] • [[543 (uimhir) | 543]] • [[544 (uimhir) | 544]] • [[545 (uimhir) | 545]] • [[546 (uimhir) | 546]] • [[547 (uimhir) | 547]] • [[548 (uimhir) | 548]] • [[549 (uimhir) | 549]]
|list6 =
[[550 (uimhir) | 550]] • [[551 (uimhir) | 551]] • [[552 (uimhir) | 552]] • [[553 (uimhir) | 553]] • [[554 (uimhir) | 554]] • [[555 (uimhir) | 555]] • [[556 (uimhir) | 556]] • [[557 (uimhir) | 557]] • [[558 (uimhir) | 558]] • [[559 (uimhir) | 559]]
|list7 =
[[560 (uimhir) | 560]] • [[561 (uimhir) | 561]] • [[562 (uimhir) | 562]] • [[563 (uimhir) | 563]] • [[564 (uimhir) | 564]] • [[565 (uimhir) | 565]] • [[566 (uimhir) | 566]] • [[567 (uimhir) | 567]] • [[568 (uimhir) | 568]] • [[569 (uimhir) | 569]]
|list8 =
[[570 (uimhir) | 570]] • [[571 (uimhir) | 571]] • [[572 (uimhir) | 572]] • [[573 (uimhir) | 573]] • [[574 (uimhir) | 574]] • [[575 (uimhir) | 575]] • [[576 (uimhir) | 576]] • [[577 (uimhir) | 577]] • [[578 (uimhir) | 578]] • [[579 (uimhir) | 579]]
|list9 =
[[580 (uimhir) | 580]] • [[581 (uimhir) | 581]] • [[582 (uimhir) | 582]] • [[583 (uimhir) | 583]] • [[584 (uimhir) | 584]] • [[585 (uimhir) | 585]] • [[586 (uimhir) | 586]] • [[587 (uimhir) | 587]] • [[588 (uimhir) | 588]] • [[589 (uimhir) | 589]]
|list10 =
[[590 (uimhir) | 590]] • [[591 (uimhir) | 591]] • [[592 (uimhir) | 592]] • [[593 (uimhir) | 593]] • [[594 (uimhir) | 594]] • [[595 (uimhir) | 595]] • [[596 (uimhir) | 596]] • [[597 (uimhir) | 597]] • [[598 (uimhir) | 598]] • [[599 (uimhir) | 599]]
}}|list7={{Navbox|child
|title=[[600 (uimhir)|600í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|6|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[600 (uimhir) | 600]] • [[601 (uimhir) | 601]] • [[602 (uimhir) | 602]] • [[603 (uimhir) | 603]] • [[604 (uimhir) | 604]] • [[605 (uimhir) | 605]] • [[606 (uimhir) | 606]] • [[607 (uimhir) | 607]] • [[608 (uimhir) | 608]] • [[609 (uimhir) | 609]]
|list2 =
[[610 (uimhir) | 610]] • [[611 (uimhir) | 611]] • [[612 (uimhir) | 612]] • [[613 (uimhir) | 613]] • [[614 (uimhir) | 614]] • [[615 (uimhir) | 615]] • [[616 (uimhir) | 616]] • [[617 (uimhir) | 617]] • [[618 (uimhir) | 618]] • [[619 (uimhir) | 619]]
|list3 =
[[620 (uimhir) | 620]] • [[621 (uimhir) | 621]] • [[622 (uimhir) | 622]] • [[623 (uimhir) | 623]] • [[624 (uimhir) | 624]] • [[625 (uimhir) | 625]] • [[626 (uimhir) | 626]] • [[627 (uimhir) | 627]] • [[628 (uimhir) | 628]] • [[629 (uimhir) | 629]]
|list4 =
[[630 (uimhir) | 630]] • [[631 (uimhir) | 631]] • [[632 (uimhir) | 632]] • [[633 (uimhir) | 633]] • [[634 (uimhir) | 634]] • [[635 (uimhir) | 635]] • [[636 (uimhir) | 636]] • [[637 (uimhir) | 637]] • [[638 (uimhir) | 638]] • [[639 (uimhir) | 639]]
|list5 =
[[640 (uimhir) | 640]] • [[641 (uimhir) | 641]] • [[642 (uimhir) | 642]] • [[643 (uimhir) | 643]] • [[644 (uimhir) | 644]] • [[645 (uimhir) | 645]] • [[646 (uimhir) | 646]] • [[647 (uimhir) | 647]] • [[648 (uimhir) | 648]] • [[649 (uimhir) | 649]]
|list6 =
[[650 (uimhir) | 650]] • [[651 (uimhir) | 651]] • [[652 (uimhir) | 652]] • [[653 (uimhir) | 653]] • [[654 (uimhir) | 654]] • [[655 (uimhir) | 655]] • [[656 (uimhir) | 656]] • [[657 (uimhir) | 657]] • [[658 (uimhir) | 658]] • [[659 (uimhir) | 659]]
|list7 =
[[660 (uimhir) | 660]] • [[661 (uimhir) | 661]] • [[662 (uimhir) | 662]] • [[663 (uimhir) | 663]] • [[664 (uimhir) | 664]] • [[665 (uimhir) | 665]] • [[666 (uimhir) | 666]] • [[667 (uimhir) | 667]] • [[668 (uimhir) | 668]] • [[669 (uimhir) | 669]]
|list8 =
[[670 (uimhir) | 670]] • [[671 (uimhir) | 671]] • [[672 (uimhir) | 672]] • [[673 (uimhir) | 673]] • [[674 (uimhir) | 674]] • [[675 (uimhir) | 675]] • [[676 (uimhir) | 676]] • [[677 (uimhir) | 677]] • [[678 (uimhir) | 678]] • [[679 (uimhir) | 679]]
|list9 =
[[680 (uimhir) | 680]] • [[681 (uimhir) | 681]] • [[682 (uimhir) | 682]] • [[683 (uimhir) | 683]] • [[684 (uimhir) | 684]] • [[685 (uimhir) | 685]] • [[686 (uimhir) | 686]] • [[687 (uimhir) | 687]] • [[688 (uimhir) | 688]] • [[689 (uimhir) | 689]]
|list10 =
[[690 (uimhir) | 690]] • [[691 (uimhir) | 691]] • [[692 (uimhir) | 692]] • [[693 (uimhir) | 693]] • [[694 (uimhir) | 694]] • [[695 (uimhir) | 695]] • [[696 (uimhir) | 696]] • [[697 (uimhir) | 697]] • [[698 (uimhir) | 698]] • [[699 (uimhir) | 699]]
}}
|list8={{Navbox|child
|title=[[700 (uimhir)|700í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|7|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[700 (uimhir) | 700]] • [[701 (uimhir) | 701]] • [[702 (uimhir) | 702]] • [[703 (uimhir) | 703]] • [[704 (uimhir) | 704]] • [[705 (uimhir) | 705]] • [[706 (uimhir) | 706]] • [[707 (uimhir) | 707]] • [[708 (uimhir) | 708]] • [[709 (uimhir) | 709]]
|list2 =
[[710 (uimhir) | 710]] • [[711 (uimhir) | 711]] • [[712 (uimhir) | 712]] • [[713 (uimhir) | 713]] • [[714 (uimhir) | 714]] • [[715 (uimhir) | 715]] • [[716 (uimhir) | 716]] • [[717 (uimhir) | 717]] • [[718 (uimhir) | 718]] • [[719 (uimhir) | 719]]
|list3 =
[[720 (uimhir) | 720]] • [[721 (uimhir) | 721]] • [[722 (uimhir) | 722]] • [[723 (uimhir) | 723]] • [[724 (uimhir) | 724]] • [[725 (uimhir) | 725]] • [[726 (uimhir) | 726]] • [[727 (uimhir) | 727]] • [[728 (uimhir) | 728]] • [[729 (uimhir) | 729]]
|list4 =
[[730 (uimhir) | 730]] • [[731 (uimhir) | 731]] • [[732 (uimhir) | 732]] • [[733 (uimhir) | 733]] • [[734 (uimhir) | 734]] • [[735 (uimhir) | 735]] • [[736 (uimhir) | 736]] • [[737 (uimhir) | 737]] • [[738 (uimhir) | 738]] • [[739 (uimhir) | 739]]
|list5 =
[[740 (uimhir) | 740]] • [[741 (uimhir) | 741]] • [[742 (uimhir) | 742]] • [[743 (uimhir) | 743]] • [[744 (uimhir) | 744]] • [[745 (uimhir) | 745]] • [[746 (uimhir) | 746]] • [[747 (uimhir) | 747]] • [[748 (uimhir) | 748]] • [[749 (uimhir) | 749]]
|list6 =
[[750 (uimhir) | 750]] • [[751 (uimhir) | 751]] • [[752 (uimhir) | 752]] • [[753 (uimhir) | 753]] • [[754 (uimhir) | 754]] • [[755 (uimhir) | 755]] • [[756 (uimhir) | 756]] • [[757 (uimhir) | 757]] • [[758 (uimhir) | 758]] • [[759 (uimhir) | 759]]
|list7 =
[[760 (uimhir) | 760]] • [[761 (uimhir) | 761]] • [[762 (uimhir) | 762]] • [[763 (uimhir) | 763]] • [[764 (uimhir) | 764]] • [[765 (uimhir) | 765]] • [[766 (uimhir) | 766]] • [[767 (uimhir) | 767]] • [[768 (uimhir) | 768]] • [[769 (uimhir) | 769]]
|list8 =
[[770 (uimhir) | 770]] • [[771 (uimhir) | 771]] • [[772 (uimhir) | 772]] • [[773 (uimhir) | 773]] • [[774 (uimhir) | 774]] • [[775 (uimhir) | 775]] • [[776 (uimhir) | 776]] • [[777 (uimhir) | 777]] • [[778 (uimhir) | 778]] • [[779 (uimhir) | 779]]
|list9 =
[[780 (uimhir) | 780]] • [[781 (uimhir) | 781]] • [[782 (uimhir) | 782]] • [[783 (uimhir) | 783]] • [[784 (uimhir) | 784]] • [[785 (uimhir) | 785]] • [[786 (uimhir) | 786]] • [[787 (uimhir) | 787]] • [[788 (uimhir) | 788]] • [[789 (uimhir) | 789]]
|list10 =
[[790 (uimhir) | 790]] • [[791 (uimhir) | 791]] • [[792 (uimhir) | 792]] • [[793 (uimhir) | 793]] • [[794 (uimhir) | 794]] • [[795 (uimhir) | 795]] • [[796 (uimhir) | 796]] • [[797 (uimhir) | 797]] • [[798 (uimhir) | 798]] • [[799 (uimhir) | 799]]
}}
|list9={{Navbox|child
|title=[[800 (uimhir)|800í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|8|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[800 (uimhir) | 800]] • [[801 (uimhir) | 801]] • [[802 (uimhir) | 802]] • [[803 (uimhir) | 803]] • [[804 (uimhir) | 804]] • [[805 (uimhir) | 805]] • [[806 (uimhir) | 806]] • [[807 (uimhir) | 807]] • [[808 (uimhir) | 808]] • [[809 (uimhir) | 809]]
|list2 =
[[810 (uimhir) | 810]] • [[811 (uimhir) | 811]] • [[812 (uimhir) | 812]] • [[813 (uimhir) | 813]] • [[814 (uimhir) | 814]] • [[815 (uimhir) | 815]] • [[816 (uimhir) | 816]] • [[817 (uimhir) | 817]] • [[818 (uimhir) | 818]] • [[819 (uimhir) | 819]]
|list3 =
[[820 (uimhir) | 820]] • [[821 (uimhir) | 821]] • [[822 (uimhir) | 822]] • [[823 (uimhir) | 823]] • [[824 (uimhir) | 824]] • [[825 (uimhir) | 825]] • [[826 (uimhir) | 826]] • [[827 (uimhir) | 827]] • [[828 (uimhir) | 828]] • [[829 (uimhir) | 829]]
|list4 =
[[830 (uimhir) | 830]] • [[831 (uimhir) | 831]] • [[832 (uimhir) | 832]] • [[833 (uimhir) | 833]] • [[834 (uimhir) | 834]] • [[835 (uimhir) | 835]] • [[836 (uimhir) | 836]] • [[837 (uimhir) | 837]] • [[838 (uimhir) | 838]] • [[839 (uimhir) | 839]]
|list5 =
[[840 (uimhir) | 840]] • [[841 (uimhir) | 841]] • [[842 (uimhir) | 842]] • [[843 (uimhir) | 843]] • [[844 (uimhir) | 844]] • [[845 (uimhir) | 845]] • [[846 (uimhir) | 846]] • [[847 (uimhir) | 847]] • [[848 (uimhir) | 848]] • [[849 (uimhir) | 849]]
|list6 =
[[850 (uimhir) | 850]] • [[851 (uimhir) | 851]] • [[852 (uimhir) | 852]] • [[853 (uimhir) | 853]] • [[854 (uimhir) | 854]] • [[855 (uimhir) | 855]] • [[856 (uimhir) | 856]] • [[857 (uimhir) | 857]] • [[858 (uimhir) | 858]] • [[859 (uimhir) | 859]]
|list7 =
[[860 (uimhir) | 860]] • [[861 (uimhir) | 861]] • [[862 (uimhir) | 862]] • [[863 (uimhir) | 863]] • [[864 (uimhir) | 864]] • [[865 (uimhir) | 865]] • [[866 (uimhir) | 866]] • [[867 (uimhir) | 867]] • [[868 (uimhir) | 868]] • [[869 (uimhir) | 869]]
|list8 =
[[870 (uimhir) | 870]] • [[871 (uimhir) | 871]] • [[872 (uimhir) | 872]] • [[873 (uimhir) | 873]] • [[874 (uimhir) | 874]] • [[875 (uimhir) | 875]] • [[876 (uimhir) | 876]] • [[877 (uimhir) | 877]] • [[878 (uimhir) | 878]] • [[879 (uimhir) | 879]]
|list9 =
[[880 (uimhir) | 880]] • [[881 (uimhir) | 881]] • [[882 (uimhir) | 882]] • [[883 (uimhir) | 883]] • [[884 (uimhir) | 884]] • [[885 (uimhir) | 885]] • [[886 (uimhir) | 886]] • [[887 (uimhir) | 887]] • [[888 (uimhir) | 888]] • [[889 (uimhir) | 889]]
|list10 =
[[890 (uimhir) | 890]] • [[891 (uimhir) | 891]] • [[892 (uimhir) | 892]] • [[893 (uimhir) | 893]] • [[894 (uimhir) | 894]] • [[895 (uimhir) | 895]] • [[896 (uimhir) | 896]] • [[897 (uimhir) | 897]] • [[898 (uimhir) | 898]] • [[899 (uimhir) | 899]]
}}
|list10={{Navbox|child
|title=[[900 (uimhir)|900í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|9|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[900 (uimhir) | 900]] • [[901 (uimhir) | 901]] • [[902 (uimhir) | 902]] • [[903 (uimhir) | 903]] • [[904 (uimhir) | 904]] • [[905 (uimhir) | 905]] • [[906 (uimhir) | 906]] • [[907 (uimhir) | 907]] • [[908 (uimhir) | 908]] • [[909 (uimhir) | 909]]
|list2 =
[[910 (uimhir) | 910]] • [[911 (uimhir) | 911]] • [[912 (uimhir) | 912]] • [[913 (uimhir) | 913]] • [[914 (uimhir) | 914]] • [[915 (uimhir) | 915]] • [[916 (uimhir) | 916]] • [[917 (uimhir) | 917]] • [[918 (uimhir) | 918]] • [[919 (uimhir) | 919]]
|list3 =
[[920 (uimhir) | 920]] • [[921 (uimhir) | 921]] • [[922 (uimhir) | 922]] • [[923 (uimhir) | 923]] • [[924 (uimhir) | 924]] • [[925 (uimhir) | 925]] • [[926 (uimhir) | 926]] • [[927 (uimhir) | 927]] • [[928 (uimhir) | 928]] • [[929 (uimhir) | 929]]
|list4 =
[[930 (uimhir) | 930]] • [[931 (uimhir) | 931]] • [[932 (uimhir) | 932]] • [[933 (uimhir) | 933]] • [[934 (uimhir) | 934]] • [[935 (uimhir) | 935]] • [[936 (uimhir) | 936]] • [[937 (uimhir) | 937]] • [[938 (uimhir) | 938]] • [[939 (uimhir) | 939]]
|list5 =
[[940 (uimhir) | 940]] • [[941 (uimhir) | 941]] • [[942 (uimhir) | 942]] • [[943 (uimhir) | 943]] • [[944 (uimhir) | 944]] • [[945 (uimhir) | 945]] • [[946 (uimhir) | 946]] • [[947 (uimhir) | 947]] • [[948 (uimhir) | 948]] • [[949 (uimhir) | 949]]
|list6 =
[[950 (uimhir) | 950]] • [[951 (uimhir) | 951]] • [[952 (uimhir) | 952]] • [[953 (uimhir) | 953]] • [[954 (uimhir) | 954]] • [[955 (uimhir) | 955]] • [[956 (uimhir) | 956]] • [[957 (uimhir) | 957]] • [[958 (uimhir) | 958]] • [[959 (uimhir) | 959]]
|list7 =
[[960 (uimhir) | 960]] • [[961 (uimhir) | 961]] • [[962 (uimhir) | 962]] • [[963 (uimhir) | 963]] • [[964 (uimhir) | 964]] • [[965 (uimhir) | 965]] • [[966 (uimhir) | 966]] • [[967 (uimhir) | 967]] • [[968 (uimhir) | 968]] • [[969 (uimhir) | 969]]
|list8 =
[[970 (uimhir) | 970]] • [[971 (uimhir) | 971]] • [[972 (uimhir) | 972]] • [[973 (uimhir) | 973]] • [[974 (uimhir) | 974]] • [[975 (uimhir) | 975]] • [[976 (uimhir) | 976]] • [[977 (uimhir) | 977]] • [[978 (uimhir) | 978]] • [[979 (uimhir) | 979]]
|list9 =
[[980 (uimhir) | 980]] • [[981 (uimhir) | 981]] • [[982 (uimhir) | 982]] • [[983 (uimhir) | 983]] • [[984 (uimhir) | 984]] • [[985 (uimhir) | 985]] • [[986 (uimhir) | 986]] • [[987 (uimhir) | 987]] • [[988 (uimhir) | 988]] • [[989 (uimhir) | 989]]
|list10 =
[[990 (uimhir) | 990]] • [[991 (uimhir) | 991]] • [[992 (uimhir) | 992]] • [[993 (uimhir) | 993]] • [[994 (uimhir) | 994]] • [[995 (uimhir) | 995]] • [[996 (uimhir) | 996]] • [[997 (uimhir) | 997]] • [[998 (uimhir) | 998]] • [[999 (uimhir) | 999]]
}}
|list11={{Navbox|child
|title=[[1000 (uimhir)|1000í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|10|uncollapsed|collapsed}}
|list1 =
[[1000 (uimhir) | 1000]] • [[1001 (uimhir) | 1001]] • [[1002 (uimhir) | 1002]] • [[1003 (uimhir) | 1003]] • [[1004 (uimhir) | 1004]] • [[1005 (uimhir) | 1005]] • [[1006 (uimhir) | 1006]] • [[1007 (uimhir) | 1007]] • [[1008 (uimhir) | 1008]] • [[1009 (uimhir) | 1009]]
|list2 =
[[1010 (uimhir) | 1010]] • [[1011 (uimhir) | 1011]] • [[1012 (uimhir) | 1012]] • [[1013 (uimhir) | 1013]] • [[1014 (uimhir) | 1014]] • [[1015 (uimhir) | 1015]] • [[1016 (uimhir) | 1016]] • [[1017 (uimhir) | 1017]] • [[1018  (uimhir) | 1018]] • [[1019 (uimhir) | 1019]]
|list3 =
[[1020 (uimhir) | 1020]] • [[1021 (uimhir) | 1021]] • [[1022 (uimhir) | 1022]] • [[1023 (uimhir) | 1023]] • [[1024 (uimhir) | 1024]] • [[1025 (uimhir) | 1025]] • [[1026 (uimhir) | 1026]] • [[1027 (uimhir) | 1027]] • [[1028 (uimhir) | 1028]] • [[1029 (uimhir) | 1029]]
|list4 =
[[1030 (uimhir) | 1030]] • [[1031 (uimhir) | 1031]] • [[1032 (uimhir) | 1032]] • [[1033 (uimhir) | 1033]] • [[1034 (uimhir) | 1034]] • [[1035 (uimhir) | 1035]] • [[1036 (uimhir) | 1036]] • [[1037 (uimhir) | 1037]] • [[1038 (uimhir) | 1038]] • [[1039 (uimhir) | 1039]]
}}
}}</text>
      <sha1>ikt2pz29w0obz63eob68t40c1ghw17d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322379</id>
      <parentid>1322345</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42647-17</username>
        <id>76095</id>
      </contributor>
      <origin>1322379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29581" sha1="m2sczr4cn1vkzrjq2r19w4fisi9rcio" xml:space="preserve">{{Navbox
|name=Uimhir
|title=[[Uimhir|Uimhreacha]]
|state=uncollapse
|
|listclass=
|above= '''[[-3]]''' '''[[-2]]''' '''[[-1]]'''
|style=
|list1={{Navbox|child
|title=[[0 (uimhir)|0í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|zero|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[0 (uimhir)|0]] • [[1 (uimhir)|1]] • [[2 (uimhir)|2]] • [[3 (uimhir)|3]] • [[4 (uimhir)|4]] • [[5 (uimhir)|5]] • [[6 (uimhir)|6]] • [[7 (uimhir)|7]] • [[8 (uimhir)|8]] • [[9 (uimhir)|9]] 
|list2=
[[10 (uimhir)|10]] • [[11 (uimhir)|11]] • [[12 (uimhir)|12]] • [[13 (uimhir)|13]] • [[14 (uimhir)|14]] • [[15 (uimhir)|15]] • [[16 (uimhir)|16]] • [[17 (uimhir)|17]] • [[18 (uimhir)|18]] • [[19 (uimhir)|19]]
|list3=
[[20 (uimhir)|20]] • [[21 (uimhir)|21]] • [[22 (uimhir)|22]] • [[23 (uimhir)|23]] • [[24 (uimhir)|24]] • [[25 (uimhir)|25]] • [[26 (uimhir)|26]] • [[27 (uimhir)|27]] • [[28 (uimhir)|28]] • [[29 (uimhir)|29]]
|list4=
[[30 (uimhir)|30]] • [[31 (uimhir)|31]] • [[32 (uimhir)|32]] • [[33 (uimhir)|33]] • [[34 (uimhir)|34]] • [[35 (uimhir)|35]] • [[36 (uimhir)|36]] • [[37 (uimhir)|37]] • [[38 (uimhir)|38]] • [[39 (uimhir)|39]]
|list5=
[[40 (uimhir)|40]] • [[41 (uimhir)|41]] • [[42 (uimhir)|42]] • [[43 (uimhir)|43]] • [[44 (uimhir)|44]] • [[45 (uimhir)|45]] • [[46 (uimhir)|46]] • [[47 (uimhir)|47]] • [[48 (uimhir)|48]] • [[49 (uimhir)|49]]
|list6=
[[50 (uimhir)|50]] • [[51 (uimhir)|51]] • [[52 (uimhir)|52]] • [[53 (uimhir)|53]] • [[54 (uimhir)|54]] • [[55 (uimhir)|55]] • [[56 (uimhir)|56]] • [[57 (uimhir)|57]] • [[58 (uimhir)|58]] • [[59 (uimhir)|59]]
|list7=
[[60 (uimhir)|60]] • [[61 (uimhir)|61]] • [[62 (uimhir)|62]] • [[63 (uimhir)|63]] • [[64 (uimhir)|64]] • [[65 (uimhir)|65]] • [[66 (uimhir)|66]] • [[67 (uimhir)|67]] • [[68 (uimhir)|68]] • [[69 (uimhir)|69]]
|list8=
[[70 (uimhir)|70]] • [[71 (uimhir)|71]] • [[72 (uimhir)|72]] • [[73 (uimhir)|73]] • [[74 (uimhir)|74]] • [[75 (uimhir)|75]] • [[76 (uimhir)|76]] • [[77 (uimhir)|77]] • [[78 (uimhir)|78]] • [[79 (uimhir)|79]]
|list9=
[[80 (uimhir)|80]] • [[81 (uimhir)|81]] • [[82 (uimhir)|82]] • [[83 (uimhir)|83]] • [[84 (uimhir)|84]] • [[85 (uimhir)|85]] • [[86 (uimhir)|86]] • [[87 (uimhir)|87]] • [[88 (uimhir)|88]] • [[89 (uimhir)|89]]
|list10=
[[90 (uimhir)|90]] • [[91 (uimhir)|91]] • [[92 (uimhir)|92]] • [[93 (uimhir)|93]] • [[94 (uimhir)|94]] • [[95 (uimhir)|95]] • [[96 (uimhir)|96]] • [[97 (uimhir)|97]] • [[98 (uimhir)|98]] • [[99 (uimhir)|99]]
}}
|list2={{Navbox|child
|title=[[100 (uimhir)|100í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|1|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[100 (uimhir) | 100]] • [[101 (uimhir) | 101]] • [[102 (uimhir) | 102]] • [[103 (uimhir) | 103]] • [[104 (uimhir) | 104]] • [[105 (uimhir) | 105]] • [[106 (uimhir) | 106]] • [[107 (uimhir) | 107]] • [[108 (uimhir) | 108]] • [[109 (uimhir) | 109]]
|list2=
[[110 (uimhir) | 110]] • [[111 (uimhir) | 111]] • [[112 (uimhir) | 112]] • [[113 (uimhir) | 113]] • [[114 (uimhir) | 114]] • [[115 (uimhir) | 115]] • [[116 (uimhir) | 116]] • [[117 (uimhir) | 117]] • [[118 (uimhir) | 118]] • [[119 (uimhir) | 119]]
|list3=
[[120 (uimhir) | 120]] • [[121 (uimhir) | 121]] • [[122 (uimhir) | 122]] • [[123 (uimhir) | 123]] • [[124 (uimhir) | 124]] • [[125 (uimhir) | 125]] • [[126 (uimhir) | 126]] • [[127 (uimhir) | 127]] • [[128 (uimhir) | 128]] • [[129 (uimhir) | 129]]
|list4 =
[[130 (uimhir) | 130]] • [[131 (uimhir) | 131]] • [[132 (uimhir) | 132]] • [[133 (uimhir) | 133]] • [[134 (uimhir) | 134]] • [[135 (uimhir) | 135]] • [[136 (uimhir) | 136]] • [[137 (uimhir) | 137]] • [[138 (uimhir) | 138]] • [[139 (uimhir) | 139]]
|list5 =
[[140 (uimhir) | 140]] • [[141 (uimhir) | 141]] • [[142 (uimhir) | 142]] • [[143 (uimhir) | 143]] • [[144 (uimhir) | 144]] • [[145 (uimhir) | 145]] • [[146 (uimhir) | 146]] • [[147 (uimhir) | 147]] • [[148 (uimhir) | 148]] • [[149 (uimhir) | 149]]
|list6 =
[[150 (uimhir) | 150]] • [[151 (uimhir) | 151]] • [[152 (uimhir) | 152]] • [[153 (uimhir) | 153]] • [[154 (uimhir) | 154]] • [[155 (uimhir) | 155]] • [[156 (uimhir) | 156]] • [[157 (uimhir) | 157]] • [[158 (uimhir) | 158]] • [[159 (uimhir) | 159]]
|list7 =
[[160 (uimhir) | 160]] • [[161 (uimhir) | 161]] • [[162 (uimhir) | 162]] • [[163 (uimhir) | 163]] • [[164 (uimhir) | 164]] • [[165 (uimhir) | 165]] • [[166 (uimhir) | 166]] • [[167 (uimhir) | 167]] • [[168 (uimhir) | 168]] • [[169 (uimhir) | 169]]
|list8 =
[[170 (uimhir) | 170]] • [[171 (uimhir) | 171]] • [[172 (uimhir) | 172]] • [[173 (uimhir) | 173]] • [[174 (uimhir) | 174]] • [[175 (uimhir) | 175]] • [[176 (uimhir) | 176]] • [[177 (uimhir) | 177]] • [[178 (uimhir) | 178]] • [[179 (uimhir) | 179]]
|list9 =
[[180 (uimhir) | 180]] • [[181 (uimhir) | 181]] • [[182 (uimhir) | 182]] • [[183 (uimhir) | 183]] • [[184 (uimhir) | 184]] • [[185 (uimhir) | 185]] • [[186 (uimhir) | 186]] • [[187 (uimhir) | 187]] • [[188 (uimhir) | 188]] • [[189 (uimhir) | 189]]
|list10 =
[[190 (uimhir) | 190]] • [[191 (uimhir) | 191]] • [[192 (uimhir) | 192]] • [[193 (uimhir) | 193]] • [[194 (uimhir) | 194]] • [[195 (uimhir) | 195]] • [[196 (uimhir) | 196]] • [[197 (uimhir) | 197]] • [[198 (uimhir) | 198]] • [[199 (uimhir) | 199]]
}}
|list3={{Navbox|child
|title=[[200 (uimhir)|200í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|2|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[200 (uimhir) | 200]] • [[201 (uimhir) | 201]] • [[202 (uimhir) | 202]] • [[203 (uimhir) | 203]] • [[204 (uimhir) | 204]] • [[205 (uimhir) | 205]] • [[206 (uimhir) | 206]] • [[207 (uimhir) | 207]] • [[208 (uimhir) | 208]] • [[209 (uimhir) | 209]]
|list2 =
[[210 (uimhir) | 210]] • [[211 (uimhir) | 211]] • [[212 (uimhir) | 212]] • [[213 (uimhir) | 213]] • [[214 (uimhir) | 214]] • [[215 (uimhir) | 215]] • [[216 (uimhir) | 216]] • [[217 (uimhir) | 217]] • [[218 (uimhir) | 218]] • [[219 (uimhir) | 219]]
|list3 =
[[220 (uimhir) | 220]] • [[221 (uimhir) | 221]] • [[222 (uimhir) | 222]] • [[223 (uimhir) | 223]] • [[224 (uimhir) | 224]] • [[225 (uimhir) | 225]] • [[226 (uimhir) | 226]] • [[227 (uimhir) | 227]] • [[228 (uimhir) | 228]] • [[229 (uimhir) | 229]]
|list4 =
[[230 (uimhir) | 230]] • [[231 (uimhir) | 231]] • [[232 (uimhir) | 232]] • [[233 (uimhir) | 233]] • [[234 (uimhir) | 234]] • [[235 (uimhir) | 235]] • [[236 (uimhir) | 236]] • [[237 (uimhir) | 237]] • [[238 (uimhir) | 238]] • [[239 (uimhir) | 239]]
|list5 =
[[240 (uimhir) | 240]] • [[241 (uimhir) | 241]] • [[242 (uimhir) | 242]] • [[243 (uimhir) | 243]] • [[244 (uimhir) | 244]] • [[245 (uimhir) | 245]] • [[246 (uimhir) | 246]] • [[247 (uimhir) | 247]] • [[248 (uimhir) | 248]] • [[249 (uimhir) | 249]]
|list6 =
[[250 (uimhir) | 250]] • [[251 (uimhir) | 251]] • [[252 (uimhir) | 252]] • [[253 (uimhir) | 253]] • [[254 (uimhir) | 254]] • [[255 (uimhir) | 255]] • [[256 (uimhir) | 256]] • [[257 (uimhir) | 257]] • [[258 (uimhir) | 258]] • [[259 (uimhir) | 259]]
|list7 =
[[260 (uimhir) | 260]] • [[261 (uimhir) | 261]] • [[262 (uimhir) | 262]] • [[263 (uimhir) | 263]] • [[264 (uimhir) | 264]] • [[265 (uimhir) | 265]] • [[266 (uimhir) | 266]] • [[267 (uimhir) | 267]] • [[268 (uimhir) | 268]] • [[269 (uimhir) | 269]]
|list8 =
[[270 (uimhir) | 270]] • [[271 (uimhir) | 271]] • [[272 (uimhir) | 272]] • [[273 (uimhir) | 273]] • [[274 (uimhir) | 274]] • [[275 (uimhir) | 275]] • [[276 (uimhir) | 276]] • [[277 (uimhir) | 277]] • [[278 (uimhir) | 278]] • [[279 (uimhir) | 279]]
|list9 =
[[280 (uimhir) | 280]] • [[281 (uimhir) | 281]] • [[282 (uimhir) | 282]] • [[283 (uimhir) | 283]] • [[284 (uimhir) | 284]] • [[285 (uimhir) | 285]] • [[286 (uimhir) | 286]] • [[287 (uimhir) | 287]] • [[288 (uimhir) | 288]] • [[289 (uimhir) | 289]]
|list10 =
[[290 (uimhir) | 290]] • [[291 (uimhir) | 291]] • [[292 (uimhir) | 292]] • [[293 (uimhir) | 293]] • [[294 (uimhir) | 294]] • [[295 (uimhir) | 295]] • [[296 (uimhir) | 296]] • [[297 (uimhir) | 297]] • [[298 (uimhir) | 298]] • [[299 (uimhir) | 299]]
}}
|list4={{Navbox|child
|title=[[300 (uimhir)|300í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|3|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[300 (uimhir) | 300]] • [[301 (uimhir) | 301]] • [[302 (uimhir) | 302]] • [[303 (uimhir) | 303]] • [[304 (uimhir) | 304]] • [[305 (uimhir) | 305]] • [[306 (uimhir) | 306]] • [[307 (uimhir) | 307]] • [[308 (uimhir) | 308]] • [[309 (uimhir) | 309]]
|list2 =
[[310 (uimhir) | 310]] • [[311 (uimhir) | 311]] • [[312 (uimhir) | 312]] • [[313 (uimhir) | 313]] • [[314 (uimhir) | 314]] • [[315 (uimhir) | 315]] • [[316 (uimhir) | 316]] • [[317 (uimhir) | 317]] • [[318 (uimhir) | 318]] • [[319 (uimhir) | 319]]
|list3 =
[[320 (uimhir) | 320]] • [[321 (uimhir) | 321]] • [[322 (uimhir) | 322]] • [[323 (uimhir) | 323]] • [[324 (uimhir) | 324]] • [[325 (uimhir) | 325]] • [[326 (uimhir) | 326]] • [[327 (uimhir) | 327]] • [[328 (uimhir) | 328]] • [[329 (uimhir) | 329]]
|list4 =
[[330 (uimhir) | 330]] • [[331 (uimhir) | 331]] • [[332 (uimhir) | 332]] • [[333 (uimhir) | 333]] • [[334 (uimhir) | 334]] • [[335 (uimhir) | 335]] • [[336 (uimhir) | 336]] • [[337 (uimhir) | 337]] • [[338 (uimhir) | 338]] • [[339 (uimhir) | 339]]
|list5 =
[[340 (uimhir) | 340]] • [[341 (uimhir) | 341]] • [[342 (uimhir) | 342]] • [[343 (uimhir) | 343]] • [[344 (uimhir) | 344]] • [[345 (uimhir) | 345]] • [[346 (uimhir) | 346]] • [[347 (uimhir) | 347]] • [[348 (uimhir) | 348]] • [[349 (uimhir) | 349]]
|list6 =
[[350 (uimhir) | 350]] • [[351 (uimhir) | 351]] • [[352 (uimhir) | 352]] • [[353 (uimhir) | 353]] • [[354 (uimhir) | 354]] • [[355 (uimhir) | 355]] • [[356 (uimhir) | 356]] • [[357 (uimhir) | 357]] • [[358 (uimhir) | 358]] • [[359 (uimhir) | 359]]
|list7 =
[[360 (uimhir) | 360]] • [[361 (uimhir) | 361]] • [[362 (uimhir) | 362]] • [[363 (uimhir) | 363]] • [[364 (uimhir) | 364]] • [[365 (uimhir) | 365]] • [[366 (uimhir) | 366]] • [[367 (uimhir) | 367]] • [[368 (uimhir) | 368]] • [[369 (uimhir) | 369]]
|list8 =
[[370 (uimhir) | 370]] • [[371 (uimhir) | 371]] • [[372 (uimhir) | 372]] • [[373 (uimhir) | 373]] • [[374 (uimhir) | 374]] • [[375 (uimhir) | 375]] • [[376 (uimhir) | 376]] • [[377 (uimhir) | 377]] • [[378 (uimhir) | 378]] • [[379 (uimhir) | 379]]
|list9 =
[[380 (uimhir) | 380]] • [[381 (uimhir) | 381]] • [[382 (uimhir) | 382]] • [[383 (uimhir) | 383]] • [[384 (uimhir) | 384]] • [[385 (uimhir) | 385]] • [[386 (uimhir) | 386]] • [[387 (uimhir) | 387]] • [[388 (uimhir) | 388]] • [[389 (uimhir) | 389]]
|list10 =
[[390 (uimhir) | 390]] • [[391 (uimhir) | 391]] • [[392 (uimhir) | 392]] • [[393 (uimhir) | 393]] • [[394 (uimhir) | 394]] • [[395 (uimhir) | 395]] • [[396 (uimhir) | 396]] • [[397 (uimhir) | 397]] • [[398 (uimhir) | 398]] • [[399 (uimhir) | 399]]
}}
|list5={{Navbox|child
|title=[[400 (uimhir)|400í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|4|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[400 (uimhir) | 400]] • [[401 (uimhir) | 401]] • [[402 (uimhir) | 402]] • [[403 (uimhir) | 403]] • [[404 (uimhir) | 404]] • [[405 (uimhir) | 405]] • [[406 (uimhir) | 406]] • [[407 (uimhir) | 407]] • [[408 (uimhir) | 408]] • [[409 (uimhir) | 409]]
|list2 =
[[410 (uimhir) | 410]] • [[411 (uimhir) | 411]] • [[412 (uimhir) | 412]] • [[413 (uimhir) | 413]] • [[414 (uimhir) | 414]] • [[415 (uimhir) | 415]] • [[416 (uimhir) | 416]] • [[417 (uimhir) | 417]] • [[418 (uimhir) | 418]] • [[419 (uimhir) | 419]]
|list3 =
[[420 (uimhir) | 420]] • [[421 (uimhir) | 421]] • [[422 (uimhir) | 422]] • [[423 (uimhir) | 423]] • [[424 (uimhir) | 424]] • [[425 (uimhir) | 425]] • [[426 (uimhir) | 426]] • [[427 (uimhir) | 427]] • [[428 (uimhir) | 428]] • [[429 (uimhir) | 429]]
|list4 =
[[430 (uimhir) | 430]] • [[431 (uimhir) | 431]] • [[432 (uimhir) | 432]] • [[433 (uimhir) | 433]] • [[434 (uimhir) | 434]] • [[435 (uimhir) | 435]] • [[436 (uimhir) | 436]] • [[437 (uimhir) | 437]] • [[438 (uimhir) | 438]] • [[439 (uimhir) | 439]]
|list5 =
[[440 (uimhir) | 440]] • [[441 (uimhir) | 441]] • [[442 (uimhir) | 442]] • [[443 (uimhir) | 443]] • [[444 (uimhir) | 444]] • [[445 (uimhir) | 445]] • [[446 (uimhir) | 446]] • [[447 (uimhir) | 447]] • [[448 (uimhir) | 448]] • [[449 (uimhir) | 449]]
|list6 =
[[450 (uimhir) | 450]] • [[451 (uimhir) | 451]] • [[452 (uimhir) | 452]] • [[453 (uimhir) | 453]] • [[454 (uimhir) | 454]] • [[455 (uimhir) | 455]] • [[456 (uimhir) | 456]] • [[457 (uimhir) | 457]] • [[458 (uimhir) | 458]] • [[459 (uimhir) | 459]]
|list7 =
[[460 (uimhir) | 460]] • [[461 (uimhir) | 461]] • [[462 (uimhir) | 462]] • [[463 (uimhir) | 463]] • [[464 (uimhir) | 464]] • [[465 (uimhir) | 465]] • [[466 (uimhir) | 466]] • [[467 (uimhir) | 467]] • [[468 (uimhir) | 468]] • [[469 (uimhir) | 469]]
|list8 =
[[470 (uimhir) | 470]] • [[471 (uimhir) | 471]] • [[472 (uimhir) | 472]] • [[473 (uimhir) | 473]] • [[474 (uimhir) | 474]] • [[475 (uimhir) | 475]] • [[476 (uimhir) | 476]] • [[477 (uimhir) | 477]] • [[478 (uimhir) | 478]] • [[479 (uimhir) | 479]]
|list9 =
[[480 (uimhir) | 480]] • [[481 (uimhir) | 481]] • [[482 (uimhir) | 482]] • [[483 (uimhir) | 483]] • [[484 (uimhir) | 484]] • [[485 (uimhir) | 485]] • [[486 (uimhir) | 486]] • [[487 (uimhir) | 487]] • [[488 (uimhir) | 488]] • [[489 (uimhir) | 489]]
|list10 =
[[490 (uimhir) | 490]] • [[491 (uimhir) | 491]] • [[492 (uimhir) | 492]] • [[493 (uimhir) | 493]] • [[494 (uimhir) | 494]] • [[495 (uimhir) | 495]] • [[496 (uimhir) | 496]] • [[497 (uimhir) | 497]] • [[498 (uimhir) | 498]] • [[499 (uimhir) | 499]]
}}
|list6={{Navbox|child
|title=[[500 (uimhir)|500í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|5|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[500 (uimhir) | 500]] • [[501 (uimhir) | 501]] • [[502 (uimhir) | 502]] • [[503 (uimhir) | 503]] • [[504 (uimhir) | 504]] • [[505 (uimhir) | 505]] • [[506 (uimhir) | 506]] • [[507 (uimhir) | 507]] • [[508 (uimhir) | 508]] • [[509 (uimhir) | 509]]
|list2 =
[[510 (uimhir) | 510]] • [[511 (uimhir) | 511]] • [[512 (uimhir) | 512]] • [[513 (uimhir) | 513]] • [[514 (uimhir) | 514]] • [[515 (uimhir) | 515]] • [[516 (uimhir) | 516]] • [[517 (uimhir) | 517]] • [[518 (uimhir) | 518]] • [[519 (uimhir) | 519]]
|list3 =
[[520 (uimhir) | 520]] • [[521 (uimhir) | 521]] • [[522 (uimhir) | 522]] • [[523 (uimhir) | 523]] • [[524 (uimhir) | 524]] • [[525 (uimhir) | 525]] • [[526 (uimhir) | 526]] • [[527 (uimhir) | 527]] • [[528 (uimhir) | 528]] • [[529 (uimhir) | 529]]
|list4 =
[[530 (uimhir) | 530]] • [[531 (uimhir) | 531]] • [[532 (uimhir) | 532]] • [[533 (uimhir) | 533]] • [[534 (uimhir) | 534]] • [[535 (uimhir) | 535]] • [[536 (uimhir) | 536]] • [[537 (uimhir) | 537]] • [[538 (uimhir) | 538]] • [[539 (uimhir) | 539]]
|list5 =
[[540 (uimhir) | 540]] • [[541 (uimhir) | 541]] • [[542 (uimhir) | 542]] • [[543 (uimhir) | 543]] • [[544 (uimhir) | 544]] • [[545 (uimhir) | 545]] • [[546 (uimhir) | 546]] • [[547 (uimhir) | 547]] • [[548 (uimhir) | 548]] • [[549 (uimhir) | 549]]
|list6 =
[[550 (uimhir) | 550]] • [[551 (uimhir) | 551]] • [[552 (uimhir) | 552]] • [[553 (uimhir) | 553]] • [[554 (uimhir) | 554]] • [[555 (uimhir) | 555]] • [[556 (uimhir) | 556]] • [[557 (uimhir) | 557]] • [[558 (uimhir) | 558]] • [[559 (uimhir) | 559]]
|list7 =
[[560 (uimhir) | 560]] • [[561 (uimhir) | 561]] • [[562 (uimhir) | 562]] • [[563 (uimhir) | 563]] • [[564 (uimhir) | 564]] • [[565 (uimhir) | 565]] • [[566 (uimhir) | 566]] • [[567 (uimhir) | 567]] • [[568 (uimhir) | 568]] • [[569 (uimhir) | 569]]
|list8 =
[[570 (uimhir) | 570]] • [[571 (uimhir) | 571]] • [[572 (uimhir) | 572]] • [[573 (uimhir) | 573]] • [[574 (uimhir) | 574]] • [[575 (uimhir) | 575]] • [[576 (uimhir) | 576]] • [[577 (uimhir) | 577]] • [[578 (uimhir) | 578]] • [[579 (uimhir) | 579]]
|list9 =
[[580 (uimhir) | 580]] • [[581 (uimhir) | 581]] • [[582 (uimhir) | 582]] • [[583 (uimhir) | 583]] • [[584 (uimhir) | 584]] • [[585 (uimhir) | 585]] • [[586 (uimhir) | 586]] • [[587 (uimhir) | 587]] • [[588 (uimhir) | 588]] • [[589 (uimhir) | 589]]
|list10 =
[[590 (uimhir) | 590]] • [[591 (uimhir) | 591]] • [[592 (uimhir) | 592]] • [[593 (uimhir) | 593]] • [[594 (uimhir) | 594]] • [[595 (uimhir) | 595]] • [[596 (uimhir) | 596]] • [[597 (uimhir) | 597]] • [[598 (uimhir) | 598]] • [[599 (uimhir) | 599]]
}}|list7={{Navbox|child
|title=[[600 (uimhir)|600í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|6|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[600 (uimhir) | 600]] • [[601 (uimhir) | 601]] • [[602 (uimhir) | 602]] • [[603 (uimhir) | 603]] • [[604 (uimhir) | 604]] • [[605 (uimhir) | 605]] • [[606 (uimhir) | 606]] • [[607 (uimhir) | 607]] • [[608 (uimhir) | 608]] • [[609 (uimhir) | 609]]
|list2 =
[[610 (uimhir) | 610]] • [[611 (uimhir) | 611]] • [[612 (uimhir) | 612]] • [[613 (uimhir) | 613]] • [[614 (uimhir) | 614]] • [[615 (uimhir) | 615]] • [[616 (uimhir) | 616]] • [[617 (uimhir) | 617]] • [[618 (uimhir) | 618]] • [[619 (uimhir) | 619]]
|list3 =
[[620 (uimhir) | 620]] • [[621 (uimhir) | 621]] • [[622 (uimhir) | 622]] • [[623 (uimhir) | 623]] • [[624 (uimhir) | 624]] • [[625 (uimhir) | 625]] • [[626 (uimhir) | 626]] • [[627 (uimhir) | 627]] • [[628 (uimhir) | 628]] • [[629 (uimhir) | 629]]
|list4 =
[[630 (uimhir) | 630]] • [[631 (uimhir) | 631]] • [[632 (uimhir) | 632]] • [[633 (uimhir) | 633]] • [[634 (uimhir) | 634]] • [[635 (uimhir) | 635]] • [[636 (uimhir) | 636]] • [[637 (uimhir) | 637]] • [[638 (uimhir) | 638]] • [[639 (uimhir) | 639]]
|list5 =
[[640 (uimhir) | 640]] • [[641 (uimhir) | 641]] • [[642 (uimhir) | 642]] • [[643 (uimhir) | 643]] • [[644 (uimhir) | 644]] • [[645 (uimhir) | 645]] • [[646 (uimhir) | 646]] • [[647 (uimhir) | 647]] • [[648 (uimhir) | 648]] • [[649 (uimhir) | 649]]
|list6 =
[[650 (uimhir) | 650]] • [[651 (uimhir) | 651]] • [[652 (uimhir) | 652]] • [[653 (uimhir) | 653]] • [[654 (uimhir) | 654]] • [[655 (uimhir) | 655]] • [[656 (uimhir) | 656]] • [[657 (uimhir) | 657]] • [[658 (uimhir) | 658]] • [[659 (uimhir) | 659]]
|list7 =
[[660 (uimhir) | 660]] • [[661 (uimhir) | 661]] • [[662 (uimhir) | 662]] • [[663 (uimhir) | 663]] • [[664 (uimhir) | 664]] • [[665 (uimhir) | 665]] • [[666 (uimhir) | 666]] • [[667 (uimhir) | 667]] • [[668 (uimhir) | 668]] • [[669 (uimhir) | 669]]
|list8 =
[[670 (uimhir) | 670]] • [[671 (uimhir) | 671]] • [[672 (uimhir) | 672]] • [[673 (uimhir) | 673]] • [[674 (uimhir) | 674]] • [[675 (uimhir) | 675]] • [[676 (uimhir) | 676]] • [[677 (uimhir) | 677]] • [[678 (uimhir) | 678]] • [[679 (uimhir) | 679]]
|list9 =
[[680 (uimhir) | 680]] • [[681 (uimhir) | 681]] • [[682 (uimhir) | 682]] • [[683 (uimhir) | 683]] • [[684 (uimhir) | 684]] • [[685 (uimhir) | 685]] • [[686 (uimhir) | 686]] • [[687 (uimhir) | 687]] • [[688 (uimhir) | 688]] • [[689 (uimhir) | 689]]
|list10 =
[[690 (uimhir) | 690]] • [[691 (uimhir) | 691]] • [[692 (uimhir) | 692]] • [[693 (uimhir) | 693]] • [[694 (uimhir) | 694]] • [[695 (uimhir) | 695]] • [[696 (uimhir) | 696]] • [[697 (uimhir) | 697]] • [[698 (uimhir) | 698]] • [[699 (uimhir) | 699]]
}}
|list8={{Navbox|child
|title=[[700 (uimhir)|700í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|7|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[700 (uimhir) | 700]] • [[701 (uimhir) | 701]] • [[702 (uimhir) | 702]] • [[703 (uimhir) | 703]] • [[704 (uimhir) | 704]] • [[705 (uimhir) | 705]] • [[706 (uimhir) | 706]] • [[707 (uimhir) | 707]] • [[708 (uimhir) | 708]] • [[709 (uimhir) | 709]]
|list2 =
[[710 (uimhir) | 710]] • [[711 (uimhir) | 711]] • [[712 (uimhir) | 712]] • [[713 (uimhir) | 713]] • [[714 (uimhir) | 714]] • [[715 (uimhir) | 715]] • [[716 (uimhir) | 716]] • [[717 (uimhir) | 717]] • [[718 (uimhir) | 718]] • [[719 (uimhir) | 719]]
|list3 =
[[720 (uimhir) | 720]] • [[721 (uimhir) | 721]] • [[722 (uimhir) | 722]] • [[723 (uimhir) | 723]] • [[724 (uimhir) | 724]] • [[725 (uimhir) | 725]] • [[726 (uimhir) | 726]] • [[727 (uimhir) | 727]] • [[728 (uimhir) | 728]] • [[729 (uimhir) | 729]]
|list4 =
[[730 (uimhir) | 730]] • [[731 (uimhir) | 731]] • [[732 (uimhir) | 732]] • [[733 (uimhir) | 733]] • [[734 (uimhir) | 734]] • [[735 (uimhir) | 735]] • [[736 (uimhir) | 736]] • [[737 (uimhir) | 737]] • [[738 (uimhir) | 738]] • [[739 (uimhir) | 739]]
|list5 =
[[740 (uimhir) | 740]] • [[741 (uimhir) | 741]] • [[742 (uimhir) | 742]] • [[743 (uimhir) | 743]] • [[744 (uimhir) | 744]] • [[745 (uimhir) | 745]] • [[746 (uimhir) | 746]] • [[747 (uimhir) | 747]] • [[748 (uimhir) | 748]] • [[749 (uimhir) | 749]]
|list6 =
[[750 (uimhir) | 750]] • [[751 (uimhir) | 751]] • [[752 (uimhir) | 752]] • [[753 (uimhir) | 753]] • [[754 (uimhir) | 754]] • [[755 (uimhir) | 755]] • [[756 (uimhir) | 756]] • [[757 (uimhir) | 757]] • [[758 (uimhir) | 758]] • [[759 (uimhir) | 759]]
|list7 =
[[760 (uimhir) | 760]] • [[761 (uimhir) | 761]] • [[762 (uimhir) | 762]] • [[763 (uimhir) | 763]] • [[764 (uimhir) | 764]] • [[765 (uimhir) | 765]] • [[766 (uimhir) | 766]] • [[767 (uimhir) | 767]] • [[768 (uimhir) | 768]] • [[769 (uimhir) | 769]]
|list8 =
[[770 (uimhir) | 770]] • [[771 (uimhir) | 771]] • [[772 (uimhir) | 772]] • [[773 (uimhir) | 773]] • [[774 (uimhir) | 774]] • [[775 (uimhir) | 775]] • [[776 (uimhir) | 776]] • [[777 (uimhir) | 777]] • [[778 (uimhir) | 778]] • [[779 (uimhir) | 779]]
|list9 =
[[780 (uimhir) | 780]] • [[781 (uimhir) | 781]] • [[782 (uimhir) | 782]] • [[783 (uimhir) | 783]] • [[784 (uimhir) | 784]] • [[785 (uimhir) | 785]] • [[786 (uimhir) | 786]] • [[787 (uimhir) | 787]] • [[788 (uimhir) | 788]] • [[789 (uimhir) | 789]]
|list10 =
[[790 (uimhir) | 790]] • [[791 (uimhir) | 791]] • [[792 (uimhir) | 792]] • [[793 (uimhir) | 793]] • [[794 (uimhir) | 794]] • [[795 (uimhir) | 795]] • [[796 (uimhir) | 796]] • [[797 (uimhir) | 797]] • [[798 (uimhir) | 798]] • [[799 (uimhir) | 799]]
}}
|list9={{Navbox|child
|title=[[800 (uimhir)|800í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|8|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[800 (uimhir) | 800]] • [[801 (uimhir) | 801]] • [[802 (uimhir) | 802]] • [[803 (uimhir) | 803]] • [[804 (uimhir) | 804]] • [[805 (uimhir) | 805]] • [[806 (uimhir) | 806]] • [[807 (uimhir) | 807]] • [[808 (uimhir) | 808]] • [[809 (uimhir) | 809]]
|list2 =
[[810 (uimhir) | 810]] • [[811 (uimhir) | 811]] • [[812 (uimhir) | 812]] • [[813 (uimhir) | 813]] • [[814 (uimhir) | 814]] • [[815 (uimhir) | 815]] • [[816 (uimhir) | 816]] • [[817 (uimhir) | 817]] • [[818 (uimhir) | 818]] • [[819 (uimhir) | 819]]
|list3 =
[[820 (uimhir) | 820]] • [[821 (uimhir) | 821]] • [[822 (uimhir) | 822]] • [[823 (uimhir) | 823]] • [[824 (uimhir) | 824]] • [[825 (uimhir) | 825]] • [[826 (uimhir) | 826]] • [[827 (uimhir) | 827]] • [[828 (uimhir) | 828]] • [[829 (uimhir) | 829]]
|list4 =
[[830 (uimhir) | 830]] • [[831 (uimhir) | 831]] • [[832 (uimhir) | 832]] • [[833 (uimhir) | 833]] • [[834 (uimhir) | 834]] • [[835 (uimhir) | 835]] • [[836 (uimhir) | 836]] • [[837 (uimhir) | 837]] • [[838 (uimhir) | 838]] • [[839 (uimhir) | 839]]
|list5 =
[[840 (uimhir) | 840]] • [[841 (uimhir) | 841]] • [[842 (uimhir) | 842]] • [[843 (uimhir) | 843]] • [[844 (uimhir) | 844]] • [[845 (uimhir) | 845]] • [[846 (uimhir) | 846]] • [[847 (uimhir) | 847]] • [[848 (uimhir) | 848]] • [[849 (uimhir) | 849]]
|list6 =
[[850 (uimhir) | 850]] • [[851 (uimhir) | 851]] • [[852 (uimhir) | 852]] • [[853 (uimhir) | 853]] • [[854 (uimhir) | 854]] • [[855 (uimhir) | 855]] • [[856 (uimhir) | 856]] • [[857 (uimhir) | 857]] • [[858 (uimhir) | 858]] • [[859 (uimhir) | 859]]
|list7 =
[[860 (uimhir) | 860]] • [[861 (uimhir) | 861]] • [[862 (uimhir) | 862]] • [[863 (uimhir) | 863]] • [[864 (uimhir) | 864]] • [[865 (uimhir) | 865]] • [[866 (uimhir) | 866]] • [[867 (uimhir) | 867]] • [[868 (uimhir) | 868]] • [[869 (uimhir) | 869]]
|list8 =
[[870 (uimhir) | 870]] • [[871 (uimhir) | 871]] • [[872 (uimhir) | 872]] • [[873 (uimhir) | 873]] • [[874 (uimhir) | 874]] • [[875 (uimhir) | 875]] • [[876 (uimhir) | 876]] • [[877 (uimhir) | 877]] • [[878 (uimhir) | 878]] • [[879 (uimhir) | 879]]
|list9 =
[[880 (uimhir) | 880]] • [[881 (uimhir) | 881]] • [[882 (uimhir) | 882]] • [[883 (uimhir) | 883]] • [[884 (uimhir) | 884]] • [[885 (uimhir) | 885]] • [[886 (uimhir) | 886]] • [[887 (uimhir) | 887]] • [[888 (uimhir) | 888]] • [[889 (uimhir) | 889]]
|list10 =
[[890 (uimhir) | 890]] • [[891 (uimhir) | 891]] • [[892 (uimhir) | 892]] • [[893 (uimhir) | 893]] • [[894 (uimhir) | 894]] • [[895 (uimhir) | 895]] • [[896 (uimhir) | 896]] • [[897 (uimhir) | 897]] • [[898 (uimhir) | 898]] • [[899 (uimhir) | 899]]
}}
|list10={{Navbox|child
|title=[[900 (uimhir)|900í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|9|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[900 (uimhir) | 900]] • [[901 (uimhir) | 901]] • [[902 (uimhir) | 902]] • [[903 (uimhir) | 903]] • [[904 (uimhir) | 904]] • [[905 (uimhir) | 905]] • [[906 (uimhir) | 906]] • [[907 (uimhir) | 907]] • [[908 (uimhir) | 908]] • [[909 (uimhir) | 909]]
|list2 =
[[910 (uimhir) | 910]] • [[911 (uimhir) | 911]] • [[912 (uimhir) | 912]] • [[913 (uimhir) | 913]] • [[914 (uimhir) | 914]] • [[915 (uimhir) | 915]] • [[916 (uimhir) | 916]] • [[917 (uimhir) | 917]] • [[918 (uimhir) | 918]] • [[919 (uimhir) | 919]]
|list3 =
[[920 (uimhir) | 920]] • [[921 (uimhir) | 921]] • [[922 (uimhir) | 922]] • [[923 (uimhir) | 923]] • [[924 (uimhir) | 924]] • [[925 (uimhir) | 925]] • [[926 (uimhir) | 926]] • [[927 (uimhir) | 927]] • [[928 (uimhir) | 928]] • [[929 (uimhir) | 929]]
|list4 =
[[930 (uimhir) | 930]] • [[931 (uimhir) | 931]] • [[932 (uimhir) | 932]] • [[933 (uimhir) | 933]] • [[934 (uimhir) | 934]] • [[935 (uimhir) | 935]] • [[936 (uimhir) | 936]] • [[937 (uimhir) | 937]] • [[938 (uimhir) | 938]] • [[939 (uimhir) | 939]]
|list5 =
[[940 (uimhir) | 940]] • [[941 (uimhir) | 941]] • [[942 (uimhir) | 942]] • [[943 (uimhir) | 943]] • [[944 (uimhir) | 944]] • [[945 (uimhir) | 945]] • [[946 (uimhir) | 946]] • [[947 (uimhir) | 947]] • [[948 (uimhir) | 948]] • [[949 (uimhir) | 949]]
|list6 =
[[950 (uimhir) | 950]] • [[951 (uimhir) | 951]] • [[952 (uimhir) | 952]] • [[953 (uimhir) | 953]] • [[954 (uimhir) | 954]] • [[955 (uimhir) | 955]] • [[956 (uimhir) | 956]] • [[957 (uimhir) | 957]] • [[958 (uimhir) | 958]] • [[959 (uimhir) | 959]]
|list7 =
[[960 (uimhir) | 960]] • [[961 (uimhir) | 961]] • [[962 (uimhir) | 962]] • [[963 (uimhir) | 963]] • [[964 (uimhir) | 964]] • [[965 (uimhir) | 965]] • [[966 (uimhir) | 966]] • [[967 (uimhir) | 967]] • [[968 (uimhir) | 968]] • [[969 (uimhir) | 969]]
|list8 =
[[970 (uimhir) | 970]] • [[971 (uimhir) | 971]] • [[972 (uimhir) | 972]] • [[973 (uimhir) | 973]] • [[974 (uimhir) | 974]] • [[975 (uimhir) | 975]] • [[976 (uimhir) | 976]] • [[977 (uimhir) | 977]] • [[978 (uimhir) | 978]] • [[979 (uimhir) | 979]]
|list9 =
[[980 (uimhir) | 980]] • [[981 (uimhir) | 981]] • [[982 (uimhir) | 982]] • [[983 (uimhir) | 983]] • [[984 (uimhir) | 984]] • [[985 (uimhir) | 985]] • [[986 (uimhir) | 986]] • [[987 (uimhir) | 987]] • [[988 (uimhir) | 988]] • [[989 (uimhir) | 989]]
|list10 =
[[990 (uimhir) | 990]] • [[991 (uimhir) | 991]] • [[992 (uimhir) | 992]] • [[993 (uimhir) | 993]] • [[994 (uimhir) | 994]] • [[995 (uimhir) | 995]] • [[996 (uimhir) | 996]] • [[997 (uimhir) | 997]] • [[998 (uimhir) | 998]] • [[999 (uimhir) | 999]]
}}
|list11={{Navbox|child
|title=[[1000 (uimhir)|1000í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|10|uncollapsed|collapsed}}
|list1 =
[[1000 (uimhir) | 1000]] • [[1001 (uimhir) | 1001]] • [[1002 (uimhir) | 1002]] • [[1003 (uimhir) | 1003]] • [[1004 (uimhir) | 1004]] • [[1005 (uimhir) | 1005]] • [[1006 (uimhir) | 1006]] • [[1007 (uimhir) | 1007]] • [[1008 (uimhir) | 1008]] • [[1009 (uimhir) | 1009]]
|list2 =
[[1010 (uimhir) | 1010]] • [[1011 (uimhir) | 1011]] • [[1012 (uimhir) | 1012]] • [[1013 (uimhir) | 1013]] • [[1014 (uimhir) | 1014]] • [[1015 (uimhir) | 1015]] • [[1016 (uimhir) | 1016]] • [[1017 (uimhir) | 1017]] • [[1018  (uimhir) | 1018]] • [[1019 (uimhir) | 1019]]
|list3 =
[[1020 (uimhir) | 1020]] • [[1021 (uimhir) | 1021]] • [[1022 (uimhir) | 1022]] • [[1023 (uimhir) | 1023]] • [[1024 (uimhir) | 1024]] • [[1025 (uimhir) | 1025]] • [[1026 (uimhir) | 1026]] • [[1027 (uimhir) | 1027]] • [[1028 (uimhir) | 1028]] • [[1029 (uimhir) | 1029]]
|list4 =
[[1030 (uimhir) | 1030]] • [[1031 (uimhir) | 1031]] • [[1032 (uimhir) | 1032]] • [[1033 (uimhir) | 1033]] • [[1034 (uimhir) | 1034]] • [[1035 (uimhir) | 1035]] • [[1036 (uimhir) | 1036]] • [[1037 (uimhir) | 1037]] • [[1038 (uimhir) | 1038]] • [[1039 (uimhir) | 1039]]
|list5 =
[[1040 (uimhir)|1040]]
}}
}}</text>
      <sha1>m2sczr4cn1vkzrjq2r19w4fisi9rcio</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322381</id>
      <parentid>1322379</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42647-17</username>
        <id>76095</id>
      </contributor>
      <origin>1322381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29583" sha1="gfp3z0lo4ykislmhsto3pj69jktgbj1" xml:space="preserve">{{Navbox
|name=Uimhir
|title=[[Uimhir|Uimhreacha]]
|state=uncollapse
|
|listclass=
|above= '''[[-3]]''' '''[[-2]]''' '''[[-1]]'''
|style=
|list1={{Navbox|child
|title=[[0 (uimhir)|0í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|zero|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[0 (uimhir)|0]] • [[1 (uimhir)|1]] • [[2 (uimhir)|2]] • [[3 (uimhir)|3]] • [[4 (uimhir)|4]] • [[5 (uimhir)|5]] • [[6 (uimhir)|6]] • [[7 (uimhir)|7]] • [[8 (uimhir)|8]] • [[9 (uimhir)|9]] 
|list2=
[[10 (uimhir)|10]] • [[11 (uimhir)|11]] • [[12 (uimhir)|12]] • [[13 (uimhir)|13]] • [[14 (uimhir)|14]] • [[15 (uimhir)|15]] • [[16 (uimhir)|16]] • [[17 (uimhir)|17]] • [[18 (uimhir)|18]] • [[19 (uimhir)|19]]
|list3=
[[20 (uimhir)|20]] • [[21 (uimhir)|21]] • [[22 (uimhir)|22]] • [[23 (uimhir)|23]] • [[24 (uimhir)|24]] • [[25 (uimhir)|25]] • [[26 (uimhir)|26]] • [[27 (uimhir)|27]] • [[28 (uimhir)|28]] • [[29 (uimhir)|29]]
|list4=
[[30 (uimhir)|30]] • [[31 (uimhir)|31]] • [[32 (uimhir)|32]] • [[33 (uimhir)|33]] • [[34 (uimhir)|34]] • [[35 (uimhir)|35]] • [[36 (uimhir)|36]] • [[37 (uimhir)|37]] • [[38 (uimhir)|38]] • [[39 (uimhir)|39]]
|list5=
[[40 (uimhir)|40]] • [[41 (uimhir)|41]] • [[42 (uimhir)|42]] • [[43 (uimhir)|43]] • [[44 (uimhir)|44]] • [[45 (uimhir)|45]] • [[46 (uimhir)|46]] • [[47 (uimhir)|47]] • [[48 (uimhir)|48]] • [[49 (uimhir)|49]]
|list6=
[[50 (uimhir)|50]] • [[51 (uimhir)|51]] • [[52 (uimhir)|52]] • [[53 (uimhir)|53]] • [[54 (uimhir)|54]] • [[55 (uimhir)|55]] • [[56 (uimhir)|56]] • [[57 (uimhir)|57]] • [[58 (uimhir)|58]] • [[59 (uimhir)|59]]
|list7=
[[60 (uimhir)|60]] • [[61 (uimhir)|61]] • [[62 (uimhir)|62]] • [[63 (uimhir)|63]] • [[64 (uimhir)|64]] • [[65 (uimhir)|65]] • [[66 (uimhir)|66]] • [[67 (uimhir)|67]] • [[68 (uimhir)|68]] • [[69 (uimhir)|69]]
|list8=
[[70 (uimhir)|70]] • [[71 (uimhir)|71]] • [[72 (uimhir)|72]] • [[73 (uimhir)|73]] • [[74 (uimhir)|74]] • [[75 (uimhir)|75]] • [[76 (uimhir)|76]] • [[77 (uimhir)|77]] • [[78 (uimhir)|78]] • [[79 (uimhir)|79]]
|list9=
[[80 (uimhir)|80]] • [[81 (uimhir)|81]] • [[82 (uimhir)|82]] • [[83 (uimhir)|83]] • [[84 (uimhir)|84]] • [[85 (uimhir)|85]] • [[86 (uimhir)|86]] • [[87 (uimhir)|87]] • [[88 (uimhir)|88]] • [[89 (uimhir)|89]]
|list10=
[[90 (uimhir)|90]] • [[91 (uimhir)|91]] • [[92 (uimhir)|92]] • [[93 (uimhir)|93]] • [[94 (uimhir)|94]] • [[95 (uimhir)|95]] • [[96 (uimhir)|96]] • [[97 (uimhir)|97]] • [[98 (uimhir)|98]] • [[99 (uimhir)|99]]
}}
|list2={{Navbox|child
|title=[[100 (uimhir)|100í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|1|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[100 (uimhir) | 100]] • [[101 (uimhir) | 101]] • [[102 (uimhir) | 102]] • [[103 (uimhir) | 103]] • [[104 (uimhir) | 104]] • [[105 (uimhir) | 105]] • [[106 (uimhir) | 106]] • [[107 (uimhir) | 107]] • [[108 (uimhir) | 108]] • [[109 (uimhir) | 109]]
|list2=
[[110 (uimhir) | 110]] • [[111 (uimhir) | 111]] • [[112 (uimhir) | 112]] • [[113 (uimhir) | 113]] • [[114 (uimhir) | 114]] • [[115 (uimhir) | 115]] • [[116 (uimhir) | 116]] • [[117 (uimhir) | 117]] • [[118 (uimhir) | 118]] • [[119 (uimhir) | 119]]
|list3=
[[120 (uimhir) | 120]] • [[121 (uimhir) | 121]] • [[122 (uimhir) | 122]] • [[123 (uimhir) | 123]] • [[124 (uimhir) | 124]] • [[125 (uimhir) | 125]] • [[126 (uimhir) | 126]] • [[127 (uimhir) | 127]] • [[128 (uimhir) | 128]] • [[129 (uimhir) | 129]]
|list4 =
[[130 (uimhir) | 130]] • [[131 (uimhir) | 131]] • [[132 (uimhir) | 132]] • [[133 (uimhir) | 133]] • [[134 (uimhir) | 134]] • [[135 (uimhir) | 135]] • [[136 (uimhir) | 136]] • [[137 (uimhir) | 137]] • [[138 (uimhir) | 138]] • [[139 (uimhir) | 139]]
|list5 =
[[140 (uimhir) | 140]] • [[141 (uimhir) | 141]] • [[142 (uimhir) | 142]] • [[143 (uimhir) | 143]] • [[144 (uimhir) | 144]] • [[145 (uimhir) | 145]] • [[146 (uimhir) | 146]] • [[147 (uimhir) | 147]] • [[148 (uimhir) | 148]] • [[149 (uimhir) | 149]]
|list6 =
[[150 (uimhir) | 150]] • [[151 (uimhir) | 151]] • [[152 (uimhir) | 152]] • [[153 (uimhir) | 153]] • [[154 (uimhir) | 154]] • [[155 (uimhir) | 155]] • [[156 (uimhir) | 156]] • [[157 (uimhir) | 157]] • [[158 (uimhir) | 158]] • [[159 (uimhir) | 159]]
|list7 =
[[160 (uimhir) | 160]] • [[161 (uimhir) | 161]] • [[162 (uimhir) | 162]] • [[163 (uimhir) | 163]] • [[164 (uimhir) | 164]] • [[165 (uimhir) | 165]] • [[166 (uimhir) | 166]] • [[167 (uimhir) | 167]] • [[168 (uimhir) | 168]] • [[169 (uimhir) | 169]]
|list8 =
[[170 (uimhir) | 170]] • [[171 (uimhir) | 171]] • [[172 (uimhir) | 172]] • [[173 (uimhir) | 173]] • [[174 (uimhir) | 174]] • [[175 (uimhir) | 175]] • [[176 (uimhir) | 176]] • [[177 (uimhir) | 177]] • [[178 (uimhir) | 178]] • [[179 (uimhir) | 179]]
|list9 =
[[180 (uimhir) | 180]] • [[181 (uimhir) | 181]] • [[182 (uimhir) | 182]] • [[183 (uimhir) | 183]] • [[184 (uimhir) | 184]] • [[185 (uimhir) | 185]] • [[186 (uimhir) | 186]] • [[187 (uimhir) | 187]] • [[188 (uimhir) | 188]] • [[189 (uimhir) | 189]]
|list10 =
[[190 (uimhir) | 190]] • [[191 (uimhir) | 191]] • [[192 (uimhir) | 192]] • [[193 (uimhir) | 193]] • [[194 (uimhir) | 194]] • [[195 (uimhir) | 195]] • [[196 (uimhir) | 196]] • [[197 (uimhir) | 197]] • [[198 (uimhir) | 198]] • [[199 (uimhir) | 199]]
}}
|list3={{Navbox|child
|title=[[200 (uimhir)|200í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|2|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[200 (uimhir) | 200]] • [[201 (uimhir) | 201]] • [[202 (uimhir) | 202]] • [[203 (uimhir) | 203]] • [[204 (uimhir) | 204]] • [[205 (uimhir) | 205]] • [[206 (uimhir) | 206]] • [[207 (uimhir) | 207]] • [[208 (uimhir) | 208]] • [[209 (uimhir) | 209]]
|list2 =
[[210 (uimhir) | 210]] • [[211 (uimhir) | 211]] • [[212 (uimhir) | 212]] • [[213 (uimhir) | 213]] • [[214 (uimhir) | 214]] • [[215 (uimhir) | 215]] • [[216 (uimhir) | 216]] • [[217 (uimhir) | 217]] • [[218 (uimhir) | 218]] • [[219 (uimhir) | 219]]
|list3 =
[[220 (uimhir) | 220]] • [[221 (uimhir) | 221]] • [[222 (uimhir) | 222]] • [[223 (uimhir) | 223]] • [[224 (uimhir) | 224]] • [[225 (uimhir) | 225]] • [[226 (uimhir) | 226]] • [[227 (uimhir) | 227]] • [[228 (uimhir) | 228]] • [[229 (uimhir) | 229]]
|list4 =
[[230 (uimhir) | 230]] • [[231 (uimhir) | 231]] • [[232 (uimhir) | 232]] • [[233 (uimhir) | 233]] • [[234 (uimhir) | 234]] • [[235 (uimhir) | 235]] • [[236 (uimhir) | 236]] • [[237 (uimhir) | 237]] • [[238 (uimhir) | 238]] • [[239 (uimhir) | 239]]
|list5 =
[[240 (uimhir) | 240]] • [[241 (uimhir) | 241]] • [[242 (uimhir) | 242]] • [[243 (uimhir) | 243]] • [[244 (uimhir) | 244]] • [[245 (uimhir) | 245]] • [[246 (uimhir) | 246]] • [[247 (uimhir) | 247]] • [[248 (uimhir) | 248]] • [[249 (uimhir) | 249]]
|list6 =
[[250 (uimhir) | 250]] • [[251 (uimhir) | 251]] • [[252 (uimhir) | 252]] • [[253 (uimhir) | 253]] • [[254 (uimhir) | 254]] • [[255 (uimhir) | 255]] • [[256 (uimhir) | 256]] • [[257 (uimhir) | 257]] • [[258 (uimhir) | 258]] • [[259 (uimhir) | 259]]
|list7 =
[[260 (uimhir) | 260]] • [[261 (uimhir) | 261]] • [[262 (uimhir) | 262]] • [[263 (uimhir) | 263]] • [[264 (uimhir) | 264]] • [[265 (uimhir) | 265]] • [[266 (uimhir) | 266]] • [[267 (uimhir) | 267]] • [[268 (uimhir) | 268]] • [[269 (uimhir) | 269]]
|list8 =
[[270 (uimhir) | 270]] • [[271 (uimhir) | 271]] • [[272 (uimhir) | 272]] • [[273 (uimhir) | 273]] • [[274 (uimhir) | 274]] • [[275 (uimhir) | 275]] • [[276 (uimhir) | 276]] • [[277 (uimhir) | 277]] • [[278 (uimhir) | 278]] • [[279 (uimhir) | 279]]
|list9 =
[[280 (uimhir) | 280]] • [[281 (uimhir) | 281]] • [[282 (uimhir) | 282]] • [[283 (uimhir) | 283]] • [[284 (uimhir) | 284]] • [[285 (uimhir) | 285]] • [[286 (uimhir) | 286]] • [[287 (uimhir) | 287]] • [[288 (uimhir) | 288]] • [[289 (uimhir) | 289]]
|list10 =
[[290 (uimhir) | 290]] • [[291 (uimhir) | 291]] • [[292 (uimhir) | 292]] • [[293 (uimhir) | 293]] • [[294 (uimhir) | 294]] • [[295 (uimhir) | 295]] • [[296 (uimhir) | 296]] • [[297 (uimhir) | 297]] • [[298 (uimhir) | 298]] • [[299 (uimhir) | 299]]
}}
|list4={{Navbox|child
|title=[[300 (uimhir)|300í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|3|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[300 (uimhir) | 300]] • [[301 (uimhir) | 301]] • [[302 (uimhir) | 302]] • [[303 (uimhir) | 303]] • [[304 (uimhir) | 304]] • [[305 (uimhir) | 305]] • [[306 (uimhir) | 306]] • [[307 (uimhir) | 307]] • [[308 (uimhir) | 308]] • [[309 (uimhir) | 309]]
|list2 =
[[310 (uimhir) | 310]] • [[311 (uimhir) | 311]] • [[312 (uimhir) | 312]] • [[313 (uimhir) | 313]] • [[314 (uimhir) | 314]] • [[315 (uimhir) | 315]] • [[316 (uimhir) | 316]] • [[317 (uimhir) | 317]] • [[318 (uimhir) | 318]] • [[319 (uimhir) | 319]]
|list3 =
[[320 (uimhir) | 320]] • [[321 (uimhir) | 321]] • [[322 (uimhir) | 322]] • [[323 (uimhir) | 323]] • [[324 (uimhir) | 324]] • [[325 (uimhir) | 325]] • [[326 (uimhir) | 326]] • [[327 (uimhir) | 327]] • [[328 (uimhir) | 328]] • [[329 (uimhir) | 329]]
|list4 =
[[330 (uimhir) | 330]] • [[331 (uimhir) | 331]] • [[332 (uimhir) | 332]] • [[333 (uimhir) | 333]] • [[334 (uimhir) | 334]] • [[335 (uimhir) | 335]] • [[336 (uimhir) | 336]] • [[337 (uimhir) | 337]] • [[338 (uimhir) | 338]] • [[339 (uimhir) | 339]]
|list5 =
[[340 (uimhir) | 340]] • [[341 (uimhir) | 341]] • [[342 (uimhir) | 342]] • [[343 (uimhir) | 343]] • [[344 (uimhir) | 344]] • [[345 (uimhir) | 345]] • [[346 (uimhir) | 346]] • [[347 (uimhir) | 347]] • [[348 (uimhir) | 348]] • [[349 (uimhir) | 349]]
|list6 =
[[350 (uimhir) | 350]] • [[351 (uimhir) | 351]] • [[352 (uimhir) | 352]] • [[353 (uimhir) | 353]] • [[354 (uimhir) | 354]] • [[355 (uimhir) | 355]] • [[356 (uimhir) | 356]] • [[357 (uimhir) | 357]] • [[358 (uimhir) | 358]] • [[359 (uimhir) | 359]]
|list7 =
[[360 (uimhir) | 360]] • [[361 (uimhir) | 361]] • [[362 (uimhir) | 362]] • [[363 (uimhir) | 363]] • [[364 (uimhir) | 364]] • [[365 (uimhir) | 365]] • [[366 (uimhir) | 366]] • [[367 (uimhir) | 367]] • [[368 (uimhir) | 368]] • [[369 (uimhir) | 369]]
|list8 =
[[370 (uimhir) | 370]] • [[371 (uimhir) | 371]] • [[372 (uimhir) | 372]] • [[373 (uimhir) | 373]] • [[374 (uimhir) | 374]] • [[375 (uimhir) | 375]] • [[376 (uimhir) | 376]] • [[377 (uimhir) | 377]] • [[378 (uimhir) | 378]] • [[379 (uimhir) | 379]]
|list9 =
[[380 (uimhir) | 380]] • [[381 (uimhir) | 381]] • [[382 (uimhir) | 382]] • [[383 (uimhir) | 383]] • [[384 (uimhir) | 384]] • [[385 (uimhir) | 385]] • [[386 (uimhir) | 386]] • [[387 (uimhir) | 387]] • [[388 (uimhir) | 388]] • [[389 (uimhir) | 389]]
|list10 =
[[390 (uimhir) | 390]] • [[391 (uimhir) | 391]] • [[392 (uimhir) | 392]] • [[393 (uimhir) | 393]] • [[394 (uimhir) | 394]] • [[395 (uimhir) | 395]] • [[396 (uimhir) | 396]] • [[397 (uimhir) | 397]] • [[398 (uimhir) | 398]] • [[399 (uimhir) | 399]]
}}
|list5={{Navbox|child
|title=[[400 (uimhir)|400í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|4|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[400 (uimhir) | 400]] • [[401 (uimhir) | 401]] • [[402 (uimhir) | 402]] • [[403 (uimhir) | 403]] • [[404 (uimhir) | 404]] • [[405 (uimhir) | 405]] • [[406 (uimhir) | 406]] • [[407 (uimhir) | 407]] • [[408 (uimhir) | 408]] • [[409 (uimhir) | 409]]
|list2 =
[[410 (uimhir) | 410]] • [[411 (uimhir) | 411]] • [[412 (uimhir) | 412]] • [[413 (uimhir) | 413]] • [[414 (uimhir) | 414]] • [[415 (uimhir) | 415]] • [[416 (uimhir) | 416]] • [[417 (uimhir) | 417]] • [[418 (uimhir) | 418]] • [[419 (uimhir) | 419]]
|list3 =
[[420 (uimhir) | 420]] • [[421 (uimhir) | 421]] • [[422 (uimhir) | 422]] • [[423 (uimhir) | 423]] • [[424 (uimhir) | 424]] • [[425 (uimhir) | 425]] • [[426 (uimhir) | 426]] • [[427 (uimhir) | 427]] • [[428 (uimhir) | 428]] • [[429 (uimhir) | 429]]
|list4 =
[[430 (uimhir) | 430]] • [[431 (uimhir) | 431]] • [[432 (uimhir) | 432]] • [[433 (uimhir) | 433]] • [[434 (uimhir) | 434]] • [[435 (uimhir) | 435]] • [[436 (uimhir) | 436]] • [[437 (uimhir) | 437]] • [[438 (uimhir) | 438]] • [[439 (uimhir) | 439]]
|list5 =
[[440 (uimhir) | 440]] • [[441 (uimhir) | 441]] • [[442 (uimhir) | 442]] • [[443 (uimhir) | 443]] • [[444 (uimhir) | 444]] • [[445 (uimhir) | 445]] • [[446 (uimhir) | 446]] • [[447 (uimhir) | 447]] • [[448 (uimhir) | 448]] • [[449 (uimhir) | 449]]
|list6 =
[[450 (uimhir) | 450]] • [[451 (uimhir) | 451]] • [[452 (uimhir) | 452]] • [[453 (uimhir) | 453]] • [[454 (uimhir) | 454]] • [[455 (uimhir) | 455]] • [[456 (uimhir) | 456]] • [[457 (uimhir) | 457]] • [[458 (uimhir) | 458]] • [[459 (uimhir) | 459]]
|list7 =
[[460 (uimhir) | 460]] • [[461 (uimhir) | 461]] • [[462 (uimhir) | 462]] • [[463 (uimhir) | 463]] • [[464 (uimhir) | 464]] • [[465 (uimhir) | 465]] • [[466 (uimhir) | 466]] • [[467 (uimhir) | 467]] • [[468 (uimhir) | 468]] • [[469 (uimhir) | 469]]
|list8 =
[[470 (uimhir) | 470]] • [[471 (uimhir) | 471]] • [[472 (uimhir) | 472]] • [[473 (uimhir) | 473]] • [[474 (uimhir) | 474]] • [[475 (uimhir) | 475]] • [[476 (uimhir) | 476]] • [[477 (uimhir) | 477]] • [[478 (uimhir) | 478]] • [[479 (uimhir) | 479]]
|list9 =
[[480 (uimhir) | 480]] • [[481 (uimhir) | 481]] • [[482 (uimhir) | 482]] • [[483 (uimhir) | 483]] • [[484 (uimhir) | 484]] • [[485 (uimhir) | 485]] • [[486 (uimhir) | 486]] • [[487 (uimhir) | 487]] • [[488 (uimhir) | 488]] • [[489 (uimhir) | 489]]
|list10 =
[[490 (uimhir) | 490]] • [[491 (uimhir) | 491]] • [[492 (uimhir) | 492]] • [[493 (uimhir) | 493]] • [[494 (uimhir) | 494]] • [[495 (uimhir) | 495]] • [[496 (uimhir) | 496]] • [[497 (uimhir) | 497]] • [[498 (uimhir) | 498]] • [[499 (uimhir) | 499]]
}}
|list6={{Navbox|child
|title=[[500 (uimhir)|500í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|5|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[500 (uimhir) | 500]] • [[501 (uimhir) | 501]] • [[502 (uimhir) | 502]] • [[503 (uimhir) | 503]] • [[504 (uimhir) | 504]] • [[505 (uimhir) | 505]] • [[506 (uimhir) | 506]] • [[507 (uimhir) | 507]] • [[508 (uimhir) | 508]] • [[509 (uimhir) | 509]]
|list2 =
[[510 (uimhir) | 510]] • [[511 (uimhir) | 511]] • [[512 (uimhir) | 512]] • [[513 (uimhir) | 513]] • [[514 (uimhir) | 514]] • [[515 (uimhir) | 515]] • [[516 (uimhir) | 516]] • [[517 (uimhir) | 517]] • [[518 (uimhir) | 518]] • [[519 (uimhir) | 519]]
|list3 =
[[520 (uimhir) | 520]] • [[521 (uimhir) | 521]] • [[522 (uimhir) | 522]] • [[523 (uimhir) | 523]] • [[524 (uimhir) | 524]] • [[525 (uimhir) | 525]] • [[526 (uimhir) | 526]] • [[527 (uimhir) | 527]] • [[528 (uimhir) | 528]] • [[529 (uimhir) | 529]]
|list4 =
[[530 (uimhir) | 530]] • [[531 (uimhir) | 531]] • [[532 (uimhir) | 532]] • [[533 (uimhir) | 533]] • [[534 (uimhir) | 534]] • [[535 (uimhir) | 535]] • [[536 (uimhir) | 536]] • [[537 (uimhir) | 537]] • [[538 (uimhir) | 538]] • [[539 (uimhir) | 539]]
|list5 =
[[540 (uimhir) | 540]] • [[541 (uimhir) | 541]] • [[542 (uimhir) | 542]] • [[543 (uimhir) | 543]] • [[544 (uimhir) | 544]] • [[545 (uimhir) | 545]] • [[546 (uimhir) | 546]] • [[547 (uimhir) | 547]] • [[548 (uimhir) | 548]] • [[549 (uimhir) | 549]]
|list6 =
[[550 (uimhir) | 550]] • [[551 (uimhir) | 551]] • [[552 (uimhir) | 552]] • [[553 (uimhir) | 553]] • [[554 (uimhir) | 554]] • [[555 (uimhir) | 555]] • [[556 (uimhir) | 556]] • [[557 (uimhir) | 557]] • [[558 (uimhir) | 558]] • [[559 (uimhir) | 559]]
|list7 =
[[560 (uimhir) | 560]] • [[561 (uimhir) | 561]] • [[562 (uimhir) | 562]] • [[563 (uimhir) | 563]] • [[564 (uimhir) | 564]] • [[565 (uimhir) | 565]] • [[566 (uimhir) | 566]] • [[567 (uimhir) | 567]] • [[568 (uimhir) | 568]] • [[569 (uimhir) | 569]]
|list8 =
[[570 (uimhir) | 570]] • [[571 (uimhir) | 571]] • [[572 (uimhir) | 572]] • [[573 (uimhir) | 573]] • [[574 (uimhir) | 574]] • [[575 (uimhir) | 575]] • [[576 (uimhir) | 576]] • [[577 (uimhir) | 577]] • [[578 (uimhir) | 578]] • [[579 (uimhir) | 579]]
|list9 =
[[580 (uimhir) | 580]] • [[581 (uimhir) | 581]] • [[582 (uimhir) | 582]] • [[583 (uimhir) | 583]] • [[584 (uimhir) | 584]] • [[585 (uimhir) | 585]] • [[586 (uimhir) | 586]] • [[587 (uimhir) | 587]] • [[588 (uimhir) | 588]] • [[589 (uimhir) | 589]]
|list10 =
[[590 (uimhir) | 590]] • [[591 (uimhir) | 591]] • [[592 (uimhir) | 592]] • [[593 (uimhir) | 593]] • [[594 (uimhir) | 594]] • [[595 (uimhir) | 595]] • [[596 (uimhir) | 596]] • [[597 (uimhir) | 597]] • [[598 (uimhir) | 598]] • [[599 (uimhir) | 599]]
}}|list7={{Navbox|child
|title=[[600 (uimhir)|600í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|6|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[600 (uimhir) | 600]] • [[601 (uimhir) | 601]] • [[602 (uimhir) | 602]] • [[603 (uimhir) | 603]] • [[604 (uimhir) | 604]] • [[605 (uimhir) | 605]] • [[606 (uimhir) | 606]] • [[607 (uimhir) | 607]] • [[608 (uimhir) | 608]] • [[609 (uimhir) | 609]]
|list2 =
[[610 (uimhir) | 610]] • [[611 (uimhir) | 611]] • [[612 (uimhir) | 612]] • [[613 (uimhir) | 613]] • [[614 (uimhir) | 614]] • [[615 (uimhir) | 615]] • [[616 (uimhir) | 616]] • [[617 (uimhir) | 617]] • [[618 (uimhir) | 618]] • [[619 (uimhir) | 619]]
|list3 =
[[620 (uimhir) | 620]] • [[621 (uimhir) | 621]] • [[622 (uimhir) | 622]] • [[623 (uimhir) | 623]] • [[624 (uimhir) | 624]] • [[625 (uimhir) | 625]] • [[626 (uimhir) | 626]] • [[627 (uimhir) | 627]] • [[628 (uimhir) | 628]] • [[629 (uimhir) | 629]]
|list4 =
[[630 (uimhir) | 630]] • [[631 (uimhir) | 631]] • [[632 (uimhir) | 632]] • [[633 (uimhir) | 633]] • [[634 (uimhir) | 634]] • [[635 (uimhir) | 635]] • [[636 (uimhir) | 636]] • [[637 (uimhir) | 637]] • [[638 (uimhir) | 638]] • [[639 (uimhir) | 639]]
|list5 =
[[640 (uimhir) | 640]] • [[641 (uimhir) | 641]] • [[642 (uimhir) | 642]] • [[643 (uimhir) | 643]] • [[644 (uimhir) | 644]] • [[645 (uimhir) | 645]] • [[646 (uimhir) | 646]] • [[647 (uimhir) | 647]] • [[648 (uimhir) | 648]] • [[649 (uimhir) | 649]]
|list6 =
[[650 (uimhir) | 650]] • [[651 (uimhir) | 651]] • [[652 (uimhir) | 652]] • [[653 (uimhir) | 653]] • [[654 (uimhir) | 654]] • [[655 (uimhir) | 655]] • [[656 (uimhir) | 656]] • [[657 (uimhir) | 657]] • [[658 (uimhir) | 658]] • [[659 (uimhir) | 659]]
|list7 =
[[660 (uimhir) | 660]] • [[661 (uimhir) | 661]] • [[662 (uimhir) | 662]] • [[663 (uimhir) | 663]] • [[664 (uimhir) | 664]] • [[665 (uimhir) | 665]] • [[666 (uimhir) | 666]] • [[667 (uimhir) | 667]] • [[668 (uimhir) | 668]] • [[669 (uimhir) | 669]]
|list8 =
[[670 (uimhir) | 670]] • [[671 (uimhir) | 671]] • [[672 (uimhir) | 672]] • [[673 (uimhir) | 673]] • [[674 (uimhir) | 674]] • [[675 (uimhir) | 675]] • [[676 (uimhir) | 676]] • [[677 (uimhir) | 677]] • [[678 (uimhir) | 678]] • [[679 (uimhir) | 679]]
|list9 =
[[680 (uimhir) | 680]] • [[681 (uimhir) | 681]] • [[682 (uimhir) | 682]] • [[683 (uimhir) | 683]] • [[684 (uimhir) | 684]] • [[685 (uimhir) | 685]] • [[686 (uimhir) | 686]] • [[687 (uimhir) | 687]] • [[688 (uimhir) | 688]] • [[689 (uimhir) | 689]]
|list10 =
[[690 (uimhir) | 690]] • [[691 (uimhir) | 691]] • [[692 (uimhir) | 692]] • [[693 (uimhir) | 693]] • [[694 (uimhir) | 694]] • [[695 (uimhir) | 695]] • [[696 (uimhir) | 696]] • [[697 (uimhir) | 697]] • [[698 (uimhir) | 698]] • [[699 (uimhir) | 699]]
}}
|list8={{Navbox|child
|title=[[700 (uimhir)|700í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|7|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[700 (uimhir) | 700]] • [[701 (uimhir) | 701]] • [[702 (uimhir) | 702]] • [[703 (uimhir) | 703]] • [[704 (uimhir) | 704]] • [[705 (uimhir) | 705]] • [[706 (uimhir) | 706]] • [[707 (uimhir) | 707]] • [[708 (uimhir) | 708]] • [[709 (uimhir) | 709]]
|list2 =
[[710 (uimhir) | 710]] • [[711 (uimhir) | 711]] • [[712 (uimhir) | 712]] • [[713 (uimhir) | 713]] • [[714 (uimhir) | 714]] • [[715 (uimhir) | 715]] • [[716 (uimhir) | 716]] • [[717 (uimhir) | 717]] • [[718 (uimhir) | 718]] • [[719 (uimhir) | 719]]
|list3 =
[[720 (uimhir) | 720]] • [[721 (uimhir) | 721]] • [[722 (uimhir) | 722]] • [[723 (uimhir) | 723]] • [[724 (uimhir) | 724]] • [[725 (uimhir) | 725]] • [[726 (uimhir) | 726]] • [[727 (uimhir) | 727]] • [[728 (uimhir) | 728]] • [[729 (uimhir) | 729]]
|list4 =
[[730 (uimhir) | 730]] • [[731 (uimhir) | 731]] • [[732 (uimhir) | 732]] • [[733 (uimhir) | 733]] • [[734 (uimhir) | 734]] • [[735 (uimhir) | 735]] • [[736 (uimhir) | 736]] • [[737 (uimhir) | 737]] • [[738 (uimhir) | 738]] • [[739 (uimhir) | 739]]
|list5 =
[[740 (uimhir) | 740]] • [[741 (uimhir) | 741]] • [[742 (uimhir) | 742]] • [[743 (uimhir) | 743]] • [[744 (uimhir) | 744]] • [[745 (uimhir) | 745]] • [[746 (uimhir) | 746]] • [[747 (uimhir) | 747]] • [[748 (uimhir) | 748]] • [[749 (uimhir) | 749]]
|list6 =
[[750 (uimhir) | 750]] • [[751 (uimhir) | 751]] • [[752 (uimhir) | 752]] • [[753 (uimhir) | 753]] • [[754 (uimhir) | 754]] • [[755 (uimhir) | 755]] • [[756 (uimhir) | 756]] • [[757 (uimhir) | 757]] • [[758 (uimhir) | 758]] • [[759 (uimhir) | 759]]
|list7 =
[[760 (uimhir) | 760]] • [[761 (uimhir) | 761]] • [[762 (uimhir) | 762]] • [[763 (uimhir) | 763]] • [[764 (uimhir) | 764]] • [[765 (uimhir) | 765]] • [[766 (uimhir) | 766]] • [[767 (uimhir) | 767]] • [[768 (uimhir) | 768]] • [[769 (uimhir) | 769]]
|list8 =
[[770 (uimhir) | 770]] • [[771 (uimhir) | 771]] • [[772 (uimhir) | 772]] • [[773 (uimhir) | 773]] • [[774 (uimhir) | 774]] • [[775 (uimhir) | 775]] • [[776 (uimhir) | 776]] • [[777 (uimhir) | 777]] • [[778 (uimhir) | 778]] • [[779 (uimhir) | 779]]
|list9 =
[[780 (uimhir) | 780]] • [[781 (uimhir) | 781]] • [[782 (uimhir) | 782]] • [[783 (uimhir) | 783]] • [[784 (uimhir) | 784]] • [[785 (uimhir) | 785]] • [[786 (uimhir) | 786]] • [[787 (uimhir) | 787]] • [[788 (uimhir) | 788]] • [[789 (uimhir) | 789]]
|list10 =
[[790 (uimhir) | 790]] • [[791 (uimhir) | 791]] • [[792 (uimhir) | 792]] • [[793 (uimhir) | 793]] • [[794 (uimhir) | 794]] • [[795 (uimhir) | 795]] • [[796 (uimhir) | 796]] • [[797 (uimhir) | 797]] • [[798 (uimhir) | 798]] • [[799 (uimhir) | 799]]
}}
|list9={{Navbox|child
|title=[[800 (uimhir)|800í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|8|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[800 (uimhir) | 800]] • [[801 (uimhir) | 801]] • [[802 (uimhir) | 802]] • [[803 (uimhir) | 803]] • [[804 (uimhir) | 804]] • [[805 (uimhir) | 805]] • [[806 (uimhir) | 806]] • [[807 (uimhir) | 807]] • [[808 (uimhir) | 808]] • [[809 (uimhir) | 809]]
|list2 =
[[810 (uimhir) | 810]] • [[811 (uimhir) | 811]] • [[812 (uimhir) | 812]] • [[813 (uimhir) | 813]] • [[814 (uimhir) | 814]] • [[815 (uimhir) | 815]] • [[816 (uimhir) | 816]] • [[817 (uimhir) | 817]] • [[818 (uimhir) | 818]] • [[819 (uimhir) | 819]]
|list3 =
[[820 (uimhir) | 820]] • [[821 (uimhir) | 821]] • [[822 (uimhir) | 822]] • [[823 (uimhir) | 823]] • [[824 (uimhir) | 824]] • [[825 (uimhir) | 825]] • [[826 (uimhir) | 826]] • [[827 (uimhir) | 827]] • [[828 (uimhir) | 828]] • [[829 (uimhir) | 829]]
|list4 =
[[830 (uimhir) | 830]] • [[831 (uimhir) | 831]] • [[832 (uimhir) | 832]] • [[833 (uimhir) | 833]] • [[834 (uimhir) | 834]] • [[835 (uimhir) | 835]] • [[836 (uimhir) | 836]] • [[837 (uimhir) | 837]] • [[838 (uimhir) | 838]] • [[839 (uimhir) | 839]]
|list5 =
[[840 (uimhir) | 840]] • [[841 (uimhir) | 841]] • [[842 (uimhir) | 842]] • [[843 (uimhir) | 843]] • [[844 (uimhir) | 844]] • [[845 (uimhir) | 845]] • [[846 (uimhir) | 846]] • [[847 (uimhir) | 847]] • [[848 (uimhir) | 848]] • [[849 (uimhir) | 849]]
|list6 =
[[850 (uimhir) | 850]] • [[851 (uimhir) | 851]] • [[852 (uimhir) | 852]] • [[853 (uimhir) | 853]] • [[854 (uimhir) | 854]] • [[855 (uimhir) | 855]] • [[856 (uimhir) | 856]] • [[857 (uimhir) | 857]] • [[858 (uimhir) | 858]] • [[859 (uimhir) | 859]]
|list7 =
[[860 (uimhir) | 860]] • [[861 (uimhir) | 861]] • [[862 (uimhir) | 862]] • [[863 (uimhir) | 863]] • [[864 (uimhir) | 864]] • [[865 (uimhir) | 865]] • [[866 (uimhir) | 866]] • [[867 (uimhir) | 867]] • [[868 (uimhir) | 868]] • [[869 (uimhir) | 869]]
|list8 =
[[870 (uimhir) | 870]] • [[871 (uimhir) | 871]] • [[872 (uimhir) | 872]] • [[873 (uimhir) | 873]] • [[874 (uimhir) | 874]] • [[875 (uimhir) | 875]] • [[876 (uimhir) | 876]] • [[877 (uimhir) | 877]] • [[878 (uimhir) | 878]] • [[879 (uimhir) | 879]]
|list9 =
[[880 (uimhir) | 880]] • [[881 (uimhir) | 881]] • [[882 (uimhir) | 882]] • [[883 (uimhir) | 883]] • [[884 (uimhir) | 884]] • [[885 (uimhir) | 885]] • [[886 (uimhir) | 886]] • [[887 (uimhir) | 887]] • [[888 (uimhir) | 888]] • [[889 (uimhir) | 889]]
|list10 =
[[890 (uimhir) | 890]] • [[891 (uimhir) | 891]] • [[892 (uimhir) | 892]] • [[893 (uimhir) | 893]] • [[894 (uimhir) | 894]] • [[895 (uimhir) | 895]] • [[896 (uimhir) | 896]] • [[897 (uimhir) | 897]] • [[898 (uimhir) | 898]] • [[899 (uimhir) | 899]]
}}
|list10={{Navbox|child
|title=[[900 (uimhir)|900í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|9|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[900 (uimhir) | 900]] • [[901 (uimhir) | 901]] • [[902 (uimhir) | 902]] • [[903 (uimhir) | 903]] • [[904 (uimhir) | 904]] • [[905 (uimhir) | 905]] • [[906 (uimhir) | 906]] • [[907 (uimhir) | 907]] • [[908 (uimhir) | 908]] • [[909 (uimhir) | 909]]
|list2 =
[[910 (uimhir) | 910]] • [[911 (uimhir) | 911]] • [[912 (uimhir) | 912]] • [[913 (uimhir) | 913]] • [[914 (uimhir) | 914]] • [[915 (uimhir) | 915]] • [[916 (uimhir) | 916]] • [[917 (uimhir) | 917]] • [[918 (uimhir) | 918]] • [[919 (uimhir) | 919]]
|list3 =
[[920 (uimhir) | 920]] • [[921 (uimhir) | 921]] • [[922 (uimhir) | 922]] • [[923 (uimhir) | 923]] • [[924 (uimhir) | 924]] • [[925 (uimhir) | 925]] • [[926 (uimhir) | 926]] • [[927 (uimhir) | 927]] • [[928 (uimhir) | 928]] • [[929 (uimhir) | 929]]
|list4 =
[[930 (uimhir) | 930]] • [[931 (uimhir) | 931]] • [[932 (uimhir) | 932]] • [[933 (uimhir) | 933]] • [[934 (uimhir) | 934]] • [[935 (uimhir) | 935]] • [[936 (uimhir) | 936]] • [[937 (uimhir) | 937]] • [[938 (uimhir) | 938]] • [[939 (uimhir) | 939]]
|list5 =
[[940 (uimhir) | 940]] • [[941 (uimhir) | 941]] • [[942 (uimhir) | 942]] • [[943 (uimhir) | 943]] • [[944 (uimhir) | 944]] • [[945 (uimhir) | 945]] • [[946 (uimhir) | 946]] • [[947 (uimhir) | 947]] • [[948 (uimhir) | 948]] • [[949 (uimhir) | 949]]
|list6 =
[[950 (uimhir) | 950]] • [[951 (uimhir) | 951]] • [[952 (uimhir) | 952]] • [[953 (uimhir) | 953]] • [[954 (uimhir) | 954]] • [[955 (uimhir) | 955]] • [[956 (uimhir) | 956]] • [[957 (uimhir) | 957]] • [[958 (uimhir) | 958]] • [[959 (uimhir) | 959]]
|list7 =
[[960 (uimhir) | 960]] • [[961 (uimhir) | 961]] • [[962 (uimhir) | 962]] • [[963 (uimhir) | 963]] • [[964 (uimhir) | 964]] • [[965 (uimhir) | 965]] • [[966 (uimhir) | 966]] • [[967 (uimhir) | 967]] • [[968 (uimhir) | 968]] • [[969 (uimhir) | 969]]
|list8 =
[[970 (uimhir) | 970]] • [[971 (uimhir) | 971]] • [[972 (uimhir) | 972]] • [[973 (uimhir) | 973]] • [[974 (uimhir) | 974]] • [[975 (uimhir) | 975]] • [[976 (uimhir) | 976]] • [[977 (uimhir) | 977]] • [[978 (uimhir) | 978]] • [[979 (uimhir) | 979]]
|list9 =
[[980 (uimhir) | 980]] • [[981 (uimhir) | 981]] • [[982 (uimhir) | 982]] • [[983 (uimhir) | 983]] • [[984 (uimhir) | 984]] • [[985 (uimhir) | 985]] • [[986 (uimhir) | 986]] • [[987 (uimhir) | 987]] • [[988 (uimhir) | 988]] • [[989 (uimhir) | 989]]
|list10 =
[[990 (uimhir) | 990]] • [[991 (uimhir) | 991]] • [[992 (uimhir) | 992]] • [[993 (uimhir) | 993]] • [[994 (uimhir) | 994]] • [[995 (uimhir) | 995]] • [[996 (uimhir) | 996]] • [[997 (uimhir) | 997]] • [[998 (uimhir) | 998]] • [[999 (uimhir) | 999]]
}}
|list11={{Navbox|child
|title=[[1000 (uimhir)|1000í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|10|uncollapsed|collapsed}}
|list1 =
[[1000 (uimhir) | 1000]] • [[1001 (uimhir) | 1001]] • [[1002 (uimhir) | 1002]] • [[1003 (uimhir) | 1003]] • [[1004 (uimhir) | 1004]] • [[1005 (uimhir) | 1005]] • [[1006 (uimhir) | 1006]] • [[1007 (uimhir) | 1007]] • [[1008 (uimhir) | 1008]] • [[1009 (uimhir) | 1009]]
|list2 =
[[1010 (uimhir) | 1010]] • [[1011 (uimhir) | 1011]] • [[1012 (uimhir) | 1012]] • [[1013 (uimhir) | 1013]] • [[1014 (uimhir) | 1014]] • [[1015 (uimhir) | 1015]] • [[1016 (uimhir) | 1016]] • [[1017 (uimhir) | 1017]] • [[1018  (uimhir) | 1018]] • [[1019 (uimhir) | 1019]]
|list3 =
[[1020 (uimhir) | 1020]] • [[1021 (uimhir) | 1021]] • [[1022 (uimhir) | 1022]] • [[1023 (uimhir) | 1023]] • [[1024 (uimhir) | 1024]] • [[1025 (uimhir) | 1025]] • [[1026 (uimhir) | 1026]] • [[1027 (uimhir) | 1027]] • [[1028 (uimhir) | 1028]] • [[1029 (uimhir) | 1029]]
|list4 =
[[1030 (uimhir) | 1030]] • [[1031 (uimhir) | 1031]] • [[1032 (uimhir) | 1032]] • [[1033 (uimhir) | 1033]] • [[1034 (uimhir) | 1034]] • [[1035 (uimhir) | 1035]] • [[1036 (uimhir) | 1036]] • [[1037 (uimhir) | 1037]] • [[1038 (uimhir) | 1038]] • [[1039 (uimhir) | 1039]]
|list5 =
[[1040 (uimhir) | 1040]]
}}
}}</text>
      <sha1>gfp3z0lo4ykislmhsto3pj69jktgbj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baile an Easpaig</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43615</id>
    <revision>
      <id>1322339</id>
      <parentid>1206912</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T14:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1322339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1402" sha1="mtoabbsatllsoaovdv41kfcd5fgyp0d" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Bruachbhaile de chuid Chorcaí é '''Baile an Easpaig'''&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1165420|title=Baile an Easpaig/Bishopstown {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; (i mBéarla: ''Bishopstown''), ar thaobh theas na cathrach, timpeall ar dhá chiliméadar ó lár na cathrach. Tá 24,136 duine ina gcónaí i mBaile an Easpaig.

==Oideacheas==
===Bunscoileanna===
[http://www.bishopstownboysschool.ie/ Scoil Spioraid Naoimh (Buachaillí)]

[http://www.bishopstowngirlsschool.ie/ Scoil Spioraid Naoimh (Cailíní)]

[http://www.gaelscoiluiriada.ie/ Gaelscoil Uí Riada] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219115720/http://www.gaelscoiluiriada.ie/ |date=2014-12-19 }}

===Meánscoileanna===
[http://www.csncork.ie/ Coláiste an Spioraid Naoimh], meánscoil buachaillí Béarla

[[Coláiste Cnoc na Trócaire]] nó Mount Mercy, meánscoil cailíní Béarla

Bishopstown Community School, meánscoil Béarla measctha

===Ollscoileanna===
[[Institiúid Teicneolaíochta Chorcaí]]

==Creideamh==
[http://www.curraheenparish.com/ Church of the Real Presence] - Caitliceach


== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-tír-ie}}
{{DEFAULTSORT:Baile an Easpaig}}
[[Catagóir:Contae Chorcaí]]</text>
      <sha1>mtoabbsatllsoaovdv41kfcd5fgyp0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Revi C.</title>
    <ns>2</ns>
    <id>47495</id>
    <revision>
      <id>1322371</id>
      <parentid>1242810</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>736</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>1322371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="728" sha1="o336n9wxnzz1y9wgg72dg0vact0d7i8" xml:space="preserve">__NOINDEX__&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;{{#babel:ko|en-3|ga-0}} [[File:Revi wikimedia image.jpg|thumb|center|middle|If you are here to talk about CommonsDelinker removing a deleted image, please [[:c:User talk:Revi C.|go here]].]]
Hello! I am [[:m:User:Revi C.|revi]]. I edit to [[m:SWMT|revert vandals]], do Wikidata stuff&lt;!--(I am a Wikidata Admin! &lt;small&gt;([{{fullurl:wikidata:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])&lt;/small&gt;)--&gt;, or do [[:c:COM:FR|Commons Filemoving stuff]] (I am Commons Admin too! &lt;small&gt;([{{fullurl:c:Special:ListUsers/Revi C.|limit=1}} Verify])&lt;/small&gt;). Come to [[:m:User:Revi C.|my Meta userpage]] or [[:c:User:Revi C.|my Commons userpage]] for more information. Thank you.&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>o336n9wxnzz1y9wgg72dg0vact0d7i8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé úsáideora:Revi C.</title>
    <ns>3</ns>
    <id>47496</id>
    <revision>
      <id>1322367</id>
      <parentid>1242811</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:09:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>736</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Revi C.]])</comment>
      <origin>1322367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1120" sha1="esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn" xml:space="preserve">__NOINDEX__&lt;div class=&quot;mw-content-ltr&quot; lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[File:Revi logo (pink).png|thumb|center|&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;PLEASE DO NOT LEAVE MESSAGE HERE!&lt;/span&gt;]]

''' &lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt; BEFORE YOU BLOCK MY ACCOUNT: IF MY EDIT SUMMARY INCLUDE PREFIX &lt;/span&gt;''(Script)''&lt;span style=&quot;color:red&quot;&gt;, DON'T BLOCK ME, JUST TELL ME TO SLOW DOWN AT COMMONS' TALK PAGE. IT IS AN AUTOMATED SCRIPT BEING USED ON COMMONS TO MOVE FILES.&lt;/span&gt;

Instead, please leave your message following site:
&lt;br /&gt;
[[File:Wikidata-logo-en.svg|45px|link=d:User talk:Revi C.]] [[d:User talk:Revi C.]] for Wikidata (Interwiki links) stuff &lt;!--(I am {{int:Group-sysop}} there)--&gt;
&lt;br /&gt;
[[File:Commons-logo.svg|45px|link=commons:User talk:Revi C.]] [[commons:User talk:Revi C.]] for renaming stuff or [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] action (I am {{int:Group-sysop}} there)
&lt;br /&gt;
[[File:Wikimedia Community Logo optimized.svg|45px|link=m:User talk:Revi C.]] [[meta:User talk:Revi C.]] for other stuff (User right notification, revert message, etc...)

Messages left on this page may be reverted or moved without any response.&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>esxe13mcstpjlux1bt2hqwxr2v8t8mn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Roinn Talmhaíochta, Comhshaoil agus Gnóthaí Tuaithe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47840</id>
    <revision>
      <id>1322397</id>
      <parentid>1287866</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T09:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>440</id>
      </contributor>
      <comment>Ag baint [[:Íomhá:Rodgers33.jpg|Rodgers33.jpg]] amach, agus ag chur [[:Íomhá:Bríd_Rodgers_2007.jpg|Bríd_Rodgers_2007.jpg]] isteach mar ionadúchán. (Scrios [[commons:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] é ón Cómhaoin mar: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c</comment>
      <origin>1322397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3357" sha1="q4bix5qfsniewgzei4j6asmkkufhtd8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Is roinn de chuid rialtas [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] í  '''An Roinn Talmhaíochta, Comhshaoil agus Gnóthaí Tuaithe''' ({{lang-en|Department of Agriculture, Environment and Rural Affairs}} nó ''DAERA''). '''An Roinn Talmhaíochta agus Forbartha Tuaithe''' ({{lang-en|Department of Agriculture and Rural Development}} nó ''DARD'') a bhí air go 2016.

== Airí ==

{| class=&quot;wikitable&quot; 
|- bgcolor=cccccc
!  !!Aire!!Íomhá !!Páirtí!!In oifig!!As oifig
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}}&quot;  |   &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; ||  '''[[Bríd Rodgers]]''' || [[Íomhá:Bríd Rodgers 2007.jpg|60px]]  || [[PSDLO]] || 29 Samhain 1999||11 Feabhra 2000
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;| ''Cuireadh oifig ar fionraí''
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}}&quot;  |   &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; ||  '''Bríd Rodgers''' || [[Íomhá:Bríd Rodgers 2007.jpg|60px]]  || PSDLO ||   30 Bealtaine 2000 ||14 Deireadh Fómhair 2002&lt;ref&gt;Cuireadh oifig ar fionraí ar feadh 24 uair: 11 Lúnasa 2001 agus 22 Meán Fómhair 2001&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;| ''Cuireadh oifig ar fionraí''
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot; |   &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; ||   '''[[Michelle Gildernew]]''' || [[Íomhá:Michelle_Gildernew.jpg|60px]]  || [[Sinn Féin]] || 14 Bealtaine 2007 || 4 Bealtaine 2011
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot; |   &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; ||  '''[[Michelle O'Neill]]''' || [[Íomhá:MichelleOneill.jpg|60px]] || Sinn Féin || 16 Bealtaine 2011 ||  30 Márta 2016
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;| ''Athainmníodh an t-oifig mar &quot;an Aire Talmhaíochta, Comhshaoil agus Gnóthaí Tuaithe&quot;''
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}}&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; || '''[[Michelle McIlveen]]'''  ||[[Íomhá:Michelle_McIlveen_DUP.jpg|60px]] || [[PAD]] || 25 Bealtaine 2016|| 2 Márta 2017
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;| ''Cuireadh oifig ar fionraí''
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}}&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; || '''[[Edwin Poots]]'''   ||[[Íomhá:Edwin_Poots_(cropped).jpg|60px]] || PAD ||11 Eanáir 2020 || 2 Feabhra 2021
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}}&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; || '''[[Gordon Lyons]]'''   ||[[Íomhá:Gordon_Lyons_2021.jpg|60px]] || PAD ||2 Feabhra 2021 || 8 Márta 2021
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}}&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; || '''Edwin Poots'''   ||[[Íomhá:Edwin_Poots_(cropped).jpg|60px]] || PAD ||8 Márta 2021 || 27 Deireadh Fómhair 2021
|-
| colspan=&quot;6&quot; align=&quot;center&quot;| ''Cuireadh oifig ar fionraí''
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot; |   &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp; || '''[[Andrew Muir]]'''  ||[[Íomhá:Andrew_Muir_MLA.jpg|60px]] || [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||3 Feabhra 2024 || '' sealbhóir ''
|}

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

{{síol-ni}}
{{Feidhmeannas Thuaisceart Éireann}}
{{DEFAULTSORT:Roinn Talmhaíochta, Comhshaoil agus Gnóthaí Tuaithe, An}}
[[Catagóir:Gníomhaireachtaí rialtais Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Feidhmeannas Thuaisceart Éireann]]</text>
      <sha1>q4bix5qfsniewgzei4j6asmkkufhtd8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Hym411</title>
    <ns>2</ns>
    <id>58320</id>
    <redirect title="Úsáideoir:Revi C." />
    <revision>
      <id>1322391</id>
      <parentid>1246495</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T00:28:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>736</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]])</comment>
      <origin>1322391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut" xml:space="preserve">#REDIRECT [[User:Revi C.]]</text>
      <sha1>88g0cv17whfgb1wkeh281mptujwtlut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé úsáideora:Hym411</title>
    <ns>3</ns>
    <id>58321</id>
    <redirect title="Plé úsáideora:Revi C." />
    <revision>
      <id>1322392</id>
      <parentid>1246494</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T00:59:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pathoschild</username>
        <id>736</id>
      </contributor>
      <comment>global user pages ([[m:Synchbot|requested by Hym411]])</comment>
      <origin>1322392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o" xml:space="preserve">#REDIRECT [[User talk:Revi C.]]</text>
      <sha1>o9z79lcc9a9pfmqmrod5w3eyk4q9i0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eachtraí Tintin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63572</id>
    <revision>
      <id>1322330</id>
      <parentid>1322214</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T13:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An RíomhGael</username>
        <id>72410</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tintin agus an Ghaeilge */</comment>
      <origin>1322330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8046" sha1="4jlkhtkzo7ig9fndopdq7k6wqny1nct" xml:space="preserve">{{Glanadh}}    

{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

[[Íomhá:Tintin_Shop.jpg|clé|250px|thumb|An Siopa Tintin i Londain&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.visitlondon.com/things-to-do/place/49046551-tintin-shop|teideal=The Tintin Shop {{!}} www.visitlondon.com|dátarochtana=2026-02-27}}&lt;/ref&gt;]]
Is sraith [[leabhar]] do pháistí í '''Eachtraí Tintin''' ([[An Fhraincis|Fraincis]]: ''Les Aventures de Tintin'') ó pheann an údair Bheilgigh ''Georges Remi'' (faoin ainm cleite [[Hergé]]). Tá an-tóir ar an tsraith agus ó 2019 ann bhí thart ar 270 milliún cóip díolta i mbreis agus 110 teanga&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tintin.com/en/essentials|teideal=The albums of the Adventures of Tintin {{!}} www.tintin.com|language=Béarla|dátarochtana=2026-02-2027}}&lt;/ref&gt;. Is iriseoir óg Eorpach é [[Tintin]], agus leanann an tsraith é agus a mhadra dílis [[Báinín]] ag dul timpeall an domhain ag nochtadh plotaí mailíseacha. Bíonn roinnt carachtar coitianta eile i rith na sraithe cosúil le [[Captaen Haileabó]], na bleachtairí [[Mac Grianna agus Ó Grianna]], an tOllamh Piocardach agus an t-amhránaí Bianca Castafiore.

== Stair ==
Foilsíodh an chéad albam Tintin sa nuachtán Caitliceach coimeádach a raibh Hergé ag obair mar mhaisitheoir, ''Le Vingtième Siècle''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bn-r.fr/espace-thematique/de-tonnerre-de-brest-a-je-dirais-meme-plus-herge-reinvente-la-bande-dessinee/les-debuts-dans-la-presse-4/le-vingtieme-siecle|teideal=Le Vingtième Siècle {{!}} www.bn-r.fr|language=Fraincis|dátarochtana=2026-02-27}}&lt;/ref&gt;(An Fichiú hAois), go sonrach ina eagrán do pháistí ''Le Petit Vingtième'' (An Fichiú Beag), sa bhliain 1929 faoin dteideal ''Tintin au Pays des Soviets'' (Tintin i dTír na Sóivéidí)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/topic/Tintin|teideal=Tintin Cartoon Character {{!}} www.britannica.com|language=Béarla|dátarochtana=2026-02-27}}&lt;/ref&gt;. 

Sa bhliain 1934, thosaigh an comhlacht foilsitheoireachta ''Casterman'' ag déanamh eagarthóireachta ar an tsraith&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://museeherge.be/presentation/la-vie-dherge/|teideal=La Vie d'Hergé {{!}} museeherge.be|údar=Musée d'Hergé|language=Fraincis|dátarochtana=2026-02-27}}&lt;/ref&gt;.

D'fhoilseofaí cúpla eagrán eile sa nuachtán ''Le Vingtième Siècle'' go dtí forghabháil na Beilge sa [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]] nuair a dúnadh é. I rith na forghabhála, d'fhoilsigh Hergé roinnt albam sa nuachtán ''Le Soir''. Tar éis an chogaidh, bhunaigh Raymond Leblanc iris seachtainiúil a tugadh ''Tintin'' air agus d'obair Hergé ann sular bhunaigh sé a stiúideo féin, ''Studios Hergé'' sa bhliain 1950&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. D'oibreofaí an stiúideo seo go bás Hergé sa bhliain 1983. Foilsíodh an t-albam deireanach neamhchríochnaithe, ''Tintin et l'Alph-Art,'' tar éis a bháis sa bhliain 1986&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Carachtair ==
Is liosta é seo a leanas de roinnt carachtar sa tsraith Tintin&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tintin.com/en/characters/tintin|teideal=Carachtar na sraithe Tintin|údar=Tintin.com|dáta=2026|language=Béarla|dátarochtana=2026-07-28}}&lt;/ref&gt;:
* [[Tintin]] - Príomhcharactar na sraithe. Is iriseoir óg, cróga, cáiliúil é.
* [[Báinín]] - Madra Thintin. Is brocaire sionnach é. Tugtar '''Milou''&lt;nowiki/&gt;' air sa bhunleagan Fraincise. 
* [[Captaen Haileabó]] - Is captaen farraige é Captaen Haileabó agus is duine teasaí é.
* [[Mac Grianna agus Ó Grianna]] - Is bleachtairí an-mhístuama iad Mac Grianna agus Ó Grianna. In ainneoin a gcuma atá beagnach mar an gcéanna, ní cúpla iad. Bíonn siad i 20 as na 24 leabhar sa tsraith.
* An tOllamh Piocardach - Is eolaí agus aireagóir é an tOllamh Piocardach. Níl an éisteacht go maith aige in aon chor agus bíonn sé dearmadach an lá is fearr a bhíonn sé. 
* Bianca Castafiore - Is amhránaí ceoldrámaíochta í Bianca Castafiore 
* Rastafatapas - Bithiúnach i rith na sraithe is ea Rastafatapas. Bíonn lámh aige sa mhangaireacht agus ag gáinneáil ar dhrugaí.

== Conspóid ==
Bíonn conspóid ann le blianta fada anois maidir leis an sraith ''Tintin'' de bharr a téamaí coilíneacha, íomhánna ciníocha&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.jstor.org/stable/25073692?searchText=Tintin&amp;searchUri=%2Faction%2FdoBasicSearch%3FQuery%3DTintin%26so%3Drel&amp;ab_segments=0%2Fbasic_search_gsv2%2Fcontrol&amp;refreqid=fastly-default%3A1cc53b20a367e6fe711b4c2a508f5b69&amp;seq=1|teideal=Racism in Children's Books: Tintin in the Congo {{!}} http://www.jstor.org/stable/25073692|údar=The Journal of Blacks in Higher Education|year=2007|language=Béarla|dátarochtana=2026-02-27}}&lt;/ref&gt;, agus a cuntais ar fhóréigean agus drochíde d'ainmhithe, go háirithe i scéalta níos luaithe cosúil le ''Tintin au Pays des Soviets'' (Tintin i dTír na Sóivéidí), ''Tintin au Congo'' (Tintin sa Chongó) agus ''Tintin en Amérique'' (Tintin i Meiriceá)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://flex.flinders.edu.au/file/a4e202df-29c2-4411-9bda-0a534bc7bb84/1/2019%20MLS%20Thesis%20The%20Politics%20of%20Tintin...%20Context%2C%20stereotypes%2C%20representations%2C%20and%20controversies%20in%20the%20early%20adventures%20of%20Tintin%20by%20Stuart%20A%20Blair%20%28Images%20removed%20version%29%20%282%29.pdf|teideal=&quot;The politics of Tintin...&quot; Context, stereotyes, representations, and controversies in the early adventures of Tintin|údar=Stuart A Blair|year=2019|language=Béarla|pages=lgh 4-5|dátarochtana=2026-02-27}}&lt;/ref&gt;. 

== Tintin agus an Ghaeilge ==
As na 24 leabhar sa tsraith, tá 18 gceann aistrithe go Gaeilge&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://dalen.ie/collections/tintin-as-gaeilge|teideal=Leabhair Tintin|údar=Dalen Éireann|dátarochtana=2026-07-28}}&lt;/ref&gt;, agus ba é [[Gabriel Rosenstock]] a chuir Gaeilge ar an bhformhór acu.

Sa bhliain 2026, d'fhógair an comhlacht ''Dalen Éireann'', a fhoilsíonn ''Tintin'' as Gaeilge, go foilseoidh siad aistriúchán nua de ''Le Lotus Bleu'' faoin dteideal ''An Loiteog Ghorm'' i mí na Samhna 2026&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://dalen.ie/pages/nua|teideal=Dalen Éireann {{!}} Leabhair nua|údar=Dalen Éireann|dátarochtana=2026-07-30}}&lt;/ref&gt;.

Seo iad na leabhair ar fad lena mbuntheidil Fhraincise agus a dteidil Ghaelacha (má tá leagan Gaeilge foilsithe).
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
!Teideal Fraincise&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!Bliain Fhoilsithe&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!Teideal Gaeilge&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|''Tintin au Pays des Soviets''
|1929
|Níl leagan Gaeilge foilsithe*
|-
|''Tintin au Congo''
|1931
|*
|-
|''Tintin en Amérique''
|1932
|*
|-
|''Les Cigars du Pharaon''
|1934
|''[[Todóga na bhFarónna]]''
|-
|''Le Lotus Bleu''
|1936
|''An Loiteog Ghorm (ag teacht)''
|-
|''L'Oreille Cassée''
|1937
|*
|-
|''L'Île Noire''
|1938
|''[[An tOileán Dubh]]''
|-
|''Le Sceptre d'Ottokar''
|1939
|[[Slat Ríoga Ottokar|''Slat Ríoga Ottakar'']]
|-
|''Le Crabe aux Princes d'Or''
|1941
|''[[Portán na nOrdóg Órga]]''
|-
|''L'Étoile Mysterieuse''
|1942
|''An Réalta Reatha''
|-
|''Le Secret de La Licorne''
|1943
|''An tAonbheannach Mistéireach''
|-
|''Le Trésor de Rackham le Rouge''
|1944
|''Taisce Raga Rua''
|-
|''Les Sept Boules de Cristal''
|1948
|''Seacht Mallacht na Meallta Criostail''
|-
|''Le Temple du Soleil''
|1949
|''Teampall na Gréine''
|-
|''Tintin au Pays de l'Or Noir''
|1950
|''Tír an Óir Dhuibh''
|-
|''Objecif Lune''
|1953
|''Chun na Gealaí Linn''
|-
|''On a Marché sur la Lune''
|1954
|''Ar Dhromchla na Gealaí''
|-
|''L'Affaire Tournesol''
|1956
|''An Piocardach i bPonc''
|-
|''Coke en Stock''
|1958
|''Long an Lastais Bheo''
|-
|''Tintin au Tibet''
|1960
|''[[Tintin sa Tibéid]]''
|-
|''Les Bijoux de la Castafiore''
|1963
|''[[Ciste Castafiore]]''
|-
|''Vol 714 pour Sydney''
|1968
|''Eitilt 714 go Sydney''
|-
|''Tintin et les Picaros''
|1976
|''Tintin agus na Picaros''
|-
|''Tintin et l'Alph-Art''
|1986
|*
|}

== Tagairtí ==
&lt;references responsive=&quot;&quot; /&gt;{{DEFAULTSORT:Eachtraí Tintin}}
[[Catagóir:Ficsean]]
[[Catagóir:Eachtraí Tintin]]</text>
      <sha1>4jlkhtkzo7ig9fndopdq7k6wqny1nct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>285 (uimhir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70968</id>
    <revision>
      <id>1322328</id>
      <parentid>1321823</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T13:48:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42774-55</username>
        <id>76078</id>
      </contributor>
      <origin>1322328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="186" sha1="dwz6r82r88e9g449hzizxls4vg06zfo" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Uimhir}}
Is é '''285''' an [[uimhir nádúrtha]] tar éls [[284 (uimhir)|284]] augs roimh [[286 (uimhir)|286]].

{{Uimhir}}

{{stumpa}}

[[Catagóir:Slánuimhreacha]]</text>
      <sha1>dwz6r82r88e9g449hzizxls4vg06zfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:An Sionnach Rua</title>
    <ns>2</ns>
    <id>75722</id>
    <revision>
      <id>1322333</id>
      <parentid>1322284</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T14:07:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Teimpléid */</comment>
      <origin>1322333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2912" sha1="nssuxzixnetti09foe2ye35hcox4uyb" xml:space="preserve">'''Leathanach Úsáideora An Sionnach Rua'''

Is as Tamhlacht Mhaolruain dhom ó dhúchas. Níor tógadh leis an Ghaeilig mé ach is mór an chabhair a bhí inti dhom im shaol ó thosaigh mé á foghlaim. D'fhoghlaim mé mo chuid Gaeilge ar an scoil agus bhain mé bunchéim amach sa Nua-Ghaeilge agus sna Léinn Ghearmáinise is Máistreacht Ghairmiúil san Oideachas ina diaidh sin.

Tá canúint mheasctha agam, a bhfuil rianta de Ghaeilge Chonamara agus de Ghaeilge Uladh le brath inti chomh maith le rianta beaga bídeacha den eolas a bhí le fáil faoin chanúint thréigthe a labhraíodh i mo cheantar dúchais. Bainim úsáid as an chaighdeán oifigiúil agus mé i mbun eagarthóireachta ar an tsuíomh seo agus nuair a bhím ag cruthú ábhar di chomh maith. 

Tá suim ar leith agam sa teangeolaíocht, sa dúlra, sna healaíona comhraic agus sa tíreolaíocht agus is ar leathanaigh a bhaineann leis na téamaí seo a fheicfidh tú mo lorg as seo amach.

== Teimpléid ==
[[Teimpléad:Harvnb]]

[[Teimpléad:Fráma íomhá]]

[[Teimpléad:WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo/Tréimhse]]

[[Teimpléad:Liosta fillte coinníollach|Teimpleád:Liosta fillte coinníollach]]

[[Teimpléad:Tuilleadh Eolais]]

[[Teimpléad:Féach freisin]]

== Teangeolaíocht ==

== Dúlra ==
 
{{Liosta fillte coinníollach|1=[[Cruidín ceiriúlach]]

[[Cruidín crainn]] 
* [[Cúcabarra]]
*#[[Cúcabarra breac]]
*#[[Cúcabarra sluasaidghobach]]
*#[[Cúcabarra tarr-ruadhonn]]
*#[[Cúcabarra gáiriteach]]
*#[[Cúcabarra gormeiteach]]
[[Spioróg mhór ruadhonn]]|title=Éin}}

[[Tíogar]]

[[Ainmhí clapsholais]]
== Ealaíon Comhraic ==

== Tíreolaíocht ==
[[Leasríocht na n-Oileán Arú]]

{{Babel-4|ga-3|en-3|de-3|gd-1|}}

== Le déanamh sa todhchaí ==
Chun tacú le Teimpléad:Fráma íomhá

* Teimpléad:Superimpose
* Teimpléad:Magnify icon

== Scriosta ==
{{Liosta fillte coinníollach|1=Tá meánfhaid is mó na mblaoscanna 335.4 ± 2.26 mm (13.205 ± 0.089 or) agus 282.9 ± 1.86 mm (11.138 ± 0.073 or) d'fhireannaigh (n = 81) agus bhaineannaigh fhásta fhiáine (n = 61), agus 325.9 ± 4.83 mm (12.831 ± 0.190 or) agus 281.5 ± 3.56 mm (11.083 ± 0.140 or) d'fhireannaigh (n = 17) agus bhaineannaigh fhásta ghafa (n = 16), a chiallaíonn go bhfuil meánfhaid iomlán de 333.3 ± 1.99 mm (13.132 ± 0.078 or) agus 283.6 ± 1.47 mm (11.165 ± 0.058 or) ag fireannaigh (n = 103) agus baineannaigh (n = 90) faoi seach. Tá meánfhaid na mblaoscanna d'fho-aosaigh fhireanna (n = 23) agus bhaineanna (n = 9) 3.13.3 ± 3.88 mm (12.335 ± 0.153 or) agus 275.9 ± 4.29 mm (10.862 ± 0.169 or) faoi seach; fágann na suimeanna seo go bhfuil meánfhaid iomlán de 309.1 ± 2.12 mm (12.169 ± 0.083 or) ag an speiceas seo.[1] Bhí fad uasta de 400.0 mm (15.75 or) agus leithead siogamatach de 280.0 mm (11.02 or) ag blaosc chaomhnaithe thíogair Amúraigh in Harbin (Baikov et al., 1925).[2]|title=Scriosta ó 'Tíogar'}}</text>
      <sha1>nssuxzixnetti09foe2ye35hcox4uyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322338</id>
      <parentid>1322333</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T14:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1322338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2936" sha1="ji6glqarisylt9v5nb33fcq076lp661" xml:space="preserve">'''Leathanach Úsáideora An Sionnach Rua'''

Is as Tamhlacht Mhaolruain dhom ó dhúchas. Níor tógadh leis an Ghaeilig mé ach is mór an chabhair a bhí inti dhom im shaol ó thosaigh mé á foghlaim. D'fhoghlaim mé mo chuid Gaeilge ar an scoil agus bhain mé bunchéim amach sa Nua-Ghaeilge agus sna Léinn Ghearmáinise is Máistreacht Ghairmiúil san Oideachas ina diaidh sin.

Tá canúint mheasctha agam, a bhfuil rianta de Ghaeilge Chonamara agus de Ghaeilge Uladh le brath inti chomh maith le rianta beaga bídeacha den eolas a bhí le fáil faoin chanúint thréigthe a labhraíodh i mo cheantar dúchais. Bainim úsáid as an chaighdeán oifigiúil agus mé i mbun eagarthóireachta ar an tsuíomh seo agus nuair a bhím ag cruthú ábhar di chomh maith. 

Tá suim ar leith agam sa teangeolaíocht, sa dúlra, sna healaíona comhraic agus sa tíreolaíocht agus is ar leathanaigh a bhaineann leis na téamaí seo a fheicfidh tú mo lorg as seo amach.

== Teimpléid ==
[[Teimpléad:Harvnb]]

[[Teimpléad:Fráma íomhá]]

[[Teimpléad:WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo/Tréimhse]]

[[Teimpléad:Liosta fillte coinníollach|Teimpleád:Liosta fillte coinníollach]]

[[Teimpléad:Tuilleadh Eolais]]

[[Teimpléad:Féach freisin]]

[[Teimpléad:Hatnote]]

== Teangeolaíocht ==

== Dúlra ==
 
{{Liosta fillte coinníollach|1=[[Cruidín ceiriúlach]]

[[Cruidín crainn]] 
* [[Cúcabarra]]
*#[[Cúcabarra breac]]
*#[[Cúcabarra sluasaidghobach]]
*#[[Cúcabarra tarr-ruadhonn]]
*#[[Cúcabarra gáiriteach]]
*#[[Cúcabarra gormeiteach]]
[[Spioróg mhór ruadhonn]]|title=Éin}}

[[Tíogar]]

[[Ainmhí clapsholais]]
== Ealaíon Comhraic ==

== Tíreolaíocht ==
[[Leasríocht na n-Oileán Arú]]

{{Babel-4|ga-3|en-3|de-3|gd-1|}}

== Le déanamh sa todhchaí ==
Chun tacú le Teimpléad:Fráma íomhá

* Teimpléad:Superimpose
* Teimpléad:Magnify icon

== Scriosta ==
{{Liosta fillte coinníollach|1=Tá meánfhaid is mó na mblaoscanna 335.4 ± 2.26 mm (13.205 ± 0.089 or) agus 282.9 ± 1.86 mm (11.138 ± 0.073 or) d'fhireannaigh (n = 81) agus bhaineannaigh fhásta fhiáine (n = 61), agus 325.9 ± 4.83 mm (12.831 ± 0.190 or) agus 281.5 ± 3.56 mm (11.083 ± 0.140 or) d'fhireannaigh (n = 17) agus bhaineannaigh fhásta ghafa (n = 16), a chiallaíonn go bhfuil meánfhaid iomlán de 333.3 ± 1.99 mm (13.132 ± 0.078 or) agus 283.6 ± 1.47 mm (11.165 ± 0.058 or) ag fireannaigh (n = 103) agus baineannaigh (n = 90) faoi seach. Tá meánfhaid na mblaoscanna d'fho-aosaigh fhireanna (n = 23) agus bhaineanna (n = 9) 3.13.3 ± 3.88 mm (12.335 ± 0.153 or) agus 275.9 ± 4.29 mm (10.862 ± 0.169 or) faoi seach; fágann na suimeanna seo go bhfuil meánfhaid iomlán de 309.1 ± 2.12 mm (12.169 ± 0.083 or) ag an speiceas seo.[1] Bhí fad uasta de 400.0 mm (15.75 or) agus leithead siogamatach de 280.0 mm (11.02 or) ag blaosc chaomhnaithe thíogair Amúraigh in Harbin (Baikov et al., 1925).[2]|title=Scriosta ó 'Tíogar'}}</text>
      <sha1>ji6glqarisylt9v5nb33fcq076lp661</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tacsanomaíocht (bitheolaíocht)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83539</id>
    <revision>
      <id>1322393</id>
      <parentid>1308131</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T02:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1322393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4657" sha1="51firycgyjauyasw5bl9zonxsrcr80r" xml:space="preserve">Is í an '''tacsanomaíocht''' (ón t[[An tSean-Ghréigis|Sean-Ghréigis]] τάνις (''taxis'') 'socrú ', agus ''-νομία (-nomia)'' 'modh') an [[eolaíocht]] a bhaineann le grúpaí d'orgánaigh bhitheolaíocha a ainmniú, a shainiú (imscríobhú) agus a rangú. Tá úsáid na tacsanomaíochta chomh sean le forbairt na teanga. Bhí [[Arastatal]] (384–322 RCh) ar cheann de na chéad eolaithe a rinne iarracht gach rud beo a rangú, agus úsáidtear cuid dá ghrúpaí fós inniu; mar shampla, na veirteabraigh agus na hinveirteabraigh, ar thug seisean ainmhithe le fuil agus gan fuil orthu.

Rinne sé rangú níos faide ar na hainmhithe gan fuil (inveirteabraigh) amhail feithidí, crustacea agus testacea (moilisc). 

Tá dhá phríomhlíomatáiste ag an tacsanomaíocht:

• Ainmníocht – ainmniú eolaíoch na n-orgánach agus an córas déthéarmach in úsáid.

• Córasaíocht – orgánaigh a chur i ngrúpaí bunaithe ar a gcuid cosúlachtaí agus difríochtaí.

Is é pointe tosaigh ainmníocht thacsanomaíoch nua-aoiseach na luibheolaíochta agus na míoleolaíochta, deirtear, ná an obair a rinne [[Carl von Linné|Carl Linnaeus]] (1707 – 1778), lia ón t[[An tSualainn|Sualainn]]. A chóras rangúcháin, ar a dtugtar an ''Systema Naturae'', is córas déthéarmach é a thugann dhá ainm do gach orgánach. An chéad ainm, ainm géineasach, léiríonn sé an géineas lena mbaineann an speiceas, agus an dara hainm, is sainainm é. D’ainmnigh Linnaeus orgánaigh i [[An Laidin|Laidin]] nó i n[[An Ghréigis|Gréigis]] ionas go mbeadh córas inaitheanta ainmníochta ann ar fud an domhain. Déantar an dá ainm a phriontáil i gcló iodálach le túslitir ainm an ghéinis mar cheannlitir agus túslitir ainm an speicis i gcás íochtair. I dtéacs ina n-úsáidtear ainm speicis níos mó ná uair amháin, is féidir an t-ainm géineasach a ghiorrú agus gan ach an chéad litir a úsáid, mar shampla is féidir ''[[Duine|Homo sapiens]]'' a scríobh mar ''H. sapiens.''

I g[[córasaíocht]], eagraítear speicis ina ngrúpaí cliarlathacha a théann i méid. Tugtar ‘aicmiú ’ air nuair a eagraítear orgánaigh ina ngrúpaí tacsanomaíocha.

Tugtar [[tacsón]] ar gach grúpa (iolra, tacsóin). Seo iad na grúpaí sin, in ord laghdaitheach meide:

• [[Ríocht (bitheolaíocht)|Ríoch]]&lt;nowiki/&gt;t – an grúpa is mó agus is cuimsithí,

• [[Fíleam]] – orgánaigh atá déanta ar phlean den
chineál chéanna, (Ná déan dearmad go bhfuil
plandaí rangaithe ina ranna seachas ina bhfílim.)

• [[Aicme (bitheolaíocht)|Aicme]] – grúpa d’oird taobh istigh d’fhíleam,

• [[Ord (bitheolaíocht)|Ord]] – mar ghrúpa de fhinte atá gaolta le chéile,

• [[Fine (bitheolaíocht)|Fine]] – grúpa de ghéinis atá gaolta le chéile,

• [[Géineas]] – grúpa de speicis atá cosúil lena chéile agus atá gaolta,

• [[Speiceas]] – grúpa aonán de shinsearacht choiteann atá an-chosúil lena chéile, agus atá in ann idirphórú de ghnáth le sliocht torthúil a tháirgeadh.

Glacann an chuid is mó de na córais rangúcháin,san áireamh na gaolta sinsearachta idir rudaí beo; tugtar ‘aicmiú fíliginiteach' air seo. Agus é sin ráite, tá roinnt córais aicmithe ar fud an domhain, agus tá cur chuige difriúil ag gach ceann acu maidir le horgánaigh a ordú i saol an dúlra. Chuir na luathchórais aicmiúcháin, na horgánaigh i dtacsóin, bunaithe den chuid is mó ar ghnéithe [[Moirfeolaíocht (bitheolaíocht)|moirfeolaíocha]], ach de réir mar a tháinig feabhas ar an eolaíocht, tá níos mó faisnéise ar fáil le speiceas a shainmhíniú. 


Roimh speiceas a shainmhíniú sa lá atá inniu ann, amharcfaidh tacsanomaithe ar na rudaí seo:

• [[Moirfeolaíocht (bitheolaíocht)|moirfeolaíocht]] – gnéithe seachtracha

• [[anatamaíocht]] – gnéithe inmheánacha

• cilldéanmhas – prócarótaigh nó eocarótaigh

• [[bithcheimic]] – ADN , ARN agus próitéin.

Tabhair faoi deara: Tá baint níos dlúithe ag orgánaigh a bhfuil ardleibhéal cosúlachta acu i seichimh ADN, ARN agus próitéine lena chéile, ná iad siúd nach bhfuil a gcuid seichimh cosúil lena chéile.
==Naisc sheachtracha==
*[https://ccea.org.uk/downloads/docs/Support/Factfile/2019/Comhad%20F%C3%ADric%C3%AD%3A%20Bitheola%C3%ADocht%20GCE%20-%20Tacsanoma%C3%ADocht.pdf Comhas Fíricí Bitheolaíocht GCE]{{Dead link|date=Lúnasa 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
[[Catagóir:Tacsanomaíocht (bitheolaíocht)| ]]
[[Catagóir:Ainmníocht bhitheolaíoch]]
[[Catagóir:Aicmiú bitheolaíoch]]
[[Catagóir:Bitheolaíocht]]
[[Catagóir:Tacsanomaíocht]]</text>
      <sha1>51firycgyjauyasw5bl9zonxsrcr80r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Billie Eilish</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91778</id>
    <revision>
      <id>1322342</id>
      <parentid>1266315</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:11:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1322342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31531" sha1="t309vohgeb4gbvir9zl7hn9xsfafuh5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:Billie Eilish and Maggie Baird Nov 2018.png|mion|189x189px|Billie Eilish agus a máthair, Maggie Baird|alt=]]
Is amhránaí agus scríbhneoir amhrán Meiriceánach í '''Billie Eilish Pirate Baird O'Connell''' ach tá sí aitheanta mar [[Billie Eilish]]. ''(Nó '''Billí Eilís''' as Gaeilge).'' 

Rugadh í ar an [[18 Nollaig]], [[2001]] i [[Los Angeles, California]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thefamouspeople.com/profiles/billie-eilish-42253.php|teideal=Who is Billie Eilish? Everything You Need to Know|language=en-US|work=www.thefamouspeople.com|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. D’fhoilsigh sí an t-amhrán “[https://soundcloud.com/billieeilish/ocean-eyes Ocean Eyes]” ar [[Soundcloud|SoundCloud]] sa bhliain 2015 agus scríobh sí an t-amhrán i gcomhar lena deartháir, [[:en:Finneas_O'Connell|Finneas O’Connell]]&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.factsninja.com/billie-eilish-life-story-parents-age-got-famous.html|teideal=Billie Eilish Life Story &amp; How She Got Famous|dáta=2019-12-02|language=en-US|work=Facts Ninja|dátarochtana=2020-03-27}}{{Dead link|date=Bealtaine 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Is é sin an t-am a thosaigh a gníomhréim agus ní raibh sí ach cúig bliana déag d’aois ag an am. Tá Eilish ar cheann de na réaltaí popcheoil is mó ar an domhan faoi láthair i ndiaidh a céad albam ''[[When We All Fall Asleep, Where Do We Go?]]''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.factsninja.com/billie-eilish-life-story-parents-age-got-famous.html|teideal=Billie Eilish Life Story &amp; How She Got Famous|dáta=2019-12-02|language=en-US|work=Facts Ninja|dátarochtana=2020-03-27|archivedate=2020-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327203226/https://www.factsninja.com/billie-eilish-life-story-parents-age-got-famous.html}}&lt;/ref&gt;. Tar éis di a bheith ina guth dá ghlúin, tá billiúin ar billiúin sruthanna ceoil agus beagnach 60 milliún leantóirí ar Instagram&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.instagram.com/billieeilish/|teideal=BILLIE EILISH (@billieeilish) • Instagram photos and videos|language=en|work=www.instagram.com|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt; aici ag ocht mbliana déag d’aois.

Is bean ildánach í le cúig Dhámhachtain [[Gradam Grammy|Grammy]], dá Dhámhachtainí Ceoil Meiriceánach ([[An Béarla|Béarla]]: ''American Music Awards''), dá Churiarracht Dhomhanda Guinness (Béarla: ''Guinness World Records''), trí Dhámhachtainí Ceoil Físe [[MTV]] (Béarla: ''MTV Video Music Awards'') agus Dámhachtain BRIT amháin. Is í an duine is óige agus an dara duine riamh chun ceithre chatagóir ghinearálta sna Dámhachtainí Grammy a bhuachan&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.vulture.com/2020/01/grammys-2020-billie-eilish-most-awards.html|teideal=Billie Eilish Becomes Second Artist to Sweep the Top Grammy Categories, Duh!|údar=Justin Curto|dáta=2020-01-27|language=en-us|work=Vulture|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;.

== Luathshaol ==
Tagann Eilish ó clann de chruthaitheoirí. Bhí clú agus cáil i ndán di mar gheall ar a cumas ceolmhar. Thosaigh sí ag canadh sa chór nuair a bhí sí ocht mbliana d’aois, agus faoin am a raibh sí aon bhliain déag d’aois, bhí sí ag scríobh agus ag canadh a cuid amhráin féin&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Cuireann sí a teicníc ghuthach síos don obair a rinne sí sa chór.

Is í [[:en:Maggie_Baird|Maggie Baird]] máthair de na ceoltoirí Finneas agus Eilish. Is amhránaí agus aisteoir í. Scríobh Maggie an scannán ''Life Inside Out'' agus bhí páirt aici ann&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.seventeen.com/celebrity/music/a29073914/billie-eilish-parents-family-siblings/|teideal=Here's Everything You Need to Know About Billie Eilish's Parents and Brother, Finneas|údar=Jasmine Gomez|dáta=2019-09-16|language=en-US|work=Seventeen|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Is aisteoir é athair Eilish freisin, Patrick O’Connell is ainm dó. Bhíodh sé le feiceáil sna scannáin ''Iron Man, [[The West Wing]]'', agus ''Baskets''&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.Tá Eilish an-mhórtasach as a dúchas Éireannach agus Albanach ó thaobh a hathair agus a máthair&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hotpress.com/music/an-interview-with-billie-eilish-pops-ferocious-new-enigma-21675864|teideal=An Interview with Billie Eilish: Pop's Ferocious New Enigma|údar=Ed Power|work=Hotpress|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishcentral.com/roots/genealogy/billie-eilishs-irish-roots|teideal=5-time Grammy winner Billie Eilish's Irish roots|dáta=2020-01-20|language=en|work=IrishCentral.com|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Cuireadh scolaíocht bhaile ar Eilish agus a deartháir óna máthair&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://eng.amomama.com/157363-inside-billie-eilishs-tragic-real-life-s.html|teideal=Inside Billie Eilish's Fascinating Real Life Story|údar=Roshanak|dáta=2019-06-21|language=en|work=eng.amomama.com|dátarochtana=2020-03-27|archivedate=2020-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327203224/https://eng.amomama.com/157363-inside-billie-eilishs-tragic-real-life-s.html}}&lt;/ref&gt; ach níor chuir sin cosc ar Eilish páirt a ghlacadh i ngníomhaíochtaí seach-churaclaim. 

Is é Finneas Baird O’Connell deartháir s’aici agus tá sé ceann dá cuid inspioráidí is mó atá aici. Déanann sé a chuid ceoil féin agus seinneann sé lena bhanna ceoil, ''The Slightlys''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.capitalfm.com/artists/billie-eilish/brother-finneas-oconnell/|teideal=The lowdown on Billie Eilish's brother, Finneas O'Connell|language=en|work=Capital|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Chomh maith le sin, scríobh agus chruthaigh sé ceol do go leor ceoltóir&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.insider.com/finneas-oconnell-songs-wrote-produced-billie-eilish-brother|teideal=14 songs you probably didn't know were written or produced by Billie Eilish's brother Finneas|údar=Callie Ahlgrim|work=Insider|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;, Eilish san áireamh. Bhuaigh sé cúig Dhámhachtain Grammy don obair a dhearna sé ar ''[[When We All Fall Asleep, Where Do We Go?]]'', an chéad albam a chur Eilish amach&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cheatsheet.com/entertainment/grammy-winner-finneas-oconnell-billie-eilish-brother-popular-tv-show.html/|teideal=Grammy Winner Finneas O'Connell: Billie Eilish's Brother Was On This Popular TV Show Years Ago|údar=Becca Bleznak, More Articles, 2020 February 02|dáta=2020-02-02|language=en-US|work=Showbiz Cheat Sheet|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;.
== Gníomhréim ==

=== 2015 - 2017 ===
[[Íomhá:Maggie Baird and Finneas O'Connell recieve Best Feature at PBIFF 2014.jpg|mion|192x192px|Maggie Baird agus Finneas O'Connell]]Rinne Eilish a céad amhrán “Ocean Eyes” a thaifeadadh sa bhliain [[2015]], nuair a bhí a múinteoir damhsa ag lorg fuaimrian taca dona céad dreas damhsa eile&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-40580489|teideal=Is Billie Eilish pop's best new hope?|údar=Mark Savage|dáta=2017-07-15|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Bhí an t-amhrán curtha suas ar [[Soundcloud|SoundCloud]] i 2015 agus tá níos mó ná 35 milliún éisteachta air anois. Shínigh sí conradh le [[Apple Inc.|Apple]] Music&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://themusicnetwork.com/becoming-billie-how-apple-music-and-spotify-helped-make-billie-eilish-musics-new-gen-z-superstar/|teideal=Becoming Billie: How Apple Music and Spotify helped make Billie Eilish music’s new Gen Z superstar|dáta=2019-03-31|work=The Music Network|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/7972832/apple-upnext-artist-billie-eilish-video|teideal=Apple's UpNext Artist Billie Eilish: Watch Her Mini Documentary|dáta=2017-09-20|work=Billboard|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt; in [[An tEanáir|Eanáir]] [[2016]] agus bhí socrú déanta aici le [[:en:Artists_and_repertoire|''A&amp;R'']], ardán fionnachtain ''Platoon''&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.udiscovermusic.com/stories/billie-eilish-introduction/|teideal=How Billie Eilish Went From Bedroom Musician To Global Icon In 8 Steps|údar=Laura Stavropoulos|dáta=2019-12-18|language=en-US|work=uDiscover Music|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Is comhlacht é a gcabhraíonn ceoltóirí nua roimh a dtéann siad ar aghaidh go dtí lipéad ceoil mór. D'atheisigh sí “Ocean Eyes” arís i [[An Márta|Márta]] 2016 le físeán ceoil nua. 

Faoi [[An Lúnasa|Lúnasa]] 2016, shínigh Eilish conradh nua leis an lipéad ceoil ‘''The Darkroom''’, comhlacht a oibríonn le ''Interscope''&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Sa bhliain [[2017]], bhí “[https://www.youtube.com/watch?v=gBRi6aZJGj4 Bellyache]” an chéad amhrán eile a d’fhoilsigh sí ina dhiaidh “Ocean Eyes” agus canann sí an t-amhrán seo ó thaobh síceapatach de atá faoi choimhlint. D’fhoilsigh sí “Bored” sa bhliain chéanna don tsraith [[Netflix]] ''13 Reasons Why''&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.vox.com/culture/2019/4/18/18412282/who-is-billie-eilish-explained-coachella-2019|teideal=Billie Eilish, the neo-goth, chart-topping teenage pop star, explained|údar=Charlie Harding|dáta=2019-04-18|language=en|work=Vox|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.popbuzz.com/music/features/billie-eilish/13-reasons-why-soundtrack-selena-gomez/|teideal=Billie Eilish is on the first two 13 Reasons Why soundtracks.|language=en|work=PopBuzz|dátarochtana=2020-03-27|archivedate=2020-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327203225/https://www.popbuzz.com/music/features/billie-eilish/13-reasons-why-soundtrack-selena-gomez/}}&lt;/ref&gt;. D’fhoilsigh Eilish a céad cheirnín leathfhada [[:en:Don't_Smile_at_Me|Don’t Smile at Me]] le linn an tsamhraidh 2017, le cabhrú óna deartháir Finneas. Bhí naoi n-amhrán éagsúla ar&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/03/28/arts/music/billie-eilish-debut-album.html|teideal=Billie Eilish Is Not Your Typical 17-Year-Old Pop Star. Get Used to Her.|údar=Joe Coscarelli|dáta=2019-03-28|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt; agus bhí “[https://www.youtube.com/watch?v=-tn2S3kJlyU Idontwannabeyouanymore]” an dara hamhrán is mó a raibh sreabhtar tar éis “Ocean Eyes”&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.buzzfeednews.com/article/pdominguez/is-billie-eilish-really-that-weird|teideal=Is Billie Eilish Really That “Weird”?|language=en|work=BuzzFeed News|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. D’éirigh léi an tríú háit a fháil ar na cairteacha [https://www.billboard.com/ Billboard] don Albam Ailtéarnach ([[An Béarla|Béarla]]: ''[https://www.billboard.com/charts/alternative-albums Alternative Albums]'') don cheirnín leathfhada&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.billboard.com/photos/8478197/2018-21-under-21-shawn-mendes-lil-pump-billie-eilish-list|teideal=2018 21 Under 21: Shawn Mendes, Khalid &amp; Lil Pump Top the List|dáta=2018-10-12|work=Billboard|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;.

=== 2018 - Inniu ===
Chuaigh Eilish ar a céad príomh-chamchuairt domhanda ''Where’s my Mind?'' i mí [[Feabhra]] [[2018]]&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/newsround/51265890|teideal=Billie Eilish at the Grammys: A timeline of her life and career - CBBC Newsround|language=en-GB|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;, ní raibh sí ach sé bliana déag d’aois. Chomhoibrigh sí leis an amhránaí Meiriceánach [[:en:Khalid_(singer)|Khalid]] agus d’fhoilsigh siad an chnagshingil “[https://www.youtube.com/watch?v=V1Pl8CzNzCw Lovely]” i mí Aibreáin 2018&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thefamouspeople.com/profiles/billie-eilish-42253.php|teideal=Who is Billie Eilish? Everything You Need to Know|language=en-US|work=www.thefamouspeople.com|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Thuill Eilish áit ar Cairteacha na n-Albam ''‘21 Under 21 2018''’ don amhrán “Lovely” agus tháinig an chnagshingil amach san 78ú háit ar Cairteacha na n-Albam&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; ‘''[https://www.billboard.com/charts/hot-100 The Hot 100]''’. Chomh maith le sin, bhí an t-amhrán curtha ar an fhuaimrian don dara sraith [[Netflix]] 13 Reasons Why&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. D’fhoilsigh Eilish an singil “[https://www.youtube.com/watch?v=pbMwTqkKSps When’s the Party Over]” i mí [[Deireadh Fómhair|Dheireadh Fómhair]] 2018. Tá an t-amhrán bunaithe uirthi agus nuair a fuair sí a croíbhriste&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/8480413/billie-eilish-when-the-partys-over|teideal=Billie Eilish's 'When The Party's Over': Listen|dáta=2018-10-17|work=Billboard|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Shínigh sí conradh le ''Next Models'' agus beidh ionadaíocht ag an ghníomhaireacht di le haghaidh tacaíocht áilleachta agus faisin&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.papermag.com/billie-eilish-next-models-1-2614833635.html?rebelltitem=2#rebelltitem2?rebelltitem=2|teideal=Billie Eilish Just Got Signed to a Major Modeling Agency|dáta=2018-10-24|language=en|work=PAPER|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;.

Chabhraigh [https://open.spotify.com/ Spotify] go mór léi agus a gairm cheoil&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Bhí a amhrán curtha ar an seinnliosta Spotify ‘[https://open.spotify.com/playlist/37i9dQZF1DXcBWIGoYBM5M ''Today’s Top Hits'']’ agus fuair Eilish níos mó éisteoirí dá bharr. Chomh maith le sin, bhí sí an [[ceoltóir]] is óige chun billiún sruthanna a fháil ar a ceirnín leathfhada ''Don’t Smile at Me'' ag tús an bhliain [[2019]].  D’fhoilsigh sí a tríú singil “[https://www.youtube.com/watch?v=HUHC9tYz8ik Bury a Friend]” agus bhain sí uimhir a ceathair déag sna cairteacha Meiriceánach&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; agus uimhir a haon sna cairteacha Briotanach&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/billie-eilishs-bury-a-friend-lands-at-number-1-on-the-official-trending-chart__25476/|teideal=Billie Eilish's Bury A Friend scores Trending Chart Number 1|language=en|work=www.officialcharts.com|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Tá an t-amhrán léirithe ó pheirspictíocht ollphéist faoin leaba&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt; agus spreag sé aeistéitiúil an albaim. Fiú le tacaíocht ó lipéad ceoil, lean Eilish ag scríobh agus ag taifeadadh lena deartháir ina stiúideo sa seomra leapa&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Chomh maith le peirspictíocht shonrach Eilish agus le léargas óna deartháir a bhfuil an aithne is fearr aige uirthi, baineann siad toradh deiridh amach atá úr agus sainiúil. Is é anseo a chruthaigh siad a céad albam [[When We All Fall Asleep, Where Do We Go?|When ''We All Fall Asleep, Where Do We Go?'']]. D’fhoilsigh Eilish a céad albam i mí an Mhárta 2019&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;. Chuaigh a céad albam díreach go dtí uimhir a haon sna cairteacha Meiriceánach agus Briotanach agus ní raibh sí ach seacht mbliana déag d’aois&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.officialcharts.com/chart-news/billie-eilish-becomes-the-youngest-ever-female-solo-act-to-top-the-official-albums-chart-thank-you-for-the-love-__25987/|teideal=Billie Eilish scores record-breaking Number 1 album|language=en|work=www.officialcharts.com|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Is í Eilish an chéad cheoltóir a rugadh san [[21ú haois]] agus a fuair go barr na cairteacha [https://www.billboard.com/charts/billboard-200 Billboard 200]. Bhí 12 de na 13 amhrán ón albam sna cairteacha 'The Hot 100'&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; agus is é sin an ceann is mó riamh do cheoltóir mná. D’fhoilsigh sí an singil “[https://www.youtube.com/watch?v=DyDfgMOUjCI Bad Guys]” i bpáirt leis an albam. Chuaigh an t-amhrán díreach go dtí uimhir a haon sna cairteacha 'The Hot 100'&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. 
[[Íomhá:Bille Eilish ag an fhéile Phicnic Leictreach 2019.jpg|mion|227x227px|Bille Eilish ag an fhéile Phicnic Leictreach 2019]]
Thosaigh sí a camchuairt dhomhanda [[When We All Fall Asleep, Where Do We Go?|''When We All Fall Asleep'']] ag an [[Féile Coachella Valley|fhéile Coachella]] i mí Aibreáin 2019&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Rinne sí seasca a sé ceolchoirmeacha ar fud an domhain, [[an Astráil]], [[an Eoraip]] agus [[Meicsiceo]] san áireamh&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;. Lean an chamchuairt ar aghaidh go dtí [[mí na Samhna]] 2019. Chomh maith le sin, rinne sí seó ag an fhéile [[an Phicnic Leictreach]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hotpress.com/music/electric-picnic-billie-eilish-smashes-it-on-the-main-stage-22786401|teideal=ELECTRIC PICNIC: Billie Eilish smashes it on the main stage!|údar=Stuart Clark|work=Hotpress|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt; ([[An Béarla|Béarla:]] Electric Picnic) i Sráidbhaile i g[[Contae Laoise]] sa samhradh 2019. Ansin i Meán Fómhair 2019, d’fhoilsigh Eilish camchuairt dhomhanda do [[2020]], ''Where do We Go?''. Thosaigh an chamchuairt i mí an Márta ach bhí uirthi an chuid is mó de na dátaí a athrú mar gheall ar an ráig den [[Coróinvíreas|Choróinvíreas]] sa bhliain 2020&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/9334149/billie-eilish-postpones-tour-coronavirus|teideal=Billie Eilish Postpones March Tour Dates Due to Coronavirus|dáta=2020-03-16|work=Billboard|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. 
D’fhoilsigh Eilish an singil “[https://www.youtube.com/watch?v=EgBJmlPo8Xw Everything I Wanted]” i mí na Samhna 2019 agus is ómóis an t-amhrán dá deartháir s’aici, Finneas&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.seventeen.com/celebrity/music/a29798191/billie-eilish-everything-i-wanted-finneas/|teideal=Billie Eilish’s New Song “Everything I Wanted” Is a Tribute to Her Brother Finneas About Fame|údar=Jasmine Gomez|dáta=2019-11-14|language=en-US|work=Seventeen|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Fógraíodh go bhfuil an t-amhrán aitheantais don 25ú [[scannán]] [[James Bond (Carachtar)|James Bond]] “[https://www.youtube.com/watch?v=GB_S2qFh5lU No Time to Die]” scríofa agus léirithe ag Eilish i mí Eanáir 2020&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Billie Eilish releases new James Bond track|url=https://www.rte.ie/entertainment/2020/0214/1115204-billie-eilish/|date=2020-02-14|language=en}}&lt;/ref&gt;. Is í an duine is óige riamh a scríobh an t-amhrán aitheantais do scannán 007&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;. Bhain sí uimhir a haon sna cairteacha [[Briotánach|Briotanach]] leis an amhrán sin&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-51585481|teideal=Billie Eilish lands number one with Bond theme|dáta=2020-02-21|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Bhuaigh Eilish cúig Grammy, an ceoltóir agus an t-amhrán nua is fearr sa bhliain san áireamh ag na Dámhachtainí Grammy 2020. Chomh maith le sin, is í Eilish an duine is óige riamh a bhuaigh Albam na Bliana do ''When We All Fall Asleep, Where Do We Go?''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-51260559|teideal=Billie Eilish is the big winner at the Grammys|údar=Mark Savage|dáta=2020-01-27|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;.

== Ealaíontacht ==

=== Stíl Cheoil, Físeáin Cheoil agus Cumadh Amhrán ===
Thosaigh Eilish amach ar [[Soundcloud|SoundCloud]], ardán atá aitheanta do cheoltóirí [[hip hap]] DFÉ. Tá go leor stíl cheoil difriúil ag Eilish ó [[Pop-cheol|phopcheol]] go dtí [[ceol leictreonach]] go dtí ceol tionsclaíoch agus fiú [[snagcheol]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. Éisteann Eilish agus a deartháir Finneas le gach [[Seánra ceoil|seánra]], ó cheol nua go dtí seancheol agus is é sin an fáth go bhfuil stíl éagsúla ag Eilish, dar le Finneas. Cuireann Finneas síos ar a bpróiseas de chumadh amhrán mar [[ailceimic]]&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; agus táirgeann sé a gcuid ceoil chun béim a chur ar guth uathúil a dheirfiúr. Déanann daoine comparáid idir Eilish agus [[Lana Del Rey]]&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://vmagazine.com/article/the-artistry-of-billie-eilish-is-shaping-a-generation/|teideal=The Artistry of Billie Eilish is Shaping a Generation {{!}} V Magazine|work=vmagazine.com|dátarochtana=2020-03-27|archivedate=2019-05-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190527053432/https://vmagazine.com/article/the-artistry-of-billie-eilish-is-shaping-a-generation/}}&lt;/ref&gt; mar gheall go bhfuil an tuin chéanna acu. Tá stíl ghuthach shoiléir ag Eilish agus canann sí i ráfla balbha, de réir ''Vox''&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;. San agallamh a rinne Eilish leis an [https://www.rollingstone.com/ iris ''Rolling Stone''], bhí sé léirithe ann go bhfuil a ceol i bhfad níos dorcha ná réaltaí popcheoil sna déaga&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/billie-eilish-cover-story-triumph-weird-863603/|teideal=Billie Eilish and the Triumph of the Weird|údar=Josh Eells, Josh Eells|dáta=2019-07-31|language=en-US|work=Rolling Stone|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Tá a ceol níos mó [[Punc-rac|punc]] agus gotach agus saghas urchóideach i gcomparáid le réaltaí popcheoil eile&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oprahmag.com/entertainment/a30617996/who-is-billie-eilish/|teideal=Billie Eilish Broke This Major Grammys Record Just by Getting Nominated|údar=DeAnna Janes|dáta=2020-01-25|language=en-US|work=Oprah Magazine|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Tá grá agus [[dúlagar]], ardfhaisean agus mearfhaisean, popcheoil agus hip hap le feiceáil i gceol Eilish agus tá na hábhair seo le feiceáil sa tsochaí iar-nua-aoiseach&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.newyorker.com/culture/cultural-comment/billie-eilish-and-the-changing-face-of-pop|teideal=Billie Eilish and the Changing Face of Pop|údar=Doreen St Félix|language=en|work=The New Yorker|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Tá a ealaíontacht agus a guth ag dul i bhfeidhm ar ghlúin&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt; agus tá pearsantacht dá chuid féin ag gach uile amhrán atá scríofa aici. 
[[Íomhá:Billie Eilish 08 10 2017 -23 (36528997844).jpg|mion|193x193px|Billie Eilish agus a deartháir, Finneas, ar an stáitse le chéile]]

Taispeánann Eilish a chéad scileanna stiúrtha san fhíseán ceoil “[https://www.youtube.com/watch?v=LZyybvVx-js Xanny]” sa bhliain 2019&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;. Baineann sí úsáid as a scileanna stiúrtha arís san fhíseán ceoil “Everything I Wanted” a raibh foilsithe i mí Eanáir 2020. Tá an físeán tiomnaithe dá deartháir, Finneas&lt;ref name=&quot;:10&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/8548869/billie-eilish-everything-i-wanted-music-video-finneas|teideal=Billie Eilish's 'Everything I Wanted' Music Video: Watch|dáta=2020-01-23|work=Billboard|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;.

=== Tionchar Ceoil ===
D’éist Eilish le banna ceoil cosúil le My Chemical Romance, [[Linkin Park]], [[Green Day]] agus na [[The Beatles|Beatles]] nuair a bhí sí níos óige. Tharraing sí inspioráid óna bannaí ceoil seo agus tá a gcuid stíl le feiceáil i gceol Eilish. San agallamh a rinne Eilish leis an iris ''Rolling Stone'', dúirt Eilish go raibh sí ag éisteacht le Green Day ó a bhíodh sí naoi mbliana d’aois agus go raibh sí agus a deartháir gafa leo&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/billie-joe-armstrong-billie-eilish-musicians-on-musicians-903872/|teideal=Musicians on Musicians: Billie Joe Armstrong &amp; Billie Eilish|údar=Patrick Doyle, Patrick Doyle|dáta=2019-10-29|language=en-US|work=Rolling Stone|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Bhí tionchar ceoil éagsúla ag Eilish ó [[:en:Tyler,_the_Creator|Tyler, the Creator]] agus Earl Sweatshirt go dtí [[Lana Del Rey]] agus [[Amy Winehouse]]. Is é Tyler an tionchar is mó ó thaobh an cheoil de ag Eilish&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.elle.com.au/culture/billie-eilish-interview-playlist-influences-inspiration-14756|teideal=Billie Eilish's Influences, Inspiration &amp; Obsessions|language=en|work=ELLE|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;.

== Íomhá Phoiblí ==

=== Stíl Éadach agus Táirgí ===
Tá stíl éadach ar leith ag Eilish, caitheann sí éadaí mórá scaoilte&lt;ref name=&quot;:11&quot; /&gt;. Is fearr léi cultacha reatha atá rómhór le patrún geal a chaitheamh ar stáitse i gcomparáid le réaltaí popcheoil eile sna déaga&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.seventeen.com/celebrity/music/a27467918/billie-eilish-style/|teideal=Billie Eilish Said She Wears Baggy Clothes For This Reason|údar=Jasmine Gomez|dáta=2019-05-14|language=en-US|work=Seventeen|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Ba í Eilish a chuir tús le ré na saoirse cainte lena stíl éadach féin. Caitheann sí éadaí mar seo ionas nach mbeidh daoine in ann í a oibiachtú nó a thabharfaidh breithiúnas uirthi&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.radiox.co.uk/features/why-does-billie-eilish-wear-baggy-clothes/|teideal=Why Billie Eilish wears baggy clothes|language=en|work=Radio X|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Bíonn Eilish ag caitheamh cibé rud is mian léi ionas go mbeidh gach duine in ann gléasadh ar bhealach ar bith is mian leo. Bhí sí go mór i bhfabhar a bheith compordach i do choirp féin. Rinne Eilish fógra le ''Calvin Klein'' i 2019, darbh ainm ‘I Speak My Truth in [[#MyCalvins]]’&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.teenvogue.com/story/billie-eilish-baggy-clothes-calvin-klein|teideal=Billie Eilish Wears Baggy Clothes So the World Doesn't Know &quot;Everything&quot; About Her|údar=De Elizabeth|language=en|work=Teen Vogue|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt; agus an pointe a bhí taobh thiar den fhógra ná chun cosc a chur le náiriú faoin gcorp.
[[Íomhá:Blohsh.png|mion|130x130px|Lógó Billie Eilish]]
Thosaigh Eilish líne mharsantachta le Takashi Murakami i mí Aibreáin 2019&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://hypebeast.com/2019/4/billie-eilish-takashi-murakami-merch-collab|teideal=Takashi Murakami &amp; Billie Eilish Release More Collaborative Merch|work=HYPEBEAST|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.seventeen.com/fashion/celeb-fashion/a27042281/billie-eilish-takashi-murakami-merch/|teideal=Billie Eilish Just Dropped a Sick Clothing Collection Inspired By Her &quot;You Should See Me in a Crown&quot; Video|údar=Kelsey Stiegman|dáta=2019-04-04|language=en-US|work=Seventeen|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Tá na héadaí sráide is fearr léi ar fáil sa bhailiúchán, cosúil le geansaí atá san ainmhéid agus t-léinte grafach. Chuir sí a líne mharsantachta ar fáil do pháistí freisin&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.standard.co.uk/fashion/billie-eilish-children-merch-range-a4290921.html|teideal=Billie Eilish has designed a range of merch for children|dáta=2019-11-19|language=en|work=Evening Standard|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Thosaigh sí líne mharsantachta leis an chomhlacht ''H&amp;M'' i mí Eanáir 2020&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dazeddigital.com/fashion/article/47316/1/billie-eilish-sustainable-collaboration-hm-merch-clothing-collection|teideal=Billie Eilish has dropped a sustainable merch collection with H&amp;M|údar=Dazed|dáta=2020-01-02|language=en|work=Dazed|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. Déanta go hiomlán as ábhair inbhuanaithe, tá t-léinte, geansaí atá san ainmhéid, agus hataí corcáin leis a [[Logos|lógó]] sainiúil orthu sa bhailiúchán éadaí.

=== An Timpeallacht ===
Baineann Eilish as a hardán chun labhairt amach i gcoinne na géarchéime aeráide&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.globalcitizen.org/en/content/what-has-billie-eilish-said-about-climate-change/|teideal=6 Times Billie Eilish Spoke Out Against the Climate Crisis|language=en|work=Global Citizen|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;. D’fhoilsigh sí físeán le [[Woody Harrelson]] i gcomhar le [[Greenpeace|''GreenPeace'']]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.onegreenplanet.org/news/billie-eilish-woody-harrelson-greenpeace-climate-emergency/|teideal=Billie Eilish and Woody Harrelson Partner With Greenpeace for a Climate Emergency PSA!|language=en|work=One Green Planet|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt; agus bhí an bheirt acu ag iarraidh níos mó aird a thabhairt ar [[athrú aeráide]]. Thosaigh Eilish comhpháirtíocht leis an chomhlacht ''Global Citizen'' i mí na Samhna 2019 agus bhí a lucht leanúna in ann ticéid saor in aisce a fháil leis an chomhlacht trí bheith páirteach ina ngluaiseacht timpeallacht&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.onegreenplanet.org/environment/billie-eilish-fans-learn-environmental-issues-exchange-for-free-tickets/|teideal=Billie Eilish Wants Fans to Learn about Environmental Issues in Exchange for Free Concert Tickets|dáta=2019-11-12|language=en|work=One Green Planet|dátarochtana=2020-03-27|archivedate=2020-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200601141247/https://www.onegreenplanet.org/environment/billie-eilish-fans-learn-environmental-issues-exchange-for-free-tickets/}}&lt;/ref&gt;. D’fhogair Eilish go mbeidh caomhnú na [[Timpeallacht|timpeallachta]] ar siúl le linn an chamchuairt domhanda 2020 ''Where Do We Go?''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.onegreenplanet.org/environment/billie-eilish-eco-friendly-world-tour/|teideal=Billie Eilish’s Upcoming World Tour Will be Eco-Friendly!|dáta=2019-10-10|language=en|work=One Green Planet|dátarochtana=2020-03-27|archivedate=2020-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200327220356/https://www.onegreenplanet.org/environment/billie-eilish-eco-friendly-world-tour/}}&lt;/ref&gt;. Dúirt sí go mbeidh sí ag cur cosc ar sop plaisteacha, ag iarraidh go dtógfaidh an lucht leanúna a gcuid buidéal uisce féin agus boscaí bruscair athchúrsála a chur i ngach ionad&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.euronews.com/living/2019/09/30/billie-eilish-to-tackle-climate-crisis-with-2020-green-world-tour|teideal=Euronews Living {{!}} Billie Eilish to tackle climate crisis with 2020 green world tour|údar=Maeve Campbell|dáta=2019-09-30|language=en|work=living|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt;.

== Íomhá Phearsanta ==
Nuair a bhí Eilish sé bliana déag d’aois, d'fhógair sí go bhfuil siondróm Tourette&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.billboard.com/articles/columns/pop/8486878/billie-eilish-tourette-syndrome-diagnosis|teideal=Billie Eilish Reveals She Has Tourette Syndrome|dáta=2018-11-27|work=Billboard|dátarochtana=2020-03-27}}&lt;/ref&gt; aici agus rinneadh diagnóis uirthi leis an neamhord nuair a bhí sí ina páiste. Chaith Eilish an chuid is mó dá saol mar [[Veigeatóireachas|veigeatóir]] sular shocraigh sí glacadh go hiomlán le veigeánachas i 2014&lt;ref name=&quot;:13&quot; /&gt;.
== Camchuairt ==

=== Príomh-cheolchoirm ===

*Camchuairt Don't Smile at Me (2017)
* Camchuairt Where's My Mind (2018)
* Camchuairt 1 by 1 (2018–2019)
* Camchuairt Dhomhanda [[When We All Fall Asleep, Where Do We Go?|When We All Fall Asleep]] (2019)
* Camchuairt Dhomhanda Where Do We Go? (2020)

=== Mír na hOscailte ===

* [[Florence and the Machine]] – Camchuairt High as Hope (2018–2019)

==Dioscliosta==
[[Íomhá:When We All Fall Asleep, Where Do We Go.png|mion|303x303px|Lógó don albaim: When We All Fall Asleep, Where Do We Go?]]

===Albaim===
* ''[[When We All Fall Asleep, Where Do We Go?]]'' (2019)
* ''[[Happier Than Ever]]'' (2021)
* ''[[Hit Me Hard and Soft]]'' (2024)

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{DEFAULTSORT:Eilish, Billie}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh in 2001]]
[[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>t309vohgeb4gbvir9zl7hn9xsfafuh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eavan Boland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92682</id>
    <revision>
      <id>1322394</id>
      <parentid>1227918</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T06:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MacCambridge</username>
        <id>5474</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;Eavan Frances&quot; is ea ainm a hiníne de réir an leabhair luaite. Ní luaigh Randolph &quot;Aisling&quot;, freisin, ach tá an t-ainm in alt amháin luaite ansin</comment>
      <origin>1322394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9401" sha1="jrw1dv6fi1gnt6bnzrqzpfs96n1hjv8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[File|B'fhile,]] údar agus ollamh Éireannach í '''Eavan Aisling Boland'''&lt;ref&gt;From out of My Womb: The Mother-Daughter Poems of Eavan Aisling Boland by Deborah McWilliams, Studies: An Irish Quarterly Review, Vol. 88, No. 351 (an fhómhar, 1999), pp. 315-322&lt;/ref&gt; (24 Meán Fómhair 1944 – 27 Aibreán 2020). Bhí sí ina hollamh in [[Ollscoil Stanford]], áit a raibh sí ag múineadh ó 1996.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.poetryfoundation.org/poets/eavan-boland|teideal=Eavan Boland|údar=Poetry Foundation|dáta=2020-04-28|language=en|work=Poetry Foundation|dátarochtana=2020-04-28}}&lt;/ref&gt; Tá a cuid oibre bunaithe ar fhéiniúlacht náisiúnta na hÉireann, agus ról na mban i stair na hÉireann. Tá rogha dánta ó shaothar filíochta Boland ar shiollabas an Ardteistiméireacht. Tá an [[Lannan Literary Award for Poetry]] buaite aici.

== Bunús ==
Rugadh Boland i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]] ar an 24ú Meán Fómhair 1994. Bhí a hathair Frederick Boland ina [[ambasadóir]] [[Éire|Éireannach]] agus bhí a máthair Frances Kelly ina [[ealaíontóir]] iar-eispriseanaíoch a raibh ardmheas ag daoine uirthi. 

Níos moille chuir Eavan Boland síos ar a máthair mar &quot;duine a d'fhág lorg láidir uirthi ina saol. Thug mo mháthair tacaíocht mór dom. Mar ealaíontóir d'fhéach sí ar an saol i mbealach cruthaitheach agus lonrach&quot;. Nuair a bhí sí cúig bliana d'aois, bhog Eavan agus a clann go [[Londain]] agus d'fhan siad ansin ar feadh sé bliana. Ina dhiaidh sin, bhog siad go [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]. Ó bogadh ó áit go háit, chuala Eavan go leor canúint difriúla. 'Sílim gur sin an fáth gur suim agam san [[Filíocht|fhilíocht]] mar pháiste. Mhothaigh sé go raibh a dteanga féin aige, neamhspleách i gcónaí ó áit agus athrú.' &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mná na hÉireann : women who shaped Ireland|url=https://www.worldcat.org/oclc/456184558|publisher=Mercier Press|date=2009|location=Cork|oclc=456184558|author=Nicola Depuis}}&lt;/ref&gt;

== Óige agus Oideachas ==
D'fhill Boland go Baile Átha Cliath chun freastal ar an meánscoil. I rith a céad bliain ar ais in Éireann scríobh sí dán darbh ainm ''Liffeytown.'' Léirigh an dán mothúcháin Boland faoi filleadh ar Éireann. Bliain ina dhiaidh sin d'fhoilsigh sí ''23 Poems,'' rud a chosnaigh 30 punt chun foilsiú. 

&quot;D'infheistigh mo mháthair go trom iontu agus choinnigh sí cóipeanna dóibh. Ní shílim go ndearna duine ar bith eile sin. Ní raibh sé mar rud comónta a rinne déagóirí, ach fuair mé muinín as.&quot; 

D'fhreastail Boland ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]] ach ar chéimnigh sí i 1966 le BA i litríocht Béarla.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mná na hÉireann : women who shaped Ireland|url=https://www.worldcat.org/oclc/456184558|publisher=Mercier Press|date=2009|location=Cork|oclc=456184558|author=Nicola Depuis}}&lt;/ref&gt;

== Gairm ==
Bhí Boland ina [[léachtóir]] i gColáiste na Tríonóide ar feadh tamaill, ach bhí frustrachas uirthi de bharr an bhealach patrarcach ina raibh an filíocht á mhúineadh ann, chomh maith leis an easpa ama a bhí aici chun díriú ar a filíocht féin. Mar gheall ar seo, d'fhág sí agus chaith sí an bhliain 1967 ar fad ar staidéar agus scríbhneoireacht an fhilíocht. 

De réir mar a rinne Boland níos mó staidéar ar an fhilíocht agus bualadh le níos mó filí, bhí níos mó tuiscint aici go raibh neamhaird á dhéanamh ag daoine ar ghuth filí baineannach. Spreag [[Sylvia Plath]], Elizabeth Bishop agus [[Adrienne Rich]] Boland chun creid inti féin agus gan a cumas mar fhile a theorannú de bharr gur bean í. 

Sa bhliain 1967, d'fhoilsigh sí a céad leabhar filíochta ''New Territory''. D'fhoilsigh Alan Figgis é i mBaile Átha Cliath.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mná na hÉireann : women who shaped Ireland|url=https://www.worldcat.org/oclc/456184558|publisher=Mercier Press|date=2009|location=Cork|oclc=456184558|author=Nicola Depuis}}&lt;/ref&gt;

== Pósadh agus Teaghlach ==
Phós Boland an t-úrscéalaí Kevin Casey sa bhliain 1969 agus bhog sí chuig bruachbhaile Dundrum, agus bhí dhá iníon aici. Thosaigh sí ag scríobh filíocht maidir leis an saol teaghlaigh, rud a rinne idirdhealú uirthi ó filí fírinneach. 

Dhírigh a céad trí chnuasach eile ''The War Horse (1975), In Her Own Image (1980)'' agus ''Night Feed (1982)''  ar pheirspeictíocht difriúl i bhfilíocht. Déanann an dán ''The Famine Road'' comparáid idir duine a d'fhulaing ón ghorta go bean neamhthorthúil. Sa dán ''Child of Our Time'' díríonn sé ar an neamhaird a dhéantar ar mí-úsáid leanaí.

== Ré Tábhachtach dá Saol ==
Bhí deacrachtaí ag Boland sa saol mar fhile baineannach. Rinne daoine cáineadh ar obair s'aici, agus dúirt daoine go raibh ''&lt;nowiki/&gt;'filí baineannach a scríobh faoi saol laethúil an bhean claonta agus nár cheart do dhaoine ias a ghlacadh go dáiríre.''' Lean Boland ar aghaidh, ag déanamh neamhaird ar na ráiteas seo. In Outside History (1990) dhírigh sí ar an easpa airde ar mhná thar na céadta. Scríobh sí freisin faoi mí-úsáid fisiciúil agus mothúchánach, anoireicse agus an caidreamh idir máithreacha agus a n-iníon.

== Foilseacháin ==

* ''23 Poems''. [[Baile Átha Cliath]]: Gallagher, 1962.
* ''Autumn Essay''. [[Baile Átha Cliath]]: Gallagher, 1963.
* ''Eavan Boland Poetry/Prose Joseph O’Malley''. [[Baile Átha Cliath]]: Gallagher, 1963.
* ''New Territory''. [[Baile Átha Cliath]]: Allen Figgis, 1967.
* ''W. B. Yeats and His World''. in éineacht le [[Micheál Mac Liammhóir|Micheál Mac Liammóir]]. [[Londain]]: [[Abhainn na Tamaise]], 1971; [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Thames &amp;amp; Hudson, 1998.
* ''The War Horse''. [[Londain]]: Victor Gollancz, 1975.
* ''In Her Own Image''. [[Baile Átha Cliath]]: Arlen House, 1980.
* ''Introducing Eavan Boland''. [[Princeton, New Jersey]]: Ontario Review P, 1981.
* ''Night Feed''. [[Baile Átha Cliath]]: Arlen House, 1982. Atheisiúint: [[Manchain]]: Carcanet Press, 1994.
* ''The Journey and Other Poems''. [[Baile Átha Cliath]]: Arlen House, 1986; [[Manchain]]: Carcanet Press, 1987.
* ''Selected Poems''. [[Manchain]]: Carcanet Press, 1989.
* ''Outside History''. [[Manchain]]: Carcanet Press, 1990.
* ''Outside History: Selected Poems 1980–1990''. [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Norton, 1990.
* ''In a Time of Violence''. [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Norton, 1994; [[Manchain]]: Carcanet, 1994.
* ''Collected Poems''. [[Manchain]]: Carcanet Press, 1995.
* ''Object Lessons: The Life of the Woman and the Poet in Our Time''. [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Norton, 1995; [[Manchain]]: Carcanet Press, 1995.
* ''Penguin Modern Poets: Carol Ann Duffy, Vicki Feaver, Eavan Boland''. [[Londain|London]]: Penguin, 1995.
* ''An Origin Like Water: Collected Poems 1967–1987''. [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Norton, 1996.
* ''The Lost Land''. [[Manchain]]: Carcanet Press, 1998.
* ''The Lost Land: Poems''.[[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Norton, 1998.
* ''The Making of a Poem: A Norton Anthology of Poetic Forms''. Ed. Eavan Boland agus Mark Strand. [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Norton, 2000.
* ''Against Love Poetry''. [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Norton, 2001.
* ''Code''. [[Manchain]]: Carcanet Press, 2001.
* ''Three Irish Poets: An Anthology: Eavan Boland, Paula Meehan, Mary O’Malley''. Ed. Eavan Boland. [[Manchain]]: Carcanet Press, 2003.
* ''After Every War: Twentieth-Century Women Poets''. Trans. Eavan Boland. [[Princeton, New Jersey]]: Princeton UP, 2004.
* ''New Collected Poems''. [[Manchain]]: Carcanet Press, 2005.
* ''Domestic Violence''. [[Manchain]]: Carcanet Press, 2007; [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Norton, 2007.
* ''Irish Writers on Writing''. Ed. [[San Antonio, Texas|San Antonio]]: Trinity University Press, 2007.
* ''Literary Genius: 25 Classic Writers Who Define English &amp; American Literature''. Ed. Joseph Epstein. [[Philadelphia, Pennsylvania|Philadelphia]], [[Pennsylvania|PA]]: Paul Dry Books, 2007. (maisithe ag Barry Moser)
* ''Selected Poems by Charlotte Mew''. Ed. [[Manchain]]: Carcanet Press, 2008.
* ''New Collected Poems''. [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Norton, 2008.
* ''The Making of a Sonnet: A Norton Anthology''. Eag. ag Edward Hirsch. [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Norton, 2008.
* ''A Journey with Two Maps: Becoming A Woman Poet''. (aistí phróis) [[Manchain]]: Carcanet Press, 2011; [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Norton, 2011
* ''New Selected Poems'' (dánta) [[Manchain]]: Carcanet Press, 2013.
* ''Eavan Boland: A Poet's Dublin: eagarthóireacht déanta ag Paula Meehan agus Jody Allen Randolph''. (dánta) [[Manchain]]: Carcanet Press, 2014.
* ''A Woman Without A Country'' (dánta) [[Manchain]]: Carcanet Press, 2014; [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Norton, 2014.
* ''Eavan Boland: A Poet's Dublin: Eagarthóireacht déanta ag Paula Meehan agus Jody Allen Randolph''. (dánta) [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: WW. Norton, 2016.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Boland, Eavan}}
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]]
[[Catagóir:Básanna in 2020]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]</text>
      <sha1>jrw1dv6fi1gnt6bnzrqzpfs96n1hjv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Breithiúnas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105828</id>
    <revision>
      <id>1322343</id>
      <parentid>1247720</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1322343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10251" sha1="5h98tw5vbpir79kdod7mr6pgx9gq7cv" xml:space="preserve">{{teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Ealaíona Taibhiúcháin|image=[[Íomhá:Breithiúnas Máiréad Ní Ghráda polaiteoir.png|220px]]}}

[[Drámaíocht na Gaeilge|Dráma]] le [[Máiréad Ní Ghráda]] is ea '''''Breithiúnas,''''' ar cheann de mhórdhrámaí na Gaeilge,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/siopa/breithiunas/?lang=en|teideal=Breithiúnas|údar=Litríocht.com|language=ga-IE|dátarochtana=2022-12-03|archivedate=2022-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221203002816/https://www.litriocht.com/siopa/breithiunas/?lang=en}}&lt;/ref&gt; agus atá ar churaclam an GCE.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.rewardinglearning.org.uk/common/includes/microsite_doc_link.aspx?docid=1257-4|teideal=CCEA Draft GCE Specification in Irish|údar=rewardinglearning.org.uk/|dáta=2013|dátarochtana=2022|archivedate=2022-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221203002807/http://www.rewardinglearning.org.uk/common/includes/microsite_doc_link.aspx?docid=1257-4}}&lt;/ref&gt; Léiríodh an dráma den chéad uair ar 5 Feabhra 1968 ar stáitse na [[Amharclann na Mainistreach|Péacóige]] agus [[Peadar Lamb]] sa phríomhpháirt, Marcas de Grás.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishplayography.com/play.aspx?playid=32636|teideal=Breithiúnas|údar=irishplayography.com|dáta=5 Feabhra 1968|work=www.irishplayography.com|dátarochtana=2023-01-02|archivedate=2023-01-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230102214426/https://www.irishplayography.com/play.aspx?playid=32636}}&lt;/ref&gt;  

Polaiteoir an phríomhphearsa sa dráma, fear a chuaigh chun cinn ó aimsir [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse]]. D’fhéadfaí a rá gur teachtaireachtaí sách duairc atá ag an dráma: go maireann an dochar a dhéanann daoine ina ndiaidh agus go ndeachaigh leithéidí Mharcais chun cinn ar chostas na mban go háirithe. Ach sa deireadh fágann Máiréad Ní Ghráda faoin lucht féachana breithiúnas a thabhairt ar an bhfianaise atá curtha os a gcomhair.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://static1.squarespace.com/static/602f79a565837b32cc85cebe/t/619cc9343e898770578d14a2/1637665076775/1.+R%C3%A9amhr%C3%A1+-+Introduction.pdf|teideal=Réamhrá|údar=Éamon Ó Ciosáin|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt; 

== Cúlra ==
Don [[Amharclann an Damer|Damer]] agus don léiritheoir [[Tomás Mac Anna]] a scríobhadh Breithiúnas. Ach ó tharla go raibh Mac Anna ag obair um an dtaca sin le h[[Amharclann na Mainistreach]], is faoi scáth na Mainistreach a léiríodh é, in Amharclann na Péacóige sa bhliain 1968.

Tagann an bhéim seo ar chomhlíonadh ghnásanna inscne na sochaí chun cinn sa ghearrscéal ‘An tOifigeach’ de chuid Ní Ghráda, a d’fhéadfaí a léamh mar réamhtheachtaí ar an dráma Breithiúnas.

== Plota ==
An [[polaiteoir]] Marcas de Grás, a shaol agus a chamshaothar, ábhar an dráma, polaiteoir a bhí ar mhuin na muice. Is i ndiaidh a bháis a chuirtear a scéal i láthair ach ní hionann sin is a rá nach nglacann sé féin lánpháirt ann. Baintear leas as iardhearcadh agus cuntais reatha a chlainne agus a chomhghleacaithe chun é a chur os ár gcomhair ina steillbheatha.

D’éirigh le Marcas de Grás sa [[Polaitíocht|pholaitíocht]] trí úsáid a bhaint as go leor cleasa agus go leor daoine. Thréig sé bean eile a bhí i ngrá agus geallta leis agus phós sé bean ó theaghlach polaitíochta. Tháinig Marcas i dtír ar dhílseacht agus ar obair a rúnaí Síle, a chúntóir Alabhaois agus a lucht leanúna. 

Duine sotalach, uaibhreach atá ann sa chéad ghníomh. Ach de réir mar a nochtar tuilleadh rún ina shaol sa dara gníomh, athraíonn sé. Léirítear dó an dochar a rinne sé timpeall air ar feadh a shaoil. Nochtar an bhréag a raibh a shaol polaitiúil ar fad bunaithe uirthi ag deireadh an dráma, eachtra ón gcogadh. Faigheann sé faoiseamh agus tá dóchas aige go maithfear dó.
[[Íomhá:Máiréad Ní Ghráda.jpg|mion|[[Máiréad Ní Ghráda]]]]

== Na carachtair ==
'''Marcas de Grás'''

Is iomaí ról a imríonn Marcas de Grás sa dráma. Feiceann muid  na gnéithe éagsúla dá phearsantacht,  é mar athair, mar mhac, mar chéile agus mar pholaiteoir.  Is mór idir Marcas de Grás poiblí agus Marcas de Grás príobháideach. Bhí saol Mharcais bunaithe ar bhréag agus rinne sé iarracht i rith a shaoil an bhréag sin a choinneáil faoi rún. Ag an am céanna, léirítear Marcas de Grás mar charachtar mídhílis, féin lárnach, agus fuarchroíoch.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/Support/A2%202%20Support/2019/Exemplifying%20Examination%20Performance%20Support.pdf|teideal=GCE A2 - Exemplifying Examination Performanceː  Irish|údar=ccea.org.uk|dáta=2012|dátarochtana=2022|archivedate=2022-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518130148/https://ccea.org.uk/downloads/docs/Support/A2%202%20Support/2019/Exemplifying%20Examination%20Performance%20Support.pdf}}&lt;/ref&gt; (An íomhá a chruthaítear agus an dóigh a mbriseann an fhírinne amach roimh dheireadh an dráma.  An laoch náisiúnta, an fear spóirt, an dea-Chaitliceach, cara na cosmhuintire srl).&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/Support/A2%202%20Support/2019/A2%202%20Resource%20Pack_1.doc|teideal=Breithiúnas|údar=ccea.org.uk|dátarochtana=2022|archivedate=2022-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221203130807/https://ccea.org.uk/downloads/docs/Support/A2%202%20Support/2019/A2%202%20Resource%20Pack_1.doc}}&lt;/ref&gt;

'''Alabhaois'''

Pearsa thábhachtach é Alabhaois mar ba é a chuir Marcas ar bhóthar na polaitíochta. Duine soiniciúil é, mar a léirítear sa radharc ina léann sé litreacha ó dhaoine ag lorg cúnamh ó Mharcas. Is trí Alabhaois a léirítear fimíneacht na polaitíochta. 

'''Síle'''

Duine idéalach í Síle, a chaith a saol ar son Mharcais gan súil le buíochas. Fágtar ina haonar í, neamhphósta sa deireadh. 

'''Nóra'''

Ní phósann iníon Mharcais, Nóra, mar gheall ar an chumhacht a bhí ag a hathair uirthi.  Is ina theaghlach féin is mó a léirítear an dochar a rinne an saghas saoil a chaith Marcas de Grás. Ní furasta maireachtáil le Fear Mór, atá ag iarraidh saol a chuid páistí a smachtú agus a stiúradh, agus a chlú féin a chur chun cinn, rud a ghlacann tús áite ar leas na bpáistí féin.   

'''Eilís'''

Tuigeann a bhean chéile Eilís bréagadóireacht Mharcais, ach ligeann sí uirthi go deireadh nach bhfeiceann sí í. Deir sí gurb é ‘buaic na clisteachta do bhean gan a ligean uirthi go bhfuil sí cliste in aon chor’. Ráiteas é seo a thugann le fios go bhfuil mná faoi smacht agus ar bheagán cumhachta. 

'''Seán agus Gearóid'''

Maidir le beirt mhac Mharcais, téann Seán le dúchas a athar agus iompaíonn Gearóid ina choinne. Is ag freastal ar dhaoine, mar dhea, a bhí Marcas agus é ag bailiú vótaí. Ach chuaigh Gearóid chun na hAfraice le freastal ar dhaoine i ndáiríre trí obair mhisinéireachta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Séanann Marcas de Grás saorthoil na bpáistí agus tá coimhlint ann mar thoradh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://docslib.org/doc/9576721/gce-as-a2-level|teideal=GCE AS &amp; A2 Level|work=Docslib|dátarochtana=2022-12-03}}&lt;/ref&gt;

'''Mná gan ainm''' 

Baineann Máiréad Ní Ghráda úsáid as mná gan ainm le tráchtaireacht a dhéanamh ar théamaí an dráma. 

'''‘An Fear Eile’'''

Tá ‘An Fear Eile’, alter ego Mharcais, b’fhéidir, mar a bheadh fear faoistine nó teiripe, ag tarraingt na fírinne as Marcas tríd síos. Ach cé hé “An Fear Eile” i ndáiríre, ... an carachtar a thugann siar ar chamchuairt a shaoil féin é?  A choinsias?  A anam? 

== Téamaí ==
'''Stádas na mban'''

Bhí Máiréad Ní Ghráda tar éis léirmheas láidir a dhéanamh ar stádas na mban i ndráma eile, [[An Triail (Máiréad Ní Ghráda)|An Triail]] (1964).

Baineann Marcas de Grás cumhacht amach dó féin ar chostas pearsanta na mban timpeall air. B'fhéidir toisc gur bhanscríbhneoir í Máiréad Ní Ghráda go bhfuil an oiread sin tábhachta leis an idirdhealú idir an saol poiblí (fireann) agus an saol príobháideach (baineann) sa dráma. 

'''Dearcadh cúlaigeanta i leith na polaitíochta''' 
[[Íomhá:20130810 dublin214.JPG|mion|[[Dáil  Éireann]]]]Polaiteoir ar lorg vótaí. Óráidíocht bhréagach. Freastal ar ócáidí poiblí.  Comhfhreagras le heagraíochtaí éagsúla.  Tadhg an Dá Thaobhachas.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Stíl ==
Is é an stíl drámaíochta a chleacht Máiréad Ní Ghráda ná scéal na bpearsana a bhriseadh suas ina mhíreanna, mar a dhéanann an teilifís go minic. Tarlaíonn radhairc in áiteanna éagsúla ionas gur féidir réimse leathan de shaol an duine agus den t[[sochaí]] a chur ar an stáitse. Mar thoradh air seo taispeánann an phearsa tréithe éagsúla de réir an tsuímh ina bhfuil sé/sí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Déanann an drámadóir úsáid as cealú an díchreidimh (an marbhán ag teacht ar ais chun an tsaoil le hathbhreithniú iomlán a dhéanamh ar a shaol) agus an t-iardhearcadh (an aimsir chaite agus an aimsir láithreach ag tarlú taobh le taobh). Faoi dheireadh is é an lucht féachana a thugann 'Breithiúnas' ar an phríomhcharachtar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Máiréad Ní Ghráda ==
Bhí taithí ag an údar ar an bpolaitíocht áitiúil mar ba chomhairleoir contae agus náisiúnaí a hathair féin, Séamus Ó Gráda as [[Contae an Chláir|Contae an Chláir.]] Bhí aithne aici ar go leor daoine a bhí páirteach sa ghluaiseacht náisiúnach, mar a bhí sí féin, sna blianta idir 1916 agus 1923. D’oibrigh Máiréad Ní Ghráda sa pholaitíocht sna [[1920idí|19020idí]] ar feadh tamall gearr ach d’éirigh as.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* ''[[An Triail (Máiréad Ní Ghráda)|An Triail]]''

* [[Máiréad Ní Ghráda]] 

== Acmhainní agus foinsí ==

* An téacs iomlán anseo
* Ní Bhrádaigh, Siobhán, ''Máiréad Ní Ghráda Ceannródaí Drámaíochta'', [[Cló Iar-Chonnacht]], 1996. 
* Ó Siadhail, Pádraig, ''Stair Dhrámaíocht na Gaeilge 1900-1970'', [[Cló Iar-Chonnacht]],  1993.

== Tagairtí ==
{{reflist}} 

[[Catagóir:Drámaí Gaeilge]]
[[Catagóir:1968]]
[[Catagóir:Polaitíocht na hÉireann]]
[[Catagóir:Máiréad Ní Ghráda]]</text>
      <sha1>5h98tw5vbpir79kdod7mr6pgx9gq7cv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ayo Edebiri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111220</id>
    <revision>
      <id>1322395</id>
      <parentid>1270429</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T07:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>39047</id>
      </contributor>
      <comment>–2026</comment>
      <origin>1322395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2533" sha1="8syfuho8gerla98t1ncsfvz58a0ctva" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is ban-[[aisteoir]] agus scríbhneoir teilifíse [[Meiriceánach]] í '''Ayo Edebiri''', a rugadh 3 [[Deireadh Fómhair]] [[1995]] i m[[Bostún, Massachusetts]]. Tá cáil bainte amach aici mar an carachtar ''Sydney Adamu'' ar an gclár teilifíse [[The Bear]]. 

== Scannánliosta ==

=== Scannán ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Bliain || Teideal || Ról || Nótaí eile
|-
|2020
|''Shithouse''
|Emily
|nach luaitear sna creidiúintí
|-
|2020
|''Cicada''
|Nikki
|
|-
|2021
|''How It Ends''
|Stand Up
|
|-
|2021
|''As of Yet''
|Khadijah
|
|-
|2022
|''Hello, Goodbye, and Everything in Between''
|Stella
|
|-
|2023
|''Theater Camp''
|Janet Watch
|
|-
|2023
|''Bottoms''
|Josie
|
|-
|2023
|''The Sweet Est''
|Molly
|
|-
|2023
|''Spider-Man: Across the Spider-Verse''
|glóry Grant
|Glór
|-
|2023
|''Teenage Mutant Ninja Turtles: Mutant Mayhem''
|April O'Neil
|glór
|-
|dáta gan
|''Opus''
|Ariel Ecton
|Iarléiriú
|}

=== Teilifís ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Bliain || Teideal || Ról || Nótaí eile
|-
|2014
|''Defectives''
|Stacey
|Eipeasóid:&quot;Public Display of Affection&quot;
|-
|2020-23
|''Bigtop Burger''
|Frances (glór)
|Athfhillteach
|-
|2020-2025
|''Big Mouth''
|Missy Foreman-Greenwald (glór)
|Príomhpháirt, scríbhneoir agus léiritheoir
|-
|2021
|''Dickinson''
|Hattie
|6 eipeasóid, agus scríbhneoir
|-
|2021
|''The Premise''
|Eve Stone
|Eipeasóid:&quot;Social Justice Sex Tape&quot;
|-
|2022
|''Pause with Sam Jay''
|Party Guest
|Eipeasóid:&quot;Eyes Wide Butt&quot;
|-
|2022-2026
|''The Bear''
|Sydney Adamu
|Príomhpháirt
|-
|2022
|''What We Do In the Shadows''
| - 
|Scríbhneoir agus léiritheoir
|-
|2023
|''Abbott Elementary''
|Ayesha Teagues
|Athfhillteach
|-
|2023
|''History of the World, Part II''
|Japheth's Wife
|Eipeasóid:&quot;III&quot;
|-
|2023
|''Mulligan''
|General Scarpaccio/Jayson Moody (glór)
|Eipeasóid:&quot;III&quot;
|-
|2023
|''Kiff''
|Professor Totsy (glór)
|Eipeasóid:&quot;Kiff's Mix&quot;
|-
|2023
|''The Eric Andre Show''
| - 
|Scríbhneoir agus comhairleoir
|-
|2023
|''Clone High''
|[[Harriet Tubman]] (glór)
|Athfhillteach
|-
|2023
|''I Think You Should Leave with Tim Robinson''
|VR Shopping Spree Host
|Eipeasóid: &quot;I Can Do Whatever I Want.&quot;
|-
|2023
|''Black Mirror''
|Sandy
|Eipeasóid:&quot;Joan is Awful&quot;
|}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [[imdbname:nm8731249|Ayo Edebiri]] ar [[IMDb]]

{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Edebiri, Ayo}}

[[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1995]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>8syfuho8gerla98t1ncsfvz58a0ctva</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322396</id>
      <parentid>1322395</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T07:25:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>39047</id>
      </contributor>
      <comment>2023</comment>
      <origin>1322396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2535" sha1="7itm12tr864naf410lau05vkcriq6vv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is ban-[[aisteoir]] agus scríbhneoir teilifíse [[Meiriceánach]] í '''Ayo Edebiri''', a rugadh 3 [[Deireadh Fómhair]] [[1995]] i m[[Bostún, Massachusetts]]. Tá cáil bainte amach aici mar an carachtar ''Sydney Adamu'' ar an gclár teilifíse [[The Bear]]. 

== Scannánliosta ==

=== Scannán ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Bliain || Teideal || Ról || Nótaí eile
|-
|2020
|''Shithouse''
|Emily
|nach luaitear sna creidiúintí
|-
|2020
|''Cicada''
|Nikki
|
|-
|2021
|''How It Ends''
|Stand Up
|
|-
|2021
|''As of Yet''
|Khadijah
|
|-
|2022
|''Hello, Goodbye, and Everything in Between''
|Stella
|
|-
|2023
|''Theater Camp''
|Janet Watch
|
|-
|2023
|''Bottoms''
|Josie
|
|-
|2023
|''The Sweet Est''
|Molly
|
|-
|2023
|''Spider-Man: Across the Spider-Verse''
|glóry Grant
|Glór
|-
|2023
|''Teenage Mutant Ninja Turtles: Mutant Mayhem''
|April O'Neil
|glór
|-
|dáta gan
|''Opus''
|Ariel Ecton
|Iarléiriú
|}

=== Teilifís ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Bliain || Teideal || Ról || Nótaí eile
|-
|2014
|''Defectives''
|Stacey
|Eipeasóid:&quot;Public Display of Affection&quot;
|-
|2020-2023
|''Bigtop Burger''
|Frances (glór)
|Athfhillteach
|-
|2020-2025
|''Big Mouth''
|Missy Foreman-Greenwald (glór)
|Príomhpháirt, scríbhneoir agus léiritheoir
|-
|2021
|''Dickinson''
|Hattie
|6 eipeasóid, agus scríbhneoir
|-
|2021
|''The Premise''
|Eve Stone
|Eipeasóid:&quot;Social Justice Sex Tape&quot;
|-
|2022
|''Pause with Sam Jay''
|Party Guest
|Eipeasóid:&quot;Eyes Wide Butt&quot;
|-
|2022-2026
|''The Bear''
|Sydney Adamu
|Príomhpháirt
|-
|2022
|''What We Do In the Shadows''
| - 
|Scríbhneoir agus léiritheoir
|-
|2023
|''Abbott Elementary''
|Ayesha Teagues
|Athfhillteach
|-
|2023
|''History of the World, Part II''
|Japheth's Wife
|Eipeasóid:&quot;III&quot;
|-
|2023
|''Mulligan''
|General Scarpaccio/Jayson Moody (glór)
|Eipeasóid:&quot;III&quot;
|-
|2023
|''Kiff''
|Professor Totsy (glór)
|Eipeasóid:&quot;Kiff's Mix&quot;
|-
|2023
|''The Eric Andre Show''
| - 
|Scríbhneoir agus comhairleoir
|-
|2023
|''Clone High''
|[[Harriet Tubman]] (glór)
|Athfhillteach
|-
|2023
|''I Think You Should Leave with Tim Robinson''
|VR Shopping Spree Host
|Eipeasóid: &quot;I Can Do Whatever I Want.&quot;
|-
|2023
|''Black Mirror''
|Sandy
|Eipeasóid:&quot;Joan is Awful&quot;
|}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [[imdbname:nm8731249|Ayo Edebiri]] ar [[IMDb]]

{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Edebiri, Ayo}}

[[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1995]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>7itm12tr864naf410lau05vkcriq6vv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foclóirí Gaeilge na hAlban</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117917</id>
    <revision>
      <id>1322384</id>
      <parentid>1300237</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Beagán curtha leis</comment>
      <origin>1322384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3940" sha1="6sp00v0i4i350aat6rcvlle4hi79syc" xml:space="preserve">Téann stair '''fhoclóirí Gaeilge na hAlban''' siar go dtí tús an 17ú haois. Ba sa chéad leath den 19ú haois a bhí buaic-tháirgthe [[Foclóir|an fhoclóra]] Ghaelaigh, rud nach bhfuil a shárú go fóill fiú ag forbairtí nua-aimseartha ag deireadh an 20ú haois agus tús an 21ú haois. Is foclóirí ó Ghàidhlig go Béarla a bhí i bhformhór na bhfoclóirí a foilsíodh go dtí seo.

Foilsíodh [[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|''Foclóir Gàidhlig–Gaeilge'']] [[Caoimhín Ó Scanaill|Uí Scanaill]] sa bhliain 2015&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/focloir-gaidhlig-gaeilge-foilsithe-ag-an-ollamh-kevin-scannell-ar-line/|teideal=Foclóir Gáidhlig-Gaeilge foilsithe ag an Ollamh Kevin Scannell ar líne|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2015-04-01|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-01-26}}&lt;/ref&gt; agus seoladh an suíomh gréasáin [[Intergaelic]] sa bhliain chéanna.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/intergaelic-inneall-aistriuchain-o-ghaeilge-na-halban-go-gaeilge-na-heireann-ar-fail-ar-line/|teideal=‘InterGaelic’ – inneall aistriúcháin ó Ghaeilge na hAlban go Gaeilge na hÉireann ar fáil ar líne|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2015-06-03|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;

== Stór focal ==
Ba iad na réamhtheachtaithe ba luaithe ar fhoclóirí fíor-Ghaelacha na gluaiseanna, nach raibh ann go minic ach liostaí focal, a tháinig chun solais den chéad uair sa bhliain 1702 le liosta focal an Urramigh Robert Kirk, a bhí mar aguisín leis an ''Scottish Historical Library''  le William Nicolson.&lt;ref name=&quot;comp&quot;&gt;[[Ruaraidh MacThòmais|Thomson, D.]] ''The Companion to Gaelic Scotland'' (1994) Gairm {{ISBN|1-871901-31-6}}&lt;/ref&gt;  Bhí liostaí focal suntasacha do chanúintí [[Earra-Ghàidheal]] agus [[Siorrachd Inbhir Nis]] sa saothar allamuigh a rinne [[Edward Lhuyd]] idir 1699-1700, nár foilsithe áfach go dtí i bhfad níos déanaí.

Daichead bliain ina dhiaidh sin, d’fhoilsigh an ''Society in Scotland for Propagating Christian Knowledge'' teideal darbh ainm ''Leabhar a Theagasc Ainminnin'' (&quot;Leabhar do mhúineadh na n-ainmneacha&quot;) sa bhliain 1741, arna chur le chéile ag [[Alasdair mac Mhaighstir Alasdair]].&lt;ref name=&quot;comp&quot;&gt;[[Ruaraidh MacThòmais|Thomson, D.]] ''The Companion to Gaelic Scotland'' (1994) Gairm {{ISBN|1-871901-31-6}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/1-871901-31-6|1-871901-31-6]]&lt;/ref&gt;

==Amlíne==
* 1702 ''Leabharlann Stairiúil na hAlban'' le W. MacNeacail, ina bhfuil ar lch. 334–346 ''A Vocabulary of the Irish Canúint, á labhairt ag Gaill na hAlban; bailithe ag an Uasal Kirk''
* 1699 &amp;#x2013; 1700 Obair allamuigh le Edward Lhuyd
* 1741 ''Leabhar a Theagasc Ainminnin / A Galick an English vocabulary''

== Foclóirí ==

=== 18ú agus 19ú haois ===
[[An Ghaeilge|D’fhoilsigh an tAth. William Shaw an chéad fhoclóir sa chiall nua-aimseartha sa bhliain 1780, the ''Galic and English Dictionary'', ina raibh céatadán mór de théarmaí Gaeilge.]] &lt;ref name=&quot;comp&quot;&gt;[[Ruaraidh MacThòmais|Thomson, D.]] ''The Companion to Gaelic Scotland'' (1994) Gairm {{ISBN|1-871901-31-6}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/1-871901-31-6|1-871901-31-6]]&lt;/ref&gt; Lean foclóir beag Robert MacFarlane, ''Nuadh Fhoclair Gaidhlig agus Beurla'' (&quot;New Gaelic and English dictionary&quot;) sa bhliain 1795. &lt;ref name=&quot;comp&quot; /&gt; Go díreach 10 mbliana ina dhiaidh sin d’fhoilsigh Peter MacFarlane, aistritheoir foilseachán reiligiúnach, an chéad fhoclóir déthreoch sa bhliain 1815, the ''New English and Gaelic Vocabulary - Focalair Gaelig agus Beurla''. . &lt;ref name=&quot;comp&quot; /&gt;

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Focloiri Gaeilge na hAlban}}
[[Catagóir:Foclóirí Ghaeilge na hAlban| ]]
[[Catagóir:Saothair Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Foclóirí de réir teanga|Gaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Foclóireacht]]
[[Catagóir:Gaeilge na hAlban]]</text>
      <sha1>6sp00v0i4i350aat6rcvlle4hi79syc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322390</id>
      <parentid>1322384</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T00:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Beagán curtha leis</comment>
      <origin>1322390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4376" sha1="kug7cw4cxxnk14k8zeg1p3foj2hmujv" xml:space="preserve">Téann stair '''fhoclóirí Gaeilge na hAlban''' siar go dtí tús an 17ú haois. Ba sa chéad leath den 19ú haois a bhí buaic-tháirgthe [[Foclóir|an fhoclóra]] Ghaelaigh, rud nach bhfuil a shárú go fóill fiú ag forbairtí nua-aimseartha ag deireadh an 20ú haois agus tús an 21ú haois. Is foclóirí ó Ghàidhlig go Béarla a bhí i bhformhór na bhfoclóirí a foilsíodh go dtí seo.

Foilsíodh [[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|''Foclóir Gàidhlig–Gaeilge'']] [[Caoimhín Ó Scanaill|Uí Scanaill]] sa bhliain 2015&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/focloir-gaidhlig-gaeilge-foilsithe-ag-an-ollamh-kevin-scannell-ar-line/|teideal=Foclóir Gáidhlig-Gaeilge foilsithe ag an Ollamh Kevin Scannell ar líne|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2015-04-01|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-01-26}}&lt;/ref&gt; agus seoladh an suíomh gréasáin [[Intergaelic]] sa bhliain chéanna.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/intergaelic-inneall-aistriuchain-o-ghaeilge-na-halban-go-gaeilge-na-heireann-ar-fail-ar-line/|teideal=‘InterGaelic’ – inneall aistriúcháin ó Ghaeilge na hAlban go Gaeilge na hÉireann ar fáil ar líne|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2015-06-03|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-01-26}}&lt;/ref&gt;

== Stór focal ==
Ba iad na réamhtheachtaithe ba luaithe ar fhoclóirí fíor-Ghaelacha na gluaiseanna, nach raibh ann go minic ach liostaí focal, a tháinig chun solais den chéad uair sa bhliain 1702 le liosta focal an Urramigh Robert Kirk, a bhí mar aguisín leis an ''Scottish Historical Library''  le William Nicolson.&lt;ref name=&quot;comp&quot;&gt;[[Ruaraidh MacThòmais|Thomson, D.]] ''The Companion to Gaelic Scotland'' (1994) Gairm {{ISBN|1-871901-31-6}}&lt;/ref&gt;  Bhí liostaí focal suntasacha do chanúintí [[Earra-Ghàidheal]] agus [[Siorrachd Inbhir Nis]] sa saothar allamuigh a rinne [[Edward Lhuyd]] idir 1699-1700, nár foilsithe áfach go dtí i bhfad níos déanaí.

Daichead bliain ina dhiaidh sin, d’fhoilsigh an ''Society in Scotland for Propagating Christian Knowledge'' teideal darbh ainm ''Leabhar a Theagasc Ainminnin'' (&quot;Leabhar do mhúineadh na n-ainmneacha&quot;) sa bhliain 1741, arna chur le chéile ag [[Alasdair mac Mhaighstir Alasdair]].&lt;ref name=&quot;comp&quot;&gt;[[Ruaraidh MacThòmais|Thomson, D.]] ''The Companion to Gaelic Scotland'' (1994) Gairm {{ISBN|1-871901-31-6}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/1-871901-31-6|1-871901-31-6]]&lt;/ref&gt;

==Amlíne==
* 1702 ''Leabharlann Stairiúil na hAlban'' le W. MacNeacail, ina bhfuil ar lch. 334–346 ''A Vocabulary of the Irish Canúint, á labhairt ag Gaill na hAlban; bailithe ag an Uasal Kirk''
* 1699 &amp;#x2013; 1700 Obair allamuigh le Edward Lhuyd
* 1741 ''Leabhar a Theagasc Ainminnin / A Galick an English vocabulary''

== Foclóirí ==

=== 18ú agus 19ú haois ===
[[An Ghaeilge|D’fhoilsigh an tAth. William Shaw an chéad fhoclóir sa chiall nua-aimseartha sa bhliain 1780, the ''Galic and English Dictionary'', ina raibh céatadán mór de théarmaí Gaeilge.]] &lt;ref name=&quot;comp&quot;&gt;[[Ruaraidh MacThòmais|Thomson, D.]] ''The Companion to Gaelic Scotland'' (1994) Gairm {{ISBN|1-871901-31-6}}[[ISBN (identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/1-871901-31-6|1-871901-31-6]]&lt;/ref&gt; Lean foclóir beag Robert MacFarlane, ''Nuadh Fhoclair Gaidhlig agus Beurla'' (&quot;New Gaelic and English dictionary&quot;) sa bhliain 1795. &lt;ref name=&quot;comp&quot; /&gt; Go díreach 10 mbliana ina dhiaidh sin d’fhoilsigh Peter MacFarlane, aistritheoir foilseachán reiligiúnach, an chéad fhoclóir déthreoch sa bhliain 1815, the ''New English and Gaelic Vocabulary - Focalair Gaelig agus Beurla''.&lt;ref name=&quot;comp&quot; /&gt;

=== 20ú haois ===

===21ú haois===
Seoladh ''[[Faclair Gàidhlig na Fantasachd]]'' le [[Fañch Bihan-Gallic]], foclóir [[:Catagóir:Fantaisíocht|fantaisíochta]], sa bhliain 2024.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/naidheachdan/sgeulachdan/cvgvvlxkjyro|teideal=Faclair ùr Gàidhlig airson saoghail eile|dáta=2025-05-21|language=[[Gaeilge na hAlban]]|work=[[Naidheachdan a' BhBC]]|dátarochtana=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Focloiri Gaeilge na hAlban}}
[[Catagóir:Foclóirí Ghaeilge na hAlban| ]]
[[Catagóir:Saothair Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Foclóirí de réir teanga|Gaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Foclóireacht]]
[[Catagóir:Gaeilge na hAlban]]</text>
      <sha1>kug7cw4cxxnk14k8zeg1p3foj2hmujv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin</title>
    <ns>2</ns>
    <id>120600</id>
    <revision>
      <id>1322344</id>
      <parentid>1322315</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fís Eorpach */</comment>
      <origin>1322344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20787" sha1="a6yplwj9jhxhl8m3d3pftqk14rijag5" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]], an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]]
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]]


# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
# ''[[:en:Horizon Europe|Horizon Europe]]'' - [[Fís Eorpach]]
# ''[[:en:LIFE Programme|LIFE Programme]]'' - [[Clár LIFE]]

== Fís Eorpach ==
[[Íomhá:HorizonEuropeMap.svg | mion |{{Legend|#0000FF|Aontas Eorpach}}{{Legend|#008000|Tríú tíortha chomhlachaithe}}]]


Is tionscnamh taighde eolaíochta de chuid an [[Aontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] í  '''Fís Eorpach'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''Horizon Europe'''), chun saol inbhuanaithe to a fhorbairt san Eoraip.  Bunaidh í de thoradh an naoú [[Clár Réime um Thaighde agus Forbairt Teicneolaíochta]] (FP9), i gcomharba ar [[Fís 2020]] (FP8). '' The [[an Coimisiún Eorpach Commission]] drafted and approved a plan for Horizon Europe to raise EU science spending levels by 50% over the years 2021–2027.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/iiii/ga | teideal = Téarma: Fís Eorpach | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 31-07-2026}}&lt;/ref&gt;
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir:Coimisiún Eorpach]]

== Clár LIFE ==
[[Íomhá:Logolife.jpg | mion | 200px | Lógó LIFE]]


'' '''The LIFE programme''' (Fraincis: ''L’Instrument Financier pour l’Environnement'') has been the [[European Union]]'s funding instrument for the environment and climate action since 1992. The general objective of LIFE is to contribute to the implementation, updating and development of EU environmental and climate policy and legislation by co-financing projects with European added value.

'' LIFE began in 1992 and to date there have been five phases of the programme * LIFE I: 1992–1995
&quot; LIFE II: 1996–1999
* LIFE III: 2000–2006
* LIFE+: 2007–2013
* LIFE 2014–2020
* LIFE 2021-2027 (reatha)
''Until 2021, LIFE had co-financed some 4600 projects across the EU, with a total contribution of approximately 6.5 billion Euros to the protection of the environment and of climate. For the current phase of the programme (2021–2027), the European Commission proposed to raise the budget to 5.45 billion Euro.
&lt;ref name=stair&gt;{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/easme/en/section/life/life-history-life | teideal = History of LIFE | dátarochtana = 14 Bealtaine 2020 | foilsitheoir = EASME / EISMEA }}&lt;/ref&gt;

''The European Commission ([[Directorate-General for the Environment|DG Environment]], [[Directorate-General for Climate Action|DG Climate Action]] and [[Directorate-General for Energy|DG Energy]]) manages the LIFE programme. The commission delegated the implementation of many components of the LIFE programme to the [[Executive Agency for Small and Medium-sized Enterprises]] (EASME / EISMEA) until March 2021 and to the [[European Climate, Infrastructure and Environment Executive Agency]] (CINEA) since 1 April 2021.  External selection, monitoring and communication teams provide assistance to the Commission and CINEA.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]]
[[Catagóir:Coimisiún Eorpach]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


| location      = [[an Bhruiséil]]


The í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde''' (Béarla: '''European Research Council''' ('''ERC''')) is a public body for funding of scientific and technological research conducted within the [[European Union]] (EU).  Established a bhliain 2007, the ERC is composed of an independent Scientific Council, its governing body consisting of distinguished researchers, and an Executive Agency, in charge of the implementation.  It forms part of the framework programme of the union dedicated to research and innovation, [[Horizon 2020]], preceded by the [[Seventh Research Framework Programme]] (FP7).

''The ERC budget was over €13 billion from 2014 – 2020 and comes from the [[Horizon 2020]] programme, a part of the European Union's budget. Under Horizon 2020 it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Amos |first1=Jonathan |title=European research goes for gold |url=http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm |access-date=16 May 2025 |agency=BBC |date=27 February 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Boe |first1=Mariangela |title=Striving for excellence with ERC funding |url=https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ |access-date=16 May 2025 |work=Yerun |date=24 September 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=matthews |first1=niall |title=Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers |url=https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ |access-date=16 May 2025 |work=Research Ireland |date=5 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future |url=https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html |website=The Guild |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Increasing your researchers' chances of winning ERC grants {{!}} EURAXESS |url=https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants |website=www.euraxess.me |access-date=16 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants |url=https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 |website=worldfactory.de |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref&gt;{{Citation| title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017| url=http://erc.europa.eu/statistics-0| access-date=12 October 2012| archive-date=2 October 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://era.gv.at/object/news/1469|title=ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees|access-date=18 September 2015|archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|title=ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business|website=sciencebusiness.net|access-date=18 September 2015|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |title=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) |access-date=2015-09-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |archive-date=4 March 2016 }}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>a6yplwj9jhxhl8m3d3pftqk14rijag5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322349</id>
      <parentid>1322344</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T18:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1322349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20795" sha1="05dibugb3leyroiplf7e1p0fv5yunvd" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]], an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]]
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]]


# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
# ''[[:en:Horizon Europe|Horizon Europe]]'' - [[Fís Eorpach]]
# ''[[:en:LIFE Programme|LIFE Programme]]'' - [[Clár LIFE]]

== Fís Eorpach ==
[[Íomhá:HorizonEuropeMap.svg | mion |{{Legend|#0000FF|Aontas Eorpach}}{{Legend|#008000|Tríú tíortha chomhlachaithe}}]]


Is tionscnamh taighde eolaíochta de chuid an [[Aontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] í  '''Fís Eorpach'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''Horizon Europe'''), chun saol inbhuanaithe to a fhorbairt san Eoraip.  Bunaidh í de thoradh an naoú [[Clár Réime um Thaighde agus Forbairt Teicneolaíochta]] (FP9), i gcomharba ar [[Fís 2020]] (FP8).  Glacadh [[an Coimisiún Eorpach]] leis an smaoineamh chun  and approved a plan for Horizon Europe to raise EU science spending levels by 50% over the years 2021–2027.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/iiii/ga | teideal = Téarma: Fís Eorpach | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 31-07-2026}}&lt;/ref&gt;
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir:Coimisiún Eorpach]]

== Clár LIFE ==
[[Íomhá:Logolife.jpg | mion | 200px | Lógó LIFE]]


'' '''The LIFE programme''' (Fraincis: ''L’Instrument Financier pour l’Environnement'') has been the [[European Union]]'s funding instrument for the environment and climate action since 1992. The general objective of LIFE is to contribute to the implementation, updating and development of EU environmental and climate policy and legislation by co-financing projects with European added value.

'' LIFE began in 1992 and to date there have been five phases of the programme * LIFE I: 1992–1995
&quot; LIFE II: 1996–1999
* LIFE III: 2000–2006
* LIFE+: 2007–2013
* LIFE 2014–2020
* LIFE 2021-2027 (reatha)
''Until 2021, LIFE had co-financed some 4600 projects across the EU, with a total contribution of approximately 6.5 billion Euros to the protection of the environment and of climate. For the current phase of the programme (2021–2027), the European Commission proposed to raise the budget to 5.45 billion Euro.
&lt;ref name=stair&gt;{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/easme/en/section/life/life-history-life | teideal = History of LIFE | dátarochtana = 14 Bealtaine 2020 | foilsitheoir = EASME / EISMEA }}&lt;/ref&gt;

''The European Commission ([[Directorate-General for the Environment|DG Environment]], [[Directorate-General for Climate Action|DG Climate Action]] and [[Directorate-General for Energy|DG Energy]]) manages the LIFE programme. The commission delegated the implementation of many components of the LIFE programme to the [[Executive Agency for Small and Medium-sized Enterprises]] (EASME / EISMEA) until March 2021 and to the [[European Climate, Infrastructure and Environment Executive Agency]] (CINEA) since 1 April 2021.  External selection, monitoring and communication teams provide assistance to the Commission and CINEA.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]]
[[Catagóir:Coimisiún Eorpach]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


| location      = [[an Bhruiséil]]


The í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde''' (Béarla: '''European Research Council''' ('''ERC''')) is a public body for funding of scientific and technological research conducted within the [[European Union]] (EU).  Established a bhliain 2007, the ERC is composed of an independent Scientific Council, its governing body consisting of distinguished researchers, and an Executive Agency, in charge of the implementation.  It forms part of the framework programme of the union dedicated to research and innovation, [[Horizon 2020]], preceded by the [[Seventh Research Framework Programme]] (FP7).

''The ERC budget was over €13 billion from 2014 – 2020 and comes from the [[Horizon 2020]] programme, a part of the European Union's budget. Under Horizon 2020 it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Amos |first1=Jonathan |title=European research goes for gold |url=http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm |access-date=16 May 2025 |agency=BBC |date=27 February 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Boe |first1=Mariangela |title=Striving for excellence with ERC funding |url=https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ |access-date=16 May 2025 |work=Yerun |date=24 September 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=matthews |first1=niall |title=Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers |url=https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ |access-date=16 May 2025 |work=Research Ireland |date=5 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future |url=https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html |website=The Guild |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Increasing your researchers' chances of winning ERC grants {{!}} EURAXESS |url=https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants |website=www.euraxess.me |access-date=16 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants |url=https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 |website=worldfactory.de |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref&gt;{{Citation| title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017| url=http://erc.europa.eu/statistics-0| access-date=12 October 2012| archive-date=2 October 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://era.gv.at/object/news/1469|title=ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees|access-date=18 September 2015|archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|title=ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business|website=sciencebusiness.net|access-date=18 September 2015|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |title=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) |access-date=2015-09-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |archive-date=4 March 2016 }}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>05dibugb3leyroiplf7e1p0fv5yunvd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322352</id>
      <parentid>1322349</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T19:53:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fís Eorpach */</comment>
      <origin>1322352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20672" sha1="n56arlgt48w1ishopqz9yvlsk6idgvs" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]], an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]]
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]]


# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
# ''[[:en:Horizon Europe|Horizon Europe]]'' - [[Fís Eorpach]]
# ''[[:en:LIFE Programme|LIFE Programme]]'' - [[Clár LIFE]]

== Fís Eorpach ==
[[Íomhá:HorizonEuropeMap.svg | mion |{{Legend|#0000FF|Aontas Eorpach}}{{Legend|#008000|Tríú tíortha chomhlachaithe}}]]

Is tionscnamh taighde eolaíochta de chuid an [[Aontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] í  '''Fís Eorpach'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''Horizon Europe'''), chun saol inbhuanaithe to a fhorbairt san Eoraip.  Bunaidh í de thoradh an naoú [[Clár Réime um Thaighde agus Forbairt Teicneolaíochta]] (FP9), i gcomharba ar [[Fís 2020]] (FP8).  Glacadh [[an Coimisiún Eorpach]] leis an 50% that na blianta 2021–2027.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/iiii/ga | teideal = Téarma: Fís Eorpach | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 31-07-2026}}&lt;/ref&gt;
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir:Coimisiún Eorpach]]

== Clár LIFE ==
[[Íomhá:Logolife.jpg | mion | 200px | Lógó LIFE]]


'' '''The LIFE programme''' (Fraincis: ''L’Instrument Financier pour l’Environnement'') has been the [[European Union]]'s funding instrument for the environment and climate action since 1992. The general objective of LIFE is to contribute to the implementation, updating and development of EU environmental and climate policy and legislation by co-financing projects with European added value.

'' LIFE began in 1992 and to date there have been five phases of the programme * LIFE I: 1992–1995
&quot; LIFE II: 1996–1999
* LIFE III: 2000–2006
* LIFE+: 2007–2013
* LIFE 2014–2020
* LIFE 2021-2027 (reatha)
''Until 2021, LIFE had co-financed some 4600 projects across the EU, with a total contribution of approximately 6.5 billion Euros to the protection of the environment and of climate. For the current phase of the programme (2021–2027), the European Commission proposed to raise the budget to 5.45 billion Euro.
&lt;ref name=stair&gt;{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/easme/en/section/life/life-history-life | teideal = History of LIFE | dátarochtana = 14 Bealtaine 2020 | foilsitheoir = EASME / EISMEA }}&lt;/ref&gt;

''The European Commission ([[Directorate-General for the Environment|DG Environment]], [[Directorate-General for Climate Action|DG Climate Action]] and [[Directorate-General for Energy|DG Energy]]) manages the LIFE programme. The commission delegated the implementation of many components of the LIFE programme to the [[Executive Agency for Small and Medium-sized Enterprises]] (EASME / EISMEA) until March 2021 and to the [[European Climate, Infrastructure and Environment Executive Agency]] (CINEA) since 1 April 2021.  External selection, monitoring and communication teams provide assistance to the Commission and CINEA.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]]
[[Catagóir:Coimisiún Eorpach]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


| location      = [[an Bhruiséil]]


The í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde''' (Béarla: '''European Research Council''' ('''ERC''')) is a public body for funding of scientific and technological research conducted within the [[European Union]] (EU).  Established a bhliain 2007, the ERC is composed of an independent Scientific Council, its governing body consisting of distinguished researchers, and an Executive Agency, in charge of the implementation.  It forms part of the framework programme of the union dedicated to research and innovation, [[Horizon 2020]], preceded by the [[Seventh Research Framework Programme]] (FP7).

''The ERC budget was over €13 billion from 2014 – 2020 and comes from the [[Horizon 2020]] programme, a part of the European Union's budget. Under Horizon 2020 it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Amos |first1=Jonathan |title=European research goes for gold |url=http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm |access-date=16 May 2025 |agency=BBC |date=27 February 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Boe |first1=Mariangela |title=Striving for excellence with ERC funding |url=https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ |access-date=16 May 2025 |work=Yerun |date=24 September 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=matthews |first1=niall |title=Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers |url=https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ |access-date=16 May 2025 |work=Research Ireland |date=5 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future |url=https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html |website=The Guild |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Increasing your researchers' chances of winning ERC grants {{!}} EURAXESS |url=https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants |website=www.euraxess.me |access-date=16 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants |url=https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 |website=worldfactory.de |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref&gt;{{Citation| title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017| url=http://erc.europa.eu/statistics-0| access-date=12 October 2012| archive-date=2 October 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://era.gv.at/object/news/1469|title=ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees|access-date=18 September 2015|archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|title=ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business|website=sciencebusiness.net|access-date=18 September 2015|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |title=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) |access-date=2015-09-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |archive-date=4 March 2016 }}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>n56arlgt48w1ishopqz9yvlsk6idgvs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322353</id>
      <parentid>1322352</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T20:01:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1322353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19844" sha1="djg5jwfrej68zyb1ph8ltzvsuzv5oan" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]], an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]]
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]]


# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
# ''[[:en:Horizon Europe|Horizon Europe]]'' - [[Fís Eorpach]]
# ''[[:en:LIFE Programme|LIFE Programme]]'' - [[Clár LIFE]]

== Clár LIFE ==
[[Íomhá:Logolife.jpg | mion | 200px | Lógó LIFE]]


'' '''The LIFE programme''' (Fraincis: ''L’Instrument Financier pour l’Environnement'') has been the [[European Union]]'s funding instrument for the environment and climate action since 1992. The general objective of LIFE is to contribute to the implementation, updating and development of EU environmental and climate policy and legislation by co-financing projects with European added value.

'' LIFE began in 1992 and to date there have been five phases of the programme * LIFE I: 1992–1995
&quot; LIFE II: 1996–1999
* LIFE III: 2000–2006
* LIFE+: 2007–2013
* LIFE 2014–2020
* LIFE 2021-2027 (reatha)
''Until 2021, LIFE had co-financed some 4600 projects across the EU, with a total contribution of approximately 6.5 billion Euros to the protection of the environment and of climate. For the current phase of the programme (2021–2027), the European Commission proposed to raise the budget to 5.45 billion Euro.
&lt;ref name=stair&gt;{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/easme/en/section/life/life-history-life | teideal = History of LIFE | dátarochtana = 14 Bealtaine 2020 | foilsitheoir = EASME / EISMEA }}&lt;/ref&gt;

''The European Commission ([[Directorate-General for the Environment|DG Environment]], [[Directorate-General for Climate Action|DG Climate Action]] and [[Directorate-General for Energy|DG Energy]]) manages the LIFE programme. The commission delegated the implementation of many components of the LIFE programme to the [[Executive Agency for Small and Medium-sized Enterprises]] (EASME / EISMEA) until March 2021 and to the [[European Climate, Infrastructure and Environment Executive Agency]] (CINEA) since 1 April 2021.  External selection, monitoring and communication teams provide assistance to the Commission and CINEA.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]]
[[Catagóir:Coimisiún Eorpach]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


| location      = [[an Bhruiséil]]


The í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde''' (Béarla: '''European Research Council''' ('''ERC''')) is a public body for funding of scientific and technological research conducted within the [[European Union]] (EU).  Established a bhliain 2007, the ERC is composed of an independent Scientific Council, its governing body consisting of distinguished researchers, and an Executive Agency, in charge of the implementation.  It forms part of the framework programme of the union dedicated to research and innovation, [[Horizon 2020]], preceded by the [[Seventh Research Framework Programme]] (FP7).

''The ERC budget was over €13 billion from 2014 – 2020 and comes from the [[Horizon 2020]] programme, a part of the European Union's budget. Under Horizon 2020 it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Amos |first1=Jonathan |title=European research goes for gold |url=http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm |access-date=16 May 2025 |agency=BBC |date=27 February 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Boe |first1=Mariangela |title=Striving for excellence with ERC funding |url=https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ |access-date=16 May 2025 |work=Yerun |date=24 September 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=matthews |first1=niall |title=Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers |url=https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ |access-date=16 May 2025 |work=Research Ireland |date=5 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future |url=https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html |website=The Guild |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Increasing your researchers' chances of winning ERC grants {{!}} EURAXESS |url=https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants |website=www.euraxess.me |access-date=16 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants |url=https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 |website=worldfactory.de |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref&gt;{{Citation| title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017| url=http://erc.europa.eu/statistics-0| access-date=12 October 2012| archive-date=2 October 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://era.gv.at/object/news/1469|title=ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees|access-date=18 September 2015|archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|title=ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business|website=sciencebusiness.net|access-date=18 September 2015|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |title=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) |access-date=2015-09-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |archive-date=4 March 2016 }}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>djg5jwfrej68zyb1ph8ltzvsuzv5oan</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322356</id>
      <parentid>1322353</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T20:10:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eile */</comment>
      <origin>1322356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19800" sha1="mrz5u4u4kya1z7sed9fek2stcmh0yrh" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]], an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]]
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]]


# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
# [[Fís Eorpach]]
# ''[[:en:LIFE Programme|LIFE Programme]]'' - [[Clár LIFE]]

== Clár LIFE ==
[[Íomhá:Logolife.jpg | mion | 200px | Lógó LIFE]]


'' '''The LIFE programme''' (Fraincis: ''L’Instrument Financier pour l’Environnement'') has been the [[European Union]]'s funding instrument for the environment and climate action since 1992. The general objective of LIFE is to contribute to the implementation, updating and development of EU environmental and climate policy and legislation by co-financing projects with European added value.

'' LIFE began in 1992 and to date there have been five phases of the programme * LIFE I: 1992–1995
&quot; LIFE II: 1996–1999
* LIFE III: 2000–2006
* LIFE+: 2007–2013
* LIFE 2014–2020
* LIFE 2021-2027 (reatha)
''Until 2021, LIFE had co-financed some 4600 projects across the EU, with a total contribution of approximately 6.5 billion Euros to the protection of the environment and of climate. For the current phase of the programme (2021–2027), the European Commission proposed to raise the budget to 5.45 billion Euro.
&lt;ref name=stair&gt;{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/easme/en/section/life/life-history-life | teideal = History of LIFE | dátarochtana = 14 Bealtaine 2020 | foilsitheoir = EASME / EISMEA }}&lt;/ref&gt;

''The European Commission ([[Directorate-General for the Environment|DG Environment]], [[Directorate-General for Climate Action|DG Climate Action]] and [[Directorate-General for Energy|DG Energy]]) manages the LIFE programme. The commission delegated the implementation of many components of the LIFE programme to the [[Executive Agency for Small and Medium-sized Enterprises]] (EASME / EISMEA) until March 2021 and to the [[European Climate, Infrastructure and Environment Executive Agency]] (CINEA) since 1 April 2021.  External selection, monitoring and communication teams provide assistance to the Commission and CINEA.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]]
[[Catagóir:Coimisiún Eorpach]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


| location      = [[an Bhruiséil]]


The í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde''' (Béarla: '''European Research Council''' ('''ERC''')) is a public body for funding of scientific and technological research conducted within the [[European Union]] (EU).  Established a bhliain 2007, the ERC is composed of an independent Scientific Council, its governing body consisting of distinguished researchers, and an Executive Agency, in charge of the implementation.  It forms part of the framework programme of the union dedicated to research and innovation, [[Horizon 2020]], preceded by the [[Seventh Research Framework Programme]] (FP7).

''The ERC budget was over €13 billion from 2014 – 2020 and comes from the [[Horizon 2020]] programme, a part of the European Union's budget. Under Horizon 2020 it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Amos |first1=Jonathan |title=European research goes for gold |url=http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm |access-date=16 May 2025 |agency=BBC |date=27 February 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Boe |first1=Mariangela |title=Striving for excellence with ERC funding |url=https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ |access-date=16 May 2025 |work=Yerun |date=24 September 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=matthews |first1=niall |title=Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers |url=https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ |access-date=16 May 2025 |work=Research Ireland |date=5 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future |url=https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html |website=The Guild |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Increasing your researchers' chances of winning ERC grants {{!}} EURAXESS |url=https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants |website=www.euraxess.me |access-date=16 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants |url=https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 |website=worldfactory.de |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref&gt;{{Citation| title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017| url=http://erc.europa.eu/statistics-0| access-date=12 October 2012| archive-date=2 October 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://era.gv.at/object/news/1469|title=ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees|access-date=18 September 2015|archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|title=ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business|website=sciencebusiness.net|access-date=18 September 2015|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |title=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) |access-date=2015-09-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |archive-date=4 March 2016 }}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>mrz5u4u4kya1z7sed9fek2stcmh0yrh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322357</id>
      <parentid>1322356</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T20:21:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1322357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26557" sha1="e1ecox5k1w5rggsebdhqzowjxnq331h" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]], an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]]
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]]


# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
# [[Fís Eorpach]]
# ''[[:en:LIFE Programme|LIFE Programme]]'' - [[Clár LIFE]]

== xxx ==
[[File:CO2_emissions_EU.svg|thumb|Development of CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions in the [[European Union]]]]
[[File:Co-emissions-per-capita (2).png|thumb|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita in the European Union]]
[[File:CO2 emission pie chart.svg|thumb|Global [[List of countries by carbon dioxide emissions|carbon dioxide emissions]] by jurisdiction, 2023]]

'' The '''European Green Deal''', approved in 2020, is a set of policy initiatives by the [[European Commission]] with the overarching aim of making the [[European Union]] (EU) [[Net-zero emissions|climate neutral]] in 2050.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/|title=Europe's Green Deal plan unveiled | last1=Tamma|first1=Paola|last2=Schaart|first2=Eline|date=11 December 2019|website=POLITICO|access-date=29 December 2019|last3=Gurzu|first3=Anca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/|title=EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points|last=Simon|first=Frédéric|date=11 December 2019 | work =euractiv.com|access-date=29 December 2019}}&lt;/ref&gt; The plan is to review each existing law on its climate merits, and also introduce new legislation on the [[circular economy]] (CE), [[building renovation]], [[biodiversity]], farming and [[innovation]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

'' The president of the European Commission, [[Ursula von der Leyen]], stated that the European Green Deal would be Europe's &quot;man on the moon moment&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; On 13 December 2019, the [[European Council]] decided to press ahead with the plan, with an opt-out for [[Poland]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/13/european-green-deal-to-press-ahead-despite-polish-targets-opt-out|title=European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out| sloinne =Rankin|first=Jennifer|date=13 December 2019|work=The Guardian|access-date=29 December 2019|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; On 15 January 2020, the [[European Parliament]] voted to support the deal as well, with requests for higher ambition.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.europeaninterest.eu/article/parliament-supports-european-green-deal/|title=Parliament supports European Green Deal|last=Benakis|first=Theodoros|date=15 January 2020|website=European Interest|access-date=20 January 2020}}&lt;/ref&gt; A year later, the European Climate Law was passed, which legislated that [[greenhouse gas emissions]] should be 55% lower in 2030 compared to 1990. The [[Fit for 55]] package is a large set of proposed legislation detailing how the European Union plans to reach this target.&lt;ref&gt;{{Cite report |url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2023/03/Climate-change-law-in-Europe-what-do-new-EU-climate-laws-mean-for-the-courts.pdf |title=Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? |last1=Higham |first1=Catherine |last2=Setzer |first2=Joana |date=March 2023 |publisher=[[Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment]] |page=3 |last3=Narulla |first3=Harj |last4=Bradeen |first4=Emily |access-date=2 April 2023}}&lt;/ref&gt; ETS2 is the new [[European Union Emissions Trading System|EU Emissions Trading System]] that will enter into force in 2027 and, for the first time in history, will set a price for CO2 emissions from fuels used in the building and road transport sectors.&lt;ref name=&quot;ETS2&quot;/&gt;

'' The [[European Commission]]'s climate change strategy, launched in 2020, is focused on a promise to make Europe a [[Carbon neutrality|net-zero]] emitter of [[greenhouse gas]]es by 2050 and to demonstrate that economies will develop without increasing resource usage. However, the Green Deal has measures to ensure that nations that are already reliant on [[fossil fuels]] are not left behind in the transition to renewable energy.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=International investors enter Poland renewable energy market after rule change|url=https://www.eib.org/en/stories/poland-renewable-energy|access-date=20 May 2021|website=European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Unconventional Mitigation|url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2020RP08/|access-date=20 May 2021|journal=SWP Research Paper|year=2020|doi=10.18449/2020RP08|last1=Geden|first1=Oliver|last2=Schenuit|first2=Felix|author3=Stiftung Wissenschaft Und Politik}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=€33 trillion investor group: strong EU climate targets key to economic recovery &amp; future growth|website=IIGCC|url=https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/|access-date=20 May 2021|archive-date=9 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195100/https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/}}&lt;/ref&gt; The green transition is a top priority for Europe. The EU member states want to reduce greenhouse gas emissions by 55% by 2030 from 1990 levels, and become climate neutral by 2050.&lt;ref name=&quot;eib.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Europe needs to forge ahead with renewable energy |url=https://www.eib.org/en/stories/renewable-energy-europe-africa |access-date=23 December 2022 |website=European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=23 December 2022 |website=consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Jaeger |first1=Carlo |last2=Mielke |first2=Jahel |last3=Schütze |first3=Franziska |last4=Teitge |first4=Jonas |last5=Wolf |first5=Sarah |date=2021 |title=The European Green Deal – More Than Climate Neutrality |url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2021/number/2/article/the-european-green-deal-more-than-climate-neutrality.html |journal=Intereconomics |volume=2021 |issue=2 |pages=99–107}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Net Zero Coalition |url=https://www.un.org/en/climatechange/net-zero-coalition |access-date=23 December 2022 |website=United Nations}}&lt;/ref&gt;

'' Von der Leyen appointed [[Frans Timmermans]] as Executive Vice President of the European Commission for the European Green Deal in 2019. He was succeeded by [[Maroš Šefčovič]] in 2023,&lt;ref name=&quot;climateaction&quot;&gt;{{Cite web |last1=Mathiesen |first1=Karl |last2=Weise |first2=Zia |last3=Lynch |first3=Suzanne |date=22 August 2023 |title=Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief |url=https://www.politico.eu/article/frans-timmermans-quit-eu-climate-chief-return-dutch-politics/ |access-date=31 December 2023 |website=[[Politico Europe]] }}&lt;/ref&gt; and [[Teresa Ribera]] in 2024.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Clár LIFE ==
[[Íomhá:Logolife.jpg | mion | 200px | Lógó LIFE]]


'' '''The LIFE programme''' (Fraincis: ''L’Instrument Financier pour l’Environnement'') has been the [[European Union]]'s funding instrument for the environment and climate action since 1992. The general objective of LIFE is to contribute to the implementation, updating and development of EU environmental and climate policy and legislation by co-financing projects with European added value.

'' LIFE began in 1992 and to date there have been five phases of the programme * LIFE I: 1992–1995
&quot; LIFE II: 1996–1999
* LIFE III: 2000–2006
* LIFE+: 2007–2013
* LIFE 2014–2020
* LIFE 2021-2027 (reatha)
''Until 2021, LIFE had co-financed some 4600 projects across the EU, with a total contribution of approximately 6.5 billion Euros to the protection of the environment and of climate. For the current phase of the programme (2021–2027), the European Commission proposed to raise the budget to 5.45 billion Euro.
&lt;ref name=stair&gt;{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/easme/en/section/life/life-history-life | teideal = History of LIFE | dátarochtana = 14 Bealtaine 2020 | foilsitheoir = EASME / EISMEA }}&lt;/ref&gt;

''The European Commission ([[Directorate-General for the Environment|DG Environment]], [[Directorate-General for Climate Action|DG Climate Action]] and [[Directorate-General for Energy|DG Energy]]) manages the LIFE programme. The commission delegated the implementation of many components of the LIFE programme to the [[Executive Agency for Small and Medium-sized Enterprises]] (EASME / EISMEA) until March 2021 and to the [[European Climate, Infrastructure and Environment Executive Agency]] (CINEA) since 1 April 2021.  External selection, monitoring and communication teams provide assistance to the Commission and CINEA.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]]
[[Catagóir:Coimisiún Eorpach]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


| location      = [[an Bhruiséil]]


The í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde''' (Béarla: '''European Research Council''' ('''ERC''')) is a public body for funding of scientific and technological research conducted within the [[European Union]] (EU).  Established a bhliain 2007, the ERC is composed of an independent Scientific Council, its governing body consisting of distinguished researchers, and an Executive Agency, in charge of the implementation.  It forms part of the framework programme of the union dedicated to research and innovation, [[Horizon 2020]], preceded by the [[Seventh Research Framework Programme]] (FP7).

''The ERC budget was over €13 billion from 2014 – 2020 and comes from the [[Horizon 2020]] programme, a part of the European Union's budget. Under Horizon 2020 it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Amos |first1=Jonathan |title=European research goes for gold |url=http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm |access-date=16 May 2025 |agency=BBC |date=27 February 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Boe |first1=Mariangela |title=Striving for excellence with ERC funding |url=https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ |access-date=16 May 2025 |work=Yerun |date=24 September 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=matthews |first1=niall |title=Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers |url=https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ |access-date=16 May 2025 |work=Research Ireland |date=5 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future |url=https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html |website=The Guild |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Increasing your researchers' chances of winning ERC grants {{!}} EURAXESS |url=https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants |website=www.euraxess.me |access-date=16 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants |url=https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 |website=worldfactory.de |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref&gt;{{Citation| title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017| url=http://erc.europa.eu/statistics-0| access-date=12 October 2012| archive-date=2 October 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://era.gv.at/object/news/1469|title=ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees|access-date=18 September 2015|archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|title=ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business|website=sciencebusiness.net|access-date=18 September 2015|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |title=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) |access-date=2015-09-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |archive-date=4 March 2016 }}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>e1ecox5k1w5rggsebdhqzowjxnq331h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322358</id>
      <parentid>1322357</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T20:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1322358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26627" sha1="0lo4ymm0us5yqv2d9vjzx6tcbau8yl8" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]], an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]]
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]]


# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
# [[Fís Eorpach]]
# ''[[:en:LIFE Programme|LIFE Programme]]'' - [[Clár LIFE]]

== Comhaontú Glas don Eoraip ==
[[File:CO2_emissions_EU.svg|thumb|Development of CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions in the [[European Union]]]]
[[File:Co-emissions-per-capita (2).png|thumb|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions per capita in the European Union]]
[[File:CO2 emission pie chart.svg|thumb|Global [[List of countries by carbon dioxide emissions|carbon dioxide emissions]] by jurisdiction, 2023]]


'' The '''European Green Deal''', approved in 2020, is a set of policy initiatives by the [[European Commission]] with the overarching aim of making the [[European Union]] (EU) [[Net-zero emissions|climate neutral]] in 2050.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/|title=Europe's Green Deal plan unveiled | last1=Tamma|first1=Paola|last2=Schaart|first2=Eline|date=11 December 2019|website=POLITICO|access-date=29 December 2019|last3=Gurzu|first3=Anca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/|title=EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points|last=Simon|first=Frédéric|date=11 December 2019 | work =euractiv.com|access-date=29 December 2019}}&lt;/ref&gt; The plan is to review each existing law on its climate merits, and also introduce new legislation on the [[circular economy]] (CE), [[building renovation]], [[biodiversity]], farming and [[innovation]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

'' The president of the European Commission, [[Ursula von der Leyen]], stated that the European Green Deal would be Europe's &quot;man on the moon moment&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt; On 13 December 2019, the [[European Council]] decided to press ahead with the plan, with an opt-out for [[Poland]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/13/european-green-deal-to-press-ahead-despite-polish-targets-opt-out|title=European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out| sloinne =Rankin|first=Jennifer|date=13 December 2019|work=The Guardian|access-date=29 December 2019|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt; On 15 January 2020, the [[European Parliament]] voted to support the deal as well, with requests for higher ambition.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.europeaninterest.eu/article/parliament-supports-european-green-deal/|title=Parliament supports European Green Deal|last=Benakis|first=Theodoros|date=15 January 2020|website=European Interest|access-date=20 January 2020}}&lt;/ref&gt; A year later, the European Climate Law was passed, which legislated that [[greenhouse gas emissions]] should be 55% lower in 2030 compared to 1990. The [[Fit for 55]] package is a large set of proposed legislation detailing how the European Union plans to reach this target.&lt;ref&gt;{{Cite report |url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2023/03/Climate-change-law-in-Europe-what-do-new-EU-climate-laws-mean-for-the-courts.pdf |title=Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? |last1=Higham |first1=Catherine |last2=Setzer |first2=Joana |date=March 2023 |publisher=[[Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment]] |page=3 |last3=Narulla |first3=Harj |last4=Bradeen |first4=Emily |access-date=2 April 2023}}&lt;/ref&gt; ETS2 is the new [[European Union Emissions Trading System|EU Emissions Trading System]] that will enter into force in 2027 and, for the first time in history, will set a price for CO2 emissions from fuels used in the building and road transport sectors.&lt;ref name=&quot;ETS2&quot;/&gt;

'' The [[European Commission]]'s climate change strategy, launched in 2020, is focused on a promise to make Europe a [[Carbon neutrality|net-zero]] emitter of [[greenhouse gas]]es by 2050 and to demonstrate that economies will develop without increasing resource usage. However, the Green Deal has measures to ensure that nations that are already reliant on [[fossil fuels]] are not left behind in the transition to renewable energy.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=International investors enter Poland renewable energy market after rule change|url=https://www.eib.org/en/stories/poland-renewable-energy|access-date=20 May 2021|website=European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=Unconventional Mitigation|url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2020RP08/|access-date=20 May 2021|journal=SWP Research Paper|year=2020|doi=10.18449/2020RP08|last1=Geden|first1=Oliver|last2=Schenuit|first2=Felix|author3=Stiftung Wissenschaft Und Politik}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=€33 trillion investor group: strong EU climate targets key to economic recovery &amp; future growth|website=IIGCC|url=https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/|access-date=20 May 2021|archive-date=9 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195100/https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/}}&lt;/ref&gt; The green transition is a top priority for Europe. The EU member states want to reduce greenhouse gas emissions by 55% by 2030 from 1990 levels, and become climate neutral by 2050.&lt;ref name=&quot;eib.org&quot;&gt;{{Cite web |title=Europe needs to forge ahead with renewable energy |url=https://www.eib.org/en/stories/renewable-energy-europe-africa |access-date=23 December 2022 |website=European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=23 December 2022 |website=consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Jaeger |first1=Carlo |last2=Mielke |first2=Jahel |last3=Schütze |first3=Franziska |last4=Teitge |first4=Jonas |last5=Wolf |first5=Sarah |date=2021 |title=The European Green Deal – More Than Climate Neutrality |url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2021/number/2/article/the-european-green-deal-more-than-climate-neutrality.html |journal=Intereconomics |volume=2021 |issue=2 |pages=99–107}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Net Zero Coalition |url=https://www.un.org/en/climatechange/net-zero-coalition |access-date=23 December 2022 |website=United Nations}}&lt;/ref&gt;

'' Von der Leyen appointed [[Frans Timmermans]] as Executive Vice President of the European Commission for the European Green Deal in 2019. He was succeeded by [[Maroš Šefčovič]] in 2023,&lt;ref name=&quot;climateaction&quot;&gt;{{Cite web |last1=Mathiesen |first1=Karl |last2=Weise |first2=Zia |last3=Lynch |first3=Suzanne |date=22 August 2023 |title=Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief |url=https://www.politico.eu/article/frans-timmermans-quit-eu-climate-chief-return-dutch-politics/ |access-date=31 December 2023 |website=[[Politico Europe]] }}&lt;/ref&gt; and [[Teresa Ribera]] in 2024.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Clár LIFE ==
[[Íomhá:Logolife.jpg | mion | 200px | Lógó LIFE]]


'' '''The LIFE programme''' (Fraincis: ''L’Instrument Financier pour l’Environnement'') has been the [[European Union]]'s funding instrument for the environment and climate action since 1992. The general objective of LIFE is to contribute to the implementation, updating and development of EU environmental and climate policy and legislation by co-financing projects with European added value.

'' LIFE began in 1992 and to date there have been five phases of the programme * LIFE I: 1992–1995
&quot; LIFE II: 1996–1999
* LIFE III: 2000–2006
* LIFE+: 2007–2013
* LIFE 2014–2020
* LIFE 2021-2027 (reatha)
''Until 2021, LIFE had co-financed some 4600 projects across the EU, with a total contribution of approximately 6.5 billion Euros to the protection of the environment and of climate. For the current phase of the programme (2021–2027), the European Commission proposed to raise the budget to 5.45 billion Euro.
&lt;ref name=stair&gt;{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/easme/en/section/life/life-history-life | teideal = History of LIFE | dátarochtana = 14 Bealtaine 2020 | foilsitheoir = EASME / EISMEA }}&lt;/ref&gt;

''The European Commission ([[Directorate-General for the Environment|DG Environment]], [[Directorate-General for Climate Action|DG Climate Action]] and [[Directorate-General for Energy|DG Energy]]) manages the LIFE programme. The commission delegated the implementation of many components of the LIFE programme to the [[Executive Agency for Small and Medium-sized Enterprises]] (EASME / EISMEA) until March 2021 and to the [[European Climate, Infrastructure and Environment Executive Agency]] (CINEA) since 1 April 2021.  External selection, monitoring and communication teams provide assistance to the Commission and CINEA.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]]
[[Catagóir:Coimisiún Eorpach]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


| location      = [[an Bhruiséil]]


The í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde''' (Béarla: '''European Research Council''' ('''ERC''')) is a public body for funding of scientific and technological research conducted within the [[European Union]] (EU).  Established a bhliain 2007, the ERC is composed of an independent Scientific Council, its governing body consisting of distinguished researchers, and an Executive Agency, in charge of the implementation.  It forms part of the framework programme of the union dedicated to research and innovation, [[Horizon 2020]], preceded by the [[Seventh Research Framework Programme]] (FP7).

''The ERC budget was over €13 billion from 2014 – 2020 and comes from the [[Horizon 2020]] programme, a part of the European Union's budget. Under Horizon 2020 it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Amos |first1=Jonathan |title=European research goes for gold |url=http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm |access-date=16 May 2025 |agency=BBC |date=27 February 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Boe |first1=Mariangela |title=Striving for excellence with ERC funding |url=https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ |access-date=16 May 2025 |work=Yerun |date=24 September 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=matthews |first1=niall |title=Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers |url=https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ |access-date=16 May 2025 |work=Research Ireland |date=5 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future |url=https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html |website=The Guild |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Increasing your researchers' chances of winning ERC grants {{!}} EURAXESS |url=https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants |website=www.euraxess.me |access-date=16 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants |url=https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 |website=worldfactory.de |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref&gt;{{Citation| title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017| url=http://erc.europa.eu/statistics-0| access-date=12 October 2012| archive-date=2 October 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://era.gv.at/object/news/1469|title=ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees|access-date=18 September 2015|archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|title=ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business|website=sciencebusiness.net|access-date=18 September 2015|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |title=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) |access-date=2015-09-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |archive-date=4 March 2016 }}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>0lo4ymm0us5yqv2d9vjzx6tcbau8yl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bernie Sherlock</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121787</id>
    <revision>
      <id>1322341</id>
      <parentid>1288056</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T15:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1322341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1029" sha1="krfk2bxka2n4yabs1arrh1o6c6s7yru" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is stiúrthóir cóir agus léachtóir ceoil Éireannach í '''Bernie Sherlock'''.&lt;ref name=tud /&gt;  Bhunaigh sí an cór [[New Dublin Voices]] sa bhliain 2005.&lt;ref name=cc /&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=tud&gt;{{lua idirlín | url = https://www.tudublin.ie/explore/faculties-and-schools/arts-humanities/schools/conservatoire/people/academic-staff/musicianship-and-academic-studies/dr-bernie-sherlock.php | teideal = Dr Bernie Sherlock | foilsitheoir = tudublin.ie | dátarochtana = 2025-11-24}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=cc&gt;{{lua idirlín | url = https://www.corkchoral.ie/festival_events/new-dublin-voices/ | teideal = New Dublin Voices | foilsitheoir = corkchoral.ie | dátarochtana = 2025-11-24 | archivedate = 2025-12-07 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20251207000627/https://www.corkchoral.ie/festival_events/new-dublin-voices/ }}&lt;/ref&gt;

}}

{{síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:Sherlock, Bernie}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Léachtóirí Éireannacha]]</text>
      <sha1>krfk2bxka2n4yabs1arrh1o6c6s7yru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Feirm na bhFéatas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123672</id>
    <revision>
      <id>1322370</id>
      <parentid>1301053</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:38:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sórtáil</comment>
      <origin>1322370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1752" sha1="plue80uxc7uofjoj71s0acmtrbzlgu8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Is foras í '''[[Feirm na bhFéatas]]''' san úrscéal diostóipeach ''[[An Dara Rogha]]'' le [[Celia de Fréine]].

Sa tsochaí ina thiteann an scéal sin amach, ar theacht in inmhe do dhuine in aois a 17, ainmnítear mar choláisteánaigh nó síolraitheoirí iad. Na mná óga a roghnaítear mar shíolraitheoirí, cuirtear chun Feirm na bhFéatas iad agus cuirtear iachall orthu páistí a bhreith. Glactar leis seo mar ghnáthchuid den saol, más go míchompordach féin é.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Aonghus Ó Lochlainn]]|url=https://comhar.ie/iris/82/9/an-dara-rogha/|title=An Dara Rogha: Léirmheas le hAonghus Ó Lochlainn|journal=[[Comhar]]|volume=82|issue=9|pages=lgh 22–23|year=2022|month=Meán Fómhair}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|url=https://comhar.ie/iris/85/6/glor-an-mhionlaigh/|title=Glór an Mhionlaigh|journal=[[Comhar]]|volume=85|issue=6|pages=lgh 10–11|author=[[Claire Dunne]]|month=Meitheamh|year=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/2022/01/saol-nua-misniuil.html|teideal=Saol nua misniúil|údar=[[Aonghus Ó hAlmhain]]|dáta=2022-01-24|work=Smaointe Fánacha Aonghusa|dátarochtana=2026-02-26}}&lt;/ref&gt;

Murab ionann agus pearsanra an úrscéil, is gné í Feirm na bhFéatas a bhaineann siar as léirmheastóirí agus glactar leis mar an sampla is suntasaí den olc i ndomhan an scéil. Baineann an t-údar feidhm as chun ceisteanna tromchúiseacha faoin bhfíorshaol a chíoradh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 

==Féach freisin==
* ''[[An Dara Rogha]]''

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{Síol-leabhar}}

{{DEFAULTSORT:Feirm na bhFeatas}}
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta]]
[[Catagóir:An Dara Rogha]]</text>
      <sha1>plue80uxc7uofjoj71s0acmtrbzlgu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cúirt Aontaithe na bPaitinní</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124500</id>
    <revision>
      <id>1322348</id>
      <parentid>1304871</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T17:14:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1322348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5758" sha1="iu4bcsx1t1esbd6nrz465kdprdphj4b" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Is [[cúirt phaitinne]] [[Dlí fhornáisiúnta|fhornáisiúnta]] choiteann&lt;ref name=upc /&gt; í '''Cúirt Aontaithe na bPaitinní'''&lt;ref name=iate /&gt; (CAP) (Béarla: ''Unified Patent Court'' ('''UPC)''') de chuid 18 [[Ballstát den Aontas Eorpach|ballstát]] den [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] (AE)  a osclaíodh ar an 1d Meitheamh 2023. Éistear ann cásanna a bhaineann le himeachtaí sáraithe agus le cúlghairmeacha paitinní Eorpacha. Is infheidhme go díreach é rialú aonair na cúirte sna ballstáit a dhaingnigh an Comhaontú CAP (CCAP / UPCA).&lt;ref name=&quot;AGREEMENT&quot; /&gt;

Bunús dlíthiúil na cúirte is ea CCAP. Síníodh é mar chonradh idir-rialtasach i mí Feabhra 2013 ag 25 stát, gach ballstát den AE ag an am seachas an Spáinn, an Pholainn agus an Chróit. Cuireadh Comhaontú UPC i bhfeidhm go sealadach an 19 Eanáir 2022 chun ullmhúchán a chumasú le haghaidh feidhmiú cuí na cúirte.  Agus trí choinníoll réamhshainithe comhlíontá ag an gcúirt, tháinig sí i bhfeidhm ar an 1 Meitheamh 2023.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;  Cé gur dhaingnigh an Ríocht Aontaithe an comhaontú ar dtús, tharraing sí siar ón UPC sa bhliain 2020, i ndiaidh [[Breatimeacht|Brexit]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Tá ann sa.CAP ''Cúirt Chéadchéime'', ''Cúirt Achomhairc'' i Lucsamburg, ''Ionad Eadrána agus Idirghabhála'' agus ''Clárlann'' choiteann.  Tá roinn lárnach i bPáras sa Chúirt Chéadchéime (le rannóga téamacha i München agus, ón 1f Iúil 2024 i leith, i Milano),&lt;ref name=&quot;milan&quot; /&gt; mar aon le 13 roinn áitiúil agus roinn réigiúnach amháin. 
&lt;ref name=&quot;localdiv&quot; /&gt;  Os comhair na ranna lárnaí, is í teanga an nós imeachta ná an Béarla, an Fhraincis nó an Ghearmáinis, agus is í an Béarla i gcomhar le teanga áitiúil an teanga os comhair na rann áitiúil.

Ó tháinig an CCAP i bhfeidhm, is féidir [[Paitinn aonadach|éifeacht aonadach do phaitinn Eorpach]] a iarraidh freisin. Tá feidhm aici ansin i ngach tír ina raibh an CCAP féin i bhfeidhm nuair a deonaíodh an phaitinn.  Is féidir achomharc a dhéanamh is comhair an CAP i gcoinne cinntí [[Oifig Eorpach na bPaitinní]] (OEP) maidir le deonú éifeachta aonadaí.

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=upc&gt;{{lua idirlín | url = https://www.epo.org/en/applying/european/unitary/upc | teideal = Unified Patent Court (UPC) {{!}} | work = epo.org | dátarochtana = 2024-05-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240426091934/https://www.epo.org/en/applying/european/unitary/upc | archive-date=2024-04-26}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3539327/ga | teideal = Téarma: Cúirt Aontaithe na bPaitinní | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 21-03-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;AGREEMENT&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán | date=20 June 2013 | title=Agreement on a Unified Patent Court | url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2013:175:0001:0040:EN:PDF | journal=Official Journal of the European Union | publisher=Publications Office of the European Union | volume=56 | issue=C_175 | doi=10.3000/1977091X.C_2013.175.eng | accessdate=25 June 2013}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{lua idirlín | url = https://www.unified-patent-court.org/news/austria-closes-loop-protocol-provisional-application-upc-agreement-has-entered-force | teideal = Austria closes the loop – the Protocol on Provisional Application of the UPC Agreement has entered into force {{!}} Unified Patent Court | work = www.unified-patent-court.org | dátarochtana = 2022-02-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220119172258/https://www.unified-patent-court.org/news/austria-closes-loop-protocol-provisional-application-upc-agreement-has-entered-force | archive-date = 19 January 2022 | archivedate = 2022-01-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220119172258/https://www.unified-patent-court.org/news/austria-closes-loop-protocol-provisional-application-upc-agreement-has-entered-force }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{lua idirlín | url = https://www.unified-patent-court.org/news/uk-withdrawal-upca | teideal = UK Withdrawal from the UPCA {{!}} Unified Patent Court | work = www.unified-patent-court.org | dátarochtana = 2022-02-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220221182056/https://www.unified-patent-court.org/news/uk-withdrawal-upca | archive-date = 21 February 2022 | archivedate = 2022-02-21 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20220221182056/https://www.unified-patent-court.org/news/uk-withdrawal-upca }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;milan&quot;&gt;{{lua idirlín | url = https://www.unified-patent-court.org/sites/default/files/upc_documents/decision-d_ac_03_26062023_-amendment-upca.pdf | teideal = Decision of the Administrative Committee under Article 87 (2) UPCA amending the Agreement | dáta = 26ú Meitheamh 2023| foilsitheoir = Administrative Committee of the Unified Patent Court | dátarochtana = 5ú Iúil 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230628150409/https://www.unified-patent-court.org/sites/default/files/upc_documents/decision-d_ac_03_26062023_-amendment-upca.pdf | archive-date=28 June 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;localdiv&quot;&gt;{{lua idirlín | url = https://www.unified-patent-court.org/sites/default/files/upc_documents/ac_13_08072022_e_set_up_of_local_and_regi.pdf | teideal = Set-up of local and regional divisions of the Court of First Instance of the Unified Patent Court | dáta = 8ú Iúil 2022 | foilsitheoir = Administrative Committee of the Unified Patent Court | dátarochtana = 20ú bileog 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221203051419/https://www.unified-patent-court.org/sites/default/files/upc_documents/ac_13_08072022_e_set_up_of_local_and_regi.pdf | archive-date=3 December 2022}}&lt;/ref&gt;
}}</text>
      <sha1>iu4bcsx1t1esbd6nrz465kdprdphj4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Tréimhseacháin Bhriotáinise</title>
    <ns>14</ns>
    <id>124512</id>
    <revision>
      <id>1322377</id>
      <parentid>1303806</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:51:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Curtha i bhfochatagóir</comment>
      <origin>1322377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="301" sha1="0cprfndkjm8l3fv4cs6y5o1j6ely8sb" xml:space="preserve">{{Féach freisin|Catagóir:Tréimhseacháin Bhriotánacha}}
{{DEFAULTSORT:Treimhseachain Briotainise}}
[[Catagóir:Meáin na Briotáinise]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin de réir teanga|Briotainis]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin sna teangacha Ceilteacha|Briotainis]]
[[Catagóir:Saothair Bhriotáinise]]</text>
      <sha1>0cprfndkjm8l3fv4cs6y5o1j6ely8sb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Tréimhseacháin Bhriotánacha</title>
    <ns>14</ns>
    <id>124517</id>
    <revision>
      <id>1322378</id>
      <parentid>1304169</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:53:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Curtha i bhfochatagóir</comment>
      <origin>1322378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="244" sha1="q7s4bz2gavmqv96evmd9g99epdl1nax" xml:space="preserve">{{Féach freisin|Catagóir:Tréimhseacháin Bhriotáinise}}
{{DEFAULTSORT:Treimhseachain Bhriotanacha}}
[[Catagóir:Tréimhseacháin de réir tíre|Briotain]]
[[Catagóir:Meáin na Briotáine]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Fhrancacha|Briotain]]</text>
      <sha1>q7s4bz2gavmqv96evmd9g99epdl1nax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brezhoweb</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126979</id>
    <revision>
      <id>1322374</id>
      <parentid>1321526</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus roinnt athuithe</comment>
      <origin>1322374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5434" sha1="qfofup9s23ni5vbq9zihcji7jky2arl" xml:space="preserve">{{Glanadh}}    
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta
|child=Brezhoweb
|tipus=Cainéal Teilifíse Gréasáin
|data_fundacio=2006
|web=https://www.brezhoweb.bzh/
|lang=Briotáinis
|fundador=Lionnel Buannic
|municipi_seu1=An Alre
|propietari=LB Krouiñ
}}

Is cainéal teilifíse ar líne é '''Brezhoweb''' a chraolann a chuid chlár i m[[An Bhriotáinis|Briotáinis]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lbgroupe.com/edito/|teideal=Historique - Notre vision et nos valeurs|údar=LG Groupe|language=Fraincis|dátarochtana=2026-07-03}}&lt;/ref&gt; Bhunaigh Lionnel Buannic, iaririseoir leis an ngrúpa teilifíse ''France 3'' agus iarphríomheagarthóir an chainéil theilifíse ''TV Breizh,'' an suíomh sa bhliain 2006.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ouest-france.fr/bretagne/ils-revent-de-creer-un-pole-audiovisuel-etel-1811527|teideal=Ils revent de créer un pole audiovisuel à Étel|údar=Delphine Landay|dáta=2013-12-19|language=Fraincis|dátarochtana=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Bunaíodh an cainéal i mí na Nollag 2006 agus ba é an clár cainte míosúil ''Webnoz'', céad clár an tsuímh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://abp.bzh/brezhoweb-une-television-bretonne-en-breton-sur-int-56517|teideal=Brezhoweb, une télévision bretonne en breton sur internet : ABP interviewe Lionnel Buannic|údar=ABP|dáta=2022-12-9|language=Fraincis|dátarochtana=2026-07-03}}&lt;/ref&gt; Bhunaigh Lionnel Buannic an tseirbhís ar líne de bharr an tsaoirse a thugann sé i gcomparáid leis an gcraoltóireacht thraidisiúnta agus chomh maith leis sin, bhí sé ag iarraidh slua níos óige a tharraingt.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://filmsenbretagne.org/web-avenir-creation-en-langue-bretonne/|teideal=Le Web : Avenir de la création en langue bretonne?|údar=Films en Bretagne Union des Professionnels|language=Fraincis|dátarochtana=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;

I nDeireadh Fómhair 2010, bronnadh comhaontú ar ''Brezhoweb'' ón g''Conseil Supérieur de l'Audiovisuel'' (an t-údarás rialála closamhairc sa Fhrainc go dtí 2021), an chéad cainéal teilifíse ar líne i dteanga réigiúnach a bhfuair an stádas seo.

Bunaithe ar rath an chainéil ''Brezhoweb'', bunaíodh an cainéal teilifíse ''Òc Tele'' in [[An Ocsatáinis|Ocsatáinis]] sa bhliain 2013, an chéad cainéal teilifíse ar líne in Ocsatáinis.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

I mBealtaine 2022, bunaíodh an cainéal ''Galoweb'' ar an bprionsabal céanna chun an chraoltóireacht i n[[An Ghallóis|Gallóis]] a spreagadh agus a chur chun cinn.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bretagne.bzh/actualites/galoweb-une-web-tv-en-gallo/|teideal=Galoweb, un web TV en Gallo|údar=Région Bretagne|dáta=2022-06-20|language=Fraincis|dátarochtana=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;

== Maoiniú agus Comhpháirtíocht ==
Sa bhliain 2022, fuair ''Brezhoweb'' timpeall €300,000 mar bhuiséad ó Rialtas na Briotáine agus na ''départements (foréigiúin)'' Briotáine.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nhu.bzh/brezhoweb-audiovisuel-bretagne/|teideal=L'audiovisuel en Bretagne : BrezhoWeb, interviewe exclusive|údar=NHU Bretagne|dáta=2022-10-23|language=Fraincis|dátarochtana=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2016, shínigh príomhchraoltóirí na Briotáine, ''France 3 Bretagne'', ''Brezhoweb'', ''Tébéo'', ''TébéSub'' agus ''TVR'' conradh cuspóra chun earnáil na meán Briotáinise a fhorbairt.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/france-3-bretagne-et-la-region-bretagne-s-unissent-pour-un-projet-audiovisuel-breton-931483.html|teideal=France 3 et la Région Bretagne s'unissent pour un projet audiovisuel en breton|údar=France 3 Stephane Grammont|dáta=2016-02-18|language=Fraincis|dátarochtana=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;

Cuireann Réigiún na Briotáine deontais ar fáil i gcomhpháirt le ''Brezhoweb''. Is é mar sprioc ag an scéim seo ná scripteanna a scríobh chun cláir le téamaí níos éagsúla a chruthú i mBriotáinis.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bretagne.bzh/aides/fiches/langue-bretonne-ecriture-scenarios-fiction-televisee/|teideal=Langue bretonne : Écriture de scénarios de fiction télévisée|údar=Région Bretagne|language=Fraincis|dátarochtana=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;

== Cláir Brezhoweb ==
Is liosta é seo a leanas de roinnt clár ar fáil ar ''Brezhoweb''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.brezhoweb.bzh/|teideal=Brezhoweb|language=Briotáinis agus Fraincis|dátarochtana=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;: 

* ''4/13 munud e Breizh'' – Clár tuarascála.
* ''Brezhoneg Bemdez'' – Clár foghlama le sprioc an Bhriotáinis a mhúineadh.
* ''Toutouig'' – Clár do pháistí le hamhráin agus rainn i mBriotáinis chun cabhair a thabhairt do thuismitheoirí ag tógáil clainne le Briotáinis.
* ''Made e Breizh'' – Clár DIY.
* ''An Istor Livet'' – Clár dírithe ar cursaí stairiúla.
* ''Deiziataer ar Brezhoneg'' – Clár míosúil a chuireann daoine ar an eolas faoi chúrsaí nua maidir leis an mBriotáinis.

== Féach Freisin ==
* [[TG4]] Stáisiún teilifíse as Gaeilge.
* [[S4C]] Stáisiún teilifíse i mBreatnais.
* [[BBC Alba]] Stáisiún teilifíse i nGaeilge na hAlban.

== Naisc Sheachtracha ==
* [https://www.brezhoweb.bzh/ brezhoweb.bzh] suíomh oifigiúil Brezhoweb

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Láithreáin gréasáin]]
[[Catagóir:Stáisiúin teilifíse]]
[[Catagóir:Meáin na Briotáinise]]
[[Catagóir:Meáin na Briotáine]]
[[Catagóir:An Bhriotáinis]]
[[Catagóir:Litríocht]]</text>
      <sha1>qfofup9s23ni5vbq9zihcji7jky2arl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teimpléad:Tuilleadh Eolais</title>
    <ns>10</ns>
    <id>127248</id>
    <revision>
      <id>1322323</id>
      <timestamp>2026-08-01T12:52:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1337132284|Template:Further]]&quot;</comment>
      <origin>1322323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104" sha1="tggu5l7va9r7w7gtppx31rz6ls4p6ha" xml:space="preserve">&lt;div aria-labelledby=&quot;documentation-heading&quot; class=&quot;documentation-container&quot; role=&quot;complementary&quot;&gt;&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>tggu5l7va9r7w7gtppx31rz6ls4p6ha</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322324</id>
      <parentid>1322323</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T12:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1322324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="300" sha1="oov28nh5acb5in6iw58kqngmr3y4gp3" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{safesubst:&lt;noinclude /&gt;#invoke: Unsubst||$B=
{{#invoke:labelled list hatnote|labelledList|Further information{{#if:{{{topic|}}}|&amp;#32;on {{{topic|}}}}}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oov28nh5acb5in6iw58kqngmr3y4gp3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322327</id>
      <parentid>1322324</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T13:46:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1322327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="297" sha1="38jcjvc61wkpnascn8t8e6alaqv1162" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{safesubst:&lt;noinclude /&gt;#invoke: Unsubst||$B=
{{#invoke:labelled list hatnote|labelledList|Tuilleadh Eolais{{#if:{{{topic|}}}|&amp;#32;on {{{topic|}}}}}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>38jcjvc61wkpnascn8t8e6alaqv1162</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teimpléad:Tuilleadh Eolais/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>127249</id>
    <revision>
      <id>1322325</id>
      <timestamp>2026-08-01T13:19:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Paraiméadar aistrithe go Gaeilge ach eolas an leathanaigh doiciméid féin fós le haistriú, tiocfaidh mé ar ais lá éicínt.</comment>
      <origin>1322325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9131" sha1="edk9vfykupbg2q2r2ss2ckog3tqhsr4" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{Redirect-distinguish|Template:See|Template:See also|Template:Please see}}
{{High-use}}
{{Template shortcuts|see|more|details}}
{{Template redirects|See further|See details|Further information}}
{{Lua|Module:Labelled list hatnote}}

This template is used to link to articles containing further information on a topic. It looks like this:

{{Tuilleadh Eolais|Article}}

It is typically used at the top of a section, when the topic of that section is covered in more detail by another page. It may be used above the lead. It is useful for implementing [[WP:SUMMARY|summary style]]. The corresponding template for use on category pages is {{tl|Cat more}}.

== Usage ==
{{see|WP:SUMMARYHATNOTE}}
; One article:
:{{tlx|Tuilleadh Eolais|PAGE1}} → {{Tuilleadh Eolais|PAGE1}}
:{{tlx|Tuilleadh Eolais|2=1=PAGE1|3=label1=LABEL1}} → {{Tuilleadh Eolais|1=PAGE1|label1=LABEL1}}
; More than one article:
:{{tlx|Tuilleadh Eolais|PAGE1|PAGE2|PAGE3}} → {{Tuilleadh Eolais|PAGE1|PAGE2|PAGE3}}
; With a topic:
:{{tlx|Tuilleadh Eolais|&lt;nowiki&gt;topic=TOPIC&lt;/nowiki&gt;|PAGE1|PAGE2}} → {{Tuilleadh Eolais|topic=TOPIC|PAGE1|PAGE2}}
; All parameters:
:{{tlx|Tuilleadh Eolais|&lt;nowiki&gt;topic=TOPIC&lt;/nowiki&gt;|PAGE1|PAGE2#SECTION|&lt;nowiki&gt;selfref=yes&lt;/nowiki&gt;|&lt;nowiki&gt;category=no&lt;/nowiki&gt;|&lt;nowiki&gt;label1=LABEL1&lt;/nowiki&gt;}} → {{Tuilleadh Eolais|topic=TOPIC|PAGE1|PAGE2#SECTION|selfref=yes|category=no|label1=LABEL1}}

== Parameters ==

This template accepts the following parameters:
* &lt;code&gt;1&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;2&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;3&lt;/code&gt;, ... – the pages to link to. At least one page name is required. Categories and files are automatically escaped with the [[Help:Colon trick|colon trick]], and links to sections are automatically formatted as ''page § section'', rather than the MediaWiki default of ''page#section''.
* &lt;code&gt;label1&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;label2&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;label3&lt;/code&gt; ... alternative output labels for the corresponding linked pages. Aliases &quot;&lt;code&gt;label ''N''&lt;/code&gt;&quot; (with a space) and &quot;&lt;code&gt;l''N''&lt;/code&gt;&quot; (short) are also available.
* &lt;code&gt;topic&lt;/code&gt; – the name of the topic
* &lt;code&gt;selfref&lt;/code&gt; – if set to &quot;yes&quot;, &quot;y&quot;, &quot;true&quot; or &quot;1&quot;, adds the CSS class &quot;selfref&quot;. This is used to denote self-references to Wikipedia. See [[Template:Selfref]] for more information.
* &lt;code&gt;category&lt;/code&gt; – if set to &quot;no&quot;, &quot;n&quot;, &quot;false&quot;, or &quot;0&quot;, suppresses the error tracking category ([[:Category:Hatnote templates with errors]]). This only has an effect if the first positional parameter (the page to link to) is omitted.

== Interwiki links ==

To link to articles on foreign language Wikipedias, use [[H:IL|interwiki links]], prefixing the page name in the foreign Wikipedia with the required interwiki language code:

; Basic interwiki links to articles in Spanish and German:
:{{tlx|_show_result=true|Tuilleadh Eolais|es:Juan Pérez|de:Mustermann}}

; Multiple interwiki links with language names:
Note that you can use the ''TOPIC'' and ''LABEL'' parameters in combination to produce this effect:
: {{tlx|_show_result=true|Tuilleadh Eolais|topic{{=}}Eero Heinonen, in|de:Eero Heinonen|es:Eero Heinonen|fi:Eero Heinonen|l1{{=}}German|l2{{=}}Spanish|l3{{=}}Finnish}}

Template {{tl|Further ill}} can produce similar links, but in a format more like that of {{tl|interlanguage link}}.

== Errors ==
If no page names are supplied, the template will output the following message:
* {{Tuilleadh Eolais|category=no}}

If you see this error message, it is for one of four reasons:
# No parameters were specified (the template code was &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Tuilleadh Eolais}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;). Please use &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Tuilleadh Eolais|&lt;/nowiki&gt;''page''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; instead.
# Some parameters were specified, but no page names were included. For example, the template text &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Tuilleadh Eolais|selfref=yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will produce this error. Please use (for example) &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Tuilleadh Eolais|&lt;/nowiki&gt;''page''&lt;nowiki&gt;|selfref=yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; instead.
# A page name was specified, but it contains an equals sign (&quot;=&quot;). The equals sign has a special meaning in template code, and because of this it cannot be used in template parameters that do not specify a parameter name. For example, the template code &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Tuilleadh Eolais|1+1=2|2+2=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will produce this error. To work around this, you can specify the parameter name explicitly by using &lt;code&gt;1=&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;2&lt;/code&gt;, etc., before the page name, like this: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Tuilleadh Eolais|1=1+1=2|2=2+2=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.
# You tried to access the module directly by using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:(module name)|Tuilleadh Eolais|&lt;/nowiki&gt;''text''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Use of #invoke in this way has been disabled for performance reasons. Please use &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{(module name)|&lt;/nowiki&gt;''text''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; instead.

If you see this error message and are unsure of what to do, please post a message on [[WP:HD|the help desk]], and someone should be able to help you.

Pages that contain this error message are tracked in [[:Category:Hatnote templates with errors]].

== TemplateData ==
{{Collapse top|[[Wikipedia:TemplateData|TemplateData]] documentation used by [[Wikipedia:VisualEditor|VisualEditor]] and other tools}}
{{TemplateData header|noheader=1}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;Teimpléad a úsáidtear chun nascadh le leathanaigh a bhfuil tuilleadh eolais ar thopaic faoi leith. Cruthaíonn sé an t-aschur \&quot;Tuilleadh eolais: leathanach 1, leathanach  2, leathanach  3\&quot;.&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 1&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an chéad leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an dara leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an chéad leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis. Is féidir tuilleadh leathanach a chur leis trí úsáid a bhaint as na paraiméadar \&quot;4\&quot;, \&quot;5\&quot;, \&quot;6\&quot;, srl. &quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;4&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an cheathrú leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;5&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an chúigiú leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;6&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an tséú leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;selfref&quot;: {
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;label&quot;: &quot;Féintagairt&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Socraigh le \&quot;yes\&quot; más féintagairt le Vicipéid é an teimpléad seo nach ndéanfadh ciall ar scátháin nó foirc de shuíomh na Vicipéide.&quot;
		},
		&quot;category&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Catagóir&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Socraigh le \&quot;no\&quot;, \&quot;n\&quot;, \&quot;false\&quot;, nó \&quot;0\&quot; chun bac a chur ar an lorgaire earráide (Category:Hatnote templates with errors). Ní bhíonn feidhm aige seo ach amháin sa chás nach luaitear ainmneacha leathanaigh go sonrach.&quot;
		},
		&quot;label1&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;label 1&quot;,
				&quot;l1&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 1&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den chéad nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;label2&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;label 2&quot;,
				&quot;l2&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den dara nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;label3&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;label 3&quot;,
				&quot;l3&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den tríú nasc leathanaigh. Is féidir lipéid do thuilleadh leathanach a chur leis trí úsáid a bhaint as na paraiméadair \&quot;label4\&quot;, \&quot;label5\&quot;, \&quot;label6\&quot;, srl.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;topic&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Topaic&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm na topaice&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;
		},
		&quot;label4&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;label 4&quot;,
				&quot;l4&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den cheathrú nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;label5&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;label 5&quot;,
				&quot;l5&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den chúigiú nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;label6&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;label 6&quot;,
				&quot;l6&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den tséú nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		}
	},
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;1&quot;,
		&quot;2&quot;,
		&quot;3&quot;,
		&quot;4&quot;,
		&quot;5&quot;,
		&quot;6&quot;,
		&quot;selfref&quot;,
		&quot;category&quot;,
		&quot;label1&quot;,
		&quot;label2&quot;,
		&quot;label3&quot;,
		&quot;label4&quot;,
		&quot;label5&quot;,
		&quot;label6&quot;,
		&quot;topic&quot;
	]
}
&lt;/templatedata&gt;
{{Collapse bottom}}

== See also ==
* {{tl|Further-text}}
* {{tl|Excerpt}}, which allows transclusion of text (such as an intro section) from one article into another
* {{Tl|Broader}}
* {{Tl|Main}}

{{Hatnote templates}}
&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- Categories go here and interwikis go in Wikidata. --&gt;
[[Category:Wikipedia page-section templates]]
[[Category:Hatnote templates]]
[[Category:Variadic templates]]

}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>edk9vfykupbg2q2r2ss2ckog3tqhsr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teimpléad:Féach freisin/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>127250</id>
    <revision>
      <id>1322331</id>
      <timestamp>2026-08-01T13:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{documentation subpage}} {{lua|Module:Labelled list hatnote}} {{used in system|in [[MediaWiki:wantedpages-summary]]}}  This template is used to create {{strong|[[WP:Hatnotes|hatnotes]] to point to a small number of other related titles}} at the {{strong|top of article ''[[Help:Section|sections]]''}} (excluding the [[WP:LEAD|lead]]). It looks like this:  {{Féach freisin|Wikipedia:Article title}}  Do not use this template on top of a page, where hatnotes are for d...'</comment>
      <origin>1322331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9984" sha1="dqx6dbhl8yjry8gx68muoiopuj4ecu8" xml:space="preserve">{{documentation subpage}}
{{lua|Module:Labelled list hatnote}}
{{used in system|in [[MediaWiki:wantedpages-summary]]}}

This template is used to create {{strong|[[WP:Hatnotes|hatnotes]] to point to a small number of other related titles}} at the {{strong|top of article ''[[Help:Section|sections]]''}} (excluding the [[WP:LEAD|lead]]). It looks like this:

{{Féach freisin|Wikipedia:Article title}}

Do not use this template on top of a page, where hatnotes are for disambiguation and not for related topics (according to {{Section link|Wikipedia:Hatnote#Linking to articles that are related to the topic}}). Do not use this template inside [[Wikipedia:Manual of Style/Layout#&quot;Féach freisin&quot; section|the ''&quot;Féach freisin&quot; section'']] at the end of an article, or for links to other articles or subsections of the same article within regular article text. Where subsections are linked to, [[Template:Section link]] may be suitable instead. For use on category pages, the corresponding template is [[Template:Category see also]].

Refer to the examples below to see how the template handles link targets containing section links and commas.

==Usage==
{{see|Wikipedia:Summary style#Hatnote}}
; Basic usage:
 &amp;#123;{Féach freisin|''page1''|''page2''|''page3''|...}}

; All parameters:
 &amp;#123;{Féach freisin|''page1''|''page2''|''page3''| ...
 |label 1 = ''label 1''|label 2 = ''label2''|label 3 = ''label3''| ...
 |l1 = ''label1''|l2 = ''label2''|l3 = ''label3''| ...
 |selfref = ''yes''|category = ''no''}}

==Parameters==
This template accepts the following parameters:
* {{para|1}}, {{para|2}}, {{para|3}}, ... – the pages to link to. At least one page name is required. Categories and files are automatically escaped with the [[Help:Colon trick|colon trick]], and links to sections are automatically formatted as ''page § section'', rather than the MediaWiki default of ''page#section''.
* {{para|label 1}}, {{para|label 2}}, {{para|label 3}}, ...; or {{para|l1}}, {{para|l2}}, {{para|l3}}, ...; optional labels for each of the pages to link to.
* {{para|selfref}} – if set to {{pval|yes}}, {{pval|y}}, {{pval|true}}, or {{pval|1}}, adds the CSS class &lt;code&gt;selfref&lt;/code&gt;. This is used to denote self-references to Wikipedia. See [[Template:Selfref]] for more information.
* {{para|category}} – if set to {{pval|no}}, {{pval|n}}, {{pval|false}}, or {{pval|0}}, suppresses the error tracking category ([[:Category:Hatnote templates with errors]]). This only has an effect if the first positional parameter (the page to link to) is omitted.
* {{para|ifexists}} - if set to {{pval|false}}, forgo the existence check for pages. Otherwise [[WP:EXPENSIVE|expensive parser function calls]] (theoretically 1, but empirically 2) are used to check for each target's existence, omitting them if nonexistent.

== Examples ==

{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|Article}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Article#Section}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Article#Section|label 1=Custom section label}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Article1|Article2|Article3}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Article1|l1=Custom label 1|Article2|l2=Custom label 2}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Veni, vidi, vici|Julius Caesar}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Veni, vidi, vici|Julius Caesar#Civil war}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Julius Caesar#Civil war|Veni, vidi, vici}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Julius Caesar#Civil war|Crossing the Rubicon}}&lt;/nowiki&gt;}}

==Errors==
If no page names are supplied, the template outputs the following message with the (help) wikilink pointing to the &quot;Errors&quot; section of this page: 
*{{Féach freisin|category=no}}

If you see this error message, it is for one of three reasons:
# No parameters were specified (the template code was &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; with no pipe character nor page to link to). Please use &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|&lt;/nowiki&gt;''page''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; instead.
# Some parameters were specified, but no page names were included. For example, the template text &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|selfref=yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will produce this error. Please use (for example) &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|&lt;/nowiki&gt;''page''&lt;nowiki&gt;|selfref=yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; instead.
# A page name was specified, but it contains an equals sign (&quot;=&quot;). The equals sign has a special meaning in template code, and because of this it cannot be used in template parameters that do not specify a parameter name. For example, the template code &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|1+1=2|2+2=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will produce this error. To work around this, you can specify the parameter name explicitly by using &lt;code&gt;1=&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;2&lt;/code&gt;, etc., before the page name, like this: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|1=1+1=2|2=2+2=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.

If you see this error message and are unsure of what to do, please post a message on [[WP:HD|the help desk (WP:HD)]], and someone should be able to help you.

To see a list of wikilinks to articles that contain this error message, see the [[Wikipedia:Maintenance|maintenance category]]: [[:Category:Hatnote templates with errors]].

==TemplateData==
{{Collapse top|[[Wikipedia:TemplateData|TemplateData]] documentation used by [[Wikipedia:VisualEditor|VisualEditor]] and other tools}}
{{TemplateData header|noheader=1}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;This template creates a hatnote to point to a small number of related pages. It is placed at the top of a section, directly underneath the section heading.&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 1&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an chéad leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;required&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;Article name&quot;
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an dara leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an chéad leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis. Is féidir tuilleadh leathanach a chur leis trí úsáid a bhaint as na paraiméadar \&quot;4\&quot;, \&quot;5\&quot;, \&quot;6\&quot;, srl.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;4&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an cheathrú leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;5&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an chúigiú leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;6&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an tséú leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;label 1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 1&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den chéad nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l1&quot;
			]
		},
		&quot;label 2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 2&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den dara nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l2&quot;
			]
		},
		&quot;label 3&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l3&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den tríú nasc leathanaigh. Is féidir lipéid do thuilleadh leathanach a chur leis trí úsáid a bhaint as na paraiméadair \&quot;label4\&quot;, \&quot;label5\&quot;, \&quot;label6\&quot;, srl.&quot;
		},
		&quot;selfref&quot;: {
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;,
			&quot;label&quot;: &quot;Féintagairt&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Socraigh le \&quot;yes\&quot; más féintagairt le Vicipéid é an teimpléad seo nach ndéanfadh ciall ar scátháin nó foirc de shuíomh na Vicipéide.&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;yes&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;no&quot;
		},
		&quot;category&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Catagóir&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Socraigh le \&quot;no\&quot;, \&quot;n\&quot;, \&quot;false\&quot;, nó \&quot;0\&quot; chun bac a chur ar an lorgaire earráide (Category:Hatnote templates with errors). Ní bhíonn feidhm aige seo ach amháin sa chás nach luaitear ainmneacha leathanaigh go sonrach.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;yes&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;no&quot;
		},
		&quot;label 4&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l4&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den cheathrú nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;label 5&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l5&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den chúigiú nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;label 6&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l6&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den tséú nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;ifexists&quot;: {
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;true&quot;,
			&quot;label&quot;: &quot;Más ann dó&quot;
		}
	},
	&quot;format&quot;: &quot;inline&quot;,
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;1&quot;,
		&quot;2&quot;,
		&quot;3&quot;,
		&quot;4&quot;,
		&quot;5&quot;,
		&quot;6&quot;,
		&quot;label 1&quot;,
		&quot;label 2&quot;,
		&quot;label 3&quot;,
		&quot;label 4&quot;,
		&quot;label 5&quot;,
		&quot;label 6&quot;,
		&quot;selfref&quot;,
		&quot;category&quot;,
		&quot;ifexists&quot;
	]
}
&lt;/templatedata&gt;
{{Collapse bottom}}

==Interwiki links==
To link to articles on foreign language Wikipedias, see [[Template:Further#Interwiki links]]

==See also==
{{Div col|colwidth=16em}}
* {{Tl|Broader}}
* {{Tl|Category see also}}
* {{Tl|For}}
* {{Tl|For introduction}}
* {{Tl|For outline}}
* {{Tl|For timeline}}
* {{Tl|Further}}
* {{Tl|Further if exists}}
* {{Tl|Further interlanguage link}}
* {{Tl|Further-text}} (for custom text)
* {{Tl|Hatnote}}
* {{Tl|Main}}
* {{Tl|Main if exists}}
* {{Tl|Main list}}
* {{Tl|See also-text}} (for custom text)
* {{Tl|Template see also}}
{{Div col end}}

{{Hatnote templates}}
&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- Categories go here and interwikis go in Wikidata. --&gt;
[[Category:Hatnote templates]]
[[Category:Related-topic templates]]
[[Category:Wikipedia page-section templates]]
[[Category:Wikipedia see also]]
[[Category:Variadic templates]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>dqx6dbhl8yjry8gx68muoiopuj4ecu8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322334</id>
      <parentid>1322331</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T14:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1322334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9963" sha1="10c204a2a9flr05cz26fvtpd97jxrp0" xml:space="preserve">{{documentation subpage}}
{{lua|Module:Labelled list hatnote}}
{{used in system|in [[MediaWiki:wantedpages-summary]]}}

This template is used to create {{strong|[[WP:Hatnotes|hatnotes]] to point to a small number of other related titles}} at the {{strong|top of article ''[[Help:Section|sections]]''}} (excluding the [[WP:LEAD|lead]]). It looks like this:

{{Féach freisin|Wikipedia:Article title}}

Do not use this template on top of a page, where hatnotes are for disambiguation and not for related topics (according to {{Section link|Wikipedia:Hatnote#Linking to articles that are related to the topic}}). Do not use this template inside [[Wikipedia:Manual of Style/Layout#&quot;Féach freisin&quot; section|the ''&quot;Féach freisin&quot; section'']] at the end of an article, or for links to other articles or subsections of the same article within regular article text. Where subsections are linked to, [[Template:Section link]] may be suitable instead. For use on category pages, the corresponding template is [[Template:Category see also]].

Refer to the examples below to see how the template handles link targets containing section links and commas.

==Usage==
{{see|Wikipedia:Summary style#Hatnote}}
; Basic usage:
 &amp;#123;{Féach freisin|''page1''|''page2''|''page3''|...}}

; All parameters:
 &amp;#123;{Féach freisin|''page1''|''page2''|''page3''| ...
 |label 1 = ''label 1''|label 2 = ''label2''|label 3 = ''label3''| ...
 |l1 = ''label1''|l2 = ''label2''|l3 = ''label3''| ...
 |selfref = ''yes''|category = ''no''}}

==Parameters==
This template accepts the following parameters:
* {{para|1}}, {{para|2}}, {{para|3}}, ... – the pages to link to. At least one page name is required. Categories and files are automatically escaped with the [[Help:Colon trick|colon trick]], and links to sections are automatically formatted as ''page § section'', rather than the MediaWiki default of ''page#section''.
* {{para|label 1}}, {{para|label 2}}, {{para|label 3}}, ...; or {{para|l1}}, {{para|l2}}, {{para|l3}}, ...; optional labels for each of the pages to link to.
* {{para|selfref}} – if set to {{pval|yes}}, {{pval|y}}, {{pval|true}}, or {{pval|1}}, adds the CSS class &lt;code&gt;selfref&lt;/code&gt;. This is used to denote self-references to Wikipedia. See [[Template:Selfref]] for more information.
* {{para|category}} – if set to {{pval|no}}, {{pval|n}}, {{pval|false}}, or {{pval|0}}, suppresses the error tracking category ([[:Category:Hatnote templates with errors]]). This only has an effect if the first positional parameter (the page to link to) is omitted.
* {{para|ifexists}} - if set to {{pval|false}}, forgo the existence check for pages. Otherwise [[WP:EXPENSIVE|expensive parser function calls]] (theoretically 1, but empirically 2) are used to check for each target's existence, omitting them if nonexistent.

== Examples ==

{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|Article}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Article#Section}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Article#Section|label 1=Custom section label}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Article1|Article2|Article3}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Article1|l1=Custom label 1|Article2|l2=Custom label 2}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Veni, vidi, vici|Julius Caesar}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Veni, vidi, vici|Julius Caesar#Civil war}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Julius Caesar#Civil war|Veni, vidi, vici}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Julius Caesar#Civil war|Crossing the Rubicon}}&lt;/nowiki&gt;}}

==Errors==
If no page names are supplied, the template outputs the following message with the (help) wikilink pointing to the &quot;Errors&quot; section of this page: 
*{{Féach freisin|category=no}}

If you see this error message, it is for one of three reasons:
# No parameters were specified (the template code was &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; with no pipe character nor page to link to). Please use &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|&lt;/nowiki&gt;''page''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; instead.
# Some parameters were specified, but no page names were included. For example, the template text &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|selfref=yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will produce this error. Please use (for example) &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|&lt;/nowiki&gt;''page''&lt;nowiki&gt;|selfref=yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; instead.
# A page name was specified, but it contains an equals sign (&quot;=&quot;). The equals sign has a special meaning in template code, and because of this it cannot be used in template parameters that do not specify a parameter name. For example, the template code &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|1+1=2|2+2=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will produce this error. To work around this, you can specify the parameter name explicitly by using &lt;code&gt;1=&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;2&lt;/code&gt;, etc., before the page name, like this: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|1=1+1=2|2=2+2=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.

If you see this error message and are unsure of what to do, please post a message on [[WP:HD|the help desk (WP:HD)]], and someone should be able to help you.

To see a list of wikilinks to articles that contain this error message, see the [[Wikipedia:Maintenance|maintenance category]]: [[:Category:Hatnote templates with errors]].

==TemplateData==
{{Collapse top|[[Wikipedia:TemplateData|TemplateData]] documentation used by [[Wikipedia:VisualEditor|VisualEditor]] and other tools}}
{{TemplateData header|noheader=1}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;This template creates a hatnote to point to a small number of related pages. It is placed at the top of a section, directly underneath the section heading.&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 1&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an chéad leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;required&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;Article name&quot;
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an dara leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an chéad leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis. Is féidir tuilleadh leathanach a chur leis trí úsáid a bhaint as na paraiméadar \&quot;4\&quot;, \&quot;5\&quot;, \&quot;6\&quot;, srl.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;4&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an cheathrú leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;5&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an chúigiú leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;6&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an tséú leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;label 1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 1&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den chéad nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l1&quot;
			]
		},
		&quot;label 2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 2&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den dara nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l2&quot;
			]
		},
		&quot;label 3&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l3&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den tríú nasc leathanaigh. Is féidir lipéid do thuilleadh leathanach a chur leis trí úsáid a bhaint as na paraiméadair \&quot;label4\&quot;, \&quot;label5\&quot;, \&quot;label6\&quot;, srl.&quot;
		},
		&quot;selfref&quot;: {
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;,
			&quot;label&quot;: &quot;Féintagairt&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Socraigh le \&quot;yes\&quot; más féintagairt le Vicipéid é an teimpléad seo nach ndéanfadh ciall ar scátháin nó foirc de shuíomh na Vicipéide.&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;yes&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;no&quot;
		},
		&quot;category&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Catagóir&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Socraigh le \&quot;no\&quot;, \&quot;n\&quot;, \&quot;false\&quot;, nó \&quot;0\&quot; chun bac a chur ar an lorgaire earráide (Category:Hatnote templates with errors). Ní bhíonn feidhm aige seo ach amháin sa chás nach luaitear ainmneacha leathanaigh go sonrach.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;yes&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;no&quot;
		},
		&quot;label 4&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l4&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den cheathrú nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;label 5&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l5&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den chúigiú nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;label 6&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l6&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den tséú nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;ifexists&quot;: {
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;true&quot;,
			&quot;label&quot;: &quot;Más ann dó&quot;
		}
	},
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;1&quot;,
		&quot;2&quot;,
		&quot;3&quot;,
		&quot;4&quot;,
		&quot;5&quot;,
		&quot;6&quot;,
		&quot;label 1&quot;,
		&quot;label 2&quot;,
		&quot;label 3&quot;,
		&quot;label 4&quot;,
		&quot;label 5&quot;,
		&quot;label 6&quot;,
		&quot;selfref&quot;,
		&quot;category&quot;,
		&quot;ifexists&quot;
	]
}
&lt;/templatedata&gt;
{{Collapse bottom}}

==Interwiki links==
To link to articles on foreign language Wikipedias, see [[Template:Further#Interwiki links]]

==See also==
{{Div col|colwidth=16em}}
* {{Tl|Broader}}
* {{Tl|Category see also}}
* {{Tl|For}}
* {{Tl|For introduction}}
* {{Tl|For outline}}
* {{Tl|For timeline}}
* {{Tl|Further}}
* {{Tl|Further if exists}}
* {{Tl|Further interlanguage link}}
* {{Tl|Further-text}} (for custom text)
* {{Tl|Hatnote}}
* {{Tl|Main}}
* {{Tl|Main if exists}}
* {{Tl|Main list}}
* {{Tl|See also-text}} (for custom text)
* {{Tl|Template see also}}
{{Div col end}}

{{Hatnote templates}}
&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- Categories go here and interwikis go in Wikidata. --&gt;
[[Category:Hatnote templates]]
[[Category:Related-topic templates]]
[[Category:Wikipedia page-section templates]]
[[Category:Wikipedia see also]]
[[Category:Variadic templates]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>10c204a2a9flr05cz26fvtpd97jxrp0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322335</id>
      <parentid>1322334</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T14:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1322335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10095" sha1="ftgo1by91vwytzvbjc8u3ih1myr8fp3" xml:space="preserve">{{documentation subpage}}
{{lua|Module:Labelled list hatnote}}
{{used in system|in [[MediaWiki:wantedpages-summary]]}}

This template is used to create {{strong|[[WP:Hatnotes|hatnotes]] to point to a small number of other related titles}} at the {{strong|top of article ''[[Help:Section|sections]]''}} (excluding the [[WP:LEAD|lead]]). It looks like this:

{{Féach freisin|Wikipedia:Article title}}

Do not use this template on top of a page, where hatnotes are for disambiguation and not for related topics (according to {{Section link|Wikipedia:Hatnote#Linking to articles that are related to the topic}}). Do not use this template inside [[Wikipedia:Manual of Style/Layout#&quot;Féach freisin&quot; section|the ''&quot;Féach freisin&quot; section'']] at the end of an article, or for links to other articles or subsections of the same article within regular article text. Where subsections are linked to, [[Template:Section link]] may be suitable instead. For use on category pages, the corresponding template is [[Template:Category see also]].

Refer to the examples below to see how the template handles link targets containing section links and commas.

==Usage==
{{see|Wikipedia:Summary style#Hatnote}}
; Basic usage:
 &amp;#123;{Féach freisin|''page1''|''page2''|''page3''|...}}

; All parameters:
 &amp;#123;{Féach freisin|''page1''|''page2''|''page3''| ...
 |label 1 = ''label 1''|label 2 = ''label2''|label 3 = ''label3''| ...
 |l1 = ''label1''|l2 = ''label2''|l3 = ''label3''| ...
 |selfref = ''yes''|category = ''no''}}

==Parameters==
This template accepts the following parameters:
* {{para|1}}, {{para|2}}, {{para|3}}, ... – the pages to link to. At least one page name is required. Categories and files are automatically escaped with the [[Help:Colon trick|colon trick]], and links to sections are automatically formatted as ''page § section'', rather than the MediaWiki default of ''page#section''.
* {{para|label 1}}, {{para|label 2}}, {{para|label 3}}, ...; or {{para|l1}}, {{para|l2}}, {{para|l3}}, ...; optional labels for each of the pages to link to.
* {{para|selfref}} – if set to {{pval|yes}}, {{pval|y}}, {{pval|true}}, or {{pval|1}}, adds the CSS class &lt;code&gt;selfref&lt;/code&gt;. This is used to denote self-references to Wikipedia. See [[Template:Selfref]] for more information.
* {{para|category}} – if set to {{pval|no}}, {{pval|n}}, {{pval|false}}, or {{pval|0}}, suppresses the error tracking category ([[:Category:Hatnote templates with errors]]). This only has an effect if the first positional parameter (the page to link to) is omitted.
* {{para|ifexists}} - if set to {{pval|false}}, forgo the existence check for pages. Otherwise [[WP:EXPENSIVE|expensive parser function calls]] (theoretically 1, but empirically 2) are used to check for each target's existence, omitting them if nonexistent.

== Examples ==

{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|Article}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Article#Section}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Article#Section|label 1=Custom section label}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Article1|Article2|Article3}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Article1|l1=Custom label 1|Article2|l2=Custom label 2}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Veni, vidi, vici|Julius Caesar}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Veni, vidi, vici|Julius Caesar#Civil war}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Julius Caesar#Civil war|Veni, vidi, vici}}&lt;/nowiki&gt;}}
{{nowiki template demo|format=inline|code=&lt;nowiki&gt;{{See also|Julius Caesar#Civil war|Crossing the Rubicon}}&lt;/nowiki&gt;}}

==Errors==
If no page names are supplied, the template outputs the following message with the (help) wikilink pointing to the &quot;Errors&quot; section of this page: 
*{{Féach freisin|category=no}}

If you see this error message, it is for one of three reasons:
# No parameters were specified (the template code was &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; with no pipe character nor page to link to). Please use &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|&lt;/nowiki&gt;''page''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; instead.
# Some parameters were specified, but no page names were included. For example, the template text &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|selfref=yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will produce this error. Please use (for example) &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|&lt;/nowiki&gt;''page''&lt;nowiki&gt;|selfref=yes}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; instead.
# A page name was specified, but it contains an equals sign (&quot;=&quot;). The equals sign has a special meaning in template code, and because of this it cannot be used in template parameters that do not specify a parameter name. For example, the template code &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|1+1=2|2+2=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will produce this error. To work around this, you can specify the parameter name explicitly by using &lt;code&gt;1=&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;2&lt;/code&gt;, etc., before the page name, like this: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Féach freisin|1=1+1=2|2=2+2=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.

If you see this error message and are unsure of what to do, please post a message on [[WP:HD|the help desk (WP:HD)]], and someone should be able to help you.

To see a list of wikilinks to articles that contain this error message, see the [[Wikipedia:Maintenance|maintenance category]]: [[:Category:Hatnote templates with errors]].

==TemplateData==
{{Collapse top|[[Wikipedia:TemplateData|TemplateData]] documentation used by [[Wikipedia:VisualEditor|VisualEditor]] and other tools}}
{{TemplateData header|noheader=1}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;This template creates a hatnote to point to a small number of related pages. It is placed at the top of a section, directly underneath the section heading.&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 1&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an chéad leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;required&quot;: true,
			&quot;example&quot;: &quot;Article name&quot;
		},
		&quot;2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an dara leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an chéad leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis. Is féidir tuilleadh leathanach a chur leis trí úsáid a bhaint as na paraiméadar \&quot;4\&quot;, \&quot;5\&quot;, \&quot;6\&quot;, srl.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;,
			&quot;required&quot;: false
		},
		&quot;4&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an cheathrú leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;5&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an chúigiú leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;6&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Leathanach 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm an tséú leathanaigh ar mhaith leat nascadh leis.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-page-name&quot;
		},
		&quot;label 1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 1&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den chéad nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l1&quot;
			]
		},
		&quot;label 2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 2&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den dara nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l2&quot;
			]
		},
		&quot;label 3&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l3&quot;
			],
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den tríú nasc leathanaigh. Is féidir lipéid do thuilleadh leathanach a chur leis trí úsáid a bhaint as na paraiméadair \&quot;label4\&quot;, \&quot;label5\&quot;, \&quot;label6\&quot;, srl.&quot;
		},
		&quot;selfref&quot;: {
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;,
			&quot;label&quot;: &quot;Féintagairt&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Socraigh le \&quot;yes\&quot; más féintagairt le Vicipéid é an teimpléad seo nach ndéanfadh ciall ar scátháin nó foirc de shuíomh na Vicipéide.&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;yes&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;no&quot;
		},
		&quot;category&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Catagóir&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Socraigh le \&quot;no\&quot;, \&quot;n\&quot;, \&quot;false\&quot;, nó \&quot;0\&quot; chun bac a chur ar an lorgaire earráide (Category:Hatnote templates with errors). Ní bhíonn feidhm aige seo ach amháin sa chás nach luaitear ainmneacha leathanaigh go sonrach.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;yes&quot;,
			&quot;example&quot;: &quot;no&quot;
		},
		&quot;label 4&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l4&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den cheathrú nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;label 5&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l5&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den chúigiú nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;label 6&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;l6&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Lipéad 6&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;An lipéad a léirítear den tséú nasc leathanaigh.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;ifexists&quot;: {
			&quot;type&quot;: &quot;boolean&quot;,
			&quot;default&quot;: &quot;true&quot;,
			&quot;label&quot;: &quot;Más ann dó&quot;
		},
		&quot;Topaic&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Topaic&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ainm na topaice.&quot;,
			&quot;suggestedvalues&quot;: [
				&quot;topic&quot;
			]
		}
	},
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;1&quot;,
		&quot;2&quot;,
		&quot;3&quot;,
		&quot;4&quot;,
		&quot;5&quot;,
		&quot;6&quot;,
		&quot;label 1&quot;,
		&quot;label 2&quot;,
		&quot;label 3&quot;,
		&quot;label 4&quot;,
		&quot;label 5&quot;,
		&quot;label 6&quot;,
		&quot;selfref&quot;,
		&quot;category&quot;,
		&quot;ifexists&quot;,
		&quot;Topaic&quot;
	]
}
&lt;/templatedata&gt;
{{Collapse bottom}}

==Interwiki links==
To link to articles on foreign language Wikipedias, see [[Template:Further#Interwiki links]]

==See also==
{{Div col|colwidth=16em}}
* {{Tl|Broader}}
* {{Tl|Category see also}}
* {{Tl|For}}
* {{Tl|For introduction}}
* {{Tl|For outline}}
* {{Tl|For timeline}}
* {{Tl|Further}}
* {{Tl|Further if exists}}
* {{Tl|Further interlanguage link}}
* {{Tl|Further-text}} (for custom text)
* {{Tl|Hatnote}}
* {{Tl|Main}}
* {{Tl|Main if exists}}
* {{Tl|Main list}}
* {{Tl|See also-text}} (for custom text)
* {{Tl|Template see also}}
{{Div col end}}

{{Hatnote templates}}
&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
&lt;!-- Categories go here and interwikis go in Wikidata. --&gt;
[[Category:Hatnote templates]]
[[Category:Related-topic templates]]
[[Category:Wikipedia page-section templates]]
[[Category:Wikipedia see also]]
[[Category:Variadic templates]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>ftgo1by91vwytzvbjc8u3ih1myr8fp3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teimpléad:Hatnote/doc</title>
    <ns>10</ns>
    <id>127251</id>
    <revision>
      <id>1322336</id>
      <timestamp>2026-08-01T14:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Documentation subpage}} {{Redirect-distinguish-for|Template:Dablink|Template:Dablinks|the meta-template that formats text into a standardized style for an inline variant of a hatnote|Template:Hatnote inline}} {{Template shortcut|Hatn|Dablink}} {{used in system}} {{Never substitute}} {{Lua|Module:Hatnote}} {{Uses TemplateStyles|Module:Hatnote/styles.css}}  This template produces formatted text, following the guideline for a '''Wikipedia:Hatnote|Wikipedia hatnot...'</comment>
      <origin>1322336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6171" sha1="hl6g1a4plipa2tb2s44n0httw4ftuga" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
{{Redirect-distinguish-for|Template:Dablink|Template:Dablinks|the meta-template that formats text into a standardized style for an inline variant of a hatnote|Template:Hatnote inline}}
{{Template shortcut|Hatn|Dablink}}
{{used in system}}
{{Never substitute}}
{{Lua|Module:Hatnote}}
{{Uses TemplateStyles|Module:Hatnote/styles.css}}

This template produces formatted text, following the guideline for a '''[[Wikipedia:Hatnote|Wikipedia hatnote]]''':
:{{tlx|Hatnote|Example hatnote text.}} &amp;rarr;&lt;br&gt;&lt;!-- a construct to show hatnote as expected (using newline) --&gt;
{{Hatnote|Example hatnote text.}}

Broadly speaking, a hatnote should answer a reader's question (maybe preemptively): ''Am I on the right page?''

{{TOC limit}}

== Function ==
This template is primarily used to add a correctly formatted ''hatnote'' to a page. Often, but not always, this is a ''disambiguation link'' at the top of article pages. It places an HTML &lt;code&gt;div-&lt;/code&gt; / &lt;code&gt;div&lt;/code&gt; block around the text entered as its only argument, which provides standardized formatting (contents are indented and italicized in most displays); it also isolates the contained code to make sure that it is interpreted correctly.

This template is also used as the &quot;meta-template&quot; for additional specialized disambiguation link templates; see [[:Category:Hatnote templates]] for a list.

The template does not automatically create links of any kind. Links and other desired formatting must be explicitly added, using normal [[Wikipedia:Cheatsheet|Wikipedia markup]].

== Usage ==
; Basic usage
: {{tlx|hatnote|text}}
; All parameters
: {{tlx|hatnote|text|extraclasses{{=}}extra classes|selfref{{=}}yes|category{{=}}no}}

== Parameters ==
This template accepts the following parameters:
* &lt;code&gt;1&lt;/code&gt; – the hatnote text (required)
* &lt;code&gt;extraclasses&lt;/code&gt; – any extra CSS classes to be added, for example, the {{tl|see also}} template adds the classes &quot;{{para|extraclasses|boilerplate seealso}}&quot;.
* &lt;code&gt;selfref&lt;/code&gt; – If set to &quot;yes&quot;, &quot;y&quot;, &quot;true&quot; or &quot;1&quot;, adds the CSS class &quot;selfref&quot;. This is used to denote self-references to Wikipedia. See [[Template:Selfref]] for more information.
* &lt;code&gt;category&lt;/code&gt; – If set to &quot;no&quot;, &quot;n&quot;, &quot;false&quot;, or &quot;0&quot;, suppresses the error tracking category ([[:Category:Hatnote templates with errors]]). This has an effect only if the &lt;!--&quot;first-positional parameter&quot;, not &quot;first positional parameter&quot;, if you value the readers' time ... but better yet --&gt; leftmost parameter (the hatnote text) is omitted.

== Example ==
* {{tlx|hatnote|Example hatnote text}} → {{hatnote|Example hatnote text}}

== Errors ==
If no hatnote text is supplied, the template will output the following message:
* {{hatnote|category=no}}

If you see this error message, it is for one of four reasons:
# No parameters were specified (the template code was &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{hatnote}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;). Please use &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{hatnote|&lt;/nowiki&gt;''text''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; instead.
# Some parameters were specified, but the hatnote text wasn't included. For example, the template text &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{hatnote|extraclasses=seealso}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will produce this error. Please use (for example) &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{hatnote|&lt;/nowiki&gt;''text''&lt;nowiki&gt;|extraclasses=seealso}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; instead.
# The hatnote text was specified, but that text contains an equals sign (&quot;=&quot;). The equals sign has a special meaning in template code, and because of this it cannot be used in template parameters that do not specify a parameter name. For example, the template code &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{hatnote|2+2=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will produce this error. To work around this, you can specify the parameter name explicitly by using &lt;code&gt;1=&lt;/code&gt; before the hatnote text, like this: &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{hatnote|1=2+2=4}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;.
# You tried to access [[Module:Hatnote]] directly by using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#invoke:hatnote|hatnote|&lt;/nowiki&gt;''text''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. Use of #invoke in this way has been disabled for performance reasons. Please use &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{hatnote|&lt;/nowiki&gt;''text''&lt;nowiki&gt;}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; instead.

If you see this error message and are unsure of what to do, please post a message on [[Template talk:Hatnote]], and someone should be able to help you.

Pages that contain this error message are tracked in [[:Category:Hatnote templates with errors]].

== Technical details ==
The HTML code produced by this template looks like this:

* {{tag|div|attribs=role=&quot;note&quot; class=&quot;hatnote navigation-not-searchable&quot;|link=yes|content= hatnote text}}

The code is produced by [[Module:Hatnote]].

==See also==
* {{tl|For}}

{{Hatnote templates}}
{{Collapse top|[[Wikipedia:TemplateData|TemplateData]] documentation used by [[Wikipedia:VisualEditor|VisualEditor]] and other tools}}
{{TemplateData header|noheader=1}}
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;description&quot;: &quot;Template for creating a standard Wikipedia hatnote. A hatnote is a short note placed at the top of an article to provide disambiguation of closely related terms or summarise a topic, explaining its boundaries.&quot;,
	&quot;params&quot;: {
		&quot;1&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Téacs&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ba cheart an réimse seo a líonadh leis an téacs a léireofar sa hatnote.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;required&quot;: true
		},
		&quot;extraclasses&quot;: {
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;label&quot;: &quot;Ranganna sa bhreis&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Ranganna CSS sa bhreis le cur leis na clibeanna &lt;div&gt; um théacs an hatnote.&quot;
		},
		&quot;selfref&quot;: {
			&quot;type&quot;: &quot;line&quot;,
			&quot;label&quot;: &quot;Féintagairt&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Socraigh le \&quot;yes\&quot; más féintagairt le Vicipéid é an téacs hatnote nach ndéanfadh aon chiall ar scáthán ná foirc na Vicipéide.  (M.sh. \&quot;For the Wikipedia Sandbox, see [[WP:SAND]]\&quot;.)&quot;
		},
		&quot;category&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Catagóir&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Socraigh le \&quot;no\&quot;, \&quot;n\&quot;, \&quot;false\&quot;, nó \&quot;0\&quot; chun bac a chur ar an lorgaire earráide (Category:Hatnote templates with errors). Ní bhíonn feidhm aige seo ach amháin sa chás nach ann don téacs hatnote.&quot;
		}
	}
}
&lt;/templatedata&gt;
{{Collapse bottom}}&lt;includeonly&gt;{{Sandbox other||
[[Category:Hatnote templates| ]]
[[Category:Cross-reference templates]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>hl6g1a4plipa2tb2s44n0httw4ftuga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1039 (uimhir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127252</id>
    <redirect title="1000 (uimhir)" />
    <revision>
      <id>1322346</id>
      <timestamp>2026-08-01T16:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42418-60</username>
        <id>76084</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[1000 (uimhir)]]</comment>
      <origin>1322346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="0igz4xnz7tn9l76oh7tpgeitsw0eb1t" xml:space="preserve">#athsheoladh [[1000 (uimhir)]]</text>
      <sha1>0igz4xnz7tn9l76oh7tpgeitsw0eb1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fís Eorpach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127253</id>
    <revision>
      <id>1322354</id>
      <timestamp>2026-08-01T20:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Cruthaithe ó enwiki</comment>
      <origin>1322354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="828" sha1="0wxjylrkth0cggebgrq8ratte1ioqqf" xml:space="preserve">== Fís Eorpach ==
[[Íomhá:HorizonEuropeMap.svg | mion |{{Legend|#0000FF|Aontas Eorpach}}{{Legend|#008000|Tríú tíortha chomhlachaithe}}]]

Is tionscnamh taighde eolaíochta de chuid an [[Aontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] í  '''Fís Eorpach'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''Horizon Europe'''), chun saol inbhuanaithe to a fhorbairt san Eoraip.  Bunaidh í de thoradh an naoú [[Clár Réime um Thaighde agus Forbairt Teicneolaíochta]] (FP9), i gcomharba ar [[Fís 2020]] (FP8).  Glacadh [[an Coimisiún Eorpach]] leis an 50% that na blianta 2021–2027.

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/iiii/ga | teideal = Téarma: Fís Eorpach | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 31-07-2026}}&lt;/ref&gt;
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir:Coimisiún Eorpach]]</text>
      <sha1>0wxjylrkth0cggebgrq8ratte1ioqqf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322355</id>
      <parentid>1322354</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T20:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>-ceannteideal</comment>
      <origin>1322355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="809" sha1="9xqa97yncogiwkqqzefc0gwdrn7zxc1" xml:space="preserve">[[Íomhá:HorizonEuropeMap.svg | mion |{{Legend|#0000FF|Aontas Eorpach}}{{Legend|#008000|Tríú tíortha chomhlachaithe}}]]

Is tionscnamh taighde eolaíochta de chuid an [[Aontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] í  '''Fís Eorpach'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''Horizon Europe'''), chun saol inbhuanaithe to a fhorbairt san Eoraip.  Bunaidh í de thoradh an naoú [[Clár Réime um Thaighde agus Forbairt Teicneolaíochta]] (FP9), i gcomharba ar [[Fís 2020]] (FP8).  Glacadh [[an Coimisiún Eorpach]] leis an 50% that na blianta 2021–2027.

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/iiii/ga | teideal = Téarma: Fís Eorpach | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 31-07-2026}}&lt;/ref&gt;
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir:Coimisiún Eorpach]]</text>
      <sha1>9xqa97yncogiwkqqzefc0gwdrn7zxc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lily O’Brennan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127254</id>
    <revision>
      <id>1322365</id>
      <timestamp>2026-08-01T22:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le ''''Lily O’Brennan'''  (20 Lúnasa 1878 – 31 Bealtaine 1948).  == Féach freisin ==  == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}}{{DEFAULTSORT:O’Brennan, Lily }} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1878]] [[Catagóir:Básanna i 1948]]'</comment>
      <origin>1322365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="225" sha1="csd9cwj8mtj4wrku9mbaq6mm3dm9r5c" xml:space="preserve">'''Lily O’Brennan'''  (20 Lúnasa 1878 – 31 Bealtaine 1948).

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}{{DEFAULTSORT:O’Brennan, Lily }}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1878]]
[[Catagóir:Básanna i 1948]]</text>
      <sha1>csd9cwj8mtj4wrku9mbaq6mm3dm9r5c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322366</id>
      <parentid>1322365</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T22:40:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1322366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2628" sha1="g7t7mix9r3mlalnb5pe184b1zdjkac2" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Gníomhaí [[Cumann na mBan|Chumann na mBan]] ba ea '''Lily O’Brennan'''  (20 Lúnasa 1878 – 31 Bealtaine 1948). Bhí sí ina drámadóir agus ina file chomh maith.

== Saol ==
Rugadh Elizabeth “Lily” O’Brennan i mBaile Átha Cliath ar an 20ú Lúnasa 1878. D’fhás sí aníos i gclann láidir náisiúnach a ghinfeadh daoine mór le rá i saol polaitiúil agus cultúrtha na tíre. 

Is cosúil gur Fínín a bhí in athair O’Brennan. Le linn na hAthbheochana, chuir an chlann an O’ roimh an sloinne “Brennan”, rud a tharla in go leor cásanna ag an am. 

Ba ghníomhaithe a raibh cur amach ag an bpobal náisiúnach orthu a deirfiúracha Áine agus Kathleen. Phós Áine Éamonn Ceannt, duine de cheannairí Éirí Amach 1916, rud a chuir Lily ag croílár na n-eachtraí cinniúnacha i Réabhlóid na hÉireann 1916-23.

Amhail go leor den ghlúin náisiúnach ag an am, ba mhúinteoir í Lily O’Brennan.  

D’éirigh go maith lena dráma ''May Eve in Stephen’s Green'' a léiríodh in 1912. 

Bhí sí i láthair nuair a bunaíodh Cumann na mBan in Wynn’s in 1914, agus ba ghearr go raibh lámh lárnach aici mar eagraí.

Agus Éirí Amach 1916 ag teannadh léi, chabhraigh sí le trealamh a bhogadh, d’iompair sí teachtaireachtaí míleata, agus chruthaigh sí brat an Cheathrú Cathlán. Bhí sí lonnaithe ar Lána Mhuire Mhaith le linn an Éirí Amach. Gabhadh í leis an gcuid eile den gharastún sin agus coinníodh í i mBeairic Richmond agus i bPríosún Chill Mhaighneann ina dhiaidh sin. Scaoileadh amach í an lá céanna is a cuireadh a dheartháir cleamhnais, Ceannt, chun báis.

Chloígh O’Brennan leis an bpoblachtánachas i ndiaidh 1916. Bhí sí ar Ard-Chomhairle Chumann na mBan agus ina dhiaidh sin mar rúnaí ag Art Ó Ghríofa le linn idirbheartaíochta faoin gconradh. Cé go raibh sí ag comhoibriú le toscaireacht an Chonartha Angla-Éireannaigh, thaobhaigh sí leis na hÓglaigh Frith-Chonartha le linn an Chogaidh Cathartha/na Frith-Réabhlóide. Chaith sí tréimhse ag feidhmiú le hoifig Erskine Childer sular cuireadh i ngéibheann arís í in 1922-23, áit ar ghlac sí páirt i stailceanna ocrais.

Ba náisiúnach cultúrtha díograiseach í agus scríobh sí ficsean faoin ainm cleite “Esther Graham” agus bhí lámh aici i mbunú Ghild na Scríbhneoirí Caitliceacha. Bhásaigh sí ar an 31ú Bealtaine 1948.

== Féach freisin ==

* [[Cumann na mBan]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}{{DEFAULTSORT:O’Brennan, Lily }}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1878]]
[[Catagóir:Básanna i 1948]]
[[Catagóir:Cumann na mBan]]</text>
      <sha1>g7t7mix9r3mlalnb5pe184b1zdjkac2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faclair Gàidhlig na Fantasachd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127255</id>
    <revision>
      <id>1322368</id>
      <timestamp>2026-08-01T23:36:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Leabhar |nom=Faclair Gàidhlig na Fantasachd }}  Tá ''[[Faclair Gàidhlig na Fantasachd]]'' ina stórchiste [[Téarmaíocht|téarmaíochta]] agus nathanna a bhaineann le [[draíocht]], airm, cluichí agus ábhair nach iad, arna thiomsú ag [[Fañch Bihan-Gallic]]. Dar leis, léiríonn an oiread daoine a bhaineann sult as leithéidí ''[[Tiarna na bhFáinní]]'' agus [[Doinsiúin agus Dragain|Doinsiúin ⁊ Dragain]] go bhuil feidhm ag na réims...'</comment>
      <origin>1322368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2650" sha1="n56zazljk18zzcsxmp5m0i8udl51uf5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Leabhar
|nom=Faclair Gàidhlig na Fantasachd
}}

Tá ''[[Faclair Gàidhlig na Fantasachd]]'' ina stórchiste [[Téarmaíocht|téarmaíochta]] agus nathanna a bhaineann le [[draíocht]], airm, cluichí agus ábhair nach iad, arna thiomsú ag [[Fañch Bihan-Gallic]]. Dar leis, léiríonn an oiread daoine a bhaineann sult as leithéidí ''[[Tiarna na bhFáinní]]'' agus [[Doinsiúin agus Dragain|Doinsiúin ⁊ Dragain]] go bhuil feidhm ag na réimsí seo focal i gcónaí sa lá atá inniu ann.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/naidheachdan/sgeulachdan/cvgvvlxkjyro|teideal=Faclair ùr Gàidhlig airson saoghail eile|dáta=2025-05-21|language=[[Gaeilge na hAlban]]|work=[[Naidheachdan a' BhBC]]|dátarochtana=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;

Tá an foclóir bunaithe ar mheascán de théarmaí ó [[Edward Dwelly#An Foclóir|Dwelly]] – toisc go raibh formhór na bhfocal fós á gcleachtadh ag gnáth-lucht labhartha na teanga tráth a bhí seisean i mbun oibre – díolamaí eile, maille le &quot;rud beag&quot; nuachumadóireachta. D'fhéach Bihan-Gallic le bheith ag cruinniú focal a bhí ann cheana de rogha air sin áfach, a deir sé.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Rinneadh an foclóir a sheoladh den chéad uair ag [[Comicon nan Eilean]] i Mí Dheireadh Fómhair 2024 agus arís ag an [[An Taigh Cèilidh|Taigh Chèilidh]] i [[Steòrnabhagh]] ar an 21 An Bealtaine 2025. Maítear go raibh cluichí ríomhaireachta ag &quot;sìor nochdadh sa Ghàidhlig&quot; le déanaí agus aistriúchán ar ''[[An Hobad, nó Anonn agus Ar Ais Arís|An Hobad]]'' ar tí a bheith foilsithe freisin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==Féach freisin==
* [[:Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge na hAlban]]

==Nascanna amach==
* Ar shuíomh an [[An Taigh Cèilidh|An Taighe Cèilidh]]: [https://www.taighceilidh.com/product-page/faclair-gaidhlig-na-fantasachd ''Faclair Gàidhlig na Fantasachd'']
* Na gluaiseanna ceithre-theangacha ba thús leis an bhfoclóir: [https://gd.tourlezarmeur.com/#faclair Faclair]&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;Is ionann &quot;Breatnais&quot; ag Albanaigh agus &quot;[[Briotáinis]]&quot; ag Éireannaigh ([[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Scannell, 2016]], s.v. &quot;Breatnais&quot;)&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{Reflist}}
====Nótaí====
{{reflist|group=nóta}}

{{Foclóirí na Gaeilge|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Faclair Gaidhlig na Fantasachd}}
[[Catagóir:Foclóirí Ghaeilge na hAlban|Gaidhlig na Fantasachd]]
[[Catagóir:Foclóirí Béarla]]
[[Catagóir:Gaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Foghlaim Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2024]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2020idí]]

{{Síol-leabhar}}</text>
      <sha1>n56zazljk18zzcsxmp5m0i8udl51uf5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322389</id>
      <parentid>1322368</parentid>
      <timestamp>2026-08-02T00:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <origin>1322389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2672" sha1="2opid52tnz1t25txty3lhwmkgcxrqkx" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar
|nom=Faclair Gàidhlig na Fantasachd
}}

Tá ''[[Faclair Gàidhlig na Fantasachd]]'' ina stórchiste [[Téarmaíocht|téarmaíochta]] agus nathanna a bhaineann le [[draíocht]], airm, cluichí agus ábhair nach iad, arna thiomsú ag [[Fañch Bihan-Gallic]]. Dar leis, léiríonn an oiread daoine a bhaineann sult as leithéidí ''[[Tiarna na bhFáinní]]'' agus [[Doinsiúin agus Dragain|Doinsiúin ⁊ Dragain]] go bhuil feidhm ag na réimsí seo focal i gcónaí sa lá atá inniu ann.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/naidheachdan/sgeulachdan/cvgvvlxkjyro|teideal=Faclair ùr Gàidhlig airson saoghail eile|dáta=2025-05-21|language=[[Gaeilge na hAlban]]|work=[[Naidheachdan a' BhBC]]|dátarochtana=2026-07-15}}&lt;/ref&gt;

Tá an foclóir bunaithe ar mheascán de théarmaí ó [[Edward Dwelly#An Foclóir|Dwelly]] (toisc go raibh formhór na bhfocal fós á gcleachtadh ag gnáth-lucht labhartha na teanga tráth a bhí seisean i mbun oibre), agus díolamaí eile, maille le &quot;rud beag&quot; nuachumadóireachta. D'fhéach Bihan-Gallic le bheith ag cruinniú focal a bhí ann cheana de rogha air sin áfach, a deir sé.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Rinneadh an foclóir a sheoladh den chéad uair ag [[Comicon nan Eilean]] i Mí Dheireadh Fómhair 2024 agus arís ag an [[An Taigh Cèilidh|Taigh Chèilidh]] i [[Steòrnabhagh]] ar an 21 An Bealtaine 2025. Maítear go raibh cluichí ríomhaireachta ag &quot;sìor nochdadh sa Ghàidhlig&quot; le déanaí agus aistriúchán ar ''[[An Hobad, nó Anonn agus Ar Ais Arís|An Hobad]]'' ar tí a bheith foilsithe freisin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==Féach freisin==
* [[:Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge na hAlban]]

==Nascanna amach==
* Ar shuíomh an [[An Taigh Cèilidh|An Taighe Cèilidh]]: [https://www.taighceilidh.com/product-page/faclair-gaidhlig-na-fantasachd ''Faclair Gàidhlig na Fantasachd'']
* Na gluaiseanna ceithre-theangacha ba thús leis an bhfoclóir: [https://gd.tourlezarmeur.com/#faclair Faclair]&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;Is ionann &quot;Breatnais&quot; ag Albanaigh agus &quot;[[Briotáinis]]&quot; ag Éireannaigh ([[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Scannell, 2016]], s.v. &quot;Breatnais&quot;)&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{Reflist}}
====Nótaí====
{{reflist|group=nóta}}

{{Foclóirí na Gaeilge|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Faclair Gaidhlig na Fantasachd}}
[[Catagóir:Foclóirí Ghaeilge na hAlban|Gaidhlig na Fantasachd]]
[[Catagóir:Foclóirí Béarla]]
[[Catagóir:Gaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Foghlaim Ghaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2024]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2020idí]]

{{Síol-leabhar}}</text>
      <sha1>2opid52tnz1t25txty3lhwmkgcxrqkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Meáin na Briotáinise</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127256</id>
    <revision>
      <id>1322375</id>
      <timestamp>2026-08-01T23:48:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Meáin na Briotáine|*]] [[Catagóir:Meáin chumarsáide de réir teanga |Briotainis]] [[Catagóir:An Bhriotáinis]]'</comment>
      <origin>1322375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="128" sha1="g9co0cyd749k5mt8rmlgfnpa6699efi" xml:space="preserve">[[Catagóir:Meáin na Briotáine|*]]
[[Catagóir:Meáin chumarsáide de réir teanga |Briotainis]]
[[Catagóir:An Bhriotáinis]]</text>
      <sha1>g9co0cyd749k5mt8rmlgfnpa6699efi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322382</id>
      <parentid>1322375</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Féach freisin</comment>
      <origin>1322382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="179" sha1="bfukpgl4udj2m4lle8ykpqox4qf1r1i" xml:space="preserve">{{Féach freisin|Catagóir:Meáin na Briotáine}}

[[Catagóir:Meáin na Briotáine|*]]
[[Catagóir:Meáin chumarsáide de réir teanga |Briotainis]]
[[Catagóir:An Bhriotáinis]]</text>
      <sha1>bfukpgl4udj2m4lle8ykpqox4qf1r1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Meáin na Briotáine</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127257</id>
    <revision>
      <id>1322376</id>
      <timestamp>2026-08-01T23:48:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{DEFAULTSORT:Meain na Briotaine}} [[Catagóir:Cultúr na Briotáine]] [[Catagóir:Na Meáin de réir tíre|Briotain]]'</comment>
      <origin>1322376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118" sha1="a8sa5jjmboqkzpy4cd8xzjg7xe3eizw" xml:space="preserve">{{DEFAULTSORT:Meain na Briotaine}}
[[Catagóir:Cultúr na Briotáine]]
[[Catagóir:Na Meáin de réir tíre|Briotain]]</text>
      <sha1>a8sa5jjmboqkzpy4cd8xzjg7xe3eizw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1322383</id>
      <parentid>1322376</parentid>
      <timestamp>2026-08-01T23:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Féach freisin</comment>
      <origin>1322383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="170" sha1="mx7dd45skdu5ba4z6ljf1ah8biacf5q" xml:space="preserve">{{Féach freisin|Catagóir:Meáin na Briotáinise}}
{{DEFAULTSORT:Meain na Briotaine}}
[[Catagóir:Cultúr na Briotáine]]
[[Catagóir:Na Meáin de réir tíre|Briotain]]</text>
      <sha1>mx7dd45skdu5ba4z6ljf1ah8biacf5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1040 (uimhir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127258</id>
    <redirect title="1000 (uimhir)" />
    <revision>
      <id>1322380</id>
      <timestamp>2026-08-01T23:53:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-42647-17</username>
        <id>76095</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[1000 (uimhir)]]</comment>
      <origin>1322380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="0igz4xnz7tn9l76oh7tpgeitsw0eb1t" xml:space="preserve">#athsheoladh [[1000 (uimhir)]]</text>
      <sha1>0igz4xnz7tn9l76oh7tpgeitsw0eb1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>VP:LS</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127259</id>
    <redirect title="Vicipéid:Lámhleabhar Stíle" />
    <revision>
      <id>1322386</id>
      <timestamp>2026-08-01T23:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Vicipéid:Lámhleabhar Stíle]]</comment>
      <origin>1322386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="7e174313utsri53qp2dthhl10vam2k6" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Vicipéid:Lámhleabhar Stíle]]</text>
      <sha1>7e174313utsri53qp2dthhl10vam2k6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Claimhte na Cré-umhaoise</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127260</id>
    <revision>
      <id>1322399</id>
      <timestamp>2026-08-02T09:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aerchasúr</username>
        <id>45379</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le 'Is airm faobhair de chóimhiotal copair iad '''claimhte na Cré-umhaoise''' a táirgeadh ar fud na hEoráise ó thús an dara mílaois RC. Ba é an claíomh an chéad uirlis a ceapadh d'aon ghnó le húsáid in aghaidh daoine eile, agus glactar go forleathan lena theacht chun cinn mar fhianaise ar laochra speisialaithe agus ar chomhrac institiúidithe a bheith ag teacht ar an bhfód. Tá ceann de na díolamaí is dlúithe de chlaimhte na An Chré-umhaois|Cré-um...'</comment>
      <origin>1322399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20432" sha1="n8vhccflt2cf8l8rhvqceybh85p8zwr" xml:space="preserve">Is airm faobhair de chóimhiotal copair iad '''claimhte na Cré-umhaoise''' a táirgeadh ar fud na hEoráise ó thús an dara mílaois RC. Ba é an claíomh an chéad uirlis a ceapadh d'aon ghnó le húsáid in aghaidh daoine eile, agus glactar go forleathan lena theacht chun cinn mar fhianaise ar laochra speisialaithe agus ar chomhrac institiúidithe a bheith ag teacht ar an bhfód. Tá ceann de na díolamaí is dlúithe de chlaimhte na [[An Chré-umhaois|Cré-umhaoise]] san Eoraip tagtha chun solais in [[Éire|Éirinn]]: breis is sé chéad sampla ar taifead, agus a bhformhór aimsithe i bportaigh, in aibhneacha, agus in iarbhogaigh.&lt;ref name=&quot;Eogan1965&quot;&gt;{{cite book |last=Eogan |first=George |title=Catalogue of Irish Bronze Swords |publisher=National Museum of Ireland |location=Baile Átha Cliath |year=1965 |url=https://openlibrary.org/books/OL5595581M/Catalogue_of_Irish_bronze_swords.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mason2013&quot;&gt;{{cite web |last=Mason |first=Robert |title=Weapon Wednesday: The Long History of an Irish Bronze Age Sword |publisher=Royal Ontario Museum |year=2013 |url=https://www.rom.on.ca/blogs/weapon-wednesday-long-history-irish-bronze-age-sword}}&lt;/ref&gt;

== Forbairt san Eoraip ==
Tháinig na chéad fhíorchlaimhte san Eoraip chun cinn go luath sa dara mílaois RC, de réir mar a fadaíodh miodóga cré-umha diaidh ar ndiaidh chun teacht ar an namhaid taobh amuigh de fhad láimhe. Tharla dul chun cinn mór timpeall an tríú haois déag RC nuair a nocht i Lár na hEorpa an claíomh &quot;teanga greama&quot; ar a dtugtar cineál [[Naue II]]. Sa dearadh seo teilgeadh an lann agus pláta an dornchla in aon phíosa amháin [[cré-umha]], agus feirí ardaithe feadh na teanga inar cuireadh plátaí greama d'ábhar orgánach agus inar seamadh iad. Chuir an teilgean aonphíosa deireadh le príomhlaige na gclaimhte níos luaithe, is é sin an t-alt seamtha idir an lann agus an dornchla, a raibh claonadh ann teip faoi strus cliathánach an bhuille scuabtha.&lt;ref name=&quot;BAC&quot;&gt;{{cite web |title=The Naue II Sword |publisher=Bronze-Age-Craft |url=https://www.bronze-age-craft.com/naue_ii.htm}}&lt;/ref&gt;

Ar na traidisiúin Eorpacha ba luaithe agus ba shaibhre bhí traidisiún na Aeigéige. Sa [[An Chréit|Chréit]] Mhíonóch agus i nGréig na [[Sibhialtacht Mhicéanach|Micéineach]] bhí claimhte fada sáite ar nós ráipéar (Cineálacha A agus B de chuid Sandars) á dtáirgeadh faoi thimpeall 1700 RC, ina measc samplaí maisiúla ó phálás Malia agus ó Uaigheanna Sloc Mhicéiné. Cosúil le ráipéir na hÉireann níos déanaí, is le seamanna a cuireadh dornchla ar na hairm chaola seo agus bhí siad i mbaol teipe faoi bhuillí scuabtha; tháinig cineálacha gearrtha agus sáite níos daingne, ar nós na gcineálacha adharcach agus croschruthach, ina n-áit sular ghlac an Aeigéis leis an Naue II sa dara haois déag RC.

Leath an Naue II agus a shliocht go tapa ó Lár na hEorpa go dtí an Ghréig, oirthear na Meánmhara, agus iarthar an Atlantaigh, agus mhair an dearadh breis is seacht gcéad bliain, ag teacht slán trí aistriú an iarainn. Chruinnigh a lann duilleogchruthach an mheáchan chun tosaigh le haghaidh buillí tréana gearrtha agus rinn úsáideach sáite á coinneáil aici. Is í an ilúsáid ghearrtha agus sáite seo sainchomhartha claíomh aibí Chré-umhaois na hEorpa, agus is é an cruth é a tháinig i réim in Éirinn ar deireadh.

== Claimhte cré-umha lasmuigh den Eoraip ==

=== An tSín ===
D'fhorbair traidisiún ar leith agus traidisiún clúiteach sa [[An tSín|tSín]], áit ar tháinig an claíomh díreach défhaobhair ar a dtugtar an [[jian]] chun cinn i dtréimhse an Earraigh agus an Fhómhair (ón ochtú go dtí an cúigiú haois RC) agus ar bhain sé a chruth clasaiceach amach i dtréimhse na Stát Cogaíochta (475 go 221 RC). Bhí cáil ar ghaibhne stáit dheisceartacha Wu agus Yue as teicníc défhoirmithe inar teilgeadh croí den chré-umha íseal-stáin ar mhaithe le righneas agus inar cuireadh faobhair den chré-umha ard-stáin leis ar mhaithe le cruas.&lt;ref name=&quot;Jian&quot;&gt;{{cite web |title=Arsenal: The Chinese Jian, Two Thousand Years of the Gentleman's Sword |publisher=HistorIQly |url=https://blog.historiqly.com/blog/arsenal-jian}}&lt;/ref&gt;

Is é an toradh is cáiliúla ar an traidisiún seo [[Claíomh Goujian]], a tochlaíodh i 1965 as tuama de chuid Chu ag Jiangling, Cúige Hubei, agus a leagtar de réir a inscríbhinne ar Goujian, rí Yue (a bhí i réim ó 496 go 465 RC). In ainneoin breis is dhá mhílaois faoin talamh, fuarthas an claíomh gan teimheal agus faobhar géar fós air.&lt;ref name=&quot;Goujian&quot;&gt;{{cite web |title=Sword of Goujian |publisher=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Sword_of_Goujian}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AO2015&quot;&gt;{{cite web |title=Goujian: The Ancient Chinese Sword that Defied Time |publisher=Ancient Origins |year=2015 |url=https://www.ancient-origins.net/artifacts-other-artifacts/goujian-ancient-chinese-sword-defied-time-003279}}&lt;/ref&gt; Lean táirgeadh claimhte cré-umha sa tSín i bhfad tar éis don iarann an cré-umha a dhíbirt i bhformhór iarthar na hEoráise; bhí claimhte fada cré-umha fós ar iompar ag airm stát Qin sa tríú haois RC.

=== An tSeapáin ===
Ar na dreamanna deireanacha a rinne airm chré-umha sa SeanDomhan bhí pobail thréimhse [[Tréimhse Yayoi|Yayoi]] na Seapáine (timpeall 300 RC go 300 AD). Tháinig an cré-umha agus an t-iarann go [[Kyushu]] ó leithinis na Cóiré beagnach ag an am céanna, agus mar sin ní raibh fíor-Chré-umhaois sa chiall choitianta ag an tSeapáin. Rinneadh cóipeanna áitiúla go luath de na claimhte cré-umha allmhairithe (dōken), de na sleánna, agus de na halbaird, ach de réir mar a ghlac an t-iarann na feidhmeanna praiticiúla chuige féin d'éirigh na hairm chré-umha níos mó, níos leithne, agus níos maoile, ag feidhmiú mar earraí deasghnátha seachas mar airm, agus lean a ndéanamh isteach sna céadta luatha AD, i bhfad tar éis do chlaimhte cré-umha imeacht as an Eoraip.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;{{cite web |title=Yayoi culture |publisher=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Yayoi-culture}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TNM&quot;&gt;{{cite web |title=Bronze Ritual Implements of the Yayoi Period |publisher=Tokyo National Museum |url=https://www.tnm.jp/modules/r_exhibition/index.php?controller=item&amp;id=6093&amp;lang=en}}&lt;/ref&gt;

== Éire ==

=== Duirc agus ráipéir na Meán-Chré-umhaoise ===
Le linn na Luath-Chré-umhaoise agus na Meán-Chré-umhaoise (2000 go 1200 RC tríd is tríd), d'fhorbair gaibhne na hÉireann an mhiodóg ina hairm sáite a bhí ag dul i bhfad diaidh ar ndiaidh: duirc ar dtús agus ansin na hairm chaol-lainne ar a dtugtar ráipéir de ghnáth. D'fhás traidisiún ráipéar na hÉireann agus na Breataine as an miodóg dhúchasach, an lann ag fadú agus iomaire láir neartaithe á fháil aici, fad a choinnigh feistiú an dornchla an seanchóras seamanna trí bhun gearr na lainne.&lt;ref name=&quot;Coffey&quot;&gt;{{cite book |last=Coffey |first=George |title=The Bronze Age in Ireland |publisher=Hodges, Figgis |location=Baile Átha Cliath |year=1913 |url=https://www.gutenberg.org/files/26880/26880-h/26880-h.htm}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BurgessGerloff&quot;&gt;{{cite book |last1=Burgess |first1=Colin |last2=Gerloff |first2=Sabine |title=The Dirks and Rapiers of Great Britain and Ireland |series=Prähistorische Bronzefunde IV.7 |publisher=C.H. Beck |location=München |year=1981}}&lt;/ref&gt;

Is é an sampla is fearr an ráipéar a fuarthas i bportach ag Lios Áin, [[Contae Dhoire]], i 1867, atá anois in [[Ard-Mhúsaem na hÉireann]]. Ag timpeall 77 cm (30¼ orlach), is é an ráipéar is faide dá bhfuil ar eolas as iarthar na hEorpa.&lt;ref name=&quot;NMI&quot;&gt;{{cite web |title=The Irish Bronze Age (Bronze Age Handling Box) |publisher=Ard-Mhúsaem na hÉireann |url=https://microsites.museum.ie/bronzeagehandlingbox/bronze-age.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Coffey&quot; /&gt;

Toisc nach raibh an lann ceangailte dá dornchla orgánach ach le seamanna trí bhun tanaí, bhí an baol ann go stróicfeadh buille tréan scuabtha an lann saor, agus is iomaí sampla marthanach a bhfuil a bhun stróicthe tríd ag poill na seamanna; bhí an t-arm teoranta don sá dá bharr sin. Nuair a tháinig claíomh duilleogchruthach an chineáil ilchríochaigh, agus feirí ar a dhornchla, sna céadta deiridh den dara mílaois RC, ghabh sé áit an ráipéir go hiomlán.&lt;ref name=&quot;Horn&quot;&gt;{{cite journal |last1=Horn |first1=Christian |title=Hunting Warriors? The Transformation of Weapons, Combat Practices and Society during the Bronze Age in Ireland |journal=European Journal of Archaeology |year=2016 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/european-journal-of-archaeology/article/hunting-warriors-the-transformation-of-weapons-combat-practices-and-society-during-the-bronze-age-in-ireland/442AB591FAB58CCEB75B0CC9B8E0A712}}&lt;/ref&gt;

=== Aicmiú: sé aicme Eogan ===
Is ar ''Catalogue of Irish Bronze Swords'' (1965) le [[George Eogan]] atá staidéar nua-aimseartha chlaimhte Cré-umhaoise na hÉireann bunaithe, saothar a chruinnigh an bailiúchán iomlán a bhí ar eolas ag an am agus a roinn ina shé aicme é. Is í an scéim sin, arna beachtú ag scoláirí níos déanaí ar nós Colquhoun agus Burgess, an creat caighdeánach i gcónaí.&lt;ref name=&quot;Eogan1965&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Colquhoun&quot;&gt;{{cite thesis |last=Colquhoun |first=Ian |title=The Bronze Swords of Ireland |publisher=Durham University |year=2015 |url=http://etheses.dur.ac.uk/11267/}}&lt;/ref&gt;

Cuimsíonn '''Aicme 1''' na chéad fhíorchlaimhte in Éirinn, a bhaineann le cineál Bhaile an Tobair, ainmnithe as láthair aimsithe i [[Contae Mhaigh Eo]], a tháinig chun cinn timpeall an dara haois déag RC. Hibridí iad claimhte Bhaile an Tobair a nascann lann chaol ar nós ráipéir le teanga chothrom sheamtha faoi thionchar dhearaí feireacha na Mór-roinne. Léiríonn a scaipeadh, atá comhchruinnithe in Éirinn agus i ngleann na Tamaise, dlúth-theagmháil trasna Mhuir Éireann. Áitíonn Matthews gur toradh iad claimhte gaolmhara Chelsea agus Bhaile an Tobair i ndeisceart Shasana ar an gcumasc oileánach agus ilchríochach céanna, arna mhodhnú níos déanaí faoi thionchar chineálacha luatha [[Cultúr Urnfield|Urnfield]] agus an Atlantaigh.&lt;ref name=&quot;Matthews&quot;&gt;{{cite journal |last=Matthews |first=Steven |title=Chelsea and Ballintober Swords: Typology, Chronology and Use |year=2011 |url=https://www.academia.edu/921962/Chelsea_and_Ballintober_swords_Typology_chronology_and_use}}&lt;/ref&gt;

Seasann '''Aicmí 2 agus 3''' do ghlacadh céimseach an chlaímh lánfhorbartha dhuilleogchruthaigh, agus feirí ar a dhornchla, le linn an aonú haois déag agus an deichiú haois RC, i gcomhthreo le traidisiún Wilburton na Breataine.

Is í '''Aicme 4''' an aicme is líonmhaire ar fad agus arm sainiúil Chré-umhaois Dhéanach na hÉireann, an tréimhse ar a dtugtar Céim Dowris i ndiaidh na taisce móire a fuarthas ag Dowris, [[Contae Uíbh Fhailí]]. Baineann sí le cineál Ewart Park thuaisceart na Breataine (c. 1000 go 700 RC). Airm dhlútha, leathana, dhuilleogchruthacha iad seo, 40 go 60 cm ar fad de ghnáth, atá optamaithe le haghaidh buillí scuabtha ar namhaid gan armúr, agus a bhfaobhair coinnithe géar don ghearradh seachas don ghreadadh ar armúr.&lt;ref name=&quot;Eogan1965&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Mason2013&quot; /&gt;

Baineann '''Aicmí 5 agus 6''' le deireadh na Cré-umhaoise, c. 800 go 650 RC, agus le claíomh Gündlingen léaslíne [[Cultúr Hallstatt|Hallstatt C]]. Tá dhá chlaíomh is caoga de chineál Gündlingen tagtha chun solais in Éirinn, líon atá inchurtha le Mór-roinn na hEorpa. Tá bunús an chineáil faoi dhíospóid: measann scoláirí áirithe gur allmhairí agus aithrisí ar fhoirm Hallstatt iad na samplaí Éireannacha, ach áitíonn dream eile gur aireagán oileánach a bhí sa chlaíomh Gündlingen a glacadh ar an Mór-roinn ina dhiaidh sin.&lt;ref name=&quot;Gerloff2004&quot;&gt;{{cite book |last=Gerloff |first=Sabine |chapter=Hallstatt Fascination: 'Hallstatt' Buckets, Swords and Chapes from Britain and Ireland |title=From Megaliths to Metals: Essays in Honour of George Eogan |editor-last=Roche |editor-first=Helen |publisher=Oxbow |location=Oxford |year=2004 |url=https://www.academia.edu/17126977/Hallstatt_Fascination_Hallstatt_buckets_swords_and_chapes_from_Britain_and_Ireland}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hallstatt&quot;&gt;{{cite web |title=The Relationship between Ireland and the Hallstatt World |url=https://www.academia.edu/98604169/The_Relationship_between_Ireland_and_the_Hallstatt_World}}&lt;/ref&gt; Ba iad seo claimhte deireanacha an oileáin roimh an iarann.

=== Déantúsaíocht ===
Tuigtear teicneolaíocht táirgthe claimhte na hÉireann go maith a bhuí le blúirí múnlaí marthanacha agus le staidéar Uí Fhaoláin agus Northover (1998). Bhain gabha na Cré-umhaoise Déanaí úsáid as múnlaí cré dhá phíosa a múnlaíodh timpeall ar phatrún adhmaid snoite; caomhnaíonn roinnt blúirí múnla marthanacha lorg ghráinne adhmaid an bhunmhúnla.&lt;ref name=&quot;OFaolain&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ó Faoláin |first1=Simon |last2=Northover |first2=J. P. |title=The Technology of Late Bronze Age Sword Production in Ireland |journal=The Journal of Irish Archaeology |volume=9 |year=1998 |pages=69–88}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mason2013&quot; /&gt;

Cré-umha stáin a bhí sa chóimhiotal, timpeall 90 faoin gcéad copair agus 7 go 10 faoin gcéad stáin de ghnáth, mar aon le beagán luaidhe; thug anailís ar chlaíomh Éireannach d'Aicme 4 i Músaem Ríoga Ontario 91.3 faoin gcéad copair, 7.5 faoin gcéad stáin, agus 1 faoin gcéad luaidhe.&lt;ref name=&quot;Mason2013&quot; /&gt; Bhí Éire saibhir i gcopar, agus mianaigh mhóra réamhstairiúla ag Oileán an Rosa agus ag Cnoc Osta, ach is beag amhras nach as [[Corn na Breataine]] a fuarthas an stán, rud a shuíonn gach claíomh Éireannach i líonra malartaithe an Atlantaigh.&lt;ref name=&quot;OBrien&quot;&gt;{{cite book |last=O'Brien |first=William |title=Ross Island: Mining, Metal and Society in Early Ireland |publisher=NUI Galway |location=Gaillimh |year=2004}}&lt;/ref&gt;

Murab ionann agus an t-iarann, ní ghaibhnítear an cré-umha te; rinneadh an lann a ainéaladh arís agus arís eile agus a casúradh fuar feadh a faobhar chun an miotal a chruachan, sula ndearnadh an mhínghearradh agus an snasú deiridh agus sular seamadh plátaí greama d'adhmad, de chnámh, nó d'adharc uirthi.&lt;ref name=&quot;OFaolain&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Mason2013&quot; /&gt; Tá taifead ar dheisiúcháin cheardlainne le feiceáil ar chlaimhte marthanacha, ina measc poill séidte a paisteáladh le cré-umha doirte agus dornchlaí scoilte a deisíodh trí theilgean sa bhreis.

=== Úsáid agus fianaise comhraic ===
Ar feadh cuid mhór den fhichiú haois, cheistigh scoláirí arbh airm fheidhmiúla iad claimhte na Cré-umhaoise seachas gléasra paráide. Léirigh scrúdú cainníochtúil Sue Bridgford ar dhamáiste faobhair ar bhailiúchán na hÉireann go bhfuil eangacha, mantanna, agus lúbadh ar a bhformhór mór atá ag teacht le buillí lann ar lann agus lann ar sprioc, agus go bhfuil comhghaol idir méid an damáiste agus comhthéacs an taiscthe.&lt;ref name=&quot;Bridgford&quot;&gt;{{cite book |last=Bridgford |first=Sue D. |chapter=Mightier than the Pen? An Edgewise Look at Irish Bronze Age Swords |title=Material Harm: Archaeological Studies of War and Violence |editor-last=Carman |editor-first=John |publisher=Cruithne Press |location=Glaschú |year=1997 |url=https://www.academia.edu/2489617/IRISH_SWORDS_USE_AND_ABUSE}}&lt;/ref&gt;

Tá sé léirithe ag comhrac turgnamhach le macasamhla, in éineacht le hanailís chaithimh, gur arm dea-chothromaithe gearrtha a bhí i gclaíomh duilleogchruthach na hÉireann a d'éiligh scil nach beag. Léiríonn na patrúin chaithimh sraonadh agus paráil rialaithe seachas buillí faobhar ar fhaobhar arís agus arís eile, rud a thugann le fios go raibh traidisiún míleata forbartha ann.&lt;ref name=&quot;Mason2013&quot; /&gt; Dheimhnigh an Bronze Age Combat Project, a chomhtháthaigh turgnaimh le hanailís mhicreascópach chaithimh ar bhailiúcháin músaem, gur bhain claimhteoirí Cré-umhaois na hEorpa úsáid as teicnící sofaisticiúla a spáráil na hairm.&lt;ref name=&quot;Hermann&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hermann |first1=Raphael |last2=Dolfini |first2=Andrea |last3=Crellin |first3=Rachel J. |last4=Wang |first4=Quanyu |last5=Uckelmann |first5=Marion |title=Bronze Age Swordsmanship: New Insights from Experiments and Wear Analysis |journal=Journal of Archaeological Method and Theory |volume=27 |year=2020 |pages=1040–1083 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s10816-020-09451-0}}&lt;/ref&gt; Tá áitithe ag Horn agus a chomhghleacaithe gur claochlú níos leithne ar chleachtas an chomhraic agus ar ról sóisialta an laoich é an t-aistriú ó ráipéir shá amháin go claimhte gearrtha agus sáite.&lt;ref name=&quot;Horn&quot; /&gt;

=== Taisceadh ===
As an mbreis is sé chéad claíomh Cré-umhaoise atá ar eolas as Éirinn, fuarthas a bhformhór in áiteanna a bhí ina n-aibhneacha, ina lochanna, nó ina bportaigh sa Chré-umhaois Dhéanach; bhí [[An tSionainn|an tSionainn]] agus [[An Bhanna|an Bhanna]] thar a bheith torthúil, agus tháinig go leor fionnachtana chun solais trí scéimeanna draenála an naoú haois déag agus trí dhomhain-treabhadh ithreacha móna.&lt;ref name=&quot;Mason2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Mount&quot;&gt;{{cite web |last=Mount |first=Charles |title=Hoards in the Irish Copper and Bronze Ages |year=2018 |url=https://charles-mount.ie/wp/index.php/hoards-in-the-irish-copper-and-bronze-ages/}}&lt;/ref&gt; Is as comhthéacsanna bogaigh a thagann timpeall leath de thaiscí uile na Cré-umhaoise Déanaí, agus taiscí uile na Meán-Chré-umhaoise atá ar eolas.&lt;ref name=&quot;Mount&quot; /&gt;

Is taisceadh den sórt sin é láthair chineálach Chré-umhaois Dhéanach na hÉireann féin. Bhí breis is dhá chéad earra cré-umha i [[Taisce Dowris|dtaisce Dowris]], a aimsíodh sna 1820idí i bportach in aice le Loch Coura, Contae Uíbh Fhailí, ina measc claimhte, cinn sleá, tuanna, coirí, adharca, agus na gligíní ar a dtugtar crotail, agus is cosúil gur taisceadh iad thar na glúnta isteach san áit a raibh loch éadomhain ag an am.&lt;ref name=&quot;Dowris&quot;&gt;{{cite web |title=Dowris Hoard |publisher=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Dowris_Hoard}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AO2016&quot;&gt;{{cite web |title=Bronze Treasures Beyond Belief: The Fabulous Dowris Hoard of Ireland |publisher=Ancient Origins |year=2016 |url=https://www.ancient-origins.net/artifacts-other-artifacts/bronze-treasures-beyond-belief-fabulous-dowris-hoard-ireland-007067}}&lt;/ref&gt; Lúbadh, briseadh, nó buaileadh in aghaidh cloiche claimhte áirithe d'aon ghnó roimh a dtaisceadh, cleachtas a mhínítear go coitianta mar &quot;mharú&quot; deasghnách a bhí ceaptha an t-earra a bhaint as cúrsaíocht, cibé acu mar ofráil, mar ionadaí sochraide, nó mar thaispeántas saibhris ag mionlaigh cheannais in iomaíocht le chéile.&lt;ref name=&quot;Mason2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;York&quot;&gt;{{cite journal |last=York |first=J. |title=The Life Cycle of Bronze Age Metalwork from the Thames |journal=Oxford Journal of Archaeology |volume=21 |issue=1 |year=2002 |pages=77–92}}&lt;/ref&gt;

Chaomhnaigh dálaí anaeróbacha na bportach na claimhte agus a ndamáiste comhraic. I gcás amháin ar a laghad bhí saol eile doiciméadaithe ag claíomh: de réir cháipéisíocht a dhíoltóra, iompraíodh claíomh Éireannach d'Aicme 4 atá anois i Músaem Ríoga Ontario ag [[Cath Ros Mhic Thriúin (1798)|Cath Ros Mhic Thriúin]] le linn [[Éirí Amach 1798|Éirí Amach 1798]], timpeall 2,700 bliain tar éis a theilgthe.&lt;ref name=&quot;Mason2013&quot; /&gt;

== Achoimre ==
Cuireann fianaise na hÉireann seicheamh réigiúnach thar a bheith iomlán i láthair: traidisiún oileánach ráipéar a forbraíodh go dtí a theorainneacha struchtúracha, glacadh chlaíomh gearrtha agus sáite na Mór-roinne, tionscal aibí múnlaí cré agus faobhar fuar-chasúrtha, cultúr míleata a bhfuil a chleachtais phionsóireachta inléite fós sa mhiotal, agus taisceadh fhormhór na n-arm seo in uisce. Ba rannpháirtí gníomhach í Éire i saol Cré-umhaois an Atlantaigh, ó hibridí Bhaile an Tobair a fuarthas sa Tamais go ról féideartha Éireannach i mbunús an chlaímh Gündlingen. Níos faide soir bhí saol níos faide ag an gclaíomh cré-umha, ó lanna jian Wu agus Yue go claimhte deasghnátha Yayoi na Seapáine, ar na hairm chré-umha dheireanacha a rinneadh in aon áit.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Claimhte]]
[[Catagóir:An Chré-umhaois]]
[[Catagóir:Seandálaíocht na hÉireann]]</text>
      <sha1>n8vhccflt2cf8l8rhvqceybh85p8zwr</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>