Vicipéid:Recentchanges

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ga">
  <siteinfo>
    <sitename>Vicipéid</sitename>
    <dbname>gawiki</dbname>
    <base>https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.14</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Meán</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speisialta</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Plé</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Úsáideoir</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Plé úsáideora</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicipéid</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Plé Vicipéide</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Íomhá</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Plé íomhá</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Plé MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Teimpléad</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plé teimpléid</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Cabhair</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Plé cabhrach</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Catagóir</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Plé catagóire</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Vicipéid:Recentchanges</title>
    <ns>4</ns>
    <id>601</id>
    <revision>
      <id>1323672</id>
      <parentid>11991</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T22:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Useful but not necessary ör likely to be used</comment>
      <origin>1323672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1500" sha1="59e0z75yopvlbycbqxj5jio26yscopb" xml:space="preserve">{{Scrios}}&lt;table&gt;
&lt;tr valign=&quot;top&quot;&gt;&lt;td align=&quot;left&quot; colspan=2&gt;
&lt;small&gt;
[[:af:Recent Changes|af]] 
[[:ar:Special:Recentchanges|ar]] 
[[:bg:%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B8:Recentchanges|bg]]
[[:ca:RecentChanges|ca]] 
[[:cy:Special:Recentchanges|cy]] 
[[:da:Speciel:Recentchanges|da]] 
[[:de:Spezial:Recentchanges|de]] 
[[:el:Special:Recentchanges|el]] 
[[:en:Special:Recentchanges|en]]
[[:eo:Lastaj_Sxangxoj|eo]] 
[[:es:Cambios Recientes|es]] 
[[:et:Recent Changes|et]] 
[[:fi:Toiminnot:Recentchanges|fi]] 
[[:fr:RecentChanges|fr]] 
[[:fy:Wiki:Recentchanges|fy]] 
[[:he:&amp;#1502;&amp;#1497;&amp;#1493;&amp;#1495;&amp;#1491;:Recentchanges|he]] 
[[:hi:%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:Recentchanges|hi]] 
[[:hr:Special:Recentchanges|hr]] 
[[:id:Recent_Changes|id]] 
[[:it:Speciale:Recentchanges|it]] 
[[:ja:%E7%89%B9%E5%88%A5:Recentchanges|ja]] 
[[:ko:%ED%8A%B9%EC%88%98%EA%B8%B0%EB%8A%A5:Recentchanges|ko]] 
[[:la:Recent_Changes|la]] 
[[:nl:Speciaal:Recentchanges|nl]] 
[[:no:Spesial:Recentchanges|no]] 
[[:oc:Especial:Recentchanges|oc]] 
[[:pl:Ostatnie zmiany|pl]] 
[[:pt:Especial:Recentchanges|pt]] 
[[:ro:Special:Recentchanges|ro]] 
[[:ru:Special:Recentchanges|ru]] 
[[:simple:RecentChanges|s]] 
[[:sl:Posebno:Recentchanges|sl]] 
[[:sq:Special:Recentchanges|sq]] 
[[:sr:%D0%9F%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%B1%D0%BD%D0%BE:Recentchanges|sr]] 
[[:sv:NyligenSkrivnaSidor|sv]] 
[[:zh:Special:Recentchanges|zh]]
&lt;/small&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;/table&gt;

Track the most recent changes to the wiki on this page.</text>
      <sha1>59e0z75yopvlbycbqxj5jio26yscopb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:Úsáideoireanna</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1847</id>
    <revision>
      <id>1323668</id>
      <parentid>12632</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T22:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Incorrect title turned redirect (in 2004!) with no links.</comment>
      <origin>1323668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="t2scnps0zc4m2wq2a8pk05hm66g1wa7" xml:space="preserve">{{Scrios}} #REDIRECT [[Vicipéid:Vicipéideoirí]]</text>
      <sha1>t2scnps0zc4m2wq2a8pk05hm66g1wa7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:Cúrsaí reatha</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1892</id>
    <revision>
      <id>1323708</id>
      <parentid>1298728</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Fix misuse of the length symbol</comment>
      <origin>1323708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87606" sha1="569a4xt72xg5lu8d8arm09wgaayxq5t" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div class=&quot;infobox&quot;&gt;
'''Am''': {{CURRENTTIME}} [[Am Uilíoch Comheagartha|UTC]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;
'''Dáta''': [[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}}]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;|&amp;nbsp;&amp;nbsp; '''Féach freisin ar''': 
[[{{CURRENTYEAR}}]]
&lt;/div&gt;

{{Cartlainne|nobot=yes}}

== [[2026]] ==

Ar an 1 Eanáir 2026, go moch ar maidin, [[Loscadh Crans-Montana 2026|maraíodh thart ar 50 duine]] i ndóiteán a tharla i gclub oíche / teach tábhairne san Eilvéis

=== '''Eanáir''' ===

== [[2025]] ==

=== '''Eanáir''' ===
'''Insealbhaíodh''' '''[[Donald Trump]] mar [[Uachtarán na Stát Aontaithe]]''' den dara huair ar an 20 Eanáir. 
{{Main|Dara téarma Donald Trump}}
Fuarthas Donald Trump ciontach in 2024 sa chás gur cheil sé suas le $130,000 d'íocaíocht le [[Stormy Daniels]]. Ar an 10 Eanáir 2025, '''[[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|scaoileadh Trump gan choinníoll]]''' ó tharla, a dúirt an breitheamh 'go bhfuil Donald Trump le hinsealbhú ina Uachtarán ar na Stáit Aontaithe'.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Píonós gearrtha ar an Uachtarán Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490093-pionos-le-gearradh-inniu-ar-an-uachtaran-trump/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Bhris  ráig den '''ghalar [[Galar crúibe is béil|crúibe is béil]]''' amach sa Ghearmáin, an chéad uair a haimsíodh an galar sa Ghearmáin ó na 1980idí.

Bhí teochtaí curiarrachta ann ar fud an domhain le linn 2024-2025. '''Ar an 10 Eanáir 2025, dúirt an tseirbhís [[Clár Copernicus|Copernicus]] gurbh í an bhliain 2024 ba theo riamh''' ó cuireadh tús le taifid.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='2024 ba theo riamh'-Copernicus|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490071-2024-ba-theo-riamh-copernicus/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  =&gt; [[Aimsir na bliana 2025|'''Aimsir na bliana 2025''']].

Bhris [[Falscaithe i ndeisceart California, Eanáir 2025|'''falscaithe amach i Los Angeles agus sna ceantair máguaird''']]  ar chósta thiar na Stát Aontaithe i mí Eanáir 2025, Ba mhillteanach an tubaiste é.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2025/01/12/us/californias-worst-wildfires-history.html|teideal=How the Destruction in Los Angeles Ranks in California’s Fire History|údar=Samuel Granados, Nicholas Bogel-Burroughs, Soumya Karlamangla|dáta=2025-01-09|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2025-01-10}}&lt;/ref&gt;

I mí Eanáir 2025, bhri'''s ráig den [[Galar crúibe is béil|ghalar crúibe is béil]]''' amach sa Ghearmáin, go háirithe i gceantair cóngarach don phríomh-chathair Beirlín.

Bhris [[Falscaithe i ndeisceart California, Eanáir 2025|'''falscaithe amach i Los Angeles agus sna ceantair máguaird''']]  ar chósta thiar na Stát Aontaithe i mí Eanáir 2025, Ba mhillteanach an tubaiste é.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2025/01/12/us/californias-worst-wildfires-history.html|teideal=How the Destruction in Los Angeles Ranks in California’s Fire History|údar=Samuel Granados, Nicholas Bogel-Burroughs, Soumya Karlamangla|dáta=2025-01-09|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2025-01-10}}&lt;/ref&gt;

I mí Eanáir 2025, bhri'''s ráig den [[Galar crúibe is béil|ghalar crúibe is béil]]''' amach sa Ghearmáin, go háirithe i gceantair cóngarach don phríomh-chathair Beirlín.

D'éirigh '''[[An Ghraonlainn|an Ghraonlain]]&lt;nowiki/&gt;n''' ina cnámh spairne idir na Stáit Aontaithe agus an tAontas Eorpach. Thug Donald Trump le fios gur mian leis seilbh a fháil ar an nGraonlainn agus ar Chanáil Phanama.

Tharla '''[[Crith talún sa Tibéid, 2025|crith talún sa Tibéid]]''', gar don teorainn le [[Neipeal]].  ar an [[7 Eanáir]] 2025.

D'éirigh &lt;bdi&gt;[[Justin Trudeau|'''Justin Trudeau''']], príomh-aire Cheanada, as.&lt;/bdi&gt;

Maraíodh 14 agus gortaíodh tríocha duine eile in '''[[Ionsaí trucailín i New Orleans, 2025|ionsaí trucailín i New Orleans]]''' ar Lá Caille, 1 Eanáir 2025.  Iarshaighdiúir na Stát Aontaithe ba ea an sceimhlitheoir. Cúpla uair níos déanaí, [[Pléasadh Cybertruck i Las Vegas, 2025|'''phléasc trucailín Tesla roimh an Óstán Trump  i Las Vegas''']];  thug saighdiúir na Stát Aontaithe eile lámh ina bhás féin agus [[neamhord struis iarthrámaigh]] air.

=== Básanna ===

* Na Gaeil a fuair bás in 2025:   [[Pádraig Ó Snodaigh]] ([[Coiscéim]])  ar an 2 Eanáir.

* agus
* thar lear, [[Jean-Marie Le Pen]] (pobalóir) ar an 7 Eanáir.
[[:Catagóir:Básanna in 2024|Básanna: an liosta iomlán]]  '''[[:Catagóir:Básanna in 2024|anseo]]'''

== [[2024]] ==

[[Aimsir na bliana 2024|'''Aimsir na bliana 2024''']], an bhliain is teo a taifeadadh riamh

=== '''Nollaig''' ===
Cailleadh [[Jimmy Carter]], 100, ar an 29 Nollaig.

Tuairt [[Azerbaijan Airlines Eitilt 8243]] ar Lá Nollag

Sa Fhrainc, thit an rialtas Barnier (ar dheis ón lár) as a chéile ar an 5 Nollag nuair a tháinig na hantoiscigh''',''' an ''Rassemblement National'' agus an ''Front Populaire'',  i bpáirt le chéile chun tabhairt air éirí as.  Ansin cheap Emmanuel Macron  Francois Bayrou (ón lár) mar phríomhaire agus [[Olltoghchán na Fraince, 2024|'''d'fhógair Bayrou rialtas nua ar an 23 Nollaig 2024.''']]

Ciontaíodh 48 fear in [[Éigniú Gisèle Pelicot|'''éigniú Gisèle Pelicot''']] ar an 19 Nollaig;  an t-ádh ar 23 fear eile nach raibh na póilíní in ann teacht orthu.

Tharla '''[[feallmharú an Ghinearáil Kirillov]]''' ar an 17 Nollaig, Rúiseach a bhí freagrach as coireanna cogaidh le húsáid na n-armlón ceimiceach  san Úcráin.

D'fhógair &quot;Rialtas na hÉireann a d'''[[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|tacaíocht do chaingean dlí na hAfraice Theas in aghaidh Iosrael]]'''&quot; sa Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta, ar an 12 Nollaig 2024.

Bhuail [[Cioclón Chido|'''Cioclón Chido''']] an Mhósaimbíc agus Mayotte go dona, ar an 7 Nollaig;  crann ar bith fágtha ina sheasamh ar an oileán Mayotte.

Bhuail  Stoirm Darragh [[Calafort Caergybi|'''Calafort Caergybi''']] go dona, ar an 6/7 Nollaig.

Caitheadh [[Dúnmharú Brian Thompson|'''Brian Thompson de chuid UnitedHealthcare''']] ar an 4 Nollaig 2024 in Manhattan.  Gabhadh Luigi Mangione.

=== '''Samhain''' ===
Ritheadh [[An Bille um Bás Cuidithe (Sasana agus an Bhreatain Bheag)|'''An Bille um Bás Cuidithe''']] i dTeach na dTeachtaí (Westminster) ar an 29 Samhain.

'''[[Olltoghchán na hÉireann, 2024]]''' ar an 29 Samhain chun an 34ú [[Dáil Éireann]] a thoghadh.

Tháinig [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|'''sos comhraic idir Iosrael agus treallchogaithe Hezbollah''']] i bhfeidhm ar an 27 Samhain.

[[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2024|'''COP29: tháinig na toscairí ar chomhaontú''']]: 300 billiún dollar sa bhliain ón mbliain 2035 ar aghaidh ar an 23 Samhain.

[[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|'''Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe''']]; bhuaigh Trump gan stró ar an 5 Samhain, agus Teach na hIonadaithe agus an Seanad aige.

[[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, 2024|'''COP16''']] nó '''[[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, 2024|Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht 2024]]''': comhaontú ar bith ar an 4 Samhain agus suim ar bith in Éirinn.

Bunaíodh an feachtas '''[[TINTEÁN (feachtas)|TINTEÁN]]''' ar an 1 Samhain chun dul i ngleic leis an ngéarchéim tithíochta sa [[An Ghaeltacht|Ghaeltacht]].

=== '''Deireadh Fómhair''' ===
Maraíodh 231 de bharr [[Tuilte sa Spáinn, 2024|'''maidhmeanna tuile''' '''in oirthear na Spáinne''']] ar an 29 Deireadh Fómhair.

Fiáin chun drugaí, léim an réalta [[Liam Payne|'''Liam Payne''']] thar bhalastráid na balcóine ar an tríú hurlár den óstán ''Casa Sur'' ar an 16 Deireadh Fómhair.

Maraíodh ceannaire [[Hamas]], Yahya Sinwar, gortaithe, ina shuí ar chathaoir, i dteach scriosta ar an 16 Deireadh Fómhair.

[[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|'''Rinne Iosrael ionradh talún ar an Liobáin''']] i dtús Dheireadh Fómhair. Cuireadh as seilbh 1,200,000 de bharr an chogaidh (daonra 5.4 mhilliún sa tír).

=== '''Meán Fómhair''' ===
[[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|'''Maraíodh ceannasaí de chuid Hezbollah, Hassan Nasrallah''']] agus ceannairí eile ar an 27 Meán Fómhair.

Bhuail '''[[Hairicín Helene, 2024|Hairicín Helene]]''' na Stáit Aontaithe. Fágadh muintir North Carolina in umar na haimléise.

[[Pléascadh glaoirí Hezbollah, 2024|'''Phléasc Iosrael na mílte glaoire agus siúlscéalaití''']] sa Liobáin agus sa [[An tSiria|tSiria]], ar an 17 agus 18 Meán Fómhair.

An [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, M.F. 2024|'''dara iarracht Donald Trump''']] a fheallmharú ar an 15 Meán Fómhair.

Dúirt Mary Robinson gur mór an náire &quot;an [[Coimhlint na Súdáine, 2023|'''neamhshuim atá á léiriú ag an bpobal idirnáisiúnta&quot; sa tSúdáin''']] ar an 9 Meán Fómhair.

[[Ionsaí diúracán ar Poltava, 2024|'''Ionsaí diúracán de chuid na Rúise ar Poltava san Úcráin''']] ar an 3 Meán Fómhair 2024.

=== '''Lúnasa''' ===
Osclaíodh na '''[[Cluichí Parailimpeacha 2024|Cluichí Parailimpeacha i bPáras]]''' ar an 28 Lúnasa.

=== '''Iúil''' ===
[[Feallmharú Ismail Haniyeh|'''Feallmharaíodh ceannaire polaitíochta Hamas, Ismail Haniyeh''']], ar an [[31 Iúil]] [[2024]] i dTehran.

Cuireadh tús le h[[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024|'''agóidí agus círéibeacha frith-inimirce sa Ríocht Aontaithe''']], i mBéal Feirste chomh maith ar an 29 Iúil. Scaipeadh go leor frithfhaisnéise.

[[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2024|'''Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh''']] i bPáras idir 26 Iúil - 6 Lúnasa 2024.

[[Cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise 2024|'''Eachtra Crowdstrike''']]: Cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise ar an 24 Iúil.

D'fhógair '''[[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Joe Biden nach mbeadh sé ina iarrthóir d'ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh]]''' ar an 21 Iúil.

Bhí [[Aimsir na bliana 2024|'''Dé Domhnaigh 21 Iúil 2024 ar an lá ba theo riamh ar fud an domhain ó cuireadh tús leis na taifid''']].

An [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Iúil 2024|'''chéad iarracht Donald Trump''']] a fheallmharú ar an 13 Iúil.

'''[[Olltoghchán na Fraince, 2024|Olltoghchán na Fraince 2024]]''' ar an 7 Iúil: timpeall 220+ suíochan don chomhghuaillíocht sa lár agus ar dheis, a bhain le Macron, an &quot;Front Populaire&quot; 192 suíochan &amp; an Rassemblement National 142 suíochan.

Fuair Sinn Féin an sciar is mó den vóta riamh &amp; rinneadh scrios ar an DUP in '''[[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán na R-A i dTuaisceart Éireann]]''' ar an 4 Iúil.

Scriosadh na Tóraithe in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|'''Olltoghchán na Ríochta Aontaithe''']] ar an 4 Iúil.

=== '''Meitheamh''' ===
'''[[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Tharla díospóireacht Biden-Trump ar an 24 Meitheamh 2024]]''', díospóireacht a d’fhág na Daonlathaigh buartha faoi chumas an Biden díriú ar a ábhar.  Ó shin i leith, bhí sé ina fhiabhras cainte agus díospóireachta sna meáin faoina aois, faoina shláinte agus faoi ghéire a intinne

'''[[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta na hEorpa 2024]]''' i Rome.

Ag ócáid tiomsaithe airgid ar an 17 Meitheamh, [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|'''d’fhan Joe Biden ina staic nuair a bhí sé in ainm dul ar stáitse''']]. B’éigean do Barack Obama breith ar lámh air agus é a threorú. Dhiúltaigh Biden don éileamh go n-éireodh sé as.

[[Saoradh na ngiall i Nuseirat agus damáiste comhthaobhach, 2024|'''Saoradh na ngiall i Nuseirat agus damáiste comhthaobhach''' '''ollmhór''']] ar an 10 Meitheamh, le linn an [[Cogadh Iosrael-Gaza|'''Chogaidh Iosrael-Gaza.''']]

'''[[Toghchán Pharlaimint na hEorpa, 2024|Toghchán Pharlaimint na hEorpa]]''';  bhí Páirtí an Phobail Eorpaigh, de chuid FG &amp; Ursula Von der Leyen, fós ar an ngrúpa is mó.

'''[[Toghcháin áitiúla na hÉireann, 2024|Toghcháin áitiúla na hÉireann]]''' ar an 7 Meitheamh; an chéad uair riamh a raibh deis ag daoine i gcathair Luimnigh Méara a thoghadh.

[[Ionsaí de chuid Iosrael ar scoil i nGaza|'''D'ionsaigh Iosrael scoil i gcampa dídeanaithe Nuseirat''']] i lár stráice Gaza ar an 6 Meitheamh. Bhí an scoil faoi stiúir na Náisiún Aontaithe.

=== '''Bealtaine''' ===
[[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|'''Ciontaíodh i gcalaois Donald Trump''']] ar an 30 Bealtaine.

'''[[Olltoghchán na hAfraice Theas, 2024|Olltoghchán na hAfraice Theas]]''' ar an 29 Bealtaine 2024.  Atoghadh [[Cyril Ramaphosa|'''Cyril Ramaphosa''']] mar uachtarán don tríú uair ar an 16 Meitheamh.

[[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|'''Thug an CBI ordú d'Iosrael deireadh a chur láithreach bonn leis an mór-ionsaí''']] ar chathair Rafah i ndeisceart Gaza, ar an 24 Bealtaine 2024.

Tháinig [[The Substance (scannán 2024)|'''an scannán corpuafáis ''The Substance''''']] amach ar an 19 Bealtaine i gCannes; an spot-solas ar an mbrú a chuirtear ar mhná a bheith óg, álainn, tarraingteach agus 'foirfe' sa t[[sochaí]] ina mairimid

Tháinig an scannán '''''[[Black Dog (scannán 2024)|Black Dog]]''''' amach i gCannes, stiúrtha ag Hu Guan, ar an 18 Bealtaine.

Chinn bainistíocht Choláiste na Tríonóide [[Agóidí na mac léinn in aghaidh brúidiúlacht Iosrael sa Phalaistín|'''dífheistiú a dhéanamh ó institiúidí de chuid Iosrael''']] ar an 7 Bealtaine.

Tháinig  [[Coimisiún Neamhspleách um Athmhuintearas agus Aimsiú Eolais|'''Coimisiún Neamhspleách um Athmhuintearas agus Aimsiú Eolais''']] i bhfeidhm sa Ríocht Aontaithe.

=== '''Aibreán''' ===
Bhuail '''[[Tuilte Rio Grande do Sul, 2024|tuilte an Stát Rio Grande do Sul]]''' i bhfíordheisceart na Brasaíle idir 29 Aibreán - tús na Bealtaine.

Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don '''[[Comhaontú Imirce agus Tearmainn an Aontais Eorpaigh]]''' ar an 10 Aibreán.

'''[[Ionsaí de chuid Iosrael ar World Central Kitchen]]''' i lár [[stráice Gaza]] ar an [[1 Aibreán]]. Ionsaithe eile ar WCK i mí Iúil agus mí na Samhna.

=== '''Márta''' ===
Thug an [[Titim an droichid Francis Scott Key|'''droichead Francis Scott Key i Maryland uaidh''']] nuair a bhuail long choimeádán ceann de na piléir thaca. 

Maraíodh 145+ in '''[[Ionsaí ar Halla Crocus Mhoscó, 2024|ionsaí sceimhlitheoireachta de chuid Stát Ioslamach]]''' sa Rúis ar an 22 Márta. 

Bhí ollbhua ag Putin i d'''[[Toghchán Uachtaránachta na Rúise 2024]]''' ar an 17 Márta 2024, 88% den vóta, creid nó ná creid. 

Rith Parlaimint na hEorpa dlíthe maidir le rialú na hintleachta saorga, [[An tAcht um Intleacht Shaorga|an t'''Acht um Intleacht Shaorga''']]''',''' ar an 13 Márta.

[[Oibríocht Kenova|'''Oibríocht Kenova agus Freddie Scappaticci''']] aka ‘Stakeknife : foilsíodh an chéad tuarascáil eatramhach ar an 8 Márta.

Theip ar an [[39ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|'''39ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann''']] agus ar an [[40ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|'''40ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann''']] ar an 8 Márta.

=== '''Feabhra''' ===
[[Sléacht Al-Rashid|'''Sléacht Al-Rashid''']]: Scaoil saighdiúirí Iosraelacha le slua mór bailithe timpeall leoraithe lán de lón cabhrach ar an 29 Feabhra.

Rialaigh an Ard-Chúirt  i mBéal Feirste go sáraíonn cuid den [[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023|'''Acht Oidhreachta na dTrioblóidí''']] an [[Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine]], ar an 28 Feabhra.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/reachtaiocht-rialtas-na-breataine-faoi-eachtrai-na-dtriobloidi-midhleathach/|teideal=Reachtaíocht Rialtas na Breataine faoi eachtraí na dTrioblóidí ‘mídhleathach’|dáta=2024-02-28|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.reuters.com/world/uk/uks-northern-ireland-amnesty-law-breach-human-rights-court-rules-2024-02-28/|teideal=UK's Northern Ireland amnesty law in breach of human rights, court rules|údar=reuters.com|dáta=23 Feabhra 2024|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-68419238|teideal=NI Troubles: Legacy Act immunity clause 'breaches' human rights|dáta=2024-02-28|language=en-GB|dátarochtana=2024-02-29}}&lt;/ref&gt;

Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don '''[[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]]''' ar an 27 Feabhra.

[[IM-1|'''Thuirling IM-1 gan tuisliú gar do mhol theas na gealaí''']], spásárthach de chuid Intuitive Machines, ar an 22 Feabhra.

Thosaigh '''[[Imscrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha]]''' sa Háig ar 19 Feabhra.

Tháinig '''[[Acht um Sheirbhísí Digiteacha an Aontais Eorpaigh|an tAcht um Sheirbhísí Digiteacha an Aontais Eorpaigh]]''' i bhfeidhm in Éirinn ar an 16 Feabhra.

Fuair an gníomhaí Rúiseach [[Alexei Navalny|'''Alexei Navalny''']] bás ar an 16 Feabhra, sa champa géibhinn iargúlta ina raibh sé faoi choimeád san [[An tArtach|Artach]].

'''[[Scannal íocaíochta RTÉ]]''': tháinig sé chun solais ar an 14 Feabhra gur tugadh íocaíochtaí iomarcaíochta ollmhóra do dhaoine áirithe nuair a d'fhág siad RTÉ sna 2020idí.

=== '''Eanáir''' ===
B'éigean [[Eitilt Alaska Airlines 1282|'''Eitilt 1282 tuirlingt éigeandála a dhéanamh''']] nuair a séideadh ceann de fhuinneoga agus taobhphainéal an eitleáin amach ar an 5 Eanáir.

Lean [[Géarchéim na Mara Rua|'''Géarchéim na Mara Rua''']] ar aghaidh; 

Bhuail '''[[Crith talún Noto, 2024|Crith talún Noto]]''' cósta thiar na Seapáine ar Lá Caille 2024;  agus fuair 504 bás (díreach &amp; indíreach).

=== '''Básanna''' ===

[[:Catagóir:Básanna in 2024|Básanna: an liosta iomlán]]  '''[[:Catagóir:Básanna in 2024|anseo]]''' 
* Na Gaeil a fuair bás in 2024:    [[Pádraig Ó Baoighill|'''Pádraig Ó Baoighill''']], údar;   [[Charlie Lennon|'''Charlie Lennon''']], ileolaí srl;    [[Mícheál Ó Muircheartaigh|'''Mícheál Ó Muircheartaigh''']], CLG;   [[Catrìona NicGumaraid|'''Catrìona NicGumaraid''']], file;   [[Gearóid Ó Cairealláin|'''Gearóid Ó Cairealláin''']], Gael;  agus [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin|'''Fionnbarra Ó Cuilleanáin''']], Athair

* agus [[Mary Banotti]], FG;   [[Charlie Bird]], iriseoir;   [[John Bruton]], FG;   [[Rose Dugdale]], IRA;   [[Gemma Hussey]], FG;   [[Nell McCafferty|Nell McCafferty,]] bean;   [[Edna O'Brien]], údar;   [[Tony O'Reilly]], fiontraí;   [[Mary O'Rourke]], FF;  agus [[Kathleen Watkins]], cláirseoir
* agus, áit ar leith, an Ginearál Sir [[Mike Jackson|Michael David Jackson]], GCB, CBE, DSO, DL  agus an Ginearál Sir [[Frank Kitson]] GBE, CBE, KCB, MC &amp; Bar, DL

== [[2023]] ==
[[Íomhá:ECDM_20230711_World_Temperature_Anomaly_June.pdf|deas|mion|Aimhrialtacht teochta dhomhanda, Meitheamh 2023  Foinse ERCC - Emergency Response Coordination Centre]]
[[Íomhá:Tasnim News Agency - Footage from Israeli airstrikes levelling Gazan buildings.webm|deas|mion|9 D.F. 2023 i n[[Stráice Gaza|Gaza]]: [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|Coimhlint Iosrael-Hamas]] ]]
[[Íomhá:Has the World Forgotten the War in Sudan-.webm|deas|mion|VOA: &quot;Has the World Forgotten the War in Sudan?&quot;, [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]]]
[[Íomhá:Hroza after missile strike, 2023-10-05 (52).jpg|deas|mion|[[Ionsaí diúracán ar Horza]] san Úcráin agus íospairtí, 5 Deireadh Fómhair 2023]]

* [[Aimsir na bliana 2023]]
* [[Tonnta teasa san Eoraip, 2023|Tonnta teasa san Eoraip]] agus [[Tonnta teasa i Meiriceá Theas, 2023|Tonnta teasa i Meiriceá Theas]]: Le linn Márta-Nollaig, bhuail [[Tonn teasa|tonnta teasa]] agus cioclóin [[Meiriceá Theas]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.climatechangenews.com/2023/08/14/latin-america-heatwave/|teideal=One of 2023’s most extreme heatwaves is happening in the middle of winter|údar=Matthew Patterson|dáta=2023-08-14|language=en|work=Climate Home News|dátarochtana=2023-09-27}}&lt;/ref&gt;
* [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]
* [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023]] agus [[Coimhlint Iosrael–Hamas, 2023 agus an comhthéacs idirnáisiúnta]]
* [[Corn an Domhain sa Rugbaí 2023]] agus [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023]]
* [[Fiosrúchán COVID-19 na Ríochta Aontaithe]], 2022-2023

=== Nollaig ===
21 Nollaig  [[Brúchtadh Sundhnúkur, 2023|Brúchtadh Sundhnúkur]]; Scoilteadh screamh an domhain san [[An Íoslainn|Íoslainn]] i rith mhí na Nollaig 2023, agus bhrúcht [[bolcán]] nua&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/9-nollaig-2023-luimneach/id1525428808?i=1000638034594|teideal=‎Nuacht Mhall:  (Luimneach)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=23 Nollaig 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-12-24}}&lt;/ref&gt;

[[15 Nollaig]]  [[Eachtra lámhaigh in Shegaia (2023)|Eachtra lámhaigh in Shegaia]];  maraíodh triúr Giúdach i n[[Stráice Gaza|Gaza]] - bhí cumas Hamas orthu

[[13 Nollaig]]   Ghlac [[Donald Tusk]] mionn na hoifige mar [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|phríomh-aire ar an bPolainn]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/en/europe/article/2023/12/13/donald-tusk-sworn-in-as-poland-s-new-prime-minister_6338154_143.html|teideal=Donald Tusk sworn in as Poland's new prime minister|dáta=2023-12-13|language=en|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;

10 Nollaig   D’éirigh le [[Daniel Wiffen]] an churiarracht dhomhanda i Saorstíl 800m na bhfear a bhaint amach


[[5 Nollaig]] — [[Rosemary Smith]], tiománaí railí Éireannach   ;  [[6 Nollaig]] — [[Marisa Pavan]], ban-aisteoir Iodálach   ;  [[7 Nollaig]] — [[Thomas Kilroy]], scríbhneoir Éireannach   ;  [[8 Nollaig]] — [[Ryan O'Neal]], aisteoir Meiriceánach   ;  [[26 Nollaig]] — [[Feargal Mac Amhlaoibh]], scríbhneoir, ceoltóir agus gníomhaí teanga   ;  27 Nollaig  — [[Jacques Delors]]

=== Samhain ===
30 Samhain - [[13 Nollaig]]   COP28, [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2023|Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide]]

23 Samhain   [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023|Ionsaí scine ar leanaí]] taobh amuigh den [[Gaelscoil Choláiste Mhuire|Ghaelscoil Choláiste Mhuire]], [[Cearnóg Parnell]], BÁC. Bhris [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023|círéib amach níos déanaí.]]


[[5 Samhain]] — [[David Hilditch]], polaiteoir aontachtach   ;  [[13 Samhain]] — [[Diarmuid Breathnach]], [[Scríbhneoir|Údar]], [[beathaisnéisí]], [[leabharlannaí]], agus [[craoltóir]]   ;  [[18 Samhain]] — [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]], fear gnó Éireannach   ;  [[19 Samhain]] — [[Rosalynn Carter]], Céadbhean na Stát Aontaithe   ;  [[28 Samhain]] — [[Charlie Munger]], fear gnó‎ Meiriceánach   ;  [[29 Samhain]] — [[Henry Kissinger]], polaiteoir Meiriceánach   ;  [[30 Samhain]] — [[Shane MacGowan]], ceoltóir agus amhránaí de shliocht Éireannach

=== Deireadh Fómhair ===
[[28 Deireadh Fómhair]]  Thosaigh [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionradh Iosrael ar Gaza]] i ndáiríre.

[[28 Deireadh Fómhair]]  [[Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain, 2023|Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain]];  chloígh na [[Springboks]] foireann [[All Blacks]] na [[An Nua-Shéalainn|Nua Shéalainne]] 12-11

25 Deireadh Fómhair    Toghadh [[Mike Johnson]] mar [[Spéicéir Theach na nIonadaithe, SAM|Spéicéir]] SAM, i bhfad amach ar an eite dheis

[[25 Deireadh Fómhair]]   [[Lámhaigh Lewiston, 2023|Lámhaigh Lewiston]], [[Maine]]; [[Dúnmharú|dúnmharaíodh]] 18 nduine, an oll-lámhach gunnaí i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]] is measa ó [[Lámhach Sandy Hook|Lámhach Robb Elementary]] in 2022

17 Deireadh Fómhair   [[Pléasc in Ospidéal Al-Ahli, Gaza]]; I ráiteas ó Eagraíocht Fóirithinte na Náisiún Aontaithe do Dhídeanaithe Palaistíneacha, dúradh gur gníomh uafásach a bhí ann

15 Deireadh Fómhair.  [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|Toghchán parlaiminte na Polainne]]; bhí páirtí [[Donald Tusk]] in ann comhrialtas leathan a dhéanamh leis Tríú Slí, páirtí atá ar dheis ón lár, agus le Lewica, páirtí ar an eite chlé.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-la-leis-an-pholainn-an-la-leis-an-daonlathas-an-moramh-caillte-ag-pairti-rialtais-na-heite-deise/|teideal=‘An lá leis an Pholainn, an lá leis an daonlathas’ – an móramh caillte ag páirtí rialtais na heite deise|dáta=2023-10-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-16}}&lt;/ref&gt;

9 Deireadh Fómhair  [[Ruathair aeir ar champa teifeach Jabalia]];   rinne Iosrael ruathair aeir roinnt uaireanta ar Jabalia, an campa teifeach is mó in Gaza, le linn [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023]]

7 Deireadh Fómhair   Rinne na míleataigh Ioslamacha [[Hamas]] [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionsaí ollmhór, gan choinne]], ar [[Iosrael]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/os-cionn-1100-duine-marbh-sa-choimhlint-idir-hamas-agus-iosrael/|teideal=Os cionn 1,100 duine marbh sa choimhlint idir Hamas agus Iosrael|dáta=2023-10-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Léigear iomlán ordaithe ag Aire Cosanta Iosrael ar Stráice Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1009/1409764-os-cionn-1-100-maraithe-i-gcoimhlint-iosrael-hamas/|date=2023-10-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Mharaigh Hamas thart ar mhíle dhá chéad duine in Iosrael&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/10/israel-revises-death-toll-from-october-7-hamas-attack-to-1200-people|teideal=Israel revises down toll from October 7 attack to ‘around 1,200’|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2023-11-11}}&lt;/ref&gt;

5 Deireadh Fómhair  [[Ionsaí diúracán ar Horza]]. ar cheann de na hionsaithe is mó inar maraíodh sibhialtaigh ó thús an chogaidh, [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]


[[9 Deireadh Fómhair]] — [[Chuck Feeney]], fear gnó Meiriceánach   ;  [[9 Deireadh Fómhair]] — [[Críostóir Ó Floinn]], file agus drámadóir Éireannach   ;  [[13 Deireadh Fómhair]] — [[Louise Glück]], file Meiriceánach   ;  [[21 Deireadh Fómhair]] — [[Bobby Charlton]], imreoir sacair Sasanach   ;  [[28 Deireadh Fómhair]] — [[Matthew Perry]], aisteoir Meiriceánach agus Ceanadach

=== Meán Fómhair ===
19 Meán Fómhair   [[Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh, 2023|Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh]] agus 'glanadh eitneach';  chuir na h[[Asarbaiseánaigh]] an ruaig ar na h[[Airméanaigh]] go léir (120,000 Airméanach

10 Meán Fómhair   D'éirigh [[Luis Rubiales]] as a phost, in aghaidh a thola, mar uachtarán Chumann Sacair na Spáinne&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/sep/11/luis-rubiales-resignation-win-for-feminism-questions-remain-spain|teideal=Luis Rubiales resignation hailed as win for feminism but questions remain|údar=Ashifa Kassam|dáta=2023-09-11|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2023-12-10}}&lt;/ref&gt;

10 Meán Fómhair   Scrios [[Stoirm Daniel]] cathair Derna sa [[An Libia|Libia]];  fuair breis is 10.000 duine bás, is cosúil agus b'fhéidir níos mó.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2023/12/06/libya-derna-flood-response-costs-lives|teideal=Libya: Derna Flood Response Costs Lives {{!}} Human Rights Watch|dáta=2023-12-06|language=en|dátarochtana=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;

[[8 Meán Fómhair|8 Meán Fómhar]]  [[Crith talún Marrakesh–Safi, 2023|Crith talún Marrakesh–Safi]] i [[Maracó]]; Cailleadh b'fhéidir 3,000 duine

4 Meán Fómhair  [[Stoirm Daniel]];  fuair breis is 10.000 duine bás sa Libia, is cosúil agus b'fhéidir níos mó.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;


[[9 Meán Fómhair]] — [[Mangosuthu Buthelezi]], polaiteoir as an Afraic Theas   ;  13 Meán Fómhair — [[Roger Whittaker]], ceoltóir   ;  [[19 Meán Fómhair]] — [[Breandán Ó Doibhlin]], scoláire   ;  [[19 Meán Fómhair]] — [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], craoltóir   ;  [[19 Meán Fómhair]] — [[Séamus Ó hUltacháin]], File agus scríbhneoir Gaeilge   ;  22 Meán Fómhair — [[Evelyn Fox Keller]], Fisiceoir, údar, agus feimineach Meiriceánach   ;  [[27 Meán Fómhair]] — [[Michael Gambon]], aisteoir   ;  [[28 Meán Fómhair]] — [[Dianne Feinstein]], seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá   ;  30 Meán Fómhair  — [[Liam Prút]], scríbhneoir Gaeilge as [[Tiobraid Árann]]

=== Lúnasa ===
19 - 27 Lúnasa   [[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain, 2023|Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain]]

23 Lúnasa   Thuirling [[Chandrayaan-3]], spásárthach ón [[India]], gan tuisliú gar do mhol theas na [[An Ghealach|gealaí]]

23 Lúnasa  [[Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin, 2023|Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin]];  feallmharaíodh ceannasaí an ghrúpa amhas Wagner

20 Lúnasa   [[Scannal Luis Rubiales]]; Ba mhór an scannal an chaoi ar iompair Luis Rubiales, iaruachtarán chónaidhm sacair na Spáinne, é féin le linn [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023|Corn Domhanda FIFA na mBan 2023.]]

19 Lúnasa  [[Luna-25]]; theip ar an Rúis an spásárthach Luna-25 a thabhairt i dtír ar phol theas na [[An Ghealach|gealaí]] (cf [[Chandrayaan-3]], spásárthach ón [[India]]).

14 Lúnasa  [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia]] in iarracht a dhéanamh toradh [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020|thoghchán uachtaránachta]] na tíre in 2020 a chur ar ceal.

13 Lúnasa    Bua ag Áth Cliath i gcoinne Ciarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na mBan i b[[Páirc an Chrócaigh]] ar scór 0-18 : 1-10

8 Lúnasa  [[Sceitheadh eolais de chuid na SPTÉ]] ([[Seirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann]]) nó PSNI

1 Lúnasa   [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (toghchán 2020)|Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump;]] chuaigh sé i mbun comhcheilge chun torthaí an toghcháin uachtaránachta in 2020 a chur ar ceal


[[3 Lúnasa]] — [[Bram Moolenaar]], forbróir bogearraí Ollannach   ;  [[5 Lúnasa]] — [[Hélène Carrère d'Encausse]], staraí agus polaiteoir Francach   ;  [[8 Lúnasa]] — [[Johnny Hardwick]], aisteoir, fuirseoir, agus scríbhneoir Meiriceánach   ;  [[11 Lúnasa]] — [[Pervez Musharraf]], polaiteoir   ;  [[16 Lúnasa]] — [[Michael Parkinson]], Craoltóir agus iriseoir Sasanach   ;  [[19 Lúnasa]] — [[Howard James Hubbard]], easpag Caitliceach

=== Iúil ===
30 Iúil    Bua ag Luimneach i gcoinne Cill Chainnigh i gCluiche Ceannais Sinsir Iomána na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]] ar scór 0-30 : 2-15

30 Iúil    Bua ag Áth Cliath i gcoinne Ciarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]] ar scór 1-15 : 1-13

23 Iúil   [[Olltoghchán na Spáinne, 2023|Olltoghchán na Spáinne]];  bhí dóthain tacaíochta faighte ag [[Pedro Sánchez]] (Sóisialach) le fanacht ina phríomh-aire ar an Spáinn

[[4 Iúil]]   [[Stoirm Poly, 2023|Stoirm Poly]]:  Buaileadh iarthuaisceart na h[[An Ísiltír|Ísiltíre]] go háirithe, an stoirm shamhraidh ba mheasa le cuimhne na ndaoine sa réigiún sin&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-deanaimis-dearmad-nach-ionann-aimsir-agus-aeraid/|teideal=Ná déanaimis dearmad nach ionann ‘aimsir’ agus ‘aeráid’|údar=Alex Hijmans|dáta=12 Iúil 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-07-12}}&lt;/ref&gt;

3 Iúil   [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2023|Géarchéim Iosrael-Palaistín;]] rinne Arm Iosrael ionradh ar bhaile [[Jenin]] ar an m[[An Bruach Thiar|Bruach Thiar]]


[[7 Iúil]] — [[Valerie Cowie]], síciatraí comhairleach Briotánach   ;  [[10 Iúil]] — [[Ben Briscoe]], polaiteoir Éireannach   ;  [[11 Iúil]] — [[Milan Kundera]], údar Seiceach   ;  [[16 Iúil]] — [[Kevin Mitnick]], haiceálaí Meiriceánach   ;  21 Iúil — [[Ann Clwyd]],  polaiteoir Breatnach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre   ;  [[21 Iúil]] — [[Tony Bennett]], amhránaí Meiriceánach   ;  [[24 Iúil]] — [[Trevor Francis]], imreoir sacair agus bainisteoir Sasanach   ;  [[26 Iúil]] — [[Sinéad O'Connor]], amhránaí

=== Meitheamh ===
27 Meitheamh - Iúil - [[Círéibeacha Francacha, Meitheamh-Iúil 2023|Círéibeacha Francacha]],  tar éis marú ógánaigh darb ainm Nahel Merzouk

23–[[24 Meitheamh]]   Theip [[ceannairc de chuid an ghrúpa Wagner]] sa Rúis

[[18 Meitheamh]]  [[Inphléascadh fhomhuireán Titan]],  ag tabhairt turas faoin raiceáil [[RMS Titanic]]

[[14 Meitheamh]]  [[Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach (2023)|Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach]];  maraíodh cúpla céad imirceach nuair a d'iompaigh bád béal faoi sa  [[Muir Iónach|Mhuir Iónach]]

13 Meitheamh   [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2023|Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain]];  Cláraíodh an teocht is airde riamh in Éirinn le linn mhí an Mheithimh, 28.8C

8 Meitheamh   [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (eolas rúnda slándála)|Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump]],  cúisithe ag ardghiúiré feidearálach i gcáipéisí rúnaicmithe rialtais a choinneáil, tar éis dó imeacht as an Teach Bán

6 Meitheamh  [[Bearnú damba Kakhovka]] san [[An Úcráin|Úcráin]]; bhí réimse mór tíre sa réigiún báite ag an maidhm mhór uisce, an tubaiste timpeallachta ‘is measa ó [[Tubaiste Shearnóbail|Chernobyl]]’.&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Úcráin: damba mór pollta ag buamaí, réimse mór tíre báite|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0606/1387605-an-ucrain-damba-mor-pollta-ag-buamai-reimse-mor-tire-baite/|date=2023-06-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

3 Meitheamh 2023   Cuireadh [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdogan]] faoi mhionn na huachtaránachta don tríú huair.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20230603-turkey-s-erdogan-to-take-oath-as-he-begins-third-term-as-president|teideal=Erdogan sworn in as he begins third term as Turkey's president|dáta=2023-06-03|language=en|work=France 24|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;

2 Meitheamh    [[Falscaithe i gCeanada, 2023|Falscaithe i gCeanada]]; Loisceadh 5 faoin gcéad d’fhoraoiseacha na tíre i dtinte a lean ar feadh an tsamhraidh


[[8 Meitheamh]] — [[Paul Coghlan]], polaiteoir Éireannach   ;  [[12 Meitheamh]] — [[Silvio Berlusconi]], polaiteoir Iodálach   ;  [[13 Meitheamh]] — [[Cormac McCarthy]], scríbhneoir Meiriceánach   ;  [[13 Meitheamh]] — [[Christy Dignam]], amhránaí Éireannach   ;  [[15 Meitheamh]] — [[Glenda Jackson]], aisteoir agus polaiteoir Sasanach   ;  25 Meitheamh — [[John Bannister Goodenough]], fisiceoir   ;  [[29 Meitheamh]] — [[Alan Arkin]], aisteoir Meiriceánach   ;  

=== Bealtaine ===
[[28 Bealtaine]]  [[Toghcháin réigiúnacha na Spáinne, 2023|Toghcháin réigiúnacha na Spáinne]];  d'fhulaing an Pháirtí Sóisialach ([[PSOE]]) buille mór; d'fhógair Príomh-aire na Spáinne [[Pedro Sanchez]] olltoghchán nach raibh aon choinne leis.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Olltoghchán tobann fógartha mí Iúil sa Spáinn|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0529/1386245-olltoghchan-tobann-fogartha-mi-iuil-sa-spainn/|date=2023-05-29|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

[[18 Bealtaine]]    [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann]];  Fuair páirtithe náisiúnacha níos mó vótaí ná páirtithe aontachtacha den chéad uair riamh

14-[[28 Bealtaine]]   [[Toghchán uachtaránachta na Tuirce, 2023|Toghchán uachtaránachta na Tuirce]]. Ar an 3 Meitheamh 2023, cuireadh [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdogan]] faoi mhionn na huachtaránachta don tríú huair.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[9 Bealtaine]]   [[E. Jean Carroll v. Donald J. Trump]] : rinne [[Donald Trump|Trump]] [[mí-úsáid ghnéis]] ar an [[iriseoir]] E Jean Carroll sa bhliain 1995 / 1996

[[6 Bealtaine]]  [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]] sa Ríocht Aontaithe

[[3 Bealtaine]]   [[Lámhach scoile Béalgrád]]  Maraíodh naonúr in eachtra lámhaigh, i scoil Vladislav Ribnikar in aice leis an m[[Béalgrád]]

[[3 Bealtaine]]  [[Ionsaí dróin ar an gCreimlín]];   iarracht [[Vladimir Putin]] a mharú le [[Aerfheithicil gan foireann|dróin]] sa [[An Chreimil|Chreimil]]

2 Bealtaine - 27 Meán Fómhair   [[Stailc Writers Guild of America, 2023|Stailc Writers Guild of America]]


[[1 Bealtaine]] — [[Gordon Lightfoot]], amhránaí agus cumadóir Ceanadach   ;  [[4 Bealtaine]] — [[Robert Carswell, Barún Carswell|Robert Carswell]], breitheamh Briotanach   ;  [[6 Bealtaine]] — [[Derek Keating]], polaiteoir Éireannach   ;  [[24 Bealtaine]] — [[Tina Turner]], amhránaí Meiriceánach   ;  [[27 Bealtaine]] — [[Graham Knuttel]], [[Dealbhóireacht|dealbhóir]] agus péintéir   ;  [[29 Bealtaine]] — [[Tove Skutnabb-Kangas]], teangeolaí Fionlannach

=== Aibreán ===
[[19 Aibreán]]   [[Táinrith Sanaa]],i b[[príomhchathair]] [[Éimin]], [[Sana'a]], maraíodh os cionn nócha duine nuair a bhuail scaoll slua agus thit na daoine i mullach a chéile&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=85 duine maraithe in ollbhrútam i bpríomhchathair Éimin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0420/1378048-85-duine-maraithe-in-ollbhrutam-i-bpriomhchathair-eimin/|date=2023-04-20|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

[[18 Aibreán]] [[Dominion Voting Systems v. Fox News Network]]   shocraigh [[Fox News Channel|Fox News]] cás dlí clúmhillte i gcoinne na cuideachta meaisínvótála Dominion

11-[[14 Aibreán]]  [[Cuairt Joe Biden ar Éirinn, 2023|Cuairt Joe Biden ar Éirinn]]

[[14 Aibreán]]  [[Leasú pinsin sa Fhrainc 2023|Leasú pinsin sa Fhrainc]], ... ag dul ar scor ag ceithre bliana is seasca d'aois, in ait  dhá bhliana is seasca &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2023/04/16/retraites-apres-une-promulgation-eclair-les-syndicats-determines-a-poursuivre-le-combat_6169701_823448.html|teideal=Réforme des retraites : après la promulgation de la loi, Emmanuel Macron veut « faire le bilan », les syndicats refusent l’« agenda » du gouvernement|dáta=2023-04-16|language=fr|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-04-16}}&lt;/ref&gt;


Aibreán — [[Freddie Scappaticci]], brathadóir agus gníomhaire faisnéise de chuid na R-A   ;  4 Aibreán — [[Nigel Lawson]], polaiteoir   ;  [[10 Aibreán]] — [[Maelíosa Stafford]], aisteoir agus fear amharclainne   ;  [[19 Aibreán]] — [[Seán Ó Tuairisg]], iriseoir   ;  [[20 Aibreán]] — [[P.T. Mac Ruairí|Tomás Mac Ruairí]], iriseoir agus gníomhaí ar son na Gaeilge   ;  [[20 Aibreán]] — [[Seán Ó Tuairisg]], craoltóir   ;  [[21 Aibreán]] — [[John Tranter]], file agus eagarthóir Astrálach   ;  [[22 Aibreán]] — [[Barry Humphries]], fuirseoir agus aisteoir Astrálach   ;  [[22 Aibreán]] — [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]], polaiteoir Éireannach   ;  [[25 Aibreán]] — [[Harry Belafonte]], amhránaí Meiriceánach   ;  28 Aibreán — [[Jerry Springer]], iriseoir

=== Márta ===
17 Márta    Barántas gabhála eisithe ag an g[[Cúirt Choiriúil Idirnáisiúnta]] i leith [[Vladímír Pútín|Vladimir Pútín]], an chéad uair a eisítear a leithéid le haghaidh ceannaire bhall seasmhach de [[Na Náisiúin Aontaithe|Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dróin 'kamikaze' scaoilte le cathracha san Úcráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0504/1380661-droin-kamikaze-scaoilte-le-cathracha-san-ucrain/|date=2023-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

[[10 Márta]]   [[Géarchéim airgeadais 2023|Géarchéim airgeadais]];  theip an banc, 'Silicon Valley Bank' (SVB) i gCalifornia

4 Márta    [[Conradh na Mórmhara]], conradh na N-A  chun farraigí an domhain a rialú.


[[1 Márta]] — [[Harry Belafonte]], amhránaí  ;  [[3 Márta]] — [[Camille Souter]], ealaíontóir Éireannach  ;  [[3 Márta]] — [[Kenzaburo Ōe]], údar Seapánach  ;  [[6 Márta]] — [[Seán P. Ó hÉalaí]], Iriseoir agus craoltóir Éireannach  ;  [[8 Márta]] — [[Bert I. Gordon]], stiúrthóir scannán Meiriceánach  ;  [[24 Márta]] — [[Brian Mac Aongusa]], Ceannaire Raidió na Gaeltachta  ;  [[28 Márta]] — [[Paul O’Grady|Paul O'Grady]], fuirseoir agus aisteoir Sasanach  ;  [[28 Márta]] — [[Ryūichi Sakamoto]], ceoltóir Seapánach  ;  

=== Feabhra ===
[[28 Feabhra]]   [[Tuairt traenach Tempi]] sa [[An Ghréig|Ghréig]]; maraíodh 57 duine

[[27 Feabhra]]   [[Creat Windsor]]; rinne [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|an R-A]] agus an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] margadh [[Breatimeacht|Breatimeachta]]

22 Feabhra    [[Dlí Dáithí]] -  dlí maidir le deonú orgáin i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart na hÉireann]].

[[22 Feabhra]]    [[Lámhach John Caldwell]];  scaoileadh póilín ar an [[An Ómaigh|Ómaigh]], an Bleachtaire Príomhchigire John Caldwell agus baint lárnach aige le mórfhiosrúcháin coiriúla, mar shampla [[Dúnmharú Lyra McKee]]

[[6 Feabhra]]   [[Crith talún Gaziantep, An Tuirc, 2023|Crith talún Gaziantep, An Tuirc agus Siria]].  Maraíodh b'fhéidir 60,000.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ensonhaber.com/bilgi/sanliurfada-depremde-kac-kisi-oldu-ve-kac-kisi-yaralandi-vali-bilancoyu-acikladi|teideal=Şanlıurfa'da depremde kaç kişi öldü ve kaç kişi yaralandı? Vali bilançoyu açıkladı..|dáta=2023-02-13|language=tr|work=Ensonhaber|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;

2/3 Feabhra    [[Balúin bhrathadóireachta na Síne]];  sheol an tSín balúin brathadóireachta os cionn na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]]


[[8 Feabhra]] — [[Burt Bacharach]], ceoltóir ;   [[13 Feabhra]] — [[Deirdre Purcell]], scríbhneoir  ;   [[15 Feabhra]] — [[Raquel Welch]], ban-aisteoir Meiriceánach  ;   [[17 Feabhra]] — [[Barry Humphries]], fear grinn agus aisteoir [[Astrálach]]

=== Eanáir ===
[[30 Eanáir]]  [[Buamáil mhosc Peshawar, 2023|Buamáil mhosc Peshawar]]; os cionn 60 maraithe;  cuireadh an milleán ar an [[An Talaban|Talaban]] de chuid na Pacastáine.

[[10 Eanáir]]   [[Marú Tyre Nichols]]; Dúirt na póilíní go raibh Nichols ag tiomáint go contúirteach. Ach níl aon fhianaise ann go raibh sé sin fíor.

3 - 7 Eanáir   [[Toghchán an Chinn Comhairle chun Teach na nIonadaithe i Stáit Aontaithe Mheiriceá, 2023|Toghchán an Chinn Comhairle Kevin McCarthy chun Teach na nIonadaithe i SAM]]

[[9 Eanáir]]  [[Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl, 2023|Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl]]; thug lucht tacaíochta an iaruachtaráin [[Jair Bolsonaro]] ruathar ar institiúidí an stáit i m[[Brasília|Braisilia]]

5 Eanáir   Sochraid an [[Pápa Beinidict XVI|Phápa Beinidict XVI]] i gCearnóg Pheadair i g[[Cathair na Vatacáine]]

1 Eanáir   [[Ionsaí roicéad ar cheardscoil Makiivka]];   Maraíodh líon mór saighdiúirí Rúiseacha


[[9 Eanáir]] — [[Karl Alexander Müller]], fisiceoir Eilvéiseach ; [[9 Eanáir]] — [[Séamus Ó Beaglaoich]], cairdíneoir agus amhránaí ;  [[10 Eanáir]] — [[Marú Tyre Nichols]], íospartachí ;   [[12 Eanáir]]— [[Lisa Marie Presley]], ceoltóirí ;   [[12 Eanáir]] — [[Gerrie Coetzee]], dornálaí as an Afraic Theasí ;   [[16 Eanáir]] — [[Carrie Acheson]], polaiteoir Éireannachí ;  [[18 Eanáir]] — [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]], breitheamh Éireannachí ;   [[18 Eanáir]] — [[David Crosby]], ceoltóir ;  [[21 Eanáir]] — [[Micheál Mac Gréil]], sagart agus scoláire  ;

== [[2022]] ==[[Aimsir na bliana 2022]]: Bhí aimsir na bliana 2022 is teo dár taifeadadh ariamh in Éirinn agus sa Bhreatain.

31 Nollaig : d'éag [[Pápa Beinidict XVI]]

29 Nollaig : d'éag [[Pelé]], an &quot;t-imreoir sacair is fearr riamh&quot;.

Nollaig : [[Stoirm gheimhridh, Meiriceá Thuaidh, Nollaig 2022|Stoirm gheimhridh, Meiriceá Thuaidh]]

21 Nollaig : d'éag [[Feargal Ó Béarra]], ar dhuine de mhórscríbhneoirí Gaeilge a linne

19 Nollaig : comhaontú, [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 15, 2022|Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht]], COP 15

9 Nollaig : [[Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa, 2022|Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa]]

15 Nollaig : [[Scannal Elonjet agus Twitter, 2022|Scannal Elonjet agus Twitter]]

7 Nollaig : [[Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin, 2022|Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin]]

5 Nollaig: Dúirt eolaithe in California go raibh &quot;mórfhionnachtain&quot; déanta acu ab fhéidir an bealach a réiteach don fhuinneamh glan san am atá romhainn, [[fuinneamh comhleá]]

21 Samhain : [[Crith talún in iarthar Iáva san Indinéis, 2022|Crith talún in iarthar Iáva san Indinéis]]

20 Samhain - 18 Nollaig : [[Corn FIFA an Domhain 2022|Corn FIFA an Domhain]] 

11 Samhain : Ghlac an Úcráin [[Seilbh na Rúise ar cheithre réigiún san Úcráin, 2022|seibh ar Kherson]] 

8 Samhain : [[Vicky Phelan]], íospartach Scannal CervicalCheck.  

8 Samhain  : [[Toghcháin na Stát Aontaithe 2022|Toghcháin  &quot;lár téarma&quot;. na Stát Aontaithe]] ; d'éirigh na Daonlathaithe níos fearr ná mar a bhíothas ag súil leo 

[[7 Samhain]] : [[Patrick Ireland]], ealaíontóir Éireannach 

6-18 Samhain : [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2022|COP27]] san Éigipt 

8 Samhain  : [[Toghcháin na Stát Aontaithe 2022]];  d'éirigh níos fearr leis na Daonlathaigh sna toghcháin ná mar a bhí súil leis  

31 Deireadh Fómhair  : bhuaigh [[Lula]] an [[Olltoghchán na Brasaíle, 2022|toghchán uachtaránachta sa  Bhrasaíl]] 

27 Deireadh Fómhair  : Cheannaigh [[Elon Musk]] an comhlacht [[Twitter]]

25 Deireadh Fómhair  : Bhuaigh [[Shehan Karunatilaka]] an Duais Booker, le The Seven Moons of Maali Almeida, aoir osnádúrtha faoin mbeatha tar éis an bháis    

28 Deireadh Fómhair  : d'éag [[Jerry Lee Lewis]]  

24 Deireadh Fómhair  : d'éirigh [[Liz Truss]], Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, as  

16 Deireadh Fómhair  : d'éag [[Noel Ó Dugáin|Noel Ó Dúgáin]], sárghrúpa [[Clannad]]  (Pádraig  sa bhliain 2016)

14 Deireadh Fómhair  : tugadh an bóthar do [[Kwasi Kwarteng]],  Sheansailéir ar an Státchiste na R-A 

6 Deireadh Fómhair : [[Ollsléacht Nong Bua Lamphu, 2022|Ollsléacht Nong Bua Lamphu]], An [[An Téalainn|Téalainn]] 

7 Deireadh Fómhair : [[Pléasc ar an Chraoslach]] 

7 Deireadh Fómhair  : Bronnadh an Duais Nobel ar [[Svante Pääbo]], duine de bhunaitheoirí na paléigéineolaíochta 

28 Meán Fómhair : [[Double Asteroid Redirection Test]]

23 Meán Fómhair  : Thosaigh [[géarchéim fhioscach na Ríochta Aontaithe, 2022]]

19 Meán Fómhair  : Reáchtáladh [[Sochraid Bhanríon Eilís II]]

10 Meán Fómhair : [[Olluaigh Izium]]

8 Meán Fómhair  : d'éag [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]], Banríon 

30 Lúnasa  : d'éag [[Míchail Gorbaitseov]],  Iar-cheannaire an Aontais Shóivéadaigh 

28 Iúil : d'éag [[Pauline Bewick]], ealaíontóir i g[[Contae Chiarraí|Co Chiarraí]]

17 Lúnasa : [[An tAcht Laghdaithe Boilsciú (acht aeráide na S-A), 2022|An tAcht Laghdaithe Boilsciú (acht aeráide na S-A)]]

8 Lúnasa  : d'éag [[Olivia Newton-John]], amhránaí agus ban-aisteoir Astrálach 

5 Lúnasa: [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022|Géarchéim Iosrael-Palaistín]] 

1 Lúnasa  : d'éag [[Clíodna Cussen]], dealbhóir, file agus scríbhneoir 

31 Iúil  : Feallmharaíodh [[Ayman_al-Zawahiri]], máinlia agus ceannaire na heagraíochta sceimhlitheoireachta [[al-Qaeda]] 

27 Iúil  : [[Mick Moloney]], scoláire agus bailitheoir ceoil, eitnicheoleolaí, ceoltóir, agus Luimníoch  

26 Iúil  : d'éag [[James Lovelock]] an t-eolaí Sasanach agus gníomhaí timpeallachta, a scríobh an leabhar GAIA: A New Look at Life on Earth, 1979 

25 Iúil  : d'éag [[David Trimble]], an Chéad-Aire i bhFeidhmeannas Stormont ó 1998 go 2002 

Mí-Iúil : [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2022|Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain]]

14 Iúil : d'éag [[Ivana Trump|Ivana Marie Trump]], mainicín agus péiceallán sóisialta Seiceach-Mheiriceánach  

8 Iúil  : Feallmharaíodh [[Shinzō Abe|Shinzo Abe]], iarphríomh-aire na Seapáine  agus é i mbun feachtasaíochta

7 Iúil  : dúirt [[Boris Johnson]] go raibh sé ag éirigh as mar Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe

Iúil : [[Agóidí i Srí Lanca, 2022|Agóidí i Srí Lanca]]

Iúil : [[Tonnta teasa san Eoraip, 2022|Tonnta teasa san Eoraip]]

27 Meitheamh : [[Eachtra imirceach San Antonio, 2022|Eachtra imirceach San Antonio]]

14 Meitheamh - Deireadh Fómhair :  [[Tuilte sa Phacastáin, 2022|Tuilte sa Phacastáin]] ; aon trian den tír báite 

14 Meitheamh : [[Plean tearmainn na Ríochta Aontaithe in Ruanda]], ... ar fionraí 

29 Bealtaine :  d'éag [[Lester Piggott]], jacaí Sasanach

27 Bealtaine : [[Ionsaí diúracán ar ionad siopadóireachta in Kremenchuk]] 

24 Bealtaine : [[Lámhach Robb Elementary]]

22 Bealtaine  : d'éag [[Dervla Murphy]], scríbhneoir Éireannach, an-tugtha don taisteal 

14 Bealtaine : [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2022|Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]]

6 Bealtaine : d'éag  [[Seán Garvey]], amhránaí sean-nóis 

5 Bealtaine : [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann]] ; d'éirigh le [[Sinn Féin]] 27 suíochán a bhuachan, 2 cheann sa bhreis ar an DUP 

19 Aibreán : d'éag [[Kane Tanaka]],  an duine is sine ar domhan ag an am 

14 Aibreán : Bhuail dhá dhiúracán 'Neptune' de chuid na hÚcráine [[Cúrsóir Moskva de chuid na Rúise|an long ''Moskva'']] 

8 Aibreán : [[Ionsaí ar stáisiún traenach i Kramatorsk]] 

10 -12 Aibreán : [[Dúnmharú Aidan Moffitt agus Michael Snee]] 

1 Aibreán : [[Sléacht Bucha]] san Ucráin.  Fuarthas 458 corp, sibhialtaigh go léir, i ndiaidh na heachtra 

1-4 Márta :  [[6ú Tuarascáil de chuid an Phainéil Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]]

24 Feabhra : [[Ionsaí ar Oileán na Nathar]]

24 Feabhra : [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]

22 Feabhra : bhí cosc curtha ag an nGearmáin le próiseas deimhniúcháin phíblíne [[Nord Stream 2]].

17 Feabhra : d'éag [[Tomás Mac Síomóin]], Scríbhneoir agus eolaí

4 - 20 Feabhra : [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2022|Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh]]

20 Eanáir: d'éag [[Meat Loaf (amhránaí)|Meat Loaf,]] ceannródaí an rac-cheoil i [[Nashville]]  

14 Eanáir : [[Brúchtadh Hunga Tonga–Hunga Haʻapai (2022)|Brúchtadh Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]]#  

14 Eanáir : [[Jim Fahy]],  iar-Eagarthóir [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] san Iarthar   

2022  [[Géarchéim fuinnimh Aontas Eorpach - An Rúis, 2022|Géarchéim fuinnimh Aontas Eorpach - An Rúis]]  

2021 - Feabhra : [[Géarchéim Rúis-Úcránach, 2021-2022]]

== [[2021]] ==
===[[20 Eanáir]]===
Insealbhaíodh [[Joe Biden]] mar an 46ú Uachtarán ar [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]].

== [[2020]] ==
Toghadh [[Micheál Martin]] ina Thaoiseach.

D'fhógair an [[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]] gur paindéim dhomhanda a bhí i ráig [[COVID-19]].

== [[2019]] ==
===[[5 Meitheamh]]-[[6 Meitheamh]]===
Tháinig Uachtarán na Stát Aontaithe go hÉirinn. Bhuail sé leis an Taoiseach, [[Leo Varadkar]], agus chuir mac leis, Donald Jr., cuairt ar [[an Dún Beag]] i g[[Contae an Chláir]]. Chaith sé an oíche in a óstán féin. Tháinig sé ar ais óna chuairt go dtí an Fhrainc leis an oíche ina diaidh sin a chaitheamh ann chomh maith.

== [[2016]] ==

===[[27 Feabhra]]===
Searmanas ann chun duaiseanna Oscars a bhronnadh. 
Bhuaigh Ben Cleary duais don ghearrscannán beo-aicsin ''Stutterer''. 
Bhuaigh Brie Larson duais don aisteoir mná is fearr. Bhí ról aici sa scannán Éireannach ''Room''.

== [[2015]] ==

===[[24 Meán Fómhair]]===
Fuair breis is 700 duine bás agus gortaíodh 800 duine, agus iad ag déanamh an Hajj, oilithreacht Moslamach, i [[Meice]], san [[An Araib Shádach|Arab Shádach]]. [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/11887302/Eid-al-Adha-At-least-100-killed-and-hundreds-injured-in-crush-during-hajj-outside-Mecca.html ''Telegraph'' Londan]

===[[22 Meán Fómhair|22–24 Meán Fómhair]]===
Thug an [[Pápa Proinsias]] cuairt ar na [[SAM|Stáit Aontaithe]]. Thug sé óráid os comhair Chomhdhála SAM i [[Washington, D.C.]] ar 24 Meán Fómhair agus dúirt sé Aifreann i Madison Square Garden i gCathair [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] ar an 25ú lá. [https://www.washingtonpost.com/local/pope-francis-to-address-divided-congress-in-washington-on-thursday/2015/09/23/971b0a9e-6260-11e5-b38e-06883aacba64_story.html ''The Washington Post'']

===[[19 Meán Fómhair|19–22 Meán Fómhair]]===
Thug an [[Pápa Proinsias]] cuairt ar [[Cúba|Chúba]]. Ar 21 Meán Fómhair dúirt sé an tAifreann i Plaza de la Revolución i [[Havana]].

===[[15 Meán Fómhair]]=== 
Bhí staid éigeandála fógraithe ag an Ungáir, toisc go raibh os cionn 200,000 teifeach agus imirceach tar éis a mbealach a dhéanamh isteach sa tír i mbliana.&lt;ref&gt;[ http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0915/727907-fal-in-airde-chun-stop-le-imircigh/  Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;  

===[[15 Meán Fómhair]]=== 
Thosaigh scannánaíocht don scannán ''Star Wars'' ar [[Sceilg Mhichíl]] ar feadh trí lá don dara huair le breis is bliain.&lt;ref&gt;[ http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0915/727961-tus-aris-le-scannanaiocht-do-star-wars/     Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;

===[[11 Meán Fómhair]]===
Thit crann tógála thíos ar an Masjid al-Haram, nó an Mosc Mór, i [[Meice]], san [[An Araib Shádach|Araib Shádach]]. Fuair 111 duine bás agus rinneadh damáiste don fhoirgneamh. [http://abcnews.go.com/International/wireStory/saudi-king-top-imam-visit-injured-crane-collapse-33725706 ABC News]

===[[11 Meán Fómhair]]=== 
Dúnadh mótarbhealach an Ostair i ndiaidh do líon mór teifeach iarracht a dhéanamh a mbealach a dhéanamh chuig an bpríomhchathair, An Vín.  Bhí na teifigh ag trasnú ó theorainn na hUngáire.  [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0911/727190-motarbhealach-dunta/         Nuacht RTÉ]

===[[10 Meán Fómhair]]=== 
Dúirt an tAire Dlí is Cirt [[Frances Fitzgerald]] go gcuirfidh Éire fáilte roimh 4,000 teifeach faoi Chlár Chosanta Teifeach na hÉireann.  [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0910/726896-4-000-teifeach-le/     Nuacht RTÉ ]

===[[9 Meán Fómhair]]=== 
Bhí ball sinsearach de [[Sinn Féin| Shinn Féin]], Bobby Storey gafa maidir le fiosrúchán dúnmharaithe Kevin McGuigan   [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726654-bobby-storey-shinn-fein-gafa/   Nuacht RTÉ]

===[[9 Meán Fómhair]]=== 
D’éirigh an bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe]] ar an mbanríon is faide i réim I Sasana ar an lá seo. &lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726769-an-bhanrion-is-faide-i-reim-sa-bhreatain/     Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;

===[[29 Lúnasa ]]=== 
Phléasc an grúpa a thugann Stát Ioslamach orthu féin, an teampall atá áirithe i measc na seoid is mó cáil i gcathair ársa Palmyra i [[Siria]]. Ba seo an teampall ba thábhachtaí do mhuintir na Siria agus do thurasóirí araon    [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0831/724642-teampal-palmyra-millte-ag-is/    Nuacht RTÉ]

===[[27 Lúnasa ]]=== 
Bhí 200 duine ar a laghad básaithe anois sa Mheánmhuir agus iad ag iarraidh an fharraige sin a thrasnú    [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0828/724185-200-duine-ceaptar-anois-baite-amach-on-libia/   Nuacht RTÉ ]

===[[27 Lúnasa ]]=== 
Fuarthas leoraí tréigthe, lámh le teorainn na hUngáire, le breis is 70 corp dreoite.  59 fear, ochtar ban agus ceathrar páistí a bhí i gcúl an leoraí, cailín bliain d'aois ina measc [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0828/724110-breis-is-70-corp-dreoite-faighte-san-ostair/     Nuacht RTÉ ]

===[[12 Lúnasa ]]=== 
Lámhachadh agus dúnmharaíodh Kevin McGuigan, iar-bhall den IRA ag a theach i mBéal Feirste.  Athair naonúr clainne, 53 bliain d'aois a bhí ann.  [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726654-bobby-storey-shinn-fein-gafa/   Nuacht RTÉ]

===[[10 Lúnasa ]]=== 
Ina 11ú tarrtháil ó thosaigh sí ag obair sa Mheánmhuir, phioc an LÉ Niamh1 25 inimircigh ó bhád inséidte a raibh an iomarca daoine ar bord amach ó chósta [[An Libia|Libia]]. Bhí 26 ban agus 7 páistí i measc na ndaoine a tháinig ón Afraic fho-Shahárach, [[An Nigéir]], [[Gána]], [[Mailí]], [[Tóga]] agus [[An Cósta Eabhair]] ina measc. Dúirt Leifteanant-Cheannasaí Caoimhín Mac Unfraidh ón tSeirbhís Chabhlaigh nár bhain gortú le héinne. Aistríodh 375 daoine eile ón long [[Iodálach]] an Mimbelli ina dhiaidh sin.

===[[7 Lúnasa ]]=== 
Gabhadh triúr ón [[An Libia|Libia]] agus beirt ón [[an Ailgéir|Ailgéir]] agus gáinneáil ar dhaoine curtha ina leith. Dhá lá roimhe, bádh 200 imirceach sa [[Meánmhuir |Mheánmhuir]] i ndiaidh dá long iompú bun os cionn.    [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0807/719826-cuigear-gafa-maidir-le-himircigh-a-badh/   Nuacht RTÉ]

===[[5 Lúnasa ]]=== 
Bádh 200 imirceach sa [[Meánmhuir |Mheánmhuir]] i ndiaidh dá long iompú bun os cionn. I b[[Palermo]] na [[An tSicil|Sicile]] [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0805/719360-na-ceadta-inimirceach-baite-ceaptar-sa-mheanmhuir/   Nuacht RTÉ].    Chuaigh an LÉ Niamh i gcabhair le bád iascaireachta. Tuairiscítear go raibh 700 ar bord. Lainseáil an LÉ Niamh dhá bhád inséidte ach sular shroich siad an bád chuaigh sé béal faoi san uisce. Tógadh 367 daoine agus 25 chorp ar bord ón uisce agus tá baol ann gur bádh níos mó ná 185 daoine. Bhí Dignity 1, bád de chuid [[Médécins Sans Frontières]] (MSF), agus na longa [[Iodálach]]a an Sirio agus an Mimbelli ag cuidiú leis an tarrtháil.  [http://www.newstalk.com/LE-Niamh-rescued-migrants-Sicily-Libya-Mimbelli-inflatable-craft Newstalk]
=&gt; Éíst le Leifteanant-Cheannasaí Caoimhín Mac Unfraidh ón tSeirbhís Chabhlaigh ag caint faoin tarrtháil [http://www.newstalk.com/LE-Niamh-rescued-migrants-Sicily-Libya-Mimbelli-inflatable-craft  ar Newstalk]

===[[ 4 Lúnasa ]]=== 
In [[Aerfort Bhaile Átha Cliath]] cuireadh fáilte mhór abhaile roimh na lúthchleasaithe Éireannacha a bhí páirteach sna [[Cluichí Speisialta Oilimpeacha]] 2015 i [[Los Angeles]]. D'éirigh leis na 88 lúthchleasaí 82 bonn ar fad a thabhairt abhaile leo, 26 bonn óir, 28 bonn airgid agus 28 bonn cré umha.  [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0804/719098-failte-mhor-abhaile-roimh-team-ireland/  Nuacht RTÉ]  

===[[ 1 Lúnasa ]]=== 
D'fhreastal na sluaite ar chómóradh 100 bliain ó adhlacadh Diarmuid Ó Donnabháin Rossa i Reilig Ghlas Naíon [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0801/718656-deantar-comoradh-ar-adhlacadh-ui-dhonnabhain-rossa/ Nuacht RTÉ]

===[[31 Iúil ]]=== 
Gearradh téarmaí príosúnachta idir 18 mí agus 3 bliana ar thriúr iar-fheidhmeannach le [[Banc Angla-Éireannach]].  [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0731/718414-pionos-le-gearradh-inniu-ar-thriur-iar-fheidhmeannach-le-anglo/ Nuacht RTÉ ]

===[[ 28 Iúil ]]=== 
Rialaigh Eurostat (áisíneacht staitisticí an [[Aontas Eorpach |Aontais Eorpaigh]] nach féidir an maoiniú stáit atá faighte ag [[Uisce Éireann]] a bhaint as clár comhordaithe an státchiste.  [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0728/717653-ae-le-rialu-ar-airgeadu/  Nuacht RTÉ]

===[[ 28 Iúil ]]=== 
Tháinig cruinniú mullaigh an [[Aontas Eorpach |Aontais Eorpaigh]]  ar shocrú faoin [[Sásra Cobhsaíochta Eorpach]] don nGréig atá réidh le cur i bhfeidhm agus a chuimsíonn leasuithe airgeadais agus cúnamh airgeadaíochta.

===[[24 Iúil]]===
Tharrtháil an LE Niamh 243 imirceach a bhí ag iarraidh an Mheánmhuir a thrasnú ó chósta na hAfraice. Rinneadh an tarrtháil 80 ciliméadar siar ó thuaidh de phríomhchathair na [[An Libia|Libia]], [[Tripilí]]. Tuairiscítear go raibh 183 fear, 33 bean agus 27 páistí ar bord an bháid adhmaid beag.  [http://www.thejournal.ie/le-niamh-rescue-2234966-Jul2015/ TheJournal.ie]   

Níos déanaí an lá céanna, agus an 243 fós ar bord chuidigh an LÉ Niamh le tarrtháil eile ó bháirse a d´fhág cósta na Libia go luath ar maidin. Tógadh 210 inimircigh ar bord, 35 páistí ina measc. Tógadh na daoine eile ar bord long de chuid [[Médecins Sans Frontières]], an MV Dignity. Níos déanaí fuarthas 14 marbh i mbolg an bháid tar éis do gach duine eile a aistriú ón mbáirse. Creidtear go bhfuair siad bás de bharr aisfisce nó gur brúdh chun bháis iad. Tógadh na daoine a tarrtháladh go calafort Messina, an tSicil.
[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/l%C3%A9-niamh-rescues-367-people-after-capsize-in-mediterranean-1.2308120 Irish Times]

===[[20 Iúil]]===
Tharrtháil an LÉ Niamh 265 daoine, 13 ban agus 8 páistí ina measc ó bháirse adhmaid amach ó chósta [[Tripilí]]. Níos déanaí an lá sin ghlac sí le 114 daoine ó MV Dignity, long de chuid [[Médecins Sans Frontiéres]]. Bhí 14 de na mná ag iompar agus bean amháin, Grace, i dtinneas clainne. Rugadh a leanbh agus í ar bord agus ghlaoigh sí Destiny uirthí. Tógadh máthair agus leanbh chuig ospidéal sa tSicil agus na daoine eile go Palermo. [http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/more-than-350-migrants-rescued-by-le-niamh-in-mediterranean-1.2296442 Irish Times]

===[[19 Iúil]]===
Tharrtháil an LÉ Niamh 98 duine ó bhád inséigthe 76 muirmhíle amach ó chósta [[Tripilí]]   265 daoine ó bhád inséigthe an lá dár gcionn.  [http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/le-niamh-rescues-   over-360-migrants-in-mediterranean-1.2290934    Irish Times] 

===[[15 Iúil]]===
Thosaigh  an bád cabhlaigh LÉ Niamh (faoi Leifteanant-Cheannasaí Daniel Wall) ag obair sa Mheánmhuir ó lár an tsamhraidh ag tarrtháil agus ag cuidiú le hinimircigh atá ag teitheadh ó fhoréigean, éagóir nó bochtanas ina dtíortha féin.  Is í an dara bád cabhlaigh Éireannach atá  ar dhualgais tarrthála sa Mheánmhuir ó mhí na Bealtaine. Chaith an LÉ Eithne sé seachtain amuigh ann roimhe sin agus tuairiscítear gur shábháil sí 3,400 inimircigh i rith na tréimhse sin . Is go Meán Fómhair a bheidh cabhlach na hÉireann ag cabhrú sa Mheánmhuir ach seans go mbeidh síneadh á chur leis sin.   [http://www.irishexaminer.com/ireland/irish-naval-ships-salute-in-mission-handover-342527.html  Irish  Examiner]

===[[ 15 Iúil ]]=== 
Bhí páirtí nua polaitíochta ar a dtugtar ' Na Daonlathaigh Shóisialacha' seolta ag na [[Teachta_Dála |Teachtaí Dála]] [[Stephen Donnelly]], [[Catherine Murphy]] agus [[Róisín Shortall]].   [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0715/714907-pairti-nua-polaitiochta/ Nuacht RTÉ]

===[[ 14 Iúil ]]=== 
Bhí réiteach déanta ag An Iaráin le sé cinn de na Cumhachtaí Móra i gcomhráití núicléach tar éis breis is deich mbliana taidhleoireachta.  [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0714/714675-socru-nuicleach-idir-meircea-agus-an-iarain/ Nuacht RTÉ]

===[[ 13 Iúil ]]=== 
Bhí socrú faoi chúnamh airgeadais déanta idir an t[[Aontas Eorpach]]  agus [[an Ghréig]]  [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0713/714403-margadh-deanta-tusk-faoin-ngreig/ Nuacht RTÉ]

===[[ 13 Iúil ]]=== 
Seoladh córas cóid poist, [[Eircode]]   [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0713/714443-coras-cod-poist-seolta-ach-agoidithe-gaeilge-ag-cur-ina-aghaidh/ Nuacht RTÉ]

===[[10 Iúil]]===
D'fhág an LÉ Niamh cósta na hÉìreann ar 10ú Iúil le criú de 57, beirt oibrithe leighis ina measc. Dúirt urlabhraí de chuid Eagraíocht Idirnáisiúnta na nImirceach Itayi Virri go raibh 2,000 inimircigh báite go dtí seo sa bhliain 2015 agus iad ag iarraidh an Mheánmhuir a thrasnú. De réir eolais ó Aireacht Intíre na hIodaíle bhí smuigléirí daoine, ón [[Libia ]]den chuid is mó, freagrach as níos mó ná 100,000 inimircigh a sheoladh trasna na farraige chun na hIodáile i mbliana.

===[[5 Iúil]]===
Chaith 61.3% de vótálaithe na [[An Ghréig|Gréige]] a vótaí i gcoinne na mbearta déine a mhol [[an tAontas Eorpach]] agus an [[Banc Ceannais Eorpach]] don tír.([http://www.reuters.com/article/2015/07/05/us-eurozone-greece-celebrations-idUSKCN0PF14V20150705 Reuters])

I [[Vancouver]] Cheanada rug foireann na [[SAM|Stát Aontaithe]] an bua i gCorn Domhan (FIFA) na mBan ar fhoireann na [[An tSeapáin|Seapáin]]e, 5-2.  ([http://www.bbc.com/sport/0/football/33085994 BBC])

===[[19 Meitheamh]]===
Dhúnmharaigh Dylann Roof naonar i séipéal i Charleston i stát [[Carolina Theas]]. 

Rinne an grúpa aerlínte IAG go raibh tairiscint de €1.4 míle milliún déanta aige do [[Aer Lingus]]. Ghlac an Rialtas Éireannach an tairiscint IAG i dtaca leis an úinéireacht 25% a bhí aige féin in Aer Lingus ar an [[26 Bealtaine]] [[2015]].

===[[18 Meitheamh]]===
'Ní mór gníomhú láithreach ar son an chomhshaoil' a dúirt an [[Pápa Proinsias]] (atá oilte sa [[ceimic|cheimic]]) i litir a scríobh sé chuig na hEaspaig.

===[[16 Meitheamh]]===
Tubaiste i mBerkeley, [[California]]: Bhásaigh seisear mic léinn as Éirinn nuair a thug balcóin in árasán uaidh. Bhí seachtar eile gortaithe go dona. 

===[[12 Meitheamh]]===
[[Íomhá:Clerys 12-10-2006.jpg|mion|Siopa Clerys i Sráid Uí Chonaill]]
Leachtaíodh an comhlacht Clerys go tobann agus bhí an siopa i [[Sráid Uí Chonaill]] i m[[Baile Átha Cliath]] dúnta. Chaill 460 duine a gcuid postanna.  Ghlac an comhlacht Natrium seilbh ar fhoirgneamh Clerys.

===[[23 Bealtaine]]===
Ghlac móramh na vótálaithe le [[pósadh]] comhghnéis i reifreann i b[[Poblacht na hÉireann]].  Ba í Éire an chéad tír ar domhan inar vótáil an pobal féin ar son pósadh aon inscne. ([http://www.tg4.tv/play.php?pid=4253372648001&amp;title=Nuacht TG4], [http://www.reuters.com/article/2015/05/23/us-ireland-gaymarriage-idUSKBN0O717R20150523 Reuters])

===[[20 Bealtaine]]===
Tarrtháladh na céadta imirceach ón m[[An Bhanglaidéis|Banglaidéis]] agus imircigh Rohingya i gcúige Aceh in Iarthuaisceart na h[[An Indinéis|Indinéise]].

===[[19 Bealtaine]]===
Thug an Prionsa Séarlas na Breataine Bige cuairt ar Éirinn. Chroith Prionsa Séarlas agus ceannaire Shinn Féin [[Gerry Adams]] láimh lena chéile ag ócáid in [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]]. Ghabh an Prionsa buíochas as bhfáilte mhór chroíúil a cuireadh roimhe fhéin. An lá dár gcionn, thug an Prionsa cuairt ar an [[An Mullach Mór|Mullach Mór]] i gContae Shligigh, áit ar maraíodh a sheanuncail an Tiarna Mountbatten agus triúr eile in ionsaí buamála a rinne an t[[IRA Sealadach]] i [[1979]].

===[[18 Bealtaine]]===
I Waco, [[Texas]], maraíodh 9 agus gortaíodh 18 tar éis de dhíormaí gluaisrothaithe a bheith ag scaoileadh futhu agus tharthu i gcarrchlós teach tábhairne. Bhí 192 duine gafa ag póilíní.

===[[15 Bealtaine]]===
D'imigh an [[ceoltóir]] [[B.B. King]] ar shlí na fírinne. Áirítear é i measc na seinnteoirí [[giotár]] is fearr a mhair riamh&lt;ref&gt; http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0515/701447-bb-king-ar-shli-na-firinne/ &lt;/ref&gt;. Chuaigh i gcionn ar ghlúin iomlán seinnteoirí.

===[[13 Bealtaine]]===
D'imigh Derek Davis, léitheoir nuachta agus láithreoir clár siamsaíochta in [[RTÉ]], ar shlí na fírinne.

Sheol an Coimisiún Eorpach moltaí le dul i ngleic le géarchéim na n-imirceach,  go nglacfadh tíortha uile an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] le céatadán faoi leith imirceach ; i gceist  20,000 imirceach a ligean isteach san Eoraip na hEorpa as seo go ceann dhá bhliain.

===[[25 Aibreán]]===
Bhuail crith talún [[Neipeal]] agus áiteanna lámh leis. Measadh é a bheith ag 7.8 ar an ngáthscála (MMS) i gcomhar critheanna talún. Fuair na mílte bás.([http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/3d281c11a96b4ad082fe88aa0db04305/Article_2015-04-26-AS-Nepal-Earthquake/id-165f58e591e846b883cb717320b08d51])

===[[22 Aibreán]]===
Phléasc an [[bolcán]] Calbuco sa t[[An tSile|Sile]]. Bhí iontas ar na saineolaithe mar níor phléasc an bolcán seo le caoga bliain anuas.

===[[19 Aibreán]]=== 
Thairg Rialtas na hÉireann cabhair do Rialtas na hIodáile le géarchéim na n-inimirceach tar éis bádh breis is 850 nuair a chuaigh bád béal faoi, 85km amach ó chósta [[Libia]] i mí Aibreáin 2015. [http://www.theguardian.com/world/2015/apr/19/700-migrants-feared-dead-mediterranean-shipwreck-worst-yet Guardian]

===[[24 Márta]]===
Thuairt eitleán le Germanwings sa [[An Fhrainc| Fhrainc]]. Maraíodh 144 paisinéir agus seisear criú a bhí ar an eitleán Airbus A320. Stiúraigh an comhphíolóta, Andreas Lubitz d'aon turas an t-eitleán i dtreo sléibhte na [[na hAlpa| nAlp]]. B'as an Ghearmáin agus an Spáinn formhór na ndaoine a maraíodh. Bhí an t-eitleáin ag dul ó aerfort [[Barcelona | Bharcelona]] agus go [[Düsseldorf]]  sa nGearmáin.

===[[6 Márta]]===
*Shroich  ''Dawn'', spásárthach de chuid [[NASA]], an t-[[abhacphláinéad]] úd [[Ceres (abhacphlainéad)|Ceres]] agus chuaigh sí i bhfithis timpeall air.([http://bigstory.ap.org/article/34b5bf4679324ea39140b686f272503b/nasas-dawn-spacecraft-moves-dwarf-planet-ceres AP], [http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=4503 JPL/NASA])

===[[7 Eanáir]]===
*D’ionsaigh triúr daoine oifigí ''Charlie Hebdo'', scigiris i b[[Páras]], sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], le hairm uathoibríocha. Mharaigh siad dháréag agus ghortaigh deichniúr eile, roinnt dearthóirí cartún agus iriseoirí ina measc. Chualathas iad ag scairteadh manaí Ioslamacha antoisceacha. ([http://www.tg4.tv/play.php?pid=3976274870001&amp;title=Nuacht TG4], [http://www.lemonde.fr/societe/portfolio/2015/01/07/en-images-l-attentat-de-charlie-hebdo_4550797_3224.html ''Le Monde''])

=== [[1 Eanáir]] ===
*Ghlac [[An Liotuáin]] an [[Euro|tEoró]] mar airgeadra oifigiúil.
*Bunaíodh [[An tAontas Eacnamaíoch Eoráiseach]] idir [[An Airméin]], [[An Bhealarúis]], [[An Chasacstáin]], [[An Chirgeastáin]] agus [[An Rúis]].

== [[2014]] ==
=== [[11 Lúnasa]] ===
* Fuair an t-aisteoir [[Robin Williams]] bás ina theach féin sa [[California|Chalafóirn]]. Bhí sé 63 bliain d'aois. ([http://www.reuters.com/article/2014/08/11/us-people-robinwilliams-idUSKBN0GB28520140811 Reuters], [http://www.forbes.com/sites/dorothypomerantz/2014/08/11/robin-williams-found-dead-of-apparent-suicide/ Forbes])

=== [[8 Lúnasa]] ===
* Dhiúltaigh Hamas togra le haghaidh sos comhraic eile ar feadh 72 uair an chloig. ([http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/3d281c11a96b4ad082fe88aa0db04305/Article_2014-08-08-ML--Israel-Palestinians/id-b6844b9922b543119eda187066ebb733 Associated Press], [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/08/hamas-vows-no-truce-until-demands-are-met-20148912360504741.html Al Jazeera])
* Thosaigh Juan Manuel Santos a dara téarma mar Uachtarán na [[an Cholóim|Colóime]]. ([http://www.bbc.com/news/world-latin-america-28684227 BBC], [http://www.helsinkitimes.fi/world-int/world-news/international-news/11512-colombian-president-juan-manuel-santos-i-want-total-peace-for-colombia.html Helsinki Times])

=== [[6 Lúnasa]] ===
* Tar éis níos mó ná deich mbliana ag taisteal sa [[An Grianchóras|Ghrianchóras]], rinne an [[Saitilít (spásárthach)|satailít]] &quot;Rosetta&quot; teagmháil leis an [[cóiméad]] 67P/Churyumov–Gerasimenko. ([http://www.bbc.com/news/science-environment-28659783 BBC], [http://www.irishtimes.com/news/science/space-race-the-satellite-that-s-catching-up-with-a-comet-1.1878376 Irish Times])

=== [[4 Lúnasa]] ===
* Shroich [[Mícheál D. Ó hUiginn]], [[David Cameron]], [[François Hollande]] agus uaisle ón gcoigríoch eile ar Liège sa [[an Bheilg|Bheilg]] le haghaidh searmanas cuimhneacháin in onóir thús [[an Chéad Chogadh Domhanda]]. ([http://www.irishtimes.com/news/politics/president-higgins-in-belgium-to-mark-start-of-first-world-war-1.1886458 Irish Times], [http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-one/11008731/Royals-attend-moving-twilight-ceremony-to-mark-WW1-centenary.html The Telegraph])

=== [[1 Lúnasa]] ===
* Briseadh an sos comhraic Éigipteach idir Hamas agus [[Iosrael]] roimh na 72 uaire a d'eagraigh [[Náisiúin Aontaithe|NA]] agus [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]]. ([http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/140801/hamas-accuses-israel-violating-gaza-ceasefire Global Post], [http://www.timesofisrael.com/day-26-obama-calls-for-unconditional-release-of-captured-soldier-un-condemns-hamas-truce-violation/ The Times of Israel])
* Fograíodh staid éigeandála i [[Siarra Leon]] agus sa [[an Libéir|Libéir]] mar gheall ar an [[Ebola|víreas Ebola]] in iarthar na hAfraice. ([http://www.ibtimes.com/ebola-epidemic-sierra-leone-declares-state-emergency-liberia-announces-national-action-1644558 International Business Time], [http://time.com/3089377/ebola-liberia-state-of-emergency/ TIME])

=== [[27 Iúil]] ===
* Bua ag Vincenzo Nibali sa [[Tour de France]] i b[[Páras]]. ([http://www.independent.co.uk/sport/cycling/tour-de-france-2014-vincenzo-nibali-confirmed-as-champion-as-he-puts-italy-back-on-the-map-with-triumph-9631712.html The Independent], [http://www.theguardian.com/sport/2014/jul/27/vincenzo-nibali-tour-de-france-win The Guardian])

=== [[25 Iúil]] ===
* Leathnaíonn an [[Ebola|víreas Ebola]] go dtí [[an Nigéir]] ([http://www.afro.who.int/en/clusters-a-programmes/dpc/epidemic-a-pandemic-alert-and-response/outbreak-news/4233-ebola-virus-disease-west-africa-25-july-2014.html An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte], [http://www.thenewdawnliberia.com/index.php?view=article&amp;id=12289 The New Dawn])

=== [[24 Iúil]] ===
* Dhíscaoil rialtas na [[an Úcráin|hÚcráine]] agus d'fhógair Arseniy Yatsenyuk go mbeidh sé ag éirí as a phost mar phríomh-aire na tíre. Dúradh go mbeidh [[olltoghchán]], an dara toghchán náisiúnach, sa tír sa bhliain 2014 i gceann 30 lá. ([http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/07/ukraine-pm-resigns-amid-parliamentary-turmoil-2014724145321500842.html Al Jazeera], [http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/europe/140724/ukrainian-prime-minister-arseniy-yatsenyuk-resigns-over-coalitio Global Post])

=== [[23 Iúil]] ===
* D'oscail [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Banríon Eilís II]] na 20ú Cluichí Comhlathas i n[[Glaschú]]. ([http://www.theguardian.com/media/2014/jul/24/commonwealth-games-opening-ceremony-viewers-tv The Guardian], [http://www.bbc.com/sport/0/commonwealth-games/28455063 BBC Sport]) 

=== [[20 Iúil]] ===
* Bhuaigh [[Rory McIlroy]] an &quot;Open Championship&quot;. Ba ea é an tríú fear ó [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart na hÉireann]] a bhuaigh an comórtas [[galf|gailf]]. ([http://www.irishtimes.com/sport/golf/rory-mcilroy-wins-british-open-at-hoylake-1.1872494 Irish Times], [http://www.bbc.com/sport/0/golf/28393535 BBC Sport])

=== [[17 Iúil]] ===
[[Íomhá:Amsterdam Airport- Flight MH17 Memorial (14675744526).jpg|mion|Bláthanna ag Aerfort Schiphol san [[An Ísiltír|Ísiltír]] i gcuimhne orthu siúd a fuair bás ar bord Eitilt 17 san Úcráin]] 
*Lámhaíodh eitleán Malaeisiach (Malaysia Airlines Flight 17) síos san [[An Úcráin|Úcráin]]. Fágadh 298 daoine marbh. ([http://www.ibtimes.com/boeing-releases-statement-malaysia-airlines-flight-mh17-crash-our-prayers-are-those-board-1631442 IB Times], [http://www.bbc.com/news/world-europe-28354856 BBC])
*Leanann an chorraíl ar aghaidh sa [[An Phalaistín|Phalaistín]] mar gheall ar an ionsaí talún i nGaza. ([http://www.jpost.com/Operation-Protective-Edge/IDF-intensifies-Gaza-attacks-with-artillery-fire-air-strikes-363289 The Jerusalem Post], [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/07/israel-launches-gaza-ground-invasion-2014717192054899505.html Al Jazeera])

=== [[13 Iúil]] ===
* Fuair [[an Ghearmáin]] an lámh in uachtar in aghaidh na h[[An Airgintín|Airgintíne]] chun an bhfichiú [[Corn Sacair an Domhain]] a bhuachaint sa Bhrasaíl. ([http://www.dw.de/2014-world-cup-final-as-it-happened/a-17782940 DW], [http://www.thewire.com/entertainment/2014/07/germany-wins-the-world-cup/374350/ The Wire])

=== [[8 Iúil]] ===
* Chuir an rialtas Iosraelach tús le &quot;Operation Protective Edge&quot;, ionsaí ar an [[Stráice Gaza]]. ([http://www.huffingtonpost.com/2014/07/08/the-morning-email_n_5566533.html The Huffington Post], [http://www.jpost.com/Defense/WATCH-IDF-action-videos-show-glimpses-of-Operation-Protective-Edge-361916 The Jerusalem Post])
* Cuireadh na cúig cheolchoirm Garth Brooks i b[[Páirc an Chrócaigh]] ar ceal. ([http://www.independent.ie/entertainment/music/music-news/fans-reaction-to-cancellation-of-garth-brooks-concerts-30415667.html Irish Independent], [http://news.sky.com/story/1297492/garth-brooks-cancels-all-irish-shows-after-row Sky News])

=== [[4 Iúil]] ===
* D'fhógair [[An Taoiseach]] [[Éanna Ó Coinnigh]] an comh-aireacht nua. D'éirigh [[Joan Burton]] mar an 23ú [[Tánaiste]]. ([http://%20http://www.irishexaminer.com/ireland/new-lookcabinet-to-be-unveiled-today-274805.html Irish Examiner], [http://www.independent.ie/irish-news/politics/taoiseach-confirms-joan-burton-is-irelands-new-tanaiste-30407329.html Irish Independent])

=== [[29 Meitheamh]] ===
* D'fhógair ''An [[Stát Ioslamach]] na [[Siria]] agus an Leiveaint'' Cailifeacht Mhoslamach nua, san [[Iaráic]] agus in oirthear na Siria. B'shin é an chéad ''Cailifeacht'' ó [[Impireacht Otamánach|ré na Otamánaigh]].&lt;ref&gt;The Guardian, 29 Meitheamh 2014&lt;/ref&gt;

=== [[19 Meitheamh]] ===
* D'éirigh [[Juan Carlos I na Spáinne|Rí Juan Carlos na Spáinne]] as a choróin. D'éirigh a mhac [[Felipe VI na Spáinne|Felipe]] an rí nua. ([http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/spain/10886317/Spanish-royal-familys-popularity-boosted-by-King-Juan-Carloss-abdication-in-favour-of-Prince-Felipe.html The Telegraph], [http://www.bbc.com/news/world-europe-27662301 BBC])

=== [[10 Bealtaine]] ===
* Bhuaigh [[Conchita Wurst]] as [[an Ostair]] [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]] leis an amhrán ''[[Rise Like a Phoenix]]''. ([http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27358560 BBC], [http://thequietus.com/articles/15224-eurovision-camp-conchita The Quietus])

=== [[15 Márta]] ===
* Bhuaigh [[Foireann náisiúnta rugbaí na hÉireann|Éire]] [[Comórtas na Sé Náisiún]].
[[Íomhá:Six nations 2014 France vs Ireland Remise de trophée.JPG|mion|An trófaí á bhronnadh ar Fhoireann na hÉireann i b[[Páras]]]]([http://www.rte.ie/sport/rugby/six-nations/2014/0315/602559-france-ireland/ RTE Sport], [http://www.irishcentral.com/sports/ireland/Paradise-in-Paris-Ireland-win-Six-Nations-title-----.html Irish Central])

=== [[28 Feabhra]] ===
* Tháinig deireadh leis na [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2014|22ú hOilimpeacha Geimhridh]] i [[Sochi]]. ([http://www.latimes.com/la-sh-2014-winter-olympics-closing-ceremony-20140222-story.html#axzz2uDCdEpHa LA Times], [http://thephilanews.com/sochi-2014-closing-ceremony-unites-olympic-generations-44533.htm The Phila News])

=== [[7 Feabhra]] ===
* Osclaíodh na [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2014|22ú hOilimpeacha Geimhridh]] i [[Sochi]], Cónaidhm na Rúise. ([http://www.interfax-russia.ru/South/special.asp?sec=1723&amp;id=471691 Interfax Russia], [http://www.washingtonpost.com/world/olympics-open-in-sochi-with-extravagant-pageant/2014/02/07/bba8a5e2-9011-11e3-b227-12a45d109e03_story.html The Washington Post])

=== [[3 Eanáir]] ===
* Tuilte agus stoirmeacha in Éirinn ([http://www.independent.ie/irish-news/cleanup-begins-for-devastated-flooddamaged-communities-across-ireland-29884722.html Irish Independent], [http://www.breakingnews.ie/ireland/orange-weather-warning-as-flooding-hits-ireland-618917.html Breaking News])

=== [[1 Eanáir]] ===
* Ghlac [[an Laitvia]] an [[Euro|tEoró]] mar airgeadra oifigiúil. ([http://rt.com/business/latvia-divided-join-euro-050/ Russia Today], [http://www.bbc.com/news/world-europe-25567096 BBC])

== [[2013]] ==
=== [[5 Nollaig]] ===
* Bhásaigh [[Nelson Mandela]], 95, chéad uachtarán gorm na hAfraice Theas agus buaiteoir Dhuais Nobel na Síochána. ([http://www.theguardian.com/world/2013/dec/05/nelson-mandela-dies-aged-95-south-africa The Guardian], [http://www.businessinsider.com/nelson-mandela-dead-south-african-former-president-dies-2013-6 Business Insider])

=== [[3 Iúil]] ===
* Coup d’état s[[an Éigipt]] ([http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2013/07/20137319828176718.html Al Jazeera], [http://www.bloomberg.com/news/2013-07-03/mursi-proposes-power-sharing-as-egypt-army-deadline-approaches.html Bloomberg])

=== [[1 Iúil]] ===
* Tháinig an [[An Chróit|Chróit]] isteach san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] ([http://www.nytimes.com/2013/07/02/world/europe/croatia-joins-european-union.html?_r=0 New York Times], [http://www.economist.com/news/europe/21594339-euphoria-over-joining-european-union-has-given-way-morose-mood-more-normal-and-glummer The Economist]) 

=== [[13 Márta]] ===
* Thosaigh [[Pápa Proinsias|Proinsias]] mar phápa. ([http://edition.cnn.com/2013/03/19/world/europe/vatican-new-pope/ CNN], [http://www.newyorker.com/news/news-desk/inaugurating-pope-francis The New Yorker])

=== [[11 Feabhra]] ===
* Fógraíodh go mbeadh an [[Pápa Beinidict XVI]] ag éirí as a phost de bharr cúiseanna sláinte. ([http://www.theguardian.com/world/2013/aug/21/pope-benedict-god-resign-mystical-experience The Guardian], [http://www.alternet.org/news-amp-politics/pope-benedict-stepping-down-shocking-abdication Alternet])

== [[2012]] ==
=== [[15 Nollaig]] ===
[[File:121030-F-AL508-159 Aerial views during an Army search and rescue mission show damage from Hurricane Sandy to the New Jersey coast, Oct. 30, 2012.jpg|thumb|220px|New Jersey, SAM, 30 Deireadh Fómhair 2012]]
* Bhásaigh [[Páidí Ó Sé]], iar-pheileadóir agus bainisteoir [[CLG Chontae Chiarraí|Chiarraí]] ([http://www.rte.ie/news/2012/1215/359068-paidi-ose-kerry/ RTE], [http://www.independent.ie/sport/kerry-gaa-legend-paidi-o-se-57-dies-28947963.html Irish Independent])

=== [[30 Deireadh Fómhair]] ===
* Maraíodh níos mó ná 100 duine tar éis do [[Hairicín]] Sandy tíortha i Muir Chairib agus cósta thoir na Stát Aontaithe a bhualadh. ([http://www.nydailynews.com/news/hurricane-sandy-strikes-east-coast-gallery-1.1194577 NY Daily News], [http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6220a1.htm CDC])

=== [[1 Iúil]] ===
* Bua na [[Spáinn]]e sa chluiche ceannais i [[UEFA Euro 2012|gCraobh Sacair na hEorpa 2012]] ([http://au.eurosport.com/football/euro-2012/2012/spain-hammer-italy_sto3332724/story.shtml Eurosport], [http://www.thenewstribe.com/2012/06/15/euro-2012-ireland-eliminate-as-spain-win-4-0/ The News Tribe])

=== [[30 Meitheamh]] ===
* Ghlac [[Mohamed Morsi]] mionn oifige mar Uachtarán nua na hÉigipte.
[[File:Flame Olympique 2012 Dublin.JPG|220px|thumb|Baile Átha Cliath, 6 Meitheamh 2012]] ([http://www.nytimes.com/2012/06/25/world/middleeast/mohamed-morsi-of-muslim-brotherhood-declared-as-egypts-president.html?pagewanted=all&amp;_r=0 New York Times], [http://www.huffingtonpost.com/2012/06/24/egypt-election-results-morsi-president_n_1622133.html The Huffington Post])

=== [[18 Meitheamh]] ===
* Bronnadh &quot;Saoirse Bhaile Átha Cliath&quot; ar [[Aung San Suu Kyi]]. ([http://www.rte.ie/news/2012/0618/325428-aung-san-suu-kyi-to-get-freedom-of-dublin/ RTE], [http://www.thejournal.ie/aung-san-suu-kyi-ireland-dublin-public-event-concert-487477-Jun2012/ The Journal])

=== [[31 Bealtaine]] ===
* Reifreann in Éirinn maidir leis an mBille um an Tríochadú Leasú ar an mBunreacht (An Conradh ar Chobhsaíocht, ar Chomhordú agus ar Rialachas san Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta) ([http://www.rte.ie/news/2012/0601/323199-fiscal-treaty-referendum-count-to-begin/ RTE], [http://www.thejournal.ie/fiscal-compact-treaty/news/ The Journal])

== [[2011]] ==
=== [[11 Samhain]] ===
* Insealbhaíodh [[Mícheál D. Ó hUiginn]] mar uachtarán, i g[[Caisleán Bhaile Átha Cliath]]. ([http://www.irishcentral.com/news/inauguration-day-for-micheal-d-higgins-the-new-irish-president-133680768-237740161.html Irish Central], [http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-15685380 BBC])

=== [[27 Deireadh Fómhair]] ===
* Toghadh [[Mícheál D. Ó hUiginn]] mar naoú huachtarán [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht na hÉireann]]. ([http://www.rte.ie/news/2011/1029/308056-vote_tracker/ RTE], [http://www.thejournal.ie/poet-politician-and-the-ninth-president-of-ireland-michael-d-higgins-265884-Oct2011/ The Journal])

=== [[22 Iúil]] ===
* Maraíodh 77 duine in dhá ionsaí san [[an Ioruaidh|Ioruaidh]]&amp;mdash;phléasc buama i lár [[Oslo]] agus scaoileadh 85 duine ar a laghad ag campa samhraidh ag Utøya. ([http://www.ostlendingen.no/nyheter/en-av-de-sarede-dode-pa-sykehuset-1.6381849 Ostlendingen], [http://www.sjtrem.com/content/20/1/3 sjtrem])

=== [[23 Bealtaine]] ===
[[File:Michelle Obama pours a pint of stout.jpg|220px|thumb|[[Muine Gall]], 23 Bealtaine 2011]]
* Thug [[Barack Obama]] cuairt ar [[Muine Gall|Mhuine Gall]] i g[[Contae Uíbh Fhailí]]. ([http://www.rte.ie/news/special-reports/2011/0524/301443-obamacoverage/ RTE], [http://www.theguardian.com/world/2011/may/23/obama-visit-jubilation-moneygall The Guardian])
* Stopadh eitiltí ar fud na h[[An Eoraip|Eorpa]] de thoradh ar luaithreamhán nuair a phléasc [[bolcán]] Grímsvötn san [[An Íoslainn|Íoslainn]]. ([http://www.telegraph.co.uk/travel/travelnews/8534342/Iceland-volcano-airlines-clash-with-Government-over-ash.html The Telegraph], [http://www.flightglobal.com/news/articles/european-proceedures-cope-with-new-ash-cloud-357246/ flightglobal.com])

=== [[17 Bealtaine]] ===
* Thug [[Eilís II]] cuairt ar Éirinn ([http://www.rte.ie/news/2011/0304/298354-queen/ RTE], [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13425722 BBC])

=== [[1 Bealtaine]] ===
* D'fhógair uachtarán [[SAM]], [[Barack Obama]], gur mharaigh saighdiúirí Meiriceánacha [[Osama bin Laden]] sa [[an Phacastáin|Phacastáin]]. ([http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/05/01/bin.laden.obit/ CNN], [http://www.theguardian.com/world/2011/may/02/bin-laden-dead-war-al-qaida The Guardian])

=== [[11 Márta]] ===
* Cailleadh na mílte i g[[crith talún]] agus [[tsunami]] sa [[An tSeapáin|tSeapáin]]. ([http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/asia-pacific/japan/111004/japan-culture-tsunami-earthquake-marriage-religion-work Global Post], [http://news.nationalgeographic.com/news/energy/2011/03/110314-japan-nuclear-power-plant-disaster/ National Geographic News])

[[Íomhá:Trapped woman on a car roof during flash flooding in Toowoomba 2.jpg|220px|thumb|Queensland, an Astráil, 10 Eanáir 2011]]. 
=== [[10 Feabhra]] ===
* Maraíodh seisear i dtimpiste eitleáin i [[Aerfort Chorcaí|gCorcaigh]]. ([http://www.rte.ie/news/2011/0210/297553-cork/ RTE], [http://www.irishexaminer.com/ireland/cork-plane-crash-report-due-in-days-256614.html Irish Examiner])

=== [[10 Eanáir]] ===
* Breis is 30 maraithe ag tuilte san [[Astráil]]. ([http://www.adelaidenow.com.au/ipad/brisbane-flood-alert-as-wivenhoe-threatens-to-spill-over/story-fn6t2xlc-1225985477271 Adelaide Now], [http://www.heraldsun.com.au/archive/news/time-for-queensland-to-heal-bligh/story-e6frf7l6-1225994612338?nk=7d507cfe4f54437c05cc038c66b69b89 Hearld Sun])
* Maraíodh Micheala Harte (iníon [[Mickey Harte]], bainisteoir fhoireann pheile Thír Eoghain) ar [[Oileán Mhuirís]]. ([http://www.theguardian.com/world/2011/jan/10/michaela-harte-died-mauritius-honeymoon The Guardian], [http://www.smh.com.au/world/honeymoon-bride-strangled-one-of-three-accused-in-a-strange-state-20110114-19qcv.html Sydney Morning Herald])

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Cúrsaí reatha]]</text>
      <sha1>569a4xt72xg5lu8d8arm09wgaayxq5t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323709</id>
      <parentid>1323708</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:40:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eanáir */ Fix</comment>
      <origin>1323709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87607" sha1="l2emnk1yqz1kgr8bekzioh4lx9ei2nv" xml:space="preserve">__NOTOC__
&lt;div class=&quot;infobox&quot;&gt;
'''Am''': {{CURRENTTIME}} [[Am Uilíoch Comheagartha|UTC]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;|&amp;nbsp;&amp;nbsp;
'''Dáta''': [[{{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAME}}]] &amp;nbsp;&amp;nbsp;|&amp;nbsp;&amp;nbsp; '''Féach freisin ar''': 
[[{{CURRENTYEAR}}]]
&lt;/div&gt;

{{Cartlainne|nobot=yes}}

== [[2026]] ==

Ar an 1 Eanáir 2026, go moch ar maidin, [[Loscadh Crans-Montana 2026|maraíodh thart ar 50 duine]] i ndóiteán a tharla i gclub oíche / teach tábhairne san Eilvéis

=== '''Eanáir''' ===

== [[2025]] ==

=== '''Eanáir''' ===
'''Insealbhaíodh''' '''[[Donald Trump]] mar [[Uachtarán na Stát Aontaithe]]''' den dara huair ar an 20 Eanáir. 
{{Main|Dara téarma Donald Trump}}
Fuarthas Donald Trump ciontach in 2024 sa chás gur cheil sé suas le $130,000 d'íocaíocht le [[Stormy Daniels]]. Ar an 10 Eanáir 2025, '''[[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|scaoileadh Trump gan choinníoll]]''' ó tharla, a dúirt an breitheamh 'go bhfuil Donald Trump le hinsealbhú ina Uachtarán ar na Stáit Aontaithe'.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Píonós gearrtha ar an Uachtarán Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490093-pionos-le-gearradh-inniu-ar-an-uachtaran-trump/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Bhris  ráig den '''ghalar [[Galar crúibe is béil|crúibe is béil]]''' amach sa Ghearmáin, an chéad uair a haimsíodh an galar sa Ghearmáin ó na 1980idí.

Bhí teochtaí curiarrachta ann ar fud an domhain le linn 2024-2025. '''Ar an 10 Eanáir 2025, dúirt an tseirbhís [[Clár Copernicus|Copernicus]] gurbh í an bhliain 2024 ba theo riamh''' ó cuireadh tús le taifid.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='2024 ba theo riamh'-Copernicus|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490071-2024-ba-theo-riamh-copernicus/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  =&gt; [[Aimsir na bliana 2025|'''Aimsir na bliana 2025''']].

Bhris [[Falscaithe i ndeisceart California, Eanáir 2025|'''falscaithe amach i Los Angeles agus sna ceantair máguaird''']]  ar chósta thiar na Stát Aontaithe i mí Eanáir 2025, Ba mhillteanach an tubaiste é.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2025/01/12/us/californias-worst-wildfires-history.html|teideal=How the Destruction in Los Angeles Ranks in California’s Fire History|údar=Samuel Granados, Nicholas Bogel-Burroughs, Soumya Karlamangla|dáta=2025-01-09|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2025-01-10}}&lt;/ref&gt;

I mí Eanáir 2025, bhri'''s ráig den [[Galar crúibe is béil|ghalar crúibe is béil]]''' amach sa Ghearmáin, go háirithe i gceantair cóngarach don phríomh-chathair Beirlín.

Bhris [[Falscaithe i ndeisceart California, Eanáir 2025|'''falscaithe amach i Los Angeles agus sna ceantair máguaird''']]  ar chósta thiar na Stát Aontaithe i mí Eanáir 2025, Ba mhillteanach an tubaiste é.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2025/01/12/us/californias-worst-wildfires-history.html|teideal=How the Destruction in Los Angeles Ranks in California’s Fire History|údar=Samuel Granados, Nicholas Bogel-Burroughs, Soumya Karlamangla|dáta=2025-01-09|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2025-01-10}}&lt;/ref&gt;

I mí Eanáir 2025, bhri'''s ráig den [[Galar crúibe is béil|ghalar crúibe is béil]]''' amach sa Ghearmáin, go háirithe i gceantair cóngarach don phríomh-chathair Beirlín.

D'éirigh '''[[An Ghraonlainn|an Ghraonlain]]&lt;nowiki/&gt;n''' ina cnámh spairne idir na Stáit Aontaithe agus an tAontas Eorpach. Thug Donald Trump le fios gur mian leis seilbh a fháil ar an nGraonlainn agus ar Chanáil Phanama.

Tharla '''[[Crith talún sa Tibéid, 2025|crith talún sa Tibéid]]''', gar don teorainn le [[Neipeal]].  ar an [[7 Eanáir]] 2025.

D'éirigh &lt;bdi&gt;[[Justin Trudeau|'''Justin Trudeau''']], príomh-aire Cheanada, as.&lt;/bdi&gt;

Maraíodh 14 agus gortaíodh tríocha duine eile in '''[[Ionsaí trucailín i New Orleans, 2025|ionsaí trucailín i New Orleans]]''' ar Lá Caille, 1 Eanáir 2025.  Iarshaighdiúir na Stát Aontaithe ba ea an sceimhlitheoir. Cúpla uair níos déanaí, [[Pléasadh Cybertruck i Las Vegas, 2025|'''phléasc trucailín Tesla roimh an Óstán Trump  i Las Vegas''']];  thug saighdiúir na Stát Aontaithe eile lámh ina bhás féin agus [[neamhord struis iarthrámaigh]] air.

=== Básanna ===

* Na Gaeil a fuair bás in 2025:   [[Pádraig Ó Snodaigh]] ([[Coiscéim]])  ar an 2 Eanáir.

* agus
* thar lear, [[Jean-Marie Le Pen]] (pobalóir) ar an 7 Eanáir.
[[:Catagóir:Básanna in 2024|Básanna: an liosta iomlán]]  '''[[:Catagóir:Básanna in 2024|anseo]]'''

== [[2024]] ==

[[Aimsir na bliana 2024|'''Aimsir na bliana 2024''']], an bhliain is teo a taifeadadh riamh

=== '''Nollaig''' ===
Cailleadh [[Jimmy Carter]], 100, ar an 29 Nollaig.

Tuairt [[Azerbaijan Airlines Eitilt 8243]] ar Lá Nollag

Sa Fhrainc, thit an rialtas Barnier (ar dheis ón lár) as a chéile ar an 5 Nollag nuair a tháinig na hantoiscigh''',''' an ''Rassemblement National'' agus an ''Front Populaire'',  i bpáirt le chéile chun tabhairt air éirí as.  Ansin cheap Emmanuel Macron  Francois Bayrou (ón lár) mar phríomhaire agus [[Olltoghchán na Fraince, 2024|'''d'fhógair Bayrou rialtas nua ar an 23 Nollaig 2024.''']]

Ciontaíodh 48 fear in [[Éigniú Gisèle Pelicot|'''éigniú Gisèle Pelicot''']] ar an 19 Nollaig;  an t-ádh ar 23 fear eile nach raibh na póilíní in ann teacht orthu.

Tharla '''[[feallmharú an Ghinearáil Kirillov]]''' ar an 17 Nollaig, Rúiseach a bhí freagrach as coireanna cogaidh le húsáid na n-armlón ceimiceach  san Úcráin.

D'fhógair &quot;Rialtas na hÉireann a d'''[[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|tacaíocht do chaingean dlí na hAfraice Theas in aghaidh Iosrael]]'''&quot; sa Chúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta, ar an 12 Nollaig 2024.

Bhuail [[Cioclón Chido|'''Cioclón Chido''']] an Mhósaimbíc agus Mayotte go dona, ar an 7 Nollaig;  crann ar bith fágtha ina sheasamh ar an oileán Mayotte.

Bhuail  Stoirm Darragh [[Calafort Caergybi|'''Calafort Caergybi''']] go dona, ar an 6/7 Nollaig.

Caitheadh [[Dúnmharú Brian Thompson|'''Brian Thompson de chuid UnitedHealthcare''']] ar an 4 Nollaig 2024 in Manhattan.  Gabhadh Luigi Mangione.

=== '''Samhain''' ===
Ritheadh [[An Bille um Bás Cuidithe (Sasana agus an Bhreatain Bheag)|'''An Bille um Bás Cuidithe''']] i dTeach na dTeachtaí (Westminster) ar an 29 Samhain.

'''[[Olltoghchán na hÉireann, 2024]]''' ar an 29 Samhain chun an 34ú [[Dáil Éireann]] a thoghadh.

Tháinig [[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|'''sos comhraic idir Iosrael agus treallchogaithe Hezbollah''']] i bhfeidhm ar an 27 Samhain.

[[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2024|'''COP29: tháinig na toscairí ar chomhaontú''']]: 300 billiún dollar sa bhliain ón mbliain 2035 ar aghaidh ar an 23 Samhain.

[[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|'''Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe''']]; bhuaigh Trump gan stró ar an 5 Samhain, agus Teach na hIonadaithe agus an Seanad aige.

[[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, 2024|'''COP16''']] nó '''[[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, 2024|Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht 2024]]''': comhaontú ar bith ar an 4 Samhain agus suim ar bith in Éirinn.

Bunaíodh an feachtas '''[[TINTEÁN (feachtas)|TINTEÁN]]''' ar an 1 Samhain chun dul i ngleic leis an ngéarchéim tithíochta sa [[An Ghaeltacht|Ghaeltacht]].

=== '''Deireadh Fómhair''' ===
Maraíodh 231 de bharr [[Tuilte sa Spáinn, 2024|'''maidhmeanna tuile''' '''in oirthear na Spáinne''']] ar an 29 Deireadh Fómhair.

Fiáin chun drugaí, léim an réalta [[Liam Payne|'''Liam Payne''']] thar bhalastráid na balcóine ar an tríú hurlár den óstán ''Casa Sur'' ar an 16 Deireadh Fómhair.

Maraíodh ceannaire [[Hamas]], Yahya Sinwar, gortaithe, ina shuí ar chathaoir, i dteach scriosta ar an 16 Deireadh Fómhair.

[[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|'''Rinne Iosrael ionradh talún ar an Liobáin''']] i dtús Dheireadh Fómhair. Cuireadh as seilbh 1,200,000 de bharr an chogaidh (daonra 5.4 mhilliún sa tír).

=== '''Meán Fómhair''' ===
[[Coimhlint Iosrael–Hezbollah, 2020idí|'''Maraíodh ceannasaí de chuid Hezbollah, Hassan Nasrallah''']] agus ceannairí eile ar an 27 Meán Fómhair.

Bhuail '''[[Hairicín Helene, 2024|Hairicín Helene]]''' na Stáit Aontaithe. Fágadh muintir North Carolina in umar na haimléise.

[[Pléascadh glaoirí Hezbollah, 2024|'''Phléasc Iosrael na mílte glaoire agus siúlscéalaití''']] sa Liobáin agus sa [[An tSiria|tSiria]], ar an 17 agus 18 Meán Fómhair.

An [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, M.F. 2024|'''dara iarracht Donald Trump''']] a fheallmharú ar an 15 Meán Fómhair.

Dúirt Mary Robinson gur mór an náire &quot;an [[Coimhlint na Súdáine, 2023|'''neamhshuim atá á léiriú ag an bpobal idirnáisiúnta&quot; sa tSúdáin''']] ar an 9 Meán Fómhair.

[[Ionsaí diúracán ar Poltava, 2024|'''Ionsaí diúracán de chuid na Rúise ar Poltava san Úcráin''']] ar an 3 Meán Fómhair 2024.

=== '''Lúnasa''' ===
Osclaíodh na '''[[Cluichí Parailimpeacha 2024|Cluichí Parailimpeacha i bPáras]]''' ar an 28 Lúnasa.

=== '''Iúil''' ===
[[Feallmharú Ismail Haniyeh|'''Feallmharaíodh ceannaire polaitíochta Hamas, Ismail Haniyeh''']], ar an [[31 Iúil]] [[2024]] i dTehran.

Cuireadh tús le h[[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024|'''agóidí agus círéibeacha frith-inimirce sa Ríocht Aontaithe''']], i mBéal Feirste chomh maith ar an 29 Iúil. Scaipeadh go leor frithfhaisnéise.

[[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2024|'''Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh''']] i bPáras idir 26 Iúil - 6 Lúnasa 2024.

[[Cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise 2024|'''Eachtra Crowdstrike''']]: Cur isteach domhanda ar theicneolaíocht faisnéise ar an 24 Iúil.

D'fhógair '''[[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Joe Biden nach mbeadh sé ina iarrthóir d'ainmniúchán an Pháirtí Dhaonlathaigh]]''' ar an 21 Iúil.

Bhí [[Aimsir na bliana 2024|'''Dé Domhnaigh 21 Iúil 2024 ar an lá ba theo riamh ar fud an domhain ó cuireadh tús leis na taifid''']].

An [[Iarracht Donald Trump a fheallmharú, Iúil 2024|'''chéad iarracht Donald Trump''']] a fheallmharú ar an 13 Iúil.

'''[[Olltoghchán na Fraince, 2024|Olltoghchán na Fraince 2024]]''' ar an 7 Iúil: timpeall 220+ suíochan don chomhghuaillíocht sa lár agus ar dheis, a bhain le Macron, an &quot;Front Populaire&quot; 192 suíochan &amp; an Rassemblement National 142 suíochan.

Fuair Sinn Féin an sciar is mó den vóta riamh &amp; rinneadh scrios ar an DUP in '''[[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán na R-A i dTuaisceart Éireann]]''' ar an 4 Iúil.

Scriosadh na Tóraithe in [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024|'''Olltoghchán na Ríochta Aontaithe''']] ar an 4 Iúil.

=== '''Meitheamh''' ===
'''[[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|Tharla díospóireacht Biden-Trump ar an 24 Meitheamh 2024]]''', díospóireacht a d’fhág na Daonlathaigh buartha faoi chumas an Biden díriú ar a ábhar.  Ó shin i leith, bhí sé ina fhiabhras cainte agus díospóireachta sna meáin faoina aois, faoina shláinte agus faoi ghéire a intinne

'''[[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta na hEorpa 2024]]''' i Rome.

Ag ócáid tiomsaithe airgid ar an 17 Meitheamh, [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|'''d’fhan Joe Biden ina staic nuair a bhí sé in ainm dul ar stáitse''']]. B’éigean do Barack Obama breith ar lámh air agus é a threorú. Dhiúltaigh Biden don éileamh go n-éireodh sé as.

[[Saoradh na ngiall i Nuseirat agus damáiste comhthaobhach, 2024|'''Saoradh na ngiall i Nuseirat agus damáiste comhthaobhach''' '''ollmhór''']] ar an 10 Meitheamh, le linn an [[Cogadh Iosrael-Gaza|'''Chogaidh Iosrael-Gaza.''']]

'''[[Toghchán Pharlaimint na hEorpa, 2024|Toghchán Pharlaimint na hEorpa]]''';  bhí Páirtí an Phobail Eorpaigh, de chuid FG &amp; Ursula Von der Leyen, fós ar an ngrúpa is mó.

'''[[Toghcháin áitiúla na hÉireann, 2024|Toghcháin áitiúla na hÉireann]]''' ar an 7 Meitheamh; an chéad uair riamh a raibh deis ag daoine i gcathair Luimnigh Méara a thoghadh.

[[Ionsaí de chuid Iosrael ar scoil i nGaza|'''D'ionsaigh Iosrael scoil i gcampa dídeanaithe Nuseirat''']] i lár stráice Gaza ar an 6 Meitheamh. Bhí an scoil faoi stiúir na Náisiún Aontaithe.

=== '''Bealtaine''' ===
[[Ionchúiseamh Donald Trump i Nua-Eabhrac|'''Ciontaíodh i gcalaois Donald Trump''']] ar an 30 Bealtaine.

'''[[Olltoghchán na hAfraice Theas, 2024|Olltoghchán na hAfraice Theas]]''' ar an 29 Bealtaine 2024.  Atoghadh [[Cyril Ramaphosa|'''Cyril Ramaphosa''']] mar uachtarán don tríú uair ar an 16 Meitheamh.

[[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|'''Thug an CBI ordú d'Iosrael deireadh a chur láithreach bonn leis an mór-ionsaí''']] ar chathair Rafah i ndeisceart Gaza, ar an 24 Bealtaine 2024.

Tháinig [[The Substance (scannán 2024)|'''an scannán corpuafáis ''The Substance''''']] amach ar an 19 Bealtaine i gCannes; an spot-solas ar an mbrú a chuirtear ar mhná a bheith óg, álainn, tarraingteach agus 'foirfe' sa t[[sochaí]] ina mairimid

Tháinig an scannán '''''[[Black Dog (scannán 2024)|Black Dog]]''''' amach i gCannes, stiúrtha ag Hu Guan, ar an 18 Bealtaine.

Chinn bainistíocht Choláiste na Tríonóide [[Agóidí na mac léinn in aghaidh brúidiúlacht Iosrael sa Phalaistín|'''dífheistiú a dhéanamh ó institiúidí de chuid Iosrael''']] ar an 7 Bealtaine.

Tháinig  [[Coimisiún Neamhspleách um Athmhuintearas agus Aimsiú Eolais|'''Coimisiún Neamhspleách um Athmhuintearas agus Aimsiú Eolais''']] i bhfeidhm sa Ríocht Aontaithe.

=== '''Aibreán''' ===
Bhuail '''[[Tuilte Rio Grande do Sul, 2024|tuilte an Stát Rio Grande do Sul]]''' i bhfíordheisceart na Brasaíle idir 29 Aibreán - tús na Bealtaine.

Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don '''[[Comhaontú Imirce agus Tearmainn an Aontais Eorpaigh]]''' ar an 10 Aibreán.

'''[[Ionsaí de chuid Iosrael ar World Central Kitchen]]''' i lár [[stráice Gaza]] ar an [[1 Aibreán]]. Ionsaithe eile ar WCK i mí Iúil agus mí na Samhna.

=== '''Márta''' ===
Thug an [[Titim an droichid Francis Scott Key|'''droichead Francis Scott Key i Maryland uaidh''']] nuair a bhuail long choimeádán ceann de na piléir thaca. 

Maraíodh 145+ in '''[[Ionsaí ar Halla Crocus Mhoscó, 2024|ionsaí sceimhlitheoireachta de chuid Stát Ioslamach]]''' sa Rúis ar an 22 Márta. 

Bhí ollbhua ag Putin i d'''[[Toghchán Uachtaránachta na Rúise 2024]]''' ar an 17 Márta 2024, 88% den vóta, creid nó ná creid. 

Rith Parlaimint na hEorpa dlíthe maidir le rialú na hintleachta saorga, [[An tAcht um Intleacht Shaorga|an t'''Acht um Intleacht Shaorga''']]''',''' ar an 13 Márta.

[[Oibríocht Kenova|'''Oibríocht Kenova agus Freddie Scappaticci''']] aka ‘Stakeknife : foilsíodh an chéad tuarascáil eatramhach ar an 8 Márta.

Theip ar an [[39ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|'''39ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann''']] agus ar an [[40ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|'''40ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann''']] ar an 8 Márta.

=== '''Feabhra''' ===
[[Sléacht Al-Rashid|'''Sléacht Al-Rashid''']]: Scaoil saighdiúirí Iosraelacha le slua mór bailithe timpeall leoraithe lán de lón cabhrach ar an 29 Feabhra.

Rialaigh an Ard-Chúirt  i mBéal Feirste go sáraíonn cuid den [[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023|'''Acht Oidhreachta na dTrioblóidí''']] an [[Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine]], ar an 28 Feabhra.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/reachtaiocht-rialtas-na-breataine-faoi-eachtrai-na-dtriobloidi-midhleathach/|teideal=Reachtaíocht Rialtas na Breataine faoi eachtraí na dTrioblóidí ‘mídhleathach’|dáta=2024-02-28|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.reuters.com/world/uk/uks-northern-ireland-amnesty-law-breach-human-rights-court-rules-2024-02-28/|teideal=UK's Northern Ireland amnesty law in breach of human rights, court rules|údar=reuters.com|dáta=23 Feabhra 2024|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-68419238|teideal=NI Troubles: Legacy Act immunity clause 'breaches' human rights|dáta=2024-02-28|language=en-GB|dátarochtana=2024-02-29}}&lt;/ref&gt;

Thug Parlaimint na hEorpa a beannacht don '''[[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]]''' ar an 27 Feabhra.

[[IM-1|'''Thuirling IM-1 gan tuisliú gar do mhol theas na gealaí''']], spásárthach de chuid Intuitive Machines, ar an 22 Feabhra.

Thosaigh '''[[Imscrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha]]''' sa Háig ar 19 Feabhra.

Tháinig '''[[Acht um Sheirbhísí Digiteacha an Aontais Eorpaigh|an tAcht um Sheirbhísí Digiteacha an Aontais Eorpaigh]]''' i bhfeidhm in Éirinn ar an 16 Feabhra.

Fuair an gníomhaí Rúiseach [[Alexei Navalny|'''Alexei Navalny''']] bás ar an 16 Feabhra, sa champa géibhinn iargúlta ina raibh sé faoi choimeád san [[An tArtach|Artach]].

'''[[Scannal íocaíochta RTÉ]]''': tháinig sé chun solais ar an 14 Feabhra gur tugadh íocaíochtaí iomarcaíochta ollmhóra do dhaoine áirithe nuair a d'fhág siad RTÉ sna 2020idí.

=== '''Eanáir''' ===
B'éigean [[Eitilt Alaska Airlines 1282|'''Eitilt 1282 tuirlingt éigeandála a dhéanamh''']] nuair a séideadh ceann de fhuinneoga agus taobhphainéal an eitleáin amach ar an 5 Eanáir.

Lean [[Géarchéim na Mara Rua|'''Géarchéim na Mara Rua''']] ar aghaidh; 

Bhuail '''[[Crith talún Noto, 2024|Crith talún Noto]]''' cósta thiar na Seapáine ar Lá Caille 2024;  agus fuair 504 bás (díreach &amp; indíreach).

=== '''Básanna''' ===

[[:Catagóir:Básanna in 2024|Básanna: an liosta iomlán]]  '''[[:Catagóir:Básanna in 2024|anseo]]''' 
* Na Gaeil a fuair bás in 2024:    [[Pádraig Ó Baoighill|'''Pádraig Ó Baoighill''']], údar;   [[Charlie Lennon|'''Charlie Lennon''']], ileolaí srl;    [[Mícheál Ó Muircheartaigh|'''Mícheál Ó Muircheartaigh''']], CLG;   [[Catrìona NicGumaraid|'''Catrìona NicGumaraid''']], file;   [[Gearóid Ó Cairealláin|'''Gearóid Ó Cairealláin''']], Gael;  agus [[Fionnbarra Ó Cuilleanáin|'''Fionnbarra Ó Cuilleanáin''']], Athair

* agus [[Mary Banotti]], FG;   [[Charlie Bird]], iriseoir;   [[John Bruton]], FG;   [[Rose Dugdale]], IRA;   [[Gemma Hussey]], FG;   [[Nell McCafferty|Nell McCafferty,]] bean;   [[Edna O'Brien]], údar;   [[Tony O'Reilly]], fiontraí;   [[Mary O'Rourke]], FF;  agus [[Kathleen Watkins]], cláirseoir
* agus, áit ar leith, an Ginearál Sir [[Mike Jackson|Michael David Jackson]], GCB, CBE, DSO, DL  agus an Ginearál Sir [[Frank Kitson]] GBE, CBE, KCB, MC &amp; Bar, DL

== [[2023]] ==
[[Íomhá:ECDM_20230711_World_Temperature_Anomaly_June.pdf|deas|mion|Aimhrialtacht teochta dhomhanda, Meitheamh 2023  Foinse ERCC - Emergency Response Coordination Centre]]
[[Íomhá:Tasnim News Agency - Footage from Israeli airstrikes levelling Gazan buildings.webm|deas|mion|9 D.F. 2023 i n[[Stráice Gaza|Gaza]]: [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|Coimhlint Iosrael-Hamas]] ]]
[[Íomhá:Has the World Forgotten the War in Sudan-.webm|deas|mion|VOA: &quot;Has the World Forgotten the War in Sudan?&quot;, [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]]]
[[Íomhá:Hroza after missile strike, 2023-10-05 (52).jpg|deas|mion|[[Ionsaí diúracán ar Horza]] san Úcráin agus íospairtí, 5 Deireadh Fómhair 2023]]

* [[Aimsir na bliana 2023]]
* [[Tonnta teasa san Eoraip, 2023|Tonnta teasa san Eoraip]] agus [[Tonnta teasa i Meiriceá Theas, 2023|Tonnta teasa i Meiriceá Theas]]: Le linn Márta-Nollaig, bhuail [[Tonn teasa|tonnta teasa]] agus cioclóin [[Meiriceá Theas]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.climatechangenews.com/2023/08/14/latin-america-heatwave/|teideal=One of 2023’s most extreme heatwaves is happening in the middle of winter|údar=Matthew Patterson|dáta=2023-08-14|language=en|work=Climate Home News|dátarochtana=2023-09-27}}&lt;/ref&gt;
* [[Coimhlint na Súdáine, 2023]]
* [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023]] agus [[Coimhlint Iosrael–Hamas, 2023 agus an comhthéacs idirnáisiúnta]]
* [[Corn an Domhain sa Rugbaí 2023]] agus [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023]]
* [[Fiosrúchán COVID-19 na Ríochta Aontaithe]], 2022-2023

=== Nollaig ===
21 Nollaig  [[Brúchtadh Sundhnúkur, 2023|Brúchtadh Sundhnúkur]]; Scoilteadh screamh an domhain san [[An Íoslainn|Íoslainn]] i rith mhí na Nollaig 2023, agus bhrúcht [[bolcán]] nua&lt;ref name=&quot;:05&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/9-nollaig-2023-luimneach/id1525428808?i=1000638034594|teideal=‎Nuacht Mhall:  (Luimneach)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=23 Nollaig 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-12-24}}&lt;/ref&gt;

[[15 Nollaig]]  [[Eachtra lámhaigh in Shegaia (2023)|Eachtra lámhaigh in Shegaia]];  maraíodh triúr Giúdach i n[[Stráice Gaza|Gaza]] - bhí cumas Hamas orthu

[[13 Nollaig]]   Ghlac [[Donald Tusk]] mionn na hoifige mar [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|phríomh-aire ar an bPolainn]]&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/en/europe/article/2023/12/13/donald-tusk-sworn-in-as-poland-s-new-prime-minister_6338154_143.html|teideal=Donald Tusk sworn in as Poland's new prime minister|dáta=2023-12-13|language=en|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;

10 Nollaig   D’éirigh le [[Daniel Wiffen]] an churiarracht dhomhanda i Saorstíl 800m na bhfear a bhaint amach


[[5 Nollaig]] — [[Rosemary Smith]], tiománaí railí Éireannach   ;  [[6 Nollaig]] — [[Marisa Pavan]], ban-aisteoir Iodálach   ;  [[7 Nollaig]] — [[Thomas Kilroy]], scríbhneoir Éireannach   ;  [[8 Nollaig]] — [[Ryan O'Neal]], aisteoir Meiriceánach   ;  [[26 Nollaig]] — [[Feargal Mac Amhlaoibh]], scríbhneoir, ceoltóir agus gníomhaí teanga   ;  27 Nollaig  — [[Jacques Delors]]

=== Samhain ===
30 Samhain - [[13 Nollaig]]   COP28, [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2023|Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide]]

23 Samhain   [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023|Ionsaí scine ar leanaí]] taobh amuigh den [[Gaelscoil Choláiste Mhuire|Ghaelscoil Choláiste Mhuire]], [[Cearnóg Parnell]], BÁC. Bhris [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023|círéib amach níos déanaí.]]


[[5 Samhain]] — [[David Hilditch]], polaiteoir aontachtach   ;  [[13 Samhain]] — [[Diarmuid Breathnach]], [[Scríbhneoir|Údar]], [[beathaisnéisí]], [[leabharlannaí]], agus [[craoltóir]]   ;  [[18 Samhain]] — [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]], fear gnó Éireannach   ;  [[19 Samhain]] — [[Rosalynn Carter]], Céadbhean na Stát Aontaithe   ;  [[28 Samhain]] — [[Charlie Munger]], fear gnó‎ Meiriceánach   ;  [[29 Samhain]] — [[Henry Kissinger]], polaiteoir Meiriceánach   ;  [[30 Samhain]] — [[Shane MacGowan]], ceoltóir agus amhránaí de shliocht Éireannach

=== Deireadh Fómhair ===
[[28 Deireadh Fómhair]]  Thosaigh [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionradh Iosrael ar Gaza]] i ndáiríre.

[[28 Deireadh Fómhair]]  [[Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain, 2023|Cluiche Ceannais Rugbaí an Domhain]];  chloígh na [[Springboks]] foireann [[All Blacks]] na [[An Nua-Shéalainn|Nua Shéalainne]] 12-11

25 Deireadh Fómhair    Toghadh [[Mike Johnson]] mar [[Spéicéir Theach na nIonadaithe, SAM|Spéicéir]] SAM, i bhfad amach ar an eite dheis

[[25 Deireadh Fómhair]]   [[Lámhaigh Lewiston, 2023|Lámhaigh Lewiston]], [[Maine]]; [[Dúnmharú|dúnmharaíodh]] 18 nduine, an oll-lámhach gunnaí i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]] is measa ó [[Lámhach Sandy Hook|Lámhach Robb Elementary]] in 2022

17 Deireadh Fómhair   [[Pléasc in Ospidéal Al-Ahli, Gaza]]; I ráiteas ó Eagraíocht Fóirithinte na Náisiún Aontaithe do Dhídeanaithe Palaistíneacha, dúradh gur gníomh uafásach a bhí ann

15 Deireadh Fómhair.  [[Toghchán parlaiminte na Polainne, 2023|Toghchán parlaiminte na Polainne]]; bhí páirtí [[Donald Tusk]] in ann comhrialtas leathan a dhéanamh leis Tríú Slí, páirtí atá ar dheis ón lár, agus le Lewica, páirtí ar an eite chlé.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-la-leis-an-pholainn-an-la-leis-an-daonlathas-an-moramh-caillte-ag-pairti-rialtais-na-heite-deise/|teideal=‘An lá leis an Pholainn, an lá leis an daonlathas’ – an móramh caillte ag páirtí rialtais na heite deise|dáta=2023-10-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-16}}&lt;/ref&gt;

9 Deireadh Fómhair  [[Ruathair aeir ar champa teifeach Jabalia]];   rinne Iosrael ruathair aeir roinnt uaireanta ar Jabalia, an campa teifeach is mó in Gaza, le linn [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023]]

7 Deireadh Fómhair   Rinne na míleataigh Ioslamacha [[Hamas]] [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023|ionsaí ollmhór, gan choinne]], ar [[Iosrael]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/os-cionn-1100-duine-marbh-sa-choimhlint-idir-hamas-agus-iosrael/|teideal=Os cionn 1,100 duine marbh sa choimhlint idir Hamas agus Iosrael|dáta=2023-10-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Léigear iomlán ordaithe ag Aire Cosanta Iosrael ar Stráice Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1009/1409764-os-cionn-1-100-maraithe-i-gcoimhlint-iosrael-hamas/|date=2023-10-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Mharaigh Hamas thart ar mhíle dhá chéad duine in Iosrael&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/10/israel-revises-death-toll-from-october-7-hamas-attack-to-1200-people|teideal=Israel revises down toll from October 7 attack to ‘around 1,200’|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2023-11-11}}&lt;/ref&gt;

5 Deireadh Fómhair  [[Ionsaí diúracán ar Horza]]. ar cheann de na hionsaithe is mó inar maraíodh sibhialtaigh ó thús an chogaidh, [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]


[[9 Deireadh Fómhair]] — [[Chuck Feeney]], fear gnó Meiriceánach   ;  [[9 Deireadh Fómhair]] — [[Críostóir Ó Floinn]], file agus drámadóir Éireannach   ;  [[13 Deireadh Fómhair]] — [[Louise Glück]], file Meiriceánach   ;  [[21 Deireadh Fómhair]] — [[Bobby Charlton]], imreoir sacair Sasanach   ;  [[28 Deireadh Fómhair]] — [[Matthew Perry]], aisteoir Meiriceánach agus Ceanadach

=== Meán Fómhair ===
19 Meán Fómhair   [[Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh, 2023|Ionsaí na hAsarbaiseáine ar Nagorno-Karabakh]] agus 'glanadh eitneach';  chuir na h[[Asarbaiseánaigh]] an ruaig ar na h[[Airméanaigh]] go léir (120,000 Airméanach

10 Meán Fómhair   D'éirigh [[Luis Rubiales]] as a phost, in aghaidh a thola, mar uachtarán Chumann Sacair na Spáinne&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/sep/11/luis-rubiales-resignation-win-for-feminism-questions-remain-spain|teideal=Luis Rubiales resignation hailed as win for feminism but questions remain|údar=Ashifa Kassam|dáta=2023-09-11|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2023-12-10}}&lt;/ref&gt;

10 Meán Fómhair   Scrios [[Stoirm Daniel]] cathair Derna sa [[An Libia|Libia]];  fuair breis is 10.000 duine bás, is cosúil agus b'fhéidir níos mó.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2023/12/06/libya-derna-flood-response-costs-lives|teideal=Libya: Derna Flood Response Costs Lives {{!}} Human Rights Watch|dáta=2023-12-06|language=en|dátarochtana=2023-12-28}}&lt;/ref&gt;

[[8 Meán Fómhair|8 Meán Fómhar]]  [[Crith talún Marrakesh–Safi, 2023|Crith talún Marrakesh–Safi]] i [[Maracó]]; Cailleadh b'fhéidir 3,000 duine

4 Meán Fómhair  [[Stoirm Daniel]];  fuair breis is 10.000 duine bás sa Libia, is cosúil agus b'fhéidir níos mó.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;


[[9 Meán Fómhair]] — [[Mangosuthu Buthelezi]], polaiteoir as an Afraic Theas   ;  13 Meán Fómhair — [[Roger Whittaker]], ceoltóir   ;  [[19 Meán Fómhair]] — [[Breandán Ó Doibhlin]], scoláire   ;  [[19 Meán Fómhair]] — [[Rónán Mac Aodha Bhuí]], craoltóir   ;  [[19 Meán Fómhair]] — [[Séamus Ó hUltacháin]], File agus scríbhneoir Gaeilge   ;  22 Meán Fómhair — [[Evelyn Fox Keller]], Fisiceoir, údar, agus feimineach Meiriceánach   ;  [[27 Meán Fómhair]] — [[Michael Gambon]], aisteoir   ;  [[28 Meán Fómhair]] — [[Dianne Feinstein]], seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá   ;  30 Meán Fómhair  — [[Liam Prút]], scríbhneoir Gaeilge as [[Tiobraid Árann]]

=== Lúnasa ===
19 - 27 Lúnasa   [[Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain, 2023|Craobhchomórtais Lúthchleasaíochta an Domhain]]

23 Lúnasa   Thuirling [[Chandrayaan-3]], spásárthach ón [[India]], gan tuisliú gar do mhol theas na [[An Ghealach|gealaí]]

23 Lúnasa  [[Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin, 2023|Tuairt eitleáin Yevgeny Prigozhin]];  feallmharaíodh ceannasaí an ghrúpa amhas Wagner

20 Lúnasa   [[Scannal Luis Rubiales]]; Ba mhór an scannal an chaoi ar iompair Luis Rubiales, iaruachtarán chónaidhm sacair na Spáinne, é féin le linn [[Corn Domhanda FIFA na mBan 2023|Corn Domhanda FIFA na mBan 2023.]]

19 Lúnasa  [[Luna-25]]; theip ar an Rúis an spásárthach Luna-25 a thabhairt i dtír ar phol theas na [[An Ghealach|gealaí]] (cf [[Chandrayaan-3]], spásárthach ón [[India]]).

14 Lúnasa  [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia]] in iarracht a dhéanamh toradh [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020|thoghchán uachtaránachta]] na tíre in 2020 a chur ar ceal.

13 Lúnasa    Bua ag Áth Cliath i gcoinne Ciarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na mBan i b[[Páirc an Chrócaigh]] ar scór 0-18 : 1-10

8 Lúnasa  [[Sceitheadh eolais de chuid na SPTÉ]] ([[Seirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann]]) nó PSNI

1 Lúnasa   [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (toghchán 2020)|Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump;]] chuaigh sé i mbun comhcheilge chun torthaí an toghcháin uachtaránachta in 2020 a chur ar ceal


[[3 Lúnasa]] — [[Bram Moolenaar]], forbróir bogearraí Ollannach   ;  [[5 Lúnasa]] — [[Hélène Carrère d'Encausse]], staraí agus polaiteoir Francach   ;  [[8 Lúnasa]] — [[Johnny Hardwick]], aisteoir, fuirseoir, agus scríbhneoir Meiriceánach   ;  [[11 Lúnasa]] — [[Pervez Musharraf]], polaiteoir   ;  [[16 Lúnasa]] — [[Michael Parkinson]], Craoltóir agus iriseoir Sasanach   ;  [[19 Lúnasa]] — [[Howard James Hubbard]], easpag Caitliceach

=== Iúil ===
30 Iúil    Bua ag Luimneach i gcoinne Cill Chainnigh i gCluiche Ceannais Sinsir Iomána na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]] ar scór 0-30 : 2-15

30 Iúil    Bua ag Áth Cliath i gcoinne Ciarraí i gCluiche Ceannais Sinsir Peile na hÉireann i b[[Páirc an Chrócaigh]] ar scór 1-15 : 1-13

23 Iúil   [[Olltoghchán na Spáinne, 2023|Olltoghchán na Spáinne]];  bhí dóthain tacaíochta faighte ag [[Pedro Sánchez]] (Sóisialach) le fanacht ina phríomh-aire ar an Spáinn

[[4 Iúil]]   [[Stoirm Poly, 2023|Stoirm Poly]]:  Buaileadh iarthuaisceart na h[[An Ísiltír|Ísiltíre]] go háirithe, an stoirm shamhraidh ba mheasa le cuimhne na ndaoine sa réigiún sin&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-deanaimis-dearmad-nach-ionann-aimsir-agus-aeraid/|teideal=Ná déanaimis dearmad nach ionann ‘aimsir’ agus ‘aeráid’|údar=Alex Hijmans|dáta=12 Iúil 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-07-12}}&lt;/ref&gt;

3 Iúil   [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2023|Géarchéim Iosrael-Palaistín;]] rinne Arm Iosrael ionradh ar bhaile [[Jenin]] ar an m[[An Bruach Thiar|Bruach Thiar]]


[[7 Iúil]] — [[Valerie Cowie]], síciatraí comhairleach Briotánach   ;  [[10 Iúil]] — [[Ben Briscoe]], polaiteoir Éireannach   ;  [[11 Iúil]] — [[Milan Kundera]], údar Seiceach   ;  [[16 Iúil]] — [[Kevin Mitnick]], haiceálaí Meiriceánach   ;  21 Iúil — [[Ann Clwyd]],  polaiteoir Breatnach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre   ;  [[21 Iúil]] — [[Tony Bennett]], amhránaí Meiriceánach   ;  [[24 Iúil]] — [[Trevor Francis]], imreoir sacair agus bainisteoir Sasanach   ;  [[26 Iúil]] — [[Sinéad O'Connor]], amhránaí

=== Meitheamh ===
27 Meitheamh - Iúil - [[Círéibeacha Francacha, Meitheamh-Iúil 2023|Círéibeacha Francacha]],  tar éis marú ógánaigh darb ainm Nahel Merzouk

23–[[24 Meitheamh]]   Theip [[ceannairc de chuid an ghrúpa Wagner]] sa Rúis

[[18 Meitheamh]]  [[Inphléascadh fhomhuireán Titan]],  ag tabhairt turas faoin raiceáil [[RMS Titanic]]

[[14 Meitheamh]]  [[Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach (2023)|Tubaiste imirceach sa Mhuir Iónach]];  maraíodh cúpla céad imirceach nuair a d'iompaigh bád béal faoi sa  [[Muir Iónach|Mhuir Iónach]]

13 Meitheamh   [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2023|Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain]];  Cláraíodh an teocht is airde riamh in Éirinn le linn mhí an Mheithimh, 28.8C

8 Meitheamh   [[Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump (eolas rúnda slándála)|Ionchúiseamh Feidearálach in aghaidh Donald Trump]],  cúisithe ag ardghiúiré feidearálach i gcáipéisí rúnaicmithe rialtais a choinneáil, tar éis dó imeacht as an Teach Bán

6 Meitheamh  [[Bearnú damba Kakhovka]] san [[An Úcráin|Úcráin]]; bhí réimse mór tíre sa réigiún báite ag an maidhm mhór uisce, an tubaiste timpeallachta ‘is measa ó [[Tubaiste Shearnóbail|Chernobyl]]’.&lt;ref name=&quot;:04&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Úcráin: damba mór pollta ag buamaí, réimse mór tíre báite|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0606/1387605-an-ucrain-damba-mor-pollta-ag-buamai-reimse-mor-tire-baite/|date=2023-06-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

3 Meitheamh 2023   Cuireadh [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdogan]] faoi mhionn na huachtaránachta don tríú huair.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.france24.com/en/middle-east/20230603-turkey-s-erdogan-to-take-oath-as-he-begins-third-term-as-president|teideal=Erdogan sworn in as he begins third term as Turkey's president|dáta=2023-06-03|language=en|work=France 24|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;

2 Meitheamh    [[Falscaithe i gCeanada, 2023|Falscaithe i gCeanada]]; Loisceadh 5 faoin gcéad d’fhoraoiseacha na tíre i dtinte a lean ar feadh an tsamhraidh


[[8 Meitheamh]] — [[Paul Coghlan]], polaiteoir Éireannach   ;  [[12 Meitheamh]] — [[Silvio Berlusconi]], polaiteoir Iodálach   ;  [[13 Meitheamh]] — [[Cormac McCarthy]], scríbhneoir Meiriceánach   ;  [[13 Meitheamh]] — [[Christy Dignam]], amhránaí Éireannach   ;  [[15 Meitheamh]] — [[Glenda Jackson]], aisteoir agus polaiteoir Sasanach   ;  25 Meitheamh — [[John Bannister Goodenough]], fisiceoir   ;  [[29 Meitheamh]] — [[Alan Arkin]], aisteoir Meiriceánach   ;  

=== Bealtaine ===
[[28 Bealtaine]]  [[Toghcháin réigiúnacha na Spáinne, 2023|Toghcháin réigiúnacha na Spáinne]];  d'fhulaing an Pháirtí Sóisialach ([[PSOE]]) buille mór; d'fhógair Príomh-aire na Spáinne [[Pedro Sanchez]] olltoghchán nach raibh aon choinne leis.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Olltoghchán tobann fógartha mí Iúil sa Spáinn|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0529/1386245-olltoghchan-tobann-fogartha-mi-iuil-sa-spainn/|date=2023-05-29|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

[[18 Bealtaine]]    [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann]];  Fuair páirtithe náisiúnacha níos mó vótaí ná páirtithe aontachtacha den chéad uair riamh

14-[[28 Bealtaine]]   [[Toghchán uachtaránachta na Tuirce, 2023|Toghchán uachtaránachta na Tuirce]]. Ar an 3 Meitheamh 2023, cuireadh [[Recep Tayyip Erdoğan|Recep Tayyip Erdogan]] faoi mhionn na huachtaránachta don tríú huair.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

[[9 Bealtaine]]   [[E. Jean Carroll v. Donald J. Trump]] : rinne [[Donald Trump|Trump]] [[mí-úsáid ghnéis]] ar an [[iriseoir]] E Jean Carroll sa bhliain 1995 / 1996

[[6 Bealtaine]]  [[Corónú Shéarlais III agus Camilla]] sa Ríocht Aontaithe

[[3 Bealtaine]]   [[Lámhach scoile Béalgrád]]  Maraíodh naonúr in eachtra lámhaigh, i scoil Vladislav Ribnikar in aice leis an m[[Béalgrád]]

[[3 Bealtaine]]  [[Ionsaí dróin ar an gCreimlín]];   iarracht [[Vladimir Putin]] a mharú le [[Aerfheithicil gan foireann|dróin]] sa [[An Chreimil|Chreimil]]

2 Bealtaine - 27 Meán Fómhair   [[Stailc Writers Guild of America, 2023|Stailc Writers Guild of America]]


[[1 Bealtaine]] — [[Gordon Lightfoot]], amhránaí agus cumadóir Ceanadach   ;  [[4 Bealtaine]] — [[Robert Carswell, Barún Carswell|Robert Carswell]], breitheamh Briotanach   ;  [[6 Bealtaine]] — [[Derek Keating]], polaiteoir Éireannach   ;  [[24 Bealtaine]] — [[Tina Turner]], amhránaí Meiriceánach   ;  [[27 Bealtaine]] — [[Graham Knuttel]], [[Dealbhóireacht|dealbhóir]] agus péintéir   ;  [[29 Bealtaine]] — [[Tove Skutnabb-Kangas]], teangeolaí Fionlannach

=== Aibreán ===
[[19 Aibreán]]   [[Táinrith Sanaa]],i b[[príomhchathair]] [[Éimin]], [[Sana'a]], maraíodh os cionn nócha duine nuair a bhuail scaoll slua agus thit na daoine i mullach a chéile&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=85 duine maraithe in ollbhrútam i bpríomhchathair Éimin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0420/1378048-85-duine-maraithe-in-ollbhrutam-i-bpriomhchathair-eimin/|date=2023-04-20|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

[[18 Aibreán]] [[Dominion Voting Systems v. Fox News Network]]   shocraigh [[Fox News Channel|Fox News]] cás dlí clúmhillte i gcoinne na cuideachta meaisínvótála Dominion

11-[[14 Aibreán]]  [[Cuairt Joe Biden ar Éirinn, 2023|Cuairt Joe Biden ar Éirinn]]

[[14 Aibreán]]  [[Leasú pinsin sa Fhrainc 2023|Leasú pinsin sa Fhrainc]], ... ag dul ar scor ag ceithre bliana is seasca d'aois, in ait  dhá bhliana is seasca &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/politique/article/2023/04/16/retraites-apres-une-promulgation-eclair-les-syndicats-determines-a-poursuivre-le-combat_6169701_823448.html|teideal=Réforme des retraites : après la promulgation de la loi, Emmanuel Macron veut « faire le bilan », les syndicats refusent l’« agenda » du gouvernement|dáta=2023-04-16|language=fr|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2023-04-16}}&lt;/ref&gt;


Aibreán — [[Freddie Scappaticci]], brathadóir agus gníomhaire faisnéise de chuid na R-A   ;  4 Aibreán — [[Nigel Lawson]], polaiteoir   ;  [[10 Aibreán]] — [[Maelíosa Stafford]], aisteoir agus fear amharclainne   ;  [[19 Aibreán]] — [[Seán Ó Tuairisg]], iriseoir   ;  [[20 Aibreán]] — [[P.T. Mac Ruairí|Tomás Mac Ruairí]], iriseoir agus gníomhaí ar son na Gaeilge   ;  [[20 Aibreán]] — [[Seán Ó Tuairisg]], craoltóir   ;  [[21 Aibreán]] — [[John Tranter]], file agus eagarthóir Astrálach   ;  [[22 Aibreán]] — [[Barry Humphries]], fuirseoir agus aisteoir Astrálach   ;  [[22 Aibreán]] — [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]], polaiteoir Éireannach   ;  [[25 Aibreán]] — [[Harry Belafonte]], amhránaí Meiriceánach   ;  28 Aibreán — [[Jerry Springer]], iriseoir

=== Márta ===
17 Márta    Barántas gabhála eisithe ag an g[[Cúirt Choiriúil Idirnáisiúnta]] i leith [[Vladímír Pútín|Vladimir Pútín]], an chéad uair a eisítear a leithéid le haghaidh ceannaire bhall seasmhach de [[Na Náisiúin Aontaithe|Chomhairle Slándála na Náisiún Aontaithe]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dróin 'kamikaze' scaoilte le cathracha san Úcráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0504/1380661-droin-kamikaze-scaoilte-le-cathracha-san-ucrain/|date=2023-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

[[10 Márta]]   [[Géarchéim airgeadais 2023|Géarchéim airgeadais]];  theip an banc, 'Silicon Valley Bank' (SVB) i gCalifornia

4 Márta    [[Conradh na Mórmhara]], conradh na N-A  chun farraigí an domhain a rialú.


[[1 Márta]] — [[Harry Belafonte]], amhránaí  ;  [[3 Márta]] — [[Camille Souter]], ealaíontóir Éireannach  ;  [[3 Márta]] — [[Kenzaburo Ōe]], údar Seapánach  ;  [[6 Márta]] — [[Seán P. Ó hÉalaí]], Iriseoir agus craoltóir Éireannach  ;  [[8 Márta]] — [[Bert I. Gordon]], stiúrthóir scannán Meiriceánach  ;  [[24 Márta]] — [[Brian Mac Aongusa]], Ceannaire Raidió na Gaeltachta  ;  [[28 Márta]] — [[Paul O’Grady|Paul O'Grady]], fuirseoir agus aisteoir Sasanach  ;  [[28 Márta]] — [[Ryūichi Sakamoto]], ceoltóir Seapánach  ;  

=== Feabhra ===
[[28 Feabhra]]   [[Tuairt traenach Tempi]] sa [[An Ghréig|Ghréig]]; maraíodh 57 duine

[[27 Feabhra]]   [[Creat Windsor]]; rinne [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|an R-A]] agus an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] margadh [[Breatimeacht|Breatimeachta]]

22 Feabhra    [[Dlí Dáithí]] -  dlí maidir le deonú orgáin i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart na hÉireann]].

[[22 Feabhra]]    [[Lámhach John Caldwell]];  scaoileadh póilín ar an [[An Ómaigh|Ómaigh]], an Bleachtaire Príomhchigire John Caldwell agus baint lárnach aige le mórfhiosrúcháin coiriúla, mar shampla [[Dúnmharú Lyra McKee]]

[[6 Feabhra]]   [[Crith talún Gaziantep, An Tuirc, 2023|Crith talún Gaziantep, An Tuirc agus Siria]].  Maraíodh b'fhéidir 60,000.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ensonhaber.com/bilgi/sanliurfada-depremde-kac-kisi-oldu-ve-kac-kisi-yaralandi-vali-bilancoyu-acikladi|teideal=Şanlıurfa'da depremde kaç kişi öldü ve kaç kişi yaralandı? Vali bilançoyu açıkladı..|dáta=2023-02-13|language=tr|work=Ensonhaber|dátarochtana=2023-12-29}}&lt;/ref&gt;

2/3 Feabhra    [[Balúin bhrathadóireachta na Síne]];  sheol an tSín balúin brathadóireachta os cionn na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]]


[[8 Feabhra]] — [[Burt Bacharach]], ceoltóir ;   [[13 Feabhra]] — [[Deirdre Purcell]], scríbhneoir  ;   [[15 Feabhra]] — [[Raquel Welch]], ban-aisteoir Meiriceánach  ;   [[17 Feabhra]] — [[Barry Humphries]], fear grinn agus aisteoir [[Astrálach]]

=== Eanáir ===
[[30 Eanáir]]  [[Buamáil mhosc Peshawar, 2023|Buamáil mhosc Peshawar]]; os cionn 60 maraithe;  cuireadh an milleán ar an [[An Talaban|Talaban]] de chuid na Pacastáine.

[[10 Eanáir]]   [[Marú Tyre Nichols]]; Dúirt na póilíní go raibh Nichols ag tiomáint go contúirteach. Ach níl aon fhianaise ann go raibh sé sin fíor.

3 - 7 Eanáir   [[Toghchán an Chinn Comhairle chun Teach na nIonadaithe i Stáit Aontaithe Mheiriceá, 2023|Toghchán an Chinn Comhairle Kevin McCarthy chun Teach na nIonadaithe i SAM]]

[[9 Eanáir]]  [[Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl, 2023|Ruathar ar institiúidí an stáit sa Bhrasaíl]]; thug lucht tacaíochta an iaruachtaráin [[Jair Bolsonaro]] ruathar ar institiúidí an stáit i m[[Brasília|Braisilia]]

5 Eanáir   Sochraid an [[Pápa Beinidict XVI|Phápa Beinidict XVI]] i gCearnóg Pheadair i g[[Cathair na Vatacáine]]

1 Eanáir   [[Ionsaí roicéad ar cheardscoil Makiivka]];   Maraíodh líon mór saighdiúirí Rúiseacha


[[9 Eanáir]] — [[Karl Alexander Müller]], fisiceoir Eilvéiseach ; [[9 Eanáir]] — [[Séamus Ó Beaglaoich]], cairdíneoir agus amhránaí ;  [[10 Eanáir]] — [[Marú Tyre Nichols]], íospartachí ;   [[12 Eanáir]]— [[Lisa Marie Presley]], ceoltóirí ;   [[12 Eanáir]] — [[Gerrie Coetzee]], dornálaí as an Afraic Theasí ;   [[16 Eanáir]] — [[Carrie Acheson]], polaiteoir Éireannachí ;  [[18 Eanáir]] — [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]], breitheamh Éireannachí ;   [[18 Eanáir]] — [[David Crosby]], ceoltóir ;  [[21 Eanáir]] — [[Micheál Mac Gréil]], sagart agus scoláire  ;

== [[2022]] ==
[[Aimsir na bliana 2022]]: Bhí aimsir na bliana 2022 is teo dár taifeadadh ariamh in Éirinn agus sa Bhreatain.

31 Nollaig : d'éag [[Pápa Beinidict XVI]]

29 Nollaig : d'éag [[Pelé]], an &quot;t-imreoir sacair is fearr riamh&quot;.

Nollaig : [[Stoirm gheimhridh, Meiriceá Thuaidh, Nollaig 2022|Stoirm gheimhridh, Meiriceá Thuaidh]]

21 Nollaig : d'éag [[Feargal Ó Béarra]], ar dhuine de mhórscríbhneoirí Gaeilge a linne

19 Nollaig : comhaontú, [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 15, 2022|Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht]], COP 15

9 Nollaig : [[Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa, 2022|Scannal caimiléireachta i bParlaimint na hEorpa]]

15 Nollaig : [[Scannal Elonjet agus Twitter, 2022|Scannal Elonjet agus Twitter]]

7 Nollaig : [[Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin, 2022|Comhcheilg coup d'état sa Ghearmáin]]

5 Nollaig: Dúirt eolaithe in California go raibh &quot;mórfhionnachtain&quot; déanta acu ab fhéidir an bealach a réiteach don fhuinneamh glan san am atá romhainn, [[fuinneamh comhleá]]

21 Samhain : [[Crith talún in iarthar Iáva san Indinéis, 2022|Crith talún in iarthar Iáva san Indinéis]]

20 Samhain - 18 Nollaig : [[Corn FIFA an Domhain 2022|Corn FIFA an Domhain]] 

11 Samhain : Ghlac an Úcráin [[Seilbh na Rúise ar cheithre réigiún san Úcráin, 2022|seibh ar Kherson]] 

8 Samhain : [[Vicky Phelan]], íospartach Scannal CervicalCheck.  

8 Samhain  : [[Toghcháin na Stát Aontaithe 2022|Toghcháin  &quot;lár téarma&quot;. na Stát Aontaithe]] ; d'éirigh na Daonlathaithe níos fearr ná mar a bhíothas ag súil leo 

[[7 Samhain]] : [[Patrick Ireland]], ealaíontóir Éireannach 

6-18 Samhain : [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe maidir leis an athrú aeráide, 2022|COP27]] san Éigipt 

8 Samhain  : [[Toghcháin na Stát Aontaithe 2022]];  d'éirigh níos fearr leis na Daonlathaigh sna toghcháin ná mar a bhí súil leis  

31 Deireadh Fómhair  : bhuaigh [[Lula]] an [[Olltoghchán na Brasaíle, 2022|toghchán uachtaránachta sa  Bhrasaíl]] 

27 Deireadh Fómhair  : Cheannaigh [[Elon Musk]] an comhlacht [[Twitter]]

25 Deireadh Fómhair  : Bhuaigh [[Shehan Karunatilaka]] an Duais Booker, le The Seven Moons of Maali Almeida, aoir osnádúrtha faoin mbeatha tar éis an bháis    

28 Deireadh Fómhair  : d'éag [[Jerry Lee Lewis]]  

24 Deireadh Fómhair  : d'éirigh [[Liz Truss]], Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe, as  

16 Deireadh Fómhair  : d'éag [[Noel Ó Dugáin|Noel Ó Dúgáin]], sárghrúpa [[Clannad]]  (Pádraig  sa bhliain 2016)

14 Deireadh Fómhair  : tugadh an bóthar do [[Kwasi Kwarteng]],  Sheansailéir ar an Státchiste na R-A 

6 Deireadh Fómhair : [[Ollsléacht Nong Bua Lamphu, 2022|Ollsléacht Nong Bua Lamphu]], An [[An Téalainn|Téalainn]] 

7 Deireadh Fómhair : [[Pléasc ar an Chraoslach]] 

7 Deireadh Fómhair  : Bronnadh an Duais Nobel ar [[Svante Pääbo]], duine de bhunaitheoirí na paléigéineolaíochta 

28 Meán Fómhair : [[Double Asteroid Redirection Test]]

23 Meán Fómhair  : Thosaigh [[géarchéim fhioscach na Ríochta Aontaithe, 2022]]

19 Meán Fómhair  : Reáchtáladh [[Sochraid Bhanríon Eilís II]]

10 Meán Fómhair : [[Olluaigh Izium]]

8 Meán Fómhair  : d'éag [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II]], Banríon 

30 Lúnasa  : d'éag [[Míchail Gorbaitseov]],  Iar-cheannaire an Aontais Shóivéadaigh 

28 Iúil : d'éag [[Pauline Bewick]], ealaíontóir i g[[Contae Chiarraí|Co Chiarraí]]

17 Lúnasa : [[An tAcht Laghdaithe Boilsciú (acht aeráide na S-A), 2022|An tAcht Laghdaithe Boilsciú (acht aeráide na S-A)]]

8 Lúnasa  : d'éag [[Olivia Newton-John]], amhránaí agus ban-aisteoir Astrálach 

5 Lúnasa: [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022|Géarchéim Iosrael-Palaistín]] 

1 Lúnasa  : d'éag [[Clíodna Cussen]], dealbhóir, file agus scríbhneoir 

31 Iúil  : Feallmharaíodh [[Ayman_al-Zawahiri]], máinlia agus ceannaire na heagraíochta sceimhlitheoireachta [[al-Qaeda]] 

27 Iúil  : [[Mick Moloney]], scoláire agus bailitheoir ceoil, eitnicheoleolaí, ceoltóir, agus Luimníoch  

26 Iúil  : d'éag [[James Lovelock]] an t-eolaí Sasanach agus gníomhaí timpeallachta, a scríobh an leabhar GAIA: A New Look at Life on Earth, 1979 

25 Iúil  : d'éag [[David Trimble]], an Chéad-Aire i bhFeidhmeannas Stormont ó 1998 go 2002 

Mí-Iúil : [[Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain, 2022|Tonn teasa in Éirinn agus sa Bhreatain]]

14 Iúil : d'éag [[Ivana Trump|Ivana Marie Trump]], mainicín agus péiceallán sóisialta Seiceach-Mheiriceánach  

8 Iúil  : Feallmharaíodh [[Shinzō Abe|Shinzo Abe]], iarphríomh-aire na Seapáine  agus é i mbun feachtasaíochta

7 Iúil  : dúirt [[Boris Johnson]] go raibh sé ag éirigh as mar Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe

Iúil : [[Agóidí i Srí Lanca, 2022|Agóidí i Srí Lanca]]

Iúil : [[Tonnta teasa san Eoraip, 2022|Tonnta teasa san Eoraip]]

27 Meitheamh : [[Eachtra imirceach San Antonio, 2022|Eachtra imirceach San Antonio]]

14 Meitheamh - Deireadh Fómhair :  [[Tuilte sa Phacastáin, 2022|Tuilte sa Phacastáin]] ; aon trian den tír báite 

14 Meitheamh : [[Plean tearmainn na Ríochta Aontaithe in Ruanda]], ... ar fionraí 

29 Bealtaine :  d'éag [[Lester Piggott]], jacaí Sasanach

27 Bealtaine : [[Ionsaí diúracán ar ionad siopadóireachta in Kremenchuk]] 

24 Bealtaine : [[Lámhach Robb Elementary]]

22 Bealtaine  : d'éag [[Dervla Murphy]], scríbhneoir Éireannach, an-tugtha don taisteal 

14 Bealtaine : [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2022|Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]]

6 Bealtaine : d'éag  [[Seán Garvey]], amhránaí sean-nóis 

5 Bealtaine : [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann]] ; d'éirigh le [[Sinn Féin]] 27 suíochán a bhuachan, 2 cheann sa bhreis ar an DUP 

19 Aibreán : d'éag [[Kane Tanaka]],  an duine is sine ar domhan ag an am 

14 Aibreán : Bhuail dhá dhiúracán 'Neptune' de chuid na hÚcráine [[Cúrsóir Moskva de chuid na Rúise|an long ''Moskva'']] 

8 Aibreán : [[Ionsaí ar stáisiún traenach i Kramatorsk]] 

10 -12 Aibreán : [[Dúnmharú Aidan Moffitt agus Michael Snee]] 

1 Aibreán : [[Sléacht Bucha]] san Ucráin.  Fuarthas 458 corp, sibhialtaigh go léir, i ndiaidh na heachtra 

1-4 Márta :  [[6ú Tuarascáil de chuid an Phainéil Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]]

24 Feabhra : [[Ionsaí ar Oileán na Nathar]]

24 Feabhra : [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]]

22 Feabhra : bhí cosc curtha ag an nGearmáin le próiseas deimhniúcháin phíblíne [[Nord Stream 2]].

17 Feabhra : d'éag [[Tomás Mac Síomóin]], Scríbhneoir agus eolaí

4 - 20 Feabhra : [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2022|Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh]]

20 Eanáir: d'éag [[Meat Loaf (amhránaí)|Meat Loaf,]] ceannródaí an rac-cheoil i [[Nashville]]  

14 Eanáir : [[Brúchtadh Hunga Tonga–Hunga Haʻapai (2022)|Brúchtadh Hunga Tonga–Hunga Haʻapai]]#  

14 Eanáir : [[Jim Fahy]],  iar-Eagarthóir [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] san Iarthar   

2022  [[Géarchéim fuinnimh Aontas Eorpach - An Rúis, 2022|Géarchéim fuinnimh Aontas Eorpach - An Rúis]]  

2021 - Feabhra : [[Géarchéim Rúis-Úcránach, 2021-2022]]

== [[2021]] ==
===[[20 Eanáir]]===
Insealbhaíodh [[Joe Biden]] mar an 46ú Uachtarán ar [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]].

== [[2020]] ==
Toghadh [[Micheál Martin]] ina Thaoiseach.

D'fhógair an [[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]] gur paindéim dhomhanda a bhí i ráig [[COVID-19]].

== [[2019]] ==
===[[5 Meitheamh]]-[[6 Meitheamh]]===
Tháinig Uachtarán na Stát Aontaithe go hÉirinn. Bhuail sé leis an Taoiseach, [[Leo Varadkar]], agus chuir mac leis, Donald Jr., cuairt ar [[an Dún Beag]] i g[[Contae an Chláir]]. Chaith sé an oíche in a óstán féin. Tháinig sé ar ais óna chuairt go dtí an Fhrainc leis an oíche ina diaidh sin a chaitheamh ann chomh maith.

== [[2016]] ==

===[[27 Feabhra]]===
Searmanas ann chun duaiseanna Oscars a bhronnadh. 
Bhuaigh Ben Cleary duais don ghearrscannán beo-aicsin ''Stutterer''. 
Bhuaigh Brie Larson duais don aisteoir mná is fearr. Bhí ról aici sa scannán Éireannach ''Room''.

== [[2015]] ==

===[[24 Meán Fómhair]]===
Fuair breis is 700 duine bás agus gortaíodh 800 duine, agus iad ag déanamh an Hajj, oilithreacht Moslamach, i [[Meice]], san [[An Araib Shádach|Arab Shádach]]. [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/saudiarabia/11887302/Eid-al-Adha-At-least-100-killed-and-hundreds-injured-in-crush-during-hajj-outside-Mecca.html ''Telegraph'' Londan]

===[[22 Meán Fómhair|22–24 Meán Fómhair]]===
Thug an [[Pápa Proinsias]] cuairt ar na [[SAM|Stáit Aontaithe]]. Thug sé óráid os comhair Chomhdhála SAM i [[Washington, D.C.]] ar 24 Meán Fómhair agus dúirt sé Aifreann i Madison Square Garden i gCathair [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] ar an 25ú lá. [https://www.washingtonpost.com/local/pope-francis-to-address-divided-congress-in-washington-on-thursday/2015/09/23/971b0a9e-6260-11e5-b38e-06883aacba64_story.html ''The Washington Post'']

===[[19 Meán Fómhair|19–22 Meán Fómhair]]===
Thug an [[Pápa Proinsias]] cuairt ar [[Cúba|Chúba]]. Ar 21 Meán Fómhair dúirt sé an tAifreann i Plaza de la Revolución i [[Havana]].

===[[15 Meán Fómhair]]=== 
Bhí staid éigeandála fógraithe ag an Ungáir, toisc go raibh os cionn 200,000 teifeach agus imirceach tar éis a mbealach a dhéanamh isteach sa tír i mbliana.&lt;ref&gt;[ http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0915/727907-fal-in-airde-chun-stop-le-imircigh/  Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;  

===[[15 Meán Fómhair]]=== 
Thosaigh scannánaíocht don scannán ''Star Wars'' ar [[Sceilg Mhichíl]] ar feadh trí lá don dara huair le breis is bliain.&lt;ref&gt;[ http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0915/727961-tus-aris-le-scannanaiocht-do-star-wars/     Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;

===[[11 Meán Fómhair]]===
Thit crann tógála thíos ar an Masjid al-Haram, nó an Mosc Mór, i [[Meice]], san [[An Araib Shádach|Araib Shádach]]. Fuair 111 duine bás agus rinneadh damáiste don fhoirgneamh. [http://abcnews.go.com/International/wireStory/saudi-king-top-imam-visit-injured-crane-collapse-33725706 ABC News]

===[[11 Meán Fómhair]]=== 
Dúnadh mótarbhealach an Ostair i ndiaidh do líon mór teifeach iarracht a dhéanamh a mbealach a dhéanamh chuig an bpríomhchathair, An Vín.  Bhí na teifigh ag trasnú ó theorainn na hUngáire.  [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0911/727190-motarbhealach-dunta/         Nuacht RTÉ]

===[[10 Meán Fómhair]]=== 
Dúirt an tAire Dlí is Cirt [[Frances Fitzgerald]] go gcuirfidh Éire fáilte roimh 4,000 teifeach faoi Chlár Chosanta Teifeach na hÉireann.  [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0910/726896-4-000-teifeach-le/     Nuacht RTÉ ]

===[[9 Meán Fómhair]]=== 
Bhí ball sinsearach de [[Sinn Féin| Shinn Féin]], Bobby Storey gafa maidir le fiosrúchán dúnmharaithe Kevin McGuigan   [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726654-bobby-storey-shinn-fein-gafa/   Nuacht RTÉ]

===[[9 Meán Fómhair]]=== 
D’éirigh an bhanríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe]] ar an mbanríon is faide i réim I Sasana ar an lá seo. &lt;ref&gt;[http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726769-an-bhanrion-is-faide-i-reim-sa-bhreatain/     Nuacht RTÉ]&lt;/ref&gt;

===[[29 Lúnasa ]]=== 
Phléasc an grúpa a thugann Stát Ioslamach orthu féin, an teampall atá áirithe i measc na seoid is mó cáil i gcathair ársa Palmyra i [[Siria]]. Ba seo an teampall ba thábhachtaí do mhuintir na Siria agus do thurasóirí araon    [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0831/724642-teampal-palmyra-millte-ag-is/    Nuacht RTÉ]

===[[27 Lúnasa ]]=== 
Bhí 200 duine ar a laghad básaithe anois sa Mheánmhuir agus iad ag iarraidh an fharraige sin a thrasnú    [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0828/724185-200-duine-ceaptar-anois-baite-amach-on-libia/   Nuacht RTÉ ]

===[[27 Lúnasa ]]=== 
Fuarthas leoraí tréigthe, lámh le teorainn na hUngáire, le breis is 70 corp dreoite.  59 fear, ochtar ban agus ceathrar páistí a bhí i gcúl an leoraí, cailín bliain d'aois ina measc [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0828/724110-breis-is-70-corp-dreoite-faighte-san-ostair/     Nuacht RTÉ ]

===[[12 Lúnasa ]]=== 
Lámhachadh agus dúnmharaíodh Kevin McGuigan, iar-bhall den IRA ag a theach i mBéal Feirste.  Athair naonúr clainne, 53 bliain d'aois a bhí ann.  [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0909/726654-bobby-storey-shinn-fein-gafa/   Nuacht RTÉ]

===[[10 Lúnasa ]]=== 
Ina 11ú tarrtháil ó thosaigh sí ag obair sa Mheánmhuir, phioc an LÉ Niamh1 25 inimircigh ó bhád inséidte a raibh an iomarca daoine ar bord amach ó chósta [[An Libia|Libia]]. Bhí 26 ban agus 7 páistí i measc na ndaoine a tháinig ón Afraic fho-Shahárach, [[An Nigéir]], [[Gána]], [[Mailí]], [[Tóga]] agus [[An Cósta Eabhair]] ina measc. Dúirt Leifteanant-Cheannasaí Caoimhín Mac Unfraidh ón tSeirbhís Chabhlaigh nár bhain gortú le héinne. Aistríodh 375 daoine eile ón long [[Iodálach]] an Mimbelli ina dhiaidh sin.

===[[7 Lúnasa ]]=== 
Gabhadh triúr ón [[An Libia|Libia]] agus beirt ón [[an Ailgéir|Ailgéir]] agus gáinneáil ar dhaoine curtha ina leith. Dhá lá roimhe, bádh 200 imirceach sa [[Meánmhuir |Mheánmhuir]] i ndiaidh dá long iompú bun os cionn.    [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0807/719826-cuigear-gafa-maidir-le-himircigh-a-badh/   Nuacht RTÉ]

===[[5 Lúnasa ]]=== 
Bádh 200 imirceach sa [[Meánmhuir |Mheánmhuir]] i ndiaidh dá long iompú bun os cionn. I b[[Palermo]] na [[An tSicil|Sicile]] [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0805/719360-na-ceadta-inimirceach-baite-ceaptar-sa-mheanmhuir/   Nuacht RTÉ].    Chuaigh an LÉ Niamh i gcabhair le bád iascaireachta. Tuairiscítear go raibh 700 ar bord. Lainseáil an LÉ Niamh dhá bhád inséidte ach sular shroich siad an bád chuaigh sé béal faoi san uisce. Tógadh 367 daoine agus 25 chorp ar bord ón uisce agus tá baol ann gur bádh níos mó ná 185 daoine. Bhí Dignity 1, bád de chuid [[Médécins Sans Frontières]] (MSF), agus na longa [[Iodálach]]a an Sirio agus an Mimbelli ag cuidiú leis an tarrtháil.  [http://www.newstalk.com/LE-Niamh-rescued-migrants-Sicily-Libya-Mimbelli-inflatable-craft Newstalk]
=&gt; Éíst le Leifteanant-Cheannasaí Caoimhín Mac Unfraidh ón tSeirbhís Chabhlaigh ag caint faoin tarrtháil [http://www.newstalk.com/LE-Niamh-rescued-migrants-Sicily-Libya-Mimbelli-inflatable-craft  ar Newstalk]

===[[ 4 Lúnasa ]]=== 
In [[Aerfort Bhaile Átha Cliath]] cuireadh fáilte mhór abhaile roimh na lúthchleasaithe Éireannacha a bhí páirteach sna [[Cluichí Speisialta Oilimpeacha]] 2015 i [[Los Angeles]]. D'éirigh leis na 88 lúthchleasaí 82 bonn ar fad a thabhairt abhaile leo, 26 bonn óir, 28 bonn airgid agus 28 bonn cré umha.  [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0804/719098-failte-mhor-abhaile-roimh-team-ireland/  Nuacht RTÉ]  

===[[ 1 Lúnasa ]]=== 
D'fhreastal na sluaite ar chómóradh 100 bliain ó adhlacadh Diarmuid Ó Donnabháin Rossa i Reilig Ghlas Naíon [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0801/718656-deantar-comoradh-ar-adhlacadh-ui-dhonnabhain-rossa/ Nuacht RTÉ]

===[[31 Iúil ]]=== 
Gearradh téarmaí príosúnachta idir 18 mí agus 3 bliana ar thriúr iar-fheidhmeannach le [[Banc Angla-Éireannach]].  [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0731/718414-pionos-le-gearradh-inniu-ar-thriur-iar-fheidhmeannach-le-anglo/ Nuacht RTÉ ]

===[[ 28 Iúil ]]=== 
Rialaigh Eurostat (áisíneacht staitisticí an [[Aontas Eorpach |Aontais Eorpaigh]] nach féidir an maoiniú stáit atá faighte ag [[Uisce Éireann]] a bhaint as clár comhordaithe an státchiste.  [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0728/717653-ae-le-rialu-ar-airgeadu/  Nuacht RTÉ]

===[[ 28 Iúil ]]=== 
Tháinig cruinniú mullaigh an [[Aontas Eorpach |Aontais Eorpaigh]]  ar shocrú faoin [[Sásra Cobhsaíochta Eorpach]] don nGréig atá réidh le cur i bhfeidhm agus a chuimsíonn leasuithe airgeadais agus cúnamh airgeadaíochta.

===[[24 Iúil]]===
Tharrtháil an LE Niamh 243 imirceach a bhí ag iarraidh an Mheánmhuir a thrasnú ó chósta na hAfraice. Rinneadh an tarrtháil 80 ciliméadar siar ó thuaidh de phríomhchathair na [[An Libia|Libia]], [[Tripilí]]. Tuairiscítear go raibh 183 fear, 33 bean agus 27 páistí ar bord an bháid adhmaid beag.  [http://www.thejournal.ie/le-niamh-rescue-2234966-Jul2015/ TheJournal.ie]   

Níos déanaí an lá céanna, agus an 243 fós ar bord chuidigh an LÉ Niamh le tarrtháil eile ó bháirse a d´fhág cósta na Libia go luath ar maidin. Tógadh 210 inimircigh ar bord, 35 páistí ina measc. Tógadh na daoine eile ar bord long de chuid [[Médecins Sans Frontières]], an MV Dignity. Níos déanaí fuarthas 14 marbh i mbolg an bháid tar éis do gach duine eile a aistriú ón mbáirse. Creidtear go bhfuair siad bás de bharr aisfisce nó gur brúdh chun bháis iad. Tógadh na daoine a tarrtháladh go calafort Messina, an tSicil.
[http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/l%C3%A9-niamh-rescues-367-people-after-capsize-in-mediterranean-1.2308120 Irish Times]

===[[20 Iúil]]===
Tharrtháil an LÉ Niamh 265 daoine, 13 ban agus 8 páistí ina measc ó bháirse adhmaid amach ó chósta [[Tripilí]]. Níos déanaí an lá sin ghlac sí le 114 daoine ó MV Dignity, long de chuid [[Médecins Sans Frontiéres]]. Bhí 14 de na mná ag iompar agus bean amháin, Grace, i dtinneas clainne. Rugadh a leanbh agus í ar bord agus ghlaoigh sí Destiny uirthí. Tógadh máthair agus leanbh chuig ospidéal sa tSicil agus na daoine eile go Palermo. [http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/more-than-350-migrants-rescued-by-le-niamh-in-mediterranean-1.2296442 Irish Times]

===[[19 Iúil]]===
Tharrtháil an LÉ Niamh 98 duine ó bhád inséigthe 76 muirmhíle amach ó chósta [[Tripilí]]   265 daoine ó bhád inséigthe an lá dár gcionn.  [http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/le-niamh-rescues-   over-360-migrants-in-mediterranean-1.2290934    Irish Times] 

===[[15 Iúil]]===
Thosaigh  an bád cabhlaigh LÉ Niamh (faoi Leifteanant-Cheannasaí Daniel Wall) ag obair sa Mheánmhuir ó lár an tsamhraidh ag tarrtháil agus ag cuidiú le hinimircigh atá ag teitheadh ó fhoréigean, éagóir nó bochtanas ina dtíortha féin.  Is í an dara bád cabhlaigh Éireannach atá  ar dhualgais tarrthála sa Mheánmhuir ó mhí na Bealtaine. Chaith an LÉ Eithne sé seachtain amuigh ann roimhe sin agus tuairiscítear gur shábháil sí 3,400 inimircigh i rith na tréimhse sin . Is go Meán Fómhair a bheidh cabhlach na hÉireann ag cabhrú sa Mheánmhuir ach seans go mbeidh síneadh á chur leis sin.   [http://www.irishexaminer.com/ireland/irish-naval-ships-salute-in-mission-handover-342527.html  Irish  Examiner]

===[[ 15 Iúil ]]=== 
Bhí páirtí nua polaitíochta ar a dtugtar ' Na Daonlathaigh Shóisialacha' seolta ag na [[Teachta_Dála |Teachtaí Dála]] [[Stephen Donnelly]], [[Catherine Murphy]] agus [[Róisín Shortall]].   [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0715/714907-pairti-nua-polaitiochta/ Nuacht RTÉ]

===[[ 14 Iúil ]]=== 
Bhí réiteach déanta ag An Iaráin le sé cinn de na Cumhachtaí Móra i gcomhráití núicléach tar éis breis is deich mbliana taidhleoireachta.  [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0714/714675-socru-nuicleach-idir-meircea-agus-an-iarain/ Nuacht RTÉ]

===[[ 13 Iúil ]]=== 
Bhí socrú faoi chúnamh airgeadais déanta idir an t[[Aontas Eorpach]]  agus [[an Ghréig]]  [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0713/714403-margadh-deanta-tusk-faoin-ngreig/ Nuacht RTÉ]

===[[ 13 Iúil ]]=== 
Seoladh córas cóid poist, [[Eircode]]   [http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0713/714443-coras-cod-poist-seolta-ach-agoidithe-gaeilge-ag-cur-ina-aghaidh/ Nuacht RTÉ]

===[[10 Iúil]]===
D'fhág an LÉ Niamh cósta na hÉìreann ar 10ú Iúil le criú de 57, beirt oibrithe leighis ina measc. Dúirt urlabhraí de chuid Eagraíocht Idirnáisiúnta na nImirceach Itayi Virri go raibh 2,000 inimircigh báite go dtí seo sa bhliain 2015 agus iad ag iarraidh an Mheánmhuir a thrasnú. De réir eolais ó Aireacht Intíre na hIodaíle bhí smuigléirí daoine, ón [[Libia ]]den chuid is mó, freagrach as níos mó ná 100,000 inimircigh a sheoladh trasna na farraige chun na hIodáile i mbliana.

===[[5 Iúil]]===
Chaith 61.3% de vótálaithe na [[An Ghréig|Gréige]] a vótaí i gcoinne na mbearta déine a mhol [[an tAontas Eorpach]] agus an [[Banc Ceannais Eorpach]] don tír.([http://www.reuters.com/article/2015/07/05/us-eurozone-greece-celebrations-idUSKCN0PF14V20150705 Reuters])

I [[Vancouver]] Cheanada rug foireann na [[SAM|Stát Aontaithe]] an bua i gCorn Domhan (FIFA) na mBan ar fhoireann na [[An tSeapáin|Seapáin]]e, 5-2.  ([http://www.bbc.com/sport/0/football/33085994 BBC])

===[[19 Meitheamh]]===
Dhúnmharaigh Dylann Roof naonar i séipéal i Charleston i stát [[Carolina Theas]]. 

Rinne an grúpa aerlínte IAG go raibh tairiscint de €1.4 míle milliún déanta aige do [[Aer Lingus]]. Ghlac an Rialtas Éireannach an tairiscint IAG i dtaca leis an úinéireacht 25% a bhí aige féin in Aer Lingus ar an [[26 Bealtaine]] [[2015]].

===[[18 Meitheamh]]===
'Ní mór gníomhú láithreach ar son an chomhshaoil' a dúirt an [[Pápa Proinsias]] (atá oilte sa [[ceimic|cheimic]]) i litir a scríobh sé chuig na hEaspaig.

===[[16 Meitheamh]]===
Tubaiste i mBerkeley, [[California]]: Bhásaigh seisear mic léinn as Éirinn nuair a thug balcóin in árasán uaidh. Bhí seachtar eile gortaithe go dona. 

===[[12 Meitheamh]]===
[[Íomhá:Clerys 12-10-2006.jpg|mion|Siopa Clerys i Sráid Uí Chonaill]]
Leachtaíodh an comhlacht Clerys go tobann agus bhí an siopa i [[Sráid Uí Chonaill]] i m[[Baile Átha Cliath]] dúnta. Chaill 460 duine a gcuid postanna.  Ghlac an comhlacht Natrium seilbh ar fhoirgneamh Clerys.

===[[23 Bealtaine]]===
Ghlac móramh na vótálaithe le [[pósadh]] comhghnéis i reifreann i b[[Poblacht na hÉireann]].  Ba í Éire an chéad tír ar domhan inar vótáil an pobal féin ar son pósadh aon inscne. ([http://www.tg4.tv/play.php?pid=4253372648001&amp;title=Nuacht TG4], [http://www.reuters.com/article/2015/05/23/us-ireland-gaymarriage-idUSKBN0O717R20150523 Reuters])

===[[20 Bealtaine]]===
Tarrtháladh na céadta imirceach ón m[[An Bhanglaidéis|Banglaidéis]] agus imircigh Rohingya i gcúige Aceh in Iarthuaisceart na h[[An Indinéis|Indinéise]].

===[[19 Bealtaine]]===
Thug an Prionsa Séarlas na Breataine Bige cuairt ar Éirinn. Chroith Prionsa Séarlas agus ceannaire Shinn Féin [[Gerry Adams]] láimh lena chéile ag ócáid in [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]]. Ghabh an Prionsa buíochas as bhfáilte mhór chroíúil a cuireadh roimhe fhéin. An lá dár gcionn, thug an Prionsa cuairt ar an [[An Mullach Mór|Mullach Mór]] i gContae Shligigh, áit ar maraíodh a sheanuncail an Tiarna Mountbatten agus triúr eile in ionsaí buamála a rinne an t[[IRA Sealadach]] i [[1979]].

===[[18 Bealtaine]]===
I Waco, [[Texas]], maraíodh 9 agus gortaíodh 18 tar éis de dhíormaí gluaisrothaithe a bheith ag scaoileadh futhu agus tharthu i gcarrchlós teach tábhairne. Bhí 192 duine gafa ag póilíní.

===[[15 Bealtaine]]===
D'imigh an [[ceoltóir]] [[B.B. King]] ar shlí na fírinne. Áirítear é i measc na seinnteoirí [[giotár]] is fearr a mhair riamh&lt;ref&gt; http://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0515/701447-bb-king-ar-shli-na-firinne/ &lt;/ref&gt;. Chuaigh i gcionn ar ghlúin iomlán seinnteoirí.

===[[13 Bealtaine]]===
D'imigh Derek Davis, léitheoir nuachta agus láithreoir clár siamsaíochta in [[RTÉ]], ar shlí na fírinne.

Sheol an Coimisiún Eorpach moltaí le dul i ngleic le géarchéim na n-imirceach,  go nglacfadh tíortha uile an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] le céatadán faoi leith imirceach ; i gceist  20,000 imirceach a ligean isteach san Eoraip na hEorpa as seo go ceann dhá bhliain.

===[[25 Aibreán]]===
Bhuail crith talún [[Neipeal]] agus áiteanna lámh leis. Measadh é a bheith ag 7.8 ar an ngáthscála (MMS) i gcomhar critheanna talún. Fuair na mílte bás.([http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/3d281c11a96b4ad082fe88aa0db04305/Article_2015-04-26-AS-Nepal-Earthquake/id-165f58e591e846b883cb717320b08d51])

===[[22 Aibreán]]===
Phléasc an [[bolcán]] Calbuco sa t[[An tSile|Sile]]. Bhí iontas ar na saineolaithe mar níor phléasc an bolcán seo le caoga bliain anuas.

===[[19 Aibreán]]=== 
Thairg Rialtas na hÉireann cabhair do Rialtas na hIodáile le géarchéim na n-inimirceach tar éis bádh breis is 850 nuair a chuaigh bád béal faoi, 85km amach ó chósta [[Libia]] i mí Aibreáin 2015. [http://www.theguardian.com/world/2015/apr/19/700-migrants-feared-dead-mediterranean-shipwreck-worst-yet Guardian]

===[[24 Márta]]===
Thuairt eitleán le Germanwings sa [[An Fhrainc| Fhrainc]]. Maraíodh 144 paisinéir agus seisear criú a bhí ar an eitleán Airbus A320. Stiúraigh an comhphíolóta, Andreas Lubitz d'aon turas an t-eitleán i dtreo sléibhte na [[na hAlpa| nAlp]]. B'as an Ghearmáin agus an Spáinn formhór na ndaoine a maraíodh. Bhí an t-eitleáin ag dul ó aerfort [[Barcelona | Bharcelona]] agus go [[Düsseldorf]]  sa nGearmáin.

===[[6 Márta]]===
*Shroich  ''Dawn'', spásárthach de chuid [[NASA]], an t-[[abhacphláinéad]] úd [[Ceres (abhacphlainéad)|Ceres]] agus chuaigh sí i bhfithis timpeall air.([http://bigstory.ap.org/article/34b5bf4679324ea39140b686f272503b/nasas-dawn-spacecraft-moves-dwarf-planet-ceres AP], [http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=4503 JPL/NASA])

===[[7 Eanáir]]===
*D’ionsaigh triúr daoine oifigí ''Charlie Hebdo'', scigiris i b[[Páras]], sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], le hairm uathoibríocha. Mharaigh siad dháréag agus ghortaigh deichniúr eile, roinnt dearthóirí cartún agus iriseoirí ina measc. Chualathas iad ag scairteadh manaí Ioslamacha antoisceacha. ([http://www.tg4.tv/play.php?pid=3976274870001&amp;title=Nuacht TG4], [http://www.lemonde.fr/societe/portfolio/2015/01/07/en-images-l-attentat-de-charlie-hebdo_4550797_3224.html ''Le Monde''])

=== [[1 Eanáir]] ===
*Ghlac [[An Liotuáin]] an [[Euro|tEoró]] mar airgeadra oifigiúil.
*Bunaíodh [[An tAontas Eacnamaíoch Eoráiseach]] idir [[An Airméin]], [[An Bhealarúis]], [[An Chasacstáin]], [[An Chirgeastáin]] agus [[An Rúis]].

== [[2014]] ==
=== [[11 Lúnasa]] ===
* Fuair an t-aisteoir [[Robin Williams]] bás ina theach féin sa [[California|Chalafóirn]]. Bhí sé 63 bliain d'aois. ([http://www.reuters.com/article/2014/08/11/us-people-robinwilliams-idUSKBN0GB28520140811 Reuters], [http://www.forbes.com/sites/dorothypomerantz/2014/08/11/robin-williams-found-dead-of-apparent-suicide/ Forbes])

=== [[8 Lúnasa]] ===
* Dhiúltaigh Hamas togra le haghaidh sos comhraic eile ar feadh 72 uair an chloig. ([http://hosted2.ap.org/APDEFAULT/3d281c11a96b4ad082fe88aa0db04305/Article_2014-08-08-ML--Israel-Palestinians/id-b6844b9922b543119eda187066ebb733 Associated Press], [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/08/hamas-vows-no-truce-until-demands-are-met-20148912360504741.html Al Jazeera])
* Thosaigh Juan Manuel Santos a dara téarma mar Uachtarán na [[an Cholóim|Colóime]]. ([http://www.bbc.com/news/world-latin-america-28684227 BBC], [http://www.helsinkitimes.fi/world-int/world-news/international-news/11512-colombian-president-juan-manuel-santos-i-want-total-peace-for-colombia.html Helsinki Times])

=== [[6 Lúnasa]] ===
* Tar éis níos mó ná deich mbliana ag taisteal sa [[An Grianchóras|Ghrianchóras]], rinne an [[Saitilít (spásárthach)|satailít]] &quot;Rosetta&quot; teagmháil leis an [[cóiméad]] 67P/Churyumov–Gerasimenko. ([http://www.bbc.com/news/science-environment-28659783 BBC], [http://www.irishtimes.com/news/science/space-race-the-satellite-that-s-catching-up-with-a-comet-1.1878376 Irish Times])

=== [[4 Lúnasa]] ===
* Shroich [[Mícheál D. Ó hUiginn]], [[David Cameron]], [[François Hollande]] agus uaisle ón gcoigríoch eile ar Liège sa [[an Bheilg|Bheilg]] le haghaidh searmanas cuimhneacháin in onóir thús [[an Chéad Chogadh Domhanda]]. ([http://www.irishtimes.com/news/politics/president-higgins-in-belgium-to-mark-start-of-first-world-war-1.1886458 Irish Times], [http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-one/11008731/Royals-attend-moving-twilight-ceremony-to-mark-WW1-centenary.html The Telegraph])

=== [[1 Lúnasa]] ===
* Briseadh an sos comhraic Éigipteach idir Hamas agus [[Iosrael]] roimh na 72 uaire a d'eagraigh [[Náisiúin Aontaithe|NA]] agus [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]]. ([http://www.globalpost.com/dispatch/news/afp/140801/hamas-accuses-israel-violating-gaza-ceasefire Global Post], [http://www.timesofisrael.com/day-26-obama-calls-for-unconditional-release-of-captured-soldier-un-condemns-hamas-truce-violation/ The Times of Israel])
* Fograíodh staid éigeandála i [[Siarra Leon]] agus sa [[an Libéir|Libéir]] mar gheall ar an [[Ebola|víreas Ebola]] in iarthar na hAfraice. ([http://www.ibtimes.com/ebola-epidemic-sierra-leone-declares-state-emergency-liberia-announces-national-action-1644558 International Business Time], [http://time.com/3089377/ebola-liberia-state-of-emergency/ TIME])

=== [[27 Iúil]] ===
* Bua ag Vincenzo Nibali sa [[Tour de France]] i b[[Páras]]. ([http://www.independent.co.uk/sport/cycling/tour-de-france-2014-vincenzo-nibali-confirmed-as-champion-as-he-puts-italy-back-on-the-map-with-triumph-9631712.html The Independent], [http://www.theguardian.com/sport/2014/jul/27/vincenzo-nibali-tour-de-france-win The Guardian])

=== [[25 Iúil]] ===
* Leathnaíonn an [[Ebola|víreas Ebola]] go dtí [[an Nigéir]] ([http://www.afro.who.int/en/clusters-a-programmes/dpc/epidemic-a-pandemic-alert-and-response/outbreak-news/4233-ebola-virus-disease-west-africa-25-july-2014.html An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte], [http://www.thenewdawnliberia.com/index.php?view=article&amp;id=12289 The New Dawn])

=== [[24 Iúil]] ===
* Dhíscaoil rialtas na [[an Úcráin|hÚcráine]] agus d'fhógair Arseniy Yatsenyuk go mbeidh sé ag éirí as a phost mar phríomh-aire na tíre. Dúradh go mbeidh [[olltoghchán]], an dara toghchán náisiúnach, sa tír sa bhliain 2014 i gceann 30 lá. ([http://www.aljazeera.com/news/europe/2014/07/ukraine-pm-resigns-amid-parliamentary-turmoil-2014724145321500842.html Al Jazeera], [http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/europe/140724/ukrainian-prime-minister-arseniy-yatsenyuk-resigns-over-coalitio Global Post])

=== [[23 Iúil]] ===
* D'oscail [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Banríon Eilís II]] na 20ú Cluichí Comhlathas i n[[Glaschú]]. ([http://www.theguardian.com/media/2014/jul/24/commonwealth-games-opening-ceremony-viewers-tv The Guardian], [http://www.bbc.com/sport/0/commonwealth-games/28455063 BBC Sport]) 

=== [[20 Iúil]] ===
* Bhuaigh [[Rory McIlroy]] an &quot;Open Championship&quot;. Ba ea é an tríú fear ó [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart na hÉireann]] a bhuaigh an comórtas [[galf|gailf]]. ([http://www.irishtimes.com/sport/golf/rory-mcilroy-wins-british-open-at-hoylake-1.1872494 Irish Times], [http://www.bbc.com/sport/0/golf/28393535 BBC Sport])

=== [[17 Iúil]] ===
[[Íomhá:Amsterdam Airport- Flight MH17 Memorial (14675744526).jpg|mion|Bláthanna ag Aerfort Schiphol san [[An Ísiltír|Ísiltír]] i gcuimhne orthu siúd a fuair bás ar bord Eitilt 17 san Úcráin]] 
*Lámhaíodh eitleán Malaeisiach (Malaysia Airlines Flight 17) síos san [[An Úcráin|Úcráin]]. Fágadh 298 daoine marbh. ([http://www.ibtimes.com/boeing-releases-statement-malaysia-airlines-flight-mh17-crash-our-prayers-are-those-board-1631442 IB Times], [http://www.bbc.com/news/world-europe-28354856 BBC])
*Leanann an chorraíl ar aghaidh sa [[An Phalaistín|Phalaistín]] mar gheall ar an ionsaí talún i nGaza. ([http://www.jpost.com/Operation-Protective-Edge/IDF-intensifies-Gaza-attacks-with-artillery-fire-air-strikes-363289 The Jerusalem Post], [http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/07/israel-launches-gaza-ground-invasion-2014717192054899505.html Al Jazeera])

=== [[13 Iúil]] ===
* Fuair [[an Ghearmáin]] an lámh in uachtar in aghaidh na h[[An Airgintín|Airgintíne]] chun an bhfichiú [[Corn Sacair an Domhain]] a bhuachaint sa Bhrasaíl. ([http://www.dw.de/2014-world-cup-final-as-it-happened/a-17782940 DW], [http://www.thewire.com/entertainment/2014/07/germany-wins-the-world-cup/374350/ The Wire])

=== [[8 Iúil]] ===
* Chuir an rialtas Iosraelach tús le &quot;Operation Protective Edge&quot;, ionsaí ar an [[Stráice Gaza]]. ([http://www.huffingtonpost.com/2014/07/08/the-morning-email_n_5566533.html The Huffington Post], [http://www.jpost.com/Defense/WATCH-IDF-action-videos-show-glimpses-of-Operation-Protective-Edge-361916 The Jerusalem Post])
* Cuireadh na cúig cheolchoirm Garth Brooks i b[[Páirc an Chrócaigh]] ar ceal. ([http://www.independent.ie/entertainment/music/music-news/fans-reaction-to-cancellation-of-garth-brooks-concerts-30415667.html Irish Independent], [http://news.sky.com/story/1297492/garth-brooks-cancels-all-irish-shows-after-row Sky News])

=== [[4 Iúil]] ===
* D'fhógair [[An Taoiseach]] [[Éanna Ó Coinnigh]] an comh-aireacht nua. D'éirigh [[Joan Burton]] mar an 23ú [[Tánaiste]]. ([http://%20http://www.irishexaminer.com/ireland/new-lookcabinet-to-be-unveiled-today-274805.html Irish Examiner], [http://www.independent.ie/irish-news/politics/taoiseach-confirms-joan-burton-is-irelands-new-tanaiste-30407329.html Irish Independent])

=== [[29 Meitheamh]] ===
* D'fhógair ''An [[Stát Ioslamach]] na [[Siria]] agus an Leiveaint'' Cailifeacht Mhoslamach nua, san [[Iaráic]] agus in oirthear na Siria. B'shin é an chéad ''Cailifeacht'' ó [[Impireacht Otamánach|ré na Otamánaigh]].&lt;ref&gt;The Guardian, 29 Meitheamh 2014&lt;/ref&gt;

=== [[19 Meitheamh]] ===
* D'éirigh [[Juan Carlos I na Spáinne|Rí Juan Carlos na Spáinne]] as a choróin. D'éirigh a mhac [[Felipe VI na Spáinne|Felipe]] an rí nua. ([http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/spain/10886317/Spanish-royal-familys-popularity-boosted-by-King-Juan-Carloss-abdication-in-favour-of-Prince-Felipe.html The Telegraph], [http://www.bbc.com/news/world-europe-27662301 BBC])

=== [[10 Bealtaine]] ===
* Bhuaigh [[Conchita Wurst]] as [[an Ostair]] [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]] leis an amhrán ''[[Rise Like a Phoenix]]''. ([http://www.bbc.com/news/entertainment-arts-27358560 BBC], [http://thequietus.com/articles/15224-eurovision-camp-conchita The Quietus])

=== [[15 Márta]] ===
* Bhuaigh [[Foireann náisiúnta rugbaí na hÉireann|Éire]] [[Comórtas na Sé Náisiún]].
[[Íomhá:Six nations 2014 France vs Ireland Remise de trophée.JPG|mion|An trófaí á bhronnadh ar Fhoireann na hÉireann i b[[Páras]]]]([http://www.rte.ie/sport/rugby/six-nations/2014/0315/602559-france-ireland/ RTE Sport], [http://www.irishcentral.com/sports/ireland/Paradise-in-Paris-Ireland-win-Six-Nations-title-----.html Irish Central])

=== [[28 Feabhra]] ===
* Tháinig deireadh leis na [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2014|22ú hOilimpeacha Geimhridh]] i [[Sochi]]. ([http://www.latimes.com/la-sh-2014-winter-olympics-closing-ceremony-20140222-story.html#axzz2uDCdEpHa LA Times], [http://thephilanews.com/sochi-2014-closing-ceremony-unites-olympic-generations-44533.htm The Phila News])

=== [[7 Feabhra]] ===
* Osclaíodh na [[Cluichí Oilimpeacha an Gheimhridh 2014|22ú hOilimpeacha Geimhridh]] i [[Sochi]], Cónaidhm na Rúise. ([http://www.interfax-russia.ru/South/special.asp?sec=1723&amp;id=471691 Interfax Russia], [http://www.washingtonpost.com/world/olympics-open-in-sochi-with-extravagant-pageant/2014/02/07/bba8a5e2-9011-11e3-b227-12a45d109e03_story.html The Washington Post])

=== [[3 Eanáir]] ===
* Tuilte agus stoirmeacha in Éirinn ([http://www.independent.ie/irish-news/cleanup-begins-for-devastated-flooddamaged-communities-across-ireland-29884722.html Irish Independent], [http://www.breakingnews.ie/ireland/orange-weather-warning-as-flooding-hits-ireland-618917.html Breaking News])

=== [[1 Eanáir]] ===
* Ghlac [[an Laitvia]] an [[Euro|tEoró]] mar airgeadra oifigiúil. ([http://rt.com/business/latvia-divided-join-euro-050/ Russia Today], [http://www.bbc.com/news/world-europe-25567096 BBC])

== [[2013]] ==
=== [[5 Nollaig]] ===
* Bhásaigh [[Nelson Mandela]], 95, chéad uachtarán gorm na hAfraice Theas agus buaiteoir Dhuais Nobel na Síochána. ([http://www.theguardian.com/world/2013/dec/05/nelson-mandela-dies-aged-95-south-africa The Guardian], [http://www.businessinsider.com/nelson-mandela-dead-south-african-former-president-dies-2013-6 Business Insider])

=== [[3 Iúil]] ===
* Coup d’état s[[an Éigipt]] ([http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2013/07/20137319828176718.html Al Jazeera], [http://www.bloomberg.com/news/2013-07-03/mursi-proposes-power-sharing-as-egypt-army-deadline-approaches.html Bloomberg])

=== [[1 Iúil]] ===
* Tháinig an [[An Chróit|Chróit]] isteach san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] ([http://www.nytimes.com/2013/07/02/world/europe/croatia-joins-european-union.html?_r=0 New York Times], [http://www.economist.com/news/europe/21594339-euphoria-over-joining-european-union-has-given-way-morose-mood-more-normal-and-glummer The Economist]) 

=== [[13 Márta]] ===
* Thosaigh [[Pápa Proinsias|Proinsias]] mar phápa. ([http://edition.cnn.com/2013/03/19/world/europe/vatican-new-pope/ CNN], [http://www.newyorker.com/news/news-desk/inaugurating-pope-francis The New Yorker])

=== [[11 Feabhra]] ===
* Fógraíodh go mbeadh an [[Pápa Beinidict XVI]] ag éirí as a phost de bharr cúiseanna sláinte. ([http://www.theguardian.com/world/2013/aug/21/pope-benedict-god-resign-mystical-experience The Guardian], [http://www.alternet.org/news-amp-politics/pope-benedict-stepping-down-shocking-abdication Alternet])

== [[2012]] ==
=== [[15 Nollaig]] ===
[[File:121030-F-AL508-159 Aerial views during an Army search and rescue mission show damage from Hurricane Sandy to the New Jersey coast, Oct. 30, 2012.jpg|thumb|220px|New Jersey, SAM, 30 Deireadh Fómhair 2012]]
* Bhásaigh [[Páidí Ó Sé]], iar-pheileadóir agus bainisteoir [[CLG Chontae Chiarraí|Chiarraí]] ([http://www.rte.ie/news/2012/1215/359068-paidi-ose-kerry/ RTE], [http://www.independent.ie/sport/kerry-gaa-legend-paidi-o-se-57-dies-28947963.html Irish Independent])

=== [[30 Deireadh Fómhair]] ===
* Maraíodh níos mó ná 100 duine tar éis do [[Hairicín]] Sandy tíortha i Muir Chairib agus cósta thoir na Stát Aontaithe a bhualadh. ([http://www.nydailynews.com/news/hurricane-sandy-strikes-east-coast-gallery-1.1194577 NY Daily News], [http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm6220a1.htm CDC])

=== [[1 Iúil]] ===
* Bua na [[Spáinn]]e sa chluiche ceannais i [[UEFA Euro 2012|gCraobh Sacair na hEorpa 2012]] ([http://au.eurosport.com/football/euro-2012/2012/spain-hammer-italy_sto3332724/story.shtml Eurosport], [http://www.thenewstribe.com/2012/06/15/euro-2012-ireland-eliminate-as-spain-win-4-0/ The News Tribe])

=== [[30 Meitheamh]] ===
* Ghlac [[Mohamed Morsi]] mionn oifige mar Uachtarán nua na hÉigipte.
[[File:Flame Olympique 2012 Dublin.JPG|220px|thumb|Baile Átha Cliath, 6 Meitheamh 2012]] ([http://www.nytimes.com/2012/06/25/world/middleeast/mohamed-morsi-of-muslim-brotherhood-declared-as-egypts-president.html?pagewanted=all&amp;_r=0 New York Times], [http://www.huffingtonpost.com/2012/06/24/egypt-election-results-morsi-president_n_1622133.html The Huffington Post])

=== [[18 Meitheamh]] ===
* Bronnadh &quot;Saoirse Bhaile Átha Cliath&quot; ar [[Aung San Suu Kyi]]. ([http://www.rte.ie/news/2012/0618/325428-aung-san-suu-kyi-to-get-freedom-of-dublin/ RTE], [http://www.thejournal.ie/aung-san-suu-kyi-ireland-dublin-public-event-concert-487477-Jun2012/ The Journal])

=== [[31 Bealtaine]] ===
* Reifreann in Éirinn maidir leis an mBille um an Tríochadú Leasú ar an mBunreacht (An Conradh ar Chobhsaíocht, ar Chomhordú agus ar Rialachas san Aontas Eacnamaíoch agus Airgeadaíochta) ([http://www.rte.ie/news/2012/0601/323199-fiscal-treaty-referendum-count-to-begin/ RTE], [http://www.thejournal.ie/fiscal-compact-treaty/news/ The Journal])

== [[2011]] ==
=== [[11 Samhain]] ===
* Insealbhaíodh [[Mícheál D. Ó hUiginn]] mar uachtarán, i g[[Caisleán Bhaile Átha Cliath]]. ([http://www.irishcentral.com/news/inauguration-day-for-micheal-d-higgins-the-new-irish-president-133680768-237740161.html Irish Central], [http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-15685380 BBC])

=== [[27 Deireadh Fómhair]] ===
* Toghadh [[Mícheál D. Ó hUiginn]] mar naoú huachtarán [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht na hÉireann]]. ([http://www.rte.ie/news/2011/1029/308056-vote_tracker/ RTE], [http://www.thejournal.ie/poet-politician-and-the-ninth-president-of-ireland-michael-d-higgins-265884-Oct2011/ The Journal])

=== [[22 Iúil]] ===
* Maraíodh 77 duine in dhá ionsaí san [[an Ioruaidh|Ioruaidh]]&amp;mdash;phléasc buama i lár [[Oslo]] agus scaoileadh 85 duine ar a laghad ag campa samhraidh ag Utøya. ([http://www.ostlendingen.no/nyheter/en-av-de-sarede-dode-pa-sykehuset-1.6381849 Ostlendingen], [http://www.sjtrem.com/content/20/1/3 sjtrem])

=== [[23 Bealtaine]] ===
[[File:Michelle Obama pours a pint of stout.jpg|220px|thumb|[[Muine Gall]], 23 Bealtaine 2011]]
* Thug [[Barack Obama]] cuairt ar [[Muine Gall|Mhuine Gall]] i g[[Contae Uíbh Fhailí]]. ([http://www.rte.ie/news/special-reports/2011/0524/301443-obamacoverage/ RTE], [http://www.theguardian.com/world/2011/may/23/obama-visit-jubilation-moneygall The Guardian])
* Stopadh eitiltí ar fud na h[[An Eoraip|Eorpa]] de thoradh ar luaithreamhán nuair a phléasc [[bolcán]] Grímsvötn san [[An Íoslainn|Íoslainn]]. ([http://www.telegraph.co.uk/travel/travelnews/8534342/Iceland-volcano-airlines-clash-with-Government-over-ash.html The Telegraph], [http://www.flightglobal.com/news/articles/european-proceedures-cope-with-new-ash-cloud-357246/ flightglobal.com])

=== [[17 Bealtaine]] ===
* Thug [[Eilís II]] cuairt ar Éirinn ([http://www.rte.ie/news/2011/0304/298354-queen/ RTE], [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-13425722 BBC])

=== [[1 Bealtaine]] ===
* D'fhógair uachtarán [[SAM]], [[Barack Obama]], gur mharaigh saighdiúirí Meiriceánacha [[Osama bin Laden]] sa [[an Phacastáin|Phacastáin]]. ([http://edition.cnn.com/2011/WORLD/asiapcf/05/01/bin.laden.obit/ CNN], [http://www.theguardian.com/world/2011/may/02/bin-laden-dead-war-al-qaida The Guardian])

=== [[11 Márta]] ===
* Cailleadh na mílte i g[[crith talún]] agus [[tsunami]] sa [[An tSeapáin|tSeapáin]]. ([http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/asia-pacific/japan/111004/japan-culture-tsunami-earthquake-marriage-religion-work Global Post], [http://news.nationalgeographic.com/news/energy/2011/03/110314-japan-nuclear-power-plant-disaster/ National Geographic News])

[[Íomhá:Trapped woman on a car roof during flash flooding in Toowoomba 2.jpg|220px|thumb|Queensland, an Astráil, 10 Eanáir 2011]]. 
=== [[10 Feabhra]] ===
* Maraíodh seisear i dtimpiste eitleáin i [[Aerfort Chorcaí|gCorcaigh]]. ([http://www.rte.ie/news/2011/0210/297553-cork/ RTE], [http://www.irishexaminer.com/ireland/cork-plane-crash-report-due-in-days-256614.html Irish Examiner])

=== [[10 Eanáir]] ===
* Breis is 30 maraithe ag tuilte san [[Astráil]]. ([http://www.adelaidenow.com.au/ipad/brisbane-flood-alert-as-wivenhoe-threatens-to-spill-over/story-fn6t2xlc-1225985477271 Adelaide Now], [http://www.heraldsun.com.au/archive/news/time-for-queensland-to-heal-bligh/story-e6frf7l6-1225994612338?nk=7d507cfe4f54437c05cc038c66b69b89 Hearld Sun])
* Maraíodh Micheala Harte (iníon [[Mickey Harte]], bainisteoir fhoireann pheile Thír Eoghain) ar [[Oileán Mhuirís]]. ([http://www.theguardian.com/world/2011/jan/10/michaela-harte-died-mauritius-honeymoon The Guardian], [http://www.smh.com.au/world/honeymoon-bride-strangled-one-of-three-accused-in-a-strange-state-20110114-19qcv.html Sydney Morning Herald])

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Cúrsaí reatha]]</text>
      <sha1>l2emnk1yqz1kgr8bekzioh4lx9ei2nv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:Halla baile</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2217</id>
    <revision>
      <id>1323662</id>
      <parentid>1323439</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T22:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fóraim plé */ Freagra</comment>
      <origin>1323662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57106" sha1="62lzlarx8ong2iluf0gc892quzdczil" xml:space="preserve">__NEWSECTIONLINK__
{{aicearra|VP:HB|VP:BAILE|VP:HOME}}
{{Cartlainne}}
Is áit é an '''halla baile''' chun na Vicipéide a phlé is ceisteanna a chur.
Is áit é chun fadhbanna teicniúla, polasaithe agus oibrithe na Vicipéide a phlé. Is féidir leat nithe eile a bhaineann leis an Vicipéid a lua anseo freisin.

== Ar Oscailt Anois: Ainmniúcháin do Ghradaim Vicipéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe 2025 ==

Tá ár gcomhgleacaithe sna RA ag iarradh ainmniúcháin do Ghradaim Vicípéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe 2025. 

Tá a bhfógra thíos, aistrithe ón [https://wikimedia.org.uk/2025/10/wikimedian-of-the-year-awards-call-for-nominations/ leagan Béarla]: 

Táimid ag lorg daoine aonair agus eagraíochtaí a ainmniú a bhí páirteach in iarrachtaí WMUK chun eolas oscailte a chur chun cinn i 2024/25. 

Is iad seo a leanas na catagóirí i mbliana:

* Vicípéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe (Duine Aonair)
* Comhpháirtíocht na Bliana (Eagraíocht)
* Vicípéideoirí atá ag Teacht Chun Cinn (Duine Aonair)

Cuireann WMUK fáilte roimh dhaoine agus comhpháirtíochtaí laistigh de phobal WMUK a ainmneofar do Ghradam chuir iontas mór orthu lena gcuid oibre eolais oscailte, i 2024/25. Táimid go háirithe ag tnúth le cloisteáil faoi dhaoine agus eagraíochtaí a sheachaid tionscadail a dhírigh ar ár dtéamaí straitéiseacha; Cothromas Eolais, Litearthacht Faisnéise, agus Aeráid agus Comhshaol.

Déanfaidh baill den Choiste Forbartha Pobail breithiúnas ar na hainmniúcháin agus fógrófar na buaiteoirí ag an gCeiliúradh Pobail Dé Sathairn an 15 Samhain 2025 (Sábháil an dáta, ba bhreá linn sibh a fheiceáil ann!).

Is féidir leat dhá ainmniúchán a chur isteach in aghaidh na catagóire. Úsáid an [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScVy7AmH0qRRZmQ-QHtYKKCBZY0O40JZN9MWl8Xu7-oqK1-fg/viewform Fhoirm Google seo] chun d’ainmniúcháin a chur isteach. Dúnann na hainmniúcháin ar an 22 Deireadh Fómhair.

Léigh faoi bhuaiteoirí na bliana seo caite [https://wikimedia.org.uk/2024/12/2024-uk-wikimedian-year-awards/ anseo].  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 14:57, 9 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)

== Tá Pobal Éireann Wikimedia ag earcú! ==

Haigh a chairde,

Dá mbeadh tú ag an gcruinniú pobail deireanach ta a fhios agat go bhfuil roinnt athruithe ar an bhfoireann againn ag Pobal Éireann Wikimedia agus anois táimid ag lorg Oifigeach Gaeilge! Is deis uathúil í seo chun tacú leis an nGaeilge sa spás digiteach 

Tuilleadh eolais agus sonraí iarratais: [https://wikimedia.ie/2025/10/17/oifigeach-gaeilge-irish-language-officer/?fbclid=IwY2xjawNfFdpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETF1UkdHSWZIYnZHbVlTTXdiAR5q3n0VBwzwxYNE15qXVGjFOxrbkvItEYtt4OIXUgC01_4Q3r4I25f3T9Gwag_aem_ibWovoCfNe8BH6QCTZL81Q https://wikimedia.ie/2025/10/17/oifigeach-gaeilge-irish-language-officer/]

Cuir isteach d’iarratas chuig info@wikimedia.ie leis an líne ábhair “Iarratas - Oifigeach Gaeilge”, le do thoil.  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 12:45, 17 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)

:Dea-nuacht é sin! Ná déantar dearmad an folúntas a chlárú le [https://peig.ie/foluntais/ peig.ie] (agus le h[https://udaras.ie/oiliuint-fostaiocht/fostaiocht/ udaras.ie] más féidir) [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 17:16, 18 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
::Cinnte! Tá orm é a dhéanamh inniu :) Táim ag tnúth leis, beidh beirt againn fostaithe le Gaeilge ar an bhfoireann go luath  [[Speisialta:Contributions/&amp;#126;2025-29132-17|&amp;#126;2025-29132-17]] ([[Plé úsáideora:&amp;#126;2025-29132-17|talk]]) 12:02, 20 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
:::Nach breá an chuma atá ar an bh[https://sceal.ie/Fol%C3%BAntas/oifigeach-gaeilge-le-pobal-eireann-wikimedia-wikimedia-community-ireland-on-mbaile/ fógra] ar shuíomh nua Scéal.ie. Ádh mór oraibh sa chuardach!
:::Dála an scéil, an ndeachaigh sibh i dteagmháil leis na meáin faoin bhfolúntas freisin? Foilsíodh scéalta faoin Vicipéid cheana ar [[Tuairisc.ie]] agus ní chuirfeadh sé lá iontais orm dá mbeadh suim ag meáin eile sa scéal seo freisin amhail ''[[Nós (iris)|NÓS]]'', ''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]'', ''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]'', ''[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]'', ''[[Meon Eile]]'' srl. Má bhíonn an t-am agaibh, níor mhiste freisin dul i dteagmháil le grúpaí pobail mar [[AerachAiteachGaelach|AAG]], [[Bánú (grúpa feachtais)|Bánú]], an [[Dream dearg|Dream Dearg]], na comharchumainn Gaeltachta, agus cumainn Gaelacha na n-ollscoileanna b'fhéidir [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 19:14, 4 Samhain 2025 (UTC)
::::Haigh [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] - bhíos i dteaghmháil leo! Bhíos ag an Oireachtas an tseachtain seo chaite le h[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] agus bhí seastán againn - an-chuid suim sa ról! Rinneas agallamh ann le Raidió na Life faoinár gcuid oibre le Vicipéid agus maidir leis an bpost chomh maith. Dúirt an Páipéar go bhfuil siad sásta fógra a chur i gcló freisin, agus dúirt Tuairisc go bhfuil siad sásta rud a scríobh chomh maith! 
::::Sheolas an fógra chuig AAG (táim i mo bhall leo freisin agus ar an gcoiste) agus chuig CnaG, Foras na Gaeilge, RíRá, Raidió na Life, etc. Tá níos mó ná 25 iontrál faighte anois!  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 10:26, 7 Samhain 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:42, 20 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:12, 30 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;
:I (Éamonn Ó Gribín) would like to volunteer to join several of the movement’s Affiliations Committee (AffCom)![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 13:36, 7 Samhain 2025 (UTC)
::Éamonn, a char, ta ort an teimpléad a líonadh - ta na sonraí ar fáil anseo: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 16:32, 18 Samhain 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 Samhain 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Vicí Eolaíochta 2025 &amp; Ár gCéad Cruinniú Eile (Pobal Éireann Wikimedia) ==

'''📸 Wiki Science | Vicí Eolaíochta 2025 - Meabhrúchán!'''

Níl ach 10 lá fágtha chun d'íomhánna eolaíochta a chur isteach ar chomórtas grianghrafadóireachta WikiScience 2025!

'''📅 Spriocdháta:''' 30 Samhain

Tá fáilte roimh gach ábhar eolaíochta - ón réalteolaíocht go micreascóip, ó dhúlra na hÉireann go micribhitheolaíocht. 

[[commons:Commons:Wiki_Science_2025_in_Ireland|Faigh tuilleadh eolais anseo!]] 

-

'''💬 Cruinniú Pobail - Dé Máirt 25 Samhain @ 6:00 i.n.''' 

Mar is gnáth, beidh ár gcruinniú míosúil pobail ar siúl ar líne Dé Máirt seo chugainn - an Mháirt dheireanach den mhí. 

Bígí linn chun plé a dhéanamh ar:

* Pleananna ag teacht Athbhliain

* Nuacht ón bpobal


'''Chomh maith, bí cinnte go bhfuil tú cláraithe [[mail:wikimediaie|ar an liosta seoltaí!]]''' [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 10:45, 21 Samhain 2025 (UTC)

== Athbhliain faoi mhaise daoibh + Lá Breithe Sona do Wikipedia  ==

A chairde, 

Bhí tús an-ghnóthach againn do 2026 anseo ag Pobal Éireann Wikimedia, le hathruithe foirne agus go leor pleanála idir lámha. Bhogas go post nua mar Bhainisteoir Pobail agus cuirimid fáilte roimh ár nOifigeach Gaeilge nua, Lára. 

[[Plé úsáideora:Lára Nuinseann|Cuirigí fáilte roimh Lára ar a leathanach phlé anseo.]] 

Táimid ag tnúth go mór leis an obair atá amach romhainn chun tacú leis an bPobal Vicipéide. 

Táimid gnóthach freisin ag ullmhú d'fheachtais spreagúla sna seachtainí amach romhainn, lena n-áirítear Is Breá le Vici Béaloideas (Wiki Loves Folklore) (Feabhra–Márta) agus Seachtain na Gaeilge (1–17 Márta). Beidh tuilleadh nuashonruithe againn go luath, agus '''''ná déanaigí dearmad ar ár gcruinniú pobail ag deireadh na míosa ar an Máirt 27 Eanáir @ 18:00 ar líne.''''' 

'''&lt;u&gt;Lá Breithe: Wikipedia @ 25&lt;/u&gt;''' 

Beidh Vicipéid 25 bliain d'aois an Déardaoin seo (amárach), 15 Eanáir. Tá ceiliúradh fíorúil saor in aisce á reáchtáil ag an bhFondúireacht Wikimedia chun an sprioc thábhactach a cheiliúradh, atá bainte amach ag oibrithe deonacha.

📅 '''Cathain:''' Déardaoin 15 Eanáir 2026

🌍 '''Cá háit:''' Ar líne (saor in aisce)

🔗 '''Cláraigh:''' https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration

Go raibh maith agaibh as a bheith mar chuid den phobal seo.

Le gach dea-ghuí,

Amy [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 17:26, 14 Eanáir 2026 (UTC)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 13:21, 18 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:01, 19 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 27 Eanáir ==

'''A chairde,'''

'''Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail don bhliain ar siúl Dé Máirt seo chugainn, an 27 Eanáir ag 18:00 UTC.'''

'''Nasc Google Meet:''' https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré! 

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy (Bainisteoir Pobail, Pobal Éireann Wikimedia) [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 11:47, 20 Eanáir 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 21:59, 23 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-01-26_Wikipedias&amp;oldid=29972868 --&gt;

== IMPORTANT: Admin activity review ==

Hello. A policy regarding the removal of &quot;advanced rights&quot; (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing &quot;advanced rights&quot; from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]].

We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years):
# [[User:Evertype]] (administrator)

These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.

However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Úsáideoir:EPIC|EPIC]] ([[Plé úsáideora:EPIC|plé]]) 17:39, 14 Feabhra 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 24 Feabhra ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl ar líne '''Dé Máirt seo chugainn, an 24 Feabhra ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. Tá nuacht againn maidir le himeachtaí Sheachtain na Gaeilge agus nuasonraithe. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 08:45, 19 Feabhra 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 24 Feabhra ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl '''Dé Máirt seo chugainn, an 24 Feabhra ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. Tá nuacht againn maidir le himeachtaí Sheachtain na Gaeilge agus nuasonraithe eile. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 18:54, 19 Feabhra 2026 (UTC)

:Amy, a chara,
:Cathain a bheidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl?̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:26, 22 Márta 2026 (UTC)

== Céiliúradh na mBan 2026 — Togra Nua! ==

A chairde, Mar chuid de [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland/Seachtain_na_Gaeilge#Campaigns|Seachtain na Gaeilge 2026 ag Pobal Éireann Wikimedia]] agus Mí Staire na mBan, tá tionscadal nua á sheoladh againn: &lt;nowiki&gt;'''
[[Vicipéid:Céiliúradh_na_mBan_2026|Céiliúradh na mBan 2026]]'''


&lt;/nowiki&gt; 

Is é an sprioc atá againn ná ailt a chruthú agus a fheabhsú faoi mhná Éireannacha, go háirithe mná atá ag cur na Gaeilge chun cinn ar líne agus sna meáin. 

Tá deais eagraithe agamsa, agus liosta ann de: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; 'Mná Dearga' mná nach bhfuil ailt acu fós 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; 'Ailt le Feabhsú' ailt atá ann cheana ach a dteastaíonn obair uathu Is féidir libh bhur n-ainm a chur in aice le duine ar mhaith libh obair uirthi  

👉 [[Vicipéid:Céiliúradh na mBan 2026]]

Beidh [https://www.eventbrite.ie/e/bi-an-t-eolas-ceardlann-vicipeide-wikipedia-workshop-tickets-1982968870271 ceardlann ar siúl againn i gCorcaigh ar an 7ú Márta freisin] - saor in aisce le lón san áireamh. 

Tuilleadh eolais ar an leathanach tionscadail. 

Ar scáth a chéile a thagann na mná! 

💚  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:57, 2 Márta 2026 (UTC)

== Requesting help with translating templates ==

Hello,&lt;/br&gt;
I have only recently joined the Irish language version of Wikipedia, and there are many templates missing here that I regularly use on the English language version. I think these should also be accessible here. I've tried reading up on how to copy over templates to another language version, but I'm still not sure how to do it properly. The following templates are the most important to me for now:
{{div col}}
*[[:en:Template:Au]]
*[[:en:Template:Speciesbox]]
&lt;!--*[[:en:Template:Cn]]--&gt;
*[[:en:Template:Automatic taxobox]]
*[[:en:Template:Unreferenced section]]
*[[:en:Template:Unreferenced]]
*[[:en:Template:More citations needed]]
*[[:en:Template:More footnotes needed]]
*[[:en:Template:More citations needed section]]
&lt;!--*[[:en:Template:collapsible list]]--&gt;
*[[:en:Template:Multiple issues]]
&lt;!--*[[:en:Template:Multiple image]]--&gt;
*[[:en:Template:CSS image crop]]
*[[:en:Template:Biota infobox]]
{{div col end}}
Can anyone here help me with this issue?&lt;/br&gt;
Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 21:37, 15 Márta 2026 (UTC)

:Hi Conan. I'm pretty busy, but I'll try chip away at them in the coming days / weeks - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 21:48, 15 Márta 2026 (UTC)
::Hello @[[Úsáideoir:Alison|Alison]],&lt;/br&gt;
::that would be great, thank you!&lt;/br&gt;
::Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 21:53, 15 Márta 2026 (UTC)

== Double spaces and punctuation/references; links ==

Hi, I don’t usually use Vicipéid but, in the sample of articles I have glanced through, I noticed a number of issues I believe can be easily addressed (assuming that bot edits are allowed here and that there is is an editor able to set one up).

* There are so many strings of spaces after and before punctuation in articles e.g. &quot;Ba í banríon na Réalta.   Bhí cumhachtaí dochreidte aici .        Dúradh gur bhean is cumhachtaí riamh í&quot;.
** Single spacing is definitely the norm nowadays and most of these strings of spaces are well over three characters long. I’d appreciate if someone would like to work on resolving this (if there is no one here who could facilitate this, I could try find someone on another wiki project who’d be willing to help).
** I think it should fairly straightforward for someone with bot knowledge to set one up so that it tidies all this up and would run continuously to maintain it. It would possibly involve automating a site wide search and replace of any string of space characters (starting with the longest) to a single character?

* An extremely similar issue is citations. There seems to be a lot of inconsistency in the formatting of citations some are before the punctuation others are after and they are often buffered by random strings of spaces
** This gives articles a messy appearance and I think citations after punctuation is the norm so a bot could potentially address this too?, though I am not sure on how it would best be carried out.

* Also, are there any standards for how mutations and inflection is handled in relation to links? e.g. I see a mix of n[[Dlí]]the and [[Dlí|nDlíthe]].
** Templates from (en) Wiktionary could probably be adapted to avoid clutter in the wikieditor:
*** e.g. for eclipsis (instead of &lt;nowiki&gt;[[link|xlink]])
{{u|link}} &gt;&lt;/nowiki&gt; [[link|xlink]], i.e. (instead of&lt;nowiki&gt; [[Contae Chiarraí|gContae Chiarraí]])
{{u|Condae Chiarraí}} &lt;/nowiki&gt; &gt; [[Contae Chiarraí|gContae Chiarraí]].
*** e.g. for lenition (instead of &lt;nowiki&gt;[[link|lxink]])
{{s|link}} &gt;&lt;/nowiki&gt; [[link|lxink]], i.e. (instead of&lt;nowiki&gt; [[Contae Chiarraí|Chontae Chiarraí]])
{{s|Condae Chiarraí}} &lt;/nowiki&gt; &gt; [[Contae Chiarraí|Chontae Chiarraí]].
** I’m using &lt;nowiki&gt;
{{u|FOO}}&lt;/nowiki&gt; for '''U'''rú and &lt;nowiki&gt;
{{s|FOO}}&lt;/nowiki&gt; '''S'''éimhiú. Obviously this would only work for inflected forms that simply involve adding an ending to the base spelling but I think it could still be a useful thing.
* Lastly the home page has several broken links or links to blank pages or pages that are very old and unhelpful for such a prominent position on the site, maybe someone could evaluate them?
[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] ([[Plé úsáideora:Saighneánach|plé]]) 03:42, 17 Márta 2026 (UTC)

:Hello @[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]],&lt;/br&gt;
:I also noticed unnecessary spaces in articles, such as in the [[Special:Permalink/1189460|Rosaceae]] article. Given the small number of active editors on the Irish Wikipedia, I think it would be very handy to have a bot fix these smaller issues. However, I don't know how that would work technically.&lt;/br&gt;
:I think an Vicipéid would benefit greatly from expanding its technical possibilities and making more use of things like maintenance bots and further useful templates/ maintenance tags, as seen on the English Wikipedia. I believe this could make maintenance easier and improve the overall quality of the articles.&lt;/br&gt;
:Greetings, [[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 10:51, 21 Márta 2026 (UTC)
::@[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] @[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]]
::There are bots running on Vicipéid which are correcting some issues, but thank you for highlighting the above additional ones.
::We have a community meeting on 31st March (details in the next post below on the Halla Baile) and it would be great to have you there to dicsuss the above.
::@[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] could you please let us know which links are broken ro going to blank pages on the Príomhleathanach?
::Le dea-ghuí
::[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:04, 24 Márta 2026 (UTC)Amy Uí Ríordáin
:::Hello @[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]],&lt;/br&gt;
:::thanks for the invitation to the community meeting. I think I will join in, but I hope it would be fine if I speak English, since my Irish is quite limited and slow.&lt;/br&gt;
:::Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 22:09, 25 Márta 2026 (UTC)
::::Haigh @[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]]
::::The Community meetings with Wikimedia Community Ireland are done through English as the community is a mix of Irish speakers with varying levels and non Irish speakers 
::::We talk about both the Vicipéid work and also wider Wikimedia work in English and Irish focused on Irish culture, history and heritage, as well as Open Knowledge in Ireland. 
::::You can find our more on our [https://wikimedia.ie/ website] and also on [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland|our Meta Wiki Page]] (which has links to the previous meeting notes) 
::::Tá fáilte romhat, you're very welcome!  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:53, 26 Márta 2026 (UTC)
::Bainisteoir Pobail
::[[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland/ga|Pobal Éíreann Wikimedia]] [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:04, 24 Márta 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt, 31 Márta ag 18:00 UTC. ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail don bhliain ar siúl '''Dé Máirt seo chugainn, an 31 Márta ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 18:51, 23 Márta 2026 (UTC)
: Beidh mé ann! - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 09:09, 24 Márta 2026 (UTC)
::Yéééé - ag tnuth le tú a fheiceáil! [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:20, 24 Márta 2026 (UTC)
:::D.V&gt; beidh mé ann! ̃ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 15:26, 24 Márta 2026 (UTC)
::::Iontach!  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:54, 26 Márta 2026 (UTC)

== Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki ==

[Please help translate this message into your language]

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[metawiki:Talk:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|talk page]]. Additionally, I would like to translate this text: &quot;'''Legal &amp; safety contacts'''&quot;. The context is that I want to use it to [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;showMessage=wikimedia-legal-safety-contacts&amp;group=ext-wikimediamessages&amp;language=ga&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate translate a string on translatewiki.net] to help localise a link which will appear in the footer of the Czech Wikipedia later. Your support will be appreciated. Thank you in advance. – [[Úsáideoir:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Plé úsáideora:STei (WMF)|plé]]) 18:38, 26 Márta 2026 (UTC)

:{{Déanta}} - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 16:16, 27 Márta 2026 (UTC)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 17:11, 3 Aibreán 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Meabhrúchán | Reminder : Cruinniú Pobail Dé Máirt 28 Aibreán | Community Meeting Tuesday 28 April ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta - beidh ár gCruinniú Pobail ar siúl Dé Máirt seo chugainn, an 28 Aibreán ag 18:00 UTC, ar líne.

Just a quick reminder that our Community Meeting is taking place next Tuesday, 28 April at 18:00 UTC, online.

Beidh muid ag roinnt nuashonruithe agus ag eagrú na míonna amach romhainn le chéile.

We'll be sharing updates and organising the months ahead together.

-

'''Conas páirt a ghlacadh | How to join'''

Beidh an cruinniú ar Google Meet. [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland|Cliceáil anseo chun na sonraí a fháíl.]] 

Is féidir leat nótaí cruinnithe 2026 go dtí seo a léamh anseo: 

https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_Ireland/Meeting_minutes_2026#Next_meeting%3A_28_April_2026

Mura bhfuil d'ainm le feiceáil ar ár leathanach Meta fós, cuir leis é! 

https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_Ireland

Tá fáilte roimh chách - idir bhaill nua agus sheanbhaill! Táimid ag tnúth le sibh a fheiceáil! We look forward to seeing you!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail | Community Manager

Pobal Éireann Wikimedia | Wikimedia Community Ireland [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:41, 20 Aibreán 2026 (UTC)

:Tá an cruinniú anocht, 28 Aibreán, curtha ar ceal ar an drochuair. Beidh an chéad chruinniú eile ar siúl Dé Máirt, 26 Bealtaine ag 18:00 UTC+1, ar líne. Beidh an Nuachtlitir amach níos déanaí an tseachtain seo.
:Unfortunately, tonight's meeting, 28 April, is cancelled. The next meeting will take place on Tuesday, 26 May at 18:00 UTC+1, online. The Newsletter will be out later this week. [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 15:03, 28 Aibreán 2026 (UTC)

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 00:57, 26 Aibreán 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Is Breá le Vicí an Domhan 2026: Cuireadh chun páirt a ghlacadh ==

Ag cruinniú mhí an Mhárta de chuid Pobal Éireann Wikimedia, mhol @[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] díriú ar '''luibheolaíocht''' mar ábhar le feabhsú ar Vicipéid na Gaeilge agus ag an am bhíomar ag eagrú le linn ‘’Is Breá le Vicí an Domhan 2026’’ - ag tabhairt chun suntais an bhearna mhór atá ar Vicipéid i gcomhair ailt faoi phlandaí dúchasacha agus ionracha na hÉireann.

'''Buíochas le Conan as an moladh sin.'''

Mar thoradh air sin, tá [[Vicipéid:Is Breá le Vicí an Domhan 2026]] cruthaithe agam: togra eagarthóireachta atá dírithe ar an mbearna seo a líonadh i rith thréimhse an chomórtais grianghrafadóireachta (1 Bealtaine - 30 Meitheamh 2026).

Tá dhá bhealach ann le bheith páirteach:

* '''Bearna a aithint''':más eol duit speiceas planda nó gnáthóg nach bhfuil alt air fós ar Vicipéid, cuir leis an liosta ar leathanach an tionscadail anseo: [[Vicipéid:Is Breá le Vicí an Domhan 2026]]

* '''Bearna a líonadh''': cruthaigh alt nua nó feabhsaigh ceann atá ann cheana. Ní gá a bheith i d'eagarthóir taithíoch.

Tá liostaí tosaithe de speicis le cruthú agus le feabhsú ar an leathanach tionscadail cheana féin, mar aon le hacmhainní úsáideacha.

Chun léargas a fháil ar obair eile na foirne le déanaí, féach ar [https://wikimedia.ie/2026/04/30/nuachtlitir-aibrean-2026-athbhreithniu-ar-aibrean/ Nuachtlitir Aibreán 2026] de chuid Pobal Éireann Wikimedia 

[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 17:41, 6 Bealtaine 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail Dé Máirt 26 Bealtaine ==

A chairde,

Tá ár gCruinniú Pobail míosúil ar siúl Dé Máirt, 26 Bealtaine ag 6:00in (UTC+1), ar líne ar Google Meet.

Nasc físghlaoch: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc

Tuilleadh eolais: 

as Gaeilge: https://wikimedia.ie/2026/05/15/cruinniu-pobail-bealtaine-2026/

i mBéarla: https://wikimedia.ie/2026/05/15/community-meeting-may-2026/

Tá fáilte roimh chách! 

[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:58, 15 Bealtaine 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Vote now in the 2026 U4C election&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC].

Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 Bealtaine 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Call to participate: Proposed baseline Neutral Point of View (NPOV) standard ==

Hello-hello!

I am inviting you to participate in the public discussion regarding a proposed baseline Neutral Point of View (NPOV) standard. The proposed baseline is meant for the Wikipedias which do not yet have an NPOV policy, for these communities to adopt, use, and build upon. [[m:Proposed_baseline_NPOV_standard#Proposed_baseline_NPOV_standard|You can find the proposed text here]].

As your Wikipedia does not seem to have an NPOV policy, we hope that this public discussion and proposed baseline standard will support your project community in adopting one. [[m:Talk:Proposed_baseline_NPOV_standard|You can join the public discussion on meta]]&lt;nowiki&gt;. The timeframe for the discussion is from June 17 - July 15, 2026. Looking forward to engagement from your community and hopefully seeing your community to adopt the Neutral Point of View policy! --~~~~&lt;/nowiki&gt; [[Úsáideoir:KVaidla (WMF)|KVaidla (WMF)]] ([[Plé úsáideora:KVaidla (WMF)|plé]]) 09:26, 19 Meitheamh 2026 (UTC)

== RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|plé]])&lt;/bdi&gt; 17:11, 23 Meitheamh 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Meabhrúchán | Reminder: Cruinniú Pobail | Community Meeting &gt;&gt; 28/07 @ 18:00 UTC ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail don bhliain ar siúl '''Dé Máirt seo chugainn, an 28 Iúil ag 18:00 UTC'''.

🔗 https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách! 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré. Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:31, 23 Iúil 2026 (UTC) 

:Amy, a chara,
:Tá go maithǃ DV tá súil agam a bheith annǃ̴
:Éamonn [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 13:52, 23 Iúil 2026 (UTC)

Bainisteoir Pobail le Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:31, 23 Iúil 2026 (UTC)

== Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}
You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}}
[[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]])  12:24, 24 Iúil 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30513860 --&gt;

== Fóraim plé ==

Tá moltaí agam maidir leis na fóraim plé éagsúla ar Vicipéid. Creidim go bhfuil an leathanach seo an príomhfhóraim plé, áfach, tá leathanaigh eile ann a fheiceas cosúil le fóraim plé. 'Siad: 
*[[Vicipéid:Lárionad comhphobail]]
** Creidim nach fóraim plé fíor é seo ach d'úsaidtí sé mar fhóraim plé ar aon nós. 
** Sa &quot;sidebar&quot;, is é &quot;Tairseach chomhphobail&quot; a thugtar air. Measaim ba cheart dúinn an neamhleanúnachas seo a '''cheartú'''.
* [[Vicipéid:Fógraí]]
** Cruthaíodh an leathanach seo agus tá nasc chuige ar an phríomhleathanach ach tá sé folamh.
** Creidim ba cheart go '''scriostar''' é agus an nasc ar an phríomhleathanach
* [[Vicipéid:Teagmháil]]
** Cosúil leis an cheann thuas.

'''Measaim''' go mbeadh sé buntáisteach:
* '''1)''' béim níos mó a chur ar an fhíric gur í an fóraim plé lárnach an tsuímh (do phléd'ábhair ghinearálta, do pholasaithe, d'fhógraí, srl.) an leathanach seo.
* '''2)''' fóraim plé eile a chruthú chun leathanach (nó teimpléad, catagóir, srl.) amháin a phlé agus/nó nasc go plé ag a leathanach plé a chur in iúl d'úsaideoirí eile (mar shampla iarratais cealaithe, bogtha, cunaisc, fíorúcháin, srl.).
** B’fhéidir go dtabharfaí [[Vicipéid:Iarratais]] air.
** Creidim go mbeadh sé níos fearr an leathanach sin a úsáid chun plé ag na leathanaigh plé a chur chun cinn don pháirt is mó mar ní bheadh gá dúinn iad a chartlannú chomh minic agus bheadh an eolas éasca a lorg ón alt (teimpléad, catagóir, srl.) i gceist.
Ag an am céanna, creidim gur cheart dúinn an leathanach seo a '''athainmniú''' go [[Vicipéid:Halla an Bhaile]] (&quot;Halla an Bhaile&quot;). Níl an fhoirm &quot;halla baile&quot; mícheart ([https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/halla+baile tá sé le feiceáil mar shampla i bhfoclóirí]) ach creidim gur rogha níos fearr é &quot;Halla an Bhaile&quot; ([https://www.focloir.ie/en/dictionary/ei/town+hall atá san fhoclóir freisin]) (agus [https://www.tearma.ie/q/Town%20hall/ tá an beirt acu le feiceáil ar tearma.ie]) mar tá cinnteacht níos láidre ag &quot;go Halla an Bhaile&quot; ná &quot;go dtí an Halla Baile&quot;. Sin é a rá, níl aon &quot;halla baile&quot; éigin atá i gceist ach &quot;halla an bhaile&quot;. Is pointe éadrom é seo (ar shuíomh gan fhuaim go háirithe), áfach, measaim go bhfuil fuaim níos nádúrtha ag &quot;Halla an Bhaile&quot; (Halla''''n Bh'''aile) ná &quot;Halla Baile&quot; fosta. [[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] ([[Plé úsáideora:Saighneánach|plé]]) 07:25, 8 Lúnasa 2026 (UTC)

:Scrios mé na nascanna chun &quot;[[Vicipéid:Fógraí]]&quot; agus &quot;[[Vicipéid:Teagmháil]]&quot; ón phríomhleathanach agus chuir mé nasc go [[Vicipéid:Lárionad comhphobail]] leis. [[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] ([[Plé úsáideora:Saighneánach|plé]]) 22:34, 9 Lúnasa 2026 (UTC)</text>
      <sha1>62lzlarx8ong2iluf0gc892quzdczil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teimpléad:Faoin tionscadal</title>
    <ns>10</ns>
    <id>3362</id>
    <revision>
      <id>1323608</id>
      <parentid>214054</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T16:55:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Scrios mé nascanna go Fógraí agus Teagmháil. Níor obair an nasc go dtí an &quot;IRC&quot; ar chor ar bith, agus mar gheall air sin, scrios mé é fosta. Coiteanta -&gt; Coitianta.</comment>
      <origin>1323608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="490" sha1="68g3vv4sek5ft2nu2ylc555mg5i6zg5" xml:space="preserve">&lt;small&gt;&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[[Vicipéid:Lárionad comhphobail|Lárionad comhphobail]]{{·}}[[Vicipéid:Halla baile|Halla baile]]{{·}}[[Vicipéid:Ceisteanna Coitianta|Ceisteanna Coitianta]]{{·}}[[Vicipéid:Vicipéideoirí|Vicipéideoirí]]{{·}}[[Special:Statistics|Staidrimh]]{{·}}[[Vicipéid:Áiseanna|Áiseanna]]{{·}}[[Vicipéid:Tuairisciú an phreasa|Tuairisciú an phreasa]]{{·}} [[Wikimedia]]{{·}}[http://wikimediafoundation.org/wiki/Donate/ga Tacaíocht]&lt;br/&gt;&lt;/span&gt;&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>68g3vv4sek5ft2nu2ylc555mg5i6zg5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:About this page</title>
    <ns>4</ns>
    <id>3452</id>
    <revision>
      <id>1323687</id>
      <parentid>774532</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T00:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1323687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1151" sha1="lmr4qv3zym1senmddygiir90eb48usr" xml:space="preserve">{{Scrios}}'''This part of Wikipedia is in the Irish language'''. For more information in English about Irish, see [[:en:Irish language|this article]]. For the English language Wikipedia, see http://en.wikipedia.org. For Wikipedias in other languages, see [[:en:Wikipedia:Multilingual coordination|Wikipedia:Multilingual coordination]].

You don't speak Irish? The Irish language (Gaeilge) is in the Goidelic branch of the Celtic languages. It is mainly spoken in the island of Ireland. Some speakers also live in Britain, the United States, Canada, Australia, and dispersed throughout the world. It is the first official language of the Republic of Ireland, with English as second. Irish is also recognised officially in the European Union, and in Northern Ireland, a region of the United Kingdom.

{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;6&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;border: thin solid #006699;&quot;
| cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;text-align: center; background: #006699; color: #ffffff;&quot; | '''Faoin leathanach seo - About this page'''
|-
| Versions of this page in other languages:

{{Maidir leis an leathanach seo}}
|}

[[zh-min-nan:Wikipedia:Bân-lâm-gú#en.3A_English]]</text>
      <sha1>lmr4qv3zym1senmddygiir90eb48usr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:À propos de cette page</title>
    <ns>4</ns>
    <id>3453</id>
    <revision>
      <id>1323669</id>
      <parentid>974194</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T22:47:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1323669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1284" sha1="ey350a111s7xk0yxd9up1k81dc25zrc" xml:space="preserve">{{Scrios}}'''Cette partie de Wikipédia est en irlandais (gaélique irlandais)'''. Pour plus d'informations en français sur la langue irlandaise, vous pouvez lire dans la Wikipédia francophone un [[:fr:Irlandais|article sur l'irlandais]]. Pour consulter la Wikipédia en français, voir http://fr.wikipedia.org.  Pour d'autres langues, voir [[:fr:Wikipédia:Coordination_multilingue|Wikipédia:Coordination multilingue]].
 
Vous ne parlez pas l'irlandais ? Le gaélique irlandais (Gaeilge) est dans le groupe goïdélique des langues celtiques. Il est principalement parlé sur l'île d'Irlande, mais on trouve des irlandophones en Grande-Bretagne, aux États-Unis et en Australie ainsi que dans d'autres pays du monde. La langue irlandaise est la première langue officielle de la République d'Irlande, qui a l'anglais comme deuxième langue officielle. On reconnaît l'irlandais comme officielle dans l'Union européenne aussi, et en Irlande du Nord, une région du Royaume-Uni.

{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;6&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;border: thin solid #006699;&quot;
| cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;text-align: center; background: #006699; color: #ffffff;&quot; | '''Faoin leathanach seo - À propos de cette page'''
|-
| Version de cet article en d'autres langues:

{{Faoin leathanach seo}}
|}</text>
      <sha1>ey350a111s7xk0yxd9up1k81dc25zrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:Acerca de esta página</title>
    <ns>4</ns>
    <id>3703</id>
    <revision>
      <id>1323686</id>
      <parentid>672624</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T00:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1323686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="846" sha1="c6utorq64et44ife8rovtcvdcwtvlyq" xml:space="preserve">{{Scrios}}'''Esta parte de la Wikipedia está en irlandés (gaélico)'''. 

Tal vez no conozcas este idioma, es, junto con el inglés, la lengua oficial de la República de Irlanda. Este idioma céltico se habla principalmente en Irlanda, pero hay más hablantes del irlandés en Gran Bretaña, Estados Unidos, Australia y otros países del mundo.

Si quieres aprender más sobre el gaélico irlandés, puedes consultar el artículo [[:es:Idioma irlandés|Idioma irlandés]] de la Wikipedia en español.

{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;6&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;border: thin solid #006699;&quot;
| cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;text-align: center; background: #006699; color: #ffffff;&quot; | '''Faoin leathanach seo - Acerca de esta página'''
|-
| Traducciones en:

{{Faoin leathanach seo}}
|}

[[zh-min-nan:Wikipedia:Bân-lâm-gú#es.3A_espa.C3.B1ol/castellano]]</text>
      <sha1>c6utorq64et44ife8rovtcvdcwtvlyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:Über diese Seite</title>
    <ns>4</ns>
    <id>3916</id>
    <revision>
      <id>1323667</id>
      <parentid>672582</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T22:43:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1323667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1002" sha1="knqklgxrhe3vpw2j09f48kcd0x2sie4" xml:space="preserve">{{Scrios}}'''Dieser Teil von Wikipedia ist in Irisch abgefasst'''. Wenn du mehr über Irisch auf Deutsch erfahren möchtest, siehe [[:de:Irische Sprache|diesen Artikel]]. Für die deutschsprachige Wikipedia, siehe http://de.wikipedia.org. Für Wikipedias in anderen Sprachen, siehe [[:de:Wikipedia:Sprachen|Wikipedia:Sprachen]].

Du sprichst kein Irisch? Die irische Sprache (Gaeilge) gehört dem goidelischen Zweig der keltischen Sprachen an. Sie wird größtenteils auf der Insel Irland gesprochen. Einige Sprecher wohnen aber auch in Großbritannien, in den Vereinigten Staaten, in Australien und überall auf der Welt verteilt. Sie ist die erste Amtssprache der Republik Irland; Englisch ist die zweite.

{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;6&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;border: thin solid #006699;&quot;
| cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;text-align: center; background: #006699; color: #ffffff;&quot; | '''Faoin leathanach seo - Über diese Seite'''
|-
| Versionen dieser Seite in anderen Sprachen:

{{Faoin leathanach seo}}
|}</text>
      <sha1>knqklgxrhe3vpw2j09f48kcd0x2sie4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:Am y dudalen hon</title>
    <ns>4</ns>
    <id>5353</id>
    <revision>
      <id>1323684</id>
      <parentid>971918</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T00:57:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1323684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="963" sha1="iforlw90r00efs64c0g73s4ico5yji5" xml:space="preserve">{{Scrios}}
'''Mae'r rhan hon o'r Wicipedia yng Ngwyddeleg'''. Am ragor o wybodaeth yn Gymraeg am y Wyddeleg, gweler [[:cy:Gwyddeleg|yr erthygl hon]]. Am Wicipedia yn y Gymraeg, gweler [http://cy.wikipedia.org http://cy.wikipedia.org].

Mae'r Wyddeleg (''Gaeilge'' yng Ngwyddeleg) yn rhan o gangen Oedeleg o'r ieithoedd Celtaidd. Siaredir hi'n bennaf yn Iwerddon. Mae rhai siaradwyr hefyd yn byw yng ngwledydd Prydain, Yr Unol Daleithiau, Awstralia, ac wedi'u gwasgaru dros y byd i gyd. Hi yw iaith swyddogol gyntaf Gweriniaeth Iwerddon, gyda Saesneg yn ail iaith. Cydnabyddir y Wyddeleg hefyd yn swyddogol yn yr Undeb Ewropeaidd, ac yng Ngogledd Iwerddon.

{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;6&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;border: thin solid #006699;&quot;
| cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;text-align: center; background: #006699; color: #ffffff;&quot; | '''Faoin leathanach seo - Am y dudalen hon'''
|-
| Fersiynau o'r dudalen hon mewn ieithoedd eraill:

{{Maidir leis an leathanach seo}}
|}</text>
      <sha1>iforlw90r00efs64c0g73s4ico5yji5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>9 Lúnasa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5463</id>
    <revision>
      <id>1323596</id>
      <parentid>1276205</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T16:28:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarluithe eile */</comment>
      <origin>1323596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4523" sha1="lt5g4v2ygpanc7hqvipj9j9p4xf9xh7" xml:space="preserve">{{Lúnasa}}
Is é an '''9 Lúnasa''' an 221ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 222ú lá i mbliain bhisigh. Tá 144 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
* [[Singeapór]] - ''Hari Kebangsaan''

== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1511]] — [[Giorgio Vasari]], ailtire, péintéir, agus scríbhneoir Iodálach (b. [[1574]])
* [[1776]] — [[Amadeo Avogadro]], scoláire [[Iodálach]] (b. [[1856]])
* [[1878]] — [[Eileen Gray]], ailtire agus dearthóir Éireannach (b. [[1976]])
* [[1896]] — [[Jean Piaget]], síceolaí agus fealsúnaí Eilvéiseach (b. [[1980]])
* [[1905]] — [[Leo Genn]], aisteoir Briotanach (b. [[1978]])
* [[1911]] — [[Eddie Futch]], dornálaí Meiriceánach (b. [[2001]])
* [[1911]] — [[William Alfred Fowler]], fisiceoir núicléach Meiriceánach (b. [[1995]])
* [[1918]] — [[Luke Belton]], polaiteoir Éireannach (b. [[2006]])
* [[1920]] — [[Allen Hoskins]], aisteoir (b. [[1980]])
* [[1922]] — [[Philip Larkin]], file (b. [[1985]])
* [[1928]] — [[Harold Johnson]], dornálaí Meiriceánach (b. [[2015]])
* [[1938]] — [[Rod Laver]], imreoir leadóige Astrálach
* [[1939]] — [[Romano Prodi]], polaiteoir Iodálach 
* [[1943]] — [[Ken Norton]], dornálaí Meiriceánach (b. [[2013]])
* [[1944]] — [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)|Seán Barrett]], polaiteoir Éireannach de chuid Fine Gael
* [[1950]] — [[Séamus Healy]], polaiteoir Éireannach
* [[1957]] — [[Melanie Griffith]], ban-aisteoir Meiriceánach
* [[1961]] — [[John Key]], 38ú príomh-aire na Nua-Shéalainne
* [[1963]] — [[Whitney Houston]], amhránaí [[SAM|Meiriceánach]] (b. [[2012]])
* [[1968]] — [[Eric Bana]], aisteoir Astrálach
* [[1968]] — [[Gillian Anderson]], aisteoir Meiriceánach-[[Sasanach]]
* [[1977]] — [[Mikaël Silvestre]], imreoir sacair Francach
* [[1978]] — [[Martin Heydon]], polaiteoir Éireannach

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1899]] — [[Edward Frankland]], ceimiceoir Sasanach (r. [[1825]])
* [[1919]] — [[Ernst Haeckel]], 85, bitheolaí, nádúraí, agus fealsamh Gearmánach (r. [[1834]])
* [[1940]] — [[Rudolf Thurneysen]], teangeolaí Eilvéiseach (r. [[1857]])
* [[1948]] — [[Hugo Boss]], dearthóir faisin Gearmánach (r. [[1885]])
* [[1949]] — [[Edward Lee Thorndike]], síceolaí Meiriceánach (r. [[1874]])
* [[1949]] — [[Harry Davenport (aisteoir)|Harry Davenport]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1866]])
* [[1962]] — [[Hermann Hesse]], scríbhneoir Gearmánach (r. [[1877]])
* [[1967]] — [[Joe Orton]], 34, drámadóir (r. [[1933]])
* [[1975]] — [[Dmitri Shostakovich]], 68, cumadóir ceoil (r. [[1906]])
* [[1996]] — [[Frank Whittle]], 89, innealtóir Sasanach (r. [[1907]])
* [[2000]] — [[John Harsanyi]], eacnamaí Ungárach (r. [[1920]])
* [[2006]] — [[James Van Allen|James Alfred Van Allen]], réaltfhisiceoir Meiriceánach (r. [[1914]])
* [[2008]] — [[Bernie Mac]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1957]])
* [[2010]] — [[Ted Stevens]], polaiteoir Meiriceánach (r. [[1923]])
* [[2020]] — [[Brendan Halligan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1936]])

== Tarluithe eile ==
* [[1173]] - Thosaigh an fhoirgníocht den [[Clogás|Chlogás]] de chuid [[Ardeaglais Pisa]] ([[Túr Claonta Pisa]] inniú). Dhá chéad bliain a thóg sé
* [[1854]] - D'fhoilsigh [[Henry David Thoreau]], an fealsamh Meiriceánach, a bheathaisnéis ''Walden''
* [[1892]] - Fuair [[Thomas Edison]] [[paitinn]] le haghaidh [[Teileagrafaíocht|an teileagraif]] dhá bhealach
* [[1902]] - Rinneadh agus corónú ar Rí [[Éadbhard VII na Ríochta Aontaithe|Éadbhard VII]] Shasana agus Banríon [[Alexandra na Danmhairge|Alexandra]]
* [[1945]] - Scaoil fórsaí [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Mheiriceá]] an [[Buamáil Hiroshima agus Nagasaki|dara buama adamhach]] ar [[an tSeapáin]] i [[Nagasaki]]
* [[1965]] - Bhain [[Singeapór]] a neamhspleáchas amach ón [[An Mhalaeisia|Mhalaeisia]]
* [[1969]] - Fuarthas an t-aisteoir [[Sharon Tate]] agus ceathrar eile marbh ina dteach cónaithe i [[Los Angeles]]. Bhí deisceabail de chuid [[Charles Manson]] freagrach
* [[1971]] - Tugadh isteach [[Oibríocht Demetrius|imtheorannú]] i d[[Tuaisceart Éireann]]
* [[1974]] - [[Scannal Watergate]]: D'éirigh [[Richard Nixon]] as oifig. Tháinig [[Gerald Ford]] in ionad é.
* [[2014]] - Mharaigh póilín [[Dúnmharú Michael Brown|fear gorm 18 mbliana d'aois, Michael Brown]] i bhFerguson, [[Missouri]]. Tharraing an eachtra agóidí agus corraíl 

[[Catagóir:Dátaí|0809]]
[[Catagóir:Míonna|Lúnasa, 09]]</text>
      <sha1>lt5g4v2ygpanc7hqvipj9j9p4xf9xh7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>10 Lúnasa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6336</id>
    <revision>
      <id>1323769</id>
      <parentid>1276282</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T09:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Imeachtaí eile */</comment>
      <origin>1323769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3959" sha1="lyd13z9gmincsi5gprm96uspbndq3af" xml:space="preserve">{{Lúnasa}}
Is é an '''10 Lúnasa''' an 222ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra, nó an 223ú lá i mbliain bhisigh. Tá 143 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
* Lá Fhéile Labhráis

== Daoine a rugadh an lá seo ==
* [[1861]] — [[Almroth Wright]], micribhitheolaí Sasanach (b. [[1947]])
* [[1874]] — [[Herbert C. Hoover]], 31ú huachtarán na Stát Aontaithe, ó 1929 go 1933 (b. [[1964]])
* [[1875]] — [[Patrick Kelly]], polaiteoir Éireannach a rugadh in 1875 (b. [[1934]])
* [[1889]] — [[Charles Darrow]], fear gnó Meiriceánach (b. [[1967]])
* [[1924]] — [[Jean-François Lyotard]], fealsamh Francach (b. [[1998]])
* [[1928]] — [[Peter Barry|Peadar de Barra]], polaiteoir Éireannach (b. [[2016]])
* [[1933]] — [[Elizabeth Butler-Sloss]], breitheamh Sasanach 
* [[1935]] — [[Giya Kancheli]], cumadóir Seoirseach (b. [[2019]])
* [[1937]] — [[Anatoly Sobchak]], polaiteoir Rúiseach (b. [[2000]])
* [[1943]] — [[Louise Forestier]], aisteoir agus amhránaí Ceanadach
* [[1949]] — [[Carlos Palomino]], dornálaí Meicsiceach
* [[1951]] — [[Ricardo López Murphy]], polaiteoir Airgintíneach 
* [[1958]] — [[Michael Dokes]], dornálaí Meiriceánach (b. [[2012]])
* [[1960]] — [[Antonio Banderas]], aisteoir Spáinneach
* [[1960]] — [[Genaro Léon]], dornálaí Meicsiceach
* [[1966]] — [[André Sogliuzzo]], guthaisteoir Meiriceánach
* [[1967]] — [[Riddick Bowe]], dornálaí Meiriceánach
* [[1971]] — [[Roy Keane]], imreoir agus ban-aisteoir sacair 
* [[1972]] — [[Lawrence Dallaglio]], imreoir rugbaí Sasanach
* [[1973]] — [[Javier Zanetti]], imreoir sacair Airgintíneach
* [[1975]] — [[Brian Ó Dúchair]], imreoir peil Ghaelach
* [[1985]] — [[Roy O'Donovan]], imreoir sacair
* [[1988]] — [[James O'Shea]], peileadóir Éireannach
* [[1992]] — [[Damien Cahalane]], iománaí agus imreoir peil Ghaelach
* [[2005]] — [[Rameshbabu Praggnanandhaa|Praggnanandhaa R]], ardmháistir fichille Indiach

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1556]] — [[Iognáid Loyola]], naomh Caitliceach agus bunaitheoir Cumann Íosa (r. [[1491]])
* [[1759]] — [[Feardorcha VI na Spáinne]], Rí na Spáinne (r. [[1713]])
* [[1890]] — [[John Boyle O'Reilly]], file, úrscéalaí agus réabhlóidí (r. [[1844]])
* [[1915]] — [[Henry Moseley]], fisiceoir Sasanach (r. [[1887]])
* [[1945]] — [[Robert Hutchings Goddard]], fisiceoir Meiriceánach (r. [[1882]])
* [[1975]] — [[Riobárd Bartún]], dlíodóir agus státaire Éireannach (r. [[1881]])
* [[1979]] — [[Joseph O'Doherty]], polaiteoir Éireannach (r. [[1891]])
* [[2008]] — [[Isaac Hayes]], ceoltóir (r. [[1942]])
* [[2010]] — [[Séamus Dolan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1914]])
* [[2019]] — [[Jeffrey Epstein]], Ciontóir gnéis Meiriceánach (r. [[1953]])
* [[2023]] — [[Michela Murgia]], scríbhneoir Iodálach (r. [[1972]])

== Imeachtaí eile ==
* [[654]] - Rinneadh [[Pápa Eoghan I|Eoghan I]] [[pápa]]
* [[1641]] - Chríochnaigh [[Cogaí na nEaspag]] nuair a síníodh Conradh Londan
* [[1792]] - [[Réabhlóid na Fraince]]: rinne gramaisc ruathar ar [[Pálás Tuileries|Phálás Tuileries]] agus gabhadh [[Louis XVI na Fraince]]. 
* [[1964]] - Chuir na [[Náisiúin Aontaithe]] sos cogaidh i bhfeidhm sa [[An Chipir|Chipir]]
* [[1977]] - Bhí dianslándáil i bhfeidhm nuair a thug an [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Bhanríon Eilís]] cuairt ar [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]]
* [[2001]] - Shéan [[Neil Hamilton]], Feisire Parlaiminte, agus a bhean Christine go raibh aon bhaint acu le hionsaí tromchúiseach gnéis
* [[2019]] - Thángthas ar an gháinneálaí ar pháistí, [[Jeffrey Epstein]], ina bhás, ina chillín. Ceapann roinnt daoine go bhfuil a bhás amhrasach
* [[2024]] - [[Cogadh Iosrael-Gaza]]: bhuail [[Fórsaí Cosanta Iosrael|Iosrael]] ar scoil Al-Tabaeen i g[[Cathair Gaza]]. Maraíodh 80 Palaistíneach.


[[Catagóir:Dátaí|0810]]
[[Catagóir:Míonna|Lúnasa, 10]]</text>
      <sha1>lyd13z9gmincsi5gprm96uspbndq3af</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323780</id>
      <parentid>1323769</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T11:04:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Imeachtaí eile */</comment>
      <origin>1323780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4217" sha1="rgu9duosphuy6taoz63gwvi642bngp6" xml:space="preserve">{{Lúnasa}}
Is é an '''10 Lúnasa''' an 222ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra, nó an 223ú lá i mbliain bhisigh. Tá 143 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
* Lá Fhéile Labhráis

== Daoine a rugadh an lá seo ==
* [[1861]] — [[Almroth Wright]], micribhitheolaí Sasanach (b. [[1947]])
* [[1874]] — [[Herbert C. Hoover]], 31ú huachtarán na Stát Aontaithe, ó 1929 go 1933 (b. [[1964]])
* [[1875]] — [[Patrick Kelly]], polaiteoir Éireannach a rugadh in 1875 (b. [[1934]])
* [[1889]] — [[Charles Darrow]], fear gnó Meiriceánach (b. [[1967]])
* [[1924]] — [[Jean-François Lyotard]], fealsamh Francach (b. [[1998]])
* [[1928]] — [[Peter Barry|Peadar de Barra]], polaiteoir Éireannach (b. [[2016]])
* [[1933]] — [[Elizabeth Butler-Sloss]], breitheamh Sasanach 
* [[1935]] — [[Giya Kancheli]], cumadóir Seoirseach (b. [[2019]])
* [[1937]] — [[Anatoly Sobchak]], polaiteoir Rúiseach (b. [[2000]])
* [[1943]] — [[Louise Forestier]], aisteoir agus amhránaí Ceanadach
* [[1949]] — [[Carlos Palomino]], dornálaí Meicsiceach
* [[1951]] — [[Ricardo López Murphy]], polaiteoir Airgintíneach 
* [[1958]] — [[Michael Dokes]], dornálaí Meiriceánach (b. [[2012]])
* [[1960]] — [[Antonio Banderas]], aisteoir Spáinneach
* [[1960]] — [[Genaro Léon]], dornálaí Meicsiceach
* [[1966]] — [[André Sogliuzzo]], guthaisteoir Meiriceánach
* [[1967]] — [[Riddick Bowe]], dornálaí Meiriceánach
* [[1971]] — [[Roy Keane]], imreoir agus ban-aisteoir sacair 
* [[1972]] — [[Lawrence Dallaglio]], imreoir rugbaí Sasanach
* [[1973]] — [[Javier Zanetti]], imreoir sacair Airgintíneach
* [[1975]] — [[Brian Ó Dúchair]], imreoir peil Ghaelach
* [[1985]] — [[Roy O'Donovan]], imreoir sacair
* [[1988]] — [[James O'Shea]], peileadóir Éireannach
* [[1992]] — [[Damien Cahalane]], iománaí agus imreoir peil Ghaelach
* [[2005]] — [[Rameshbabu Praggnanandhaa|Praggnanandhaa R]], ardmháistir fichille Indiach

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1556]] — [[Iognáid Loyola]], naomh Caitliceach agus bunaitheoir Cumann Íosa (r. [[1491]])
* [[1759]] — [[Feardorcha VI na Spáinne]], Rí na Spáinne (r. [[1713]])
* [[1890]] — [[John Boyle O'Reilly]], file, úrscéalaí agus réabhlóidí (r. [[1844]])
* [[1915]] — [[Henry Moseley]], fisiceoir Sasanach (r. [[1887]])
* [[1945]] — [[Robert Hutchings Goddard]], fisiceoir Meiriceánach (r. [[1882]])
* [[1975]] — [[Riobárd Bartún]], dlíodóir agus státaire Éireannach (r. [[1881]])
* [[1979]] — [[Joseph O'Doherty]], polaiteoir Éireannach (r. [[1891]])
* [[2008]] — [[Isaac Hayes]], ceoltóir (r. [[1942]])
* [[2010]] — [[Séamus Dolan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1914]])
* [[2019]] — [[Jeffrey Epstein]], Ciontóir gnéis Meiriceánach (r. [[1953]])
* [[2023]] — [[Michela Murgia]], scríbhneoir Iodálach (r. [[1972]])

== Imeachtaí eile ==
* [[654]] - Rinneadh [[Pápa Eoghan I|Eoghan I]] [[pápa]]
* [[1641]] - Chríochnaigh [[Cogaí na nEaspag]] nuair a síníodh Conradh Londan
* [[1792]] - [[Réabhlóid na Fraince]]: rinne gramaisc ruathar ar [[Pálás Tuileries|Phálás Tuileries]] agus gabhadh [[Louis XVI na Fraince]]. 
* [[1964]] - Chuir na [[Náisiúin Aontaithe]] sos cogaidh i bhfeidhm sa [[An Chipir|Chipir]]
* [[1976]] - [[Na Trioblóidí]]: [[Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)|maraíodh triúr páistí]] nuair a bhuail carr iad i ndiadh d'[[Arm na Breataine]] [[An tIRA Sealadach|fear IRA]] a scaoileadh agus a mharú nuair a bhí sé ag tiomáint 
* [[1977]] - Bhí dianslándáil i bhfeidhm nuair a thug an [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Bhanríon Eilís]] cuairt ar [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]]
* [[2001]] - Shéan [[Neil Hamilton]], Feisire Parlaiminte, agus a bhean Christine go raibh aon bhaint acu le hionsaí tromchúiseach gnéis
* [[2019]] - Thángthas ar an gháinneálaí ar pháistí, [[Jeffrey Epstein]], ina bhás, ina chillín. Ceapann roinnt daoine go bhfuil a bhás amhrasach
* [[2024]] - [[Cogadh Iosrael-Gaza]]: bhuail [[Fórsaí Cosanta Iosrael|Iosrael]] ar scoil Al-Tabaeen i g[[Cathair Gaza]]. Maraíodh 80 Palaistíneach.


[[Catagóir:Dátaí|0810]]
[[Catagóir:Míonna|Lúnasa, 10]]</text>
      <sha1>rgu9duosphuy6taoz63gwvi642bngp6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tubaiste Stardust</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7685</id>
    <revision>
      <id>1323711</id>
      <parentid>1282155</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:45:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11548" sha1="kywjqeeh3ofcz705dhx37srfciixwwz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Is éard atá i d'''Tubaiste ''Stardust''''' ná dóiteán a tharla ag club oíche ''Stardust'' in [[Ard Aidhin]], [[Contae Bhaile Átha Cliath]], ar [[14 Feabhra]] [[1981]]; maraíodh ocht nduine agus dhá scór idir 16-27 bliain (agus bhí  214 duine leonta i gcorp agus in intinn) de bharr dóiteáin sa chlub oíche. Bhí 841 duine i láthair ag an [[dioscó]], a tharla ar [[Lá Fhéile Vailintín]].    

Mar sin tharraing an tragóid conspóid agus fiosrúcháin go leor le linn na mblianta.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bua-tabhachtach-don-fhirinne-an-breithiunas-a-tugadh-i-gcas-an-stardust/|teideal=Bua tábhachtach don fhírinne an breithiúnas a tugadh i gcás an Stardust|údar=Cathal Mac Coille|dáta=20 Aibreán 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-04-20}}&lt;/ref&gt; Fuair na húinéirí cúiteamh breá sna [[1980idí]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2024/04/21/nuacht/uineir-stardust-agus-cuiteamh/|teideal=Ní mór d’úinéir Stardust cúiteamh £600k ‘a thabhairt ar ais’|údar=extrag.ie|dáta=2024-04-21|language=ga-IE|dátarochtana=2024-04-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.sundayworld.com/news/irish-news/how-stardust-manager-eamon-butterly-disappeared-from-public-view-after-horror-blaze/a2037582856.html|teideal=How Stardust manager Eamon Butterly disappeared from public view after horror blaze|dáta=2024-04-21|language=en|work=SundayWorld.com|dátarochtana=2024-04-21}}&lt;/ref&gt; Ach faoi dheireadh, in 2024, tugadh an breithiúnas &quot;marú neamhdhleathach a bhí i mbás an 48 duine&quot; sa tubaiste.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/maru-neamhdhleathach-a-bhi-i-mbas-an-48-duine-a-bhasaigh-i-ndoitean-stardust/|teideal=Marú neamhdhleathach a bhí i mbás an 48 duine a bhásaigh i ndóiteán Stardust|dáta=2024-04-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-04-18}}&lt;/ref&gt;    [[Íomhá:Stardustplan.jpg|mion|clé|Léarscáil: bhí na doirse éalaithe faoi ghlas]]

== Imeachtaí ==

Oíche San Vailintín, an 14 Feabhra 1981, bhí 841 duine ag ceiliúradh fhéile an ghrá ag dioscó i gClub an Stardust in Ard Aidhin i dtuaisceart na príomhchathrach, nuair a réab tine mharfach tríd an gclub.   

I gcófra te sa bpríomhbheár a thosaigh an tine agus gur fabht leictreachais ba shiocair léi.   

Bhí na bealaí éalaithe ar fad as bálseomra an chlub oíche faoi ghlas, ceangailte le slabhraí nó go raibh bac éigin sa mbealach orthu nuair a tharla an tine. Chuidigh na tíleanna cairpéid a bhí ar bhallaí an Stardust leis an tine a scaipeadh.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;   

Fuarthas os cionn fiche corp in aice le doirse éalaithe i ndiaidh an dóiteáin.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Stardust: 'leath de na coirp faighte in aice le doirse éalaithe'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1004/1408961-stardust-leath-de-na-coirp-faighte-in-aice-le-doirse-ealaithe/|date=2023-10-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;    

== Fiosrúcháin ==
'''1981'''

Bhí an Breitheamh [[Ronan Keane]] i gceannas ar fhiosrúchán poiblí Stardust ag an am. Measadh go raibh &quot;dó mailíseach&quot; i gceist.   

Ba leis muintir Butterley an Stardust nuair a tharla an dóiteán. Mar sin saoradh ó gach cúis muintir Butterly (an bainisteoir Éamon Butterly agus daoine eile óna theaghlach).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/families-unable-to-sue-but-stardust-owners-took-3m-claim-1.2950808|teideal=Families unable to sue but Stardust owners took £3m claim -  Finding of probable arson stopped relatives suing club owners and operators for alleged negligence.|údar=Irish Times|dáta=2017|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2023-02-14}}&lt;/ref&gt; Ina theannta sin fuair siad cúiteamh as an damáiste, IRL 581,000.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/opinion/commentanalysis/arid-40017512.html|teideal=The fighting life of Christine Keegan|údar=Aoife Moore|dáta=2020-07-17|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2023-02-14}}&lt;/ref&gt; 

'''1986'''

Reáchtáladh an Victims Compensation Tribunal agus an breitheamh [[Domhnaill Ó Bearáin|Donal Barrington]] i mbun,

'''2008'''

Ar an [[22 Meán Fómhair]] [[2008]], bhí tús curtha le fiosrúchán [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleách]] féachaint ar cheart an fiosrúchán poiblí maidir le dóiteán an Stardust a athoscailt.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cinnlínte Nuachta|url=https://www.rte.ie/news/2008/0922/108339-cinnlinte/|date=2008-09-22|language=en|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Ach níor tharla mórán. Níos déanaí mhol an t-abhcóide Paul Coffey, a rinne athbhreithniú ar an bhfianaise, go gcuirfí an tuairim faoi chúis dhóchúil na tine i leataobh (mar a tharla) ach níor mhol sé fiosrúchán mar a d’iarr na gaolta.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

'''2009'''

Cuireadh an breithiúnas de chuid Keane ar neamhní. 

'''2017'''

In 2017 rinne an t-iarbhreitheamh Patrick McCartan athbhreithniú eile ar an bhfianaise thar ceann an rialtais ach mhol sé gur chóir diúltú don iarratas go mbunófaí fiosrúchán nua. &lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Dúirt an Taoiseach [[Éanna Ó Coinnigh|Enda Kenny]] sa Dáil gur cheart Coimisiún Fiosrúcháin a bhunú faoin dóiteán.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Coimsiún Fiosrúcháin faoi thubaiste Stardust á phlé|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0125/847555-cainteanna-faoi-run-dala-maidir-le-tubaiste-stardust/|date=2017-01-25|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

'''2022'''

Sa bhliain 2022, d'iarr Éamon Butterly,  ar an Ard-Chúirt ordú a thabhairt nach mbeadh cead ag giúiré an choiste cróinéara a rialú go raibh marú neamhdhleathach i gceist.  Bhí sé á mhaíomh ag Butterly gur air féin a leagfaí an milleán dá rialófaí go raibh marú neamhdhleathach i gceist.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Iarratas ó iarbhainisteoir an Stardust caite amach san Ard-Chúirt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1102/1332746-iarratas-o-iarbhainisteoir-an-stardust-caite-amach-san-ard-chuirt/|date=2022-11-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Chuir gaolta na marbh agus an cróinéir  in aghaidh iarratas Éamoin Butterly. Agus bhí an bua leo... rialaigh an breitheamh go raibh cead ag giúiré fíorasc mar é a dhearbhú ar acht nach leagfaí an marú ar aon duine ar leith. Is faoin gcróinéir féin atá sé treoir a thabhairt don ghiúiré maidir leis an bhfíorasc, a dúirt an breitheamh ag an am.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[[Íomhá:Dancing Couple 3.jpg|clé|mion|Cuimhneacháin]]

'''2023'''

Cuireadh tús le hionchoisne nua faoi thubaiste an Stardust ar 25 Aibreán 2023, an t-ionchoisne is mó riamh sa Stát.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Stardust: 20 seachtain eile sula gcuirfear tús le hionchoisne nua|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1123/1337892-stardust-20-seachtain-eile-sula-gcuirfear-tus-le-hionchoisne-nua/|date=2022-11-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Stardust: ní dhéanfaidh máthair dearmad &quot;ar an bhfuarchúis&quot;|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0425/1378978-stardust-ni-dheanfaidh-mathair-dearmad-ar-an-bhfuarchuis/|date=2023-04-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;   Tháinig an coiste cróinéara le chéile ceithre lá sa tseachtain agus chuir gaolta na marbh, saineolaithe agus finnéithe éagsúla eile fianaise os a gcomhair.   Ar ócáid amháin, taispeánadh léaráid don choiste cróinéara de gach ball den chlub oíche ina bhfuarthas na coirp. De réir na léaráide, is in aice le trí dhoras éalaithe a fuarthas a leath acu..&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tugadh fianaise  go raibh doirse Stardust faoi ghlas nuair a chuaigh an club oíche trí thine; bhí glas fraincín ar na doirse. (Dúirt Michael Kavanagh leis na Gardaí agus leis na meáin i 1981 go raibh na bealaí éalaithe éigeandála ar oscailt nuair a chuaigh an club trí thine. Ach tharraing sé an ráiteas siar ina dhiaidh. Dúirt sé gur nuair a tharla an tragóid, gur bhraith sé go ndearnadh ceap milleáin dó).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Glas fraincín ar dhoirse Stardust nuair a chuaigh sé trí thine&quot;|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1110/1415851-glas-fraincin-ar-dhoirse-stardust-nuair-a-chuaigh-se-tri-thine/|date=2023-11-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Stardust Memorial Park pond.jpg|clé|mion|[[Páirc Chuimhneacháin Stardust]], ]]

==== 2024 ====
Tháinig deireadh le héisteacht na fianaise.. Seachtar ban agus cúigear fear a bhí ar an ngiúiré agus chuaigh siad i mbun a marana ar an gcás ar an 3 Aibreán 2024. Sna treoracha a thug sí do na giúróirí, dúirt an cróinéir an Dr Myra Cullinane go raibh rogha de chúig fhíorasc acu, mar atá, bás tionóisceach, bás de bharr míthapa, marú neamhdhleathach, fíorasc oscailte nó fíorasc tuairisciúil.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tubaiste Stardust: fíoraisc le tabhairt ag giúiré 'go gairid'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0416/1443915-tubaiste-stardust-fioraisc-le-tabhairt-ag-giuire-go-gairid/|date=2024-04-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Ar an 18 Aibreán 2024, tugadh breithiúnas ag Cúirt an Chróinéara gur marú neamhdhleathach ba chúis le bás 48 ógánach i dtine an Stardust.  Chuir an breithiúnas sin ar neamhní an breithiúnas a thug Binse Fiosraithe Keane sa bhliain 1982 &quot;gur dóigh gur in aon turas a lasadh an tine.&quot; (Cuireadh ar neamhní ón taifead oifigiúil é i 2009 ach ghoill an an breithiúnas Keane go trom go dtí 2024).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gile agus Fuascailt ón Dólás do 48 Ógánach an Stardust|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0418/1444328-teaghlaigh-na-marbh-i-dtubaiste-stardust-ag-feitheamh/|date=2024-04-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

D'iarr gaolta íospartaigh Stardust go dtabharfaí ar ais an t-airgead (IR £ 580,000, suim ollmhór ag an am) a bronnadh ar theaghlach Butterly i 1983.Déanadh éileamh oifigiúil ar airgead a íocadh mar chúiteamh le teaghlach Butterly a aisíoc.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Páirc Chuimhneacháin Stardust]],  suite sa [[An Sruthán Aoibhinn|Sruthán Aoibhinn]], [[An Chúlóg]].  Osclaíodh í ar 18 Meán Fómhair 1993.
* [[Tubaiste Hillsborough]]. Tá ar tharla sa Stardust cosúil ar go leor bealaí le fulaingt ghaolta 97 duine a fuair bás i staid Hillsborough i Sasana i 1989.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Naisc sheachtracha ==

* ''Finné'' - Scéal Lisa Lawlor: ní raibh sí ach seacht mí dhéag nuair a fágadh ina dílleachta í tar éis dá máthair agus dá hathair bás a fháil i dtragóid an Stardust.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Finné: Sraith nua ag tosú ar TG4 anocht|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2022/0203/1276512-finne-sraith-nua-ag-tosu-ar-tg4-anocht/|date=2022-02-03|language=ga}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Finné - Lisa Lawlor {{!}} Seinnteoir {{!}} TG4 {{!}} Irish Television Channel, Súil Eile|url=https://dev.tg4.ie/ga/player/catagoir/saolchlar/seinn/?pid=6294978164001&amp;title=Lisa%20Lawlor&amp;series=Finn%C3%A9&amp;pcode=607795&amp;genre=Faisneis|language=ga-IE|archive-date=2023-02-14|access-date=2023-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20230214092749/https://dev.tg4.ie/ga/player/catagoir/saolchlar/seinn/?pid=6294978164001&amp;title=Lisa%20Lawlor&amp;series=Finn%C3%A9&amp;pcode=607795&amp;genre=Faisneis|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Stair Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Dóiteáin in Éirinn]]
[[Catagóir:1981]]
[[Catagóir:Scannail Pholaitiúla in Éirinn]]</text>
      <sha1>kywjqeeh3ofcz705dhx37srfciixwwz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Inis Ceithleann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8793</id>
    <revision>
      <id>1323737</id>
      <parentid>1236036</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6744" sha1="5wr9evyd83py5h9vgv3ivvkzoytc9zq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Is í '''Inis Ceithleann''' (''Enniskillen'') an príomhbhaile atá i g[[Contae Fhear Manach]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://enniskillen.com/|teideal=Enniskillen, County Town for Fermanagh : Enniskillen.com for information on Towns &amp; Villages in Fermanagh|language=en-US|dátarochtana=2019-12-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Enniskillen|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Enniskillen&amp;oldid=928373589|journal=Wikipedia|date=2019-11-28|language=en}}&lt;/ref&gt; Is baile agus paróiste sibhialta í Inis Ceithleann i dTuaisceart Éireann. Tá sé suite go díreach i lár an chontae, idir na codanna uachtaracha agus íochtaracha de Loch Éirne.

== Stair agus áiteanna stairiúla ==
Ar an [[8 Samhain]] [[1987]], ag 10:43 AM, phléasc [[buama]] [[An tIRA Sealadach|IRA]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Remembrance Day bombing|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Remembrance_Day_bombing&amp;oldid=925142944|journal=Wikipedia|date=2019-11-08|language=en}}&lt;/ref&gt; Tugtar  '[[Ár Lá Cuimhneacháin (1987)|Ár Lá Cuimhneacháin]]' nó '[[Buamáil Lá Cuimhneacháin, 1987|Buamáil Lá Cuimhneacháin]]' air. Maraíodh aon duine dhéag agus gortaíodh trí scór. Bhí searmanas comórtha ar siúl.  Dúirt an IRA níos déanaí gur 'botún' a bhí ann. Phléasc an buama in aice le cuimhneachán cogaidh an bhaile le linn searmanas Dé Domhnaigh.    

{{Main|Ár Lá Cuimhneacháin (1987)}}

=== Caisleán Inis Ceithleann ===
Tógadh [https://www.enniskillencastle.co.uk/ Caisleán Inis Ceithleann], atá suite in aice le hAbhainn an Éirne i gContae Fhear Manach, sa 16ú haois.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Enniskillen Castle|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Enniskillen_Castle&amp;oldid=1116943810|journal=Wikipedia|date=2022-10-19|language=en}}&lt;/ref&gt;    
[[Íomhá:Enniskillen Castle 01.jpg|mion|Caisleán Inis Ceithleann|alt=]]Is é an Caisleán an foirgneamh is sine sa bhaile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.enniskillencastle.co.uk/|teideal=Enniskillen Castle Museums|údar=enniskillencastle.co.uk|work=www.enniskillencastle.co.uk|dátarochtana=2019-12-05}}&lt;/ref&gt;
=== Uaimheanna Marble Arch ===
Tá &lt;u&gt;''[https://enniskillen.com/portfolio/marble-arch-caves/ Uaimheanna Marble Arch]''&lt;/u&gt; ar cheann de na pluaiseanna  is fearr san Eoraip.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://enniskillen.com/portfolio/marble-arch-caves/|teideal=Marble Arch Caves|language=en-US|work=Enniskillen.com|dátarochtana=2019-12-05}}&lt;/ref&gt;

== Spórt ==

=== '''Peil''' ===
Tá dá fhoireann ann: 'Enniskillen Rangers' agus 'Enniskillen Town United F.C'.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://globalsportsarchive.com/team/soccer/enniskillen-rangers-fc/19122/|teideal=Enniskillen Rangers FC - Soccer - Team Profile - Results, fixtures, squad, statistics - Global Sports Archive|work=globalsportsarchive.com|dátarochtana=2019-12-05}}&lt;/ref&gt;

==='''An pheil ghaelach'''===
Bunaíodh an club Cumann Lúthchleas Gael I 1927. Imríonn siad i bPáirc Brewster, Inis Ceithleann.

==='''Rugbaí'''===
Bunaíodh an club rugbaí&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.enniskillenrfc.com/|teideal=Enniskillen R.F.C.|work=www.enniskillenrfc.com|dátarochtana=2022-11-08}}&lt;/ref&gt; an 28 Lúnasa 1925, nuair a d'fhreastail 37 ar chruinniú sa Halla Bhaile. Ghlac an club nua le rialacha Ollscoil Bhaile Átha Cliath. Imríodh an chéad chluiche ar 30 Meán Fómhair 1925 i gcoinne Bhéal Átha Seanaidh i gContae Dhún na nGall. 

Faoi láthair, cuireann an club 4 fhoireann fear chun páirce, foireann ban sinsearach, agus raon d'fhoirne óige. Bhuaigh Enniskillen XV Corn na gCailte Uladh sa bhliain 2018/19. Tá an fhoireann ag imirt faoi láthair i Roinn 1, Craobh Rugbaí Uladh Kukri. 

[[Íomhá:Enniskillen from the air at 2000ft - geograph.org.uk - 611018.jpg|mionsamhail|Inis Ceithleann|alt=]]

== Daoine cáiliúla ==

* [[Samuel Beckett]], drámadóir, a fuair oideachas i Scoil Ríoga Portora.

* Denis Burkitt, FRS, máinlia agus eipidéimeolaí.

* Declan Burns, lúthchleasaí cadhcála Éireannach, ionadaí trí uaire Oilimpeacha na hÉireann agus iar-Superstars Domhanda

* Roy Carroll, cúl báire a imríonn ar Lin. F.C. agus ar chuir Tuaisceart Éireann teorainn leis.

* Adrian Dunbar, aisteoir, a rugadh agus a tógadh i Inis Ceithleann.

* Claire Falconer, aisteoir agus péintéir.

* Gordon Wilson, feachtasóir síochána agus seanadóir na hÉireann.

* Joan Trimble, pianódóir agus cumadóir

* William Scott, ealaíontóir

* Frank Ormsby, file

* Seán Quinn, fiontraí agus fear is saibhre in Éirinn roimhe seo (ó Dhoirelin ó dhúchas)

* Ciarán McMenamin, aisteoir teilifíse

* Lisa McHugh, amhránaí; rugadh sí i nGlaschú, Albain, bhog sí go hInis Ceithleann mar dhuine fásta.
== Oideachas ==
Tá go leor scoileanna agus coláistí in Inis Ceithleann agus sa cheantar máguaird, ón mbunleibhéal go dtí an dara leibhéal, lena n-áirítear roinnt coláistí breisoideachais ar nós an choláiste theicniúil.

Tá a lán bunscoileanna, mar shampla, Bunscoil Chomhtháite an Éirne, Múnla bunscoil, Bunscoil na Tríonóide Naofa, Bunscoil Chuimhneacháin Jones agus Bunscoil Mhuileann na Sléibhe. 

Tá a lán meánscoileanna; Coláiste Comhtháite an Éirne, Coláiste Devenish, Scoil Gramadaí Ríoga Inis Ceithleann, Mount Lourdes Inis Ceithleann; scoil ghramadaí do na cailíní, Coláiste Mhichíl; scoil ghramadaí do na mbuachaillí, Coláiste Naomh Fanchea agus Coláiste Naomh Seosamh. 

Tá dhá choláiste in Inis Ceithleann. Tá Campas Inis Ceithleann an Choláiste Talmhaíochta, Bia agus Fhiontair Thuaithe (CAFRE), Campas Inis Ceithleann Coláiste an Iardheiscirt.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Category:Secondary schools in County Fermanagh|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Category:Secondary_schools_in_County_Fermanagh&amp;oldid=840174527|journal=Wikipedia|date=2018-05-08|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Taisteal ==

=== An t-Iarnród ===
Osclaíodh iarnród idir Inis Ceithleann agus Doire, 1854, Dún Dealgan, 1861, Bun Dobhráin, 1868 agus Sligeach, 1882.  

'''Bus'''

Reáchtálann Ulsterbus busanna Goldline Uimhir 261, 261b agus X261 ó Bhéal Feirste go hInis Ceithleann, agus Bus Éireann  Bealach 30 ó Dhún na nGall go h[[Aerfort Bhaile Átha Cliath]] / Cathair Bhaile Átha Cliath trí Inis Ceithleann.

===Bóithre===
Tá an baile ar phríomhbhealach A4 / N16, a nascann Béal Feirste agus Sligeach, agus ar an bpríomhbhealach idir Baile Átha Cliath agus Béal Átha Seanaidh, an N3 / A46 / A509.
==Féach freisin==

* [[Ár Lá Cuimhneacháin (1987)]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Bailte i gContae Fhear Manach]]
[[Catagóir:Bailte le ardeaglaisí in Éirinn]]
[[Catagóir:Bailte contae i dTuaisceart Éireann]]</text>
      <sha1>5wr9evyd83py5h9vgv3ivvkzoytc9zq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Cheis Fhada</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9223</id>
    <revision>
      <id>1323677</id>
      <parentid>1307190</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T23:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1323677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12780" sha1="07tue45naykqzlxqvfhb9r941wxlz6m" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}

[[Príosún]] ba ea '''an Cheis Fhada'''&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1418359|title=An Cheis Fhada/Long Kesh {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; (ainm oifigiúil: &quot;''HM Prison Maze''&quot;) a bhí suite in aice le [[Lios na gCearrbhach]], faoi 14 km (9 míle) de [[Béal Feirste|Bhéal Feirste]] i g[[Contae an Dúin]]. Tharraing an príosún súil an tsaoil mhóir air féin i rith na [[Stailc ocrais 1981|mórstailceanna ocrais]] i dtús na n-[[1980idí|ochtóidí]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-mo-a-bhi-ar-eolas-agam-faoi-abu-ghraib-na-mo-thirin-fein-go-dti-gur-leigh-me-an-leabhar-gaeilge-seo/|teideal=Is mó a bhí ar eolas agam faoi Abu Ghraib ná mo thírín féin go dtí gur léigh mé an leabhar Gaeilge seo|údar=Máire Ní Fhinneadha|dáta=13 Meán Fómhair  2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-09-14}}&lt;/ref&gt; 

Dúnadh é sa bhliain [[2000]].

== Cúlra ==
Tugadh an t-imtheorannú isteach mar chleachtas sa bhliain [[1971]]. Ar an [[9 Lúnasa]] [[1971]], chuir na fórsaí slándála i gcrích &quot;[[Oibríocht Demetrius]]&quot;, is é sin, sraith de ruathair. Gabhadh 452 duine a a raibh amhras sceimhlitheoireachta fúthu. D'éirigh leis na péas agus leis an arm 342 [[Poblachtánachas in Éirinn|Phoblachtánach]] a ghabháil, ach ó fuair na baill thábhachtacha den [[An tIRA Sealadach|IRA]] foláireamh roimh ré, tháinig siadsan slán as an teagmháil. Iad siúd a gabhadh, áfach, fuarthas cuid mhaith acu éigiontach, agus scaoileadh saor iad. Iad siúd a chóirigh an oibríocht, cuireadh ina leith go ndearna siad praiseach den scéal, gur ghabh siad daoine contráilte agus nach raibh a gcuid eolais cothrom le dáta. Ar mhaithe le cothrom Féinne, gabhadh roinnt [[Dílseoir|Dílseoirí]] freisin, agus sa bhliain [[1972]], bhí 924 duine i mbraighdeanas.

Ar dtús, coinníodh na daoine imtheorannaithe i mbotháin Nissen ar an gCeis Fhada, nach raibh ann san am seo ach aerstráice as úsáid. Aerstráice de chuid an Aerfhórsa Ríoga a bhí ann sula ndearnadh príosún den áit. 

Bhí na cimí agus lucht a dtacaíochta ag éileamh feabhais ar choinníollacha a saoil agus ar a stádas mar phríosúnaigh, nó is é an meas a bhí acu orthu féin ná gur cimí polaitiúla ab ea iad seachas gnáthphríosúnaigh choiriúla. Sa bhliain [[1974]], thug [[William Whitelaw]] isteach stádas an Chatagóra Speisialta dóibh siúd a raibh téarmaí príosúnachta le cur isteach acu de dheasca na d[[Na Trioblóidí|Trioblóidí]]. Bhí 1,100 príosúnach aicmithe sa Chatagóir Speisialta san am sin.[[Íomhá:H-block corridor.jpg|thumb|Dorchla - H4 - HMP Maze]]

Nuair a bronnadh stádas an Chatagóra Speisialta ar na ciontóirí a raibh baint acu leis na paraimíleataigh, bhí na [[Cearta daonna|cearta]] agus na pribhléidí céanna acu nach raibh ar fáil ach do na himtheorannaithe roimhe sin, mar shampla saorchaidreamh na bpríosúnach, cuairteanna breise, beartáin bhia, agus [[éadaí]] de chuid an phríosúnaigh féin in áit shainéide an phríosúin (Crawford 1979).

Ní raibh fad saoil i ndán do stádas an Chatagóra Speisialta. Bhí an Rúnaí Stáit nua, [[Merlyn Rees]], dírithe ar na cimí paraimíleata a chur ar aon leibhéal leis na gnáthchiontóirí de réir an pholasaí a bhí glactha ag an Rialtas, agus chuir sé deireadh leis an stádas ó [[1 Márta]], [[1976]], ar aghaidh. Na [[Poblachtánachas in Éirinn|Poblachtánaigh]] ar gearradh téarma príosúnachta orthu ina dhiaidh sin, réitíodh fáras dóibh sna &quot;H-Bhlocanna&quot; nua a bhí tógtha ar an gCeis Fhada, ocht gcinn acu. Na cimí a bhí ann roimhe sin, d'fhan siad i bh[[Foirgneamh|foirgnimh]] ar leith, agus níor baineadh an stádas speisialta díobh.

== Na H-Bhlocanna ==
[[Íomhá:Compound 19.JPG|mion|Compound 19]]
Na Poblachtánaigh a daoradh chun príosúnachta i ndiaidh [[1 Márta]] [[1976]], cuireadh sna H-Bhlocanna iad, agus an stádas nua a bhí acu, bhain sé na cearta díobh a bhí ag na príosúnaigh roimh an mbliain 1976, go háirithe na héadaí sibhialta. 

A thúisce is a fuair na príosúnaigh iad féin sna H-Bhlocanna, thosaigh siad ag déanamh agóide. Ba é an chéad rud a rinne siad le dul chun diúnais ar na húdaráis ná diúltú do shainéide an phríosúin. Is é an míniú a thug siad air seo ná gurbh iad na gnáthchoirpigh a chaitheann sainéidí, agus gur príosúnaigh pholaitiúla a bhí iontu féin. 

Ó nár ceadaíodh dóibh a gcuid éadaí féin a chaitheamh, fágadh i dtuilleamaí na mbraithlíní agus na mblaincéad iad. Na príosúnaigh a bhí páirteach san agóid seo, deirtí go raibh siad &quot;ar an mblaincéad&quot;. 

Sa bhliain [[1978]], bhí ní ba mhó ná 300 duine ag glacadh páirte. Mar sin féin, dhiúltaigh an [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtas Briotanach]] go stuacánta géilleadh don agóid. Ní cheadaíodh na séiléirí do na príosúnaigh dul ar an [[leithreas]] gan sainéide a chaitheamh. 

Ansin, thosaigh na príosúnaigh ag déanamh a ngnóthaí istigh ina gcuid cillíní féin, agus iad ag smearadh an [[Cac|chac]]&lt;nowiki/&gt;a de na ballaí. Ba é seo an &quot;agóid shalach&quot;. Ach arís, d'eitigh [[rialtas]] [[Margaret Thatcher]] cluas éisteachta a thabhairt dóibh.

=== An Stailc Ocrais ===
{{main|Stailc ocrais 1981}}
[[Íomhá:Long Kesh - geograph.org.uk - 341035.jpg|mion|An suíomh in 2007]]
Taobh amuigh den phríosún, chuaigh na Poblachtánaigh i dtuilleamaí na [[Meáin chumarsáide na hÉireann|meán cumarsáide]] leis an scéal a chur i mbéal an phobail. Taobh istigh, ghlac na príosúnaigh céim eile agus iad ag dul ar stailc ocrais.

Ar an [[27 Deireadh Fómhair]] [[1980]], dhiúltaigh seachtar Poblachtánach don bhia, agus iad ag éileamh stádas an chime pholaitiúil. I Mí na Nollag, chuir siad an stailc ocrais ar fionraí, nuair a tháinig an chuma ar an scéal go raibh an Rialtas le tabhairt isteach. 

A thúisce is a chríochnaigh an stailc ocrais, d'fhill an Rialtas ar an seanseasamh, agus iad ag síleadh go raibh deireadh deifnídeach tagtha leis an stailc. Ina dhiaidh sin féin, áfach, chrom [[Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh]], a bhí i gceannas ar na cimí Poblachtánacha, - chrom seisean agus roinnt eile ar an stailc ocrais arís, ar [[1 Márta|an chéad lá de Mhí na Márta]] [[1981]]. 

Taobh amuigh den phríosún, cuireadh an Seachnasach chun cinn mar iarrthóir don Pharlaimint, agus ghnóthaigh sé fothoghchán [[Contae Fhear Manach|Fhear Manach]] agus [[Contae Thír Eoghain|Thír Eoghain Theas]] i Mí Aibreáin sa bhliain 1981. Ba mhór an t-éacht bolscaireachta é do ghluaiseacht na bPoblachtánach, ach níor mhaolaigh sin ar sheasamh daingean an Rialtais. 

Ar an [[5 Bealtaine]], shíothlaigh an Seachnasach i ndiaidh sé lá is trí scór ar céalacan. Bhásaigh naonúr eile roimh dheireadh Mhí Lúnasa. Nuair a hadhlacadh an Seachnasach i m[[Béal Feirste]], tháinig breis agus céad míle duine á chomóradh.

=== An tÉalú ===

Ar an [[23 Meán Fómhair]] [[1983]], d'éalaigh dream ní ba mhó de phríosúnaigh ón gCeis Fhada ná a bhí éalaithe riamh as aon phríosún Briotanach. Shealbhaigh ochtar déag is fiche acu leoraí a bhí ag iompar bia don phríosún, agus bhris siad a mbealach amach. Cailleadh séiléir amháin, fear darbh ainm James Ferris, le taom croí nuair a bhítí ag bagairt scine air, agus gortaíodh cúigear eile. 

Gabhadh naonúr déag de na príosúnaigh arís roimh i bhfad, ach tháinig an chuid eile acu slán. Ina dhiaidh sin, bhí duine acu páirteach i mbuamáil an óstáin i m[[Brighton &amp; Hove|Brighton]] sa bhliain [[1984]].

I Mí na Márta 1997, thángthas trasna ar thollán dhá scór troigh faoi thalamh a bhí gearrtha ag na cimí Poblachtánacha le haghaidh éalú. Bhí, fiú, solas [[Leictreachas|leictreach]] sa tollán. Ba é H-Bhloc a Seacht túsphointe an tolláin, agus nuair a fuair na húdaráis amach é, ní raibh ach ceithre scór troigh ar fad fágtha idir ceann an tolláin agus múr an phríosúin.
=== Eagrú na hÁite ===

I rith na n-[[1980idí|ochtóidí]], chuir an Rialtas athruithe i bhfeidhm ar shaol an phríosúin, agus sa deireadh, bhí an chuma ar an scéal go raibh an chuid ba mhó de stádas an chine pholaitiúil ann arís. Cuireadh na príosúnaigh Phoblachtánacha in aon áit le chéile, agus ar an mbealach céanna, bhí cónaí ar na [[Dílseoir]]í i gcuideachta a gcuid comhreiligiúnach. Chuir an dá dhream eagraíocht mhíleata orthu féin, agus smacht nár bheag acu ar an saol ina mblocanna féin. 

I Mí na Nollag, 1997, mharaigh príosúnaigh (a raibh baint acu le hArm Fuascailte Náisiúnta na hÉireann ([[Arm Saoirse Náisiúnta na hÉireann|INLA]])) [[Billy Wright]], ceann feadhna Fhórsa na nÓglach Dílseach ([[LVF]]).  
[[Íomhá:HblockMonument073107.jpg|mion|Cuimhneachán inniu]]

==Próiseas na Síochána ==

Bhí páirt thábhachtach ag na príosúnaigh i bpróiseas na síochána freisin. Ar an 9ú lá de Mhí Eanáir sa bhliain 1988, tháinig [[Mo Mowlam]], an Rúnaí Stáit um Chúrsaí Thuaisceart Éireann, ar cuairt gan choinne ar an gCeise Fhada le comhrá a dhéanamh leis na Dílseoirí ón [[Cumann Cosanta Uladh|UDA/UFF]] a bhí i mbraighdeanas ansin, [[Johnny Adair]] agus [[Michael Stone]] san áireamh. Bhí na cimí sin ag éileamh go n-éireodh a gcuid ionadaithe polaitiúla as na comhchainteanna síochána scun scan. I ndiaidh chuairt Mhowlam, áfach, d'athraigh siad a n-intinn agus lig siad dá gcuid ionadaithe leanúint leis na cainteanna, go dtí gur baineadh [[Comhaontú Aoine an Chéasta]] amach ar an 10ú lá de Mhí Aibreáin sa bhliain 1998. Ina dhiaidh sin, fuair na príosúnaigh cead a gcos, de réir mar a bhí a gcuid dreamanna paraimíleata ag toiliú leis an sos cogaidh. I rith an dá bhliain eile, scaoileadh 428 príosúnach saor. An ceathrar a fágadh sa phríosún, haistríodh go háiteanna eile iad ar an 29ú lá de Mhí Mheán Fómhair sa bhliain 2000, agus dúnadh an Cheis Fhada.

== Forbairt ==

Cuireadh grúpa monatóireachta le chéile ar an 14ú lá de Mhí Eanáir sa bhliain 2003 lena marana a dhéanamh ar an gcineál úsáide a d'fhéadfaí a bhaint as an áit amach anseo. Chuathas i mbun threascairt na H-Block ar an [[30 Deireadh Fómhair]], [[2006]].

== An Ghaeilge ==
Tá roinnt taighde déanta ar thábhacht na Gaeilge mar ghléas frithbheartaíochta i bpríosún na Ceise Fada agus sna Blocanna H, ina measc saothar Fheargail Mhic Ionnrachtaigh, Dhoiminic Mhic Giolla Chríost agus taighde Eibhlín Nic Cormaic ar fhoghlaim na Gaeilge i measc na mbanchimí.

Má bhí an Ghaeilge mar a bheadh ‘uirlis leis an intinn a spreagadh’, i bhfocail an iarchime Laurence McKeown, rinneadh iarracht chórasach bac a chur ar an teanga sa Cheis Fada. Labhair Conradh na Gaeilge amach sa bhliain 1982 mar gheall ar an gcosc iomlán a bhí curtha ar áiseanna foghlama Gaeilge sna Blocanna H agus i bpríosún Ard Mhacha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cloch-mhor-ar-phaidrin-na-meabhairshlainte-an-ghaeilge-agus-na-cimi-poblachtanacha/|teideal=‘Cloch mhór ar phaidrín na meabhairshláinte’ – an Ghaeilge agus na cimí poblachtánacha|údar=Síobhra Aiken|dáta=19 Márta 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-03-19}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* '''[[Oibríocht Demetrius]]''', 1971
* [[Stailc ocrais 1981]]
* [[Eoghan Mac Cormaic]]

== Taighde ==

* Eoghan Mac Cormaic, ''On the Blanket: An A to Z of Prison Resistance'', An Fhuiseog, 2022
* Eoghan Mac Cormaic, ''Pluid: Scéal na mBlocanna H 1976–1981'', Coiscéim, 2022, a dhírbheathaisnéis
* Eoghan Mac Cormaic, ''Macallaí Cillín: Dánta Príosúin 1982–1991'', Coiscéim, 2023
* Eoghan Mac Cormaic,  ''The Pen behind the Wire: A Decade of Prison Poems'' (Verlag).
* Eoghan Mac Cormaic,  ''Captive Columns: An Underground Prison Press 1865–2000,'' Island Press'','' 2024, leabhar a chuireann síos ar os cionn 60 sampla d’irisí, nuachtáin agus tréimhseacháin a foilsíodh – nó a scríobhadh de láimh – sa phríosún.
* Eoghan Mac Cormaic,  ''Gaeil agus Géibheann: Cimí Poblachtánacha agus an Ghaeilge,'' Coiscéim, 2025 (ISBN 6660012240081)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.siopaleabhar.com/en/tairgi/gaeil-agus-geibheann-cimi-poblachtanacha-agus-an-ghaeilge/|teideal=Gaeil agus Géibheann – cimí poblachtánacha agus an Ghaeilge|dáta=2025|language=ga-IE|work=An Siopa Leabhar|dátarochtana=2025-03-19}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{DEFAULTSORT:Ceis Fhada, An}}
[[Catagóir:Na Trioblóidí|Cheis Fhada, An]]
[[Catagóir:Príosúin in Éirinn]]
[[Catagóir:Contae an Dúin]]</text>
      <sha1>07tue45naykqzlxqvfhb9r941wxlz6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Féach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9384</id>
    <revision>
      <id>1323720</id>
      <parentid>1298740</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:02:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18734" sha1="aarh0d52vgag8xvcksr433w6ipsvi0o" xml:space="preserve">{{teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}}[[Íomhá:Breandán Ó hEithir2.jpg|mion|[[Breandán Ó hEithir]] sna [[1960idí]]|293x293px]]
Clár cúrsaí reatha [[Dátheangachas oifigiúil|dátheangach]] a chraol [[RTÉ]] ó 1967 go dtí 1985 ab ea '''''Féach,''''' clár “an-láidir” nár chuir aon fhiacail ann.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; Chuir an clár tús ceart le hiriseoireacht teilifíse trí mheán na Gaeilge agus bhí “tréimhsí corraitheacha” ag an gclár ó thús deireadh.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/faraor-gan-o-heithir-anseo-chun-deileail-leis-an-sceal/|teideal=Faraor gan Ó hEithir anseo chun déileáil leis an scéal…|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-10-26}}&lt;/ref&gt;

=== Foireann ===
Tugadh ardán náisiúnta do na hiriseoirí [[Breandán Ó hEithir]], [[Proinsias Mac Aonghusa]], [[Joe Mulholland]], Póilín Ní Chiaráin, Éamonn Ó Muirí agus [[Eoghan Harris]], “cnámh droma an chláir”, meitheal nach raibh eagla orthu ábhar ar bith a chíoradh agus a gcuid tuairimí ina thaobh a nochtadh go poiblí.

Bíodh suas le 600,000 duine ag breathnú air agus é ina bhuaic. Bhí “lucht féachana chomh mór céanna aige” is a bhí ag “rud ar bith i mBéarla” ag an am.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt; Bhí seo amhlaidh in ainneoin go raibh foireann ''Féach'' gan stiúideo ceart ó sheachtain go seachtain agus go raibh 13 léiritheoir ag an gclár in imeacht trí bliana.

=== Cláir ===
Bhí ''Féach'' ar an aer ó 1967 go 1985 agus ghnóthaigh sé cáil as feabhas agus faobhar na dtuairiscí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-spelling-bee-na-gaeilge-feach-agus-cursai-reatha-ar-thoir-brad-pitt-sa-ghaeltacht/|teideal=DIALANN TUAIRISC: ‘Spelling Bee’ na Gaeilge, ‘Féach’ agus cúrsaí reatha, ar thóir Brad Pitt sa Ghaeltacht|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=19 Feabhra 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-02-20}}&lt;/ref&gt; Chomh maith leis na mórcheisteanna sin a scagadh, chraoladh foireann ''Féach'' clár faoi “chúrsaí liteartha” agus litríochta ar bhonn rialta, áit a mbíodh leithéidí Sheáin Uí Ríordáin agus Máirtín Ó Direáin á gcur faoi agallamh. Ba é an craoltóir Aindreas Ó Gallchóir a bhíodh i mbun na n-agallamh sin de ghnáth. Craoltóir agus cainteoir breá eile a bhíodh le cloisteáil ar an gclár ab ea Diarmaid Ó Muirithe, a dhéanadh guthú ar an-chuid cláracha faisnéise de chuid RTÉ chomh maith.

=== 1985 ===
[[Proinsias Mac Aonghusa]] a bhí ina fhear eagair ar an gclár nuair a beartaíodh deireadh a chur leis i 1985. Buaileadh breoite é le linn dó bheith ar saoire an t-am sin agus an fhaid is a bhí sé san ospidéal, shocraigh [[Muiris Mac Conghail]] (Cheannasaí na gClár ag an am) deireadh a chur leis. A fhianaise sin “nár thaitin sé leis an mbunaíocht”.&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;

Fógraíodh gur theastaigh ó Mac Conghail go mbeadh clár nua ann a dhíreodh ar chúrsaí Gaeltachta seachas ar chúrsaí náisiúnta agus idirnáisiúnta.

== Féach freisin ==

* [[Breandán Ó hEithir]]
* Cartlann ar rte.ie&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2014/0310/600821-cil-in-the-london-irish-centre-1968/|teideal=Emigrant Irish Speakers London|údar=Féach|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2014/1222/668416-going-home-for-christmas-1969/|teideal=Going Home For Christmas|údar=Féach|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2014/1013/651891-poet-michael-hartnett-renounces-the-english-language/|teideal=Poet Michael Hartnett Renounces the English Language|údar=Féach|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2015/0323/689045-no-fleadh-cheoil-for-enniscorthy/|teideal=No Fleadh Cheoil for Enniscorthy|údar=Féach|dáta=1970|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2017/1019/913666-curragh-training-for-zambian-cadets/|teideal=Curragh Training For Zambian Soldiers|údar=Féach|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/exhibitions/2095-dunnes-strike/629857-meeting-bishop-desmond-tutu/|teideal=Meeting Bishop Desmond Tutu|údar=Féach|dáta=1985|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=teEfaLuhOcg|teideal=Bernadette Devlin as Gaeilge|údar=Féach|dáta=1969|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/category/lifestyle/2018/0109/932080-dublin-nightlife/|teideal=Dublin Nightlife|údar=Féach|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/exhibitions/923-st-patricks-day-as-seen-on-tv/505835-hurling-in-belgium/|teideal=Hurling in Belgium|údar=Féach|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2015/0402/691722-childrens-play-areas/|teideal=Children's Play Areas|údar=Féach|dáta=1970|language=ga|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2015/0305/684501-seachtain-na-gaeilge-new-naionra-for-clondalkin-children/|teideal=New Naíonra for Clondalkin Children|údar=Féach|dáta=1980|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2018/0316/947909-uilleann-pipes-maker/|teideal=Uilleann Pipes Maker|údar=Féach|dáta=1968|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2018/0719/979779-bray-tourism/|teideal=Bray Tourism|údar=Féach|dáta=1968|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/exhibitions/2012-wood-quay/2014-dig-protests-and-legal-action/609343-bulldozing-of-wood-quay/|teideal=Bulldozing of Wood Quay|údar=Féach|dáta=1979|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2013/0730/465381-satchmo-visits-dublin-1967/|teideal=Satchmo Visits Dublin / Louis Armstrong jazz trumpet player|údar=Féach|dáta=1967|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2017/0619/883844-wolfe-tone-commemoration/|teideal=Wolfe Tone Commemoration|údar=Féach|dáta=1972|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2017/0907/903048-gaeltacht-rath-chairn/|teideal=Gaeltacht Ráth Chairn / Connemara Migrants In Meath|údar=Féach|dáta=1967|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2018/1002/1000502-rathlin-island-emigration/|teideal=Rathlin Island Emigration / Rathlin Island off the Antrim coast is struggling to provide work|údar=Féach|dáta=1968|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2019/0327/1038907-intriguing-tory-island/|teideal=Intriguing Tory Island|údar=Féach|dáta=1074|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2016/0301/771828-learning-irish-in-carraroe/|teideal=Learning Irish In An Cheathrú Rua / Foghlaim Gaeilge sa gCeathrú Rua|údar=Féach|dáta=1969|language=ga|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2019/0524/1051452-ahascragh-school-strike/|teideal=Ahascragh School Strike / Seán Mac Donncha: some parents defy a boycott declared on the local school over the teaching of subjects through the Irish language.|údar=Féach|dáta=1969|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2018/0219/941799-mining-in-silvermines/|teideal=Mining In Silvermines|údar=1968|dáta=Féach|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2020/0303/1119862-seanchai-coilin-o-cualain/|teideal=Seanchaí Cóilín Ó Cualáin / Scéalta Fiannaíochta Ó Ghaeltacht Chonamara|údar=Féach|dáta=1980|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2016/1208/837410-garda-barracks/|teideal=Garda Barracks|údar=Féach|dáta=1981|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2021/1007/1252274-cearbhall-o-dalaigh/|teideal=Cearbhall Ó Dálaigh /  Gaeilgeoir, Dlíodóir, Cúigiú Uachtarán Na hÉireann|údar=Féach|dáta=1976|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2020/0131/1112184-older-people-in-need/|teideal=Older People In Need /  Assistance For The Elderly|údar=Féach|dáta=1970|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2017/1213/927069-esb-golden-jubilee/|teideal=ESB Golden Jubilee|údar=Féach|dáta=1977|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2015/1105/739890-paddy-gillan-artist/|teideal=Paddy Gillan Artist / Exhibition At The Project|údar=Féach|dáta=1970|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2014/0318/602918-mick-lally-backstage-at-the-taibhdhearc-1974/|teideal=Backstage at the Taibhdhearc|údar=Féach|dáta=1974|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2015/0330/690803-borstal-boy-in-new-york/|teideal=Borstal Boy on Broadway / Niall Tóibín Plays Behan in New York|údar=Féach|dáta=1970|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2017/0228/856014-raidio-na-gaeltachta/|teideal=Raidió na Gaeltachta / Local Radio Service For An Ghaeltacht|údar=Féach|dáta=1972|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2019/0507/1047913-what-does-the-european-parliament-do/|teideal=What Does The European Parliament Do? / Cork Opinions On European Politics|údar=Féach|dáta=1984|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2014/0901/640744-beyond-pebbledash/|teideal=Little Boxes / Housing And Suburban Living|údar=Féach|dáta=1969|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2018/1025/1006599-dublin-central-constituency/|teideal=Dublin Central Constituency|údar=Féach|dáta=1983|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2018/0924/995742-gaelic-football-revival-in-dublin/|teideal=Gaelic Football Revival In Dublin / Mol An Óige Agus Tiocfaidh Siad|údar=Féach|dáta=1978|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2017/0504/872430-connolly-brothers-hurley-makers/|teideal=Connolly Brothers Hurley Makers / Galway Hurling Brothers The Connollys|údar=Féach|dáta=1982|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2018/0927/998479-president-sean-t-o-ceallaigh/|teideal=President Seán T Ó Ceallaigh / Polaiteoir, Poblachtánach, Baile Átha Cliathach|údar=Féach|dáta=1983|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2017/0523/877244-michael-d-higgins-profile/|teideal=Michael D Higgins Profile / Michael D TD And Mayor Of Galway|údar=Féach|dáta=1982|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2021/0120/1190977-mercier-press-cork/|teideal=Mercier Press Cork / Cork Publishing House|údar=Féach|dáta=1971|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2018/0614/970443-population-decline-in-leitrim/|teideal=Population Decline In Leitrim / Emigration Eroding Life In Leitrim|údar=Féach|dáta=1968|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2014/0924/645908-oireachtas-na-gaeilge-held-in-connemara-gaeltacht-1974/|teideal=Oireachtas na Gaeilge in Connemara Gaeltacht|údar=Féach|dáta=1974|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2016/0422/783633-opening-of-culturlann-na-heireann/|teideal=Opening of Cultúrlann na hÉireann / Comhaltas Ceoltóirí Cultúrlann Opens In Monkstown|údar=Féach|dáta=1976|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/exhibitions/1323-patrick-kavanagh/1332-death-of-patrick-kavanagh/336108-death-of-patrick-kavanagh/|teideal=Death of poet Patrick Kavanagh / Kavanagh’s Old Friends|údar=Féach|dáta=1967|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/exhibitions/688-elections/695-general-election-1982-february/139434-tony-gregory/|teideal=Tony Gregory / Newly elected TD outlines the problems in his Dublin constituency.|údar=Féach|dáta=1982|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2020/0914/1165109-return-to-inis-mor/|teideal=Return To Inis Mór /  Breandán Ó hEithir returns to his birthplace Inis Mór, the largest of the Aran Islands.|údar=Féach|dáta=1975|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2014/1014/651985-gael-linns-21st-birthday-celebrations/|teideal=21st Birthday For Gael Linn / Gael Linn celebrates its 21st birthday with a programme of commemorative events.|údar=Féach|dáta=1974|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2014/1006/650380-inside-the-damer-theatre-1969/|teideal=Inside The Damer Theatre /  Irish Language Theatre|údar=Féach|dáta=1969|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2015/0615/708235-bernadette-devlin-fights-to-keep-her-seat/|teideal=Bernadette Devlin Fights to Keep Her Seat / On the Campaign Trail With Bernadette Devlin|údar=Féach|dáta=1970|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2014/0422/610197-irish-anti-apartheid-movement-50-years-old/|teideal=Irish Anti-Apartheid Movement 50 Years Old|údar=Féach|dáta=1978|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2014/0210/503390-concerns-about-all-ireland-hurling-final-1984/|teideal=Concerns About All Ireland Hurling Final / All-Ireland Hurling Final For Semple Stadium|údar=Féach|dáta=1984|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2021/1216/1267165-irish-college-paris-library/|teideal=Irish College Paris Library / La Bibliothèque Du Centre Culturel Irlandais|údar=Féach|dáta=1982|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2016/1027/827379-irish-film-board-controversy/|teideal=Irish Film Board Controversy /  Producers Unhappy With Film Board|údar=Féach|dáta=1981|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2016/0518/789200-pocket-sized-gaeltachts/|teideal=Pocket Sized Gaeltachts / A Small But Fiercely Alive Gaeltacht Community  - Cúil Aodha|údar=Féach|dáta=1971|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2020/1013/1171244-cuil-aodha-beekeeping/|teideal=Cúil Aodha Beekeeping|údar=Féach|dáta=1980|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2020/0408/1129324-hume-street-occupation/|teideal=Hume Street Occupation / The Battle For Hume Street Dublin Continuesx|údar=Féach|dáta=1970|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2016/1012/823436-irish-school-in-ballymun/|teideal=Irish School In Ballymun / Gaelscoil Baile na Munna|údar=Féach|dáta=1971|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2020/0618/1148199-preschool-problems/|teideal=Preschool Problems in Dublin / Playgroups For All?|údar=Féach|dáta=1970|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2018/0321/949047-artist-paul-henry/|teideal=Artist Paul Henry / An exhibition of the work of artist Paul Henry opens at the Oriel Gallery in Dublin.|údar=Féach|dáta=1978|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2018/0718/979464-darlin-girls-from-clare/|teideal=Darlin' Girls From Clare / Rince Ceol Agus Cailíní Álainn|údar=Féach|dáta=1968|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2020/0519/1139335-inis-oirr/|teideal=Inis Oírr / ’Sé Inis Oírr an t-oileán is lú de na trí oileán Áirainn|údar=Féach|dáta=1980|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}&lt;/ref&gt;

* [[Joe Mulholland]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Feach}}
[[Catagóir:Cláir RTÉ]]
[[Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha]]
[[Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge]]
[[Catagóir:Cláir Cúrsaí reatha‎]]
[[Catagóir:Meáin na Gaeilge]]
[[Catagóir:Scannail Pholaitiúla in Éirinn]]
[[Catagóir:Iriseoireacht imscrúdaitheach]]</text>
      <sha1>aarh0d52vgag8xvcksr433w6ipsvi0o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:Acerca desta páxina</title>
    <ns>4</ns>
    <id>10125</id>
    <revision>
      <id>1323685</id>
      <parentid>767607</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T00:58:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1323685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1160" sha1="477db4w5ipxbcpkwmesqi4l09dhuwy6" xml:space="preserve">{{Scrios}}'''Esta parte da Wikipedia está en gaélico irlandés'''. Para máis información en galego sobre esta lingua, consulte [[:gl:Gaélico irlandés|este artigo]]. A Wikipedia en galego, coñecida como Galipedia, está en http://gl.wikipedia.org. Para Wikipedias noutras linguas, vexa [[:en:Wikipedia:Multilingual coordination|Wikipedia:Coordenación multilíngüe]].

Vostede non fala gaélico? A lingua da Irlanda fai parte da ponla goidélica das linguas celtas. Fálase sobre todo na illa de Irlanda. Algúns falantes tamén viven na Gran Bretaña, os Estados Unidos, Australia e dispersos polo mundo. É a primeira lingua oficial da República de Irlanda, sendo o inglés a segunda. O irlandés tamén está recoñecido oficialmente pola Unión Europea e en Irlanda do Norte, unha rexión do Reino Unido.

{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;6&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;border: thin solid #006699;&quot;
| cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;text-align: center; background: #006699; color: #ffffff;&quot; | '''Faoin leathanach seo - Acerca desta páxina'''
|-
| Versións desta páxina noutras linguas:

{{Maidir leis an leathanach seo}}
|}

[[ia:Wikipedia:Super:About this page]]</text>
      <sha1>477db4w5ipxbcpkwmesqi4l09dhuwy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ré na Fionnachtana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10575</id>
    <revision>
      <id>1323726</id>
      <parentid>1270250</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20525" sha1="qomd6x0pz9j8qbf069sy4ix4ekktbop" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:Age of Discovery explorations in English.png|mion|Ré na Fionnachtana]]
Tugtar '''Ré na Taiscéalaíochta''' ar an tréimhse ón chéad leath den chúigiú haois déag go dtí an chéad leath den tseachtú haois déag. Sa tréimhse seo, bhí longa na hEorpa ag taisteal timpeall an domhain ar lorg bealaí agus comhpháirtithe nua trádála. Agus an obair idir lámhaibh acu, casadh náisiúin nua ar na hEorpaigh, agus mhapáil siad tíortha nach raibh siad eolach orthu roimhe sin. I measc thaiscéalaithe móra na linne, is leor na hainmneacha seo leanas a lua: [[Críostóir Colóim]], [[Vasco da Gama]], [[Pedro Álvares Cabral]], [[John Cabot]], [[Yermak Timofeyevich]], [[Juan Ponce de León]], [[Bartolomeu Dias]], [[Fernão de Magalhães]], [[Willem Barentsz]], [[Abel Tasman]], [[Jacques Cartier]], [[Samuel de Champlain]], [[Willem Jansz]], agus an Captaen [[James Cook]].

Ní fhéadfaí na turais taiscéalaíochta a dhéanamh, ná na fionnachtana a dhéanamh, murach na nuálacha teicneolaíochta agus smaointeachais a fáisceadh as an Athbheochán. Bhí forbairt mhór déanta ar an léarscáilíocht agus an loingseoireacht, ar na hairm thine agus ar an longcheártaíocht. Theastaigh óna lán daoine bealach a aimsiú ó Iarthar na hEorpa go dtí an Áise. Ansin, forbraíodh longa de chineálacha nua, an carrac&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/carrac/ga/|teideal=&quot;carrac&quot;|work=téarma.ie|dátarochtana=2020-11-08}}&lt;/ref&gt; agus an carbhal&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/carbhal/ga/|teideal=&quot;carbhal&quot;|work=téarma.ie|dátarochtana=2020-11-08}}&lt;/ref&gt;, san Ibéir. Roimh fhorbairt an charrac agus an charbhail, ní raibh longa ann in a d'fhéadfaí seoltóireacht shábháilte a dhéanamh thar an Atlantach.

=== Cúlra ===
Nuair a tháinig an chéad [[Carrac|charrac]] agus an chéad charabhal in úsáid, thosaigh na hEorpaigh ag caint ar iontais an Chian-Oirthir arís. Níl na saineolaithe féin ar aon fhocal, áfach, cén fáth, i ndiaidh an iomláin, ar thosaigh an taiscéalaíocht, dháiríre. Creideann na [[Monatarachas|monataraithe]], thar aon dream eile, gurbh é an géar-easnamh [[Ór|óir]] agus [[Airgead (miotal)|airgid ghil]] a shocraigh an scéal. Bhí córas eacnamaíoch na hEorpa ag brath ar an ór agus ar an airgead geal. Ach nuair nach raibh an buillean ar fáil sách flúirseach, d'fhan cuid mhór de na tíortha Eorpacha in abar leis an ngéarchéim eacnamaíoch.

Cúis eile ab ea go raibh Críostaithe Leithinis na hIbéire sáite i síorchogaíocht leis na Moslamaigh leis na céadta bliain. Bhí Críostaithe na hIbéire géarbharúlach nach dtiocfaidís slán as sin ach a bheith ábalta cliathán na stát Moslamach i dTuaisceart na hAfraice a scoitheadh. 
== Taiscéalaíocht ar Tír ==
[[Íomhá:Cosmographia Claudii Ptolomaei ante 1467 (7455943) (cropped).jpg|mion|Ptolemy: Cosmographia sa bhliain 1467 ]]
Roimh theacht Ré na Fionnachtana, bhí taiscéalaithe Eorpacha ann a thrasnaigh an Eoráise faoi dheireadh na Meánaoiseanna. Cé gur bhagair na Mongólaigh ródach ar an Eoraip, b'iad ba mhó a nasc an Eoráise le chéile, agus an gréasán de bhealaí móra agus línte cumarsáide a chruthaigh siad ag síneadh ón Meánoirthear go dtí an tSín féin. Ghlac Eorpaigh áirithe buntáiste ar na bealaí seo le turas a thabhairt ar thíortha an Oirthir, Iodálaigh ba mhó, ó b'iad na cathairstáit Iodálacha a bhí i gceannas ar an trádáil idir an Eoraip agus an Meánoirthear. An dlúchaidreamh a bhí acu le hOirthear na Meánmhara, chothaigh sé fiosracht ina measc, ar chúiseanna tráchtála freisin, i leith an Oirthir. Thairis sin, theastaigh ón bPápa iompaithigh nua a fháil sna tíortha coimhthíocha, sin nó teacht i dteagmháil le [[Seán Sagart]], an rí a raibh na scéalta móra á n-insint faoi.

Bhí [[Giovanni de Plano Carpini]] ar an chéad taistealaí den chineál seo. Thug sé turas ar an [[An Mhongóil|Mongóil]] sna blianta [[1244]]-[[1247]]. Chuala an saol ar fad iomrá ar thuras [[Marco Polo]], áfach. Thaistil seisean an Cian-Oirthear sna blianta 1271-1295. Chuir sé a chuid eachtraí i míotar, agus chuaigh an scéal ar fud na hEorpa.

I ndiaidh tamaill, thosaigh torthaí na turas seo ag imirt a dtionchair ar shaol na hEorpa. Thit an tóin as Impireacht na Mongólach go gairid i ndiaidh di teacht ar an bhfód, agus d'éirigh bealach mór an Oirthir ní ba dainséaraí arís. Sa cheathrú haois déag, rinne an Phlá Mhór praiseach den trádáil agus den chaidreamh idirnáisiúnta go léir. Bhí an bealach tíre chomh fada aistreánach gurbh ar éigean a dtiocfadh le aon duine tráchtáil éadálach a bhuint de.
Le cois fhad agus ghairbhe an tír-raoin de, bhí an bealach trádála faoi shúil na Moslamach, a raibh cogaí móra curtha acu ar na hEorpaigh agus, de dheasca na coimhlinte sin, níor mhair oiread mór muiníne idir an dá thaobh. Ansin, tháinig impireacht nua Ioslamach ar an bhfód, is é sin, an Impireacht Otamánach. Bhí na hOtamánaigh i mbun fheachtas gabhála, agus chuir siad bac i mbealach trádála na nEorpach san Oirthear.

Bhí iarrachtaí den chineál chéanna ar siúl sa tSín, freisin. Sna blianta 1405-1433, thug loingeas an aimiréil mhóir Shínigh, [[Zheng He]], seacht dturas ar fud an Aigéin Indiaigh. Níor thosaigh an tSín ag bunú coilíneachtaí impiriúla sna tíortha cúil, áfach, agus mar sin, ní raibh impireacht dhomhanda ag na Sínigh riamh.

== An Phortaingéil ag cromadh ar an taiscéalaíocht ==
B'é an Prionsa [[Annraoi Loingseoir]] a chuir tús leis an chéad mhórbhabhta taiscéalaíochta sa Phortaingéil.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-prionsa-afracach-a-mhinigh-don-phapa-nach-nos-criostai-a-bhi-sa-sclabhaiocht/|teideal=An prionsa Afracach a mhínigh don Phápa nach nós Críostaí a bhí sa sclábhaíocht|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=2023-06-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-06-18}}&lt;/ref&gt; 
{{Main|Taiscéalaíocht mhuirí na Portaingéile}}
Tháinig na mairnéalaigh Phortaingéalacha ar [[Maidéara|Oileáin Mhaidéara]] sa bhliain 1419, agus sa bhliain 1427, casadh [[Oileáin Azores]] orthu. Iompaíodh an dá oileánra seo ina gcoilíneachtaí Portaingéalacha. 

B'é cósta thiar na hAfraice an chloch ba mhó ar phaidrín Annraoi, áfach. Leis na cianta cairbreacha, ní fhéadfá trádáil a dhéanamh le hIarthar na hAfraice gan turas a dhéanamh trasna na Sahára. B'é oighear an scéil sin go raibh na bealaí tríd an tSahára faoi smacht na stát Moslamacha i dTuaisceart na hAfraice, arbh iad seanchéilí iomaíochta na Portaingéile iad. Bhí na Portaingéalaigh ag iarraidh teacht timpeall na Moslamach agus a gcuid trádála a dhéanamh bealach na farraige. Bhí siad dóchasach, freisin, go bhfaigheadh siad stáit Chríostaí taobh theas den tSahára, stáit a bheadh ina gcomhghuaillithe acu in éadan na Moslamach. Bhí na loingseoirí Portaingéalacha in ann teacht ar aghaidh beag ar bheag, agus iad ag ascnamh cúpla míle ó dheas in aghaidh na bliana. 

Sa bhliain 1434, tháinig siad thart le Rinn Bojador. Roimh imeacht an chéad scór bliain eile, bhí trádáil bheoga óir agus sclábhaithe ar siúl idir na Portaingéalaigh agus na hAfracaigh san áit a bhfuil an tSeineagáil inniu. Bhí na cúrsaí ag dul ar aghaidh go sciobtha, nó tógadh daingin trádála in Elmina, agus thosaigh São Tomé e Príncipe ag táirgeadh siúcra roimh aon choilíneacht eile. Sa bhliain 1482, chuaigh fórsa sluaíochta faoi cheannas Diogo Cão i dteagmháil le Ríocht an Chongó. Tháinig an briseadh mór sa bhliain 1487, nuair a sheol Bartolomeu Dias timpeall Cheann an Dóchais, ar ar bhaist sé an t-ainm sin, freisin. Leis an éacht dána sin, chruthaigh sé go raibh sé indéanta an tAigéan Indiach a bhaint amach an bealach seo. Sa bhliain 1498, chuir Vasco da Gama beart leis an mbriathar, nuair a shroich sé an India.

== Gabháltas Eorpach ar Mheiriceá ==

Bhí [[an Chaistíl]], céile iomaíochta na Portaingéile, sách mall ag cromadh ar an taiscéalaíocht, agus níor thosaigh na mairnéalaigh Chaistíleacha ag éirí inchomórtais leis na Portaingéalaigh roimh an leath dheiridh den chúigiú haois déag. B'iad na hOileáin Chanáracha an chéad chnámh spairne idir an dá thír, agus b'iad na Caistíligh a ghabh iad sa deireadh. Níor dhírigh an Chaistíl, nó an Spáinn, i gceart ar chúrsaí an choilíneachais agus na taiscéalaíochta sula raibh an Chaistíl agus an Aragóin nasctha le chéile, agus[[Leithinis na hIbéire]] athghafa ina hiomláine ó na Moslamaigh. Sa bhliain 1492, fuair an dá thír an ceann ab fhearr ar ríocht Moslamach Ghranada, agus ansin, chinn an lánúin ríoga sluaíocht [[Críostóir Colambas|Chríostóir Colambas]] a mhaoiniú, le súil is go n-éireodh le Colambas an Áise a shroicheadh beag beann ar na Portaingéalaigh. B'amhlaidh go raibh smacht ag na Portaingéalaigh ansin ar an mbealach go dtí an Áise thar ar na hAfraice, agus ní ligfidís siúd d'aon duine an bealach sin a úsáid gan deachú éigin a ghearradh air.

Níor bhain Colambas an Áise amach. Tháinig sé trasna ar rud ab fhearr ná sin, is é sin, an tOileán Úr, Meiriceá. Sa bhliain [[1500]], chuaigh an loingseoir Portaingéalach i dtír in áit eile san Oileán Úr, an Bhrasaíl. Anois, bhí sé tábhachtach limistéir chumhachta an dá ríocht Ibéaracha a shainiú agus críochadóireacht a dhéanamh eatarthu. B'é an Pápa a shocraigh an scéal sin, nó rinne sé idirghabháil idir an Spáinn agus an Phortaingéil, agus dá thoradh sin, shínigh na Spáinnigh agus na Portaingéalaigh conradh le chéile, [[Conradh Tordesillas]]. D'fhág an Conradh an Afraic, an Áise agus cuid bheag de Mheiriceá Theas - an chuid ab fhaide soir de Bhrasaíl an lae inniu - ag na Portaingéalaigh, agus bronnadh an chuid ba mhó de Mheiriceá ar na Spáinnigh. Ar ndóigh, ní raibh a fhios ag aon duine go fóill an chuid ba mhó de na críocha seo a bheith ann ar aon nós. Go bunúsach, rith líne Tordesillas aduaidh ó theas, 370 léig (1550 ciliméadar) siar ó Oileáin Cabo Verde.

I dtús báire, bhí Colóim agus na taiscéalaithe Spáinneacha sách míshásta leis na gabháltais a rinne siad. Murab ionann agus an Afraic agus an Áise, ní raibh mórán tráchtearraí le fáil sna hoileáin Chairibeacha. Mar sin, b'fhearr leo na hoileáin a thabhairt chun míntíreachais agus a choilíniú. Ina dhiaidh sin, áfach, chuaigh na Spáinnigh ag taiscéaladh na hilchríche Meiriceánaí féin, agus b'ansin a fuair siad luach a saothair, flúirse mhillteanach óir. I Meiriceá, thuaidh agus theas, casadh ar na Spáinnigh impireachtaí a bhí chomh mór, chomh saibhir i ndaonra agus na himpireachtaí san Eoraip féin. Mar sin féin, bhí baiclí beaga de ''chonquistadores'' Spáinneacha ábalta na himpireachtaí seo a chloí. Is minic, áfach, a fuair siad cuidiú agus cabhair ó shluaite móra de chomhghuaillithe bundúchasacha, go háirithe ó threibheacha a bhí á dtroid nó á gcoinneáil faoi dhaorsmacht ag na himpireachtaí. B'iad na himpireachtaí ba nótáilte den chineál seo ná Impireacht na nAstacach san áit a bhfuil [[Meicsiceo]] inniu, agus Impireacht na n[[Incigh|Inceach]], nó [[Tawantinsuyu]], Tír na gCeithre gCeathrún, san áit a bhfuil [[Peiriú]] agus [[Eacuadór]] inniu. B'é [[Hernán Cortés]] a d'fhorghabh Ríocht na n[[Astacaigh|Astacach]] sa bhliain [[1521]], agus b'é [[Francisco Pizarro]] a bhí i gceannas ar na Spáinnigh a rinne gabháltas ar Tawantinsuyu. I ndiaidh an ghabháltais, rinne galair na hEorpa sléacht mór ar an daonra áitiúil. I gcás amháin ar a laghad, chuidigh galar den chineál sin leis na hEorpaigh sular bhain siad an áit amach iad féin. Nó dealraíonn sé gur mharaigh an bholgach Huayna Capac, impire na nInceach, go gairid roimh theacht Pizarro. Nuair a shroich na Spáinnigh an impireacht, bhí beirt mhac Huayna Capac, [[Atahualpa]] agus Huascar, sáite i gcogadh cathartha in aghaidh a chéile, rud a d'fhág an stát chomh lag is nach raibh seasamh ann in aghaidh scéimeanna na Spáinneach. Dá mb'é Huayna Capac agus an impireacht aontaithe a chasfaí ar Pizarro, bheadh cuma eile ar fad ar stair Mheiriceá Theas, is féidir.

Nuair a bhí forlámhas na Spáinne curtha i bhfeidhm ar na himpireachtaí seo, b'iad an t-ór agus an t-airgead geal na clocha ba mhó ar phaidrín na Spáinneach, idir mhianadóireacht agus easpórtáil. Na deilbhíní iontacha óir nó airgid a bhí saoirsithe ag na healaíontóirí bundúchasacha, chuaigh siad ar fad sa slige, agus rinneadh barraí miotail díobh.

Sa bhliain 1519, an bhliain chéanna a ndeachaigh arm Cortez i dtír i Meicsiceo, bhronn coróin na Spáinne luach a thurais ar Fernão de Magalhães ón bPortaingéil. B'é an cuspóir a bhí leis an turas seo ná seoladh siar le bealach nua farraige go dtí Oileáin na Spíosraí a aimsiú agus cuid na Spáinne a dhéanamh díobh. Bhí rath as cuimse ar an turas áirithe seo, nó b'é an chéad turas timpeall an Domhain é.

== Imeacht na monaplachta Portaingéalaí ==
[[Íomhá:CantinoPlanisphere.png|mion|300px|dheis|Léarscáil Cantino, a thaispeánann na críocha a bhí faighte ag na Portaingéalaigh agus ag na Spáinnigh. Léarscáil rúnda a bhí ann&amp;mdash;ainmníodh é i ndiaidh an taidhleoir Iodálach a smuigleáil é sa bhliain 1502 go dtí an Iodáil agus an saol mór.]]
Cé go raibh na Spáinnigh ag éirí bagrach mar chéilí iomaíochta, níor lagaigh ar na Portaingéalaigh ar aon nós i gcúrsaí na taiscéalaíochta agus na coilínigh. 

B'iadsan an chéad dream Iartharach a tháinig a fhad leis an tSeapáin agus a bhí ábalta trádáil a dhéanamh leis an tír sin. Nuair a bhí an Rí Manuel a hAon ag rialú na Portaingéile, chrom na Portaingéalaigh ar mhodh nua oibre lena ngreim a choinneáil ar na tíortha a raibh éileamh acu orthu. 

Thóg siad sraith de dhúnta daingne le go mbéidís ábalta a smacht a choinneáil ar bhealaí tábhachtacha trádála an Oirthir ar fad. Mar sin, bhunaigh siad dúnta agus coilíneachtaí ar Chósta an Óir, i Luanda, [[Mósaimbíc]], Zanzibar, Mombasa, Socotra, Ormuz, [[Calcúta]], [[Goa]], [[Bombay]], Malaca, [[Macau]], agus Timor. Bhí na Portaingéalaigh ag rialú na Brasaíle chomh maith, a bhí aimsithe ag Pedro Álvares Cabral sa bhliain 1500. De réir Chonradh Tordesillas, bhí na Portaingéalaigh i dteideal na Brasaíle ar fad, dar leis an bPápa ar a laghad.

Ba dhoilgh do na Portaingéalaigh a n-impireacht a fhairsingiú isteach i ndoimhneacht na hilchríche, agus b'fhearr leo fanacht cois farraige. Agus í ina tír beag, streachail an Phortaingéil thar na blianta lena leithéid de mhórfhiontar a bhainistiú. Na dúnta Portaingéalacha ar fud an domhain, bhí siad i síor-anás daoine agus trealaimh. Ní raibh an Phortaingéil in ann dul in iomaíocht leis na cumhachtaí ní ba láidre a bhí ag cúngú isteach ar a cuid gabháltaisí. Mar sin, bhí port na monaplachta Portaingéalaí seinnte i stair na trádála Oirthearaí. B'iad na taiscéalaithe Ollannacha, Francacha agus Sasanacha a chuir deireadh leis, ó ba chuma leosan faoin dóigh a raibh an domhan roinnte ag an bPápa.

Sa bhliain 1580, tháinig Pilib a Dó, rí na Spáinne, i gcomharbas ar Sebastião, rí na Portaingéile, a fuair bás gan ríchomharba a fhágáil ina dhiaidh. Mar sin, tháinig Impireachtaí na Portaingéile agus na Spáinne le chéile faoi aon choróin amháin. An chomh-impireacht a tháinig ar an bhfód mar sin, bhí sí chomh mór agus nárbh fhéidir a leithéid a choinneáil le chéile gan na cumhachtaí eile a bheith ag tabhairt a dúshláin. 

Le maolú ar dheacrachtaí den chineál sin, tugadh cuid de na tailte Portaingéalacha suas. Mar shampla, nuair a phós Séarlas a Dó, rí Shasana, an banphrionsa Portaingéalach Catarina Henriqueta de Bragança, fuair sé Bombay mar chuid den spré a bhí ag dul leis an mbanphrionsa. Choinnigh an Phortaingéil an chuid dá coilíneachtaí a bhí faoi smacht dian aici, go háirithe Macau, Timor Thoir, Goa, Angola, Mósaimbic, agus an Bhrasaíl. D'fhéach na hOllannaigh leis an mBrasaíl a shealbhú, agus tráth, bhí leath na tíre forghafa acu, ach b'éigean dóibh bailiú leo sa deireadh.

== Tuaisceart na hEorpa ag cur a ladair sa scéal ==

Níor thug na náisiúin taobh amuigh de Leithinis na hIbéire aird ar bith ar Chonradh Tordesillas. Bhí a traidisiún mairnéalachta féin ag an bhFrainc, ag an Ísiltír agus ag Sasana, agus cé go ndearna na Spáinnigh agus na Portaingéalaigh a ndícheall leis na teicneolaíochtaí nua agus na mapaí a choinneáil acu féin, ní raibh siad i bhfad ag teacht a fhad leis na tíortha eile.

B'é an tIodálach Giovanni Cabotto, a bhaist John Cabot air féin as Béarla, a bhí i gceannas ar an chéad sluaíocht fionnachtana de chuid na Sasanach. Ina dhiaidh sin, chuaigh a lán misean eile ón bhFrainc agus ó Shasana go dtí an tOileán Úr le haithne a fháil ar Mheiriceá Thuaidh, an chuid den ilchríoch nua nár chuir na Spáinnigh mórán suime inti. Ní raibh ór le fáil ansin, a shíl siad, agus iad díreach ag creachadh shaibhreas Mheiriceá Theas. 

Sa bhliain 1525, thug Giovanni da Verrazzano an chéad chuairt ar an áit a bhfuil Cósta Thoir na Stát Aontaithe inniu. Bhí Cabot, Jacques Cartier (a chuaigh go Meiriceá an chéad uair sa bhliain 1534) agus fionnachtaithe eile na linne ag iarraidh [[an Bealach Siar ó Thuaidh]] a aimsiú, is é sin, an bealach a thabharfadh a fhad le saibhris na hÁise iad. Níor aimsigh siad an Bealach Siar ó Thuaidh riamh, ach ar a gcamchuairt, fuair siad amach faoi bhealaí seoltóireachta eile. Sa chéad leath den tseachtú haois déag, thosaigh coilínigh ó Thuaisceart na hEorpa ag cur fúthu ar chósta thoir Mheiriceá Thuaidh.

B'iad muintir an Tuaiscirt a chuaigh in iomaíocht leis na Portaingéalaigh san Afraic agus timpeall an Aigéin Indiaigh freisin. Thosaigh longa ón Ísiltír, ón bhFrainc agus ó Shasana ag cúngú ar mhonaplacht na bPortaingéalach agus ag bunú stáisiúin trádála agus coilíneachtaí dá gcuid féin. De réir a chéile, bhí sciar na Spáinneach agus na bPortaingéalach den mhargadh agus de na tailte féin ag dul i laghad, agus an mhuintir isteach á bhfódú díreach ina dtimpeall - mar shampla, bhí [[Hong Cong]] suite go dlúth in aice le Macau. B'iad na Tuaisceartaigh freisin a bhí chun tosaigh ag léarscáiliú a raibh fágtha den Aigéan Chiúin agus de chósta thiar Mheiriceá Thuaidh, ar an taobh Spáinneach den líne críochadóireachta a bhí leagtha amach i gConradh Tordesillas. Rinne na fionnachtaithe Ollannacha Willem Jansz agus Abel Tasman an chéad taighde ar chóstaí na hAstráile, ach b'é an Sasanach James Cook a mhapáil an chuid ba mhó den Pholainéis.

== Deireadh Ré na Fionnachtana ==

Glactar leis go coitianta gur tháinig deireadh le Ré na Fionnachtana i dtús na seachtú haoise déag. Faoin am sin, bhí longa na nEorpach chomh daingean agus a gcuid loingseoirí sách oilte eolach le dul in aon áit ba rogha leo ar dhroim an domhain. Ar ndóigh, bhí obair na fionnachtana ag dul ar aghaidh i gcónaí. Ní dhearnadh an chéad suirbhéireacht ar chósta thoir na hAstráile roimh an mbliain 1770, ná ar na farraigí Artacha ná Antartacha roimh an naoú haois déag. 

Thóg sé i bhfad ní ba mhó ama freisin éirí eolach ar an taobh istigh de na hilchríocha. Níor tháinig an chéad Eorpach go domhain isteach i mór-roinn na hAfraice ach sa dara leath den naoú haois déag. B'iad na príomhchúiseanna leis an moilleadóireacht seo ná nach raibh súil ag na hEorpaigh go mbeadh mórán maithe ann le haghaidh trádála, ná mórán foinn orthu dul sa seans leis na galair shotholgtha a bhí ag rith damhsa san Afraic. 

Thairis sin, bhí Tuaisceart na hAfraice á rialú ag na Turcaigh nach raibh sásta cead a chos a fhágáil ag an bhfionnachtaí Eorpach ar a dtailte féin.

== Féach freisin ==

* [[Taiscéalaíocht mhuirí na Portaingéile]]
* [[Carrac]]

== Naisc ==
* {{en}} [[:de:Ricardo Duchesne|Ricardo Duchesne]]: [http://fortnightlyreview.co.uk/2012/06/explore-duchesne/ ''The Faustian impulse and European exploration''], ''The Fortnightly Review'' 2012

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Ré na Fionnachtana| ]]
[[Catagóir:Taiscéalaíocht]]
[[Catagóir:Stair na hEorpa]]
[[Catagóir:Stair an domhain]]
[[Catagóir:Stair na hÁise]]
[[Catagóir:Stair na hAfraice]]</text>
      <sha1>qomd6x0pz9j8qbf069sy4ix4ekktbop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:এই পৃষ্ঠার বৃত্তান্ত</title>
    <ns>4</ns>
    <id>11887</id>
    <revision>
      <id>1323665</id>
      <parentid>585557</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T22:42:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1323665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2365" sha1="osgcytsqn39v1bk4j7hxhv3kreqycpb" xml:space="preserve">{{Scrios}}'''এটি আয়ারল্যান্ডীয় ভাষার [[:bn:উইকিপিডিয়া|উইকিপিডিয়া]]।''' আয়ারল্যান্ডীয় ভাষার আরও তথ্যের জন্য, অনুগ্রহ করে [[:en:|ইংরেজি উইকিপিডিয়ায়]] [[:en:Irish language|এই নিবন্ধ দেখুন]]। অন্যান্য ভাষার উইকিপিডিয়ার জন্য, [[:meta:Complete_list_of_language_Wikipedias_available|অন্যান্য ভাষায় উইকিপিডিয়ার সম্পূর্ণ তালিকা]] দেখুন।

আপনি কি আয়ারল্যান্ডীয় ভাষা জানেননা? আয়ারল্যান্ডীয় ভাষাটি (Gaeilge) গইডেলিক-সেল্টিক ভাষা পরিবারে রয়েছে। প্রধানত [[:bn:আয়ারল্যান্ড|আয়ারল্যান্ড]] দ্বীপে কথা বলা হয় থাকে। [[:bn:যুক্তরাজ্য|যুক্তরাজ্যে]], [[:bn:যুক্তরাষ্ট্র|যুক্তরাষ্ট্রে]], [[:bn:অস্ট্রেলিয়া|অস্ট্রেলিয়া]]য়, ও সারা বিশ্বেও এই ভাষা কথা বলা হয়। আয়ারল্যান্ড প্রজাতন্ত্রের প্রথম সরকারী ভাষা, ও ইংরেজি দ্বিতীয় সরকারী। ইউরোপীয় ইউনিয়নে ও উত্তর আয়ারল্যান্ড (যুক্তরাজ্যে)-এও আয়ারল্যান্ডীয় একটি সরকারী ভাষা।

{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;6&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;border: thin solid #006699;&quot;
| cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;text-align: center; background: #006699; color: #ffffff;&quot; | '''Faoin leathanach seo - এই পৃষ্ঠার বৃত্তান্ত'''
|-
| অন্যান্য ভাষায় এই পাতা:

{{Maidir leis an leathanach seo}}
|}

[[ia:Wikipedia:Super:About this page]]</text>
      <sha1>osgcytsqn39v1bk4j7hxhv3kreqycpb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:Dö pad at</title>
    <ns>4</ns>
    <id>11895</id>
    <revision>
      <id>1323673</id>
      <parentid>74430</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T22:55:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1323673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="se751x7i840akz3o3hygsqnc999kt56" xml:space="preserve">{{Scrios}}'''Dil at Vükipeda binon in pük lireyik. Nüns votik dö pük at dabinons in dils votik Vükipeda (a.s. in [[:en:Irish language|Linglänapük]]). Vükiped Volapükik binon su http://vo.wikipedia.org. Vükiped in püks votik patuvons [[Vicipéid:Comheagar ilteangach|su pad at]].

No spikol-li lireyi? Pük lireyik (''Gaeilge'') fomon donagrupi: ''Goidelic'' pükafamüla kältik. Paspikon ledino su nisul: Lireyeän. Spikans anik lifons in Greta-Britän, in Tats-Pebalöl, in Laustralän, ed in läns votik zi vol lolik. Binon pük calöfik balid Repüblika Lireyänik (telid binon Linglänapük). Lirey pagebon as pük calöfik fa Balatam Yuropik, ed in Nolüda-Lireyeän: topäd Regäna Pebalöl.

{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;6&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;border: thin solid #006699;&quot;
| cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;text-align: center; background: #006699; color: #ffffff;&quot; | '''Faoin leathanach seo - Dö pad at'''
|-
| Fomams pada at in püks votik:

{{Maidir leis an leathanach seo}}
|}</text>
      <sha1>se751x7i840akz3o3hygsqnc999kt56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:Tästä sivusta</title>
    <ns>4</ns>
    <id>12175</id>
    <revision>
      <id>1323670</id>
      <parentid>772654</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T22:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1323670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="803" sha1="dd4p1xlyafuznpz6hp9prhcxmd4p5iz" xml:space="preserve">{{Scrios}}Etkö puhu iirin kieltä? '''Iiri (Gaeilge)''' on kelttiläinen kieli, joka kuuluu kelttikielten gaelilaiseen eli goidelilaiseen alaryhmään. Kieltä puhutaan pääasiallisesti Irlannin saarella. Joitakin puhujia on myös Britanniassa, Yhdysvalloissa, Australiassa sekä satunnaisesti kautta maailman. Iiri on ensimmäinen virallinen kieli Irlannin Tasavallassa, missä englanti on vasta toinen. Irlanti on vuoden 2007 alusta ollut täysivaltainen virallinen EU-kieli (siihen asti sillä oli vain eräänlainen puolivirallinen erityisasema).


{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;6&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;border: thin solid #006699;&quot;
| cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;text-align: center; background: #006699; color: #ffffff;&quot; | '''Faoin leathanach seo - Tästä sivusta'''
|-
| 

{{Faoin leathanach seo}}
|}</text>
      <sha1>dd4p1xlyafuznpz6hp9prhcxmd4p5iz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:Об этой странице</title>
    <ns>4</ns>
    <id>14426</id>
    <revision>
      <id>1323666</id>
      <parentid>790146</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T22:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1323666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1629" sha1="hkxbf8dizz8s3bis4sd3jqpooz69dam" xml:space="preserve">{{Scrios}}Это Википедия на ирландском языке. По-русски о нём можно почитать [http://ru.wikipedia.org/wiki/Ирландский_язык здесь]. Для просмотра информации на других языках смотрите [http://en.wikipedia.org/wiki/Multilingual coordination здесь].

Вы не говорите по-ирландски? Ирландский язык (Gaeilge — Гэльский язык) относится к гойдельской ветви кельтских языков. В основном на нём говорят в Ирландии, а кроме того — небольшая часть населения Великобритании, Соединённых Штатов Америки, Канады, Австралии. Также ирландский язык встречается по всему миру. Это первый официальный язык Республики Ирландия (второй — английский). Кроме того, ирландский язык является официальным языком Европейского Союза и в Северной Ирландии — части Великобритании.

{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;6&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;border: thin solid #006699;&quot;
| cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;text-align: center; background: #006699; color: #ffffff;&quot; | '''Faoin leathanach seo - About this page'''
|-
| Versions of this page in other languages:

{{Maidir leis an leathanach seo}}
|}


[[ia:Wikipedia:Super:About this page]]</text>
      <sha1>hkxbf8dizz8s3bis4sd3jqpooz69dam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Veronica Guerin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15508</id>
    <revision>
      <id>1323705</id>
      <parentid>1215460</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:22:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5969" sha1="f6y5czqw1e8gbrfeioqt2202f5aj4j3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
B'[[iriseoir]] [[Éire]]annach í '''Veronica Guerin''' ([[5 Iúil]] [[1958]] - [[26 Meitheamh]] [[1996]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/guerin-veronica-a3669|teideal=Guerin, Veronica {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2022-07-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/7733654/Veronica-Guerin.html|teideal=Veronica Guerin - Telegraph|dáta=2010-07-03|work=web.archive.org|dátarochtana=2022-07-29|archivedate=2010-07-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100703061150/http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/7733654/Veronica-Guerin.html}}&lt;/ref&gt; Scaoileadh í i luíochán ar thaobh an bhóthair, ar dhébhealach [[An Nás|Nás na Rí]]. Mangairí drugaí a rinne an slad.&lt;ref&gt;Tugann an clár cumasach, corraitheach &quot;Veronica Guerin: A Legacy&quot;, (RTÉ, 2016) cuntas ar shaol agus ar shaothar Veronica.&lt;/ref&gt;

=== Iriseoir iniúchta ===
Sna 1990idí, bhí Guerin og obair mar iriseoir imscrúdaitheach leis an [[Sunday Tribune]], agus ansin an [[Sunday Independent]]. 

Bhí na tuairiscí seo ceannródaíoch, pearsanta agus thar a bheith léargasach. ‘Citizen Journalist’ á baisteadh uirthi le meas agus gean.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/clar-corraitheach-cumasach-faoi-citizen-journalist/|teideal=‘Clár corraitheach, cumasach faoi ‘Citizen journalist’|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=11 Bealtaine 2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-29}}&lt;/ref&gt; Rinne sí agallamh eisiacha leis an Easpag [[Eamonn Casey]] agus scríobh sí scéal eisiach faoin útamáil a bhain le heiseachadadh [[Brendan Smyth]].

Thosaigh sí ag dul sa tóir ar na mangairí drugaí agus coirpigh eile a bhí gníomhach i m[[Baile Átha Cliath]]. Cé gur bhain sí úsáid as leasainmneacha ina cuid [[iriseoireacht]]&lt;nowiki/&gt;a go minic, thosaigh sí ag fáil bagairtí mar gheall ar an obair a bhí á dhéanamh aici.

Sa bhliain 1995, bronnadh an ''International Press Freedom Award'' de chuid an 'Committee to Protect Journalists'.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.americanrhetoric.com/speeches/veronicaguerinbraveryaward.htm?fbclid=IwAR3WTqBCqeXr7q_mnSkqbzqOs017p9d2odyf12urTWavM2F8jLaacvkmDTI|teideal=Online Speech Bank: Veronica Guerin -- International Press Freedom Award Acceptance Speech|work=www.americanrhetoric.com|dátarochtana=2022-07-29}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:The Dubhlinn Gardens Veronica Guerin Memorial 04.JPG|clé|mion]]

== Feallmharú ==
Lámhachadh Guerin don chéad uair agus í sa bhaile ar an [[30 Eanáir]], [[1995]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://presspack.rte.ie/2008/03/31/scannal-32/|teideal=Clár SCANNAL|údar=RTÉ Presspack|work=presspack.rte.ie|dátarochtana=2022-07-29}}&lt;/ref&gt; Ba léir go raibh sí i ndainséar. Is mór an t-iontas, ag féachaint siar, nár deineadh a thuilleadh ó thaobh slándála
[[Íomhá:Guerin gravestone.jpg|clé|mion|Adhlacadh Guerin i [[Reilig Bhaile an Dairdisigh]] (Dardish), cóngaracht le [[Aerfort Bhaile Átha Cliath]].]]
Feallmharaíodh Guerin an bhliain ina dhiaidh sin, agus í ina suí ina hOpel Calibra ag na soilse tráchta ar Mótarbhealach [[Nás na Rí]], cúpla míle amuigh ón gcathair. Ba bheirt fhear a bhí ag taisteal ar ghluaisrothair a rinne an t-ionsaí, sular theith siad go tapaidh ón láthair. D'éag Guerin ar an toirt.

Bhain an dúnmharú brúidiúil  creathadh, ní hamháin as iomairí na hiriseoireachta, na polaitíochta agus na coiriúlachta, ach as muintir na hÉireann ar fad. ‘Má táid sásta iriseoir a mharú, táid oiriúnach ar dhuine ar bith a mharú’ tuairim coitianta na tréimhse.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/clar-corraitheach-cumasach-faoi-citizen-journalist/|teideal=‘Clár corraitheach, cumasach faoi ‘Citizen journalist’|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2019-06-26}}&lt;/ref&gt; &quot;Ionsaí ar an n[[Daonlathas]]&quot; a bhí ann, mar a dúirt [[Taoiseach]] an lae [[Seán de Briotún]] faoin eachtra.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Triail ===
Ciontaíodh Brian Meehan as dúnmharú Guerin sa bhliain 1996.

Sa bhliain 2018, theip ar Meehan ina iarracht go gcuirfí a chiontú ar ceal ar phointe dlí. Bhí an cladhaire ag iarraidh go ndéanfaí iomrall ceartais dá chiontú.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cás Bhrian Meehan teipthe sa Chúirt Achomhairc|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0418/782589-cas-bhrian-meehan-teipthe-sa-chuirt-achomhairc/|date=2016-04-18|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

=== Iarmhairtí ===
Ar bhealaí éagsúla, thionscain dúnmharú Guerin leasú ar an m[[Bunreacht na hÉireann|Bunreacht]] agus cúpla reachtanna tábhachtacha:&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/1604921596198825|teideal=Veronica Guerin|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2018|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt;

* an [[Séú Leasú Déag ar an mBunreacht]], 1996 (maidir le bannaí),
* an tAcht um Fháltais ó Choireacht 1996, 
* an tAcht fán mBiúró um Shócmhainní Coiriúla 1996,
* an tAcht um Cheartas Coiriúil (Gáinneáil ar Dhrugaí), 1996 (a leathnaíodh coinneáil seacht lá thar chiontaí in aghaidh an Stáit den chéad uair, rud a tharla arís agus arís eile ina dhiaidh sin). 
* an tAcht um Bannaí, 1997, agus
* an tAcht um Chlúmhilleadh 2009

== Féach freisin ==

* [[Martin O'Hagan]]
* [[Lyra McKee]]

== Naisc ==

* Clár RTÉ 'Scannal&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Rinne Breandán M Mac Gearailt an léirmheas thar ceann Tuairisc.ie ar chlár de chuid RTÉ fúithi.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Guerin, Veronica}}
[[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha|Guerin, Veronica]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath|Guerin, Veronica]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1958|Guerin, Veronica]]
[[Catagóir:Básanna i 1996|Guerin, Veronica]]
[[Catagóir:Daoine a feallmharaíodh]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Mangairí drugaí]]
[[Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann]]</text>
      <sha1>f6y5czqw1e8gbrfeioqt2202f5aj4j3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ernst Haeckel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16408</id>
    <revision>
      <id>1323721</id>
      <parentid>1265189</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4695" sha1="qtt1z5f7l7lfu5iuwimz5qoihqat9c1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Bitheolaíocht|Bitheolaí]], nádúraí, [[fealsamh]], [[lia]], agus ollamh suntasach [[An Ghearmáin|Gearmánach]] ab ea '''Ernst Heinrich Philipp August von Haeckel''' ([[16 Feabhra]] [[1834]] — [[9 Lúnasa]] [[1919]]). 

Ba mhínitheoir luath sa Ghearmáin é ar theoiricí [[Charles Darwin|Darwin]] ar an [[éabhlóid]].&lt;ref&gt;Matt Hussey, Fréamh an Eolais &lt;/ref&gt; Rinne Haeckel  [[taighde]] go háirithe ar ainmhithe mara gan chnámh droma. 

Tháinig Haeckel ar na mílte [[speiceas]] nua.  Ba é an chéad [[duine]] riamh a tharraing craobh [[Ginealach|ghinealaigh]] na n-[[Ainmhí|ainmhithe]], ag taispeáint an comhchaidreamh idir na foirmeacha [[beatha]]. Agus cheap Haeckel na coincheapa [[fíleam]], [[fíligineacht]], [[éiceolaíocht]] agus an ríocht [[Prótaisteach|Protista]]. Go dtí 1862 rangaítear gach orgánach mar ainmhí nó plandaí. Ansin d’athraigh Haeckel an córas ó bhun go barr.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.scienceteacher.ie/wp-content/uploads/2018/03/Protists-literacy-task-Gaeilge.pdf|teideal=Prótaistigh - tasc litearthachta|údar=scienceteacher.ie|dátarochtana=2021|archivedate=2021-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210809214009/http://www.scienceteacher.ie/wp-content/uploads/2018/03/Protists-literacy-task-Gaeilge.pdf}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Tree of life by Haeckel.jpg|clé|mion|[[crann na beatha]] sa ''The Evolution of Man'' (foilsithe 1879)]]
[[Íomhá:Haeckel arbol bn.png|clé|mion|1866: ''Generelle Morphologie der Organismen'': Plantae, Protista, Animalia.]]
[[Íomhá:Haeckel Actiniae.jpg|clé|mion|Kunstformen der Natur (1904): &quot;Haeckel Actiniae&quot;]]
[[Íomhá:ErnstHaeckel.jpg|clé|mion|1906]]

== Breis léitheoireachta ==
* Volker Mueller und Arnher E. Lenz: ''Darwin, Haeckel und die Folgen. Monismus in Vergangenheit und Gegenwart''. Angelika Lenz Verlag, Neustadt am Rübenberge 2006, ISBN 3-933037-56-5.
* Bernhard Kleeberg: ''Theophysis. Ernst Haeckels Philosophie des Naturganzen''. Böhlau, Köln/Weimar 2005, ISBN 3-412-17304-5.
* Daniel Gasman: ''Haeckel's Monism and the Birth of Fascist Ideology''. Peter Lang, New York 1998, ISBN 0-8204-4108-2.
* Rüdiger Wehner/Walter Gehring: ''Zoologie'', Kap.11.1.4. S. 573-575, 23.te Auflage, Thieme Verlag, Stuttgart 1995, ISBN 3-13-367423-4.
* Peter Weingart/Jürgen Kroll/Kurt Bayertz: ''Rasse, Blut und Gene. Geschichte der Eugenik und Rassenhygiene in Deutschland''. Suhrkamp Taschenbuch, Frankfurt am Main 1992, ISBN 3-518-28622-6.
* Rosemarie Mann: ''Ernst Haeckel, Zoologie und Jugendstil''. In: Berichte zur Wissenschaftsgeschichte 13, 1990, S. 1-11; 10.1002/bewi.19900130102.
* Paul Weindling: ''Health, race and German politics between national unification and Nazism 1870-1945''. Cambridge University Press, 1989, ISBN 0-521-36381-0.
* Georg Uschmann: ''Ernst Haeckel. Biographie in Briefen mit Erläuterungen''. Urania, Leipzig 1984, ISBN 3-570-09027-2.
* Erika Krause: ''Ernst Haeckel''. Leipzig 1984.
* Peter Klemm: ''Ernst Haeckel. Der Ketzer von Jena. Ein Leben in Berichten, Briefen und Bildern''. 2. Aufl., Urania, Leipzig 1968.
* Johannes Hemleben: ''Ernst Haeckel in Selbstzeugnissen und Bilddokumenten''. Rowohlt Taschenbuch, Reinbek bei Hamburg 1964.

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.mblwhoilibrary.org/haeckel/index.html Marine Biological Laboratory Library] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080308160615/http://www.mblwhoilibrary.org/haeckel/index.html |date=2008-03-08 }} - An exhibition of material on Haeckel, including background on many ''Kunsformen der Natur'' plates
* [http://www.ucmp.berkeley.edu/history/haeckel.html University of California, Berkeley] - Ernst Haeckel biography
* [http://www.slate.com/id/2124625/ Ernst Haeckel – Evolution's controversial artist.] A slide-show essay about Ernst Haeckel.
* ''[[commons:Kunstformen der Natur|Kunstformen der Natur]]'', Wikimedia Commons: over 100 detailed animal drawings.
* [http://www.zum.de/stueber/haeckel/kunstformen/natur.html ''Kunstformen der Natur'', scanned] (from [http://www.biolib.de/ biolib.de] Stuebers Online Library)
* [http://draves.org/pix/kdn/ PNG alpha-transparencies of Haeckel's &quot;Kustformen der natur&quot;]
* [http://www.nightfirefilms.org/proteus_home.html Proteus] - An animated documentary film on the life and work of Ernst Haeckel
* [http://www2.uni-jena.de/biologie/ehh/haeckel.htm Ernst Haeckel Haus] and Ernst Haeckel Museum in [[Jena]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT: Haeckel, Ernst}}
[[Catagóir:Básanna i 1919]]
[[Catagóir:Bitheolaithe Gearmánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1834]]
[[Catagóir:Éabhlóid Bhitheolaíochta]]
[[Catagóir:Éabhlóid]]
[[Catagóir:Éaneolaithe Gearmánacha]]</text>
      <sha1>qtt1z5f7l7lfu5iuwimz5qoihqat9c1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dmitri Anatolyevich Medvedev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17034</id>
    <revision>
      <id>1323716</id>
      <parentid>1282429</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5130" sha1="b1k5a1t9qaofwfgw72j9yrt915kyiu7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[státaire]] [[An Rúis|Rúiseach]] é '''Dmitri Anatolyevich Medvedev''' {{audio|Ru-DmitryMedvedev.ogg|Fuaimniú}} ([[14 Meán Fómhair]] [[1962]] - ]. Bhí sé ina [[Uachtarán]] ar an [[An Rúis|Rúis]] ó 2008 go dtí 2012 agus ina [[Príomh-Aire|Phríomh-Aire]] ó 8 Bealtaine 2012 go dtí 2020. Ó 2020 ar aghaidh, is leaschathaoirleach an Chomhairle Slándála é.

== Saol ==

=== Óige ===
Bhronn [[Ollscoil]] Stáit [[Cathair Pheadair|Leningrad]] céim sa [[Dlí an chearnfhaid inbheartaigh|dlí]] ar Medvedev sa bhliain 1987.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3646687075355590|teideal=UCD School of Law|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-09-15}}&lt;/ref&gt; Ansin chuaigh sé le staidéar iarchéime sa dlí, i bpost ceangailte leis an ollúnacht sa [[dlí sibhialta]] san ollscoil.  

Fuair Medvedev a chéim 'Iarrthóir na hEolaíochta' (dochtúireacht) sa bhliain 1990, mar gheall ar thráchtas dar teideal 'Fadhbanna maidir leis an bPearsantacht Dhlíthiúil Shibhialta atá ag Fiontar Stáit a Chur i gCrích'.  

=== Dlíodóir ===
Mhúin Medvedev an [[dlí Rómhánach]] agus an dlí sibhialta in Ollscoil Stáit [[Cathair Pheadair|Chathair Pheadair]] go dtí 1999. Bhí sé ina chomhairleoir dlí do roinnt [[gnó]]&lt;nowiki/&gt;thaí ag an am céanna.

In éineacht le daoine eile, scríobh sé téacsleabhar ar an dlí sibhialta a raibh an-rath air, a foilsíodh den chéad uair sa bhliain 1991 le roinnt eagrán ina dhiaidh sin.  

Tá Medvedev ina phríomhúdar ar léargas dlí ar athchóiriú státseirbhís na Rúise a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 2004. 

Sna [[1980idí|1980í]] agus go luath sna [[1990idí|1990í]] bhí dlúthbhaint idir Medvedev agus Anatoly Sobchak, a bhí ina [[Méara|mhéara]] ar Chathair Pheadair idir 1991 agus 1996. Bhí Sobchak i measc na n-[[Ollamh|ollúna]] a bhí ag Medvedev san ollscoil agus bhí sé ina scoláire dlí clúiteach. 
[[Íomhá:Dmitry Medvedev 2 September 2008-1.jpg|clé|mion|265x265px|2008]]

=== Polaitíocht ===
Nuair a rinneadh Príomh-Aire de Vladimir Putin sa bhliain 1999, duine eile a bhí ceangailte le Sobchak, thosaigh Medvedev ag obair dó i [[Moscó]] agus bhí sraith jabanna aige, mar shampla bainisteoir feachtais do Putin i d[[toghchán]] na huachtaránachta sa bhliain 2000, cathaoirleach ar [[Gazprom]] (2000 go 2001, 2002 go 2008), Ceann Foirne sa [[An Chreimil|Chreimil]] (2003 go 2005) agus An Chéad Leas-Phríomh-Aire (2005 go 2008).
[[Íomhá:Dmitri Medvedev in front of the Boris Yeltsin memorial in Yekaterinburg, Russia - 20110201 (cropped).jpg|clé|mion|177x177px|2011]]
Sa bhliain 2008 ní raibh Putin i dteideal seasamh i dtoghchán na huachtaránachta chun a tríú téarma i ndiaidh a chéile a bhaint amach. Mar sin moladh Medvedev mar iarrthóir ar an uachtaránacht ag Páirtí na Rúise Aontaithe agus na páirtithe eile a bhí ag tacú le Putin. 

Toghadh Medvedev le tromlach mór, de réir an chomhairimh oifigiúil agus bhí sé ina Uachtarán ar an Rúis ar feadh ceithre bliana. Déanadh príomh-aire do Phútín ag an am céanna, tar éis dó an uachtaránacht a ghéilleadh do Medvedev.

I Meán Fómhair na bliana 2011, d'fhógair Medvedev nach seasfadh sé don darna téarma sa toghchán an bhliain ina dhiaidh. Mar sin tháinig Putin ar ais mar Uachtarán sa bhliain 2012, agus cheap sé Medvedev ina Phríomh-Aire.
[[Íomhá:Dmitry Medvedev and Vladimir Putin - 2010 Polish Air Force Tu-154 crash.jpg|clé|mion|177x177px|2010: Medvedev agus Putin le chéile]]
[[Íomhá:Dmitry Medvedev and Li Keqiang 20191101 (cropped-2).jpg|clé|mion|226x226px|2019]]

=== Polasaithe ===
[[Íomhá:Medvedev and Putin 2020-01-15 (cropped) (cropped).jpg|clé|mion|244x244px|2020]]
Níl daoine ar aon intinn an bhfuil difríochtaí [[Polaitíocht|polaitiúla]] suntasacha idir Medvedev agus Putin (mar shampla maidir leis an [[daonlathas]], le [[Cearta daonna|cearta an duine]] nó le conas dul i ngleic leis an éilliú). Ar aon nós, is cinnte go bhfuil Medvedev agus Putin ag obair go dlúth le chéile le fiche bliain anuas.

=== Conspóid ===
Rinne [[Alexei Navalny]] scannán de Medvedev agus chonaic níos mó ná 30 mln duine é.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tathar-ag-iarraidh-diabhail-a-dheanamh-de-na-ruisigh-aris/|teideal=Táthar ag iarraidh diabhail a dhéanamh de na Rúisigh arís|údar=[[Eoin Ó Murchú]]|dáta=2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-09-14}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]]

* [[Alexei Navalny]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Ceannairí na Rúise}}

{{Síol-beath}}
{{Síol-ru}}

{{DEFAULTSORT:Medvedev, Dmitri}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1962]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Acadóirí]]
[[Catagóir:Daoine Sóivéadach]]
[[Catagóir:Dlíodóirí Rúiseacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Grianghrafadóirí]]
[[Catagóir:Lucht comhcheilge]]
[[Catagóir:Lucht gnó na Rúise]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na Rúise]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Rúiseacha]]
[[Catagóir:Uachtaráin]]</text>
      <sha1>b1k5a1t9qaofwfgw72j9yrt915kyiu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lia Fáil (Éire)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18930</id>
    <revision>
      <id>1323719</id>
      <parentid>1255970</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2843" sha1="mbmyst9kivv7acvhyobcqsabli7rc01" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}

Is [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|séadchomhartha]] fíorthábhachtach é an Lia Fáil&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.chg.gov.ie/ga/29052014-minister-deenihan-condemns-vandalism-to-the-lia-fail-national-monument/|teideal=Loitiméireacht a rinneadh do shéadchomhartha náisiúnta Lia Fáil á cáineadh ag an Aire Deenihan {{!}} An Roinn Cultúir, Oidhreachta agus Gaeltachta|work=www.chg.gov.ie|dátarochtana=2020-04-11}}&lt;/ref&gt; atá luaite go forleathan i dtéacsanna ársa. Tá ceangal ag an gcloch eibhir le gnáis oirnithe Ríthe Theamhair. De réir [[béaloideas na hÉireann|bhéaloideas na hÉireann]], [[Coróin|corón]]&lt;nowiki/&gt;aítí gach ceann d’[[Ard-Ríthe na hÉireann]] ann suas go dtí [[Muirchertach mac Ercae]] sa bhliain [[500]].

== Stair ==
Deirtear gurbh iad na [[Tuatha Dé Danann]] a thóg an Lia Fáil go hÉirinn.

Bogadh é go dtí an áit ina bhfuil sé anois go luath sa [[19ú haois|naoú haois déag]].

Rinneadh damáiste dó sa bhliain 2012, nuair a buaileadh le casar nó le huirlis mhaol éigin eile é.  

Arís i 2014, rinneadh loitiméireacht air le péint.

== An Lia Fàil in Albain ==
[[Íomhá:The Stone of Scone - geograph.org.uk - 1584457.jpg|clé|mion|“An Lia Fàil” [[Albain|Albanach]]: macasamhail in Albain]]{{Main|An Lia Fáil}}


Is suaitheantas náisiúnta [[Albain|Albanach]] é “[[An Lia Fáil|An Lia Fàil]]”  (nó ''Stone of Scone'').&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|date=2014-10-11|url=https://gd.wikipedia.org/w/index.php?title=Lia_F%C3%A0il&amp;oldid=473568|title=Lia Fàil|language=gd|journal=Uicipeid}}&lt;/ref&gt; 

Go dtí 1950, bhí an leadhb de [[Carraig|charraig]] ar taispeáint i mainistir [[Westminster]], [[Sasana]]. Ach ghoid  náisiúnaithe na hAlban é ar 24 Nollaig 1950, agus faraor, bhris na gadaithe an chloch Albanach ina dhá leath.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/w3cswsjs|teideal=An Lia Fail|údar=bbc.co.uk|dáta=|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2020-12-24}}&lt;/ref&gt;

Ar [[11 Aibreán]] [[1951]] fágadh an liag i [[mainistir]] Obar Bhrothaig in Albain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.amazon.ca/Scotlands-Stone-Destiny-History-Nationhood/dp/0752450344|teideal=Scotland's Stone of Destiny|údar=Nick Aitchison|dáta=|work=www.amazon.ca|dátarochtana=2020-04-11}}&lt;/ref&gt;  Bhí an chloch ar ais i Londain sa bhliain 1953 nuair a rinneadh [[banríon]] ar an [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] d'[[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Eilís II.]]

== Féach freisin ==

* [[Teamhair]]
* [[An Lia Fáil]] in Albain

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{Scéalta miotaseolaíochta}}

{{síol-tír-ie}}

[[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]]
[[Catagóir:Tuatha Dé Danann]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann]]
[[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Contae na Mí]]</text>
      <sha1>mbmyst9kivv7acvhyobcqsabli7rc01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Príomhleathanach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19594</id>
    <revision>
      <id>1323617</id>
      <parentid>1270311</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T19:40:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>[In English since this is such a visible edit] Removed the colour from the Comhthionscadal… section as en.wiki. Gave Cabhair and Faoin tionscadal their own red box. Removed dated icons and header wraps. Centred welcome message and removed arbitrary bullet points as those topics are linked below. Used padding to make headers same width.</comment>
      <origin>1323617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6009" sha1="0b9wfgurmjf97bax00c6re8j092pk22" xml:space="preserve">&lt;!-- BANNER ACROSS TOP OF PAGE --&gt;
&lt;templatestyles src=&quot;Main Page/minerva.css&quot; /&gt;
{| id=&quot;mp-topbanner&quot; style=&quot;width:100%; background:#f9f9f9; margin:1.2em 0 6px 0; border:1px solid #ddd; text-align:center;&quot;
| style=&quot;width:100%; color:#000; text-align:center;&quot; |

&lt;!-- &quot;FÁILTE GO VICIPÉID&quot; AGUS ARTICLECOUNT --&gt;
{| style=&quot;width:100%; border:none; background:none; text-align:center;&quot;
| style=&quot;width:100%; text-align:center; white-space:nowrap; color:#000;&quot; |
&lt;div style=&quot;font-size:162%; text-align:center; border:none; margin:0; padding:.1em; color:#000;&quot;&gt;Fáilte chuig an [[Vicipéid]],&lt;/div&gt;
|}
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; border:none; background:none;&quot;
| style=&quot;text-align:center; font-size:100%;&quot; | an chiclipéid [[Bogearraí saora|shaor]] ar féidir le [[Vicipéid:Réamhrá|cách&amp;nbsp;í&amp;nbsp;a&amp;nbsp;chur&amp;nbsp;in&amp;nbsp;eagar]].
&lt;div id=&quot;articlecount&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align:center; margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[Speisialta:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] alt faoi láthair as [[Gaeilge]] - [[Speisialta:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}]] eagarthóirí gníomhach&lt;/div&gt;
|}
|}
&lt;div id=&quot;mp-banner&quot;&gt;
{{Main Page banner}}
&lt;/div&gt;

&lt;!-- ALT ROGHNAITHE; AN RAIBH FHIOS AGAT --&gt;
{| id=&quot;mp-upper&quot; style=&quot;margin:0; background:none;&quot;
| class=&quot;MainPageBG&quot; style=&quot;width:53%; border:1px solid #cef2e0; background:#f5fffa; vertical-align:top; color:#000;&quot; |
{| id=&quot;mp-left&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;5&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top; background:#f5fffa;&quot;
! style=&quot;background-color: #cef2e0; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #a3bfb1; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 190px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Alt roghnaithe&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | &lt;div id=&quot;mp-tfa&quot;&gt;{{alt roghnaithe}}&lt;/div&gt;
|-
! style=&quot;background-color: #cef2e0; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #a3bfb1; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 197px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Cúrsaí reatha&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | &lt;div id=&quot;mp-otd&quot;&gt;{{Cúrsaí Reatha}}&lt;/div&gt;
|-
! style=&quot;background-color: #cef2e0; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #a3bfb1; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 213px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Ar an lá seo&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | &lt;div id=&quot;mp-otd&quot;&gt;{{Vicipéid:Laethanta roghnaithe/{{LÁLÁITHREACH}} {{AINMNAMÍOSALÁITHREAÍ}}}}&lt;/div&gt;
|}
| style=&quot;border:1px solid transparent;&quot; |

&lt;!-- CICLIPÉID --&gt;
| class=&quot;MainPageBG&quot; style=&quot;width:47%; border:1px solid #cedff2; background:#f5faff; vertical-align:top;&quot; |
{| id=&quot;mp-right&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;5&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top; background:#f5faff;&quot;
! style=&quot;background-color: #cedff2; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #a3b0bf; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 240px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Ciclipéid&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | &lt;div id=&quot;mp-itn&quot;&gt;{{Ciclipéid}}&lt;/div&gt;
|-
! style=&quot;background-color: #cedff2; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #a3b0bf; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 167px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Imeachtaí pobail&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | &lt;div id=&quot;mp-otd&quot;&gt;{{Imeachtaí pobail}}&lt;/div&gt;
|}
|}

&lt;!-- ÍOMHÁ ROGHNAITHE --&gt;
{| id=&quot;mp-dyk&quot; style=&quot;margin:4px 0 0 0; width:100%; background:none;&quot;
| class=&quot;MainPageBG&quot; style=&quot;width:100%; border:1px solid #ddcef2; background:#faf5ff; vertical-align:top; color:#000;&quot; |
{| cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;5&quot; style=&quot;vertical-align:top; background:#faf5ff; color:#000; width:100%&quot;
! style=&quot;background-color: #ddcef2; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #afa3bf; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 159px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Íomhá roghnaithe&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | {{Íomhá roghnaithe}}
|}
|}

&lt;!-- Cabhair agus Eolas --&gt;
{| id=&quot;mp-sister&quot; style=&quot;margin:4px 0 0 0; width:100%; background:none;&quot;
| class=&quot;MainPageBG&quot; style=&quot;width:100%; border:1px solid #ffa8ad; background:#ffedee; vertical-align:top; color:#ffedee;&quot; |
{| cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;5&quot; style=&quot;vertical-align:top; background:#ffedee; color:#000; width:100%&quot;
! style=&quot;background-color: #fab6ba; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #e88b90; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 248px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Cabhair&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | &lt;div id=&quot;mp-itn&quot;&gt;{{Cabhair}}&lt;/div&gt;
|-
! style=&quot;background-color: #fab6ba; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #e88b90; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 172px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Faoin tionscadal&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | &lt;div id=&quot;mp-itn&quot;&gt;{{Faoin tionscadal}}&lt;/div&gt;
|}
|}

&lt;!-- COMHTHIONSCADAIL --&gt;
{| id=&quot;mp-sister&quot; style=&quot;margin:4px 0 0 0; width:100%; background:none;&quot;
| class=&quot;MainPageBG&quot; style=&quot;width:100%; border:1px solid #ddd; background:#f9f9f9; vertical-align:top; color:#000;&quot; |
{| cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;5&quot; style=&quot;vertical-align:top; background:#f9f9f9; color:#000; width:100%&quot;
! style=&quot;background-color: #ebeded; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #cfcccc; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 155px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Comhthionscadail&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | {{Comhthionscadail}}
|}
|}

&lt;!-- TEANGACHA VICIPÉIDE --&gt;
{| id=&quot;mp-sister&quot; style=&quot;margin:4px 0 0 0; width:100%; background:none;&quot;
| class=&quot;MainPageBG&quot; style=&quot;width:100%; border:1px solid #ddd; background:#f9f9f9; vertical-align:top; color:#000;&quot; |
{| cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;5&quot; style=&quot;vertical-align:top; background: #f9f9f9; color:#000; width:100%&quot;
! style=&quot;background-color: #ebeded; min-width: 100%; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #cfcccc; text-align: left; padding-left: 7px; padding-right: 87px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left%;&quot;&gt;Vicipéid i dteangacha eile&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000&quot; | {{Teangacha Vicipéide}}
|}
|}

&lt;!-- SECTIONS AT BOTTOM OF PAGE --&gt;
__NOTOC____NOEDITSECTION__</text>
      <sha1>0b9wfgurmjf97bax00c6re8j092pk22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323619</id>
      <parentid>1323617</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T19:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>Ró-leathan d'amharc móibíleach.</comment>
      <origin>1323619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6009" sha1="im1yxj6isb93sw8dqpm5uv7xbuuaynz" xml:space="preserve">&lt;!-- BANNER ACROSS TOP OF PAGE --&gt;
&lt;templatestyles src=&quot;Main Page/minerva.css&quot; /&gt;
{| id=&quot;mp-topbanner&quot; style=&quot;width:100%; background:#f9f9f9; margin:1.2em 0 6px 0; border:1px solid #ddd; text-align:center;&quot;
| style=&quot;width:100%; color:#000; text-align:center;&quot; |

&lt;!-- &quot;FÁILTE GO VICIPÉID&quot; AGUS ARTICLECOUNT --&gt;
{| style=&quot;width:100%; border:none; background:none; text-align:center;&quot;
| style=&quot;width:100%; text-align:center; white-space:nowrap; color:#000;&quot; |
&lt;div style=&quot;font-size:162%; text-align:center; border:none; margin:0; padding:.1em; color:#000;&quot;&gt;Fáilte chuig an [[Vicipéid]],&lt;/div&gt;
|}
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; border:none; background:none;&quot;
| style=&quot;text-align:center; font-size:100%;&quot; | an chiclipéid [[Bogearraí saora|shaor]] ar féidir le [[Vicipéid:Réamhrá|cách&amp;nbsp;í&amp;nbsp;a&amp;nbsp;chur&amp;nbsp;in&amp;nbsp;eagar]].
&lt;div id=&quot;articlecount&quot; style=&quot;font-size:90%; text-align:center; margin-top:0.4em;&quot;&gt;[[Speisialta:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] alt faoi láthair as [[Gaeilge]] - [[Speisialta:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}]] eagarthóirí gníomhach&lt;/div&gt;
|}
|}
&lt;div id=&quot;mp-banner&quot;&gt;
{{Main Page banner}}
&lt;/div&gt;

&lt;!-- ALT ROGHNAITHE; AN RAIBH FHIOS AGAT --&gt;
{| id=&quot;mp-upper&quot; style=&quot;margin:0; background:none;&quot;
| class=&quot;MainPageBG&quot; style=&quot;width:53%; border:1px solid #cef2e0; background:#f5fffa; vertical-align:top; color:#000;&quot; |
{| id=&quot;mp-left&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;5&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top; background:#f5fffa;&quot;
! style=&quot;background-color: #cef2e0; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #a3bfb1; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 190px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Alt roghnaithe&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | &lt;div id=&quot;mp-tfa&quot;&gt;{{alt roghnaithe}}&lt;/div&gt;
|-
! style=&quot;background-color: #cef2e0; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #a3bfb1; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 197px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Cúrsaí reatha&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | &lt;div id=&quot;mp-otd&quot;&gt;{{Cúrsaí Reatha}}&lt;/div&gt;
|-
! style=&quot;background-color: #cef2e0; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #a3bfb1; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 213px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Ar an lá seo&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | &lt;div id=&quot;mp-otd&quot;&gt;{{Vicipéid:Laethanta roghnaithe/{{LÁLÁITHREACH}} {{AINMNAMÍOSALÁITHREAÍ}}}}&lt;/div&gt;
|}
| style=&quot;border:1px solid transparent;&quot; |

&lt;!-- CICLIPÉID --&gt;
| class=&quot;MainPageBG&quot; style=&quot;width:47%; border:1px solid #cedff2; background:#f5faff; vertical-align:top;&quot; |
{| id=&quot;mp-right&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;5&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top; background:#f5faff;&quot;
! style=&quot;background-color: #cedff2; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #a3b0bf; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 240px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Ciclipéid&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | &lt;div id=&quot;mp-itn&quot;&gt;{{Ciclipéid}}&lt;/div&gt;
|-
! style=&quot;background-color: #cedff2; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #a3b0bf; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 167px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Imeachtaí pobail&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | &lt;div id=&quot;mp-otd&quot;&gt;{{Imeachtaí pobail}}&lt;/div&gt;
|}
|}

&lt;!-- ÍOMHÁ ROGHNAITHE --&gt;
{| id=&quot;mp-dyk&quot; style=&quot;margin:4px 0 0 0; width:100%; background:none;&quot;
| class=&quot;MainPageBG&quot; style=&quot;width:100%; border:1px solid #ddcef2; background:#faf5ff; vertical-align:top; color:#000;&quot; |
{| cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;5&quot; style=&quot;vertical-align:top; background:#faf5ff; color:#000; width:100%&quot;
! style=&quot;background-color: #ddcef2; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #afa3bf; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 159px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Íomhá roghnaithe&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | {{Íomhá roghnaithe}}
|}
|}

&lt;!-- Cabhair agus Eolas --&gt;
{| id=&quot;mp-sister&quot; style=&quot;margin:4px 0 0 0; width:100%; background:none;&quot;
| class=&quot;MainPageBG&quot; style=&quot;width:100%; border:1px solid #ffa8ad; background:#ffedee; vertical-align:top; color:#ffedee;&quot; |
{| cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;5&quot; style=&quot;vertical-align:top; background:#ffedee; color:#000; width:100%&quot;
! style=&quot;background-color: #fab6ba; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #e88b90; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 248px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Cabhair&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | &lt;div id=&quot;mp-itn&quot;&gt;{{Cabhair}}&lt;/div&gt;
|-
! style=&quot;background-color: #fab6ba; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #e88b90; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 171px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Faoin tionscadal&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | &lt;div id=&quot;mp-itn&quot;&gt;{{Faoin tionscadal}}&lt;/div&gt;
|}
|}

&lt;!-- COMHTHIONSCADAIL --&gt;
{| id=&quot;mp-sister&quot; style=&quot;margin:4px 0 0 0; width:100%; background:none;&quot;
| class=&quot;MainPageBG&quot; style=&quot;width:100%; border:1px solid #ddd; background:#f9f9f9; vertical-align:top; color:#000;&quot; |
{| cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;5&quot; style=&quot;vertical-align:top; background:#f9f9f9; color:#000; width:100%&quot;
! style=&quot;background-color: #ebeded; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #cfcccc; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 155px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left;&quot;&gt;Comhthionscadail&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000;&quot; | {{Comhthionscadail}}
|}
|}

&lt;!-- TEANGACHA VICIPÉIDE --&gt;
{| id=&quot;mp-sister&quot; style=&quot;margin:4px 0 0 0; width:100%; background:none;&quot;
| class=&quot;MainPageBG&quot; style=&quot;width:100%; border:1px solid #ddd; background:#f9f9f9; vertical-align:top; color:#000;&quot; |
{| cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;5&quot; style=&quot;vertical-align:top; background: #f9f9f9; color:#000; width:100%&quot;
! style=&quot;background-color: #ebeded; min-width: 100%; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #cfcccc; text-align: left; padding-left: 7px; padding-right: 87px;&quot; | &lt;div style=&quot;float:left%;&quot;&gt;Vicipéid i dteangacha eile&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;color:#000&quot; | {{Teangacha Vicipéide}}
|}
|}

&lt;!-- SECTIONS AT BOTTOM OF PAGE --&gt;
__NOTOC____NOEDITSECTION__</text>
      <sha1>im1yxj6isb93sw8dqpm5uv7xbuuaynz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scitsifréine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19684</id>
    <revision>
      <id>1323718</id>
      <parentid>1315234</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:01:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6112" sha1="eo265esahxztzrqz66ftargfx9v93gm" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Galar}}

Is [[galar]] millteach [[Neamhoird mheabhracha|meabhrach]] é '''scitsifréine'''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Neurodevelopmental disorder|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Neurodevelopmental_disorder&amp;oldid=1065560613|journal=Wikipedia|date=2022-01-14|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;As [[Gréigis]], ciallaíonn ''Schizo'' deighilt agus ciallaíonn ''Phrene'' intinn.&lt;/ref&gt; Is riocht [[Athlasadh|athlastach]] é san [[inchinn]] ach níl tuiscint iomlán ar an gcúis &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/science/neurophilosophy/2015/oct/16/brains-immune-cells-hyperactive-in-schizophrenia|teideal=Brain’s immune cells hyperactive in schizophrenia|údar=Mo Costandi|dáta=2015-10-16|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2022-02-09}}&lt;/ref&gt;  Tosaíonn an scitsifréine go minic nuair a bhíonn [[duine]] sna déaga nó sna fichidí. 

Is iad na siomptóim a bhaineann léi, dímhothú, [[Siabhránacht|siabhráin]], maolú mothúchán, glórtha inmheánacha á gcloisint, srl.  [[Íomhá:Schizophrenia brain large.gif|mion|clé|220x220px]]
[[Íomhá:Risperdal tablets.jpg|mion|clé|Risperidone nó Risperdal:[[cógas]]|292x292px]][[Íomhá:Schizophrenia video.webm|mion|Físeán: Míniú|clé|220x220px]]
[[Íomhá:Schizophrenia (Illustration).png|mion|clé|220x220px]]
[[Íomhá:Share-with-schizophrenia.svg|mion|Eipidéimeolaíocht, 2019|clé|220x220px]]
== Cúiseanna ==
Cheaptaí fadó gur easpa [[Cumarsáid|cumarsáide]] sa [[teaghlach]] ba chiontach leis an scitsifréine'''.''' Ach is cinnte anois gur [[Neamhoird mheabhracha|galar intinne]] í.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|url=|title=Fréamh an Eolais|journal=|volume=|issue=|location=http://www.coiscéim.ie}}&lt;/ref&gt;  

Tá baint ag a lán cúinsí leis an ngalar, b'fhéidir [[géinitic]], cúram réamhbhreithe, tógáil,  tosca [[Timpeallacht|timpeallachta]] agus saol uirbeach, [[bochtanas]], caitheamh drugaí agus alcóil, agus mar sin de.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Risk factors of schizophrenia|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Risk_factors_of_schizophrenia&amp;oldid=1067465518|journal=Wikipedia|date=2022-01-23|language=en}}&lt;/ref&gt;  Tá níos mó fear buailte ná mná.  

=== Fás an fhéatais ===
Uaireanta cuirtear síolta an ghalair le linn fás an [[Féatas|fhéatais]] sa [[Broinn (útaras)|bhroinn]],  De réir mar a fhorbraíonn an féatas, fásann néaróga tríd an mbánábhar san [[inchinn]], agus trí phláta fonéarógach idir an bánábhar is an liathábhar, chun ceangail a dhéanamh i liathábhar na [[Coirtéis|coirtéise]].  

De ghnáth, bíonn [[Cill (bitheolaíocht)|cealla]] comharthaíochta sa phláta fo-néarógach a threoraíonn an fás seo, ach bíonn easpa cealla comharthaíochta i nduine le scitsifréine agus an-chuid néaróg míthreoraithe dá bharr.  

Ní fios fós cad is ciontach leis an easpa seo. Ach de réir mar a chuirtear an tuiscint ar an ngalar iomlán seo chun cinn, tá súil ag na h[[Eolaí|eolaithe]] gur féidir an féatas a chosaint ón easpa amach anseo. 

== Na tréithe a bhaineann le scitsifréine ==
Léiríonn an ghalar na hairí seo go coitianta;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://presspack.rte.ie/2011/04/30/slainte-mhaith-8/|teideal=Sláinte Mhaith {{!}} RTÉ Presspack|work=presspack.rte.ie|dátarochtana=2019-05-18}}&lt;/ref&gt; 

* siabhránacht chloisteála,
* siabhráin pharanóideacha,
* urlabhra agus
* smaointeoireacht gan eagar maille le mífheidhm cheirde nó shóisialta.

I gcás daoine a bhfuil bunfhadhbanna sláinte intinne acu, d'fhéadfaí go músclódh úsáid [[Cannabas (druga)|cannabais]] an scitsifréine.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|teideal=Tobar navgaoise|údar=cogg.ie|dáta=|dátarochtana=2019}}{{Dead link|date=Iúil 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
== Eipidéimeolaíocht ==
Buaileann scitsifréine timpeall 1% de [[Daonra|dhaonra]] in [[Éire|Éirinn]].

Deirtear uaireanta go bhfuil na hÉireannaigh sa dara háit, tar éis daoine dubha ón [[Muir Chairib|Chairib]], ó thaobh scitsifréine de.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-ag-tabhairt-foirithinte-ar-eireannaigh-ata-i-gcrua.aspx|teideal=Ag tabhairt fóirithinte ar Éireannaigh atá i gcruachás|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2019-05-18}}&lt;/ref&gt; Ach níl sé sin fíor ar chor ar bith.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Epidemiology of schizophrenia|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Epidemiology_of_schizophrenia&amp;oldid=890085401|journal=Wikipedia|date=2019-03-29|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Chum [[Eugen Bleuler]] an téarma 'scitsifréine' don ghalar intinne sa bhliain 1911 (&quot;Néaltrú Praecox&quot; an téarma go dtí an t-am sin). Thuig sé nach raibh [[néaltrú]] i gceist agus nár thosaigh sé sna hóig (Praecox) i gcónaí. 

Tagann ainm an ghalair ó dhá fhocal sa t[[Sean-Ghréigis]] 'scitsi' (σχίζειν, &quot;scoilt&quot;) agus 'fréin' (φρήν, φρεν-, ''Phrene'', &quot;meabhair&quot; nó intinn). 

== Daoine a raibh scitsifréine orthu ==

* [[John Nash (ailtire)|John Nash]]: Scitsifréine pharanóiach a bhí ar Nash, a scríobh Nash tráchtas dochtúireachta sa bhliain 1950 a ghnóthaigh Duais Nobel dó i 1994, ach sa bhliain 1959 bhí sé in ospidéal meabhairghalair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-eireaball-mo-chuid-aineolais.aspx|teideal=Eireaball mo chuid aineolais|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2019-05-18}}&lt;/ref&gt; 
* Scitsifréine pharanóiach a bhí ar  [[Seosamh Mac Grianna|Sheosamh Mac Grianna]] a cuireadh isteach in ospidéal [[Leitir Ceanainn]] tuairim is 1957.  Ach níor fhág sin nach bhféadfadh sé a bheith páirteach in éigsí agus i bhféiltí i n[[Dún na nGall]] ar ball.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1580|teideal=MAC GRIANNA, Seosamh (1900–1990)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2019-05-18}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Athlasadh]]
* [[Eugen Bleuler]]
* [[Cannabas (druga)]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Síceolaíocht chliniciúil]]
[[Catagóir:Neamhoird]]
[[Catagóir:Scitsifréine]]</text>
      <sha1>eo265esahxztzrqz66ftargfx9v93gm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Confadh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21761</id>
    <revision>
      <id>1323715</id>
      <parentid>1294057</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14473" sha1="7e2y531pf5t4kc1gayillzzkl4e9ajs" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Galar}}

[[Galar]] tógálach dainséarach [[víreas]]ach is ea an '''confadh''' a oibríonn ar an néarchóras. [[Zónóis]] atá ann, is é sin, galar ar féidir leis an duine é a tholgadh ó [[ainmhí]].  

Tá an confadh ar cheann de na galair zónóiseacha is marfaí ar domhan agus faigheann nach mór 60,000 duine bás gach bliain mar gheall air.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/preasraitis/05c668-none/?referrer=http://www.agriculture.gov.ie/press/pressreleases/2019/september/title,133372,en.html|teideal=Béim leagtha ag an Aire Creed ar an tábhacht atá le bheith airdeallach ar chonfaidh ar Lá Domhanda Confaidh 2019|language=ga|work=www.gov.ie|dátarochtana=2022-09-28}}&lt;/ref&gt;  

Tá an confadh ar cheann de na galair is mó a chuireann eagla ar na daoine ar fud an [[An Domhan|domhain]], nó nuair a thiocfaidh an galar chun solais ar an othar, ní bheidh le déanamh ach maolú ar a phianta roimh an m[[bás]]. Is féidir, áfach, an confadh a stopadh trí [[vacsaín]] a thabhairt dó sula n-aithnítear airíonna an ghalair air. 

[[Íomhá:Rabies Virus EM PHIL 1876.JPG|mion|clé|[[Micreagraf leictreonach]].]]

== An víreas ==
[[Íomhá:Pasteur inoculating a man with the rabies virus. Chromolitho Wellcome L0027358.jpg|clé|mion|[[Louis Pasteur]] ag tabhairt ionaclú in aghaidh an chonfaidh d'fhear]]As greim na n-[[Ainmhí|ainmhithe]] ionfhabhtaithe is mó a tholgtar an galar. Go bunúsach, bíonn an víreas le fáil go flúirseach i seile an ainmhí, agus is é an greim [[Fiacail|fiacla]] an bealach is fusa leis an tolgadh a fháil. Is minic a shíltear gur &quot;[[madra]] mire&quot; é gach madra a bhfuil confadh air, ach níl an scéal chomh simplí sin. Is féidir don ainmhí ionfhabhtaithe bheith marbhánta nó scanraithe freisin. An madra atá ag lí an duine go cairdiúil, is féidir dó a bheith ionfhabhtaithe chomh maith leis an madra mire, agus mar sin, tá sé ciallmhar gach teagmháil leis na madraí a sheachaint i d[[Tír|tíortha]] a bhfuil clú an chonfaidh orthu.[[Íomhá:Louis Pasteur injecting rabies virus into a rabbit's brain Wellcome V0028849.jpg|clé|mion|[[Louis Pasteur]] agus [[Coinín|coiníní]]:   instealladh an víreas iontu]]Is dual don víreas confaidh an néarchóras agus an inchinn a ionsaí. Déanann an víreas a ascnamh ó na néaróga imeallacha i dtreo na hinchinne, agus nuair a bhainfidh sé amach an inchinn, tiocfaidh an bás sna sálaí aige go sciobtha. Sa bhliain 2005, d'éirigh leis an dochtúir Rodney Willoughby i Wauwatosa (in aice le [[Milwaukee, Wisconsin|Milwaukee]]) cailín óg darb ainm Jeanna Giese a tharrtháil, cé go raibh an cailín ag éileamh leis an gconfadh cheana féin, agus airíonna an ghalair le haithint uirthi. Bhain an Dochtúir Willoughby triail as cóir leighis de chineál nua a bhí bunaithe ar thámhnéal spreagtha - is é sin, tharraing an dochtúir támhnéal, cineál tromshuan, ar an gcailín le hí a choinneáil beo a fhad a bheadh an córas imdhíonachta ag tosú ag oibriú ar an víreas. Ar an drochuair, níor éirigh le haon dochtúir eile an mhíorúilt chéanna a chur i gcrích go fóill.

=== Bitheolaíocht ===
Is iad na víris éagsúla den aicme ''Lyssavirus'' is cúis leis an gconfadh. Víris ARN is ea iad, is é sin, tá a gcuid géinte curtha i dtoll le chéile as aigéad [[Ribeadas|ribeanúicléasach]] (ARN, nó RNA as Béarla). Tá géinte an duine comhdhéanta as aigéad dí-ocsairibeanúicléasach ([[Aigéad dí-ocsairibeanúicléasach|ADN]], nó DNA as Béarla). Is víris den aicme seo iad víreas Duvenhage, ''lyssavirus'' [[An Astráil|Astrál]]&lt;nowiki/&gt;ach na sciathán leathair, víreas Mokola agus víreas na sciathán leathair ó [[Lagos]]. 

Bíonn na víris seo 180 nm ar fad agus 75 nm ar trastomhas, a bheag nó a mhór. I ndiaidh don víreas teacht isteach i sruth fola an othair, bainfidh sé amach an néarchóras agus tosóidh sé ag déanamh a bhealaigh i dtreo na hinchinne agus ag fairsingiú ar fud an [[Anatamaíocht|orgán]]&lt;nowiki/&gt;aigh. Bíonn an víreas le fáil go flúirseach sna faireoga seile, ionas gur féidir leis an othar an tolgadh a scaipeadh ar aghaidh.

=== Airíonna an Chonfaidh ===
Míshuaimhneas, trithí, [[pairilis]], cailliúint mothúchán, [[Siabhránacht|siabhráin]] is mearaí na hairíonna a bhaineann leis an gconfadh. Tá an galar [[Bás|marfach]] de ghnáth.

== Eipidéimeolaíocht an chonfaidh ==

=== An tIonfhabhtú ===
Go teoiriciúil, is féidir le gach cineál [[mamach]] confadh a thógáil. Go praiticiúil, áfach, bíonn sé éagsúil ag [[Ainmhí|ainmhithe]] difriúla. Is iad na cineálacha is mó priacail ná an [[madra]], an [[Ialtóg|sciathán leathair]], an [[racún]], an [[madra rua]], an [[scúnc]], an [[mac tíre]], an bhó is an [[tarbh]], an [[mongús]] (go háirithe an [[mongús buí]]) agus an [[cat]]. Is féidir leis an gcapall confadh a tholgadh chomh maith. Ón taobh eile de, is ar éigean a tholgfadh na creimirí - na [[Francach (ainmhí)|francaigh]], na [[Luch|luchóga]] agus a leithéidí - an galar seo. Cé gurb iomaí galar a bhíonn á scaipeadh ag na francaigh, ní bhíonn sé éasca confadh a thógáil uathu.

Bíonn an víreas le fáil i seile agus i [[Néaróga Cráiniacha|néaróg]]&lt;nowiki/&gt;a an ainmhí thinn. Go tipiciúil, tagann an t-ionfhabhtú ó ghreim [[Fiacail|fiacla]] an ainmhí, ós rud é gur minic a bhíonn an t-ainmhí feargach foghach, agus an galar á chéasadh.
[[Íomhá:Poster advertising the dangers of rabies Wellcome L0070326.jpg|mion]]
Ní hionann sin is a rá go dtarlódh a leithéid ag gach ócáid nó do gach ainmhí. Is féidir don víreas an duine a ionfhabhtú i bhfoirm aerasóil (deora beaga ar foluain san aer) tríd na seicne múcasacha. Sin é an rud a tharlaíonn nuair a bhíonn daoine ag póirseáil leo thíos in uaimheanna faoi thalamh agus an t-aer trom le hanálú na sciathán leathair. Is féidir leis na sciatháin leathair an confadh a chur díobh gan oiread is airíonna an ghalair teacht orthu, agus mar sin bíonn siad ina n-iompróirí confaidh go minic. Tharla a leithéid an-chorruair freisin go bhfuair duine amháin an t-ionfhabhtú ó dhuine eile tríd an bpóg nó le linn na comhriachtana. 

I ndiaidh an ionfhabhtaithe, rachaidh an víreas isteach sa néarchóras imeallach. Ansin, beidh sé ag oibriú roimhe i dtreo na hinchinne. Lena linn sin, ní bhíonn sé furasta a aithint go bhfuil an galar tolgtha, ach ón taobh eile de, tá sé indéanta i gcónaí an córas imdhíonachta a chur ag obair trí vaicsín nó glóbailin imdhíonachta a thabhairt don othar. 

Nuair a bhainfidh an víreas amach an inchinn, tiocfaidh airíonna an ghalair chun solais, agus ní féidir an t-othar a tharrtháil a thuilleadh. Ansin, caithfidh an t-othar cúpla lá ag éileamh le h[[einceifilíteas]] ([[athlasadh]] [[inchinn]]e) agus, uaireanta, le [[miailíteas]] (athlasadh chorda an dromlaigh) go bhfaighidh sé bás nuair a theipfidh an t-análú air.
[[Íomhá:Rabies world map-Deaths per million persons-WHO2012.svg|mion|Líon na ndaoine a fuair bás leis an ngalar sa bhliain 2012, in aghaidh an mhilliúin]]

=== Leitheadúlacht an Chonfaidh ===

Faigheann timpeall 30,000 duine [[bás]] uaidh gach bliain, san [[An Afraic|Afraic]] is an [[An Áise|Áise]] den chuid is mó&lt;ref&gt;Hussey, Matt - Fréamh an Eolais (Coiscéim 2011)&lt;/ref&gt;. Tá an confadh i láthair fós i measc ainmhithe allta ar [[Mór-roinn|mhór-ranna na hEorpa]] is Mheiriceá. Bíonn an confadh coitianta i measc na n-ainmhithe allta in áiteanna, ach is iad na madraí na hiompróirí is tábhachtaí san [[an Áise|Áise]], san Afraic agus ina lán réigiún i Meiriceá.  Is é an [[racún]] príomhiompróir an ghalair i Meiriceá.

Is féidir leis na húdaráis sláinte feachtais [[Vacsaíniú|vacsaínithe]] a eagrú lena chinntiú go mbeidh gach madra ar le duine ar leith é díonta ar an tolgadh. Ní bhíonn feachtais den chineál sin chomh héifeachtúil sin faoin tuath ná sna tíortha tearcfhorbartha. Is féidir, áfach, baoití [[Vacsaín|vacsaíne]] a fhágáil sna [[coillte]] le súil is go slogfaidh na hainmhithe iad, agus tá an chuma ar an scéal gur féidir moill a chur ar an ngalar i measc na n-ainmhithe allta leis an gcleas seo. 

Tá vacsaín nua (VRG) a rinneadh trí [[innealtóireacht]] mhóilíneach -an chéad cheann den déanamh sin a ligeadh amach sa chomhshaol - in úsáid chun an galar a chloí i measc na n-ainmhithe allta sin&lt;ref&gt;Hussey, Matt - Fréamh an Eolais (Coiscéim 2011)&lt;/ref&gt;.

Bíonn sé daor, áfach, feachtais vacsaínithe a chur i gcrích, agus is féidir go dtaispeánfaidh anailís costais is tairbhe go bhfuil sé níos ciallmhaire, i gcás ar leith, ullmhú do shrianadh na ráige confaidh ná an ráig a chosc roimh ré.

[[Íomhá:Rabies viruses.JPG|mion]]
Faigheann timpeall is 60,000 duine [[bás]] le confadh in aghaidh na bliana (2019), san [[An Áise|Áise]] agus san [[An Afraic|Afraic]] thar aon mhór-roinn eile. Nuair a thosaigh na peataí ag éirí coitianta sa t[[An tSín|Sín]], agus cuma an Iarthair ag teacht ar an saol ansin de bharr bhorradh na heacnamaíochta, ní raibh an confadh i bhfad ag teacht sna sálaí ag na madraí. 

I Mí na Samhna 2006, chuir na húdaráis i m[[Beijing]] &quot;polasaí aon mhadra amháin&quot; i bhfeidhm le heipidéim an chonfaidh a chosc - is é sin, ní ceadmhach d'aon teaghlach ach aon mhadra amháin a bheith acu. Deirtear go bhfuil [[an India]] ar an tír is mó confaidh ar fud an domhain, ó bhíonn na madraí seachráin an-choitianta sna cathracha.

I dtús báire, ní bhíodh mórán confaidh le fáil sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] ach amháin sa Deisceart, ach thiar sna seachtóidí, buaileadh na racúin sna stáit lár-Atlantacha agus oirthuaisceartacha le heipidéim. Inniu, tá an eipidéim seo ag teacht go h[[Ohio]]. Maidir le [[Meániarthar na Stát Aontaithe]], is iad na scúinc is mó a iompraíonn an galar ansin. Má dhearctar ar na Stáit Aontaithe go léir, áfach, gheofar amach gurb iad na sciatháin leathair an dainséar is mó do na daoine mar fhoinse ionfhabhtaithe.

Ceiliúrtar an Lá Domhanda Confaidh ar 28 Meán Fómhair gach bliain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://rabiesalliance.org/world-rabies-day|teideal=World Rabies Day|language=en|work=Global Alliance for Rabies Control|dátarochtana=2022-09-28}}&lt;/ref&gt;

=== Na hainmhithe ===
Faigheann ainmhithe éagsúla é - an [[cat]], an [[madra]], an [[Sionnach|madra rua]], an [[scúnc]] is a lán eile - agus ionfhabhtaítear daoine trí ghreamanna, scríoba nó leadhbanna ar scríoba ar an g[[craiceann]].

==== Na Sciatháin Leathair ====
[[Íomhá:Vampire-Bats-and-Rabies-Toward-an-Ecological-Solution-to-a-Public-Health-Problem-pntd.0002867.s001.ogv|mion|Físeán: bhain [[sciathán leathair]] greim as an g[[cailín]] seo, a bhí ina codladh ag an am]]
Bíonn na [[Ialtóg|sciatháin leathair]] ag scaipeadh an chonfaidh sa chuid is mó de [[Meiriceá Thuaidh|Mheiriceá Thuaidh]] agus [[Meiriceá Theas|Theas]], ach ba in [[Oileán na Tríonóide]] sna h[[Na hIndiacha Thiar|Indiacha Thiar]] a rinneadh an chéad dianstaidéar ar aistriú an ghalair ó na sciatháin leathair. Bhí sé de theist ar an Oileán san am go raibh an confadh an-choitianta ar na sciatháin leathair. Sna blianta 19325-1935, fuair 89 duine agus na mílte [[bó]] bás leis an gconfadh a tholg siad ó na sciatháin leathair - &quot;an ráta mortlaíochta ab airde ba toradh riamh don chonfadh a tháinig ó na sciatháin leathair&quot;.

Go luath sa bhliain 1931, d'aithin an tréidlia H. Metivier an bhaint a bhí ag an gconfadh leis na sciatháin leathair. I Mí Mheán Fómhair 1931, tháinig an [[Baictéareolaíocht|baictéareolaí]] J. L. Pawan ar chorpáin Negri - is é sin, lorg an víris chonfaidh - san inchinn ag sciathán leathair a bhí á iompar go haisteach. Sa bhliain 1934, chuir rialtas Oileán na Tríonóide agus [[Tobága|Thobága]] tús le scéim a bhí dírithe ar líon na vaimpírí a ghearradh síos san oileán. Bhí [[vaimpír]]í le marú trí ghaistí a chur rompu, urchair a scaoileadh leo nó nimh a thabhairt dóibh, agus san am chéanna, bhí na bóithigh le cosaint ar na sciatháin leathair agus vacsaíniú saor in aisce le soláthar do na ba a bhí i mbaol.

== An confadh in Éirinn ==

Glactar leis go bhfuil [[Éire]] saor ón gconfadh ón mbliain 1903 anuas.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Ach tuairiscíodh confadh i bpeataí agus in ainmhithe fiáine ar fud na hEorpa le blianta beaga anuas. 

Is féidir teacht trasna ar scéalta faoi &quot;mhadraí mire&quot; agus faoin scaoll a chuir siad sa phobal i m[[béaloideas]] na Gaeltachta (i saothar Sheáin Bháin Mhic Mheanman cuir i gcás). Dealraíonn sé mar sin go raibh an galar cuibheasach coitianta sna laethanta a bhí. 

[[Íomhá:Rabies patient.jpg|thumb|Othar a bhfuil confadh air, ón mbliain 1959.]]
I Mí na Nollag 2008, d'aithin na [[Dochtúir leighis|dochtúir]]í an chéad chás confaidh i d[[Tuaisceart Éireann]] le 70 bliain anuas. Bean a bhí i gceist ar tháinig tinneas uirthi i ndiaidh di filleadh abhaile ón gcoigríoch.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/first-northern-ireland-rabies-case-in-70-years-28461353.html|teideal=First Northern Ireland rabies case in 70 years|language=en-GB|work=belfasttelegraph|dátarochtana=2022-09-28}}&lt;/ref&gt;

=== Vacsaíniú ===
Ní mór pas peata a bheith ann don pheata a chruthaíonn go ndearnadh an t-ainmhí a vacsaíniú in aghaidh confaidh agus go bhfuil sé nó sí acmhainneach ar thaisteal.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=europarl.europa.eu/news/ga/headlines/priorities/cosaint-agus-leas-ainmhithe/20180703STO07128/laethanta-saoire-ag-taisteal-le-do-pheatai-san-eoraip|teideal=Laethanta saoire: ag taisteal le do pheataí san Eoraip|údar=europarl.europa.eu|dáta=14-08-2019|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt;

Ní mór gach madra, cat agus firéad a bheith vacsaínithe in aghaidh confaidh sula dtabharfar isteach go hÉirinn iad nó go tír ar bith eile san AE. Má tá amhras ar éinne go bhfuil confadh ar ainmhí, ní mór an Roinn Talmhaíochta, Bia agus Mara a chur ar an eolas láithreach, trí dhul i dteagmháil le hOifig Tréidliachta Réigiúnach an cheantair.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Confadh}}
[[Catagóir:Galair]]
[[Catagóir:Néareolaíocht]]
[[Catagóir:Ainmhithe tí]]
[[Catagóir:Ainmhithe]]
[[Catagóir:Vacsaíniú]]
[[Catagóir:Galair inchoiscthe le vacsaín]]</text>
      <sha1>7e2y531pf5t4kc1gayillzzkl4e9ajs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katie Taylor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22641</id>
    <revision>
      <id>1323573</id>
      <parentid>1321263</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T12:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1323573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7631" sha1="g6h21gopdwjv771onktbn4pb40nv3hm" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[Dornálaíocht|dornálaí]] [[Poblacht na hÉireann|Éireannach]] í '''Katie Taylor''', ó [[Bré|Bhré]] i g[[Contae Chill Mhantáin]]&lt;ref&gt;  Eleathanach 274, 21 Deireadh Fómhair 2017&lt;/ref&gt; (a rugadh ar [[2 Iúil]] [[1986]]).  Bhuaigh sí [[Bonn (píosa miotail)|bonn]] [[Ór|óir]] sna [[Cluichí Oilimpeacha]] i [[Londain]] sa bhliain [[2012]] agus bhain sí curadh an domhain amach sa rannóg éadrom-mheácháin na mban don chéad uair sa bhliain 2018. Sa bhliain 2024, d'éirigh sí curadh éadrom-mheáchan trom an domhain gan aon amhras tar éis di bua d'aonghuth a fháil ar Amanda Serrano ina n-athtroid i Texas, rud a d'fhág scór de 24-1-0 aici ina gairm mar dhornálaí gairmiúil go dtí sin.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An ceann is fearr ag Taylor i gcath fuilteach, conspóideach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1116/1481278-an-ceann-is-fearr-ag-taylor-i-gcath-fuilteach-conspoideach/|date=2024-11-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 

== Gairm ==
Thosaigh Katie Taylor ag dornálaíocht, agus í 12 bliain d’aois. Ba ag Craobhchomórtas Eorpach na nAmaitéarach 2006, san [[An Iorua|Iorua]], a fuair sí a céad bhua thábhachtach. Bhuaigh sí an bonn óir ag an aicme éadrom-mheáchan 60kg. Níos déanaí sa bhliain sin, ag Craobhchomórtas Dhomhan na nAmaitéarach, i bPodolsk na [[An Rúis|Rúise]], shroich Katie Taylor na babhtaí ceathrú ceannais san aicme 60kg. 

Ag Craobhchomórtas Eorpach na  n-amaitéarach, in [[Vársá|Warszawa]] na [[An Pholainn|Polainne]], bhuaigh Taylor a dara bonn óir i ndiaidh a chéile. Stop sí an curadh domhanda reatha, Tatiana Chalaya as an [[An Rúis|Rúis]]. Bronnadh duais don dornálaí is fearr sa craobhchomórtas uirthi freisin. [[Íomhá:Katie Taylor 2012 (2).jpg|clé|mion|Taylor i Londain, 2012|220x220px]][[Íomhá:Katie Taylor Enters 2012 Summer Olympics.jpg|mion|Cluichí Oilimpeacha, 2012|clé|220x220px]]
[[Íomhá:Katie Taylor vs. Amanda Serrano workout - 37.jpg|clé|mion|220x220px|Katie Taylor vs. Amanda Serrano, 2025]]
Ag Craobhchomórtas Dhomhan na n-amaitéarach sa bhliain chéanna, i [[Delhi|nDeilí]] Nua na h[[An India|India]], fuair sí an ceann is fearr ar Chalaya arís sa bhabhta leathcheannais agus ar Annabella Farias na h[[An Airgintín|Airgintíne]] sa chluiche ceannais 60kg. Sa bhliain 2007, bhuaigh sí Teideal Chraobhchomórtas [[An Eoraip|Eorpach]] na  n-amaitéarach don tríú bliain as a chéile. 

Lean Katie ar aghaidh chun a dara teideal domhanda a bhuachan ag Craobh Domhanda na mBan sa Dornálaíocht, i Samhain, ag Ningdo sa tSín.  Fuair sí an ceann is fearr ar ar Cheng Dong na [[An tSín|Síne]] sa chluiche ceannais.
Ar [[21 Márta]] [[2009]], ag an O2 i m[[Baile Átha Cliath]], bhuaigh sí 27-3 in aghaidh sheaimpín Phan-Mheiriceánach Caroline Barry óna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], ar fho-chárta Bernard Dunne agus Ricardo Cordoba. Ag labhairt tar éis na troda, dúirt Taylor go ndearna an fáilte a cuireadh roimpi ón lucht leanúna Éireannach staic di. Dúirt sí, “níor chreid mé an fáiltiú a fuair mé!”

Ar [[18 Meán Fómhair]] [[2010]], ní gan dua a bhuail Taylor a tríú craobh dhomhanda as a chéile ag Craobh Domhanda na mBan i m[[Barbadós]], agus Cheng Dong na [[An tSín|Síne]] arís sa chluiche ceannais.

Bhuaigh Katie  bonn óir sna [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 2012|Cluichí Oilimpeacha]] i 2012.

=== 2016 ar aghaidh: dornálaí gairmiúil ===
Chuaigh Taylor ina cheann go gairmiúil nuair a bhí sí tríocha bliain d'aois, sa bhliain 2016 (le ''Matchroom Sport''). 

Theip uirthi troid a bhuachan don chéad uair le cúig bliana anuas i gcoinne Yana Alekseevna na h[[An Asarbaiseáin (tír)|Asarbaiseáine]] ar [[15 Aibreán]] [[2016]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Katie Taylor na hÉireann buailte|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0415/782028-don-chead-uair-le-cuig-bliana-anuas-bualadh-katie-taylor-na-heire/|date=2016-04-15|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

I mí Dheireadh Fómhair 2017, bhí an bua ag Katie ar Anahi Esther Sanchez. Throid sí ar son chraobh an domhain i [[Caerdydd]] (an phríomhchathair sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]]).&lt;ref&gt;[https://www.maynoothuniversity.ie/froebel-department-primary-and-early-childhood-education/eleathanach ELeathanach] 293,  30 Aibreán 2018  
&lt;/ref&gt;

Ar 27 Aibreán 2018 i Nua-Eabhrac, bhuaigh sí an Chraobh Dhomhanda san IBF (''International Boxing Federation'') – agus curadh domhanda sa WBA (''World Boxing Association'') í cheana féin.

Ar 30 Aibreán 2022, fuair Taylor an ceann is fearr ar a céille comhraic, Amanda Serrano, sa bhabhta dornálaíochta i Madison Square Garden. D'fhág bua na hoíche sin sa Chraobh Éadrom Mheáchan Domhanda gurb í Taylor an curadh domhanda i gcónaí.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Katie Taylor buacach i 'Madison Square Garden'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0501/1295408-katie-taylor-buacach-i-madison-square-garden/|date=2022-05-01|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Léirigh Taylor teacht aniar leis an troid a bhuachan ar phointí agus bean Phuerto Rico a chloí. Bhí moltóir amháin a bhronn an troid ar Serrano, ach thaobhaigh an bheirt eile le Taylor. 

Ba í an chéad uair riamh a raibh troid idir beirt bhan ar an bpríomhimeacht sa gcró dornálaíochta iomráiteach sin i Nua-Eabhrac, Madison Square Garden.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; D’fhéach 1.5 milliún duine ar an troid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.maynoothuniversity.ie/froebel-department-primary-and-early-childhood-education/eleathanach|teideal=Eleathanach 411|údar=Maynooth University|dáta=Bealtaine 2022|work=www.maynoothuniversity.ie|dátarochtana=2022-05-07}}&lt;/ref&gt;

=== 2023 ===
Chaill Taylor in aghaidh an tSasanaigh, [[Chantelle Cameron]], i mí Bealtaine 2023, an chéad uair a tharla sé sin ina saol mar dhornálaí gairmiúil. Roimhe sin, bhí 22 troid as a chéile buaite aici. Bhí ráflaí ag dul thart ag an am go raibh gortú ag cur as di. Ach bhí Cameron thar a bheith diongbháilte san fháinne ag an am céanna.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/katie-nil-me-ag-cailleadh-dha-throid-as-a-cheile/a1399935541.html|teideal=Katie: Níl mé ag cailleadh dhá throid as a chéile|dáta=2023-11-22|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2023-11-28}}&lt;/ref&gt;

Chas Taylor arís le Cameron sa 3Arena, BÁC ar 25 Samhain 2023 agus an bua aici.  Chaill Cameron  na criosanna uilig a bhí aici. Bhí Taylor 37 bliana d’aois ag an am.

=== 2024 ===
Fuair Taylor an ceann is fearr ar a céile comhraic as Puerto Rica, Amanda Serrano, aon uair amháin eile, ar an 15 Samhain 2024. Bhronn na breithiúna scór 95-94 uirthi as an mbabhta i Staid AT&amp;T in Arlington. Ach i ndiaidh na troda chuir Amanda Serrano agus a traenálaí i leith bhean Bhrí Chualann gur úsáid sí a cloigeann le droch ghearradh a fhágáil ar Serrano, rud a chuir srianta uirthi sna babhtaí deireanacha. Shéan Katie Taylor an méid sin i ndiaidh na troda. Bhreathnaigh na milliúin duine ar an troid ar fud an domhain ar chainéal sruthaithe Netflix.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Pearsanta ==
Mar imreoir [[sacar|sacair]], d'imir Taylor le foireann náisiúnta na mban.

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Taylor, Katie}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1986]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chill Mhantáin]]
[[Catagóir:Dornálaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Imreoirí sacair na hÉireann]]
[[Catagóir:Cincísigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Buaiteoirí bonn sna Cluichí Oilimpeacha]]</text>
      <sha1>g6h21gopdwjv771onktbn4pb40nv3hm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Canáil Phanama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29815</id>
    <revision>
      <id>1323741</id>
      <parentid>1254534</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4941" sha1="2dgpidrxyzaz3675buo8m3uhwenentl" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}[[Canáil]] a ghearrann trasna Panama, ag ceangal an [[An tAigéan Atlantach|Aigéin Atlantaigh]] leis an [[An tAigéan Ciúin|Aigéan Ciúin]], is ea Canáil Phanama,  Tá sí 77 km (48 míle) ar fhad. Thóg Cór Innealtóirí na Stát Aontaithe í i 1904- 14.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|title=Fréamh an Eolais|volume=Coiscéim}}&lt;/ref&gt;

Dúshlán ollmhór a bhí ann ag an am agus tá sé go fóill ar cheann de na tionscadail innealtóireachta is mó riamh.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/15.Can%C3%A1il-Phanama-eilifint.pdf|teideal=Taisce Tuisceanna / Canáil Phanama|údar=cogg.ie|dátarochtana=2023|archivedate=2023-05-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230504111948/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/15.Can%C3%A1il-Phanama-eilifint.pdf}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Canáil Phanama léarscáil Taisce Tuisceanna COGG.png|clé|mion|léarscáil&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;]]

== Stair ==
[[Íomhá:Gatun Locks 2.JPG|clé|mion|Canáil Phanama, Gatun Locks]]
[[Íomhá:Panama Canal Trip 1994 02.jpg|clé|mion|Gatun Locks]]
Roimh an 20ú haois, bhíodh ar na longa taisteal timpeall [[Meiriceá Theas|Mheiriceá Theas]]. Chun turas ar muir a dhéanamh ó Nua-Eabhrac go California, bhí ar dhaoine taisteal ó dheas ó Nua-Eabhrac san Aigéan Atlantach, chomh fada le Rinn an Choirn (an rinn is faide ó dheas i Meiriceá Theas), agus ansin ó thuaidh ar an taobh eile san Aigéan Chiúin. Ní hamháin go raibh an turas sin an-fhada (23,700 ciliméadar), ach bhí sé rídhainséarach freisin.

==== 1881-1893 ====
[[Íomhá:Panama Canal Time lapse.webm|clé|mion|físeán imeacht ama]]
Rinne na [[An Fhrainc|Francaigh]] iarracht canáil a thógáil sa [[19ú haois|naoú haois déag]].  Thosaigh an Fhrainc ar chanáil a thógáil sa bhliain 1881. Chaith siad roinnt blianta ag obair uirthi go dtí nach raibh airgead ar bith fágtha don tionscadal agus bhí orthu éirí as. Bhí sin olc go leor, ach fuair thart ar 22,000 oibritheoir bás le linn an ama sin, maraithe ag galair agus sciorrtha talún,  gan rud ar bith mar thoradh ar a gcuid oibre. ach d'éirigh siad as sa bhliain 1893.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 
[[Íomhá:Canal de Panama, Panama.webm|clé|mion|Méadaíodh an Chanáil sa bhliain 2017:&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://pa.usembassy.gov/the-expanded-panama-canal/|teideal=THE EXPANDED PANAMA CANAL|údar=usembassy.gov|dáta=2018|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt; físeán imeacht ama]]

==== 1904-1914 ====
Thosaigh Stáit Aontaithe Mheiriceá ar aicearra a thógáil sa bhliain 1904. agus d'éirigh le Cór Innealtóirí na Stát Aontaithe an chanáil a thógáil  le linn 1904-1914.  

Bhí ar na Meiriceánaigh píosa talaimh a bhí thart ar 80 ciliméadar ar fad a thochailt chun an chanáil a dhéanamh. Cuireadh tús leis an obair ar 4 Bealtaine 1904.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=This Happened — May 4: U.S. construction of Panama Canalbegins|url=https://www.youtube.com/watch?v=-z0xEv1XmUY|language=en}}&lt;/ref&gt;

Osclaíodh an chanáil den chéad uair sa bhliain 1914. Rinne sé difríocht mhór do na longa, mar bhí an turas 13,000 ciliméadar níos giorra agus, mar sin de, bhí sé i bhfad níos tapúla agus níos sábháilte chomh maith.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Ní raibh sé éasca ar chor ar bith an chanáil a thógáil.  Maraíodh 5,600 duine  i rith  1904-1914.  

==== 1979 ====
I 1979 thug na Stáit Aontaithe an crios tíre ar an dá thaobh den chanáil ar ais do Phanama, agus an chanáil féin i 2000.

==== 2017 ====
Méadaíodh an Chanáil sa bhliain 2017.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== 2025 ===
Sa bhliain 2025, d'éirigh Canáil Phanama ina cnámh spairne idir na Stáit Aontaithe agus Panama. Thug [[Donald Trump]] le fios gur mian leis seilbh a fháil ar Chanáil Phanama.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ráitis Trump faoin nGraonlainn cáinte ag an bhFrainc|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0108/1489679-raitis-trump-faoin-ngraonlainn-cainte-ag-an-bhfrainc/|date=2025-01-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Taisteal ==

Is cinnte gur éacht a bhí i dtógáil Chanáil Phanama. Baineann an Chanáil seachtainí den turas fada farraige timpeall Rinn an Choirn, áit a ndeachaigh na céadta long go tóin poill blianta fada ó shin. 

Sna canálacha in Éirinn tógann na loic báid timpeall 2 1 rn ar thad is 2 . 1 rn ar leithead. I gCanáil Phanama, áfach, tógann na loic soithigh an-mhóra mhórtharraige.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Anois ní ghlacann sé ach thart ar 10 n-uair an chloig taisteal tríd an gcanáil agus cosnaíonn sé suas le £300,000 (sa bhliain 2014,) do na longa móra. Úsáideann idir 13,000 agus 14,000 bád agus long an chanáil gach bliain.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Canáil Erie]]
* [[Canáil Suais|Canáil Suez]]
* [[Panama]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Panama]]
[[Catagóir:Canálacha|Panama]]
[[Catagóir:Meiriceá Láir]]</text>
      <sha1>2dgpidrxyzaz3675buo8m3uhwenentl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aythya ferina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30415</id>
    <revision>
      <id>1323762</id>
      <parentid>1322883</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T09:12:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="501" sha1="kwguj9o8zh0aaoawr06lkv6e7mjqsmm" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Aythya ferina MHNT.ZOO.2010.11.20.4.jpg|thumb| ''Aythya ferina'']]
Is speiceas [[éan]] é '''''Aythya ferina'''''; is é '''póiseard''' nó '''lacha mhásach''' an t-ainm coitianta ar an éan seo i nGaeilge, cé go n-úsáidtear na hainmneacha seo ar [[Póiseard|speicis eile]] freisin. Is baill d'fhine na Anatidae iad. 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol}}
[[Catagóir:Aythya]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]</text>
      <sha1>kwguj9o8zh0aaoawr06lkv6e7mjqsmm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323764</id>
      <parentid>1323762</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T09:19:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="523" sha1="rgzlenqwkm0dxyal148053ezfda1hf8" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Aythya ferina MHNT.ZOO.2010.11.20.4.jpg|thumb| ''Aythya ferina'']]
Is speiceas [[éan]] é '''''Aythya ferina'''''; is é '''póiseard''' nó '''lacha mhásach''' an t-ainm coitianta ar an éan seo i nGaeilge, cé go n-úsáidtear na hainmneacha seo ar [[Póiseard|speicis eile]] freisin. Is baill d'fhine na Anatidae iad. 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Aythya]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]</text>
      <sha1>rgzlenqwkm0dxyal148053ezfda1hf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacha iascán</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30514</id>
    <revision>
      <id>1323639</id>
      <parentid>1293136</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:43:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="581" sha1="gn9a3fdnu38heyrshy23scjutrhc6ru" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Aythya marila MHNT.ZOO.2010.11.20.1.jpg|thumb| ''Aythya marila'']]
Is [[éan]] í an '''lacha iascán'''.&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Aythya%20marila/|title=“Aythya marila” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt; Is baill d'fhine na Anatidae iad. 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Aythya]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1761]]</text>
      <sha1>gn9a3fdnu38heyrshy23scjutrhc6ru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Claude Debussy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31302</id>
    <revision>
      <id>1323742</id>
      <parentid>1226929</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:26:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3768" sha1="gurpaha51784ob4jmpbh3jobqt8vwws" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba [[Cumadóireacht|chumadóir]] [[An Fhrainc|Francach]] '''Claude Debussy''' ([[IPA]]: [klod aʃil dəbysi]) ([[22 Lúnasa]] [[1862]] – [[25 Márta]] [[1918]]). In éineacht le [[Maurice Ravel]], ba cheann de mhór-chumadóirí na linne ar an stíl 'impriseanaíoch&quot; é.&lt;ref&gt;Politoske, Daniel T.; Martin Werner (1988). Music, Fourth Edition. Prentice Hall. p. 419. ISBN 0-13-607616-5.&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Claude Debussy by Marcel Baschet 1884.jpg|clé|mion|1884]]
[[Íomhá:Atelier Nadar - Claude Debussy (1862-1918), Komponist (Zeno Fotografie).jpg|clé|mion|Debussy san atelier Nadar, 1908]]
Tá Debussy ar cheann de na cumadóirí [[An Fhrainc|Francach]]&lt;nowiki/&gt;a is tábhachtaí sa 19ú/20ú haois. Ach ní bhfuair sé an t-aitheantas a bhí ag dul dó, fiú ag deireadh a shaoil. Bronnadh an 'Chevalier de la Légion d'honneur' air sa bhliain 1903, onóir bheag.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.debussy.fr/cdfr/bio/bio5_03-09.php |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2010-12-20 |archivedate=2010-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100518124415/http://www.debussy.fr/cdfr/bio/bio5_03-09.php }}&lt;/ref&gt;  Ach níor ligeadh isteach in ''Institut de France''&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Institut de France|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Institut_de_France&amp;oldid=1071000410|journal=Wikipedia|date=2022-02-10|language=en}}&lt;/ref&gt; é riamh.&lt;ref&gt;Scríobh [[Camille Saint-Saëns]], &quot;...  the door of the Institut [de France] must at all costs be barred against a man capable of such atrocities&quot;. &lt;/ref&gt;

=== Beatha ===
Amach sna daichidí a bhí Debussy nuair a tháinig galar díblithe air. Diagnóisíodh é le h[[ailse na drólainne]] in 1909. Rinneadh [[colastóime]] air sa bhliain 1915. Ní faoiseamh a fuair sé ach a mhalairt. Fuair sé bás, cúpla bliain níos déanaí, ar [[25 Márta]] [[1918]] i b[[Páras]]. Ní raibh ach 55 bliain d'aois aige. 

Bhí [[sochraid]] an-bheag air, agus an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Cogadh Mór]] faoi lánseol.
[[Íomhá:Clair de lune (Claude Debussy) Suite bergamasque.ogg|clé|mion|Clair de lune (Claude Debussy) Suite bergamasque]]

=== Ceol ===
D'úsáid Debussy cordaí bunaithe ar cheathracha go minic ina chuid ceoil.

Tréithe eile: Cordaí; “armóin doiléir”; scálaí neamhghnácha; gach nóta cothrom; easpa lár-nóta tonúlachta, srl.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Scileanna%20%c9isteachta%20-%20N%f3ta%ed%20Ardteiste.doc|teideal=Scileanna Éisteachta|údar=COGG|dátarochtana=2022|archivedate=2022-08-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220822191442/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Scileanna%20%C9isteachta%20-%20N%F3ta%ED%20Ardteiste.doc}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Claude Debussy - Première Arabesque - Patrizia Prati.ogg|clé|mion|Claude Debussy - Première Arabesque - Patrizia Prati]]
[[Íomhá:Claude debussy faune.mid|clé|mion|Après midi d'un faune]]

=== Rince ===
Nuair a thug sé an deis do Nijinsky píosa a chruthú le ceol de chuid Debussy – “Prélude à l’après-midi d’un faune” – thóg an cur chuige avant-garde racán agus scannal dochreidte.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-thetre-imperial-du-chtelet.aspx|teideal=Théâtre Impérial du Châtelet|údar=Breandán de Gallaí|dáta=M.F. 2009|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2022-03-25}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Debussy après midi d'un faune.jpg|clé|mion|Debussy: Après midi d'un faune]]

== Féach freisin ==

* [[Maurice Ravel]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Éist
|filename=Debussy - Syrinx.ogg
|title=Syrinx
|description=&quot;Syrinx&quot;, le Claude Debussy
}}

{{Síol}}

{{DEFAULTSORT:Debussy,Claude-Achille}}
[[Catagóir:Cumadóirí Francacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1862]]
[[Catagóir:Básanna i 1918]]</text>
      <sha1>gurpaha51784ob4jmpbh3jobqt8vwws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacha rua</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31470</id>
    <revision>
      <id>1323648</id>
      <parentid>1293157</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="599" sha1="8uk0s7g6qe8c2nananiedn5uaj74dwk" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é an '''lacha rua'''.&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Oxyura%20jamaicensis/|title=“Oxyura jamaicensis” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt; Is féidir leis an ainm seo tagairt a dhéanamh do [[rualacha]] (''Mareca penelope''). Is baill d'fhine na Anatidae iad.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Oxyura]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1789]]</text>
      <sha1>8uk0s7g6qe8c2nananiedn5uaj74dwk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pádraig Mac Suibhne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35905</id>
    <revision>
      <id>1323698</id>
      <parentid>1247253</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4804" sha1="27kivtahtu2y3fcpn5p1fjn53rosfrr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
:''Tá níos mó ná duine amháin darb ainm Pádraig Mac Suibhne ann. Féach [[Pádraig Mac Suibhne (idirdhealú)]].''
Múinteoir, aisteoir, agus file Gaeilge ab ea '''Pádraig Mac Suibhne''' (1942–2020).&lt;ref name='Ainm'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5069|title=MAC SUIBHNE, Pádraig (1942–2020) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Pádraig Mac Suibhne - a shaol,  ar Youtube|url=https://www.youtube.com/watch?v=CrCI2QE9Dco&amp;t=218s|language=ga|author=TG4}}&lt;/ref&gt;  Rugadh agus tógadh é in [[Ard an Rátha]], Contae Dhún na nGall.

== Saol ==
[[Íomhá:Ardanratha.JPG|clé|mion|[[Ard an Rátha]]]]
[[Íomhá:Maynooth University.jpg|clé|mion|[[Ollscoil na hÉireann, Má Nuad|Ollscoil Mhaigh Nuad]]]]
Chuaigh an Suibhneach le [[Sagart|sagartacht]] ach d’éirigh sé as.   Bhain sé amach céim sa Ghaeilge agus sa stair in [[Ollscoil na hÉireann, Má Nuad|Ollscoil Mhaigh Nuad]].

Múinteoir iarbhunscoile agus príomhoide ab ea é. 

Phós sé sa bhliain 1967 agus bhí cúigear clainne aige ach scar sé féin agus a bhean.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
[[Íomhá:Portlaoise Prison, 2021-07-21.jpg|clé|mion|Coimeádadh i b[[Príosún Phort Laoise|Port Laoise]] é ar feadh tamaill.]]
Poblachtánach ab ea é agus coimeádadh i b[[Príosún Phort Laoise|Port Laoise]] é ar feadh tamaill.

Bhí baint mhór aige le drámaíocht agus bhíodh sé ag aisteoireacht in [[Amharclann an Damer]] i mBaile Átha Cliath. Bhíodh páirt aige sa chlár grinn Gleann Ceo ar [[TG4]] chomh maith.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://gaeilgecpa.blogspot.com/2012/05/padraig-mac-suibhne.html|teideal=Gaeilge Coláiste Pobail Acla: Pádraig Mac Suibhne|údar=L. Ní Mhuineog|dáta=2012-05-25|work=Gaeilge Coláiste Pobail Acla|dátarochtana=2021-11-18}}&lt;/ref&gt;

=== Saothar ===
D'fhoilsigh sé trí chnuasach filíochta, agus scríobh sé gearrscéalta chomh maith. Tá an t-uaigneas agus an mhoráltacht mar théamaí ina chuid filíochta. 

I measc a chuid saothar tá na gearrscéalta &quot;An Coinín Cliste&quot; agus &quot;An Mhallacht&quot; faoin teideal &quot;Féar na Féile Vailintin agus scéalta eile&quot;. Dar le léirmheastóirí, pléann sé cúrsaí an tsaoil i slí an-simplí ghreannmhar ina chuid litríochta. 

==== &quot;Colscaradh&quot; ====
[[Íomhá:Conflict situation (60-ies). (7037872071).jpg|mion|'Colscaradh': an choimhlint mar chroílár an dáin]]
Is é a chum an dán &quot;Colscaradh&quot; a chlúdaítear ar chúrsa na h[[Ardteistiméireacht]]&lt;nowiki/&gt;a in Éirinn.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An dán Colscaradh le Pádraig Mac Suibhne|url=https://www.youtube.com/watch?v=CrCI2QE9Dco&amp;t=218s|language=ga|author=TG4 ar Youtube}}&lt;/ref&gt; Tagann an dán seo ón gcnuasach ''Solas Uaigneach''. Chum an file an dán seo tar éis dó an brón agus an briseadh croí a bhain le scarúint tuismitheoirí a fheiceáil agus é ag múineadh daltaí scoile.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Lydia-U%C3%AD-Ruairc-Ceacht-25-Colscaradh.docx|teideal=An dán 'Colscaradh': ceacht, ceisteanna agus nótaí|údar=cogg.ie|dátarochtana=2021|archivedate=2021-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211118123911/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Lydia-U%C3%AD-Ruairc-Ceacht-25-Colscaradh.docx}}&lt;/ref&gt;

==== Naisc sheachtracha ====

* An dán 'Colscaradh': [http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/Lydia-U%C3%AD-Ruairc-Ceacht-25-Colscaradh.docxrc-Ceacht-25-Colscaradh.docx ceacht, ceisteanna agus nótaí]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ar an suíomh cogg.ie&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [https://www.youtube.com/watch?v=4ABl8T1aRmM Na focail], le Tuairisc.ie ar Youtube&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Colscaradh - le Pádraig Mac Suibhne|url=https://www.youtube.com/watch?v=4ABl8T1aRmM|language=ga|author=Na focail}}&lt;/ref&gt;
* Marcus Lambe ag [https://www.youtube.com/watch?v=jROS5inp25Q léamh an dán ar Youtube]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Colscaradh  le Gaelport  ar Youtube|url=https://www.youtube.com/watch?v=jROS5inp25Q|language=ga|author=Marcus Lambe|date=2011}}&lt;/ref&gt;
* [https://www.youtube.com/watch?v=z5_bvIMdGyc Beochan] le TG4&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Colscaradh le Padraig Mac Suibhne {{!}} Dánta {{!}} TG4 Foghlaim|url=https://www.youtube.com/watch?v=z5_bvIMdGyc|language=ga}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Suibhne, Padraig Mac}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1942]]
[[Catagóir:Básanna in 2020]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Filí Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]]</text>
      <sha1>27kivtahtu2y3fcpn5p1fjn53rosfrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teimpléad:Uimhir</title>
    <ns>10</ns>
    <id>40140</id>
    <revision>
      <id>1323585</id>
      <parentid>1322381</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T15:17:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43556-63</username>
        <id>76234</id>
      </contributor>
      <origin>1323585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29612" sha1="bktb5x75uqsdxmaitcwh15bt4rqatib" xml:space="preserve">{{Navbox
|name=Uimhir
|title=[[Uimhir|Uimhreacha]]
|state=uncollapse
|
|listclass=
|above= '''[[-3]]''' '''[[-2]]''' '''[[-1]]'''
|style=
|list1={{Navbox|child
|title=[[0 (uimhir)|0í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|zero|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[0 (uimhir)|0]] • [[1 (uimhir)|1]] • [[2 (uimhir)|2]] • [[3 (uimhir)|3]] • [[4 (uimhir)|4]] • [[5 (uimhir)|5]] • [[6 (uimhir)|6]] • [[7 (uimhir)|7]] • [[8 (uimhir)|8]] • [[9 (uimhir)|9]] 
|list2=
[[10 (uimhir)|10]] • [[11 (uimhir)|11]] • [[12 (uimhir)|12]] • [[13 (uimhir)|13]] • [[14 (uimhir)|14]] • [[15 (uimhir)|15]] • [[16 (uimhir)|16]] • [[17 (uimhir)|17]] • [[18 (uimhir)|18]] • [[19 (uimhir)|19]]
|list3=
[[20 (uimhir)|20]] • [[21 (uimhir)|21]] • [[22 (uimhir)|22]] • [[23 (uimhir)|23]] • [[24 (uimhir)|24]] • [[25 (uimhir)|25]] • [[26 (uimhir)|26]] • [[27 (uimhir)|27]] • [[28 (uimhir)|28]] • [[29 (uimhir)|29]]
|list4=
[[30 (uimhir)|30]] • [[31 (uimhir)|31]] • [[32 (uimhir)|32]] • [[33 (uimhir)|33]] • [[34 (uimhir)|34]] • [[35 (uimhir)|35]] • [[36 (uimhir)|36]] • [[37 (uimhir)|37]] • [[38 (uimhir)|38]] • [[39 (uimhir)|39]]
|list5=
[[40 (uimhir)|40]] • [[41 (uimhir)|41]] • [[42 (uimhir)|42]] • [[43 (uimhir)|43]] • [[44 (uimhir)|44]] • [[45 (uimhir)|45]] • [[46 (uimhir)|46]] • [[47 (uimhir)|47]] • [[48 (uimhir)|48]] • [[49 (uimhir)|49]]
|list6=
[[50 (uimhir)|50]] • [[51 (uimhir)|51]] • [[52 (uimhir)|52]] • [[53 (uimhir)|53]] • [[54 (uimhir)|54]] • [[55 (uimhir)|55]] • [[56 (uimhir)|56]] • [[57 (uimhir)|57]] • [[58 (uimhir)|58]] • [[59 (uimhir)|59]]
|list7=
[[60 (uimhir)|60]] • [[61 (uimhir)|61]] • [[62 (uimhir)|62]] • [[63 (uimhir)|63]] • [[64 (uimhir)|64]] • [[65 (uimhir)|65]] • [[66 (uimhir)|66]] • [[67 (uimhir)|67]] • [[68 (uimhir)|68]] • [[69 (uimhir)|69]]
|list8=
[[70 (uimhir)|70]] • [[71 (uimhir)|71]] • [[72 (uimhir)|72]] • [[73 (uimhir)|73]] • [[74 (uimhir)|74]] • [[75 (uimhir)|75]] • [[76 (uimhir)|76]] • [[77 (uimhir)|77]] • [[78 (uimhir)|78]] • [[79 (uimhir)|79]]
|list9=
[[80 (uimhir)|80]] • [[81 (uimhir)|81]] • [[82 (uimhir)|82]] • [[83 (uimhir)|83]] • [[84 (uimhir)|84]] • [[85 (uimhir)|85]] • [[86 (uimhir)|86]] • [[87 (uimhir)|87]] • [[88 (uimhir)|88]] • [[89 (uimhir)|89]]
|list10=
[[90 (uimhir)|90]] • [[91 (uimhir)|91]] • [[92 (uimhir)|92]] • [[93 (uimhir)|93]] • [[94 (uimhir)|94]] • [[95 (uimhir)|95]] • [[96 (uimhir)|96]] • [[97 (uimhir)|97]] • [[98 (uimhir)|98]] • [[99 (uimhir)|99]]
}}
|list2={{Navbox|child
|title=[[100 (uimhir)|100í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|1|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[100 (uimhir) | 100]] • [[101 (uimhir) | 101]] • [[102 (uimhir) | 102]] • [[103 (uimhir) | 103]] • [[104 (uimhir) | 104]] • [[105 (uimhir) | 105]] • [[106 (uimhir) | 106]] • [[107 (uimhir) | 107]] • [[108 (uimhir) | 108]] • [[109 (uimhir) | 109]]
|list2=
[[110 (uimhir) | 110]] • [[111 (uimhir) | 111]] • [[112 (uimhir) | 112]] • [[113 (uimhir) | 113]] • [[114 (uimhir) | 114]] • [[115 (uimhir) | 115]] • [[116 (uimhir) | 116]] • [[117 (uimhir) | 117]] • [[118 (uimhir) | 118]] • [[119 (uimhir) | 119]]
|list3=
[[120 (uimhir) | 120]] • [[121 (uimhir) | 121]] • [[122 (uimhir) | 122]] • [[123 (uimhir) | 123]] • [[124 (uimhir) | 124]] • [[125 (uimhir) | 125]] • [[126 (uimhir) | 126]] • [[127 (uimhir) | 127]] • [[128 (uimhir) | 128]] • [[129 (uimhir) | 129]]
|list4 =
[[130 (uimhir) | 130]] • [[131 (uimhir) | 131]] • [[132 (uimhir) | 132]] • [[133 (uimhir) | 133]] • [[134 (uimhir) | 134]] • [[135 (uimhir) | 135]] • [[136 (uimhir) | 136]] • [[137 (uimhir) | 137]] • [[138 (uimhir) | 138]] • [[139 (uimhir) | 139]]
|list5 =
[[140 (uimhir) | 140]] • [[141 (uimhir) | 141]] • [[142 (uimhir) | 142]] • [[143 (uimhir) | 143]] • [[144 (uimhir) | 144]] • [[145 (uimhir) | 145]] • [[146 (uimhir) | 146]] • [[147 (uimhir) | 147]] • [[148 (uimhir) | 148]] • [[149 (uimhir) | 149]]
|list6 =
[[150 (uimhir) | 150]] • [[151 (uimhir) | 151]] • [[152 (uimhir) | 152]] • [[153 (uimhir) | 153]] • [[154 (uimhir) | 154]] • [[155 (uimhir) | 155]] • [[156 (uimhir) | 156]] • [[157 (uimhir) | 157]] • [[158 (uimhir) | 158]] • [[159 (uimhir) | 159]]
|list7 =
[[160 (uimhir) | 160]] • [[161 (uimhir) | 161]] • [[162 (uimhir) | 162]] • [[163 (uimhir) | 163]] • [[164 (uimhir) | 164]] • [[165 (uimhir) | 165]] • [[166 (uimhir) | 166]] • [[167 (uimhir) | 167]] • [[168 (uimhir) | 168]] • [[169 (uimhir) | 169]]
|list8 =
[[170 (uimhir) | 170]] • [[171 (uimhir) | 171]] • [[172 (uimhir) | 172]] • [[173 (uimhir) | 173]] • [[174 (uimhir) | 174]] • [[175 (uimhir) | 175]] • [[176 (uimhir) | 176]] • [[177 (uimhir) | 177]] • [[178 (uimhir) | 178]] • [[179 (uimhir) | 179]]
|list9 =
[[180 (uimhir) | 180]] • [[181 (uimhir) | 181]] • [[182 (uimhir) | 182]] • [[183 (uimhir) | 183]] • [[184 (uimhir) | 184]] • [[185 (uimhir) | 185]] • [[186 (uimhir) | 186]] • [[187 (uimhir) | 187]] • [[188 (uimhir) | 188]] • [[189 (uimhir) | 189]]
|list10 =
[[190 (uimhir) | 190]] • [[191 (uimhir) | 191]] • [[192 (uimhir) | 192]] • [[193 (uimhir) | 193]] • [[194 (uimhir) | 194]] • [[195 (uimhir) | 195]] • [[196 (uimhir) | 196]] • [[197 (uimhir) | 197]] • [[198 (uimhir) | 198]] • [[199 (uimhir) | 199]]
}}
|list3={{Navbox|child
|title=[[200 (uimhir)|200í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|2|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[200 (uimhir) | 200]] • [[201 (uimhir) | 201]] • [[202 (uimhir) | 202]] • [[203 (uimhir) | 203]] • [[204 (uimhir) | 204]] • [[205 (uimhir) | 205]] • [[206 (uimhir) | 206]] • [[207 (uimhir) | 207]] • [[208 (uimhir) | 208]] • [[209 (uimhir) | 209]]
|list2 =
[[210 (uimhir) | 210]] • [[211 (uimhir) | 211]] • [[212 (uimhir) | 212]] • [[213 (uimhir) | 213]] • [[214 (uimhir) | 214]] • [[215 (uimhir) | 215]] • [[216 (uimhir) | 216]] • [[217 (uimhir) | 217]] • [[218 (uimhir) | 218]] • [[219 (uimhir) | 219]]
|list3 =
[[220 (uimhir) | 220]] • [[221 (uimhir) | 221]] • [[222 (uimhir) | 222]] • [[223 (uimhir) | 223]] • [[224 (uimhir) | 224]] • [[225 (uimhir) | 225]] • [[226 (uimhir) | 226]] • [[227 (uimhir) | 227]] • [[228 (uimhir) | 228]] • [[229 (uimhir) | 229]]
|list4 =
[[230 (uimhir) | 230]] • [[231 (uimhir) | 231]] • [[232 (uimhir) | 232]] • [[233 (uimhir) | 233]] • [[234 (uimhir) | 234]] • [[235 (uimhir) | 235]] • [[236 (uimhir) | 236]] • [[237 (uimhir) | 237]] • [[238 (uimhir) | 238]] • [[239 (uimhir) | 239]]
|list5 =
[[240 (uimhir) | 240]] • [[241 (uimhir) | 241]] • [[242 (uimhir) | 242]] • [[243 (uimhir) | 243]] • [[244 (uimhir) | 244]] • [[245 (uimhir) | 245]] • [[246 (uimhir) | 246]] • [[247 (uimhir) | 247]] • [[248 (uimhir) | 248]] • [[249 (uimhir) | 249]]
|list6 =
[[250 (uimhir) | 250]] • [[251 (uimhir) | 251]] • [[252 (uimhir) | 252]] • [[253 (uimhir) | 253]] • [[254 (uimhir) | 254]] • [[255 (uimhir) | 255]] • [[256 (uimhir) | 256]] • [[257 (uimhir) | 257]] • [[258 (uimhir) | 258]] • [[259 (uimhir) | 259]]
|list7 =
[[260 (uimhir) | 260]] • [[261 (uimhir) | 261]] • [[262 (uimhir) | 262]] • [[263 (uimhir) | 263]] • [[264 (uimhir) | 264]] • [[265 (uimhir) | 265]] • [[266 (uimhir) | 266]] • [[267 (uimhir) | 267]] • [[268 (uimhir) | 268]] • [[269 (uimhir) | 269]]
|list8 =
[[270 (uimhir) | 270]] • [[271 (uimhir) | 271]] • [[272 (uimhir) | 272]] • [[273 (uimhir) | 273]] • [[274 (uimhir) | 274]] • [[275 (uimhir) | 275]] • [[276 (uimhir) | 276]] • [[277 (uimhir) | 277]] • [[278 (uimhir) | 278]] • [[279 (uimhir) | 279]]
|list9 =
[[280 (uimhir) | 280]] • [[281 (uimhir) | 281]] • [[282 (uimhir) | 282]] • [[283 (uimhir) | 283]] • [[284 (uimhir) | 284]] • [[285 (uimhir) | 285]] • [[286 (uimhir) | 286]] • [[287 (uimhir) | 287]] • [[288 (uimhir) | 288]] • [[289 (uimhir) | 289]]
|list10 =
[[290 (uimhir) | 290]] • [[291 (uimhir) | 291]] • [[292 (uimhir) | 292]] • [[293 (uimhir) | 293]] • [[294 (uimhir) | 294]] • [[295 (uimhir) | 295]] • [[296 (uimhir) | 296]] • [[297 (uimhir) | 297]] • [[298 (uimhir) | 298]] • [[299 (uimhir) | 299]]
}}
|list4={{Navbox|child
|title=[[300 (uimhir)|300í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|3|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[300 (uimhir) | 300]] • [[301 (uimhir) | 301]] • [[302 (uimhir) | 302]] • [[303 (uimhir) | 303]] • [[304 (uimhir) | 304]] • [[305 (uimhir) | 305]] • [[306 (uimhir) | 306]] • [[307 (uimhir) | 307]] • [[308 (uimhir) | 308]] • [[309 (uimhir) | 309]]
|list2 =
[[310 (uimhir) | 310]] • [[311 (uimhir) | 311]] • [[312 (uimhir) | 312]] • [[313 (uimhir) | 313]] • [[314 (uimhir) | 314]] • [[315 (uimhir) | 315]] • [[316 (uimhir) | 316]] • [[317 (uimhir) | 317]] • [[318 (uimhir) | 318]] • [[319 (uimhir) | 319]]
|list3 =
[[320 (uimhir) | 320]] • [[321 (uimhir) | 321]] • [[322 (uimhir) | 322]] • [[323 (uimhir) | 323]] • [[324 (uimhir) | 324]] • [[325 (uimhir) | 325]] • [[326 (uimhir) | 326]] • [[327 (uimhir) | 327]] • [[328 (uimhir) | 328]] • [[329 (uimhir) | 329]]
|list4 =
[[330 (uimhir) | 330]] • [[331 (uimhir) | 331]] • [[332 (uimhir) | 332]] • [[333 (uimhir) | 333]] • [[334 (uimhir) | 334]] • [[335 (uimhir) | 335]] • [[336 (uimhir) | 336]] • [[337 (uimhir) | 337]] • [[338 (uimhir) | 338]] • [[339 (uimhir) | 339]]
|list5 =
[[340 (uimhir) | 340]] • [[341 (uimhir) | 341]] • [[342 (uimhir) | 342]] • [[343 (uimhir) | 343]] • [[344 (uimhir) | 344]] • [[345 (uimhir) | 345]] • [[346 (uimhir) | 346]] • [[347 (uimhir) | 347]] • [[348 (uimhir) | 348]] • [[349 (uimhir) | 349]]
|list6 =
[[350 (uimhir) | 350]] • [[351 (uimhir) | 351]] • [[352 (uimhir) | 352]] • [[353 (uimhir) | 353]] • [[354 (uimhir) | 354]] • [[355 (uimhir) | 355]] • [[356 (uimhir) | 356]] • [[357 (uimhir) | 357]] • [[358 (uimhir) | 358]] • [[359 (uimhir) | 359]]
|list7 =
[[360 (uimhir) | 360]] • [[361 (uimhir) | 361]] • [[362 (uimhir) | 362]] • [[363 (uimhir) | 363]] • [[364 (uimhir) | 364]] • [[365 (uimhir) | 365]] • [[366 (uimhir) | 366]] • [[367 (uimhir) | 367]] • [[368 (uimhir) | 368]] • [[369 (uimhir) | 369]]
|list8 =
[[370 (uimhir) | 370]] • [[371 (uimhir) | 371]] • [[372 (uimhir) | 372]] • [[373 (uimhir) | 373]] • [[374 (uimhir) | 374]] • [[375 (uimhir) | 375]] • [[376 (uimhir) | 376]] • [[377 (uimhir) | 377]] • [[378 (uimhir) | 378]] • [[379 (uimhir) | 379]]
|list9 =
[[380 (uimhir) | 380]] • [[381 (uimhir) | 381]] • [[382 (uimhir) | 382]] • [[383 (uimhir) | 383]] • [[384 (uimhir) | 384]] • [[385 (uimhir) | 385]] • [[386 (uimhir) | 386]] • [[387 (uimhir) | 387]] • [[388 (uimhir) | 388]] • [[389 (uimhir) | 389]]
|list10 =
[[390 (uimhir) | 390]] • [[391 (uimhir) | 391]] • [[392 (uimhir) | 392]] • [[393 (uimhir) | 393]] • [[394 (uimhir) | 394]] • [[395 (uimhir) | 395]] • [[396 (uimhir) | 396]] • [[397 (uimhir) | 397]] • [[398 (uimhir) | 398]] • [[399 (uimhir) | 399]]
}}
|list5={{Navbox|child
|title=[[400 (uimhir)|400í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|4|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[400 (uimhir) | 400]] • [[401 (uimhir) | 401]] • [[402 (uimhir) | 402]] • [[403 (uimhir) | 403]] • [[404 (uimhir) | 404]] • [[405 (uimhir) | 405]] • [[406 (uimhir) | 406]] • [[407 (uimhir) | 407]] • [[408 (uimhir) | 408]] • [[409 (uimhir) | 409]]
|list2 =
[[410 (uimhir) | 410]] • [[411 (uimhir) | 411]] • [[412 (uimhir) | 412]] • [[413 (uimhir) | 413]] • [[414 (uimhir) | 414]] • [[415 (uimhir) | 415]] • [[416 (uimhir) | 416]] • [[417 (uimhir) | 417]] • [[418 (uimhir) | 418]] • [[419 (uimhir) | 419]]
|list3 =
[[420 (uimhir) | 420]] • [[421 (uimhir) | 421]] • [[422 (uimhir) | 422]] • [[423 (uimhir) | 423]] • [[424 (uimhir) | 424]] • [[425 (uimhir) | 425]] • [[426 (uimhir) | 426]] • [[427 (uimhir) | 427]] • [[428 (uimhir) | 428]] • [[429 (uimhir) | 429]]
|list4 =
[[430 (uimhir) | 430]] • [[431 (uimhir) | 431]] • [[432 (uimhir) | 432]] • [[433 (uimhir) | 433]] • [[434 (uimhir) | 434]] • [[435 (uimhir) | 435]] • [[436 (uimhir) | 436]] • [[437 (uimhir) | 437]] • [[438 (uimhir) | 438]] • [[439 (uimhir) | 439]]
|list5 =
[[440 (uimhir) | 440]] • [[441 (uimhir) | 441]] • [[442 (uimhir) | 442]] • [[443 (uimhir) | 443]] • [[444 (uimhir) | 444]] • [[445 (uimhir) | 445]] • [[446 (uimhir) | 446]] • [[447 (uimhir) | 447]] • [[448 (uimhir) | 448]] • [[449 (uimhir) | 449]]
|list6 =
[[450 (uimhir) | 450]] • [[451 (uimhir) | 451]] • [[452 (uimhir) | 452]] • [[453 (uimhir) | 453]] • [[454 (uimhir) | 454]] • [[455 (uimhir) | 455]] • [[456 (uimhir) | 456]] • [[457 (uimhir) | 457]] • [[458 (uimhir) | 458]] • [[459 (uimhir) | 459]]
|list7 =
[[460 (uimhir) | 460]] • [[461 (uimhir) | 461]] • [[462 (uimhir) | 462]] • [[463 (uimhir) | 463]] • [[464 (uimhir) | 464]] • [[465 (uimhir) | 465]] • [[466 (uimhir) | 466]] • [[467 (uimhir) | 467]] • [[468 (uimhir) | 468]] • [[469 (uimhir) | 469]]
|list8 =
[[470 (uimhir) | 470]] • [[471 (uimhir) | 471]] • [[472 (uimhir) | 472]] • [[473 (uimhir) | 473]] • [[474 (uimhir) | 474]] • [[475 (uimhir) | 475]] • [[476 (uimhir) | 476]] • [[477 (uimhir) | 477]] • [[478 (uimhir) | 478]] • [[479 (uimhir) | 479]]
|list9 =
[[480 (uimhir) | 480]] • [[481 (uimhir) | 481]] • [[482 (uimhir) | 482]] • [[483 (uimhir) | 483]] • [[484 (uimhir) | 484]] • [[485 (uimhir) | 485]] • [[486 (uimhir) | 486]] • [[487 (uimhir) | 487]] • [[488 (uimhir) | 488]] • [[489 (uimhir) | 489]]
|list10 =
[[490 (uimhir) | 490]] • [[491 (uimhir) | 491]] • [[492 (uimhir) | 492]] • [[493 (uimhir) | 493]] • [[494 (uimhir) | 494]] • [[495 (uimhir) | 495]] • [[496 (uimhir) | 496]] • [[497 (uimhir) | 497]] • [[498 (uimhir) | 498]] • [[499 (uimhir) | 499]]
}}
|list6={{Navbox|child
|title=[[500 (uimhir)|500í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|5|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[500 (uimhir) | 500]] • [[501 (uimhir) | 501]] • [[502 (uimhir) | 502]] • [[503 (uimhir) | 503]] • [[504 (uimhir) | 504]] • [[505 (uimhir) | 505]] • [[506 (uimhir) | 506]] • [[507 (uimhir) | 507]] • [[508 (uimhir) | 508]] • [[509 (uimhir) | 509]]
|list2 =
[[510 (uimhir) | 510]] • [[511 (uimhir) | 511]] • [[512 (uimhir) | 512]] • [[513 (uimhir) | 513]] • [[514 (uimhir) | 514]] • [[515 (uimhir) | 515]] • [[516 (uimhir) | 516]] • [[517 (uimhir) | 517]] • [[518 (uimhir) | 518]] • [[519 (uimhir) | 519]]
|list3 =
[[520 (uimhir) | 520]] • [[521 (uimhir) | 521]] • [[522 (uimhir) | 522]] • [[523 (uimhir) | 523]] • [[524 (uimhir) | 524]] • [[525 (uimhir) | 525]] • [[526 (uimhir) | 526]] • [[527 (uimhir) | 527]] • [[528 (uimhir) | 528]] • [[529 (uimhir) | 529]]
|list4 =
[[530 (uimhir) | 530]] • [[531 (uimhir) | 531]] • [[532 (uimhir) | 532]] • [[533 (uimhir) | 533]] • [[534 (uimhir) | 534]] • [[535 (uimhir) | 535]] • [[536 (uimhir) | 536]] • [[537 (uimhir) | 537]] • [[538 (uimhir) | 538]] • [[539 (uimhir) | 539]]
|list5 =
[[540 (uimhir) | 540]] • [[541 (uimhir) | 541]] • [[542 (uimhir) | 542]] • [[543 (uimhir) | 543]] • [[544 (uimhir) | 544]] • [[545 (uimhir) | 545]] • [[546 (uimhir) | 546]] • [[547 (uimhir) | 547]] • [[548 (uimhir) | 548]] • [[549 (uimhir) | 549]]
|list6 =
[[550 (uimhir) | 550]] • [[551 (uimhir) | 551]] • [[552 (uimhir) | 552]] • [[553 (uimhir) | 553]] • [[554 (uimhir) | 554]] • [[555 (uimhir) | 555]] • [[556 (uimhir) | 556]] • [[557 (uimhir) | 557]] • [[558 (uimhir) | 558]] • [[559 (uimhir) | 559]]
|list7 =
[[560 (uimhir) | 560]] • [[561 (uimhir) | 561]] • [[562 (uimhir) | 562]] • [[563 (uimhir) | 563]] • [[564 (uimhir) | 564]] • [[565 (uimhir) | 565]] • [[566 (uimhir) | 566]] • [[567 (uimhir) | 567]] • [[568 (uimhir) | 568]] • [[569 (uimhir) | 569]]
|list8 =
[[570 (uimhir) | 570]] • [[571 (uimhir) | 571]] • [[572 (uimhir) | 572]] • [[573 (uimhir) | 573]] • [[574 (uimhir) | 574]] • [[575 (uimhir) | 575]] • [[576 (uimhir) | 576]] • [[577 (uimhir) | 577]] • [[578 (uimhir) | 578]] • [[579 (uimhir) | 579]]
|list9 =
[[580 (uimhir) | 580]] • [[581 (uimhir) | 581]] • [[582 (uimhir) | 582]] • [[583 (uimhir) | 583]] • [[584 (uimhir) | 584]] • [[585 (uimhir) | 585]] • [[586 (uimhir) | 586]] • [[587 (uimhir) | 587]] • [[588 (uimhir) | 588]] • [[589 (uimhir) | 589]]
|list10 =
[[590 (uimhir) | 590]] • [[591 (uimhir) | 591]] • [[592 (uimhir) | 592]] • [[593 (uimhir) | 593]] • [[594 (uimhir) | 594]] • [[595 (uimhir) | 595]] • [[596 (uimhir) | 596]] • [[597 (uimhir) | 597]] • [[598 (uimhir) | 598]] • [[599 (uimhir) | 599]]
}}|list7={{Navbox|child
|title=[[600 (uimhir)|600í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|6|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[600 (uimhir) | 600]] • [[601 (uimhir) | 601]] • [[602 (uimhir) | 602]] • [[603 (uimhir) | 603]] • [[604 (uimhir) | 604]] • [[605 (uimhir) | 605]] • [[606 (uimhir) | 606]] • [[607 (uimhir) | 607]] • [[608 (uimhir) | 608]] • [[609 (uimhir) | 609]]
|list2 =
[[610 (uimhir) | 610]] • [[611 (uimhir) | 611]] • [[612 (uimhir) | 612]] • [[613 (uimhir) | 613]] • [[614 (uimhir) | 614]] • [[615 (uimhir) | 615]] • [[616 (uimhir) | 616]] • [[617 (uimhir) | 617]] • [[618 (uimhir) | 618]] • [[619 (uimhir) | 619]]
|list3 =
[[620 (uimhir) | 620]] • [[621 (uimhir) | 621]] • [[622 (uimhir) | 622]] • [[623 (uimhir) | 623]] • [[624 (uimhir) | 624]] • [[625 (uimhir) | 625]] • [[626 (uimhir) | 626]] • [[627 (uimhir) | 627]] • [[628 (uimhir) | 628]] • [[629 (uimhir) | 629]]
|list4 =
[[630 (uimhir) | 630]] • [[631 (uimhir) | 631]] • [[632 (uimhir) | 632]] • [[633 (uimhir) | 633]] • [[634 (uimhir) | 634]] • [[635 (uimhir) | 635]] • [[636 (uimhir) | 636]] • [[637 (uimhir) | 637]] • [[638 (uimhir) | 638]] • [[639 (uimhir) | 639]]
|list5 =
[[640 (uimhir) | 640]] • [[641 (uimhir) | 641]] • [[642 (uimhir) | 642]] • [[643 (uimhir) | 643]] • [[644 (uimhir) | 644]] • [[645 (uimhir) | 645]] • [[646 (uimhir) | 646]] • [[647 (uimhir) | 647]] • [[648 (uimhir) | 648]] • [[649 (uimhir) | 649]]
|list6 =
[[650 (uimhir) | 650]] • [[651 (uimhir) | 651]] • [[652 (uimhir) | 652]] • [[653 (uimhir) | 653]] • [[654 (uimhir) | 654]] • [[655 (uimhir) | 655]] • [[656 (uimhir) | 656]] • [[657 (uimhir) | 657]] • [[658 (uimhir) | 658]] • [[659 (uimhir) | 659]]
|list7 =
[[660 (uimhir) | 660]] • [[661 (uimhir) | 661]] • [[662 (uimhir) | 662]] • [[663 (uimhir) | 663]] • [[664 (uimhir) | 664]] • [[665 (uimhir) | 665]] • [[666 (uimhir) | 666]] • [[667 (uimhir) | 667]] • [[668 (uimhir) | 668]] • [[669 (uimhir) | 669]]
|list8 =
[[670 (uimhir) | 670]] • [[671 (uimhir) | 671]] • [[672 (uimhir) | 672]] • [[673 (uimhir) | 673]] • [[674 (uimhir) | 674]] • [[675 (uimhir) | 675]] • [[676 (uimhir) | 676]] • [[677 (uimhir) | 677]] • [[678 (uimhir) | 678]] • [[679 (uimhir) | 679]]
|list9 =
[[680 (uimhir) | 680]] • [[681 (uimhir) | 681]] • [[682 (uimhir) | 682]] • [[683 (uimhir) | 683]] • [[684 (uimhir) | 684]] • [[685 (uimhir) | 685]] • [[686 (uimhir) | 686]] • [[687 (uimhir) | 687]] • [[688 (uimhir) | 688]] • [[689 (uimhir) | 689]]
|list10 =
[[690 (uimhir) | 690]] • [[691 (uimhir) | 691]] • [[692 (uimhir) | 692]] • [[693 (uimhir) | 693]] • [[694 (uimhir) | 694]] • [[695 (uimhir) | 695]] • [[696 (uimhir) | 696]] • [[697 (uimhir) | 697]] • [[698 (uimhir) | 698]] • [[699 (uimhir) | 699]]
}}
|list8={{Navbox|child
|title=[[700 (uimhir)|700í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|7|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[700 (uimhir) | 700]] • [[701 (uimhir) | 701]] • [[702 (uimhir) | 702]] • [[703 (uimhir) | 703]] • [[704 (uimhir) | 704]] • [[705 (uimhir) | 705]] • [[706 (uimhir) | 706]] • [[707 (uimhir) | 707]] • [[708 (uimhir) | 708]] • [[709 (uimhir) | 709]]
|list2 =
[[710 (uimhir) | 710]] • [[711 (uimhir) | 711]] • [[712 (uimhir) | 712]] • [[713 (uimhir) | 713]] • [[714 (uimhir) | 714]] • [[715 (uimhir) | 715]] • [[716 (uimhir) | 716]] • [[717 (uimhir) | 717]] • [[718 (uimhir) | 718]] • [[719 (uimhir) | 719]]
|list3 =
[[720 (uimhir) | 720]] • [[721 (uimhir) | 721]] • [[722 (uimhir) | 722]] • [[723 (uimhir) | 723]] • [[724 (uimhir) | 724]] • [[725 (uimhir) | 725]] • [[726 (uimhir) | 726]] • [[727 (uimhir) | 727]] • [[728 (uimhir) | 728]] • [[729 (uimhir) | 729]]
|list4 =
[[730 (uimhir) | 730]] • [[731 (uimhir) | 731]] • [[732 (uimhir) | 732]] • [[733 (uimhir) | 733]] • [[734 (uimhir) | 734]] • [[735 (uimhir) | 735]] • [[736 (uimhir) | 736]] • [[737 (uimhir) | 737]] • [[738 (uimhir) | 738]] • [[739 (uimhir) | 739]]
|list5 =
[[740 (uimhir) | 740]] • [[741 (uimhir) | 741]] • [[742 (uimhir) | 742]] • [[743 (uimhir) | 743]] • [[744 (uimhir) | 744]] • [[745 (uimhir) | 745]] • [[746 (uimhir) | 746]] • [[747 (uimhir) | 747]] • [[748 (uimhir) | 748]] • [[749 (uimhir) | 749]]
|list6 =
[[750 (uimhir) | 750]] • [[751 (uimhir) | 751]] • [[752 (uimhir) | 752]] • [[753 (uimhir) | 753]] • [[754 (uimhir) | 754]] • [[755 (uimhir) | 755]] • [[756 (uimhir) | 756]] • [[757 (uimhir) | 757]] • [[758 (uimhir) | 758]] • [[759 (uimhir) | 759]]
|list7 =
[[760 (uimhir) | 760]] • [[761 (uimhir) | 761]] • [[762 (uimhir) | 762]] • [[763 (uimhir) | 763]] • [[764 (uimhir) | 764]] • [[765 (uimhir) | 765]] • [[766 (uimhir) | 766]] • [[767 (uimhir) | 767]] • [[768 (uimhir) | 768]] • [[769 (uimhir) | 769]]
|list8 =
[[770 (uimhir) | 770]] • [[771 (uimhir) | 771]] • [[772 (uimhir) | 772]] • [[773 (uimhir) | 773]] • [[774 (uimhir) | 774]] • [[775 (uimhir) | 775]] • [[776 (uimhir) | 776]] • [[777 (uimhir) | 777]] • [[778 (uimhir) | 778]] • [[779 (uimhir) | 779]]
|list9 =
[[780 (uimhir) | 780]] • [[781 (uimhir) | 781]] • [[782 (uimhir) | 782]] • [[783 (uimhir) | 783]] • [[784 (uimhir) | 784]] • [[785 (uimhir) | 785]] • [[786 (uimhir) | 786]] • [[787 (uimhir) | 787]] • [[788 (uimhir) | 788]] • [[789 (uimhir) | 789]]
|list10 =
[[790 (uimhir) | 790]] • [[791 (uimhir) | 791]] • [[792 (uimhir) | 792]] • [[793 (uimhir) | 793]] • [[794 (uimhir) | 794]] • [[795 (uimhir) | 795]] • [[796 (uimhir) | 796]] • [[797 (uimhir) | 797]] • [[798 (uimhir) | 798]] • [[799 (uimhir) | 799]]
}}
|list9={{Navbox|child
|title=[[800 (uimhir)|800í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|8|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[800 (uimhir) | 800]] • [[801 (uimhir) | 801]] • [[802 (uimhir) | 802]] • [[803 (uimhir) | 803]] • [[804 (uimhir) | 804]] • [[805 (uimhir) | 805]] • [[806 (uimhir) | 806]] • [[807 (uimhir) | 807]] • [[808 (uimhir) | 808]] • [[809 (uimhir) | 809]]
|list2 =
[[810 (uimhir) | 810]] • [[811 (uimhir) | 811]] • [[812 (uimhir) | 812]] • [[813 (uimhir) | 813]] • [[814 (uimhir) | 814]] • [[815 (uimhir) | 815]] • [[816 (uimhir) | 816]] • [[817 (uimhir) | 817]] • [[818 (uimhir) | 818]] • [[819 (uimhir) | 819]]
|list3 =
[[820 (uimhir) | 820]] • [[821 (uimhir) | 821]] • [[822 (uimhir) | 822]] • [[823 (uimhir) | 823]] • [[824 (uimhir) | 824]] • [[825 (uimhir) | 825]] • [[826 (uimhir) | 826]] • [[827 (uimhir) | 827]] • [[828 (uimhir) | 828]] • [[829 (uimhir) | 829]]
|list4 =
[[830 (uimhir) | 830]] • [[831 (uimhir) | 831]] • [[832 (uimhir) | 832]] • [[833 (uimhir) | 833]] • [[834 (uimhir) | 834]] • [[835 (uimhir) | 835]] • [[836 (uimhir) | 836]] • [[837 (uimhir) | 837]] • [[838 (uimhir) | 838]] • [[839 (uimhir) | 839]]
|list5 =
[[840 (uimhir) | 840]] • [[841 (uimhir) | 841]] • [[842 (uimhir) | 842]] • [[843 (uimhir) | 843]] • [[844 (uimhir) | 844]] • [[845 (uimhir) | 845]] • [[846 (uimhir) | 846]] • [[847 (uimhir) | 847]] • [[848 (uimhir) | 848]] • [[849 (uimhir) | 849]]
|list6 =
[[850 (uimhir) | 850]] • [[851 (uimhir) | 851]] • [[852 (uimhir) | 852]] • [[853 (uimhir) | 853]] • [[854 (uimhir) | 854]] • [[855 (uimhir) | 855]] • [[856 (uimhir) | 856]] • [[857 (uimhir) | 857]] • [[858 (uimhir) | 858]] • [[859 (uimhir) | 859]]
|list7 =
[[860 (uimhir) | 860]] • [[861 (uimhir) | 861]] • [[862 (uimhir) | 862]] • [[863 (uimhir) | 863]] • [[864 (uimhir) | 864]] • [[865 (uimhir) | 865]] • [[866 (uimhir) | 866]] • [[867 (uimhir) | 867]] • [[868 (uimhir) | 868]] • [[869 (uimhir) | 869]]
|list8 =
[[870 (uimhir) | 870]] • [[871 (uimhir) | 871]] • [[872 (uimhir) | 872]] • [[873 (uimhir) | 873]] • [[874 (uimhir) | 874]] • [[875 (uimhir) | 875]] • [[876 (uimhir) | 876]] • [[877 (uimhir) | 877]] • [[878 (uimhir) | 878]] • [[879 (uimhir) | 879]]
|list9 =
[[880 (uimhir) | 880]] • [[881 (uimhir) | 881]] • [[882 (uimhir) | 882]] • [[883 (uimhir) | 883]] • [[884 (uimhir) | 884]] • [[885 (uimhir) | 885]] • [[886 (uimhir) | 886]] • [[887 (uimhir) | 887]] • [[888 (uimhir) | 888]] • [[889 (uimhir) | 889]]
|list10 =
[[890 (uimhir) | 890]] • [[891 (uimhir) | 891]] • [[892 (uimhir) | 892]] • [[893 (uimhir) | 893]] • [[894 (uimhir) | 894]] • [[895 (uimhir) | 895]] • [[896 (uimhir) | 896]] • [[897 (uimhir) | 897]] • [[898 (uimhir) | 898]] • [[899 (uimhir) | 899]]
}}
|list10={{Navbox|child
|title=[[900 (uimhir)|900í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|9|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[900 (uimhir) | 900]] • [[901 (uimhir) | 901]] • [[902 (uimhir) | 902]] • [[903 (uimhir) | 903]] • [[904 (uimhir) | 904]] • [[905 (uimhir) | 905]] • [[906 (uimhir) | 906]] • [[907 (uimhir) | 907]] • [[908 (uimhir) | 908]] • [[909 (uimhir) | 909]]
|list2 =
[[910 (uimhir) | 910]] • [[911 (uimhir) | 911]] • [[912 (uimhir) | 912]] • [[913 (uimhir) | 913]] • [[914 (uimhir) | 914]] • [[915 (uimhir) | 915]] • [[916 (uimhir) | 916]] • [[917 (uimhir) | 917]] • [[918 (uimhir) | 918]] • [[919 (uimhir) | 919]]
|list3 =
[[920 (uimhir) | 920]] • [[921 (uimhir) | 921]] • [[922 (uimhir) | 922]] • [[923 (uimhir) | 923]] • [[924 (uimhir) | 924]] • [[925 (uimhir) | 925]] • [[926 (uimhir) | 926]] • [[927 (uimhir) | 927]] • [[928 (uimhir) | 928]] • [[929 (uimhir) | 929]]
|list4 =
[[930 (uimhir) | 930]] • [[931 (uimhir) | 931]] • [[932 (uimhir) | 932]] • [[933 (uimhir) | 933]] • [[934 (uimhir) | 934]] • [[935 (uimhir) | 935]] • [[936 (uimhir) | 936]] • [[937 (uimhir) | 937]] • [[938 (uimhir) | 938]] • [[939 (uimhir) | 939]]
|list5 =
[[940 (uimhir) | 940]] • [[941 (uimhir) | 941]] • [[942 (uimhir) | 942]] • [[943 (uimhir) | 943]] • [[944 (uimhir) | 944]] • [[945 (uimhir) | 945]] • [[946 (uimhir) | 946]] • [[947 (uimhir) | 947]] • [[948 (uimhir) | 948]] • [[949 (uimhir) | 949]]
|list6 =
[[950 (uimhir) | 950]] • [[951 (uimhir) | 951]] • [[952 (uimhir) | 952]] • [[953 (uimhir) | 953]] • [[954 (uimhir) | 954]] • [[955 (uimhir) | 955]] • [[956 (uimhir) | 956]] • [[957 (uimhir) | 957]] • [[958 (uimhir) | 958]] • [[959 (uimhir) | 959]]
|list7 =
[[960 (uimhir) | 960]] • [[961 (uimhir) | 961]] • [[962 (uimhir) | 962]] • [[963 (uimhir) | 963]] • [[964 (uimhir) | 964]] • [[965 (uimhir) | 965]] • [[966 (uimhir) | 966]] • [[967 (uimhir) | 967]] • [[968 (uimhir) | 968]] • [[969 (uimhir) | 969]]
|list8 =
[[970 (uimhir) | 970]] • [[971 (uimhir) | 971]] • [[972 (uimhir) | 972]] • [[973 (uimhir) | 973]] • [[974 (uimhir) | 974]] • [[975 (uimhir) | 975]] • [[976 (uimhir) | 976]] • [[977 (uimhir) | 977]] • [[978 (uimhir) | 978]] • [[979 (uimhir) | 979]]
|list9 =
[[980 (uimhir) | 980]] • [[981 (uimhir) | 981]] • [[982 (uimhir) | 982]] • [[983 (uimhir) | 983]] • [[984 (uimhir) | 984]] • [[985 (uimhir) | 985]] • [[986 (uimhir) | 986]] • [[987 (uimhir) | 987]] • [[988 (uimhir) | 988]] • [[989 (uimhir) | 989]]
|list10 =
[[990 (uimhir) | 990]] • [[991 (uimhir) | 991]] • [[992 (uimhir) | 992]] • [[993 (uimhir) | 993]] • [[994 (uimhir) | 994]] • [[995 (uimhir) | 995]] • [[996 (uimhir) | 996]] • [[997 (uimhir) | 997]] • [[998 (uimhir) | 998]] • [[999 (uimhir) | 999]]
}}
|list11={{Navbox|child
|title=[[1000 (uimhir)|1000í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|10|uncollapsed|collapsed}}
|list1 =
[[1000 (uimhir) | 1000]] • [[1001 (uimhir) | 1001]] • [[1002 (uimhir) | 1002]] • [[1003 (uimhir) | 1003]] • [[1004 (uimhir) | 1004]] • [[1005 (uimhir) | 1005]] • [[1006 (uimhir) | 1006]] • [[1007 (uimhir) | 1007]] • [[1008 (uimhir) | 1008]] • [[1009 (uimhir) | 1009]]
|list2 =
[[1010 (uimhir) | 1010]] • [[1011 (uimhir) | 1011]] • [[1012 (uimhir) | 1012]] • [[1013 (uimhir) | 1013]] • [[1014 (uimhir) | 1014]] • [[1015 (uimhir) | 1015]] • [[1016 (uimhir) | 1016]] • [[1017 (uimhir) | 1017]] • [[1018  (uimhir) | 1018]] • [[1019 (uimhir) | 1019]]
|list3 =
[[1020 (uimhir) | 1020]] • [[1021 (uimhir) | 1021]] • [[1022 (uimhir) | 1022]] • [[1023 (uimhir) | 1023]] • [[1024 (uimhir) | 1024]] • [[1025 (uimhir) | 1025]] • [[1026 (uimhir) | 1026]] • [[1027 (uimhir) | 1027]] • [[1028 (uimhir) | 1028]] • [[1029 (uimhir) | 1029]]
|list4 =
[[1030 (uimhir) | 1030]] • [[1031 (uimhir) | 1031]] • [[1032 (uimhir) | 1032]] • [[1033 (uimhir) | 1033]] • [[1034 (uimhir) | 1034]] • [[1035 (uimhir) | 1035]] • [[1036 (uimhir) | 1036]] • [[1037 (uimhir) | 1037]] • [[1038 (uimhir) | 1038]] • [[1039 (uimhir) | 1039]]
|list5 =
[[1040 (uimhir) | 1040]] • [[1041 (uimhir) | 1041]]
}}
}}</text>
      <sha1>bktb5x75uqsdxmaitcwh15bt4rqatib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323587</id>
      <parentid>1323585</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T15:24:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43556-63</username>
        <id>76234</id>
      </contributor>
      <origin>1323587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29641" sha1="2azoo9fc6aewkm672na3wfdc33hi7nb" xml:space="preserve">{{Navbox
|name=Uimhir
|title=[[Uimhir|Uimhreacha]]
|state=uncollapse
|
|listclass=
|above= '''[[-3]]''' '''[[-2]]''' '''[[-1]]'''
|style=
|list1={{Navbox|child
|title=[[0 (uimhir)|0í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|zero|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[0 (uimhir)|0]] • [[1 (uimhir)|1]] • [[2 (uimhir)|2]] • [[3 (uimhir)|3]] • [[4 (uimhir)|4]] • [[5 (uimhir)|5]] • [[6 (uimhir)|6]] • [[7 (uimhir)|7]] • [[8 (uimhir)|8]] • [[9 (uimhir)|9]] 
|list2=
[[10 (uimhir)|10]] • [[11 (uimhir)|11]] • [[12 (uimhir)|12]] • [[13 (uimhir)|13]] • [[14 (uimhir)|14]] • [[15 (uimhir)|15]] • [[16 (uimhir)|16]] • [[17 (uimhir)|17]] • [[18 (uimhir)|18]] • [[19 (uimhir)|19]]
|list3=
[[20 (uimhir)|20]] • [[21 (uimhir)|21]] • [[22 (uimhir)|22]] • [[23 (uimhir)|23]] • [[24 (uimhir)|24]] • [[25 (uimhir)|25]] • [[26 (uimhir)|26]] • [[27 (uimhir)|27]] • [[28 (uimhir)|28]] • [[29 (uimhir)|29]]
|list4=
[[30 (uimhir)|30]] • [[31 (uimhir)|31]] • [[32 (uimhir)|32]] • [[33 (uimhir)|33]] • [[34 (uimhir)|34]] • [[35 (uimhir)|35]] • [[36 (uimhir)|36]] • [[37 (uimhir)|37]] • [[38 (uimhir)|38]] • [[39 (uimhir)|39]]
|list5=
[[40 (uimhir)|40]] • [[41 (uimhir)|41]] • [[42 (uimhir)|42]] • [[43 (uimhir)|43]] • [[44 (uimhir)|44]] • [[45 (uimhir)|45]] • [[46 (uimhir)|46]] • [[47 (uimhir)|47]] • [[48 (uimhir)|48]] • [[49 (uimhir)|49]]
|list6=
[[50 (uimhir)|50]] • [[51 (uimhir)|51]] • [[52 (uimhir)|52]] • [[53 (uimhir)|53]] • [[54 (uimhir)|54]] • [[55 (uimhir)|55]] • [[56 (uimhir)|56]] • [[57 (uimhir)|57]] • [[58 (uimhir)|58]] • [[59 (uimhir)|59]]
|list7=
[[60 (uimhir)|60]] • [[61 (uimhir)|61]] • [[62 (uimhir)|62]] • [[63 (uimhir)|63]] • [[64 (uimhir)|64]] • [[65 (uimhir)|65]] • [[66 (uimhir)|66]] • [[67 (uimhir)|67]] • [[68 (uimhir)|68]] • [[69 (uimhir)|69]]
|list8=
[[70 (uimhir)|70]] • [[71 (uimhir)|71]] • [[72 (uimhir)|72]] • [[73 (uimhir)|73]] • [[74 (uimhir)|74]] • [[75 (uimhir)|75]] • [[76 (uimhir)|76]] • [[77 (uimhir)|77]] • [[78 (uimhir)|78]] • [[79 (uimhir)|79]]
|list9=
[[80 (uimhir)|80]] • [[81 (uimhir)|81]] • [[82 (uimhir)|82]] • [[83 (uimhir)|83]] • [[84 (uimhir)|84]] • [[85 (uimhir)|85]] • [[86 (uimhir)|86]] • [[87 (uimhir)|87]] • [[88 (uimhir)|88]] • [[89 (uimhir)|89]]
|list10=
[[90 (uimhir)|90]] • [[91 (uimhir)|91]] • [[92 (uimhir)|92]] • [[93 (uimhir)|93]] • [[94 (uimhir)|94]] • [[95 (uimhir)|95]] • [[96 (uimhir)|96]] • [[97 (uimhir)|97]] • [[98 (uimhir)|98]] • [[99 (uimhir)|99]]
}}
|list2={{Navbox|child
|title=[[100 (uimhir)|100í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|1|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[100 (uimhir) | 100]] • [[101 (uimhir) | 101]] • [[102 (uimhir) | 102]] • [[103 (uimhir) | 103]] • [[104 (uimhir) | 104]] • [[105 (uimhir) | 105]] • [[106 (uimhir) | 106]] • [[107 (uimhir) | 107]] • [[108 (uimhir) | 108]] • [[109 (uimhir) | 109]]
|list2=
[[110 (uimhir) | 110]] • [[111 (uimhir) | 111]] • [[112 (uimhir) | 112]] • [[113 (uimhir) | 113]] • [[114 (uimhir) | 114]] • [[115 (uimhir) | 115]] • [[116 (uimhir) | 116]] • [[117 (uimhir) | 117]] • [[118 (uimhir) | 118]] • [[119 (uimhir) | 119]]
|list3=
[[120 (uimhir) | 120]] • [[121 (uimhir) | 121]] • [[122 (uimhir) | 122]] • [[123 (uimhir) | 123]] • [[124 (uimhir) | 124]] • [[125 (uimhir) | 125]] • [[126 (uimhir) | 126]] • [[127 (uimhir) | 127]] • [[128 (uimhir) | 128]] • [[129 (uimhir) | 129]]
|list4 =
[[130 (uimhir) | 130]] • [[131 (uimhir) | 131]] • [[132 (uimhir) | 132]] • [[133 (uimhir) | 133]] • [[134 (uimhir) | 134]] • [[135 (uimhir) | 135]] • [[136 (uimhir) | 136]] • [[137 (uimhir) | 137]] • [[138 (uimhir) | 138]] • [[139 (uimhir) | 139]]
|list5 =
[[140 (uimhir) | 140]] • [[141 (uimhir) | 141]] • [[142 (uimhir) | 142]] • [[143 (uimhir) | 143]] • [[144 (uimhir) | 144]] • [[145 (uimhir) | 145]] • [[146 (uimhir) | 146]] • [[147 (uimhir) | 147]] • [[148 (uimhir) | 148]] • [[149 (uimhir) | 149]]
|list6 =
[[150 (uimhir) | 150]] • [[151 (uimhir) | 151]] • [[152 (uimhir) | 152]] • [[153 (uimhir) | 153]] • [[154 (uimhir) | 154]] • [[155 (uimhir) | 155]] • [[156 (uimhir) | 156]] • [[157 (uimhir) | 157]] • [[158 (uimhir) | 158]] • [[159 (uimhir) | 159]]
|list7 =
[[160 (uimhir) | 160]] • [[161 (uimhir) | 161]] • [[162 (uimhir) | 162]] • [[163 (uimhir) | 163]] • [[164 (uimhir) | 164]] • [[165 (uimhir) | 165]] • [[166 (uimhir) | 166]] • [[167 (uimhir) | 167]] • [[168 (uimhir) | 168]] • [[169 (uimhir) | 169]]
|list8 =
[[170 (uimhir) | 170]] • [[171 (uimhir) | 171]] • [[172 (uimhir) | 172]] • [[173 (uimhir) | 173]] • [[174 (uimhir) | 174]] • [[175 (uimhir) | 175]] • [[176 (uimhir) | 176]] • [[177 (uimhir) | 177]] • [[178 (uimhir) | 178]] • [[179 (uimhir) | 179]]
|list9 =
[[180 (uimhir) | 180]] • [[181 (uimhir) | 181]] • [[182 (uimhir) | 182]] • [[183 (uimhir) | 183]] • [[184 (uimhir) | 184]] • [[185 (uimhir) | 185]] • [[186 (uimhir) | 186]] • [[187 (uimhir) | 187]] • [[188 (uimhir) | 188]] • [[189 (uimhir) | 189]]
|list10 =
[[190 (uimhir) | 190]] • [[191 (uimhir) | 191]] • [[192 (uimhir) | 192]] • [[193 (uimhir) | 193]] • [[194 (uimhir) | 194]] • [[195 (uimhir) | 195]] • [[196 (uimhir) | 196]] • [[197 (uimhir) | 197]] • [[198 (uimhir) | 198]] • [[199 (uimhir) | 199]]
}}
|list3={{Navbox|child
|title=[[200 (uimhir)|200í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|2|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[200 (uimhir) | 200]] • [[201 (uimhir) | 201]] • [[202 (uimhir) | 202]] • [[203 (uimhir) | 203]] • [[204 (uimhir) | 204]] • [[205 (uimhir) | 205]] • [[206 (uimhir) | 206]] • [[207 (uimhir) | 207]] • [[208 (uimhir) | 208]] • [[209 (uimhir) | 209]]
|list2 =
[[210 (uimhir) | 210]] • [[211 (uimhir) | 211]] • [[212 (uimhir) | 212]] • [[213 (uimhir) | 213]] • [[214 (uimhir) | 214]] • [[215 (uimhir) | 215]] • [[216 (uimhir) | 216]] • [[217 (uimhir) | 217]] • [[218 (uimhir) | 218]] • [[219 (uimhir) | 219]]
|list3 =
[[220 (uimhir) | 220]] • [[221 (uimhir) | 221]] • [[222 (uimhir) | 222]] • [[223 (uimhir) | 223]] • [[224 (uimhir) | 224]] • [[225 (uimhir) | 225]] • [[226 (uimhir) | 226]] • [[227 (uimhir) | 227]] • [[228 (uimhir) | 228]] • [[229 (uimhir) | 229]]
|list4 =
[[230 (uimhir) | 230]] • [[231 (uimhir) | 231]] • [[232 (uimhir) | 232]] • [[233 (uimhir) | 233]] • [[234 (uimhir) | 234]] • [[235 (uimhir) | 235]] • [[236 (uimhir) | 236]] • [[237 (uimhir) | 237]] • [[238 (uimhir) | 238]] • [[239 (uimhir) | 239]]
|list5 =
[[240 (uimhir) | 240]] • [[241 (uimhir) | 241]] • [[242 (uimhir) | 242]] • [[243 (uimhir) | 243]] • [[244 (uimhir) | 244]] • [[245 (uimhir) | 245]] • [[246 (uimhir) | 246]] • [[247 (uimhir) | 247]] • [[248 (uimhir) | 248]] • [[249 (uimhir) | 249]]
|list6 =
[[250 (uimhir) | 250]] • [[251 (uimhir) | 251]] • [[252 (uimhir) | 252]] • [[253 (uimhir) | 253]] • [[254 (uimhir) | 254]] • [[255 (uimhir) | 255]] • [[256 (uimhir) | 256]] • [[257 (uimhir) | 257]] • [[258 (uimhir) | 258]] • [[259 (uimhir) | 259]]
|list7 =
[[260 (uimhir) | 260]] • [[261 (uimhir) | 261]] • [[262 (uimhir) | 262]] • [[263 (uimhir) | 263]] • [[264 (uimhir) | 264]] • [[265 (uimhir) | 265]] • [[266 (uimhir) | 266]] • [[267 (uimhir) | 267]] • [[268 (uimhir) | 268]] • [[269 (uimhir) | 269]]
|list8 =
[[270 (uimhir) | 270]] • [[271 (uimhir) | 271]] • [[272 (uimhir) | 272]] • [[273 (uimhir) | 273]] • [[274 (uimhir) | 274]] • [[275 (uimhir) | 275]] • [[276 (uimhir) | 276]] • [[277 (uimhir) | 277]] • [[278 (uimhir) | 278]] • [[279 (uimhir) | 279]]
|list9 =
[[280 (uimhir) | 280]] • [[281 (uimhir) | 281]] • [[282 (uimhir) | 282]] • [[283 (uimhir) | 283]] • [[284 (uimhir) | 284]] • [[285 (uimhir) | 285]] • [[286 (uimhir) | 286]] • [[287 (uimhir) | 287]] • [[288 (uimhir) | 288]] • [[289 (uimhir) | 289]]
|list10 =
[[290 (uimhir) | 290]] • [[291 (uimhir) | 291]] • [[292 (uimhir) | 292]] • [[293 (uimhir) | 293]] • [[294 (uimhir) | 294]] • [[295 (uimhir) | 295]] • [[296 (uimhir) | 296]] • [[297 (uimhir) | 297]] • [[298 (uimhir) | 298]] • [[299 (uimhir) | 299]]
}}
|list4={{Navbox|child
|title=[[300 (uimhir)|300í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|3|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[300 (uimhir) | 300]] • [[301 (uimhir) | 301]] • [[302 (uimhir) | 302]] • [[303 (uimhir) | 303]] • [[304 (uimhir) | 304]] • [[305 (uimhir) | 305]] • [[306 (uimhir) | 306]] • [[307 (uimhir) | 307]] • [[308 (uimhir) | 308]] • [[309 (uimhir) | 309]]
|list2 =
[[310 (uimhir) | 310]] • [[311 (uimhir) | 311]] • [[312 (uimhir) | 312]] • [[313 (uimhir) | 313]] • [[314 (uimhir) | 314]] • [[315 (uimhir) | 315]] • [[316 (uimhir) | 316]] • [[317 (uimhir) | 317]] • [[318 (uimhir) | 318]] • [[319 (uimhir) | 319]]
|list3 =
[[320 (uimhir) | 320]] • [[321 (uimhir) | 321]] • [[322 (uimhir) | 322]] • [[323 (uimhir) | 323]] • [[324 (uimhir) | 324]] • [[325 (uimhir) | 325]] • [[326 (uimhir) | 326]] • [[327 (uimhir) | 327]] • [[328 (uimhir) | 328]] • [[329 (uimhir) | 329]]
|list4 =
[[330 (uimhir) | 330]] • [[331 (uimhir) | 331]] • [[332 (uimhir) | 332]] • [[333 (uimhir) | 333]] • [[334 (uimhir) | 334]] • [[335 (uimhir) | 335]] • [[336 (uimhir) | 336]] • [[337 (uimhir) | 337]] • [[338 (uimhir) | 338]] • [[339 (uimhir) | 339]]
|list5 =
[[340 (uimhir) | 340]] • [[341 (uimhir) | 341]] • [[342 (uimhir) | 342]] • [[343 (uimhir) | 343]] • [[344 (uimhir) | 344]] • [[345 (uimhir) | 345]] • [[346 (uimhir) | 346]] • [[347 (uimhir) | 347]] • [[348 (uimhir) | 348]] • [[349 (uimhir) | 349]]
|list6 =
[[350 (uimhir) | 350]] • [[351 (uimhir) | 351]] • [[352 (uimhir) | 352]] • [[353 (uimhir) | 353]] • [[354 (uimhir) | 354]] • [[355 (uimhir) | 355]] • [[356 (uimhir) | 356]] • [[357 (uimhir) | 357]] • [[358 (uimhir) | 358]] • [[359 (uimhir) | 359]]
|list7 =
[[360 (uimhir) | 360]] • [[361 (uimhir) | 361]] • [[362 (uimhir) | 362]] • [[363 (uimhir) | 363]] • [[364 (uimhir) | 364]] • [[365 (uimhir) | 365]] • [[366 (uimhir) | 366]] • [[367 (uimhir) | 367]] • [[368 (uimhir) | 368]] • [[369 (uimhir) | 369]]
|list8 =
[[370 (uimhir) | 370]] • [[371 (uimhir) | 371]] • [[372 (uimhir) | 372]] • [[373 (uimhir) | 373]] • [[374 (uimhir) | 374]] • [[375 (uimhir) | 375]] • [[376 (uimhir) | 376]] • [[377 (uimhir) | 377]] • [[378 (uimhir) | 378]] • [[379 (uimhir) | 379]]
|list9 =
[[380 (uimhir) | 380]] • [[381 (uimhir) | 381]] • [[382 (uimhir) | 382]] • [[383 (uimhir) | 383]] • [[384 (uimhir) | 384]] • [[385 (uimhir) | 385]] • [[386 (uimhir) | 386]] • [[387 (uimhir) | 387]] • [[388 (uimhir) | 388]] • [[389 (uimhir) | 389]]
|list10 =
[[390 (uimhir) | 390]] • [[391 (uimhir) | 391]] • [[392 (uimhir) | 392]] • [[393 (uimhir) | 393]] • [[394 (uimhir) | 394]] • [[395 (uimhir) | 395]] • [[396 (uimhir) | 396]] • [[397 (uimhir) | 397]] • [[398 (uimhir) | 398]] • [[399 (uimhir) | 399]]
}}
|list5={{Navbox|child
|title=[[400 (uimhir)|400í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|4|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[400 (uimhir) | 400]] • [[401 (uimhir) | 401]] • [[402 (uimhir) | 402]] • [[403 (uimhir) | 403]] • [[404 (uimhir) | 404]] • [[405 (uimhir) | 405]] • [[406 (uimhir) | 406]] • [[407 (uimhir) | 407]] • [[408 (uimhir) | 408]] • [[409 (uimhir) | 409]]
|list2 =
[[410 (uimhir) | 410]] • [[411 (uimhir) | 411]] • [[412 (uimhir) | 412]] • [[413 (uimhir) | 413]] • [[414 (uimhir) | 414]] • [[415 (uimhir) | 415]] • [[416 (uimhir) | 416]] • [[417 (uimhir) | 417]] • [[418 (uimhir) | 418]] • [[419 (uimhir) | 419]]
|list3 =
[[420 (uimhir) | 420]] • [[421 (uimhir) | 421]] • [[422 (uimhir) | 422]] • [[423 (uimhir) | 423]] • [[424 (uimhir) | 424]] • [[425 (uimhir) | 425]] • [[426 (uimhir) | 426]] • [[427 (uimhir) | 427]] • [[428 (uimhir) | 428]] • [[429 (uimhir) | 429]]
|list4 =
[[430 (uimhir) | 430]] • [[431 (uimhir) | 431]] • [[432 (uimhir) | 432]] • [[433 (uimhir) | 433]] • [[434 (uimhir) | 434]] • [[435 (uimhir) | 435]] • [[436 (uimhir) | 436]] • [[437 (uimhir) | 437]] • [[438 (uimhir) | 438]] • [[439 (uimhir) | 439]]
|list5 =
[[440 (uimhir) | 440]] • [[441 (uimhir) | 441]] • [[442 (uimhir) | 442]] • [[443 (uimhir) | 443]] • [[444 (uimhir) | 444]] • [[445 (uimhir) | 445]] • [[446 (uimhir) | 446]] • [[447 (uimhir) | 447]] • [[448 (uimhir) | 448]] • [[449 (uimhir) | 449]]
|list6 =
[[450 (uimhir) | 450]] • [[451 (uimhir) | 451]] • [[452 (uimhir) | 452]] • [[453 (uimhir) | 453]] • [[454 (uimhir) | 454]] • [[455 (uimhir) | 455]] • [[456 (uimhir) | 456]] • [[457 (uimhir) | 457]] • [[458 (uimhir) | 458]] • [[459 (uimhir) | 459]]
|list7 =
[[460 (uimhir) | 460]] • [[461 (uimhir) | 461]] • [[462 (uimhir) | 462]] • [[463 (uimhir) | 463]] • [[464 (uimhir) | 464]] • [[465 (uimhir) | 465]] • [[466 (uimhir) | 466]] • [[467 (uimhir) | 467]] • [[468 (uimhir) | 468]] • [[469 (uimhir) | 469]]
|list8 =
[[470 (uimhir) | 470]] • [[471 (uimhir) | 471]] • [[472 (uimhir) | 472]] • [[473 (uimhir) | 473]] • [[474 (uimhir) | 474]] • [[475 (uimhir) | 475]] • [[476 (uimhir) | 476]] • [[477 (uimhir) | 477]] • [[478 (uimhir) | 478]] • [[479 (uimhir) | 479]]
|list9 =
[[480 (uimhir) | 480]] • [[481 (uimhir) | 481]] • [[482 (uimhir) | 482]] • [[483 (uimhir) | 483]] • [[484 (uimhir) | 484]] • [[485 (uimhir) | 485]] • [[486 (uimhir) | 486]] • [[487 (uimhir) | 487]] • [[488 (uimhir) | 488]] • [[489 (uimhir) | 489]]
|list10 =
[[490 (uimhir) | 490]] • [[491 (uimhir) | 491]] • [[492 (uimhir) | 492]] • [[493 (uimhir) | 493]] • [[494 (uimhir) | 494]] • [[495 (uimhir) | 495]] • [[496 (uimhir) | 496]] • [[497 (uimhir) | 497]] • [[498 (uimhir) | 498]] • [[499 (uimhir) | 499]]
}}
|list6={{Navbox|child
|title=[[500 (uimhir)|500í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|5|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[500 (uimhir) | 500]] • [[501 (uimhir) | 501]] • [[502 (uimhir) | 502]] • [[503 (uimhir) | 503]] • [[504 (uimhir) | 504]] • [[505 (uimhir) | 505]] • [[506 (uimhir) | 506]] • [[507 (uimhir) | 507]] • [[508 (uimhir) | 508]] • [[509 (uimhir) | 509]]
|list2 =
[[510 (uimhir) | 510]] • [[511 (uimhir) | 511]] • [[512 (uimhir) | 512]] • [[513 (uimhir) | 513]] • [[514 (uimhir) | 514]] • [[515 (uimhir) | 515]] • [[516 (uimhir) | 516]] • [[517 (uimhir) | 517]] • [[518 (uimhir) | 518]] • [[519 (uimhir) | 519]]
|list3 =
[[520 (uimhir) | 520]] • [[521 (uimhir) | 521]] • [[522 (uimhir) | 522]] • [[523 (uimhir) | 523]] • [[524 (uimhir) | 524]] • [[525 (uimhir) | 525]] • [[526 (uimhir) | 526]] • [[527 (uimhir) | 527]] • [[528 (uimhir) | 528]] • [[529 (uimhir) | 529]]
|list4 =
[[530 (uimhir) | 530]] • [[531 (uimhir) | 531]] • [[532 (uimhir) | 532]] • [[533 (uimhir) | 533]] • [[534 (uimhir) | 534]] • [[535 (uimhir) | 535]] • [[536 (uimhir) | 536]] • [[537 (uimhir) | 537]] • [[538 (uimhir) | 538]] • [[539 (uimhir) | 539]]
|list5 =
[[540 (uimhir) | 540]] • [[541 (uimhir) | 541]] • [[542 (uimhir) | 542]] • [[543 (uimhir) | 543]] • [[544 (uimhir) | 544]] • [[545 (uimhir) | 545]] • [[546 (uimhir) | 546]] • [[547 (uimhir) | 547]] • [[548 (uimhir) | 548]] • [[549 (uimhir) | 549]]
|list6 =
[[550 (uimhir) | 550]] • [[551 (uimhir) | 551]] • [[552 (uimhir) | 552]] • [[553 (uimhir) | 553]] • [[554 (uimhir) | 554]] • [[555 (uimhir) | 555]] • [[556 (uimhir) | 556]] • [[557 (uimhir) | 557]] • [[558 (uimhir) | 558]] • [[559 (uimhir) | 559]]
|list7 =
[[560 (uimhir) | 560]] • [[561 (uimhir) | 561]] • [[562 (uimhir) | 562]] • [[563 (uimhir) | 563]] • [[564 (uimhir) | 564]] • [[565 (uimhir) | 565]] • [[566 (uimhir) | 566]] • [[567 (uimhir) | 567]] • [[568 (uimhir) | 568]] • [[569 (uimhir) | 569]]
|list8 =
[[570 (uimhir) | 570]] • [[571 (uimhir) | 571]] • [[572 (uimhir) | 572]] • [[573 (uimhir) | 573]] • [[574 (uimhir) | 574]] • [[575 (uimhir) | 575]] • [[576 (uimhir) | 576]] • [[577 (uimhir) | 577]] • [[578 (uimhir) | 578]] • [[579 (uimhir) | 579]]
|list9 =
[[580 (uimhir) | 580]] • [[581 (uimhir) | 581]] • [[582 (uimhir) | 582]] • [[583 (uimhir) | 583]] • [[584 (uimhir) | 584]] • [[585 (uimhir) | 585]] • [[586 (uimhir) | 586]] • [[587 (uimhir) | 587]] • [[588 (uimhir) | 588]] • [[589 (uimhir) | 589]]
|list10 =
[[590 (uimhir) | 590]] • [[591 (uimhir) | 591]] • [[592 (uimhir) | 592]] • [[593 (uimhir) | 593]] • [[594 (uimhir) | 594]] • [[595 (uimhir) | 595]] • [[596 (uimhir) | 596]] • [[597 (uimhir) | 597]] • [[598 (uimhir) | 598]] • [[599 (uimhir) | 599]]
}}|list7={{Navbox|child
|title=[[600 (uimhir)|600í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|6|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[600 (uimhir) | 600]] • [[601 (uimhir) | 601]] • [[602 (uimhir) | 602]] • [[603 (uimhir) | 603]] • [[604 (uimhir) | 604]] • [[605 (uimhir) | 605]] • [[606 (uimhir) | 606]] • [[607 (uimhir) | 607]] • [[608 (uimhir) | 608]] • [[609 (uimhir) | 609]]
|list2 =
[[610 (uimhir) | 610]] • [[611 (uimhir) | 611]] • [[612 (uimhir) | 612]] • [[613 (uimhir) | 613]] • [[614 (uimhir) | 614]] • [[615 (uimhir) | 615]] • [[616 (uimhir) | 616]] • [[617 (uimhir) | 617]] • [[618 (uimhir) | 618]] • [[619 (uimhir) | 619]]
|list3 =
[[620 (uimhir) | 620]] • [[621 (uimhir) | 621]] • [[622 (uimhir) | 622]] • [[623 (uimhir) | 623]] • [[624 (uimhir) | 624]] • [[625 (uimhir) | 625]] • [[626 (uimhir) | 626]] • [[627 (uimhir) | 627]] • [[628 (uimhir) | 628]] • [[629 (uimhir) | 629]]
|list4 =
[[630 (uimhir) | 630]] • [[631 (uimhir) | 631]] • [[632 (uimhir) | 632]] • [[633 (uimhir) | 633]] • [[634 (uimhir) | 634]] • [[635 (uimhir) | 635]] • [[636 (uimhir) | 636]] • [[637 (uimhir) | 637]] • [[638 (uimhir) | 638]] • [[639 (uimhir) | 639]]
|list5 =
[[640 (uimhir) | 640]] • [[641 (uimhir) | 641]] • [[642 (uimhir) | 642]] • [[643 (uimhir) | 643]] • [[644 (uimhir) | 644]] • [[645 (uimhir) | 645]] • [[646 (uimhir) | 646]] • [[647 (uimhir) | 647]] • [[648 (uimhir) | 648]] • [[649 (uimhir) | 649]]
|list6 =
[[650 (uimhir) | 650]] • [[651 (uimhir) | 651]] • [[652 (uimhir) | 652]] • [[653 (uimhir) | 653]] • [[654 (uimhir) | 654]] • [[655 (uimhir) | 655]] • [[656 (uimhir) | 656]] • [[657 (uimhir) | 657]] • [[658 (uimhir) | 658]] • [[659 (uimhir) | 659]]
|list7 =
[[660 (uimhir) | 660]] • [[661 (uimhir) | 661]] • [[662 (uimhir) | 662]] • [[663 (uimhir) | 663]] • [[664 (uimhir) | 664]] • [[665 (uimhir) | 665]] • [[666 (uimhir) | 666]] • [[667 (uimhir) | 667]] • [[668 (uimhir) | 668]] • [[669 (uimhir) | 669]]
|list8 =
[[670 (uimhir) | 670]] • [[671 (uimhir) | 671]] • [[672 (uimhir) | 672]] • [[673 (uimhir) | 673]] • [[674 (uimhir) | 674]] • [[675 (uimhir) | 675]] • [[676 (uimhir) | 676]] • [[677 (uimhir) | 677]] • [[678 (uimhir) | 678]] • [[679 (uimhir) | 679]]
|list9 =
[[680 (uimhir) | 680]] • [[681 (uimhir) | 681]] • [[682 (uimhir) | 682]] • [[683 (uimhir) | 683]] • [[684 (uimhir) | 684]] • [[685 (uimhir) | 685]] • [[686 (uimhir) | 686]] • [[687 (uimhir) | 687]] • [[688 (uimhir) | 688]] • [[689 (uimhir) | 689]]
|list10 =
[[690 (uimhir) | 690]] • [[691 (uimhir) | 691]] • [[692 (uimhir) | 692]] • [[693 (uimhir) | 693]] • [[694 (uimhir) | 694]] • [[695 (uimhir) | 695]] • [[696 (uimhir) | 696]] • [[697 (uimhir) | 697]] • [[698 (uimhir) | 698]] • [[699 (uimhir) | 699]]
}}
|list8={{Navbox|child
|title=[[700 (uimhir)|700í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|7|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[700 (uimhir) | 700]] • [[701 (uimhir) | 701]] • [[702 (uimhir) | 702]] • [[703 (uimhir) | 703]] • [[704 (uimhir) | 704]] • [[705 (uimhir) | 705]] • [[706 (uimhir) | 706]] • [[707 (uimhir) | 707]] • [[708 (uimhir) | 708]] • [[709 (uimhir) | 709]]
|list2 =
[[710 (uimhir) | 710]] • [[711 (uimhir) | 711]] • [[712 (uimhir) | 712]] • [[713 (uimhir) | 713]] • [[714 (uimhir) | 714]] • [[715 (uimhir) | 715]] • [[716 (uimhir) | 716]] • [[717 (uimhir) | 717]] • [[718 (uimhir) | 718]] • [[719 (uimhir) | 719]]
|list3 =
[[720 (uimhir) | 720]] • [[721 (uimhir) | 721]] • [[722 (uimhir) | 722]] • [[723 (uimhir) | 723]] • [[724 (uimhir) | 724]] • [[725 (uimhir) | 725]] • [[726 (uimhir) | 726]] • [[727 (uimhir) | 727]] • [[728 (uimhir) | 728]] • [[729 (uimhir) | 729]]
|list4 =
[[730 (uimhir) | 730]] • [[731 (uimhir) | 731]] • [[732 (uimhir) | 732]] • [[733 (uimhir) | 733]] • [[734 (uimhir) | 734]] • [[735 (uimhir) | 735]] • [[736 (uimhir) | 736]] • [[737 (uimhir) | 737]] • [[738 (uimhir) | 738]] • [[739 (uimhir) | 739]]
|list5 =
[[740 (uimhir) | 740]] • [[741 (uimhir) | 741]] • [[742 (uimhir) | 742]] • [[743 (uimhir) | 743]] • [[744 (uimhir) | 744]] • [[745 (uimhir) | 745]] • [[746 (uimhir) | 746]] • [[747 (uimhir) | 747]] • [[748 (uimhir) | 748]] • [[749 (uimhir) | 749]]
|list6 =
[[750 (uimhir) | 750]] • [[751 (uimhir) | 751]] • [[752 (uimhir) | 752]] • [[753 (uimhir) | 753]] • [[754 (uimhir) | 754]] • [[755 (uimhir) | 755]] • [[756 (uimhir) | 756]] • [[757 (uimhir) | 757]] • [[758 (uimhir) | 758]] • [[759 (uimhir) | 759]]
|list7 =
[[760 (uimhir) | 760]] • [[761 (uimhir) | 761]] • [[762 (uimhir) | 762]] • [[763 (uimhir) | 763]] • [[764 (uimhir) | 764]] • [[765 (uimhir) | 765]] • [[766 (uimhir) | 766]] • [[767 (uimhir) | 767]] • [[768 (uimhir) | 768]] • [[769 (uimhir) | 769]]
|list8 =
[[770 (uimhir) | 770]] • [[771 (uimhir) | 771]] • [[772 (uimhir) | 772]] • [[773 (uimhir) | 773]] • [[774 (uimhir) | 774]] • [[775 (uimhir) | 775]] • [[776 (uimhir) | 776]] • [[777 (uimhir) | 777]] • [[778 (uimhir) | 778]] • [[779 (uimhir) | 779]]
|list9 =
[[780 (uimhir) | 780]] • [[781 (uimhir) | 781]] • [[782 (uimhir) | 782]] • [[783 (uimhir) | 783]] • [[784 (uimhir) | 784]] • [[785 (uimhir) | 785]] • [[786 (uimhir) | 786]] • [[787 (uimhir) | 787]] • [[788 (uimhir) | 788]] • [[789 (uimhir) | 789]]
|list10 =
[[790 (uimhir) | 790]] • [[791 (uimhir) | 791]] • [[792 (uimhir) | 792]] • [[793 (uimhir) | 793]] • [[794 (uimhir) | 794]] • [[795 (uimhir) | 795]] • [[796 (uimhir) | 796]] • [[797 (uimhir) | 797]] • [[798 (uimhir) | 798]] • [[799 (uimhir) | 799]]
}}
|list9={{Navbox|child
|title=[[800 (uimhir)|800í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|8|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[800 (uimhir) | 800]] • [[801 (uimhir) | 801]] • [[802 (uimhir) | 802]] • [[803 (uimhir) | 803]] • [[804 (uimhir) | 804]] • [[805 (uimhir) | 805]] • [[806 (uimhir) | 806]] • [[807 (uimhir) | 807]] • [[808 (uimhir) | 808]] • [[809 (uimhir) | 809]]
|list2 =
[[810 (uimhir) | 810]] • [[811 (uimhir) | 811]] • [[812 (uimhir) | 812]] • [[813 (uimhir) | 813]] • [[814 (uimhir) | 814]] • [[815 (uimhir) | 815]] • [[816 (uimhir) | 816]] • [[817 (uimhir) | 817]] • [[818 (uimhir) | 818]] • [[819 (uimhir) | 819]]
|list3 =
[[820 (uimhir) | 820]] • [[821 (uimhir) | 821]] • [[822 (uimhir) | 822]] • [[823 (uimhir) | 823]] • [[824 (uimhir) | 824]] • [[825 (uimhir) | 825]] • [[826 (uimhir) | 826]] • [[827 (uimhir) | 827]] • [[828 (uimhir) | 828]] • [[829 (uimhir) | 829]]
|list4 =
[[830 (uimhir) | 830]] • [[831 (uimhir) | 831]] • [[832 (uimhir) | 832]] • [[833 (uimhir) | 833]] • [[834 (uimhir) | 834]] • [[835 (uimhir) | 835]] • [[836 (uimhir) | 836]] • [[837 (uimhir) | 837]] • [[838 (uimhir) | 838]] • [[839 (uimhir) | 839]]
|list5 =
[[840 (uimhir) | 840]] • [[841 (uimhir) | 841]] • [[842 (uimhir) | 842]] • [[843 (uimhir) | 843]] • [[844 (uimhir) | 844]] • [[845 (uimhir) | 845]] • [[846 (uimhir) | 846]] • [[847 (uimhir) | 847]] • [[848 (uimhir) | 848]] • [[849 (uimhir) | 849]]
|list6 =
[[850 (uimhir) | 850]] • [[851 (uimhir) | 851]] • [[852 (uimhir) | 852]] • [[853 (uimhir) | 853]] • [[854 (uimhir) | 854]] • [[855 (uimhir) | 855]] • [[856 (uimhir) | 856]] • [[857 (uimhir) | 857]] • [[858 (uimhir) | 858]] • [[859 (uimhir) | 859]]
|list7 =
[[860 (uimhir) | 860]] • [[861 (uimhir) | 861]] • [[862 (uimhir) | 862]] • [[863 (uimhir) | 863]] • [[864 (uimhir) | 864]] • [[865 (uimhir) | 865]] • [[866 (uimhir) | 866]] • [[867 (uimhir) | 867]] • [[868 (uimhir) | 868]] • [[869 (uimhir) | 869]]
|list8 =
[[870 (uimhir) | 870]] • [[871 (uimhir) | 871]] • [[872 (uimhir) | 872]] • [[873 (uimhir) | 873]] • [[874 (uimhir) | 874]] • [[875 (uimhir) | 875]] • [[876 (uimhir) | 876]] • [[877 (uimhir) | 877]] • [[878 (uimhir) | 878]] • [[879 (uimhir) | 879]]
|list9 =
[[880 (uimhir) | 880]] • [[881 (uimhir) | 881]] • [[882 (uimhir) | 882]] • [[883 (uimhir) | 883]] • [[884 (uimhir) | 884]] • [[885 (uimhir) | 885]] • [[886 (uimhir) | 886]] • [[887 (uimhir) | 887]] • [[888 (uimhir) | 888]] • [[889 (uimhir) | 889]]
|list10 =
[[890 (uimhir) | 890]] • [[891 (uimhir) | 891]] • [[892 (uimhir) | 892]] • [[893 (uimhir) | 893]] • [[894 (uimhir) | 894]] • [[895 (uimhir) | 895]] • [[896 (uimhir) | 896]] • [[897 (uimhir) | 897]] • [[898 (uimhir) | 898]] • [[899 (uimhir) | 899]]
}}
|list10={{Navbox|child
|title=[[900 (uimhir)|900í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|9|uncollapsed|collapsed}}
|list1=
[[900 (uimhir) | 900]] • [[901 (uimhir) | 901]] • [[902 (uimhir) | 902]] • [[903 (uimhir) | 903]] • [[904 (uimhir) | 904]] • [[905 (uimhir) | 905]] • [[906 (uimhir) | 906]] • [[907 (uimhir) | 907]] • [[908 (uimhir) | 908]] • [[909 (uimhir) | 909]]
|list2 =
[[910 (uimhir) | 910]] • [[911 (uimhir) | 911]] • [[912 (uimhir) | 912]] • [[913 (uimhir) | 913]] • [[914 (uimhir) | 914]] • [[915 (uimhir) | 915]] • [[916 (uimhir) | 916]] • [[917 (uimhir) | 917]] • [[918 (uimhir) | 918]] • [[919 (uimhir) | 919]]
|list3 =
[[920 (uimhir) | 920]] • [[921 (uimhir) | 921]] • [[922 (uimhir) | 922]] • [[923 (uimhir) | 923]] • [[924 (uimhir) | 924]] • [[925 (uimhir) | 925]] • [[926 (uimhir) | 926]] • [[927 (uimhir) | 927]] • [[928 (uimhir) | 928]] • [[929 (uimhir) | 929]]
|list4 =
[[930 (uimhir) | 930]] • [[931 (uimhir) | 931]] • [[932 (uimhir) | 932]] • [[933 (uimhir) | 933]] • [[934 (uimhir) | 934]] • [[935 (uimhir) | 935]] • [[936 (uimhir) | 936]] • [[937 (uimhir) | 937]] • [[938 (uimhir) | 938]] • [[939 (uimhir) | 939]]
|list5 =
[[940 (uimhir) | 940]] • [[941 (uimhir) | 941]] • [[942 (uimhir) | 942]] • [[943 (uimhir) | 943]] • [[944 (uimhir) | 944]] • [[945 (uimhir) | 945]] • [[946 (uimhir) | 946]] • [[947 (uimhir) | 947]] • [[948 (uimhir) | 948]] • [[949 (uimhir) | 949]]
|list6 =
[[950 (uimhir) | 950]] • [[951 (uimhir) | 951]] • [[952 (uimhir) | 952]] • [[953 (uimhir) | 953]] • [[954 (uimhir) | 954]] • [[955 (uimhir) | 955]] • [[956 (uimhir) | 956]] • [[957 (uimhir) | 957]] • [[958 (uimhir) | 958]] • [[959 (uimhir) | 959]]
|list7 =
[[960 (uimhir) | 960]] • [[961 (uimhir) | 961]] • [[962 (uimhir) | 962]] • [[963 (uimhir) | 963]] • [[964 (uimhir) | 964]] • [[965 (uimhir) | 965]] • [[966 (uimhir) | 966]] • [[967 (uimhir) | 967]] • [[968 (uimhir) | 968]] • [[969 (uimhir) | 969]]
|list8 =
[[970 (uimhir) | 970]] • [[971 (uimhir) | 971]] • [[972 (uimhir) | 972]] • [[973 (uimhir) | 973]] • [[974 (uimhir) | 974]] • [[975 (uimhir) | 975]] • [[976 (uimhir) | 976]] • [[977 (uimhir) | 977]] • [[978 (uimhir) | 978]] • [[979 (uimhir) | 979]]
|list9 =
[[980 (uimhir) | 980]] • [[981 (uimhir) | 981]] • [[982 (uimhir) | 982]] • [[983 (uimhir) | 983]] • [[984 (uimhir) | 984]] • [[985 (uimhir) | 985]] • [[986 (uimhir) | 986]] • [[987 (uimhir) | 987]] • [[988 (uimhir) | 988]] • [[989 (uimhir) | 989]]
|list10 =
[[990 (uimhir) | 990]] • [[991 (uimhir) | 991]] • [[992 (uimhir) | 992]] • [[993 (uimhir) | 993]] • [[994 (uimhir) | 994]] • [[995 (uimhir) | 995]] • [[996 (uimhir) | 996]] • [[997 (uimhir) | 997]] • [[998 (uimhir) | 998]] • [[999 (uimhir) | 999]]
}}
|list11={{Navbox|child
|title=[[1000 (uimhir)|1000í]]
|state={{if|eq|{{{1|}}}|10|uncollapsed|collapsed}}
|list1 =
[[1000 (uimhir) | 1000]] • [[1001 (uimhir) | 1001]] • [[1002 (uimhir) | 1002]] • [[1003 (uimhir) | 1003]] • [[1004 (uimhir) | 1004]] • [[1005 (uimhir) | 1005]] • [[1006 (uimhir) | 1006]] • [[1007 (uimhir) | 1007]] • [[1008 (uimhir) | 1008]] • [[1009 (uimhir) | 1009]]
|list2 =
[[1010 (uimhir) | 1010]] • [[1011 (uimhir) | 1011]] • [[1012 (uimhir) | 1012]] • [[1013 (uimhir) | 1013]] • [[1014 (uimhir) | 1014]] • [[1015 (uimhir) | 1015]] • [[1016 (uimhir) | 1016]] • [[1017 (uimhir) | 1017]] • [[1018  (uimhir) | 1018]] • [[1019 (uimhir) | 1019]]
|list3 =
[[1020 (uimhir) | 1020]] • [[1021 (uimhir) | 1021]] • [[1022 (uimhir) | 1022]] • [[1023 (uimhir) | 1023]] • [[1024 (uimhir) | 1024]] • [[1025 (uimhir) | 1025]] • [[1026 (uimhir) | 1026]] • [[1027 (uimhir) | 1027]] • [[1028 (uimhir) | 1028]] • [[1029 (uimhir) | 1029]]
|list4 =
[[1030 (uimhir) | 1030]] • [[1031 (uimhir) | 1031]] • [[1032 (uimhir) | 1032]] • [[1033 (uimhir) | 1033]] • [[1034 (uimhir) | 1034]] • [[1035 (uimhir) | 1035]] • [[1036 (uimhir) | 1036]] • [[1037 (uimhir) | 1037]] • [[1038 (uimhir) | 1038]] • [[1039 (uimhir) | 1039]]
|list5 =
[[1040 (uimhir) | 1040]] • [[1041 (uimhir) | 1041]] • [[1042 (uimhir) | 1042]]
}}
}}</text>
      <sha1>2azoo9fc6aewkm672na3wfdc33hi7nb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Caidéinse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45581</id>
    <revision>
      <id>1323692</id>
      <parentid>1275715</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1694" sha1="12s3mwc2ly105zl8buiz8bten69b97j" xml:space="preserve">[[Íomhá:Beethoven_-_Concerto_in_C_minor,_cadenza.png|deas|200px|thumb|Caidéinse]]
Mír [[Ceol|ceoil]] thobchumtha is ea '''caidéinse'''&lt;ref&gt;Cadenza i mBéarla&lt;/ref&gt;, de ghnáth le carachtar rímháistreach nó rithim shaor, a sheinneann [[ceoltóir]] aonair mar shaghas aguisín le príomhchorp an tsaothair. Bíonn an [[Ceolfhoireann|cheolfhoireann]] ina tost le linn an chaidéinse de ghnáth. Seinneann an t-aonréadach leis féin, is píosa casta é a thugann deis don seinnteoir a thallann ar an uirlis a léiriú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/leabhar-ceoil-ardteist-a.pdf|teideal=Leabhar ceoil: Ardteist A|údar=COGG|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2022-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127183524/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/leabhar-ceoil-ardteist-a.pdf}}&lt;/ref&gt;

In amanntaí scríobh an cumadóir an ceol don cadenza amach ach in amanntaí eile fágadh faoin seinnteoir tobchumadh a dhéanamh air. Chum [[Cumadóireacht|cumadóirí]] áirithe caidéinsí tionlactha, cosúil le [[Johann Strauß|Strauss]], [[Edward Elgar|Elgar]] is Walton. I gcoinséartónna [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] is [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]], bíonn an príomhchaidéinse ag deireadh an chéad ghluaiseacht. Ach chuir cumadóirí ina dhiaidh sin caidéinsí isteach ag pointí randamacha, mar shampla [[Franz Liszt|Liszt]].&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Caidéinse|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=104}}&lt;/ref&gt; 

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
[[Catagóir:Ceol clasaiceach]]</text>
      <sha1>12s3mwc2ly105zl8buiz8bten69b97j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323693</id>
      <parentid>1323692</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1323693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1694" sha1="rg9tpqt4axefp48j0ukfirw336m1poq" xml:space="preserve">[[Íomhá:Beethoven_-_Concerto_in_C_minor,_cadenza.png|deas|200px|thumb|Caidéinse]]
Mír [[Ceol|ceoil]] thobchumtha is ea '''caidéinse''',&lt;ref&gt;Cadenza i mBéarla&lt;/ref&gt; de ghnáth le carachtar rímháistreach nó rithim shaor, a sheinneann [[ceoltóir]] aonair mar shaghas aguisín le príomhchorp an tsaothair. Bíonn an [[Ceolfhoireann|cheolfhoireann]] ina tost le linn an chaidéinse de ghnáth. Seinneann an t-aonréadach leis féin, is píosa casta é a thugann deis don seinnteoir a thallann ar an uirlis a léiriú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/leabhar-ceoil-ardteist-a.pdf|teideal=Leabhar ceoil: Ardteist A|údar=COGG|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2022-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127183524/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/leabhar-ceoil-ardteist-a.pdf}}&lt;/ref&gt;

In amanntaí scríobh an cumadóir an ceol don cadenza amach ach in amanntaí eile fágadh faoin seinnteoir tobchumadh a dhéanamh air. Chum [[Cumadóireacht|cumadóirí]] áirithe caidéinsí tionlactha, cosúil le [[Johann Strauß|Strauss]], [[Edward Elgar|Elgar]] is Walton. I gcoinséartónna [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] is [[Ludwig van Beethoven|Beethoven]], bíonn an príomhchaidéinse ag deireadh an chéad ghluaiseacht. Ach chuir cumadóirí ina dhiaidh sin caidéinsí isteach ag pointí randamacha, mar shampla [[Franz Liszt|Liszt]].&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Caidéinse|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=104}}&lt;/ref&gt; 

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
[[Catagóir:Ceol clasaiceach]]</text>
      <sha1>rg9tpqt4axefp48j0ukfirw336m1poq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Míol críon (ciaróg)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45984</id>
    <revision>
      <id>1323749</id>
      <parentid>1152944</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T06:23:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Magnefl</username>
        <id>16582</id>
      </contributor>
      <comment>foto</comment>
      <origin>1323749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1030" sha1="tbcy7kpqbmkt303tixsb3fcsaudfoms" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[ciaróg]] bheag dhonn é an '''míol críon''' (''Anobium punctatum'').&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Anobium%20punctatum/|title=“Anobium punctatum” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-29}}&lt;/ref&gt; Tugtar '''réadán''' ar an [[larbha]] C-chruthach bán méith, le cosa bídeacha, a thochlaíonn isteach san adhmad de réir mar a itheann sé é. Tagann na ciaróga aibí amach ag fágáil poill an larbha ina ndiaidh.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Míol críon|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=460}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Míol críon]] (crústach)
[[File:Anobium punctatum.jpg|thumb]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Fréamh an Eolais}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Ciarog troscain}}
[[Catagóir:Feithidí]]</text>
      <sha1>tbcy7kpqbmkt303tixsb3fcsaudfoms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Donatello</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47331</id>
    <revision>
      <id>1323744</id>
      <parentid>1275795</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:27:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10401" sha1="fbkjg3cnr58um03e190cvptpazmr7ip" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
An [[Dealbhóireacht|dealbhóir]] is fearr de dhealbhóirí luatha na [[An Tuscáin|Tuscáine]], a rugadh i bh[[Flórans]], ab ea '''Donatello''' (Donato di Betto Bardi, c 1386-  [[13 Nollaig]] [[1466]]), agus an chéad duine riamh ón aois chlasaiceach a tháirg dealbha a bhí neamhspleách iomlán iontu féin. 

Tháinig mórathrú ar an [[dealbhóireacht]] i bh[[Flórans]] i dtús an [[15ú haois]]. Tharla sé sin i bhfad sular tharla aon athrú den chineál céanna i gcás na [[péintéireacht]]&lt;nowiki/&gt;a nó san [[ailtireacht]] agus bhí tionchar láidir ag Donatello ar na forbairtí móra a tháinig chun cinn níos déanaí.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2014/12/Caibidil-22-F%C3%ADoracha-Saorsheasaimh.pdf|teideal=CAIBIDIL 27 - Tuiscint don Ealaín le Áine Ní Charthaigh agus Aidan O'Sullivan|údar=forasnagaeilge.ie|dáta=2014|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Cinque maestri del rinascimento fiorentino, XVI sec, donatello.JPG|clé|mion|portráid Donatello sa [[16ú haois]]]]

== Saol ==
D’oibrigh Donatello i bh[[Flórans]], in [[Siena]], in [[Padua]] agus i g[[Cathair (lonnaíocht)|cathair]]&lt;nowiki/&gt;stáit eile. Faoi mar a deir Giorgio Vasari, a [[Beathaisnéis|bheathaisnéis]]í ina thaobh:&lt;blockquote&gt;‘Tá an saol chomh lomlán de shaothair Donatello gur féidir a rá nach raibh aon ealaíontóir eile chomh táirgiúil céanna leis.'  &lt;/blockquote&gt;Deir Vasari freisin go raibh na buanna uile aige a mbeifí ag súil leo i nginias - nuálaíocht, cumas deartha agus cumas breithiúnais. 

D'oibrigh Donatello do Chosimo de Medici, agus bhí sé mar chara ag [[Brunelleschi]]. Rinne sé a lán staidéar ar na seandealbha [[Rómhánach|Rómhánacha]] agus ar [[anatamaíocht]] an duine chun go mbeadh cuma na beatha air. Ghearr sé suas [[Corp an duine|coirp]] mharbha chun staidéar a dhéanamh ar na [[Matán|matáin]] agus na [[Féitheog|féitheoga]]. 

Bhí saol fada ag Donatello. Bhí aois mhór aige (in aois 79 nó 80 dó?) nuair a fuair sé bás ar an  [[13 Nollaig]] [[1466]]. 

== Modh oibre ==

=== Cúlra ===
Bhí clú agus cáil ar na [[An tSean-Ghréig|Gréagaigh]] agus ar na [[An Róimh|Rómhánaigh]] de bharr a gcuid dealbh. De ghnáth bhí siad nocht. I rith na [[An Mheánaois|Meánaoiseanna]], stop daoine ag déanamh na ndealbh seo. Bhí [[Éadaí|éadaigh]] orthu i gcónaí agus cuireadh sna [[Séipéal|séipéil]] iad. I rith an [[Renaissance]], thosaigh siad ag déanamh aithrise ar stíl na nGréagach arís.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/o-chlochaois-go-spasras.pdf|teideal=Ó chlochaois go spásrás|údar=cogg.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030082434/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/o-chlochaois-go-spasras.pdf}}&lt;/ref&gt;   

=== Bunaitheoir na dealbhóireachta nua-aoisí ===
Luaitear Donatello mar bhunaitheoir na [[Dealbhóireacht|dealbhóireachta]] nua-aoisí.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2014/12/Caibidil-21-Dealbh%C3%B3ireacht-R%C3%ADl%C3%ADfe.pdf|teideal=Caibidil 21 - Tuiscint don Ealaín le Áine Ní Charthaigh agus Aidan O'Sullivan: EALAÍN NA hEORPA - DEALBHÓIREACHT RILÍFE|údar=forasnagaeilge.ie|dáta=|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt; Ní foláir nó gur chuir cur chuige Donatello iontas ar a chomhaimsirigh. Go dtí sin ní raibh aon taithí acu ach ar radhairc chaoine néata, ar nós Dí[[Ceann|cheann]]&lt;nowiki/&gt;adh [[Eoin Baiste]] le [[Andrea Pisano]] ar dhoras theas na baistealainne, radharc atá geall le bheith cineálta i gcomparáid le ceann Donatello.

D’imir forbairt na peirspeictíochta sa dealbhóireacht, go háirithe i saothar Donatello Féasta Héaróid, tionchar mór ar ealaíontóirí eile. Tá an tionchar le feiceáil go soiléir i mBaistealann Fhlórans. 

== Saothair ==
[[Íomhá:Donatello, Saint George (predella).jpg|clé|mion|Naomh Seoirse agus an Dragan, seastán Naomh Seoirse, Museo del Bargello (Músaem Bargello), [[Flórans]]. (predella), timpeall 1416]]
==== Naomh Seoirse agus an Dragan ====
Go dtí sin, ba sa [[Péintéireacht|phéintéireacht]] agus sa [[líníocht]] amháin a bhaintí leas as an b[[Peirspictíocht|peirspeictíocht]]. Ach in íomhá Donatello, feictear an [[naomh]] ag troid leis an [[dragan]] agus [[tírdhreach]] mar chúlra, rud a chruthaíonn spás dar leis an tsúil.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;[[Íomhá:Banquet d'Herodes de bronze, Donatello, pila baptismal del baptisteri de Siena.JPG|clé|mion|Féasta Héaróid, umar an bhaiste (pila baptismal del baptisteri de Siena).]]

Bhí dealbhóireacht rilífe Donatello bunaithe ar rialacha na [[Peirspictíocht|peirspeictíochta]]. Baineadh úsáid as an gcur chuige sin den chéad uair ar phainéal rílife faoi bhun dealbh de [[Naomh Seoirse]] i bhFlórans. [[Rilievo schiacciato]] a tugadh air (téarma a chiallaíonn [[rilíf leacaithe]]). Ba é an chéad uair a úsáideadh an pheirspeictíocht líneach aonphointe sa dealbhóireacht, stíl a bhí cruthaithe ag a chara, [[Brunelleschi]].

==== Féasta Héaróid, umar an bhaiste ====
Ba í an chéad rilíf i g[[cré-umha]] a chruthaigh Donatello ná radharc ó shaol [[Eoin Baiste]] ar cheann de shé phainéal mórthimpeall ar bhun umar an bhaiste i m[[baistealann]] i [[Siena]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Feast of Herod (Donatello)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Feast_of_Herod_(Donatello)&amp;oldid=924204459|journal=Wikipedia|date=2019-11-02|language=en}}&lt;/ref&gt; 

Léiríonn Féasta Héaróid le Donatello féasta an [[rí]] tar éis dó iarraidh ar [[Salomé|Shalomé]] álainn [[Damhsa|rince]] a dhéanamh dó. Toileann sí an [[damhsa]] a dhéanamh ach [[Ceann|cloigeann]] Eoin Baiste a fháil di ar mhias. Léiríonn an radharc an [[dianmhothú]] agus an t-uafás ar [[aghaidh]] [[Héaród Mór|Héaróid]] nuair a bronnadh an cloigeann air. Leanann Salomé (atá gléasta in [[Éadaí|éadach]] clasaiceach) uirthi ag rince léi agus míníonn a máthair an scéal do Héaród.
[[Íomhá:Donatello - David - Florença.jpg|clé|mion|&quot;Dáibhí&quot;, an dealbh [[Cré-umha|chré-umha]] de Dháibhí (1440idí)]]

==== Dealbhóireacht saorsheasaimh: Dáibhí ====
[[Íomhá:Donatello, david (marmo) 01.JPG|mion|&quot;Dáibhí&quot; an chéad leagan (1408–1409)]]
D’éirigh le Donatello sa rud a chuir sé roimhe, ní [[maisiúchán]] [[ailtireacht]]&lt;nowiki/&gt;a amháin a bhí sa dealbhóireacht níos mó. Go áirithe, ba é an chéad ealaíontóir ó bhí an tseanaimsir ann a raibh de dhánacht dealbh thríthoiseach lánmhéide a dhéanamh agus é lomnocht, &quot;Dáibhí&quot;.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=David (Donatello)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=David_(Donatello)&amp;oldid=994053017|journal=Wikipedia|date=2020-12-13|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tá an dealbh [[Cré-umha|chré-umha]] de Dháibhí (1440idí) ar cheann de na dealbha is tábhachtaí de chuid ré an [[Luath-Renaissance]].

Cé is moite dá [[hata]] agus dá [[Loirgnéan|loirgneáin]], tá sé [[Lomnochtacht|lomnocht]]. Tugann a dhéanamh caoin an litir ‘S’ chun cuimhne agus meabhraíonn sé dealbha na [[An tSean-Ghréig|Sean-Ghréige]] dúinn dá bharr. Ach sin tús agus deireadh na cosúlachta. 

Ní haon [[dia]] [[Gréagaigh (grúpa eitneach)|Gréagach]] é an déagóir seo ná níl sé cosúil ar shlí ar bith le lomnochtáin chumhachtacha na seanaimsire. Eisceacht is ea leagan Donatello de laoch óg an t[[Sean-Tiomna]] ina bhfaigheann an óige an lámh in uachtar ar an tseanaois. Rud íonghlan do-éillithe is ea an óige chéanna. 

Tá an léiriú a dhéantar ar an ógánach piteánta, mothaíoch agus caoin, ach is duine ceart é, mar sin féin. Tá [[dromchla]] na deilbhe an-nádúrtha, é an-snasta agus [[Loinnir (mianreolaíocht)|loinnir]] [[Dúghorm|dhúghorm]] ar an g[[colainn]] chun míneadas chneas an ógánaigh a léiriú. Tá contrárthacht láidir idir an dromchla mín sin agus gairbhe na gruaige agus an hata. 

Sheas an dealbh chré-umha i gclós chúirt Phálás na Medici ar feadh na mblianta. Tá cos an ógánaigh ina luí go neafaiseach ar [[Ceann|chloigeann]] scoite [[Góla|Ghóla]] - samhail de shíor-chomhrac theaghlach Medici chun cathairstát beag Fhlórans a chosaint ar a naimhde cumhachtacha.

[[Íomhá:St George Donatello Orsanmichele n1.jpg|mion|175px|Dealbh Naomh Seoirse, Or San Michele, Firenze|clé]]
[[Íomhá:Mary Magdalene by Donatello-Museo dell'Opera del Duomo -Florence.jpg|mion|Máire Mhaigdiléana ]]
[[Íomhá:Penitent Magdalene (Donatello) - 48199263886.jpg|mion|Máire Mhaigdiléana ]]

==== Máire Mhaigdiléana ====
As saothair dhéanacha Donatello is cinnte gurb í fíor thragóideach Mháire Mhaigdiléana (1453–1455).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Penitent Magdalene (Donatello)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Penitent_Magdalene_(Donatello)&amp;oldid=992692282|journal=Wikipedia|date=2020-12-06|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; As [[adhmad]] [[péint]]&lt;nowiki/&gt;eáilte atá an dealbh sin déanta. Tá [[An tsúil|súile]] [[Gorm|gorma]] brónacha ag stánadh amach as na logaill tholla, na beola ar oscailt beagán agus a cuid [[Fiacail|fiacla]] bána briste le feiceáil. Níl scioltar [[Feoil|feola]] ar na leicne agus gobann na [[Cnámh|cnámha]] amach astu. Tá stríocaí buí ina cuid [[Gruaig|gruaige]] aici agus an ghruaig féin in aimhréidh agus táite le chéile.

==== Naomh Marcas is Naomh Seoirse ====
I measc a shárshaothar eile, tá dealbha marmair [[Naomh Marcas Soiscéalaí|Naomh Marcas]] is [[Naomh Seoirse]] taobh amuigh d'Or San Michele i bh[[Flórans]] ([[Flórans]]).

== Naisc sheachtracha ==

* ''[https://www.forasnagaeilge.ie/fuinn/an-gum/iarbhunscoil/tuiscint-don-ealain/ Tuiscint don Ealaín - AN ARDTEISTIMÉIREACHT]''  Leagan Gaeilge é seo den leabhar ''Appreciating Art for Leaving Certificate'' le Áine Ní Charthaigh agus Aidan O'Sullivan.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Donatello|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=220}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Fréamh an Eolais}}
[[Catagóir:Dealbhóirí Iodálacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1386]]
[[Catagóir:Básanna i 1466]]
[[Catagóir:An Athbheochan]]
[[Catagóir:Fir aeracha]]</text>
      <sha1>fbkjg3cnr58um03e190cvptpazmr7ip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacha mhandrach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49450</id>
    <revision>
      <id>1323638</id>
      <parentid>1293152</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3077" sha1="ggosm44tsae5pqcc7gej7p56hj9p9sk" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Lacha fara, dúchasach d'[[oirthear]] [[An Áise|na hÁise]] ach a tugadh isteach i [[Tuaisceart|dtuaisceart]] [[An Eoraip|na hEorpa]] is ea an '''lacha mhandrach (''Aix galericulata'')'''.&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Aix%20galericulata/|title=“Aix galericulata” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt; An fireannach ildaite le ceann scáinte is cleití cosúil le seolta ar na sciatháin. Áitríonn sí uisce úr i measc crann, agus itheann síolta, éisc bheaga is [[Feithid|feithidí]]. Neadaíonn sí i bpoll i gcrann.[[File:Aix galericulata MHNT.ZOO.2010.11.27.5.jpg|thumb| ''Aix galericulata''|clé|220x220px]]
[[File:Mandarin duck in Central Park (22342).webm|thumb|lacha mhandrach|clé|220x220px]]

== Dáileadh ==
Bhíodh an [[speiceas]] le fáil go forleathan san Áise Thoir, ach tá laghdú tagtha ar an líon díobh atá anois ann mar thoradh ar méid díobh a cuireadh chuig tíortha eile agus scriosadh na gcoillte arb iad gnáthóg na lachan. Ceaptar anois nach bhfuil ach 1,000 péire díobh in oirthear na [[An Rúis|Rúise]] agus 1,000 péire eile sa t[[An tSín|Sín]]. Is dócha go bhfuil 5,000 péire sa t[[an tSeapáin|Seapáin]], áfach. Imircigh iad na pobail Áiseacha agus iad ag caitheamh an gheimhridh sna hísleáin in oirthear na Síne agus i ndeisceart na Seapáine.

Éalaíonn siad go minic as bailiúcháin díobh i dtíortha eile, agus sa 20ú haois tháinig pobal mór fiáin de lachain mhandracha ar an saol i [[Sasana]]. Le blianta beaga anuas tá siad le fáil in [[Éire|Éirinn]] freisin, i gCaisleán an Easpaigh sa tuaisceart ach go mór mhór i bpáirceanna [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]]. Tá timpeall is 7,000 lacha mhandrach sa Ríocht Aontaithe. Tá grúpaí díobh ar Mhór-roinn na hEorpa freisin. Is i m[[Beirlín]] atá an grúpa is mó ann. Tá na lachain mhandracha le fáil anseo is ansiúd sna [[Stáit Aontaithe]] freisin, mar shampla in Black Mountain, [[Carolina Thuaidh]] agus i g[[Contae Sonoma]], [[California]].

Gnáthaíonn an lacha mhandrach na coillte dlútha ar chiúmhaiseanna lochanna agus aibhneacha. Feictear iad in ísleáin sa chuid is mó ach uaireanta freisin i ngleannta suas go 1,500m in airde. Sa gheimhreadh, bíonn siad le feiceáil i riascanna agus ar aibhneacha chomh maith. Gí gur fearr léi [[fionnuisce]] feictear iad in inbhir agus múrlaigh ar na cóstaí freisin. San Eoraip, maireann siad i dtimpeallacht níos oscailte ná an ghnáthóg is dúchasach dóibh san Áise.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Lacha mhandrach|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=390}}&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{Fréamh an Eolais}}
{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Lacha mhandrach}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
[[Catagóir:Aix]]</text>
      <sha1>ggosm44tsae5pqcc7gej7p56hj9p9sk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacha mhásach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49451</id>
    <revision>
      <id>1323768</id>
      <parentid>1293148</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T09:30:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Cé go bhfaightear na héin seo a leanas san fhine anatidae, ní hé seo iomlán na n-éan a fhaightear ann. Níor cheart go mbeadh a Bhosca Sonraí Ainmhí Bheo anseo mar tá a lch féin ag anatidae</comment>
      <origin>1323768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="629" sha1="g325g0q3b4hcuexma89k8y6rv8xoww2" xml:space="preserve">Is ainm coitianta é '''lacha mhásach''', nó '''póiseard''', a thugtar ar roinnt speiceas lachan tumthacha:

* Ceithre speiceas i ngéineas ''Aythya'':
** [[Aythya ferina|Póiseard coitianta]], ''Aythya ferina''
** Póiseard Baer, ''Aythya baeri''
** [[Lacha mheirgeach|Póiseard ruadhonn]] (nó lacha mheirgeach),  ''Aythya nyroca''
** [[Lacha mheirgeach|Póiseard]] Mhadagascar, ''Aythya innotata''
* Trí speiceas i ngéineas ''Netta'':
** [[Póiseard cíordhearg]], ''Netta rufina''
** Lacha ghobrósach, ''Netta peposaca''
** Póiseard deisceartach, ''Netta erythrophthalma''

[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Anatidae]]</text>
      <sha1>g325g0q3b4hcuexma89k8y6rv8xoww2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50592</id>
    <revision>
      <id>1323728</id>
      <parentid>1262649</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10236" sha1="dsz8qno68u0wgr1sr9bo6b5kuasmmlo" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Foras de chuid na [[Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] is ea an '''Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide''' (PIRAA nó an IPCC,  Intergovernmental Panel on Climate Change i mBéarla).  Coiste saineolaithe agus eagraíocht is ea é chun [[measúnú]] údarásach a dhéanamh ar an eolas eolaíoch ar an [[Téamh domhanda|bhforthéamh domhanda]] aus an t-[[athrú aeráide]] domhanda de bharr astaíochtaí gáis cheaptha teasa san [[Atmaisféar an Domhain|atmaisféar]].  
[[Íomhá:20211107 Projected extremes for different degrees of global warming - 3x10yr area chart - IPCC AR6 WG1 SPM.svg|mion|PIRAA - Sixth Assessment Report (AR6): Lúnasa 2021&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_SPM_final.pdf|teideal=AR6 Climate Change 2021: The Physical Science Basis — Summary for Policy Makers [pdf]|údar=PIRAA (IPCC)|dáta=Lúnasa 2021|work=www.ipcc.ch|dátarochtana=2022-06-01}}&lt;/ref&gt;]]
Bhunaigh Clár Comhshaoil na [[Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] is Eagraíocht Dhomhanda na Meitéareolaíochta an PIRAA sa bhliain [[1988]]. 
[[Íomhá:John Houghton High Wycombe 20050226.jpg|mion|John Houghton de chuid PIRAA sa bhliain 2005 agus an 'maide haca']]
Déanann PIRAA measúnú freisin ar na hiarmhairtí ar an [[Comhshaol|gcomhshaol]], an [[eacnamaíocht]] is an tsochaí, agus molann freagairtí straitéiseacha don ghábh seo. Rinne an painéal (a raibh 400 eolaí ó 25 tír mar bhaill de ag an am) a chéad tuarascáil i [[1990]], ag tuar go n-éireódh meánteocht [[An Domhan|an Domhain]] 0.3&amp;nbsp;°C gach 10 mbliain den chéad seo. Rinne sé a thuarascáil chuimsitheach is déanaí i [[2007]], ag léiriú go bhfuil an t-athrú aeráide is a iarmhair ag tarlú ar a laghad chomh trom is a tuaradh i 1990. 

'''Tuarascáil sa bhliain 2022:''' 

{{Main|6ú Tuarascáil de chuid an Phainéil Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide}}
[[Íomhá:2000+ year global temperature including Medieval Warm Period and Little Ice Age - Ed Hawkins.svg|mion|An 'maide haca' bunairhe ar  obair a rinne PIRAA sna 1990idí agus níos déanaí]]

==Oibriú an Phainéil==

Ní dhéanann PIRAA  bun[[taighde]] ná monatóireacht ar athrú aeráide. Déanann sé atbhreithniú córasach ar an litríocht a bhaineann leis an scéal chun an t-eolas is déanaí a thabhairt ar an athrú aeráide, ar a thorthaí agus ar a bhféadfaí a dhéanamh i ngeall air.&lt;ref name=&quot;Principles&quot;&gt;IPCC. {{cite web|teideal=Principles Governing IPCC Work|url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/09/ipcc-principles.pdf}}. Ceadaithe 1–3 Deireadh Fómhair 1998, athcheartaithe 14–18 Deireadh Fómhair 2013. Athrochtain 22 February 2019.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Appendix A to the Principles Governing IPCC Work&quot;&gt;
[https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/09/ipcc-principles-appendix-a-final.pdf] Appendix A to the Principles Governing IPCC Work
&lt;/ref&gt; Tairgeann na mílte eolaí agus saineolaí athbhreithniú agus achoimriú a dhéanamh ar na sonraí sna mílte staidéar agus tiomsaíonn siad príomhthorthaí an taighde i dTuarascálacha Meastacháin.&lt;ref name=&quot;Structure&quot;&gt;{{cite web |teideal = Structure of the IPCC | url =https://www.ipcc.ch/about/structure/|publisher = Intergovernmental Panel on Climate Change | access-date=22 February 2019}}&lt;/ref&gt; Cuireann an t-athbhreithniú béim ar shoiléire agus ar chruinneas agus bíonn an t-ábhar á scagadh i gcónaí;&lt;ref&gt;{{Cite web|teideal=234 scientists read 14,000+ research papers to write the IPCC climate report – here’s what you need to know and why it’s a big deal|url=https://allianceforscience.cornell.edu/blog/2021/08/234-scientists-read-14000-research-papers-to-write-the-ipcc-climate-report-heres-what-you-need-to-know-and-why-its-a-big-deal/|access-date=2021-08-09|website=Alliance for Science|dátarochtana=2021-08-24|archivedate=2021-08-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210817200136/https://allianceforscience.cornell.edu/blog/2021/08/234-scientists-read-14000-research-papers-to-write-the-ipcc-climate-report-heres-what-you-need-to-know-and-why-its-a-big-deal/}}&lt;/ref&gt; maíodh gurb é an piarmheasúnú is mó ag an bpobal eolaíochta é.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|teideal=IPCC, the world's unrivalled authority on climate science|url=https://www.msn.com/en-us/news/technology/ipcc-the-worlds-unrivalled-authority-on-climate-science/ar-AAN5RsR|access-date=2021-08-11|website=www.msn.com}}&lt;/ref&gt; Bíonn &quot;Achoimre do Lucht Déanta Beartas&quot; sna tuarascálacha agus gach líne di scrúdaithe ag toscairí ó na rialtais atá páirteach sa ghnó, sin os cionn 120 tír go minic.&lt;ref name=&quot;understanding ipcc&quot;&gt;
{{cite web |url=https://archive.ipcc.ch/pdf/press/ipcc_leaflets_2010/ipcc-brochure_understanding.pdf |teideal=Understanding Climate Change: 22 years of IPCC assessment |date=November 2010 |publisher= Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) |access-date=2 November 2011}}&lt;/ref&gt;

Údarás idirnáisiúnta ar an athrú aeráide is ea an PIRAA.&lt;ref&gt;{{cite news | teideal=Scientists offered cash to dispute climate study | date=2 February 2007 | access-date=24 July 2007 | newspaper=Guardian | first=Ian | last=Sample | url=https://www.theguardian.com/frontpage/story/0,,2004399,00.html | quote=[[Lord Rees of Ludlow]], the president of the [[Royal Society]], Britain's most prestigious scientific institute, said: &quot;The IPCC is the world's leading authority on climate change...&quot; | location=London}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Tugann sé eolas do rialtais agus don phobal, agus tá an-tábhacht lena chuid tuarascálacha i gCoinbhinsiún Creatlaí na Naisiún Aontaithe um Athrú Aeráide (CCNAAA), an príomhchonradh idirnáisiúnta chun dul i ngleic leis an athrú aeráide.&lt;ref name=&quot;unfccc intro&quot;&gt;
{{citation|title=Introduction to the Convention|url=http://unfccc.int/essential_background/convention/items/6036.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20140108192827/http://unfccc.int/essential_background/convention/items/6036.php|publisher=UNFCCC|access-date=27 January 2014|archive-date=8 January 2014|url-status=bot: unknown}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Principles&quot; /&gt; 

Déanann toscairí de chuid na mballstát an PIRAA a reáchtáil. Cuireann siad lánchruinnithe ar bun gach bliain ar a laghad.&lt;ref name=&quot;Structure — IPCC&quot;&gt;{{Cite web|teideal=Structure — IPCC|url=https://www.ipcc.ch/about/structure/|access-date=2021-08-10}}&lt;/ref&gt; Toghann an painéal seo biúró eolaithe a bhíonn ann ar feadh timthriall meastacháin (sé nó seacht mbliana de ghnáth), agus a roghnaíonn saineolaithe atá molta ag rialtais agus ag eagraíochtaí breathnóireachta chun go scríobhfaidís tuarascálacha.  Tá rúnaíocht ag an PIRAA, in éineacht le hAonaid Tacaíochta Teicniúla.&lt;ref name=&quot;Structure — IPCC&quot;/&gt;

Tar éis gur toghadh an biúró nua in 2015, thosaigh an PIRAA an séú timthriall meastacháin agus é le críochnú in 2022. Tá roinnt tuarascálacha speisialta foilsithe idir an dá am, agus orthu sin tá an Tuarascáil Speisialta ar Théamh Domhanda 1.5 °C, an Tuarascáil Speisialta ar an Athrú Aeráide agus an Tír, agus an Tuarascáil Speisialta ar an Aigéan agus ar an gCriósféar in Aeráid atá ag Athrú. Dá bhrí sin, maítear gurb é an séú timthriall meastacháin an ceann is uaillmhianaí i stair an PIRAA.&lt;ref&gt;{{cite web |teideal=Decisions adopted by the 43rd Session of the Panel |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/05/p43_decisions.pdf |page= 11 decision 6}}&lt;/ref&gt;

==Tuarascáil Mheastacháin an ghrúpa Eolaíochta Fisiciúla==

I Mí Lúnasa 2021, d’fhógair an grúpa Eolaíochta Fisiciúla a shéú Tuarascáil Mheastacháin.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-working-group-i/|teideal=AR6 Climate Change 2021: The Physical Science Basis — IPCC|work=www.ipcc.ch|dátarochtana=2022-06-01}}&lt;/ref&gt; 

Deir an tuarascáil mar a leanas:

*Rinne bearta daonna an t-atmaisféar, an t-aigéan agus an tír a théamh, rud is cúis le athruithe forleathana meara ar an atmaisféar, ar an aigéan, an criósféar (an chuid reoite den aigéan) agus an bithsféar (áit ar bith a bhfuil beatha le fáil).  

*Na hathruithe a rinneadh le déanaí ar an gcóras aeráide ní raibh a leithéidí le fáil cheana leis na céadta nó na mílte bliain. Tá a lán athruithe ann nach féidir iad a leigheas go ceann na gcéadta nó na mílte bliain, go háirithe i dtaca leis an aigéan, na hoighearchlúideacha agus leibhéal na farraige. 
*Téann an t-athrú aeráide a chuir daoine ar siúl i bhfeidhm ar gach réigiún. Tá níos mó fianaise ann ná riamh go bhfuil baint aige le tonnta teasa, báisteach throm, triomach agus anfaí trópaiceacha.

*Méadóidh an teocht dhomhanda dhromchla go dtí lár na haoise seo ar a laghad. Mura ndéanfar laghdú mór luath ar astúcháin ceaptha teasa, beidh téamh os cionn 1.5 céim Celsius ann agus drochthoradh níos géire fós ann. 

*Déanfaidh téamh leanúnach domhanda an trimthriall domhanda uisce a ghéarú i dtreo go mbeidh sé níos luainí, ag athrú na monsún agus ag géarú triomaigh agus tuilte.

*De réir mar a mhéadóidh astúcháin dé-ocsaíde carbóin, ní bheidh an tír agus an t-aigéan chomh maith sin ag sú isteach dé-ocsaíd charbóin ón atmaisféar. 
*B’fhéidir go leáfadh na hoighearchlúideacha, go n-athródh sruthanna aigéin go tobann agus go méadódh an téamh thar mar atá súil leis. 
*Chun srian a chur leis an téamh a chuir daoine ar bun, is gá astúcháin charnacha dé-ocsaíd charbóin a laghdú go náid ghlan. Is gá astúcháin ceaptha teasa eile leithéidí meiteáin a laghdú chomh maith.

*Dá mbeadh astúcháin an-ísle ann bheadh a rian sin le haithint i gceann roinnt blianta ar charnadh aerasól agus gás ceaptha teasa agus ar chaighdeán an aeir. D’aithneofaí laghdú ar an teocht dhromchla i gceann timpeall fiche bliain.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[6ú Tuarascáil de chuid an Phainéil Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Éiceolaíocht]]
[[Catagóir:Aimsir]]
[[Catagóir:Téamh domhanda]]
[[Catagóir:Athrú aeráide]]
[[Catagóir:Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]]</text>
      <sha1>dsz8qno68u0wgr1sr9bo6b5kuasmmlo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Spéirling</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51864</id>
    <revision>
      <id>1323723</id>
      <parentid>1256654</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:06:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9698" sha1="1qabsf1n6j11nipd674xfrv1vr0g96h" xml:space="preserve">[[Íomhá:All eyes are on Hurricane Irma as it strengthened to category-5 intensity yes....webm|mion|Físeán: Hurricane Irma 2017 (NOAA NWS Weather Prediction Cente)]]
Stoirm ollmhór ghaoithe agus bháistí is ea '''spéirling''', nó '''stoirm''' nó '''[[Spéirling|cuaranfa]] trópaiceach,''' nó '''tíofún''' srl,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka-2-1.pdf|teideal=Eureka, Iml 1-2|údar=COGG|dáta=MF 2005|dátarochtana=2023}}{{Dead link|date=Iúil 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; go minic millteach, a tharlaíonn mar [[Cuilithe|chuilithe]] ag déanamh bíse mórthimpeall ar chóras brú ísil.&lt;ref&gt;Hussey, Matt - Fréamh an Eolais (Coiscéim 2011)&lt;/ref&gt; De réir Scála Beaufort, trína dtugtar grád do stoirmeacha, is spéirling aon stoirm a mbíonn gaoth níos mó ná 117km san uair léi.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/speirling-chugainn-i-lar-na-hoiche-rabhadh-dearg-le-teacht-i-bhfeidhm-i-26-contae/|teideal=Spéirling chugainn i lár na hoíche, rabhadh dearg le teacht i bhfeidhm i 26 contae|údar=Nuacht RTÉ|dáta=2025-01-23|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-26}}&lt;/ref&gt;  
[[Íomhá:Hurricane-en.svg|mion]]
[[Íomhá:NASA Catches Hurricanes Jose and Maria.webm|mion|Físeán:  [[NASA]] 360]]

== Tréithe ==
[[Íomhá:Hurricane Preparedness.webm|mion|Físeán:   sábháilteacht ]]
Tosaíonn spéirlingí mar stoirmeacha beaga, os cionn farraigí teo, sna tropaicí. Is minic nach mbíonn na gaotha láidir ag an bpointe seo. Tosaíonn spéirlingí os cionn uisce te (os cionn 26°), de ghnáth idir Mí na Bealtaine is [[Deireadh Fómhair]], agus gluaiseann siar nó siar ó thuaidh sa [[An leathsféar thuaidh|leathsféar thuaidh]], siar nó siar ó dheas sa [[An leathsféar theas|leathsféar theas]], agus cailleann [[fuinneamh]] nuair a thagann i dtír.  Casann an spéirling tuathal má tá sí ar an taobh ó thuaidh den mheánchiorcal agus casann sí deiseal má tá sí ó dheas de.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

Nuair a ghluaiseann an spéirling trasna an aigéin, súnn sí fuinneamh ón aer teolaí, méadaíonn ar a luas agus éiríonn sí níos láidre. Casann sí timpeall agus timpeall uirthi féin agus maireann sí ar feadh cúpla uair an chloig ar a laghad, agus i bhfad níos mó go minic. Bailíonn spéirling na billiúin tonna galuisce ón bhfarraige agus déanann sí scamaill mhóra as seo  

Bíonn luasanna na ngaoth an-ard inti (os cionn 130 km u&lt;small&gt;&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; nó i bhfad níos mó&lt;ref&gt;Ghaifead siad gaotha suas le 320 ksu le linn spéirlinge.&lt;/ref&gt; agus ≥ 14 ar an [[scála Beaufort]]), ach i lár na bíse (croí na stoirme) bíonn an aimsir ciúin.   

Úsáideann meiteáreolaithe Scála Saffir-Simpson chun spéirlingí a thomhas.  

* Rang 1 ar Scála Saffir-Simpson: Luas na Gaoithe (ksu): 119-153.  Comharthaí: Craobhacha agus crainn briste. Comharthaí lúbtha nó briste. Báid stroicthe dá múráil.
* Rang 2 ar Scála Saffir-Simpson: Luas na Gaoithe (ksu): 154-177  Comharthaí: Crainn sractha as an talamh / leagtha. Roinnt damáiste do dhoirse, d'fhuinneoga agus do dhíonta.
* Rang 3 ar Scála Saffir-Simpson; Luas na Gaoithe (ksu): 178-209.  Comharthaí: Damáiste do chrainn, do dhoirse, d'fhuinneoga agus do dhíonta. Tithe beaga cois cósta scriosta. Seans maith go dteipfidh ar an gcóras cumhachta.
* Rang 4 ar Scála Saffir-Simpson: Luas na Gaoithe (ksu): 210-249.  Comharthaí: Na comharthaí ar fad leagtha. An-damáiste do thithe. Tránna millte. Tuilte i ngach áit. Smionagar (debris) dainséarach ar iompar ag an ngaoth.
* Rang 5 ar Scála Saffir-Simpson; Luas na Gaoithe (ksu): 250+.  Comharthaí: An-chuid foirgneamh scriosta go hiomlán. Tithe iompaithe bun os cionn nó imithe le gaoth. Tuilte móra cois cósta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[Íomhá:Tropical_cyclone_model.gif|mion|samhaltú ]]

De réir mar a fhásann spéirlingí agus mar a ghluaiseann siad, éiríonn siad níos láidre agus níos tapúla. Bíonn na gaotha ag dul timpeall i gciorcail ach bíonn áit chiúin shocair i lár an chiorcail sin agus tugaimid croí na stoirme uirthi. Bíonn luas agus láidreacht na spéirlinge ag méadú i gcónaí. Cruthaíonn sí scamaill mhóra thoirniúla. Uaireanta, bíonn an córas iomlán 800km ar leithead (i gcomparáid, 486km an fad atá idir cósta thuaidh na hÉireann agus an cósta theas).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

=== Damáiste ===
Is í an spéirling an stoirm is láidre ar domhan, agus maraíonn spéirlingí na céadta daoine, nó níos mó, gach bliain. Is é an t-uisce is cúis le formhór an damáiste a dhéanann spéirling. Bíonn báisteach throm i gceist, ach chomh maith leis sin, éiríonn tonnta móra millteacha aníos as an aigéan - tugaimid borradh stoirme orthu seo. Bíonn na tonnta seo suas le 15m ar airde. 

Nuair a thagann an spéirling isteach in aice na talún, méadaíonn an borradh stoirme agus réabann sé dumhaigh, ballaí agus bacáin eile. Nuair a bhíonn an spéirling ag taisteal trasna na tíre, bíonn gaotha fíochmhara agus báisteach throm ag bascadh an cheantair ar feadh cúpla uair an chloig. Cailleann an spéirling a cuid cumhachta go tapa, de réir mar a théann sí isteach faoin tír.
==== Beartais cosanta ====
Má tá rabhadh luath ann faoi spéirling ní mharóidh sí mórán daoine. Ní féidir spéirling a stopadh, ach tá eolaithe ábalta a haistear a rianú trasna an aigéin. Is mór an chabhair í an nua- theicneolaíocht chun gníomhaíochtaí na spéirlinge a thuar. 

Is iomaí bealach atá againn le heolas ar an aimsir a bhailiú, mar shampla, satailítí agus aerárthaigh. Bailíonn satailítí aimsire eolas, de lá agus d'oíche, faoi theocht agus faoi phátrúin na scamall. Taifeadann siad an t-eolas seo agus seolann siad ar ais chuig an domhan é. 

Bíonn aeráthaigh aimsire ag eitilt i lár stoirme chun eolas a bhailiú. Uaireanta, bíonn uirlisí faoi sciatháin na n-aerárthach seo agus tomhaiseann siad teocht, brú agus luas na gaoithe. Bíonn 'srón' an-fhada ar aerárthaigh eile toisc go mbíonn uirlisí áirithe sa tsrón. Tomhaiseann na heitleáin seo láidreacht, luas agus treo na gaoithe.

Bíonn eolaithe aimsire, nó meitéareolaithe, ar bord na n-árthach seo agus déanann siad staidéar ar na torthaí, sa chaoi gur féidir leo a rá cad a tharlóidh don stoirm. Má tá seans ann go mbuailfidh an spéirling faoi cheann 24 nó 36 uair an chloig, eisíonn siad rabhadh darbh ainm 'Faire'.

Is féidir rabhadh a chur amach i bhfad níos luaithe na laethanta seo. Dá bhrí sin, tagann i bhfad níos mó daoine slán ná a tháinig fadó.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Téamh domhanda ===
Tharla 10 spéirling, nó mar sin, gach bliain sa Mhurascaill sna 1990idí. Measann roinnt eolaithe anois go méadóidh an uimhir sin agus an [[Athrú aeráide|téamh domhanda]] buailte linn.

== Ainmneacha ==
Seans gur tháinig an focal Béarla 'hurricane' ó fhocal de chuid na [[Bundúchasaigh Mheiriceá|Meiriceánach Dúchasach]], [[Huracan]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Huracan|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Huracan&amp;oldid=1115125975|journal=Wikipedia|date=2022-10-09|language=en}}&lt;/ref&gt; a raibh an chiall 'droch-spiorad na gaoithe' leis.
* Tugtar ''tíofún'' ar spéirling in iarthuaisceart [[An tAigéan Ciúin|an Aigéin Chiúin]].
* Tugtar ''[[Cioclón trópaiceach|cioclón]]'' agus ''cuaranfa'' ar spéirling i m[[Bá na Beangáile]].
* Tugtar '''willy willies''&lt;nowiki/&gt;' orthu san [[An Astráil|Astráil]],

Gach bliain ainmnítear na spéirlingí le hainmneacha in ord aibítreach (ach litreacha tearca mar Q is X a fhágáil ar lár) chun míthuiscint a sheachaint nuair a bhíonn níos mó ná ceann amháin ann ag an am céanna.  

Úsáidtear ainmneacha difriúla san Atlantach, [[oirthear]] an Aigéin Chiúin, agus lár an Aigéin Chiúin. 
[[Íomhá:Patuakhali in Bhola Cyclone 1970.jpg|mion|1970: Oileán Patuakhali, tréad bó scriosta agus [[Cioclón Bhola, 1970|Cioclón Bhola]] sa[[An Bhanglaidéis|Bhanglaidéis]]. Maraíodh 300,000 ar a laghad]]

== Stair ==
Fadó, nuair a bhuail spéirling tír ar lá féile naoimh thug na daoine ainm an naoimh sin ar an spéirling. Mar shampla, bhuail Spéirling San Felipe Oileán Puerto Rico ar an 13ú Meán Fómhair 1876. Ag tús an 19ú céad, chuir meitéareolaí Astráileach tús le hainmniú stoirmeacha trópaiceacha. Sa bhliain 1979, chuir Meiriceá tús le húsáid ainmneacha fear agus ban le haghaidh stoirmeacha. Tá 6 liosta d'ainmneacha ann agus tá 21 ainm i ngach liosta díobh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nhc.noaa.gov/aboutnames.shtml|teideal=Tropical Cyclone Names|work=www.nhc.noaa.gov|dátarochtana=2023-05-12}}&lt;/ref&gt; Tosaíonn gach ainm le litir éagsúil ón aibítir. Úsáideann siad liosta uair amháin i ngach tréimhse 6 bliana. Má dhéanann spéirling áirithe damáiste damanta, baineann siad an t-ainm sin den liosta agus cuireann ainm nua ina áit.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ar 12 Samhain 1970, bhuail [[Cioclón Bhola, 1970|Cioclón Bhola]] an [[An Bhanglaidéis|Bhanglaidéis]], [[cioclón]] fíordhíobhálach. Maraíodh 300,000 ar a laghad, 500,000 b'fhéidir.

Bhuail [[Stoirm Éowyn]] Éire agus an Bhreatain ar an [[24 Eanáir]] [[2025]], &quot;stoirm ghéar gan chuimse&quot;.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Stoirm ghéar gan chuimse'-BSL|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0124/1492783-stoirm-ghear-gan-chuimse-bsl/|date=2025-01-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Stoirmeacha|Hairicíní móra]]
* [[Cioclón]]
* [[Cioclón Bhola, 1970|Cioclón Bhola]]; maraíodh 300,000 ar a laghad

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Stoirmeacha]]</text>
      <sha1>1qabsf1n6j11nipd674xfrv1vr0g96h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Conair ghastraistéigeach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51949</id>
    <revision>
      <id>1323722</id>
      <parentid>1221962</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3370" sha1="ck7cz1wz3azdm5x92pittoybdy1euqi" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Anatamaíocht}}

Cuid den [[córas díleáite]] a shíneann ón bhéal go dtí an t-[[anas]] is ea an '''chonair ghastraistéigeach''', feadán ina n-ionghabhtar bianna roimh iad a dhíleá is a ionsú agus na fuíolltáirgí a eisfhearadh.

== Struchtúr ==
Is féidir léi a bheith simplí, le hoscailt amháin don taobh amuigh mar atá i [[Céileantráit|gcéileantráití]] is plataiheilmintí, nó ina struchtúr casta le dhá oscailt mar atá i [[Veirteabrach|veirteabraigh]]. Sa dara cás, ionghabhtar an bia isteach sa bhéal agus eisfheartar an t-ábhar neamhchomhshamhlaithe tríd an anas.  
In an-chuid [[Ainmhí|ainmhithe]], roinntear an chonair go hanatamaíoch chun páirtscaradh (sna [[Inveirteabrach|hinveirteabraigh]] cosúil le [[Feithid|feithidí]] is ceifealapóid) nó scaradh iomlán (mar atá in ardveirteabraigh cosúil le [[Mamach|mamaigh]] is éin) sna réigiúin a thálann [[Einsím|einsímí]] difriúla is a ionsúnn táirgí difriúla díleáite. 

== Conair an duine ==
Tá conair an duine  bainte le baill bheatha go leor: an t-[[éasafagas]], an goile, an stéig bheag (an [[dúidéineam]], an t-aoineán, agus an t-iléam),&lt;ref&gt;Tugtar ''an phutóg'' ar an stéig freisin&lt;/ref&gt; an [[stéig mhór]] (an caochán, an [[aipindic]], agus an [[drólann]] ardaitheach, thrasnach, íslitheach is shiogmóideach), agus an [[reicteam]] agus [[anas]]. 
[[Íomhá:Putóga_Stéig.png|clé|mion|Anatamaíocht&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.agriaware.ie/wp-content/uploads/2021/08/Muca-3.pdf|teideal=Anatamaíocht|údar=agriaware.ie|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt;]]

=== Stéig bheag ===
Tarlaíonn an chuid is mó de dhíleá is ionsú na dtáirgí cothaithe, na [[Vitimín|vitimíní]] is na [[sreabhán]] (idir shreabháin ionghafa is iad sin a thál an chonair ghastraistéigeach féin) sa [[stéig bheag]]. Bíonn an stéig bheag timpeall 6 m ar fhad. 

=== Stéig mhór ===
Is sa [[Putóg mhór|stéig mhór]] a íonsúitear na leictrilítí is an t-uisce as an sreabhán a thagann isteach inti, chomh maith le sintéisiú vitimín K is cuid de vitimíní B, agus déanamh an [[Faecas|fhaecais]] roimh é a eisfhearadh amach as an gcolainn.  Bíonn an stéig mhór timpeall 1 m. 

=== Reicteam ===
Luíonn an [[reicteam]] i dteagmháil le [[dromchla]] peilbheach an [[Sacram|tsacraim]], pollann an scairt pheilbheach chun an chanáil anasach a dhéanamh, agus osclaíonn an chanáil seo ag an [[anas]]. 
[[Íomhá:Galar_athlasta_putóige_Inflammatory_bowel_disease_Ireland_Irish_Gaeilge.jpg|clé|mion|[[Galar athlasta putóige]] agus [[galar Crohn]]]]

=== Fadhbanna míochaine ===
Buaileann fadhbanna [[míochaine]] éagsúla an stéig, ina measc [[coiliceam]], coilítis, [[Galar Céiliach|galar céiliach]], [[dinnireacht]], díbhéartaiclíteas, heirne, agus [[siondróm putóige greannaithí]].&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Conair an bhia|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=168}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Córas díleáite]]
* [[Éasafagas]] agus [[goile]]
* [[Stéig bheag]] agus an [[Putóg mhór|stéig mhór]] 
* [[Reicteam]], [[anas]] agus [[Dífhaecú|díthaecú]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

{{Fréamh an Eolais}}
[[Catagóir:Conair ghastraistéigeach]]</text>
      <sha1>ck7cz1wz3azdm5x92pittoybdy1euqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tíortha i mbéal forbartha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52353</id>
    <revision>
      <id>1323713</id>
      <parentid>1227199</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:46:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2909" sha1="lpxa1kllw19ct5ah2gmr26nn5eo79je" xml:space="preserve">[[Íomhá:Developed and developing countries.PNG|alt=|mion|399x399px|Na tíortha i mbéal forbartha (dearg agus oráiste), geilleagar idirlinne (gorm) agus tíortha fhorbartha (liathchorcra)]]
Is stáit cheannasacha iad '''tíorthaí i mbéal forbartha''' le bonn tionsclaíoch nach bhfuil chomh forbartha céanna agus Innéacs Forbartha Daonna (HDI) níos ísle i gcoibhneas le tíortha eile.

Tá a lán fadhbanna le sárú ag na tíortha beagfhorbartha. Tá bochtanas mar thréith iontu chomh maith le cothú, sláinte is litearthacht ar chaighdeáin ísle, agus [[tionscal]], iompar is [[cumarsáid]] neamhfhorbartha. 

Is tíortha ilghnéitheach iad, agus tá riachtanais éagsúla acu:
* '''Tráchtearraí'''. Tá tíortha ina measc a tháirgeann [[ola]], nó tráchtearraí eile, a bhfuil meánioncam ard acu uaireanta, ach b'fhéidir, gan tionscaIl agus tráchtáil, ag easpórtáil earraí [[talmhaíocht]]a is [[Mianra|mianraí]]. Tráchtearra is mó a onnmhairíonn siad. Mar shampla, an [[An Araib Shádach|Araib Shádac]]&lt;nowiki/&gt;h.
* '''Geilleagar idirlinne'''. Tá tíortha ina bhfuil an earnáil [[Tionscal|thionsclaíoch]] ag fás is ag forbairt go tapa, ag teacht chun leibhéal na dtíortha forbartha nó á sárú.  Mar shampla, [[Vítneam]].
* '''Bochtanas'''.  Tá na tíortha is maille san [[An Afraic|Afraic]] fíorbhocht fós, agus uaireanta buaileann [[gorta]] iad, ainriail pholaitiúil, is [[Cogadh|cogaíocht]] mharfach. Mar shampla, an [[An Afganastáin|Afganastáin]].
* '''Méadú ar [[Daonra|dhaonra]].'''  Fás gan stad an daonra
* '''Méadú san fhiachas náisiúnta'''. Uaireanta tá fiacha ag cur laincisí ar thíortha an tríú domhan. Mar shampla, An [[An Airgintín|Airgintín]].
[[Íomhá:Population 1950-2050 selected countries.svg|clé|mion|síorfhás an daonra sna tíortha bheagfhorbartha]]

=== Beart a d’fhéadfadh rialtais na dtíortha beagfhorbartha a dhéanamh chun fadhbanna a réiteachː ===
* Cobhsaíocht pholaitíochta
* Leasú struchtúrach
* Infheistíocht a mhealladh
* Oideachas.

== Gníomhaireacht chabhrach ==
* Is é an Ciste Eorpach Forbraíochta (CEF)&lt;ref&gt;http://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/LSU/?uri=celex%3A32015R0322&lt;/ref&gt; príomhionstraim an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] (AE) maidir le cúnamh forbraíochta a chur ar fáil do na tíortha san [[An Afraic|Afraic]], sa [[Muir Chairib|Mhuir Chairib]] agus san [[An tAigéan Ciúin|Aigéan Ciúin]] (ACC) agus do thíortha agus do chríocha thar lear faoi Chomhaontú Cotonou. Tugtar tús áite do na tíortha is mó gátar, go háirithe na tíortha beagfhorbartha, tíortha ísealioncaim agus tíortha a bhfuil géarchéim iontu, tíortha iar-ghéarchéime, cásanna leochaileacha agus soghonta sa phróiseas leithdháilte acmhainní.
* An Banc Eorpach Infheistíochta 

== Tagairtí ==
{{reflist}}
 
[[Catagóir:Eacnamaíocht| ]]
[[Catagóir:Tíortha| ]]
{{síol}}</text>
      <sha1>lpxa1kllw19ct5ah2gmr26nn5eo79je</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323714</id>
      <parentid>1323713</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:48:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2905" sha1="h4j4zxv1o9p1spe8nivk1nh2y197tle" xml:space="preserve">[[Íomhá:Developed and developing countries.PNG|alt=|mion|399x399px|Na tíortha i mbéal forbartha (dearg agus oráiste), geilleagar idirlinne (gorm) agus tíortha fhorbartha (liathchorcra)]]
Is stáit cheannasacha iad '''tíorthaí i mbéal forbartha''' le bonn tionsclaíoch nach bhfuil chomh forbartha céanna agus Innéacs Forbartha Daonna (HDI) níos ísle i gcoibhneas le tíortha eile.

Tá a lán fadhbanna le sárú ag na tíortha beagfhorbartha. Tá bochtanas mar thréith iontu chomh maith le cothú, sláinte is litearthacht ar chaighdeáin ísle, agus [[tionscal]], iompar is [[cumarsáid]] neamhfhorbartha. 

Is tíortha ilghnéitheach iad, agus tá riachtanais éagsúla acu:
* '''Tráchtearraí'''. Tá tíortha ina measc a tháirgeann [[ola]], nó tráchtearraí eile, a bhfuil meánioncam ard acu uaireanta, ach b'fhéidir, gan tionscaIl agus tráchtáil, ag easpórtáil earraí [[talmhaíocht]]a is [[Mianra|mianraí]]. Tráchtearra is mó a onnmhairíonn siad. Mar shampla, an [[An Araib Shádach|Araib Shádac]]&lt;nowiki/&gt;h.
* '''Geilleagar idirlinne'''. Tá tíortha ina bhfuil an earnáil [[Tionscal|thionsclaíoch]] ag fás is ag forbairt go tapa, ag teacht chun leibhéal na dtíortha forbartha nó á sárú.  Mar shampla, [[Vítneam]].
* '''Bochtanas'''.  Tá na tíortha is maille san [[An Afraic|Afraic]] fíorbhocht fós, agus uaireanta buaileann [[gorta]] iad, ainriail pholaitiúil, is [[Cogadh|cogaíocht]] mharfach. Mar shampla, an [[An Afganastáin|Afganastáin]].
* '''Méadú ar [[Daonra|dhaonra]].'''  Fás gan stad an daonra
* '''Méadú san fhiachas náisiúnta'''. Uaireanta tá fiacha ag cur laincisí ar thíortha an tríú domhan. Mar shampla, An [[An Airgintín|Airgintín]].
[[Íomhá:Population 1950-2050 selected countries.svg|clé|mion|síorfhás an daonra sna tíortha bheagfhorbartha]]

== Beart a d’fhéadfadh rialtais na dtíortha beagfhorbartha a dhéanamh chun fadhbanna a réiteach ==
* Cobhsaíocht pholaitíochta
* Leasú struchtúrach
* Infheistíocht a mhealladh
* Oideachas.

== Gníomhaireacht chabhrach ==
* Is é an Ciste Eorpach Forbraíochta (CEF)&lt;ref&gt;http://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/LSU/?uri=celex%3A32015R0322&lt;/ref&gt; príomhionstraim an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] (AE) maidir le cúnamh forbraíochta a chur ar fáil do na tíortha san [[An Afraic|Afraic]], sa [[Muir Chairib|Mhuir Chairib]] agus san [[An tAigéan Ciúin|Aigéan Ciúin]] (ACC) agus do thíortha agus do chríocha thar lear faoi Chomhaontú Cotonou. Tugtar tús áite do na tíortha is mó gátar, go háirithe na tíortha beagfhorbartha, tíortha ísealioncaim agus tíortha a bhfuil géarchéim iontu, tíortha iar-ghéarchéime, cásanna leochaileacha agus soghonta sa phróiseas leithdháilte acmhainní.
* An Banc Eorpach Infheistíochta 

== Tagairtí ==
{{reflist}}
 
[[Catagóir:Eacnamaíocht| ]]
[[Catagóir:Tíortha| ]]
{{síol}}</text>
      <sha1>h4j4zxv1o9p1spe8nivk1nh2y197tle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paolo Uccello</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52577</id>
    <revision>
      <id>1323727</id>
      <parentid>1269127</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3150" sha1="c4ti2bbua7upqkh12ufc3bcwlwd7l4o" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Péintéir]] a rugadh i bPratovecchio [[An Iodáil|na hIodáile]] ab ea '''Paulo Uccello''' (Paulo di Dono) ([[1397]]-[[1475]]). 

== Saol ==
Ba iad na Medici na pátrúin ba fhlaithiúla agus ab aithnidiúla sa tréimhse seo, an [[15ú haois]], i bh[[Flórans]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Chuidigh a bpátrúnacht le stádas ealaíontóra a ardú agus tháinig na mórealaíontóirí ar nós Uccello chun cinn faoina gcoimirce. 
[[Íomhá:Uccello — the Battle of San Romano.jpg|clé|mion|''Cath San Romano - La Battaglia di San Romano'', le Paolo Uccello, 1436-1440]]

== Ealaín ==
Rinneadh [[ealaín]] na [[Peirspictíocht|peirspictíochta]] a fhorbairt le linn an Luath-[[An Renaissance|Renaissance]] i bh[[Flórans]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-seoid-na-hathbheochana.aspx|teideal=Seoid na hAthbheochana|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-12-10}}&lt;/ref&gt; agus ba é Uccello an chéad [[ealaíontóir]] a bhain feidhm as prionsabail na peirspictíochta ina [[Péintéireacht|phéintéireacht]]. Bhí gafa go mór leis an bpeirspictíocht mhatamaiticiúil san am, ach bhí an phointeáilteacht imithe chomh mór sin i bhfeidhm air agus go bhfuil uireasa mothúcháin agus brí le brath ar a shaothar.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Sheppard, Lourda|date=|url=|title=Riocht na Sul, Stair &amp; meas na healaíne|journal=|volume=(An Gúm, 1992)|issue=}}&lt;/ref&gt;
=== ''Scéal Naoi'' ===
[[Íomhá:Paolo uccello, la battaglia di san romano, 1438-40 ca. 11.jpg|mion|méadú: ''Cath San Romano - La Battaglia di San Romano'', le Paolo Uccello, 1436-1440|clé]]I bpictiúr cáiliúil dá chuid, ''Storio di Noè'' (''Scéal Naoi,'' 1447-1448), bhain Uccello feidhm as [[réamhghiorrú]] chun toradh dian réalaíoch a bhaint amach&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Storie di Noè (Paolo Uccello)|url=https://it.wikipedia.org/w/index.php?title=Storie_di_No%C3%A8_(Paolo_Uccello)&amp;oldid=104312245|journal=Wikipedia|date=2019-04-26|language=it}}&lt;/ref&gt;.

=== ''Cath San Romano'' ===
Tá cuma adhmadúil mharbhánta ar na capaill ina phictiúr, ''Cath San Romano''&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Battle of San Romano|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Battle_of_San_Romano&amp;oldid=992543117|journal=Wikipedia|date=2020-12-05|language=en}}&lt;/ref&gt; (thíós) agus níl atmaisféar ar bith ann a bhainfeadh corraí as duine. Is léir ar an bhfíor réamhghiorraithe atá ina luí ar an talamh cén fhoirfeacht a d'fhéadfadh Paolo Uccello a bhaint amach. Ach níl aon chur le chéile idir gnéithe éagsúla an phictiúir, áfach.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Paulo Uccello|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=687}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Paolo Uccello 011.jpg|clé|mion|''Storio di Noè'' (Scéal Naoi), circa 1447-1448 ]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Uccello, Paolo}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1397]]
[[Catagóir:Básanna i 1475]]
[[Catagóir:An Athbheochan]]
[[Catagóir:Péintéirí Iodálacha]]</text>
      <sha1>c4ti2bbua7upqkh12ufc3bcwlwd7l4o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Víreas easpa imdhíonachta daonna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52689</id>
    <revision>
      <id>1323704</id>
      <parentid>1279155</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9174" sha1="il06747swoc2fhb6xs9l88z21lemz33" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Galar}}
Is é an víreas '''Víreas easpa imdhíonachta daonna''' (VEID nó HIV i mBéarla) atá taobh thiar den ghalar SEIF (AIDS).&lt;ref&gt;siondróm easpa imdhíonachta faighte (SEIF nó AIDS i mBéarla)&lt;/ref&gt;

[[Víreas]] casta athraitheach is ea é, an [[reitrivíreas]] is bun le SEIF, a lagaíonn cumas an chórais imdhíonaigh an cholainn a chosaint.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Matt Hussey|date=2011|title=Fréamh an Eolais|journal=Coiscéim}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Luc Montagnier1995 w.jpg|mion|Bronnadh an [[Duais Nobel i bhFiseolaíocht nó Leigheas|Duais Nobel]] ar [[Luc Montagnier]] sa bhliain 2008|clé]]

== Stair ==
An chuid is mó de na saineolaithe, tá siad barúlach gur tháinig an VEID ar an bhfód san [[An Afraic|Afraic]], taobh theas den t[[An Sahára|Sahára]], san [[20ú haois|fhichiú haois]].  

Rinne [[Luc Montaigner]] agus Françoise Barré-Sinoussi taighde san Institut Paster sa Fhrainc agus tháinig siad ar VEID sna blianta 1983/1984 (bronnadh an [[Duais Nobel i bhFiseolaíocht nó Leigheas|Duais Nobel]] orthu sa bhliain 2008).

Ar 23 Aibreán 1984, bhí preasócáid ag [[Margaret Heckler]], aire sláinte de chuid na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]],&lt;ref&gt;&amp; ambasadóir chun na hÉireann díreach i ndiaidh&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://time.com/72938/the-man-who-co-discovered-hiv-30-years-ago-on-why-there-wont-be-a-cure-for-aids/|teideal=30 years of HIV: the virus' co-discoverer says we're getting closer to ending AIDS|language=en|work=Time|dátarochtana=2022-04-23|archivedate=2022-04-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220423153354/https://time.com/72938/the-man-who-co-discovered-hiv-30-years-ago-on-why-there-wont-be-a-cure-for-aids/}}&lt;/ref&gt;  D'fhógair sí gur thángthas ar VEID, cúis leis an ngalar SEIF,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Margaret Heckler &amp; Robert Gallo - 1984 Press Conference|url=https://www.youtube.com/watch?v=k6zd3gdDKG8|language=en}}&lt;/ref&gt; agus go raibh scrúdú acu chun SEIF a aimsiú, go cinnte dearfa faoi dheireadh.&lt;ref&gt;BBC {{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/april/23/newsid_2524000/2524039.stm|teideal=1984: Scientist finds Aids virus|dáta=1984-04-23|language=en-GB|dátarochtana=2022-04-23}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:World map of countries by HIV-AIDS adult prevalence rate (2020).svg|mion|Eipidéimeolaíocht: HIV-AIDS (2020)]]

== Eipidéimeolaíocht ==
Inniu, is galar paindéimeach é an VEID, agus sa bhliain 2020,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hiv-aids|teideal=HIV/AIDS|language=en|work=www.who.int|dátarochtana=2022-04-23}}&lt;/ref&gt; meastar go raibh tolgadh an víris faighte ag corradh is 38.6 milliún de dhaoine ar fud [[An Domhan|an domhain]].  Fuair níos mó 1.6 milliún duine ar fud an domhain an VEID sa bhliain 2016.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nod-don-eolai-vacsain-ur-in-aghaidh-hiv-forbartha-ag-foireann-idirnaisiunta/|teideal=NOD DON EOLAÍ: Vacsaín úr in aghaidh HIV forbartha ag foireann idirnáisiúnta|údar=Liam Ó Dubhláin|dáta=10 Iúil 2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-04-23}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:A woman smiling with a warning about the invisible signs of Wellcome L0052362.jpg|mion|an Roinn Sláinte, SAM, 1991]]
[[Íomhá:Low risk isn't no risk. Wellcome L0052075.jpg|mion|London Lesbian and Gay Switchboard,, 1992]]

== Cúiseanna ==
Tolgtar an víreas i dteagmháil dhíreach na seicne múcasaí nó shruth na fola le sreabhán [[Corp an duine|coirp]] a bhfuil an víreas ann, cosúil le [[fuil]], [[seamhan]], [[sreabhán]] faighne, sreabhán réamhsheamhain, agus bainne [[Cíoch|cíche]]. Is féidir don teagmháil seo titim amach má sháitear an [[péineas]] san [[Faighin|fhaighin]], san [[anas]] nó sa [[Béal|bhéal]]. Is féidir, fosta, don [[Fuilaistriú|fhuilaistriú]] an víreas a thabhairt ó dhuine go duine. 

Baineann an priacal céanna leis an dóigh a n-úsáideann na handúiligh [[Druga|dhruga]]í an t[[snáthaid]] chéanna leis an druga a instealladh, nó ligeann sé do shruth fola na ndaoine éagsúla teacht i dteagmháil le chéile. Is féidir don víreas dul ón máthair go dtí an páiste nuair atá sí ag [[Toircheas|iompar clainne]], ag breith an [[Leanbh|linbh]] nó ag tabhairt [[Cíoch|cíche]] dó.

== Ionfhabhtú ==
Is é an SEIF an dóigh is tromchúisí ar féidir don ionfhabhtú leis an VEID teacht chun solais. [[Reitrivíreas]] is ea an VEID is mó a ionfhabhtaíonn comhchodanna ardtábhachtacha an chórais imdhíonachta, cosúil leis na cealla CD4+ T (sórt T-chealla iad seo), macrafagaigh agus cealla deindríteacha. Díothaíonn an VEID na cealla CD4+ T go díreach agus go hindíreach, agus ní féidir don chóras imdhíonachta oibriú i gceart in uireasa na gceall seo. Nuair nach bhfuil oiread is 200 cill den chineál seo fágtha i ngach micrilítear fola, tá an imdhíonacht cheallach caillte, agus an SEIF ar na bacáin. I ndiaidh an chéad ionfhabhtú géar, is dual don VEID é féin a choinneáil faoi cheilt ar feadh tamaill, go dtí go dtiocfaidh na chéad luathairíonna chun solais. Ina dhiaidh sin, iompóidh an t-ionfhabhtú ina ShEIF, a bheidh inaitheanta ar an mbeagán ceall den chineál CD4+ T a fhanfaidh san fhuil, chomh maith le hionfhabhtuithe ar leith a bhíonn coitianta ag na hothair SEIF.

Thairis sin, an duine a raibh an [[eitinn]], cuir i gcás, ina leannán air sular bhuail an VEID é, agus é ina chónaí i dtír thearcfhorbartha ar bheagán dochtúirí, beidh sé i bhfad níos measa as ná an duine folláin a raibh teacht aige ar dhochtúirí ó rugadh é. Tá oidhreacht ghéiniteach an othair tábhachtach freisin, chomh maith leis an tréithchineál den víreas a tholg sé. Tá a leithéid de [[Riocht (fiseolaíocht)|riocht]] ann agus CCR5-Δ32. Is é an rud atá i gceist leis an gcód aisteach seo ná cineál [[sóchán]] nó éalang [[Géin|ghéiniteach]] a fhágann a lorg ar chóras imdhíonachta an duine. Cé gur riocht díobhálach é go bunúsach, fágann sé an t-othar díonta ar thréithchineálacha áirithe den víreas. Bíonn tréithchineálacha éagsúla den víreas ann, agus cuid acu ag dul i gcion ar an orgánach daonna níos sciobtha ná an chuid eile. 
[[Íomhá:A man with his hands over his face, a woman with her hands Wellcome L0052364.jpg|mion|an Roinn Sláinte, SAM, 1990idí]]

== Tástáil ==
Duine as gach beirt, a bheag nó a mhór, dá bhfuil ionfhabhtaithe leis an VEID, níl a fhios acu an galar a bheith orthu ar aon nós sula dtaispeánann an tástáil é. An fhuil a fhaightear ó na deontóirí agus na táirgí fola a úsáidtear sna hospidéil agus sa taighde, cuirtear tástáil den chineál sin i bhfeidhm orthu le teacht ar an truailliú in am.

Tá na modhanna tipiciúla tástála dírithe ar antasubstaintí an VEID a aithint ar shreabháin choirp na n-othar. Agus an méid sin ráite, bíonn sé difriúil ag na daoine éagsúla cé chomh fada a thógann sé orthu antasubstaintí a fhorbairt a bheadh inaitheanta sa tástáil. Mar sin, níl sé as an ngnáth nach mbeadh na hantasubstaintí ann ach leathbhliain, nó fiú bliain, i ndiaidh an tolgtha.

Tá gléas tástála le ceannach a aithníonn [[aigéad ribeanúicléasach]] nó [[aigéad dí-ocsairibeanúicléasach]] an VEID sula dtagann na hantasubstaintí ar an bhfód ar aon nós. Ní ghlactar leis na measúnachtaí seo go hoifigiúil le haghaidh diagnóis an ionfhabhtaithe VEID, ach mar sin féin, baintear úsáid astu go forleathan sna tíortha forbartha.

== Leigheas ==
Níl leigheas ar bith ann faoina choinne (ach tá drugaí ar fáil a choinníonn [[SEIF]] faoi smacht sa chorp). Cé gur féidir an [[víreas]] a choinneáil siar le cóireáil, níl [[leigheas]] ann a ruaigfeadh as orgánach an othair é.

Má úsáidtear cógaisí frith-reitrivíreasacha in am, is ea is faide a bheifear ábalta an SEIF a mhoilliú agus an t-othar a choinneáil beo breabhsánta.

== Cosc ==

=== Vacsaín ===
Chun cosc a chur ar scaipeadh an víris tá vacsaín de dhíth.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Ach, níl vacsaín ar fáil chun daoine a chosaint ón víreas. Tá [[taighde]] go leor déanta ó na 1980idí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nih.gov/news-events/news-releases/experimental-mrna-hiv-vaccine-safe-shows-promise-animals|teideal=Experimental mRNA HIV vaccine safe, shows promise in animals|dáta=2021-12-09|language=EN|work=National Institutes of Health (NIH)|dátarochtana=2022-04-23}}&lt;/ref&gt;  Ar an drochuair, bíonn an cóta atá thart ar HIV déanta den phróitéin Env agus é ag athrú go minic. Dá bharr sin níor éirigh le taighdeoirí vacsaín éifeachtach a fhorbairt le Env amháin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== PrEP ===
Is éard atá i gceist leis an gclár [[PrEP]] nó [[Próifiolacsas réamhnochta (PrEP)|próifiolacsas réamhnochta]] ná úsáid réamhchoisctheach a bhaint as cógais frith- víreasacha chun ionfhabhtú [[Veid|VEID]] a chosc   

== Féach freisin ==

* [[SEIF]]
* [[Próifiolacsas réamhnochta]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Galair]]
[[Catagóir:Gnéas]]
[[Catagóir:Easpa imdhíonachta]]
[[Catagóir:Fuil]]
[[Catagóir:Víris]]
[[Catagóir:VEID/SEIF]]</text>
      <sha1>il06747swoc2fhb6xs9l88z21lemz33</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Betty Williams (Coronation Street)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65426</id>
    <revision>
      <id>1323754</id>
      <parentid>1091115</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T08:34:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1323754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="567" sha1="hx8uy985hm9jap4mq21vifgf3yzzpro" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Carachtar}}
Is carachtar ficseanúil í '''Elizabeth &quot;Betty&quot; Williams''' (née '''Preston''', iar '''Turpin''') ar an gchlár teilifíse [[An Ríocht Aontaithe|RA]] úd ''[[Coronation Street]]''. Ghlac [[Betty Driver]] an pháirt mar Betty.

== Féach freisin ==

* [[Betty Williams (Duais Nobel)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Liosta de charachtair Coronation Street}}

{{DEFAULTSORT:Williams, Betty}}
[[Catagóir:Carachtair fhicseanúla]]
[[Catagóir:Carachtair Coronation Street]]
[[Catagóir:carachtair fhicseanúla curtha in aithne i 1969]]</text>
      <sha1>hx8uy985hm9jap4mq21vifgf3yzzpro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:Cill Fhionntain</title>
    <ns>4</ns>
    <id>66303</id>
    <revision>
      <id>1323683</id>
      <parentid>967708</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T00:56:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Page in wrong name space now a redirect, deletion will reseult in neligible distuption to page histories.</comment>
      <origin>1323683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="qxh92cvwoe9awoc8bvsv7of55wqm1ss" xml:space="preserve">{{scrios}}
#athsheoladh [[Cill Fhionntain]]</text>
      <sha1>qxh92cvwoe9awoc8bvsv7of55wqm1ss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maratón Chathair Nua-Eabhrac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66955</id>
    <revision>
      <id>1323732</id>
      <parentid>1288373</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3174" sha1="88vvreuqbnca7e7a46uclgri36zkbhu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Rás reathaíochta fad-achair bliantúil a thionóltar i g[[Nua-Eabhrac (cathair)|Cathair Nua-Eabhrac]] is ea '''Maratón Chathair Nua-Eabhrac''' (scríofa go minic mar '''TCS New York City Marathon''' agus roimhe sin '''ING New York City Marathon''' mar aitheantas do chomhlachtaí urraithe, mar atá, Tata Consulting Services agus ING Bank). 
Is é an maratón is mó ar domhan é, agus 50,304 duine páirteach ann sa bhliain 2013. 

[[Íomhá:Map of the ING New York City Marathon 2013.svg|mion|clé|Cúrsa an mharatóin trí chúig bhuirg na cathrach|394x394px]]
=== Eagraíocht ===
[[Íomhá:2014 New York City Marathon (15536421029).jpg|mion]]
[[Íomhá:New York City Marathon 2015 01.jpg|mion|Fourth Avenue, [[Brooklyn]]]]
An New York Road Runners Club a eagraíonn Maratón Chathair Nua-Eabhrac. 

Tosnaíonn an [[maratón]] ar thaobh [[Oileán Staten, Nua Eabhrac|Oileán Staten]] den Droichead Verazzano-Narrows. Leanann an cúrsa trí achan cheann de chúig bhuirg na cathrach go dtí an ceann scríbe sa [[An Pháirc Lárnach|Pháirc Lárnach]] i [[Manhattan]]. 

=== Stair ===
[[Íomhá:New York City Marathon 2014 (15704514622).jpg|mion|2014]]
Tionóladh gach bliain é ó 1970 anuas, seachas sa bhliain 2012 nuair a cuireadh ar ceal é de bharr Hairicín Sandy, agus 2020 de bhar [[COVID-19|COVID]].

Reáchtáladh an rás den chéad uair ar 12 Meán Fómhair 1970.  Ghlac 126 lúthchleasaí páirt sa rás, ..agus bean amháin (ní raibh cead ag na mná páirt a ghlacadh sna maratóin timpeall an ama seo... féach mar shampla ar [[Maratón Bhostúin]]). Níor chríochnaigh ach 55 as 127 sa rás sa bhliain 1970  Ní raibh siad sách ullamh is cosúil.

Sa bhliain 1984, cuireadh comhionannas inscne i bhfeidhm. Bhí na duaiseanna airgid  $800,000 san iomlán agus ionannas airgid le fáil ag na mná.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://adventure.howstuffworks.com/outdoor-activities/running/events/nyc-marathon.htm|teideal=How the NYC Marathon Works|dáta=2010-07-14|language=en-us|work=HowStuffWorks|dátarochtana=2022-09-13}}&lt;/ref&gt;

=== Éire ===
Chríochnaigh [[Sinéad Diver|Sinéad Diver,]] bean Ghaeltachta as [[Maigh Eo]]  (as [[Béal an Mhuirthead]] ó dhúchas di (ach ina cónaí san [[An Astráil|Astráil]]), in am 2:26:23.  Bhí áit bainte amach aici ag na Cluichí Oilimpeacha i dTóiceo de bharr an ghaisce sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bean-ghaeltachta-sa-chuigiu-hait-i-maraton-nua-eabhrac/|teideal=Bean Ghaeltachta sa chúigiú háit i Maratón Nua-Eabhrac|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=4 Samhain 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-09-13}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:NYC Marathon wheelchair.jpg|mion]]

== Féach freisin ==

* [[Maratón Bhostúin]]
* [[Maratón Bhaile Átha Cliath|Maratón Átha Cliath]]

==Naisc sheachtracha==
* [http://www.tcsnycmarathon.org/ Suíomh oifigiúil TCSNYM.]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nyrr.org/tcsnycmarathon|teideal=TCS New York City Marathon|language=en-US|work=www.nyrr.org|dátarochtana=2021-04-19}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Maratóin]]
[[Catagóir:Nua-Eabhrac (cathair)]]
[[Catagóir:Spórt na Stát Aontaithe]]</text>
      <sha1>88vvreuqbnca7e7a46uclgri36zkbhu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacha chosrua</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67747</id>
    <revision>
      <id>1323623</id>
      <parentid>1293168</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="545" sha1="tanvoaxm5exzceeyf57b208e5n7cp68" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] í an '''lacha chosrua'''.&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Anas%20rubripes/|title=“Anas rubripes” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt; Is baill d'fhine na Anatidae iad. 

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Lacha chosrua}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Anas]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1902]]</text>
      <sha1>tanvoaxm5exzceeyf57b208e5n7cp68</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacha choille</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67752</id>
    <revision>
      <id>1323621</id>
      <parentid>1293147</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="731" sha1="oev0zdlnbsv2pl1ah53i5xwlitfi4aq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Aix sponsa MHNT.ZOO.2010.11.27.4.jpg|mion|Uibheacha ''Aix sponsa''|clé]]
[[File:Wood duck (Aix sponsa).ogv|thumb|lacha choille|clé]] 
Is [[éan]] í an '''lacha choille'''&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Aix%20sponsa/|title=“Aix sponsa” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt; (''Aix sponsa''). Is ball d'fhine na nAnatidae í. Dúchasach i [[Meiriceá Thuaidh]].

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Lacha choille}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Aix]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]</text>
      <sha1>oev0zdlnbsv2pl1ah53i5xwlitfi4aq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacha chuircíneach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67753</id>
    <revision>
      <id>1323626</id>
      <parentid>1293167</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="581" sha1="l1t9acrt74bvg2mcczm160r5y6h7gz6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] í an '''lacha chuircíneach'''.&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Sarkidiornis%20melanotos/|title=“Sarkidiornis melanotos” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt; Is baill d'fhine na Anatidae iad. 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Lacha chuircineach}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Sarkidiornis]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1769]]</text>
      <sha1>l1t9acrt74bvg2mcczm160r5y6h7gz6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacha mheirgeach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67755</id>
    <revision>
      <id>1323645</id>
      <parentid>1293141</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:47:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="681" sha1="i4yso7g3nzbdcfmbjfwfv2x3ldyhzfq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Aythya nyroca MHNT.ZOO.2010.11.20.5.jpg|thumb| ''Aythya nyroca''|clé]]

Is [[éan]] í an '''lacha mheirgeach'''&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Aythya%20nyroca/|title=“Aythya nyroca” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt; nó '''póiseard ruadhonn''' (''Aythya nyroca''). Is baill d'fhine na Anatidae iad. 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Lacha mheirgeach}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Aythya]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1770]]</text>
      <sha1>i4yso7g3nzbdcfmbjfwfv2x3ldyhzfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacha Hartlaub</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67756</id>
    <revision>
      <id>1323633</id>
      <parentid>1293163</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:39:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="568" sha1="8556wvq2q068qxv929z4u12f9nwiphp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] í an '''lacha Hartlaub'''.&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Pteronetta%20hartlaubii/|title=“Pteronetta hartlaubii” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt; Is baill d'fhine na Anatidae iad. 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Lacha Hartlaub}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Pteronetta]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1859]]</text>
      <sha1>8556wvq2q068qxv929z4u12f9nwiphp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacha Meller</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67819</id>
    <revision>
      <id>1323636</id>
      <parentid>1293162</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="535" sha1="np0lai2h02bvwjaj8ko7p2e3blzm852" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] í '''lacha Meller'''.&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Anas%20melleri/|title=“Anas melleri” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt; Is ball d'fhine na Anatidae í. 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Lacha Meller}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Anas]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1865]]</text>
      <sha1>np0lai2h02bvwjaj8ko7p2e3blzm852</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacha Fhilipíneach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67904</id>
    <revision>
      <id>1323642</id>
      <parentid>1293166</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="521" sha1="h33plopokg9qpi61ecldaz3uv52az9b" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] í an '''Lacha Fhilipíneach'''.&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Anas%20luzonica/|title=“Anas luzonica” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-05}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Lacha Fhilipineach}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Anas]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1839]]</text>
      <sha1>h33plopokg9qpi61ecldaz3uv52az9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacha mhuinceach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67913</id>
    <revision>
      <id>1323646</id>
      <parentid>1293139</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="556" sha1="ps6gqp3f5o1yt67v6prta5mjmcrgt1l" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] í an '''lacha mhuinceach'''.&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Aythya%20collaris/|title=“Aythya collaris” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt; Is baill d'fhine na Anatidae iad. 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Lacha mhuinceach}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Aythya]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1809]]</text>
      <sha1>ps6gqp3f5o1yt67v6prta5mjmcrgt1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacha ghobrósach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67920</id>
    <revision>
      <id>1323630</id>
      <parentid>1293164</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:32:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="554" sha1="amota230fxgrp3rye5pavw0ebtba6o1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] í an '''lacha ghobrósach'''.&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Netta%20peposaca/|title=“Netta peposaca” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt; Is baill d'fhine na Anatidae iad. 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Lacha ghobrosach}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Netta]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1816]]</text>
      <sha1>amota230fxgrp3rye5pavw0ebtba6o1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacha shábhghobach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67921</id>
    <revision>
      <id>1323649</id>
      <parentid>1293159</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Anatinae le nascadh leis an lch</comment>
      <origin>1323649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="789" sha1="06elneimq5tbf3v38zkmg9fxuntoi8o" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is grúpa [[Lacha|lachain]] é na '''lachain sábhghobacha'''.&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/lacha%20sh%E1bhghobach/|title=“lacha shábhghobach” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-04-17}}&lt;/ref&gt; Bíonn gob déadach acu a úsáideann siad chun greim a fháil ar éisc. Ní grúpa tacsanomaíochta iad; cuirtear na géinis ''[[Síolta|Mergus]]'' (na gnáthshíoltaí), ''[[Síolta gheal|Mergellus]]'' (an tsíolta gheal), agus ''[[Lophodytes]]'' (an tsíolta chochaill) san áireamh. 

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Lacha shabhghobach}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Anatidae]]</text>
      <sha1>06elneimq5tbf3v38zkmg9fxuntoi8o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323653</id>
      <parentid>1323649</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:56:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bhí dul amú orm, níorbh í anatine a bhí i gceist leis seo agus tá lch anatinae ann cheana</comment>
      <origin>1323653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="755" sha1="rkvcdy6kkadzvrlrm279rwigo1zx4fi" xml:space="preserve">Is grúpa [[Lacha|lachain]] é na '''lachain sábhghobacha'''.&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/lacha%20sh%E1bhghobach/|title=“lacha shábhghobach” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-04-17}}&lt;/ref&gt; Bíonn gob déadach acu a úsáideann siad chun greim a fháil ar éisc. Ní grúpa tacsanomaíochta iad; cuirtear na géinis ''[[Síolta|Mergus]]'' (na gnáthshíoltaí), ''[[Síolta gheal|Mergellus]]'' (an tsíolta gheal), agus ''[[Lophodytes]]'' (an tsíolta chochaill) san áireamh. 

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Lacha shabhghobach}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Anatidae]]</text>
      <sha1>rkvcdy6kkadzvrlrm279rwigo1zx4fi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacha spotghobach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67922</id>
    <revision>
      <id>1323654</id>
      <parentid>1293161</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="531" sha1="6gt7u1kjpv8bhzginpilmcdj6qv0c3e" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] í an '''lacha spotghobach'''.&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Anas%20poecilorhyncha/|title=“Anas poecilorhyncha” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-16}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}} 

{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Lacha spotghobach}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Anas]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1781]]</text>
      <sha1>6gt7u1kjpv8bhzginpilmcdj6qv0c3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacha ghob-bhuí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67989</id>
    <revision>
      <id>1323644</id>
      <parentid>1293165</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:45:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="548" sha1="7ebafyt2iz219mlfoigv7b5l49jrtiw" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] í an '''lacha ghob-bhuí'''&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Anas%20undulata/|title=“Anas undulata” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt; Is baill d'fhine na Anatidae iad. 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Lacha ghob-bhui}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Anas]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1839]]</text>
      <sha1>7ebafyt2iz219mlfoigv7b5l49jrtiw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tzipi Livni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68449</id>
    <revision>
      <id>1323706</id>
      <parentid>1218541</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3876" sha1="rvzvjni49bhucv8smx7tjeimfhs04wu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Polaitíocht|Polaiteoir]], [[Abhcóide|dlíodóir]] agus iar-[[Aire Rialtas|aire]] gnóthaí eachtracha [[Iosrael]] is ea '''Tziporah Malka &quot;Tzipi&quot; Livni''' ([[Eabhrais]]: {{lang|he|ציפורה מלכה &quot;ציפי&quot; לבני}}; AIF: {{AIF|tsipoˈʁa malˈka ˈtsipi ˈlivni}}) a rugadh in [[Tel Aviv]] ar [[8 Iúil]] [[1958]].

== Saol ==
[[Íomhá:Tzipi Livni.jpg|clé|mion|2006: Aire Gnóthaí Eachtracha]]

=== Luathshaol ===
Bhí a hathair agus a máthair ina n-oifigigh san [[Irgun]] (grúpa paraimíleata a raibh baint aige leis an Síónachas Athbhreithnitheach idir 1931 agus 1948).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3441536572537309|teideal=UCD School of Law|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-07-09}}&lt;/ref&gt; Mar sin ba de chúlra an-náisiúnach í. 

Tar éis di a bheith i bh[[Fórsaí armtha|Fórsaí Cosanta]] Iosrael agus [[Mossad]], chríochnaigh sí a céim sa dlí in [[Ollscoil]] Bar-Ilan. Bhí sí ag [[Dlí|dlíodóireacht]] ó lár na [[1980idí]] go dtí lár na [[1990idí]], go háirithe sa [[dlí poiblí]], sa [[dlí tráchtála]] agus sa [[dlí réadmhaoine]]. 
[[Íomhá:Tzipi livni - Kadima event 2.jpg|mion|2009]]

=== Polaitíocht ===
Bhí sí ina POF ar Údarás na gCuideachtaí Rialtais ó 1996 go 1999, tráth a raibh a lán fiontar a bhí faoi úinéireacht an stáit á bpríobháidiú. Toghadh mar bhall an [[Knesset]] sa bhliain 1999 í (ar liosta Likud). 

Seachas tréimhse ghearr sa bhliain 2012, bhí sí sa Knesset ó 1999 go dtí 2020 (Likud 1999-2005; Kadima 2005-12; Hatnuah 2012-15; An tAontas Síónach 2015-19; agus Hatnuah arís  sa bhliain 2019). Bhí sí i gcoimhlint le [[Benjamin Netanyahu]] agus an Páirtí Likud ó 2005 ar aghaidh.  Bhunaigh sí an páirtí Hatnuah sa bhliain 2013, a tháinig le chéile le daoine as páirtithe eile sa bhliain 2015 leis an Aontas Síónach a chur ar bun.  

* Bhí Tzipi Livni i gcomh-aireacht Iosrael faoi ocht.
* Bhí sí ina hAire Dlí agus Cirt faoi dhó (2006-2007 agus 2013-14) 
* Bhí sí ina Ceannaire ar an bhFreasúra ó 2009 go 2012.

[[Íomhá:Tzipi Livni (38130112).jpg|mion]]
Theip uirthi agus í i measc dream a bhí ag iarracht [[Bunreacht|Bundlíthe]] Iosrael a dhaingniú, in aghaidh aisghairm nó leasú a dhéanfadh tromlach simplí sa Knesset. Theip uirthi chomh maith nuair a chuir sí An tOllamh Ruth Gavison chun cinn maidir le ceapachán do Chúirt Uachtarach Iosrael. D'éirigh le moladh a rinne sí agus í ina hAire Dlí agus Cirt den chéad uair nuair a cuireadh atheagar ar phianbhreitheanna, tráth a raibh sí ina hAire Gnóthaí Eachtracha. 

=== Gnóthaí eachtracha ===
Bhí ina hAire Gnóthaí Eachtracha idir 2006 agus 2009. Tá sí i bhfabhar réiteach an dá stát.

Taobh amuigh d'Iosrael, is dócha gur fearr aithne uirthi as an tacaíocht a thug sí dá meantóir [[Airiél Searón|Ariel Sharon]] nuair a bhí Iosrael ag tarraingt siar as [[Stráice Gaza|Gaza]] agus don réiteach dhá stát le haghaidh an achrainn idir Iosrael agus [[an Phalaistín]].
[[Íomhá:Herzliya Conference 2016 3037.jpg|mion|2016]]
Cuireadh aiféaltas ar [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas na Breataine]] agus spreagadh díospóireacht nua maidir le dlínse uilíoch ar [[Coireacht|choireanna]] cogaidh nuair a d'eisigh giúistís i [[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe|Westminster]] (de réir tuairiscí) barántas gabhála do Livni (a tarraingíodh siar ina dhiaidh sin), maidir leis an bpáirt a bhí aici in Oibríocht Luaidhe Theilgthe (ionradh de chuid Iosrael ar [[Stráice Gaza]] i mí na Nollag 2008 agus mí Eanáir 2009.)

=== &quot;Ar scor&quot; ===
D'éirigh sí as an bpolaitíocht sa bhliain 2019.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Livni, Tzipi}}
[[Catagóir:Polaiteoirí Iosraelacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1958]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>rvzvjni49bhucv8smx7tjeimfhs04wu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323707</id>
      <parentid>1323706</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1323707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3878" sha1="lpvlyccs0wp75vyscel27rkqlif79xa" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Polaitíocht|Polaiteoir]], [[Abhcóide|dlíodóir]] agus iar-[[Aire Rialtas|aire]] gnóthaí eachtracha [[Iosrael]] is ea '''Tziporah Malka &quot;Tzipi&quot; Livni''' ([[Eabhrais]]: {{lang|he|ציפורה מלכה &quot;ציפי&quot; לבני}}; AIF: {{AIF|/tsipoˈʁa malˈka ˈtsipi ˈlivni/}}) a rugadh in [[Tel Aviv]] ar [[8 Iúil]] [[1958]].

== Saol ==
[[Íomhá:Tzipi Livni.jpg|clé|mion|2006: Aire Gnóthaí Eachtracha]]

=== Luathshaol ===
Bhí a hathair agus a máthair ina n-oifigigh san [[Irgun]] (grúpa paraimíleata a raibh baint aige leis an Síónachas Athbhreithnitheach idir 1931 agus 1948).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3441536572537309|teideal=UCD School of Law|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-07-09}}&lt;/ref&gt; Mar sin ba de chúlra an-náisiúnach í. 

Tar éis di a bheith i bh[[Fórsaí armtha|Fórsaí Cosanta]] Iosrael agus [[Mossad]], chríochnaigh sí a céim sa dlí in [[Ollscoil]] Bar-Ilan. Bhí sí ag [[Dlí|dlíodóireacht]] ó lár na [[1980idí]] go dtí lár na [[1990idí]], go háirithe sa [[dlí poiblí]], sa [[dlí tráchtála]] agus sa [[dlí réadmhaoine]]. 
[[Íomhá:Tzipi livni - Kadima event 2.jpg|mion|2009]]

=== Polaitíocht ===
Bhí sí ina POF ar Údarás na gCuideachtaí Rialtais ó 1996 go 1999, tráth a raibh a lán fiontar a bhí faoi úinéireacht an stáit á bpríobháidiú. Toghadh mar bhall an [[Knesset]] sa bhliain 1999 í (ar liosta Likud). 

Seachas tréimhse ghearr sa bhliain 2012, bhí sí sa Knesset ó 1999 go dtí 2020 (Likud 1999-2005; Kadima 2005-12; Hatnuah 2012-15; An tAontas Síónach 2015-19; agus Hatnuah arís  sa bhliain 2019). Bhí sí i gcoimhlint le [[Benjamin Netanyahu]] agus an Páirtí Likud ó 2005 ar aghaidh.  Bhunaigh sí an páirtí Hatnuah sa bhliain 2013, a tháinig le chéile le daoine as páirtithe eile sa bhliain 2015 leis an Aontas Síónach a chur ar bun.  

* Bhí Tzipi Livni i gcomh-aireacht Iosrael faoi ocht.
* Bhí sí ina hAire Dlí agus Cirt faoi dhó (2006-2007 agus 2013-14) 
* Bhí sí ina Ceannaire ar an bhFreasúra ó 2009 go 2012.

[[Íomhá:Tzipi Livni (38130112).jpg|mion]]
Theip uirthi agus í i measc dream a bhí ag iarracht [[Bunreacht|Bundlíthe]] Iosrael a dhaingniú, in aghaidh aisghairm nó leasú a dhéanfadh tromlach simplí sa Knesset. Theip uirthi chomh maith nuair a chuir sí An tOllamh Ruth Gavison chun cinn maidir le ceapachán do Chúirt Uachtarach Iosrael. D'éirigh le moladh a rinne sí agus í ina hAire Dlí agus Cirt den chéad uair nuair a cuireadh atheagar ar phianbhreitheanna, tráth a raibh sí ina hAire Gnóthaí Eachtracha. 

=== Gnóthaí eachtracha ===
Bhí ina hAire Gnóthaí Eachtracha idir 2006 agus 2009. Tá sí i bhfabhar réiteach an dá stát.

Taobh amuigh d'Iosrael, is dócha gur fearr aithne uirthi as an tacaíocht a thug sí dá meantóir [[Airiél Searón|Ariel Sharon]] nuair a bhí Iosrael ag tarraingt siar as [[Stráice Gaza|Gaza]] agus don réiteach dhá stát le haghaidh an achrainn idir Iosrael agus [[an Phalaistín]].
[[Íomhá:Herzliya Conference 2016 3037.jpg|mion|2016]]
Cuireadh aiféaltas ar [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas na Breataine]] agus spreagadh díospóireacht nua maidir le dlínse uilíoch ar [[Coireacht|choireanna]] cogaidh nuair a d'eisigh giúistís i [[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe|Westminster]] (de réir tuairiscí) barántas gabhála do Livni (a tarraingíodh siar ina dhiaidh sin), maidir leis an bpáirt a bhí aici in Oibríocht Luaidhe Theilgthe (ionradh de chuid Iosrael ar [[Stráice Gaza]] i mí na Nollag 2008 agus mí Eanáir 2009.)

=== &quot;Ar scor&quot; ===
D'éirigh sí as an bpolaitíocht sa bhliain 2019.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Livni, Tzipi}}
[[Catagóir:Polaiteoirí Iosraelacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1958]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>lpvlyccs0wp75vyscel27rkqlif79xa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>290 (uimhir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70225</id>
    <revision>
      <id>1323613</id>
      <parentid>1323564</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T19:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43556-63</username>
        <id>76234</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[280 (uimhir)]]</comment>
      <origin>1323613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="g6darnoc07f02pv0zw6msvh54dxrnhc" xml:space="preserve">#athsheoladh [[280 (uimhir)]]
[[Catagóir:Slánuimhreacha]]</text>
      <sha1>g6darnoc07f02pv0zw6msvh54dxrnhc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323614</id>
      <parentid>1323613</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T19:12:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43556-63</username>
        <id>76234</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[280 (uimhir)]]</comment>
      <origin>1323614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187" sha1="jhhzfwhbg73fsn760j2t6jmlpdmece3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Uimhir}}
Is é '''290''' an [[uimhir nádúrtha]] tar éis [[289 (uimhir)|289]] agus roimh [[291 (uimhir)|291]]. 

{{Uimhir}}

{{stumpa}}

[[Catagóir:Slánuimhreacha]]</text>
      <sha1>jhhzfwhbg73fsn760j2t6jmlpdmece3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>296 (uimhir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70978</id>
    <revision>
      <id>1323616</id>
      <parentid>1317955</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T19:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43556-63</username>
        <id>76234</id>
      </contributor>
      <comment>Removed redirect to [[290 (uimhir)]]</comment>
      <origin>1323616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="185" sha1="nkve4dfmlmh5xkv691rutrz4ka4hs83" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Uimhir}}
Is é '''296''' an [[uimhir nádúrtha]] tar éls [[295 (uimhir)|295]] augs roimh [[297 (uimhir)|297]].

{{Uimhir}}

{{Stumpa}}
[[Catagóir:Slánuimhreacha]]</text>
      <sha1>nkve4dfmlmh5xkv691rutrz4ka4hs83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>738 (uimhir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71416</id>
    <redirect title="700 (uimhir)" />
    <revision>
      <id>1323584</id>
      <parentid>1319370</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T15:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43556-63</username>
        <id>76234</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[700 (uimhir)]]</comment>
      <origin>1323584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="in8vxvrrdeamec5i4z4pxn0cu6utm5g" xml:space="preserve">#athsheoladh [[700 (uimhir)]]</text>
      <sha1>in8vxvrrdeamec5i4z4pxn0cu6utm5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Balla Bheirlín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73638</id>
    <revision>
      <id>1323740</id>
      <parentid>1286758</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13415" sha1="nprxauvyqfp7kz92d6au4f1d3j5g0gq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}

[[Íomhá:Berlinermauer.jpg|deas|250px|thumb|Balla Bheirlín]]
D’fhág '''Balla Bheirlín''' ([[An Ghearmáinis]]: ''Berliner Mauer'') [[Beirlín]] scoilte ina dhá leath ón mbliain 1961 go dtí an bhliain 1989/1990. Ba [[Siombail|shiombail]] chumhachtach é an ‘[[cuirtín]] [[coincréit]]&lt;nowiki/&gt;e’ seo ar na difríochtaí idé-eolaíocha, sóisialta agus [[eacnamaíocht]]&lt;nowiki/&gt;a a bhí le sonrú idir [[Iarthar na hEorpa|iarthar]] agus [[oirthear na hEorpa]] i dtréimhse an [[Cogadh Fuar|Chogaidh Fhuair]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Is iomaí ráiteas fíochmhar a chualathas ó lucht rialtais na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stát Aontaithe]] in éadan an bhalla seo a fhad is a mhair sé ina sheasamh, ach ní dhearna siad ní ba mhó ná sin, ar eagla go n-éireodh ina chogadh idir na Stáit Aontaithe agus [[an tAontas Sóivéadach]].

Nuair a thit Balla Berlin sa bhliain 1989/1990, bhí sé ar cheann de na heachtraí ba shuntasaí  i stair an fichiú haois.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-fear-a-rinne-tuairisc-ghaeilge-o-bhalla-bheirlin-an-la-a-leagadh-e-ar-an-lathair-aris/|teideal=An fear a rinne tuairisc Ghaeilge ó Bhalla Bheirlín an lá a leagadh é ar an láthair arís|údar=Méabh Ní Thuathaláin|dáta=7 Samhain  2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-02-20}}&lt;/ref&gt; Nuair a tháinig deireadh leis an g[[Cogadh Fuar]], ceann de na siombailí ba chumhachtaí don athrú mór seo ab ea an dóigh ar chuir an chosmhuintir an balla de dhroim an tsaoil.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Cúlra ==
[[Íomhá:Airlift-berlin.jpg|clé|mion]]
Bhí stádas [[Beirlín|Bheirlín]] Thiar ina chnámh spairne sna [[1940idí]]. Sna tréimhse [[1949]]-[[1990]], bhí an chathair dealaithe ina dhá cuid, Beirlín Thoir agus Beirlín Thiar. Ba í Beirlín Thoir [[príomhchathair]] [[Daonphoblacht na Gearmáine|Dhaonphoblacht na Gearmáine]], ach ní rabhthas ar aon fhocal i dtaobh stádas Bheirlí Thiar. Ba é dearcadh mhuintir na cathrach féin gur ceann de stáit de Phoblacht Chónasctha na Gearmáine a bhí ann, ach ní raibh na cumhachtaí forghabhála, an tAontas Sóivéadach ach go háirithe, sásta glacadh leis seo. Ba é polasaí Dhaonphoblacht na Gearmáine, ach go háirithe, ''Selbständige Politische Einheit West-Berlin'' (&quot;Slánaonad Polaitiúil Neamhspleách Bheirlín Thiar&quot;) a thabhairt ar an leath thiar den chathair.

Ar [[24 Meitheamh]] [[1948]], d’ordaigh Stailín go ndruidfí gach [[bóthar]], [[iarnród]] agus bealach [[uisce]] isteach go Beirlín Thiar. Tugadh ‘fadhbanna teicniúla’ mar fháth oifigiúil leis an gcinneadh seo.
[[Íomhá:Occupied Berlin.svg|mion|Bhíodh Beirlín roinnte ina cheithre limistéar]]
Is é an freagra a thug na cumhachtaí Iartharacha ná bia, cógaisí agus riachtanaisí eile a sholáthar ón aer. Chomh tiubh is a bhí na heitleáin ag teacht sna sálaí ar a chéile dealraíodh le droichead iad - Aerdhroichead Bheirlín, nó ''Berliner Luftbrücke'' mar a tugadh air. Tógadh dhá mhilliún tonna d'earraí isteach le linn na tréimhse seo. Cuireadh deireadh leis an aerdhroichead ar an [[12 Bealtaine]] [[1949]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.stmarys-belfast.ac.uk/aisaonad/comhaid/An_Cogadh_Fuar.pdf|teideal=An Cogadh Fuar|údar=St Marys, Béal Feirste|dáta=|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt;

== 1960 ==
Bhí Beirlín suite i lár na coda den Ghearmáin a bhí forghafa ag an [[An tAontas Sóivéadach|Aontas Sóivéadach]]. San am chéanna bhí daoine ábalta a n-éalú a dhéanamh ón oirthear trí iarthar Bheirlín, ó nach raibh dha leath na cathrach dealaithe ó chéile. Deirtear gur theith breis is dhá mhilliún ón oirthear ar an dóigh seo i rith na mblianta 1949-1961. Ar ndóigh, éalú mídhlíthiúil amach is amach a bhí i gceist, nó ní raibh cead ag na daoine seo an [[tír]] a fhágáil ar aon nós. 

Chuir eachtraí na bliana 1960 le teannas agus le héiginnteacht mhuintir na Gearmáine. Dá bharr sin, ní raibh sruth na n-éalaitheoirí ó oirthear na Gearmáine go hiarthar Bheirlín ach ag dul i méadaíocht. Agus mar gheall air sin, bhí an lucht oibre in oirthear na cathrach ag rith gann. Lean an [[tuile]] seo ar aghaidh fiú nuair a thóg na húdaráis sconsa sa bhliain 1960. 

[[Íomhá:KFC-019-009-p0011.jpg|clé|mion|John F. Kennedy (clé) agus Nikita Khrushchev,  4 Meitheamh, 1961, Vienna]]

Bhí na figiúirí seo ina n-ábhar buartha ag muintir APSS i 1960 ar dhá chúis:

• Bhí [[An tAontas Sóivéadach|APSS]] ag cailleadh [[daonra]]/[[lucht oibre]];

• Ba é ab impleacht don tsruth éalaitheoirí ná gurbh fhearr le formhór na ndaoine maireachtáil faoin gcóras caipitlíoch ná faoin gcóras cumannach. De bharr infheistíocht na Meiriceánach bhí iarthar Bheirlín mar a bheadh [[Fógraíocht|fógra]] beo ann don chaipitleachas.  Bhí go leor de mhuintir an Oirthir ag lorg an chineál saoil a gheall an caipitleachas dóibh.

Sa bhliain 1960 d’fhreastail [[Nikita Khrushchev|Nicíte Cruistsiof]] ar chruinniú i b[[Páras]] le ceannairí an [[Iarthar na hEorpa|Iarthair]]. Rinne sé iarracht iad a mhealladh chun Beirlín a fhágáil. Ach tháinig deireadh leis an gcruinniú seo nuair a d’fhógair sé gur scaoil na Rúisigh [[eitleán]] spiaireachta U2 ón [[spéir]] agus é ag [[Eitil|eitilt]] os cionn thailte APSS.

== 1961 ==
[[Íomhá:Berlin Wall victims monument.jpg|clé|mion|ainmneacha na ndaoine a bhásaigh greanta  ]]
D’aithin Cruistsiof nach dtiocfadh leis an teitheadh a cheadú ní ba mhó.. D’ordaigh an Ceannaire [[An Rúis|Rúiseach]] go dtógfaí balla ollmhór idir iarthar agus oirthear na cathrach. Ag an am céanna, bhí an SPSS ag súil le brú a chur ar an Iarthar le tarraingt amach as Beirlín

Scoilteadh Beirlín go buan i Lúnasa 1961: bhí tús curtha le tógáil an bhalla ar an [[13 Lúnasa]] [[1961]].   Cuireadh gardaí armtha ar bharr an bhalla agus scaoileadh daoine a rinne iarracht éalú. Mar gheall air sin, thit líon na dteifeach go suntasach.

Dúirt na Rúisigh ag an am gur cumhachtaí an Iarthair ag baint úsáid as Beirlín Thiar mar ionad le haghaidh gníomhaíocht réabhlóideach in éadan na Gearmáine Thoir.

Labhair [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]] go láidir in éadan an ghnímh se. Ach ní dhearna siad ní ba mhó ná sin ar eagla go dtosófaí [[cogadh]].   Ach ba léir go raibh an babhta seo den chogadh fhuar bainte ag na Sóivéadaigh.  Labhair an tUachtarán Kennedy faoi Bhalla Bheirlín ag an am: dúirt sé &quot;dá mba mhian leis na Rúisigh ionsaí a dhéanamh orainn ní ag cur sconsaí in airde a bheadh siad . . . níl mise ag dul a bheith chomh buartha sin faoi seo&quot;. [[Íomhá:&quot;One Day in Berlin&quot; - Visit of John F. Kennedy, president of the United States in Berlin, 1963.webm|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:%22One%20Day%20in%20Berlin%22%20-%20Visit%20of%20John%20F.%20Kennedy,%20president%20of%20the%20United%20States%20in%20Berlin,%201963.webm|mion|Fís: 26 Meitheamh 1963 i mBeirlín]]

== 1963: Óráid JFK i mBeirlín Thiar ==
Ar an [[26 Meitheamh]] [[1963]], chuaigh Kennedy ar chuairt reatha go dtí [[Beirlín]] Thiar. Bhí na sluaite [[Duine|daoine]] amach ar na [[Sráid|sráideanna]], agus thóg Kennedy óráid i gcoinne an [[Cumannachas|chumannachais]]. Deirtear go raibh daoine ar an taobh eile den bhalla ag tabhairt bualadh bos dó, chun agóid a dhéanamh i gcoinne na [[An Rúis|Rúiseach]]&lt;ref&gt;[https://www.stmarys-belfast.ac.uk/aisaonad/comhaid/An_Cogadh_Fuar.pdf aisaonad, St Marys, Belfast]&lt;/ref&gt;. 

Dúirt Kennedy go léirigh an balla loiceadh an chumannachais. Tá cáil ag an óráid inniu mar gheall ar na bh[[Focal|focail]] [[stair]]&lt;nowiki/&gt;iúla &quot;[[Ich bin ein Berliner]]&quot;. Thug uachtarán SAM 'Beirlíneach' air féin, ag léiriú a chuid tacaíochta do mhuintir iarthar na cathrach.

Meastar go raibh 5/6 den [[daonra]] amach ag éisteacht le Kennedy ar an lá seo.

== 1960idí - 1989 ==
Thaispeáin eachtraí san Ungáir i 1956 go raibh sé dodhéanta ag tíortha Oirthear na hEorpa briseadh saor ó smacht na gCumannaithe. 

I mBeirlín, áfach, ní thiocfadh a rá go raibh seo amhlaidh maidir le daoine aonair.  D'éalaigh daoine ón ansmacht de réir a chéile.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Escape from East Berlin|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Escape_from_East_Berlin&amp;oldid=921098206|journal=Wikipedia|date=2019-10-13|language=en}}&lt;/ref&gt;

== 1989-1990 ==
[[Íomhá:Tear down this wall.ogv|mion|Ronald Reagan - &quot;Tear down this wall&quot;, 12 Meitheamh 1987]]
Thit Balla Bheirlín i 1989.  Nuair a tháinig deireadh leis an g[[Cogadh Fuar]], ceann de na siombailí ba chumhachtaí don athrú mór seo ab ea an dóigh ar chuir an chosmhuintir an balla de dhroim an tsaoil.  

I mí Dheireadh Fómhair 1989, bhí cuid mhór teannais i [[Moscó]]. Agus d’éirigh [[Príomh-Aire|ceannaire]] na Gearmáine Thoir, Erich Honecker, as a phost.  

De réir mar a chuaigh ardteannas ann, thosaigh daoine i ndeisceart na Gearmáine ag sárú teorainneacha. D’imigh a lán Gearmánach Oirthearach tríd an [[An Ungáir|Ungáir]] agus an [[An Ostair|Ostair]] isteach chuig an Ghearmáin Thiar.Bhí pobail an Chuirtín Iarainn bréan de bhlianta den chos ar bolg agus den mheath gheilleagrach, bhí siad ag amharc ar a raibh ag titim amach sa Rúis agus suim mhór acu ann. Murab ionann agus an cás do Bheirlín i 1960, níor cuireadh ina gcoinne beag ná mór nuair a bhris an pobal saor. Tuigeadh dóibh go raibh saoirse ar fáil dóibh féin ach iad í a ghlacadh.   
[[Íomhá:East side gallery , Berlin Wall (Ank Kumar, Infosys Limited) 08.jpg|mion|East side gallery inniu]]
I mí Dheireadh Fómhair, thug [[Míchail Gorbaitsov]] cuairt ar Bheirlín Thoir agus spreag na daoine le brú ar son an [[Daonlathas|daonlathais]]. 

Osclaíodh Balla Bheirlín, rud a lig do dhaoine gluaiseacht soir siar trí Bheirlín go saoráideach. Ó 9 Samhain amach, bhí daoine in ann ag dul anonn agus anall thar an teorainn, gan rialú teorann. Tháinig [[Teifeach|teifigh]] ina sluaite trasna na teorann.
[[Íomhá:Berlin Wall Trabant grafitti.jpg|mion|[[Trabant]], graifítí]]
Ach leagadh Balla Bheirlín níos déanaí, sa bhliain 1990. Ar 23 Eanáir 1990, chuir saighdiúirí teorann tús leis an obair go neamhoifigiúil,&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/An-Ghearm%C3%A1in-Cur-i-l%C3%A1thair.pptx|teideal=An Ghearmáin|údar=cogg.ie|dátarochtana=2022|archivedate=2022-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220123231818/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/An-Ghearm%C3%A1in-Cur-i-l%C3%A1thair.pptx}}&lt;/ref&gt; chun na píosaí is fearr le graifítí a dhíol. Bhí suim ag na bailitheoirí ealaíne sa séadchomhartha stairiúil agus bhí 'obair chaomhnaithe' ar an 'ealaín' de dhíth.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.apimages.com/metadata/Index/Watchf-Associated-Press-International-News-Germ-/fd5e2c409ac04e449f3b50285039368b|teideal=Berlin Wall, 23 Eanáir 1990|údar=AP|work=AP Images|dátarochtana=2022-01-23}}&lt;/ref&gt; Ag an am céanna, bhí údaráis na cathrach ar an ngannchuid.

Ar 19/20 Feabhra, cuireadh tús le leagan Balla Bheirlín ar an mórchóir... nuair a scrios na péas 2km idir [[Checkpoint Charlie]] agus an [[Geata Brandenburg]] agus cuireadh suas eangach chosanta ina áit.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.chronik-der-mauer.de/en/chronicle/_year1990/_month4/?month=4&amp;year=1990&amp;opennid=178587&amp;moc=1|teideal=Chronicle of the Berlin Wall 1990 {{!}} Chronicle of the Wall|work=www.chronik-der-mauer.de|dátarochtana=2020-04-29}}&lt;/ref&gt;

Eisíodh an ordú scartála níos déanaí, agus thosaigh an obair ar bhonn oifigiúil, ar an [[13 Meitheamh]] [[1990]]. Níl rud ar bith fágtha inniu, beagnach;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.visitberlin.de/en/wall-museum-east-side-gallery|teideal=The Wall Museum East Side Gallery|language=en|work=www.visitberlin.de|dátarochtana=2022-01-23}}&lt;/ref&gt;  thapaigh muintir na cathrach gach deis chun lorg an uafáis a ghlanadh as an áit.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ar [[3 Deireadh Fómhair|3 Deireadh Fómhai]]&lt;nowiki/&gt;r 1990, athaontaíodh an Ghearmáin.

== Tionchar ==
[[Íomhá:East Side Gallery (Berlin) (6332548790).jpg|mion|'''Le baiser fraternel''' (Brejnev agus Honecker):  2011]]
Dúirt an [[Fealsúnacht|fealsúnaí]]  [[Francis Fukuyama]] gurbh é beart deiridh na staire é. Is é an teagasc a bhí aige siúd go raibh an bua sa deireadh ag an nualiobrálachas agus ag córas an rachmais agus gur mar sin a d’fhanfadh cúrsaí sa domhan go deo aríst.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-raibh-moran-trua-ag-na-gardai-teorann-on-taobh-thoir-dom-cuimhni-ar-bhalla-bheirlin/|teideal=Ní raibh mórán trua ag na gardaí teorann ón taobh thoir dom – cuimhní ar Bhalla Bheirlín|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=5 Samhain  2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-02-20}}&lt;/ref&gt; Cheap [[Francis Fukuyama|Fukuyama]] go raibh na ceisteanna faoin [[Caipitleachas|chaipitleachas]] agus faoin [[liobrálachas]] réitithe nuair a thit Balla Bheirlín, rud nach fíor ar chor ar bith.&lt;ref&gt;Scríobh sé an leabhar &quot;The End of History&quot;&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Schießbefehl]]
* [[Daonphoblacht na Gearmáine]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Balla Bheirlín}}
[[Catagóir:Beirlín]]
[[Catagóir:An Cogadh Fuar]]
[[Catagóir:Stair na Gearmáine‎ ]]
[[Catagóir:Ailt le téacs sa Ghearmáinis]]</text>
      <sha1>nprxauvyqfp7kz92d6au4f1d3j5g0gq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lacha earrfhada</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78996</id>
    <revision>
      <id>1323628</id>
      <parentid>1293138</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:31:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1327" sha1="gflja9uxquznre00rn5zpc1hz982qzz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[Íomhá:Clangula-hyemalis-011.jpg|mion|clé|Baineann]]
[[Íomhá:Long-tailed Duck (Clangula hyemalis).jpg|mion|clé|Lacha earrfhada agus í ar eitilt]]
[[File:Clangula hyemalis MHNT.ZOO.2010.11.19.4.jpg|thumb| ''Clangula hyemalis''|clé]]

Is [[éan]] í an '''lacha earrfhada'''&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Clangula%20hyemalis/|title=“Clangula hyemalis” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt; (''Clangula hyemalis''). Is ball d'fhine na nAnatidae í agus an t-aon bhall den [[Géineas|ghéineas]] ''Clangula''. 

Tá an lacha earrfhada dúchasach sna réigiúin thuaidh in [[Alasca]], i g[[Ceanada]], san [[an Eoraip|Eoraip]] agus sa [[An Rúis|Rúis]]. Bíonn a gnáthóga goir i locháin agus riascanna sna [[Tundra|tundraí]] agus freisin feadh chóstaí na farraige agus na locha móra sna sléibhte. Tógann an lacha a nead ar an talamh in aice uisce. Tógann siad na neadacha as ábhar plandaí le clúmh mar líonáil. Éan imirceach atá inti. 


== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Lacha earrfhada}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Clangula]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]</text>
      <sha1>gflja9uxquznre00rn5zpc1hz982qzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Crith talún Neipeal Aibreán 2015</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82358</id>
    <revision>
      <id>1323743</id>
      <parentid>1279951</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4174" sha1="reg0vwsa39werhc5frdq4g81vutsjvd" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Tharla [[crith talún]] i mBarpak, Gorkha, [[Neipeal]] ar an [[25 Aibreán]] [[2015]]. Fuair 8,964 duine bás agus gortaíodh  21,952.mar thoradh ar an gcéad turraing agus ar na hiarchreathanna láidre a lean é. 

=== Imeachtaí ===
Thosaigh an chéad chrith talún roimh mheán lae. Méid 7.9 a bhí ann ar an [[scála Richter]] agus ba sa phríomhchathair, [[Kathmandu]], agus i nGleann Kathmandu, áit a bhfuil dlús mór daonra, ba mhó a braitheadh é.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.examinations.ie/archive/exampapers/2016/LC005GLP000IV.pdf|teideal=SCRÚDÚ NA hARDTEISTIMÉIREACHTA: TÍREOLAÍOCHT – GNÁTHLEIBHÉAL 2016|údar=examinations.ie|dáta=2016|dátarochtana=2022}}{{Dead link|date=Samhain 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Bhí an t-eipealár thart ar 80 km soir ón dara cathair is mó i Neipeal, [[Pokhara]]. 
Tharla an crith ag doimhneacht éadomhain (tuairim is 15 km), rud a chuir treise leis an méid fuinnimh a scaoileadh amach i limistéar beag go leor. [[Íomhá:Nepal_Earthquake_2015_01.jpg|thumb|Crith talún Neipeal, Aibreán 2015|clé]]
Mar thoradh air seo, thit tithe, leagadh teampaill a bhí ann leis na céadta bliain agus thosaigh maidhmeanna sneachta sna [[Himiléithe]]. Chroith an crith talún roinnt cathracha ar fud thuaisceart na h[[An India|India]] freisin agus braitheadh é in áiteanna chomh fada anonn le [[Lahore]] sa [[An Phacastáin|Phacastáin]] agus [[Lása]] sa [[An Tibéid|Tibéid]].  
[[Íomhá:April 2015 Nepal earthquake ShakeMap version 6.png|mion]]
Maraíodh 18 dreapadóirí nuair a tharla [[maidhm shneachta]] ann tar éis an chreatha. 
[[Íomhá:Earthquake Nepal 2015 16.JPG|mion|Bhí  tuairim is 2 mhilliún duine  ag iarraidh [[Puball|pubaill]]]]

=== Tarrtháil    ===
Bhí deacrachtaí teacht ar thaisí na mairbh lasmuigh de Kathmandu de bharr na droch-aimsire. Thriail ingearáin teacht ar íospartaigh sna bailte máguaird ach bhí orthu géilleadh don bháisteach trom.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Déagóir tarraingthe beo as smionagar Neipeal|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0430/697775-deagoir-tarraingthe-beo-as-smionagar-neipeal/|date=2015-04-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Agus bhí mórchuid daoine sa bpríomhchathair fós ina gcónaí amuigh faoin spéir le teann faitís faoi iar-chritheanna.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ollscrios in Iargúil Neipeal|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0501/698063-ollscrios-in-iarguil-neipeal/|date=2015-05-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 

Ar 27 Aibreán, dúirt an carthannas [[Trócaire (gníomhaireacht forbartha)|Trócaire]] go raibh €100,000 ceadaithe acu don éigeandáil i Neipeal.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Éireannaigh i Neipeal fós le teagmháil a dhéanamh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0427/696994-3-200-marbh-i-nepal/|date=2015-04-27|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 

Bhí  deacracht mór déileáil le líon na gcorp. Bhí údaráis ag ordú go gcreimfí daoine gan mhoill. 

Bhí 600,000 teach scriosta, agus tuairim is 2 mhilliún duine  ag iarraidh [[Puball|pubaill]], uisce, bia agus [[cógas]]. Dúirt an Aire Airgeadais go dteastóidh ar a laghad $2bn ón gcoigríoch le tabhairt faoin atógáil.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ollscrios in Iargúil Neipeal|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0501/698063-ollscrios-in-iarguil-neipeal/|date=2015-05-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 

=== Iarchrith ollmhór i mí na Bealtaine ===
Ar 12 Bealtaine 2015, tharla crith talún eile, le neart 7.4 ar an scála Richter, agus an tír fós ag iarraidh teacht chuici féin. Anuas ar sin, tharla suas le leathdhosaen iarchreathanna agus bhí neart 6.3 le ceann acu.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Crith talún eile i Neipeal - os cionn 40 marbh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0512/700464-neipeal-buailte-ag-crith-talun-eile/|date=2015-05-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 

== Féach freisin ==

* [[scála Richter]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Crith talun Neipeal Aibreán 2015}}
[[Catagóir:Creathanna talún]]
[[Catagóir:2015]]
[[Catagóir:Stair Neipeal]]</text>
      <sha1>reg0vwsa39werhc5frdq4g81vutsjvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nimhiú Sergei agus Yulia Skripal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83382</id>
    <revision>
      <id>1323729</id>
      <parentid>1260711</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5695" sha1="ng6zk1cgbtbld92dd32782af5ldiz9v" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ar an [[4 Márta]] [[2018]], bhí iaroifigeach faisnéise mhíleata [[An Rúis|na Rúise]] agus [[Spiaireacht|spiaire]] [[An Bhreatain|Briotanach]] [[Sergei Skripal]] agus a iníon Yulia Skripal, [[nimh]]&lt;nowiki/&gt;ithe i [[Salisbury]], [[Sasana]]. Tháinig siad slán as an eachtra, ach maraíodh Dawn Sturgess&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=2018 Amesbury poisonings|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2018_Amesbury_poisonings&amp;oldid=1096968256|journal=Wikipedia|date=2022-07-07|language=en}}&lt;/ref&gt; (baint ar bith aici leis an scéal agus triúr clainne aici) agus nimhíodh ceathrar eile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.panmacmillan.com/blogs/general/mark-urban-the-skripal-files-sergei-skripal|teideal=Mark Urban on his book, The Skripal Files|language=en|work=www.panmacmillan.com|dátarochtana=2023-03-04}}&lt;/ref&gt;

Bhí nimhiú na Skripal ar cheann de mhórchuid eachtraí a tharla sa bhliain 2018, a chothaigh drochphoiblíocht don Rúis go hidirnáisiúnta. &quot;Níor chuir an scéal as a dhath do [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]] ag baile; coicís ghlan tar éis do scéal mhuintir Skripal briseadh, atoghadh ina [[uachtarán]] é&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-mo-chnaipe-nuicleach-nios-mo-na-do-cheannsa-agus-scealta-eile/|teideal=‘Tá mo chnaipe núicléach níos mó ná do cheannsa’ agus scéalta eile|údar=Alex Hijmans|dáta=2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2019-01-13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Taidhleoirí Rúiseacha á ndíbirt ag an Aontas Eorpach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/0326/950209-taidhleoiri-ruiseacha-a-ndibirt-ag-an-aontas-eorpach/|date=2018-03-26|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Novichok synthesis.png|clé|mion|Novichok]]

=== Imeachtaí ===
Rinne an [[GRU (G.U.)|GRU]]&lt;ref&gt;''Glavnoye razvedyvatel'noye upravleniy,'' nó an ГРУ&lt;/ref&gt;, iarracht iad a nimhiú leis an oibreán néaróige ''[[novichok]]'', is cosúil. Dúirt [[Boris Johnson]] go raibh fianaise mhór ann i gcoinne na Rúise.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fiosrúchán faoin ionsaí i Salisbury le tosú|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/0319/948539-fiosruchan-faoin-ionsai-i-salisbury-le-tosu/|date=2018-03-19|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 


Mhaígh an Rúis nach raibh aon bhaint acu leis an ionsaí ar Sergei Skripal. Agus scríobh an t-iriseoir [[Eoin Ó Murchú]] &quot;tá a lán amhrais á léiriú faoin scéal oifigiúil a chuir na Sasanaigh amach&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-docha-go-bhfuil-an-bear-ruiseach-ag-cubadh-chuige-fein-roimh-shasana/|teideal=Ní dócha go bhfuil an Béar Rúiseach ag cúbadh chuige féin roimh Shasana|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-03-04}}&lt;/ref&gt; (cosantóir mór de chuid an rialtais Rúiseach is ea an Murchúch).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ce-hiad-olagairc-na-ruise-is-ca-bhfuair-siad-a-gcuid-airgid/|teideal=Cé hiad olagairc na Rúise is cá bhfuair siad a gcuid airgid?|údar=Scríobh an Murchúch coicís níos déanaí, &quot;Ní haon ábhar iontais é mar sin gur ionsaíodh Skripal más fíor go raibh sé ag feidhmiú thar ceann dream amháin de na holagairc.&quot;|dáta=2 Aibreán 2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-04}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:House in Salisbury previously occupied by Sergei Skripal.jpg|clé|mion|Baile Skripal i [[Salisbury]], [[Sasana]].]]

Mhair an fiosrúchán ar feadh i bhfad, ach fuair an próiseas fiosraithe na daoine a rinne an t-ionsaí faoi dheireadh: Alexander Mishkin,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Alexander Mishkin|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexander_Mishkin&amp;oldid=1134659510|journal=Wikipedia|date=2023-01-19|language=en}}&lt;/ref&gt;  Anatoliy Chepiga&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Anatoly Chepiga|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Anatoly_Chepiga&amp;oldid=1142693620|journal=Wikipedia|date=2023-03-03|language=en}}&lt;/ref&gt; agus Denis Sergeev,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Denis Sergeev (GRU officer)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Denis_Sergeev_(GRU_officer)&amp;oldid=1134659623|journal=Wikipedia|date=2023-01-19|language=en}}&lt;/ref&gt; gníomhairí de chuid na Rúise.

=== Frithbhearta ===
Dúirt an Tánaiste, [[Simon Coveney]], gurbh ionann an t-ionsaí i Salisbury agus “masla do chóras na rialacha idirnáisiúnta ar a bhfuil muid ar fad ag brath chun a bheith slán sábháilte”.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/taidhleoir-ruiseach-le-dibirt-as-baile-atha-cliath-agus-eire-ag-seasamh-leis-an-mbreatain/|teideal=Taidhleoir Rúiseach le díbirt as Baile Átha Cliath agus Éire ‘ag seasamh’ leis an mBreatain|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-03-04}}&lt;/ref&gt;

Mar thoradh ar an ionsaí ar na Skripal, bhí os cionn 100 taidhleoir ar fad de chuid na Rúise díbeartha ag 16 tír san Aontas Eorpach, ag Stáit Aontaithe Mheiriceá, ag Ceanada, ag an Astráil, srl. Measadh gurb é seo an ráig is mó de dhíbirtí [[taidhleoir]]í Rúiseacha ó bhí an [[Cogadh Fuar]] in airde láin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Dhíbir [[Rialtas na hÉireann]] taidhleoir de chuid na Rúise as Éirinn chomh maith.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Taidhleoir Rúiseach le cur ar ionnarbadh ag an Rialtas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/0327/950417-taidhleoir-ruiseach-le-cur-ar-ionnarbadh-ag-an-rialtas/|date=2018-03-27|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[GRU (G.U.)|GRU]]
* [[Sergei Skripal]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Nimhiu Sergei agus Yulia Skripal}}
[[Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Stair na Rúise]]
[[Catagóir:Spiaireacht]]
[[Catagóir:2018]]
[[Catagóir:Nimh]]</text>
      <sha1>ng6zk1cgbtbld92dd32782af5ldiz9v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cian O’Callaghan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83838</id>
    <revision>
      <id>1323682</id>
      <parentid>1279936</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T00:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Óige */ Chearta' mé an nasc.</comment>
      <origin>1323682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4978" sha1="q8my1r64twezozyoy6tto6d6lnigsgu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is ball de [[Social Democrats|na Daonlathaigh Shóisialta]] é '''Cian O'Callaghan'''. Rugadh é i mí Bealtaine 1979. Ba é an chéad méara aerach in Éirinn. Seasann sé ar an g[[Comhairle Contae Fhine Gall]]. Roimhe seo, bhí sé ina bhall de [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]]. Toghadh é mar Theachta Dála san Olltoghchán 2020.

[[Íomhá:New Lord Mayor of Dublin marched with pride with new FG LGBT group (7473174012).jpg|clé|mion|Cian O’Callaghan, 2012]]

==Óige==
Is as [[Cill Fhionntain]], Baile Átha Cliath é Cian. 
Cuireadh oideachas air i g[[Coláiste Belvedere]]. Bhain sé Céim Mháistreachta amach ón [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|gColáiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] (UCD).&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.socialdemocrats.ie/our-people/cian-ocallaghan/|teideal=Cllr. Cian O’Callaghan|website=Social Democrats|accessdate=10 February 2020|dátarochtana=16 Feabhra 2020|archivedate=18 Deireadh Fómhair 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191018192844/https://www.socialdemocrats.ie/our-people/cian-ocallaghan/}}&lt;/ref&gt;

==Gairmréim pholaitiúil==
Toghadh O'Callaghan chuig [[Comhairle Contae Fhine Gall|Chomhairle Contae Fhine Gall]] ar a chéad iarracht sa bhliain 2009, ag déanamh ionadaíochta ar [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|an Lucht Oibre]], ag glacadh an dara suíochán i dtoghcheantar áitiúil [[Binn Éadair|Bhinn Éadair]]-[[Mullach Íde|Mhullach Íde]]. I mí an Mheithimh 2012, toghadh é mar Mhéara Fhine Gall, agus ba é an chéad mhéara aerach go hoscailte é i stair na tíre.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Emer|last=McLysaght|url=http://www.thejournal.ie/ireland-gay-mayor-cian-ocallaghan-496791-Jun2012/|teideal=Ireland’s ‘first openly gay mayor’ elected|work=TheJournal.ie|date=22 June 2012}}&lt;/ref&gt;  Le linn dó a bheith ina mhéara, leag sé béim ar na fadhbanna a bhíonn ag úinéirí tí i roinnt forbairtí níos nuaí i gceantar [[Fine Gall|Fhine Gall]], áit a ndearna ábhair thógála a bhí truaillithe le pirít damáiste mór.&lt;ref&gt;{{cite news|first=Nicola|last=Donnelly|url=http://www.independent.ie/regionals/fingalindependent/news/pyrite-tops-the-agenda-for-fingals-new-mayor-27818746.html|teideal=Pyrite tops the agenda for Fingal's new Mayor|work=Fingal Independent|date=28 August 2012}}&lt;/ref&gt;

I mí Iúil 2013, d’fhág O'Callaghan Páirtí an Lucht Oibre ar bhonn coinsiasa idé-eolaíocha, ag rá: &quot;The introduction of two budgets in a row that actually increased income inequality by targeting people on low and middle incomes was deeply unjust&quot; ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]: ''Bhí sé an-éagórach go mór éagothroime ioncaim a thabhairt isteach i ndiaidh a chéile trí dhíriú ar dhaoine ar ísealioncaim agus mheánioncaim.'')&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.independent.ie/regionals/fingalindependent/news/ocallaghan-quits-labour-over-unfair-and-unjust-policies-29458451.html|teideal=O'Callaghan quits Labour over 'unfair and unjust' policies|work=Fingal Independent|date=30 July 2013}}&lt;/ref&gt;

San iomaíocht mar iarrthóir Neamhspleách i dtoghcháin áitiúla 2014, bhain O'Callaghan barr an chomhairimh i dtoghcheantar áitiúil Bhinn Éadair-Mhullach Íde.&lt;ref name=&quot;electionsireland.org&quot;&gt;{{cite web|url=https://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=9560|teideal=Cian O'Callaghan|publisher=ElectionsIreland.org|dátarochtana=2020-02-16|archivedate=2016-04-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160411183642/http://electionsireland.org/candidate.cfm?ID=9560}}&lt;/ref&gt; 
Agus é ag comóradh olltoghchán 2016 na nDaonlathaithe Shóisialta i dTuaisceart Chuan Átha Cliath, fuair sé 3,864 vóta céadrogha agus cuireadh as an áireamh é ar an 12ú comhaireamh.&lt;ref name=&quot;electionsireland.org&quot;/&gt;

Bhí sé mar iarrthóir na nDaonlathaithe Shóisialta do thoghcheantar Bhá Bhaile Átha Cliath ag olltoghchán 2020 agus d'éirigh leis a bheith tofa.

== Féach freisin ==

* [[:Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh|Polaiteoirí i gCuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh]]
* [[Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh (Dáilcheantar)]]

==Tagairtí==
{{Reflist}}

==Naisc sheachtracha==
*[https://www.socialdemocrats.ie/our-people/cian-ocallaghan/ Social Democrats profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191018192844/https://www.socialdemocrats.ie/our-people/cian-ocallaghan/ |date=2019-10-18 }}
*[http://www.thejournal.ie/ireland-gay-mayor-cian-ocallaghan-496791-Jun2012/ Alt in The Journal, Meitheamh 2012]

{{DEFAULTSORT:Callaghan, Cian}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1979]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill na nDaonlathaithe Sóisialta]]
[[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre (Éire)]]
[[Catagóir:Comhairleoirí Áitiúla]]
[[Catagóir:Fir aeracha]]
[[Catagóir:Méaraí Éireannacha]]
[[Catagóir:Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]]</text>
      <sha1>q8my1r64twezozyoy6tto6d6lnigsgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vitellius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83877</id>
    <revision>
      <id>1323703</id>
      <parentid>1241075</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="eh9ay30wd1unuc3cdd9w5yhbjpbu1cf" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Impireacht Rómhánach|Impire Rómhánach]] ab ea '''Vitellius''' ([[24 Meán Fómhair]], [[32 RC]] - [[22 Nollaig]], [[69]]) nó '''Aulus Vitellius Germanicus Augustus'''. Amplóir, cearrbhach agus tíoránach ba ea é chomh maith.
[[Íomhá:(Venice) Busto in marmo del cosiddetto Vitellio - Museo Correr.jpg|clé|mion|Duáilcí o leor a bhí aige, agus ramhar is cosúil]][[Íomhá:Vittelius monnaie ag1 (cropped).JPG|clé|mion|220x220px|Bonn: A. VITELLIVS GERMAN. IMP. AVG. P. M., TR.]]

== Réimeas ==

==== Cúlra ====
Sa bhliain 68, d'éirigh na míleataigh amach in aghaidh [[Nearó]]. Chuir an t-impire [[Féinmharú|lámh ina bhás féin]] ansin, de rogha ar an gcur chun báis a bhí i ndán dó.
Thum an Impireacht i g[[cogadh cathartha]] ar feadh bliana, a dtugtar [[Bliain na gCeithre Impirí]] air.
==== Comharbas ====
Tar éis bás tapa na n-impirí [[Galba]] (Laidin: ''Servius Sulpicius Galba Caesar Augustus''), [[Otho]] (Laidin: ''Marcus Salvius Otho Caesar Augustus''), a bhí i gcomharbas ar a chéile, ceapadh [[Vitellius]] (laidin: ''Aulus Vitellius Germanicus Augustus'') ina Impire in Aibreán na bliana 69.

=== Coup agus anbhás ===
Ní raibh Vitellius i gcumhacht ach ar feadh cúpla mí. Cuireadh as oifig é le linn [[Coup d'état|coup d’état]] i “m[[Bliain na gCeithre Impirí]]”. 

Tháinig [[Vespasian]] i gcomharbacht air. Ach thacaigh Vespasian le Vitellius ar dtús.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.examinations.ie/|teideal=AN ARDTEISTIMÉIREACHT 2010, Laidin|údar=examinations.ie/|dáta=2010|dátarochtana=2020|archivedate=2001-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010521135007/http://www.examinations.ie/}}&lt;/ref&gt; Tamaill ina dhiaidh, d'fhógair na hairm san [[An Éigipt|Éigipt]] agus [[Iúdáia]] Vespasian mar impire ar an 1 Iúil.

Ina iarracht chun chumhacht a bhaint amach, nasc Vespasian a fhórsaí le [[Mucianus]], gobharnóir [[An tSiria|na Siria]], agus le [[Primus]], ginearál i b[[Pannonia]], agus mháirseáil sé ar an [[An Róimh|Róimh]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Treoraigh Primus agus Mucianus fórsaí na bhFlaiviach i gcoinne [[Vitellius]]. Ar an 20 Nollaig 69, briseadh ar Vitellius, agus an lá dár gcionn dhearbhaigh an Seanad Vespasian ina Impire Rómhánach.
[[Íomhá:Gambard 1847 Vitellius.jpg|clé|mion|anbhás Vitellius, le Henri-Augustin Gambard, 1847]]
Céasadh Vitellius agus fuair sé anbhás. 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 15 RC]]
[[Catagóir:Básanna i 69]]
[[Catagóir:Daoine curtha chun báis]]
[[Catagóir:Farónna]]
[[Catagóir:Impirí Rómhánacha]]
[[Catagóir:Sagairt]]</text>
      <sha1>eh9ay30wd1unuc3cdd9w5yhbjpbu1cf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn</title>
    <ns>2</ns>
    <id>85502</id>
    <revision>
      <id>1323574</id>
      <parentid>1323571</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T12:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1323574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3436" sha1="f48u8odl9we5ztpnjdzaanxe5wimmob" xml:space="preserve">&lt;div align=center&gt;&lt;font size=6&gt;
[https://www.endangeredlanguages.com/elp-context/context-31594-irish-source-dialects-irish-study-changing-landscape 3 4 3 7]
&lt;/font&gt;&lt;/div&gt;

Is mise Marcas, is Éireannach mé.
Ní cainteoir Gaeilge ó dhúchas mé – fainic mo chuid [https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Aos_S%C3%AD&amp;action=history aistriúchánaise]&lt;!-- ach maidir le sin, deirim anois, imigh sa foc --&gt; – ach tá a lán suime agam inti, go háirithe sa ghramadach [http://en.wiktionary.org/wiki/User:Marcas.oduinn#Grammar thall] is [http://ga.wiktionary.org/wiki/Úsáideoir:Marcas.oduinn#Gramadach abhus], agus i [[miotaseolaíocht na nGael]] ar an suíomh seo.

Tá mac amháin liom ag freastal ar an meánscoil [[Coláiste Eoin]], agus an mac eile fós ar an mbunscoil [[Gaelscoil Thaobh na Coille]] ([http://www.taobhnacoille.ie/ Gaelscoil Thaobh na Coille]).

ᚋᚐᚎᚉᚐᚄ

[ [https://en.wikipedia.org/wiki/User:Marcas.oduinn WikiPedia EN] ([https://en.m.wikipedia.org/wiki/User:Marcas.oduinn .m]) |
''WikiPedia GA'' ([https://ga.m.wikipedia.org/wiki/Úsáideoir:Marcas.oduinn .m]) |
[https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Marcas.oduinn WikiPedia DE] |
[https://fr.wikipedia.org/wiki/Utilisateur:Marcas.oduinn WikiPedia FR] |
[https://en.wiktionary.org/wiki/User:Marcas.oduinn WikTionary EN] |
[https://ga.wiktionary.org/wiki/Úsáideoir:Marcas.oduinn WikTionary GA] |
[https://www.wikidata.org/wiki/User:Marcas.oduinn WikiData] ]

{{Úsáideoir:Marcas.oduinn/Teimpléad:Barra Roghchláir}}

[[:Úsáideoir:Marcas.oduinn/Teimpléad:Barra Roghchláir]]

== Slite isteach ==
* [[Miotaseolaíocht]] &amp;rarr; [[Miotaseolaíocht na nGael]]
* [[Ogham]]
* [[Stair]], [[Éire]]&amp;rarr;[[Stair na hÉireann]]&amp;rarr;[[Ríochtaí Éireann]]&amp;rarr;[[Ríthe Éireann]]&amp;rarr;[[Liosta de Ríthe na hÉireann]]
* [[An Féineachas]]
* [[Ginealas Éireannach]]
* [[Cúigí na hÉireann]],  [[Barúntacht|Barúntachtaí]]
* [[Liosta de Lochanna na hÉireann]], [[Abhantrach na Sionainne]]
* [[Aontas Eorpach]] &amp;rarr; [[Comhphobail Eorpacha]], [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]], {{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh}}

== Cé' chaoi?  ==
{{Babel-4|en|ga-3|de-2|fr-1}}

* [[Úsáideoir:Bogger|Bogger]]
* [[Úsáideoir:Chaco|Chaco]]
* [[Úsáideoir:Colin Ryan|Colin Ryan]]
* [[Úsáideoir:Daragh Uí Dal gCáis|‎Daragh Uí Dal gCáis]]
* [[Úsáideoir:Dmd3music|Dmd3music]]
* [[Úsáideoir:Dowlinme|Dowlinme]]
* [[Úsáideoir:E Mac Gearailt|E Mac Gearailt]]
* [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]]
* [[Úsáideoir:Eomurchadha|Eomurchadha]]
* [[Úsáideoir:Guliolopez|Guilio Lopez]]
* [[Úsáideoir:Kevin Scannell|Kevin Scannell]]
* [[Úsáideoir:NaBaindéithe|Na Baindéithe]]
* [[Úsáideoir:Nmacu|Nmacu]]
* [[Úsáideoir:Panu Petteri Höglund|Panu Petteri Höglund]]
* [[Úsáideoir:Rossa Ó Snodaigh|Rossa Ó Snodaigh]]
* [[Úsáideoir:SeoMac|SeoMac]]
* Cé hé [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]]?
* [[Úsáideoir:TGcoa‬|Ciarán Ó hAgáin]]

== Teimpléid ==
{{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise|state=collapsed}}
{{Dlí luath na hÉireann|state=collapsed}}


{{An Rúraíocht|state=collapsed}}
{{An Fhiannaíocht|state=collapsed}}
{{Na Scéalta Miotaseolaíochta|state=collapsed}}


{{Ríocht na gConnacht|state=collapsed}}
{{Mumhain|state=collapsed}}
{{Laigin|state=collapsed}}
{{Ulaid|state=collapsed}}


{{Cumhdaigh|state=collapsed}}

== Tionchar ==
{{Special:Impact/Marcas.oduinn}}</text>
      <sha1>f48u8odl9we5ztpnjdzaanxe5wimmob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323575</id>
      <parentid>1323574</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T12:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1323575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3421" sha1="hb8p9qxuwncvpdvllf1l3kpy9pd30ov" xml:space="preserve">&lt;div align=center&gt;&lt;font size=6&gt;
[https://www.endangeredlanguages.com/elp-context/context-31594-irish-source-dialects-irish-study-changing-landscape 3 4 3 7]
&lt;/font&gt;&lt;/div&gt;

Is mise Marcas, is Éireannach mé.
Ní cainteoir Gaeilge ó dhúchas mé – fainic mo chuid [https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Aos_S%C3%AD&amp;action=history aistriúchánaise]&lt;!-- ach maidir le sin, deirim anois, imigh sa foc --&gt; – ach tá a lán suime agam inti, go háirithe sa ghramadach [http://en.wiktionary.org/wiki/User:Marcas.oduinn#Grammar thall] is [http://ga.wiktionary.org/wiki/Úsáideoir:Marcas.oduinn#Gramadach abhus], agus i [[miotaseolaíocht na nGael]] ar an suíomh seo.

Tá mac amháin liom ag freastal ar an meánscoil [[Coláiste Eoin]], agus an mac eile fós ar an mbunscoil [[Gaelscoil Thaobh na Coille]] ([http://www.taobhnacoille.ie/ Gaelscoil Thaobh na Coille]).

ᚋᚐᚎᚉᚐᚄ

[ [https://en.wikipedia.org/wiki/User:Marcas.oduinn WikiPedia EN] ([https://en.m.wikipedia.org/wiki/User:Marcas.oduinn .m]) |
''WikiPedia GA'' ([https://ga.m.wikipedia.org/wiki/Úsáideoir:Marcas.oduinn .m]) |
[https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Marcas.oduinn WikiPedia DE] |
[https://fr.wikipedia.org/wiki/Utilisateur:Marcas.oduinn WikiPedia FR] |
[https://en.wiktionary.org/wiki/User:Marcas.oduinn WikTionary EN] |
[https://ga.wiktionary.org/wiki/Úsáideoir:Marcas.oduinn WikTionary GA] |
[https://www.wikidata.org/wiki/User:Marcas.oduinn WikiData] ]

{{Úsáideoir:Marcas.oduinn/Teimpléad:Barra Roghchláir}}

[[:Úsáideoir:Marcas.oduinn/Teimpléad:Barra Roghchláir]]

== Slite isteach ==
* [[Miotaseolaíocht]] &amp;rarr; [[Miotaseolaíocht na nGael]]
* [[Ogham]]
* [[Stair]], [[Éire]]&amp;rarr;[[Stair na hÉireann]]&amp;rarr;[[Ríochtaí Éireann]]&amp;rarr;[[Ríthe Éireann]]&amp;rarr;[[Liosta de Ríthe na hÉireann]]
* [[An Féineachas]]
* [[Ginealas Éireannach]]
* [[Cúigí na hÉireann]],  [[Barúntacht|Barúntachtaí]]
* [[Liosta de Lochanna na hÉireann]], [[Abhantrach na Sionainne]]
* [[Aontas Eorpach]] &amp;rarr; [[Comhphobail Eorpacha]], [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh]], {{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh}}

== Cé' chaoi?  ==
{{Babel-4|en|ga-3|de-2|fr-1}}

* [[Úsáideoir:Bogger|Bogger]]
* [[Úsáideoir:Chaco|Chaco]]
* [[Úsáideoir:Colin Ryan|Colin Ryan]]
* [[Úsáideoir:Daragh Uí Dal gCáis|‎Daragh Uí Dal gCáis]]
* [[Úsáideoir:Dmd3music|Dmd3music]]
* [[Úsáideoir:Dowlinme|Dowlinme]]
* [[Úsáideoir:E Mac Gearailt|E Mac Gearailt]]
* [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]]
* [[Úsáideoir:Eomurchadha|Eomurchadha]]
* [[Úsáideoir:Guliolopez|Guilio Lopez]]
* [[Úsáideoir:Kevin Scannell|Kevin Scannell]]
* [[Úsáideoir:NaBaindéithe|Na Baindéithe]]
* [[Úsáideoir:Nmacu|Nmacu]]
* [[Úsáideoir:Panu Petteri Höglund|Panu Petteri Höglund]]
* [[Úsáideoir:Rossa Ó Snodaigh|Rossa Ó Snodaigh]]
* [[Úsáideoir:SeoMac|SeoMac]]
* Cé hé [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]]?
* [[Úsáideoir:TGcoa‬|Ciarán Ó hAgáin]]

== Teimpléid ==
{{Lámhscríbhinní Gaelacha na Meánaoise|state=collapsed}}
{{Dlí luath na hÉireann|state=collapsed}}


{{An Rúraíocht|state=collapsed}}
{{An Fhiannaíocht|state=collapsed}}
{{Na Scéalta Miotaseolaíochta|state=collapsed}}


{{Ríocht na gConnacht|state=collapsed}}
{{Mumhain|state=collapsed}}
{{Laigin|state=collapsed}}
{{Ulaid|state=collapsed}}


{{Cumhdaigh|state=collapsed}}

{{Special:Impact/Marcas.oduinn}}</text>
      <sha1>hb8p9qxuwncvpdvllf1l3kpy9pd30ov</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tuirbín gaoithe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88769</id>
    <revision>
      <id>1323710</id>
      <parentid>1272439</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:44:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6341" sha1="ds0c5dvno22boyh6otel9r49656yilw" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}Gaireas is ea '''tuirbín gaoithe,''' nó dá ngairfear freisin '''tiontaire fuinnimh gaoithe''', a [[Fuinneamh gaoithe|athraíonn]] [[Fuinneamh cinéiteach|fuinneamh cinéiteach]] na gaoithe go dtí fuinneamh leictreach. [[Íomhá:Drone video of wind turbine near Kunda in Estonia.webm|mion|Físeán a thaispeáneann tuirbín gaoithe agus é ar siúl s[[an Eastóin]] |clé]][[Íomhá:Windmills_D1-D4_(Thornton_Bank).jpg|mion|clé|Thorntonbank Wind Farm, ag baint úsáide as tuirbíní 5MW REpower 5M sa [[An Mhuir Thuaidh|Mhuir Thuaidh]] ó chósta na [[An Bheilg|Beilge]] . ]]

== Teicneolaíocht ==
Táirgtear tuirbíní gaoithe i réimse leathan aiseanna cothromingeacha agus cothrománacha. Úsáidtear na tuirbíní is lú d'fheidhmeanna cosúil le [[Luchtaire cadhnra|ceallraí]]  a luchtú le haghaidh cumhachta cúnta do bháid nó do charbháin nó chun cumhacht a sholáthair do chomharthaí rabhaid tráchta.  

Is féidir tuirbíní níos mó a úsáid chun tacaíocht a thabhairt don soláthar cumhachta baile, fad a bhíonn sé nach n-úsáidtear ar ais chuig an soláthraí fhóntais tríd an [[Mogalra leictreach|eangach leictreach]]. 

Tá eagair tuirbíní móra, ar a dtugtar [[Feirm ghaoithe|feirmeacha gaoithe]], ag éirí ina bhfoinsí fuinnimh in-athnuaite níos  tábhachtaí agus tá go leor tíortha á n-úsáid mar chuid dá straitéis chun a spleáchas ar [[Breosla iontaiseach|bhreoslaí iontaise a laghdú]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Gaoth.pdf|teideal=Gaoth: Aonad Téamach Eochairchéim 2|údar=ccea.org.uk|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt; 

Mhaígh measúnú ag [[Ollscoil Macquarie]] sa bhliain 2009 go raibh ag an ghaoth, &quot;na hastaíochtaí gás ceaptha teasa coibhneasta is ísle, na héilimh is lú ar thomhaltas uisce agus na hiarmhairtí sóisialta is fabhraí i gcomparáid le foinsí fuinn eile, a leithéid agus fótavoltachas, hidrea, geoiteirmeach, gual agus gáis&quot;.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Evans|first=Annette|date=June 2009|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1364032108000555?via%3Dihub|title=Assessment of sustainability indicators for renewable energy technologies|doi=10.1016/j.rser.2008.03.008|journal=Renewable and Sustainable Energy Reviews|volume=13|issue=5|pages=1082–1088}}&lt;/ref&gt;

== Tuirbíní gaoithe in Éirinn ==
Sa bhliain 2023, d'fhógair Rialtas na hÉireann plean do cheant ar chearta ginte cumhachta amach ón gcósta. Tá rún ag Éirinn 5 GigaWatt (5,000 MW) a bheith á ghineadh ón ngaoth amach ón gcósta faoin 2030, agus a cheithre oiread, sin 20 GW (20,000 MW) a bheith á chruthú i 2040.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An dara ceant fógartha do thuirbíní leictreachais ar muir|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1120/1417555-an-dara-ceant-fogartha-do-thuirbini-leictreachais-ar-muir/|date=2023-11-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

I dtús na bliana 2023 a heagraíodh an chéad cheant faoinar bronnadh 4 cheadúnas, 3 cinn ar an gcósta thoir agus ceann amháin amach ó Chonamara.  3 MW a bhí beartaithe a theacht ón 4 thogra a bhí ceadaithe, dóthain leictreachais a choinneodh 2.5 milliún teaghlach.v

* Bronnadh cead ar an gcuideachta as an nGearmáin RWE agus ar a bpáirtí sa tír seo Saorgus Energy 824 MegaWatt a ghineadh i Réimse Átha Cliath ar [[Muir Éireann|Mhuir Éireann]].
* Bronnadh cead ar na Francaigh EDF i bpáirt le Fred Olsen - cuideachta as an Iorua - 1,300 MW a ghineadh soir as [[Cill Mhantáin]].
* Bronnadh cead ar na hIoruaigh Statkraft 500 MW a ghineadh amach ó thuaidh de Bhaile Átha Cliath.
* Ceadaíodh 450 MW don chuideachta Fuinneamh Sceirde Teo siar amach ó [[Carna|Charna]] i gCo na Gaillimhe.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
Tá tuirbíní ar snámh fós á bhforbairt i láthair na huaire agus go raibh súil ann go mbeadh an teicneolaíocht ag feidhmiú ar bhonn tráchtála faoi 2035. Tá [[Údarás na Gaeltachta]] ag díriú go príomha ar theicneolaíocht ghaoithe ar snámh atá á forbairt i láthair na huaire, sin tuirbíní nach mbeadh greamaithe do ghrinneall na farraige (mar atá beartaithe i dtogra na Sceirde i gCo na Gaillimhe). Bheadh tuirbíní ar snámh níos faide amach ón gcósta ná tuirbíní gaoithe a bheadh daingnithe nó fosaithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dfheadfadh-nach-bhfuil-deireadh-fos-le-togra-gaoithe-na-sceirde-udaras-na-gaeltachta/|teideal=‘D’fhéadfadh nach bhfuil deireadh fós le togra gaoithe na Sceirde’ – Údarás na Gaeltachta|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=1  Iúil  2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-07-01}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Tuirbín gaoithe aise ingearaí]]
* [[Feirm ghaoithe]]
* [[Muileann gaoithe]]

== Tagairtí ==
 {{reflist}}
== Naisc sheachtracha ==

* [https://archive.today/20121215055532/https://netfiles.uiuc.edu/mragheb/www/NPRE%20475%20Wind%20Power%20Systems/ Fómhar na Gaoithe (45 léacht faoi thuirbíní gaoithe ag an ollamh Magdi Ragheb] 
* [https://www.newphysicist.com/make-wind-turbine/ Tuirbín gaoithe DIY sa bhaile Comhlánaigh físeán agus íomhá Treoir ag Nuafhisiceoir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171003174645/https://www.newphysicist.com/make-wind-turbine/ |date=2017-10-03 }} 
* [http://www.windpower.org/en/knowledge/guided_tour.html Turas treoraithe ar fhuinneamh gaoithe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201130411/http://windpower.org/en/knowledge/guided_tour.html |date=2010-12-01 }} 
* [http://www.wwindea.org/ Cumann Fuinnimh Gaoithe Dhomhanda Teicneolaíochta Fuinnimh Gaoithe] 
* [http://environment.nationalgeographic.com/environment/global-warming/wind-power-interactive.html Insamhalta tuirbíní gaoithe, National Geographic] 
* [http://www.aweia.org/ Cumann um Thionscal Gaoithe Gaoithe Airborne idirnáisiúnta] 
* [https://www.windpowermonthly.com/10-biggest-turbines Barr 21 Mór-Mhuircheantar Gaoithe sa Domhan] 
* [http://tethys.pnnl.gov/ Féachann bunachar sonraí Tethys faisnéis a bhailiú, a eagrú agus a chur ar fáil maidir le héifeachtaí féideartha comhshaoil d'fhorbairt fuinnimh ghaoithe amach ón gcósta] 
[[Catagóir:Aeraidinimic]]
[[Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
[[Catagóir:Tuirbíní]]
[[Catagóir:Giniúint cumhachta leictreach]]
[[Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]</text>
      <sha1>ds0c5dvno22boyh6otel9r49656yilw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jacinda Ardern</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89030</id>
    <revision>
      <id>1323736</id>
      <parentid>1217499</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:20:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3081" sha1="shbxof86f3zj6uq978f6uf857mcsf56" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Polaiteoir agus an 40ú Príomh-Aire na [[An Nua-Shéalainn|Nua-Shéalainne]] is ea '''Jacinda Kate Laurell Ardern,''' a rugadh ar an [[26 Iúil]] [[1980]]. D'éirigh sí as a post mar Phríomh-Aire.
[[Íomhá:NZ PM Jacinda Ardern - Kirk HargreavesCCC.jpg|clé|mion|[[Oll-lámhach Christchurch (2019)|Oll-lámhach Christchurch]]: tuisceanach i ndáiríre agus moladh go hard í]]

=== Príomh-Aire ===
[[Íomhá:-UNGA (48784021633).jpg|clé|mion|Déantar comparáidí go rialta idir Ardern agus an tUachtarán [[Donald Trump|Trump]] ó tharla gur toghadh an bheirt acu i bhfómhar na bliana 2017]]
Déantar comparáidí go rialta idir Ardern agus an tUachtarán [[Donald Trump|Trump]] ó tharla gur toghadh an bheirt acu i bhfómhar na bliana 2017.

Tharla [[Oll-lámhach Christchurch]] ar an [[15 Márta]] [[2019]] (dúnmharaíodh 51 duine).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Seasann muid leis an bpobal Muslamach'-Jacinda Ardern|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/0319/1037276-seasann-muid-leis-an-bpobal-muslamach-jacinda-ardern/|date=2019-03-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Dúirt Ardern go n-íocfadh an Stát as sochraidí na marbh, go gcuirfí dlíthe nua faoi ghunnaí i bhfeidhm (agus rinneadh sin taobh istigh de sheachtain) agus go ndéanfaí iniúchadh go hidirnáisiúnta ar an mbealach a dtéann na meáin shóisialta i ngleic le teachtaireachtaí a bhaineann le foréigean.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/jacinda-ardern-agus-theresa-may-is-mor-idir-cur-chuige-na-beirte/|teideal=Jacinda Ardern agus Theresa May, is mór idir cur chuige na beirte|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=22 Márta 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-02-15}}&lt;/ref&gt;  Bhí Ardern tuisceanach i ndáiríre agus moladh go hard í ag an am.

Chuir Ardern [[dianghlasáil]] docht i bhfeidhm mar gheall ar phaindéim [[COVID-19|Covid-19]]. Bhí cuid de mhuintir na Nua-Shéalainne sáinnithe thar sáile  idir Márta 2020 agus Feabhra 2022.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Srianta teorann maolaithe sa Nua-Shéalainn|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0228/1283444-srianta-teorann-maolaithe-sa-nua-shealainn/|date=2022-02-28|language=ga}}&lt;/ref&gt;

=== Éirí as ===
Ar 19 Eanáir 2023, bhí sé fógartha ag Ardern go mbeadh sí ag éirí as i mí Feabhra, mar go raibhsí “spianta”. Bhí ard-mheas uirthi ó toghadh í ina Príomh-Aire i 2017, ach bhí go leor tacaíochta caillte aicí sa bhliain 2022/2023 agus deacrachtaí  i ndán don gheilleagar ;  bhí amhras faoi mar a d’éireodh léi in olltoghchán an fhómhar 2023.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22199704/|teideal=Séamus Ó Conghaile : Fear de bhunú Chonamara atá ina chónaí sa Nua Shéalainn le 40 bliain.|údar=Nuacht RnaG|dáta=2023|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2023-02-15}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Oll-lámhach Christchurch]], 2019

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol-nz}}

{{DEFAULTSORT:Ardern, Jacinda}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1980]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Nua-Shéalannacha]]</text>
      <sha1>shbxof86f3zj6uq978f6uf857mcsf56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sammy Wilson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89067</id>
    <revision>
      <id>1323774</id>
      <parentid>1314462</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T10:10:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>+cat</comment>
      <origin>1323774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1737" sha1="k4mdje96u6oe6gbz73n6t4vr8db91jg" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is polaiteoir de chuid Thuaisceart Éireann é '''Samuel Wilson''' a rugadh ar an [[4 Aibreán]], [[1953]]. I mí na Bealtaine 2005, bhí sé tofa don chéad uair mar theachta parlaiminte do [[Aontroim Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thoir]]. Toghadh é arís san [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann|Olltoghchán 2024]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann]]
* [[Aontroim Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-ni}}
{{Teachtaí Parlaiminte do Thuaisceart Éireann}}
{{DEFAULTSORT:Wilson, Sammy}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1953]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chéad Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (1998-2003)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Dara Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2003-2007)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]]
[[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Aontachtacha]]
[[Catagóir:Baill den Fhóram Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste Ollscoile an tSrutháin Mhilis]]</text>
      <sha1>k4mdje96u6oe6gbz73n6t4vr8db91jg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tsai Ing-wen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91630</id>
    <revision>
      <id>1323712</id>
      <parentid>1243269</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:46:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1960" sha1="g20xsrpp2ira4tvbraxuy2j7pmt5m3c" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is polaiteoir [[An Téaváin|Téavánach]] í '''Tsai Ing-wen''' ([[An tSínis|Sínis]]: {{lang|zh|蔡英文}}) a rugadh ar  [[31 Lúnasa]] [[1956]]  i d[[Taipei]]. Mhúin sí in [[Ollscoil Chengchi Náisiúnta]] ({{lang|zh|國立政治大學}}) agus in [[Ollscoil Soochow (An Téaváin)|Ollscoil Soochow]] ({{lang|zh|東吳大學}}). Chuaigh sí i b[[Páirtí Daonlathach Forásach]] ({{lang|zh|民主進步黨}}) sa bhliain [[2004]].  Bhí sí ina cathaoirleach ar an pháirtí ó [[2008]] go [[2018]]. Is í an 14ú uachtarán ar Phoblacht na Síne (2016–) agus an chéad bhean sa phost sin. Atoghadh í ar an [[11 Eanáir]] [[2020]].

=== 2022: Cuairt Pelosi ===
I mí Lúnasa 2022, tháinig [[Nancy Pelosi]], Spéicéir [[Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe|Theach Ionadaithe na Stát Aontaith]]&lt;nowiki/&gt;e chuig an [[An Téaváin|Téaváin]], ar an bpolaiteoir Meiriceánach is sinsearaí le cuairt a thabhairt ar an Téaváin le fada an lá, agus  d'ainneoin an fholáirimh a bhí tugtha ag Rialtas na Síne di gan cos a leagan ar an oileán.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cuairt Nancy Pelosi ar an Téaváin cáinte ag an tSín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0803/1313677-cuairt-nancy-pelosi-ar-an-teavain-cainte-ag-an-tsin/|date=2022-08-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

I gcruinniú a bhí aici le hUachtarán na Téaváine [[Tsai Ing-wen]], mhaígh  Pelosi go bhfuil an Téaváin ar cheann de na sochaithe is saoire ar domhan agus gheall sí nach loicfeadh na Stáit Aontaithe ar an tír go brách.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Tsai, Ing-wen}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1956]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Ceannairí na Síne]]
[[Catagóir:Daoine Téavánacha]]
[[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna]]
[[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]]
[[Catagóir:Saineolaithe dlí]]
[[Catagóir:Scoláirí]]
[[Catagóir:Uachtaráin]]</text>
      <sha1>g20xsrpp2ira4tvbraxuy2j7pmt5m3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Póiseard cíordhearg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92609</id>
    <revision>
      <id>1323763</id>
      <parentid>1165179</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T09:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="774" sha1="mxzpnkd3dla3nrc261tzfpmv55g9vxz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é an '''póiseard cíordhearg'''&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Netta%20rufina/|title=“Netta rufina” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt; (''Netta rufina''). Is é ''netta'' an t-ainm [[Gréigis]]e ar &quot;lacha&quot; agus ciallaíonn ''rufina'' &quot;ór-rua&quot; i [[Laidin]]. I féidir teacht ar an bpóiseard chiordhearg idir oirthear na Spáinne agus iarthair na Síne. Is ball d'fhine na nAnatidae é. 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Poiseard ciordhearg}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Netta]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1773]]</text>
      <sha1>mxzpnkd3dla3nrc261tzfpmv55g9vxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sceadach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92611</id>
    <revision>
      <id>1323766</id>
      <parentid>1164307</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T09:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="700" sha1="jr8k0o5aobqxjcreabvuoevbfi3py7p" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] í an '''sceadach''' (''Melanitta fusca'').&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Melanitta%20fusca/|title=“Melanitta fusca” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-15}}&lt;/ref&gt; Is baill d'fhine na Anatidae iad. Faightear an speiceas seo i líon beag in Éirinn de ghnáth i gcuideachta [[scótar]].

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Sceadach}}
[[Catagóir:Éin]]
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Melanitta]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
[[Catagóir:Éin na hEorpa]]</text>
      <sha1>jr8k0o5aobqxjcreabvuoevbfi3py7p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:Fógraí</title>
    <ns>4</ns>
    <id>92953</id>
    <revision>
      <id>1323663</id>
      <parentid>961344</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T22:37:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Empty, neart used, and doesn't link to equivalent wikis.</comment>
      <origin>1323663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10" sha1="rpqqiuryj6wky45bogn5wghrmlthnfu" xml:space="preserve">{{scrios}}</text>
      <sha1>rpqqiuryj6wky45bogn5wghrmlthnfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Van Gend en Loos v Nederlandse Administratie der Belastingen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92985</id>
    <revision>
      <id>1323702</id>
      <parentid>1308654</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2918" sha1="77p048lsxsp987s9r5rbuq4zg2zqqk6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Thug [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh]]&lt;ref&gt;nó &quot;Cúirt Bhreithiúnais na gComhphobal Eorpach&quot;  ag an am&lt;/ref&gt; a breithiúnas i gCás 26/62, '''Van Gend en Loos v Nederlandse Administratie der Belastingen''' ar an [[5 Feabhra]] [[1963]]. Ardaíodh cánacha san [[An Ísiltír|Ísiltír]], agus chuir an [[comhlacht]] iompair, Van Gend en Loos, go láidir i gcoinne.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=NV Algemene Transport- en Expeditie Onderneming van Gend &amp; Loos v Netherlands Inland Revenue Administration|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:61962CJ0026|date=5 February 1963|issue=Case 26-62|language=en}}&lt;/ref&gt; 

[[Íomhá:Sleutelhanger van Gend &amp; Loos.JPG|clé|mion|[[fáinne]] eochracha comhlacht Van Gend &amp; Loos]]

== Breithiúnas ==
[[Íomhá:Maastricht, Statensingel, Van Gend &amp; Loos (1).jpg|mion|Comhlacht Van Gend &amp; Loos, [[Maastricht]]|clé]]Leag an Chúirt síos an prionsabal i n[[dlí]] [[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]] ([[dlí an Aontais Eorpaigh]] anois) a thugtar &quot;éifeacht dhíreach&quot;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Direct effect of European Union law|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Direct_effect_of_European_Union_law&amp;oldid=1000270116|journal=Wikipedia|date=2021-01-14|language=en}}&lt;/ref&gt; air sa lá atá inniu ann:&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3062297677127869|teideal=UCD School of Law|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-05-13}}&lt;/ref&gt;
Is féidir le forálacha den Chonradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh (a thugtar an Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh air anois), a chuireann dualgais ar na Ballstáit, [[Cearta daonna|cearta]] a chruthú ar mhaithe le daoine nádúrtha nó dlítheanacha. Mar sin, tá sárú ar chearta na saoránach inchaingne.

Chomh maith leis sin, bíonn daoine in ann a bheith ag brath ar na cearta sin os comhair na gcúirteanna agus binsí náisiúnta.  

Tháinig feabhsú cearta go díreach de bharr an cháis, ar mhaithe leis na gnáthshaoránaigh de chuid an [[An tAontas Eorpach|AE]]. 

==== Breithiúna ====
De réir na fianaise atá ar fáil, bhí Robert Lecourt agus Alberto Trabucchi chun tosaigh ar aon duine eile.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/2705266669497640/|teideal=André Donner|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2019|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt; Dealraíonn sé gur sa mhionlach a bhí [[André Donner (breitheamh Ísiltíreach)|André Donner,]] a bhí i bhfabhar cur chuige i leith na héifeachtaí dlí fhorálacha na gConarthaí, a bhí ní ba choimeádaí ná an seasamh a thaitin le formhór na Cúirte. 

== Féach freisin ==
* [[Eifeacht dhíreach]]
*[[Dlí an Aontais Eorpaigh]]
*[[André Donner (breitheamh Ísiltíreach)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh]]
[[Catagóir:1963]]
[[Catagóir:Stair na hÍsiltíre]]</text>
      <sha1>77p048lsxsp987s9r5rbuq4zg2zqqk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scótar toinne</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93976</id>
    <revision>
      <id>1323767</id>
      <parentid>1165335</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T09:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="811" sha1="los1e32vnm6hzrm2nqdilash96ikci4" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é '''scótar toinne'''.&lt;ref name=&quot;Tearma&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Melanitta%20perspicillata/|title=“Melanitta perspicillata” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}&lt;/ref&gt; Is baill d'fhine na Phasianidae é. .&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Melanitta%20perspicillata/|teideal=An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|work=Téarma.ie|dátarochtana=2020-05-12}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol ainmhí}}

{{DEFAULTSORT:Scotar toinne}}
[[Catagóir:Éin]]
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Melanitta]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
[[Catagóir:Éin Mheiriceá Thuaidh]]</text>
      <sha1>los1e32vnm6hzrm2nqdilash96ikci4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>FIFA (peil fantaisíochta)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94262</id>
    <revision>
      <id>1323747</id>
      <parentid>1242331</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:30:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2121" sha1="s3x0vtqbl48e8sur12agskq7ctuoj46" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Bogearraí}}

[[Cluiche]] [[Sacar|peil]] fantaisíochta domhanda is ea '''FIFA''', agus an tsraith saincheadúnais [[Spórt|spóirt]] is mó ar domhan.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/teic/seo-chugainn-fifa-18/|teideal=Seo chugainn FIFA 18 Athruithe dearfacha sa leagan nua seo|údar=Colmán Mac Séalaigh|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2020-08-05}}&lt;/ref&gt;

Tá bealaí éagsúla ann chun FIFA a imirt.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/teic/is-mor-an-sport-fifa-17/|teideal=Is mór an spórt FIFA 17 Roghnaigh club, stíl traenála &amp; meon an imreora fiú!|údar=Colmán Mac Séalaigh|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2020-08-05}}&lt;/ref&gt; Mar shampla:

* ‘The Journey’: Glacann tú ról imreoir óg darb agus caithfidh tusa é a threorú tríd a bhlianta mar imreoir proifisiúnta. Roghnaigh club, roghnaigh stíl traenála, agus roghnaigh a phearsantacht fiú.
* ‘Ultimate Team’: Seo an áit ar féidir leat do scothfhoireann féin a chur le chéile trí imreoirí a cheannach agus a bhuachan.
* ‘FUT Champions’ ina bhfuil comórtas seachtainiúil ann
* ‘squad challenges’, áit ar féidir leat níos mó pacaí agus pointí a ghnóthú.

== Cluichí ==

* FIFA International Soccer
* [[FIFA Soccer 95]]
* FIFA Soccer 96
* FIFA 97
* FIFA: Road to World Cup 98
* [[FIFA 99]]
* FIFA 2000 (PS2)
* FIFA 2001 PS2
* FIFA Football 2002 (PS2)
* FIFA Football 2003 (PS2)
* FIFA Football 2004 (PS2)
* FIFA Football 2005 (PS2)
* FIFA 06 (PS2)
* FIFA 07 (PS3)
* FIFA 08 (PS3)
* FIFA 09 (PS3)
* FIFA 10 (PS3)
* FIFA 11 (PS3)
* FIFA 12 (PS3)
* FIFA 13 (PS3)
* FIFA 14 (PS4)
* FIFA 15 (Xbox One) 
* FIFA 16 (Xbox One) (PS4)
* FIFA 17 (Xbox One) (PS4)
** FIFA Mobile 17 (Android) (iOS)
* FIFA 18 (Xbox One) (PS4) (Nintendo Switch)
** FIFA Mobile 18 (Android) (iOS)
* FIFA 19
* FIFA 20
* [[FIFA 21]]

[[Íomhá:Gamescom EA Sports FIFA18 (36016647834).jpg|clé|mion]]

== Gnó ==
Gnóthaíonn [[EA Sports]] $650 milliún ó ‘Ultimate Team’ amháin, chuile bhliain.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-bogearraí}}

[[Catagóir:Físchluichí]]
[[Catagóir:Peil fantaisíochta]]</text>
      <sha1>s3x0vtqbl48e8sur12agskq7ctuoj46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éire agus an Chéad Chogadh Dhomhanda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94865</id>
    <revision>
      <id>1323746</id>
      <parentid>1241872</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12215" sha1="ap82isa8gszkm7d334vbqs12pb32w9b" xml:space="preserve">[[Íomhá:Irish WWI poster - Is Your Home Worth Fighting For? - Hely's Limited, Litho, Dublin.jpg|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Irish%20WWI%20poster%20-%20Is%20Your%20Home%20Worth%20Fighting%20For?%20-%20Hely%27s%20Limited,%20Litho,%20Dublin.jpg|mion|Póstaer in Éirinn, Iúil 1915]]
Thosaigh [[An Chéad Chogadh Domhanda]] ar an [[28 Iúil]] [[1914]]. Bhí tacaíocht leitheadach ag [[Rialtas na Ríochta Aontaithe]] ón bpobal in Éirinn sa bhliain 1914, fiú sna sna sé chontae is fiche. Ach theip ar a dtacaíocht sna blianta ina dhiaidh.

Bhí thart ar 21,000 [[Éire|Éireannach]] ar freastal in [[Arm na Breataine]], agus 30,000 Éireannach sa chúltaca, nuair a bhris an Cogadh amach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://assets.gov.ie/19341/17f255893a7a4e75a543af08876bea7f.pdf|teideal=Saighdiúirí Éireannacha sa Chéad Chogadh Domhanda|údar=gov.ie|dáta=2014|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt; Throid timpeall 200,000 as Éirinn sa Chogadh agus d'éag b'fhéidir 35,000,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.bbc.co.uk/history/british/britain_wwone/ireland_wwone_01.shtml|teideal=BBC - History - British History in depth: Ireland and World War One|language=en-GB|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2020-09-20}}&lt;/ref&gt;  nó 40,000 de réir mheastacháin oifigiúla na Breataine.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/foilsiuchan/31d047-none/|teideal=Éirí Amach 1916|language=ga|work=www.gov.ie|dátarochtana=2020-09-25}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:William_Redmond_leading_Irish_troops_during_the_First_World_War.jpg|mion|earcaíocht  in Éirinn: an Captaen [[Willie Redmond]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:William_Redmond_leading_Irish_troops_during_the_First_World_War.jpg|teideal='The Real Ireland, as Opposed to the False Doctrines of the Sinn Fein Rebels: Captain William Redmond, Mr. John Redmond's Soldier Brother, Leading Irish Troops',, , .|údar=Illustrated London News|dáta=6 Bealtaine 1916|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;, Bealtaine 2016: [[bolscaireacht]] sa Illustrated London News, 6 Bealtaine 1916|alt=]][[Íomhá:Thomas Michael Kettle.jpg|mion|[[Thomas Kettle|Tom Kettle]], 1916: athmhuintearas|alt=]]

== Comhrac míleata ==
[[Íomhá:First_World_War_Propaganda_Posters_Q33088.jpg|mion|[[RMS Lusitania]] (1915) sa chúlra|alt=]]
Sa chéad cúpla mí, idir mi Iúil and mí Nollag, slógadh 47,000 oifigeach agus fear chúltaca eile. Chuaigh formhór na saighdiúirí gairmiúla sin díreach isteach sa chogadh mar chuid d'''Fhórsa Sluaíochta na Breataine'' sa [[An Fhrainc|Fhrainc]]. Bhí siad oilte go maith, ach feistithe go lag don chineál chogaidh a bhí ag teacht go tapa.

=== Earcaíocht ===

Bhrostaigh na mílte le liostáil cionn is go raibh cuid mhór daoine ag súil go mbeadh an comhrac thart faoin [[Nollaig]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nervecentre.org/sites/default/files/downloads/Ceacht%201%20-%20Cad%20Chuige%20Ar%20Tharla%20Se%CC%81__0.pdf|teideal=CAD É MAR A THARLA SÉ GUR THROID AONTACHTAITHE AGUS NÁISIÚNAITHE AR AN TAOBH CHÉANNA?|údar=CCEA|dáta=|dátarochtana=2016|archivedate=2019-06-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190628214814/https://www.nervecentre.org/sites/default/files/downloads/Ceacht%201%20-%20Cad%20Chuige%20Ar%20Tharla%20Se%CC%81__0.pdf}}&lt;/ref&gt; Le linn na chéad bhliana den chogadh, liostáil tuairim is 80,000 Éireannach san [[Arm na Breataine|Arm]] (anuas ar an 50,000 duine a bhí ina [[saighdiúir]]í nó ina gcúltacairí ann cheana). Tháinig os cionn a leath ó [[Cúige Uladh|Chúige Uladh]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://academic.oup.com/manchester-scholarship-online/book/29283/chapter/243450051|teideal=Raising the Service battalions {{!}} Irish Regiments in the Great War,  Caibidil 4|údar=Timothy Bowman|dáta=2003|work=academic.oup.com|doi=|dátarochtana=2023-10-28}}&lt;/ref&gt; 

Bhí na cúiseanna a liostáil daoine chomh héagsúil leis na daoine féin. Chuaigh daoine ann mar gheall ar riachtanas [[Eacnamaíocht|eacnamaíoch]]. Bhí tuilleadh ag súil go gcothófaí cairdeas a thrasnódh difríochtaí stairiúla trína bheith ag fónamh taobh le taobh in aghaidh an namhad céanna.  Chreid [[Thomas Kettle]], file agus feisire [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach]] do [[Contae Thír Eoghain|Thír Eoghain Thoir]] a d’fhóin in 8ú Fiúsailéirí Ríoga Bhaile Átha Cliath : 

Scríobh [[Tom Kettle]], “Ag breathnú ar an tragóid seo san Eoraip leis an ngaois a thagann le deora agus fuil, is maith a d’fhéadfadh sí, go deimhin caithfidh sí, a bheith ina tús le dhá athmhuintearas atá ina aisling ag gach aon státaire, athmhuintearas Ulaidh Protastúnach le hÉirinn agus athmhuintearas na hÉireann leis an mBreatain Mhór.”&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/en/organisation/department-of-the-taoiseach/?referrer=http://www.taoiseach.gov.ie/irish/Eolas_stairi%C3%BAil/Comoradh_Stait/Com%C3%B3radh19161.rtf|teideal=aistriúchán, Roinn an Taoisigh|údar=Tom Kettle|language=ga-IE|work=www.gov.ie|dátarochtana=2023-10-28}}&lt;/ref&gt;

==== 10ú Rannán (Éireannach) ====
Cuireadh an 10ú Rannán (Éireannach) le chéile i ndeireadh Lúnasa 1914. Bhí trí bhriogáid ann. Bhí reisimintí le bunáiteanna i ngach ceann den cheithre [[Cúigí na hÉireann|chúige]] ag ceann díobh sin. Bhí an dara ceann  lonnaithe i gCúige Uladh agus bhí an tríú ceann lonnaithe sna trí chúige eile. 

Chuaigh an 10ú Rannán isteach sa Chéad Arm Nua nó &quot;K1&quot;, a bhunaigh an [[Contae Chiarraí|Ciarraíoch]], an [[Marascal machaire|Marascal Machaire]] [[Herbert Kitchener, an Chéad Iarla Kitchener|Kitchener]], agus 100,000 saighdiúir ann.

==== 16ú Rannán (Éireannach) ====
Bunaíodh an 16ú Rannán (Éireannach) i Meán Fómhair 1914. Chuaigh ná na h[[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh Náisiúnta]] isteach ann. Bhí an Rannán ina chuid den Dara Arm Nua, nó K2.

==== 36ú Rannán (Ulaidh) ====
B’as [[Cúige Uladh]] an 36ú Rannán, a tháinig le chéile diaidh ar ndiaidh  le linn Lúnasa 1914-1915, agus a údaraíodh go hoifigiúil ar an [[28 Deireadh Fómhair]] [[1914]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Bhí an Rannán bunaithe ar eagar agus ar chomhaltas [[Óglaigh Uladh]], a raibh aonad [[airtléire]] (a raibh a bhunáit i [[Londain]]) curtha leis. Bhí fir ann ó gach ceann de naoi gcontae Uladh.

==== Reisimintí eile ====
Chuaigh Éireannaigh freisin le reisimintí Éireannacha ar nós

* Gardaí na hÉireann,
* &quot;An Londain (Éireannach)&quot;,
* [[Íomhá:Industry_during_the_First_World_War-_Dublin_Q33214.jpg|mion|[[monarcha]] [[Shell]], sráid Parkgate, [[Baile Átha Cliath|BÁC]]]]Cathláin Cois [[Tyne and Wear|Tyne]] d’Fhiúsailéirí [[Nortumbarlann|Northumberland]] agus an
* 1ú/8ú Reisimint [[Learpholl|Learphoill]] an Rí (Éireannach).

Chuaigh go leor eile isteach i reisimintí [[Sasana|Sasanacha]], [[Albain|Albanacha]] agus [[An Bhreatain Bheag|Breatnacha]], an Ríoga, Airtléire, an Cór Eitilte Ríoga, an Cór Liachta, Cór Seirbhíse an Airm agus an [[Cabhlach cogaidh|Cabhlach Ríoga]].

Liostáil [[Imirce (daonra)|eisimircigh]] in airm san [[An Astráil|Astráil]], sa [[An Nua-Shéalainn|Nua-Shéalainn]], i g[[Ceanada]] agus san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]].  

D’fhóin [[Bean|mná]] mar [[Banaltra|bhanaltraí]] sa Díorma Cabhrach Saorálach sa líne tosaigh. 

==== Spreagadh ====

De réir [https://www.taoiseach.gov.ie/irish/Eolas_stairi%C3%BAil/Comoradh_Stait/Com%C3%B3radh1916.pdf taoiseach.gov.ie],&lt;blockquote&gt;&quot;Ní raibh bealach ar bith go bhféadfadh na daoine a chuaigh chun troda an saol athraithe a  bheadh ann ag deireadh an Chogaidh a shamhlú. Bhí na cúiseanna a liostáil daoine chomh héagsúil leis na daoine féin. Chuaigh daoine ann mar gheall ar riachtanas eacnamaíoch.  Bhí tuilleadh ag súil go gcothófaí cairdeas a thrasnódh difríochtaí [[stair]]&lt;nowiki/&gt;iúla trína bheith ag  fónamh taobh le taobh in aghaidh an namhad céanna&quot;.&lt;/blockquote&gt;[[Íomhá:John Redmond 1917.JPG|mion|Seán Mac Réamainn (nó John Redmond) roimh  1918]]

== Polaitíocht ==
Thacaigh ceannairí [[Aontachtóirí na hÉireann|Aontachtaithe]] láithreach leis an m[[An Bhreatain|Breatain]] sa Chogadh. 

Fiú sna sé chontae is fiche, tugadh an-tacaíocht don [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtas]]. Ó tharla gur bronnadh [[Rialtas Dúchais|rialtas dúchais]], cé go mbeadh moill air, mhol [[Seán Mac Réamainn]] (nó John Redmond, ceannaire an náisiúnachais Éireannaigh agus ina cheannaire ar an b[[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]]) do gach duine tacú leis an chomhar cogaidh. 
[[Íomhá:Woodenbridge.jpg|mion|[[An Droichead Adhmaid|Droichead Adhmaid]], [[Contae Chill Mhantáin|Co. Chill Mhantáin]]]]
Agus é ag tabhairt óráide ag an [[An Droichead Adhmaid|Droichead Adhmaid]], i n[[Garraí na nGabhlán]], [[Contae Chill Mhantáin|Co. Chill Mhantáin]], ar an [[20 Meán Fómhair]] [[1914]], d'impigh [[Seán Mac Réamainn|Mac Réamainn]] ar na hÓglaigh liostáil le h[[Arm na Breataine]] agus dul ag troid ar an [[Mór-roinn|Mór-Roinn]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/centuryireland/index.php/watch/war-rebellion-and-redmond|teideal=War, Rebellion and Redmond {{!}} Century Ireland|work=www.rte.ie|dátarochtana=2020-09-20}}&lt;/ref&gt; D'iarr sé orthu sin a bhí i láthair a bheith fearúil agus an fód a sheasamh:&lt;ref&gt;“not only in Ireland itself, but wherever the firing line extends, in defence of right, of freedom and religion in this war”&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dfa.ie/ie/nuacht-agus-na-meain/preasraitis/press-release-archive/2014/sept/leachtcuimhneachainarangceadchogadhdomhandanochtaaganaire/|teideal=Leacht Cuimhneacháin ar an gCéad Chogadh Domhanda Nochta ag an Aire - Department of Foreign Affairs|údar=Department of Foreign Affairs|language=en|work=www.dfa.ie|dátarochtana=2020-09-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;“Gabhaigí chuig cibé áit a bhfuil an líne thosaigh, leis an cheart, an tsaoirse agus an creideamh a chosaint sa chogadh seo. ”Bheadh a mhalairt d’iompar ina ábhar náire dár dtír go deo.”&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p01s8wr6|teideal=Woodenbridge, Co Wicklow: Redmond Urges Irishmen To Fight|údar=BBC|dáta=|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2020-09-20}}&lt;/ref&gt; &lt;/blockquote&gt;Chruthaigh tacaíocht Redmond don Chogadh scoilt i ngluaiseacht na n-óglach. Ar an [[24 Meán Fómhair]] [[1914]], i ráiteas sínithe ag [[Pádraig Mac Piarais]], [[Seosamh Pluincéad|Seosamh Pluincéid]] agus [[Poblachtánachas in Éirinn|poblachtaigh]] mhóra eile,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://historyhub.ie/statement-to-the-irish-volunteers|teideal=Statement to the Irish Volunteers, 24 September 1914|language=en|work=History Hub|dátarochtana=2020-09-25}}&lt;/ref&gt; shéan Coiste Sealadach Óglaigh na hÉireann ceannas Redmond ar an eagraíocht.

Thaobhaigh tromlach na mball le Redmond, agus thug siad na &quot;[[Na hÓglaigh Náisiúnta|hÓglaigh Náisiúnta]]&quot; orthu féin. Choinnigh na baill a d’fhan sa bhaile an t-ainm Óglaigh na hÉireann agus bheadh ról tábhachtach acu in [[Éirí Amach na Cásca]] in 1916.
Bhí Mac Réamainn ag iarraidh go mbeadh na reisimintí Éireannacha go léir eagraithe in aon aonad troda amháin. Níos déanaí, mhaígh [[John Redmond]] go mbeadh na hÓglaigh réidh le hÉirinn a chosaint.  Ní raibh múinín ag an rialtas níos mó as, agus go háirithe saighdiúirí mar [[Herbert Kitchener, an Chéad Iarla Kitchener|Kitchener]].  

== Gaeilge ==
Bhí an nuachtán Gaeilge, [[An Claidheamh Soluis|An Claiḋeaṁ Soluis]], go tréan in aghaidh na cogaíochta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-clai%E1%B8%8Bea%E1%B9%81-soluis-cothrom-an-ama-seo-1-bealtaine-1915/|teideal=An Claiḋeaṁ Soluis cothrom an ama seo (1 Bealtaine 1915)|dáta=2015-05-01|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-01-08}}&lt;/ref&gt; Ach bhí 200,000+ as Éirinn i lár an áir le linn an Chogaidh Mhóir, agus dúscoilt sa phobal faoi. De réir An Claiḋeaṁ Soluis, rinneadh dúshaothrú ar na reisimintí as Éireann, agus fágadh iad sna troideanna is contúirtí.  

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
[[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]]</text>
      <sha1>ap82isa8gszkm7d334vbqs12pb32w9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Na hÓglaigh Náisiúnta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94893</id>
    <revision>
      <id>1323730</id>
      <parentid>1298436</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:15:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6545" sha1="2q1otnkh2fqsg3i547r3rmtopp2weew" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

[[Íomhá:William_Redmond_leading_Irish_troops_during_the_First_World_War.jpg|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:William_Redmond_leading_Irish_troops_during_the_First_World_War.jpg|alt=|mion|258x258px|earcaíocht  in Éirinn: an Captaen [[Willie Redmond]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:William_Redmond_leading_Irish_troops_during_the_First_World_War.jpg|teideal='The Real Ireland, as Opposed to the False Doctrines of the Sinn Fein Rebels: Captain William Redmond, Mr. John Redmond's Soldier Brother, Leading Irish Troops',, , .|údar=Illustrated London News|dáta=6 Bealtaine 1916|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;, Bealtaine 2016: [[bolscaireacht]] sa Illustrated London News, 6 Bealtaine 1916|clé]]Bhí ballraíocht de 180,000 [[duine]] ag [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]] faoi lár 1914. Ach tharla scoilt eatarthu sa bhliain sin faoi ar chóir nó nár chóir dá mbaill liostáil i bh[[Arm na Breataine|Fórsa na Breataine]] chun dul ag troid i g[[An Chéad Chogadh Domhanda|cogadh na hEorpa]]. Chuir thart ar 11,000 duine go láidir ina aghaidh seo agus choinnigh siad an t-ainm bunaithe. Tugadh '''na hÓglaigh Náisiúnta''' ar an gcuid eile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.military.ie/ga/faisneis-phoibli/musaem-oglaigh-na-heireann/stair-oglaigh-na-heireann/stair-an-airm/stair-an-airm.html|teideal=Stair an Airm|language=en|work=www.military.ie|dátarochtana=2020-09-25|archivedate=2020-09-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200921015034/https://www.military.ie/ga/faisneis-phoibli/musaem-oglaigh-na-heireann/stair-oglaigh-na-heireann/stair-an-airm/stair-an-airm.html}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Mahony Military.jpg|clé|mion|288x288px|[[bolscaireacht]] do na hÓglaigh Náisiúnta le [[Pierce O’Mahony]] ó [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann|Pháirtí  Parlaiminteach na hÉireann]]]]
[[Íomhá:Woodenbridge.jpg|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Woodenbridge.jpg|mion|[[An Droichead Adhmaid|Droichead Adhmaid]], [[Contae Chill Mhantáin|Co. Chill Mhantáin]]]][[Íomhá:Irish_WWI_poster_-_Is_Your_Home_Worth_Fighting_For%3F_-_Hely's_Limited,_Litho,_Dublin.jpg|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Irish%20WWI%20poster%20-%20Is%20Your%20Home%20Worth%20Fighting%20For?%20-%20Hely%27s%20Limited,%20Litho,%20Dublin.jpg|mion|Postaer in Éirinn, Iúil 1915|alt=|clé|267x267px]]

== Imeachtaí ==

=== Droichead Adhmaid ===
Agus é ag tabhairt óráide ag an [[An Droichead Adhmaid|Droichead Adhmaid]],  i n[[Garraí na nGabhlán]], [[Contae Chill Mhantáin|Co. Chill Mhantáin]], ar an [[20 Meán Fómhair]] [[1914]], d’fhógair [[Seán Mac Réamainn]]  a thacaíocht don chogadh agus d’iarr ar an hÓglaigh dul chun cogaíochta;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/foilsiuchan/31d047-none/|teideal=Éirí Amach 1916|language=ga|work=www.gov.ie|dátarochtana=2020-09-25}}&lt;/ref&gt; d'impigh sé ar na hÓglaigh liostáil le h[[Arm na Breataine]] agus dul ag troid ar an [[Mór-roinn|Mór-Roinn]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/centuryireland/index.php/watch/war-rebellion-and-redmond|teideal=War, Rebellion and Redmond {{!}} Century Ireland|work=www.rte.ie|dátarochtana=2020-09-20}}&lt;/ref&gt; D'iarr sé orthu sin a bhí i láthair a bheith fearúil agus an fód a sheasamh:&lt;ref&gt;“not only in Ireland itself, but wherever the firing line extends, in defence of right, of freedom and religion in this war”&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dfa.ie/ie/nuacht-agus-na-meain/preasraitis/press-release-archive/2014/sept/leachtcuimhneachainarangceadchogadhdomhandanochtaaganaire/|teideal=Leacht Cuimhneacháin ar an gCéad Chogadh Domhanda Nochta ag an Aire - Department of Foreign Affairs|údar=Department of Foreign Affairs|language=en|work=www.dfa.ie|dátarochtana=2020-09-20}}&lt;/ref&gt;
&lt;blockquote&gt;“Gabhaigí chuig cibé áit a bhfuil an líne thosaigh, leis an cheart, an tsaoirse agus an creideamh a chosaint sa chogadh seo. ”Bheadh a mhalairt d’iompar ina ábhar náire dár dtír go deo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p01s8wr6|teideal=Woodenbridge, Co Wicklow: Redmond Urges Irishmen To Fight|údar=BBC|dáta=|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2020-09-20}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;
=== Scoilt san eagraíocht ===
Chruthaigh tacaíocht Redmond don Chogadh scoilt i ngluaiseacht na n-óglach.  Tar éis do [[Seán Mac Réamainn|John Redmond]] iarraidh ar Óglaigh na hÉireann dul ag troid sa chogadh, chuir coiste sealadach na nÓglach, a raibh [[Eoin Mac Néill]] ina Cheann Foirne air, scoilt san eagraíocht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=Decade of Centenaries|údar=centenaries.ucd.ie|dáta=2016|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt; Ar an [[24 Meán Fómhair]] [[1914]], i ráiteas sínithe ag [[Pádraig Mac Piarais]], [[Seosamh Pluincéad|Seosamh Pluincéid]] agus [[Poblachtánachas in Éirinn|poblachtaigh]] mhóra eile,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://historyhub.ie/statement-to-the-irish-volunteers|teideal=Statement to the Irish Volunteers, 24 September 1914|language=en|work=History Hub|dátarochtana=2020-09-25}}&lt;/ref&gt; shéan Coiste Sealadach Óglaigh na hÉireann ceannas Redmond ar an eagraíocht. Mhaígh nach féidir le hÉirinn “with honour or safety, take part in foreign quarrels otherwise than through the free action of a National Government of her own”. 

=== Éasaontú ===
Thaobhaigh tromlach na mball le Redmond, agus thug siad na &quot;hÓglaigh Náisiúnta&quot; orthu féin. Choinnigh na baill a d’fhan sa bhaile an t-ainm Óglaigh na hÉireann. Ar fud na tíre, thacaigh 93% de na hÓglaigh le Redmond.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio1/the-history-show/programmes/2014/1228/668500-the-history-show-sunday-28-december-2014/|teideal=The History Show Sunday 28 December 2014|údar=Myles Duncan|dáta=|work=The History Show|dátarochtana=2020-09-25}}&lt;/ref&gt;  Ceapadh nach dtacódh aon duine le Mac Néill. Ach thacaígh timpeall 12,000 leis, fad agus a thacaígh 158,000 eile le Mac Réamoinn agus athchóiriú á dhéanamh acu orthu féin faoin ainm Na hÓglaigh Náisiúnta. 

As an méid seo áfach, níor ghlac ach 25,000 ballraíocht in Arm na Breataine Móire faoi mhí Feabhra 1917.

== Féach freisin ==

* [[Éire agus an Chéad Chogadh Dhomhanda]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}


{{DEFAULTSORT:Óglaigh Náisiúnta, Na h}}
[[Catagóir:Óglaigh na hÉireann]]
[[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]]</text>
      <sha1>2q1otnkh2fqsg3i547r3rmtopp2weew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Básuithe le linn Chogadh Cathartha na hÉireann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95680</id>
    <revision>
      <id>1323701</id>
      <parentid>1308660</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:18:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12330" sha1="7222so0szijhd1pb14jgu2b64bz828w" xml:space="preserve">[[Íomhá:Plaque at Kilmainham Gaol.jpg|mion|Cuimhneachán: mharaigh scuad lámhaigh ceathrar ar an [[17 Samhain]] [[1922]]]]
Rinneadh mórchuid na m'''básuithe le linn Chogadh Cathartha na hÉireann''' faoi na cumhachtaí éigeandála a bhí glactha ag an tríú Dáil ag deireadh Mheán Fómhair 1922, lenar ligeadh do chúirteanna míleata.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://theirishrevolution.ie/wp-content/uploads/2020/03/U8.-TY-IRISH-PROJECT-BOOK-P2.pdf|teideal=An Conradh agus Cogadh Cathartha na hÉireann: cuid a dó|údar=theirishrevolution.ie|dáta=2020|dátarochtana=2020}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Glasnevin Cemetery, officially known as Prospect Cemetery (4163473083).jpg|mion|Tá [[Robert Erskine Childers]] curtha i [[reilig Ghlas Naíon]]]]

== Imeachtaí ==
[[Íomhá:Cork Male Prison, Memorial - geograph.org.uk - 708639.jpg|mion|Cuimhneachán, Corcaigh]]
Maraíodh an [[Mícheál Ó Coileáin|Coileánach]] ar [[22 Lúnasa]] [[1922]]. Ar an [[15 Deireadh Fómhair]] [[1922]], rith Rialtas an tSaorstáit Bille um Chumhachtaí Éigeandála sa Dáil. Bhíothas in ann pionóis an bháis a eisiúint as airm a bheith i seilbh nó as cabhrú agus neartú ionsaithe ar an Arm Náisiúnta.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Take them out and shoot them' - Irish State executions|url=https://www.rte.ie/news/2022/1108/1333890-take-them-out-and-shoot-them-irish-state-executions/|date=2022-11-12|language=en|author=Shane McElhatton de chuid RTÉ}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Liam Mellows-2.2.jpg|mion|[[Liam Ó Maoilíosa|Liam Mellows]]]]
Go gairid ina dhiaidh, ghabh fórsaí an tSaorstáit ceathrar Óglach Poblachtánach i g[[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]] ag iompar arm agus cuireadh chun báis iad go hachomair (mharaigh scuad lámhaigh iad ar an [[17 Samhain]] [[1922|1922)]]. B'iad James Fisher, Peter Cassidy, Richard Twohig agus James Gaffney is túisce de na 81&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://stairnaheireann.net/2016/11/17/1922-the-irish-free-state-begins-the-executions-of-seventy-seven-anti-treaty-republican-prisoners-3/|teideal=1922 – The Irish Free State begins the executions of seventy-seven anti-Treaty republican prisoners.|údar=Stair na hÉireann|dáta=2016-11-17|language=en-GB|work=Stair na hÉireann {{!}} History of Ireland|dátarochtana=2020-11-17|archivedate=2020-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001051152/https://stairnaheireann.net/2016/11/17/1922-the-irish-free-state-begins-the-executions-of-seventy-seven-anti-treaty-republican-prisoners-3/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theirishstory.com/2012/07/02/the-irish-civil-war-a-brief-overview/#.X7RaOKgZ6Es|teideal=The Irish Civil War – A brief overview – The Irish Story|language=en-GB|dátarochtana=2020-11-17}}&lt;/ref&gt; poblachtánach a chuir Rialtas an tSaorstáit chun báis idir Samhain 1922 agus Bealtaine 1923.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=DEICH mBLIANA na gCUIMHNEACHÁN|údar=centenaries.ucd.ie|dáta=2016|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Civil War Memorial. Church St, Ring of Kerry, Cahersiveen (506519) (27283083824).jpg|mion|Cuimhneachán, [[Cathair Saidhbhín]]]]
Seachtain ina dhiaidh sin, ar 24 Samhain 1922, básaíodh [[Robert Erskine Childers]], &quot;ó fuarthas [[piostal]] aige&quot;, a dúirt na Státairí (íorónta go leor, b'é an [[Mícheál Ó Coileáin|Coileánach]] a thug an piostal sin dó an chéad uair).

Spreag na básuithe gníomhartha díoltais ón IRA frith-Chonartha  Is léir go ndeachaigh na Poblachtánaigh ar mire nuair a chuala siad iomrá air seo. D'fhógair [[Liam Ó Loingsigh]] nár cheart aon duine de na Teachtaí Dála a fhágáil beo, ó bhí siad i ndiaidh &quot;bille an mhíle murdar&quot; a shíniú is a fhormhuiniú. Mar sin, mharaigh na frith-Chonraitheoirí roinnt Teachtaí Dála. Maraíodh an Teachta Dála Seán Hales ar an 7 Nollaig,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sean Hales|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sean_Hales&amp;oldid=981952638|journal=Wikipedia|date=2020-10-05|language=en}}&lt;/ref&gt; agus dódh teach [[Liam Tomás Mac Cosgair|Liam T Mhic Chosgair.]]

Thairis sin, lámhach siad athair an [[Caoimhín Ó hUiginn|Uiginnigh]], rud a threisigh ar an bhfuath a bhí aige siúd ar na Poblachtánaigh, ní nárbh ionadh.

Maraíodh an chéad [[Teachta Dála|TD]], [[Sean Hales|Seán Hales]], ar 6 Nollaig. Bhain an rialtas díoltas amach go dírech. Ar [[8 Nollaig]] [[1922]], cuireadh ceathrar Poblachtánach, duine ó gach [[Cúigí na hÉireann|cúige]], chun báis Lámhachadh [[Liam Ó Maoilíosa]], [[Ruairí Ó Conchúir]], [[Seosamh Mac Calbhaigh]] agus [[Risteard Bairéid]], mar bheart díoltais. Básuithe neamhdhlíthiúla amach is amach a bhí ann. Bhain na heachtraí seo an anáil de mhuintir na hÉireann.
[[Íomhá:Prisoner_(6417469255).jpg|mion|&quot;príosúnach cogaidh&quot;, 22 Iúil 1922]]
Bhain an tIRA díoltas amach sna laethanta dár gcionn.  I measc eachtraí eile, ar 10 Nollaig 1922, dódh teach Seán McGarry, [[Teachta Dála|TD]], go talamh (37 Philipsburgh Avenue i mBÁC) agus loisceadh ina beatha a mhac, Emmet, 7 bliain d'aois.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/mcgarry-sean-a5663|teideal=McGarry, Seán {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2022-11-14}}&lt;/ref&gt;

Sa deireadh thiar, cuireadh seachtar Poblachtánach déag is trí scór chun báis idir 1922-1923 (meastar 81 uaireanta). Bhí 400 eile daortha chun báis nuair a tháinig deireadh leis na [[Pionós an bháis|básuithe]]. De ghnáth, b'iad na cúirteanna airm a ghearr na pionóis bháis seo, agus ba leor a bheith i seilbh [[arm tine]] le duine a chur chun báis.

An chuid ba mhó de na daoine a básaíodh, bhí siad á gcoinneáil i mbraighdeanas i g[[Príosún Chill Mhaighneann|Cill Mhaighneáin]] nó i [[Príosún Mhuinseo|Muinseó]] i mBaile Átha Cliath. Ach cuireadh an chorrdhuine chun báis in áiteanna eile sa tír, i d[[Trá Lí]] mar shampla. Sheachain [[Earnán Ó Máille]] scuad an lámhaigh, ó bhí sé gonta go dona nuair a cimíodh é, agus shíl na Státairí nach raibh cuid a dhaortha ná cuid a lámhaigh fágtha san fhear bocht. Níor básaíodh [[Liam Ó Déasaigh]], ach an oiread, nó bhí sé sásta forógra a shíniú ina raibh sé ag éileamh ar na frith-Chonraitheoirí na hairm a dhumpáil agus iad féin a ghéilleadh d'fhórsaí an tSaorstáit.

=== Ciarraí ===
Amach ó na básuithe oifigiúla, [[Dúnmharú|dúnmharaíodh]] cuid mhaith daoine go mídhlíthiúil, go háirithe i gCiarraí. Shiúil an bás ar na frith-Chonraitheoirí go háirithe i Mí na Márta sa bhliain [[1923]]. B'é an t-eachtra ba bhrúidiúla a tharla ansin ná an dóigh ar cuireadh ceangal na gcúig gcaol ar naonúr Poblachtánach timpeall ar mhianach talún. Maidhmeadh an pléascán agus cuireadh críoch ar an obair le meaisínghunna. Iontas na n-iontas, fágadh fear amháin acu beo ina dhiaidh sin féin, agus siúd is go bhfuair sé íde uafásach, d'éirigh leis a éalú a dhéanamh ón áit sular tháinig na hadhlacóirí. Díoltas ab ea an t-ainghníomh seo as an m[[bobghaiste]] a mharaigh cúigear Saorstátairí roimhe sin.

Níorbh é seo an t-aon eachtra amháin dá chineál féin é, nó pléascadh cúigear cimí Poblachtánacha in aice le [[Cill Airne]] agus ceathrar eile i g[[Cathair Shaidhbhín]]. B'é maorghinearál Paddy Daly&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Paddy Daly|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Paddy_Daly&amp;oldid=979440451|journal=Wikipedia|date=2020-09-20|language=en}}&lt;/ref&gt; i mBaile Átha Cliath, a bhí freagrach as na huafáis seo, ach is é an insint a chuir sé féin ar an scéal ná gur maraíodh na cimí nuair a bhí siad ag baint an dochair de phléascáin talún de chuid na bPoblachtánach. Thacaigh an [[Risteard Ó Maolchatha|Ginearál Ó Maolchatha]] leis an ráiteas seo, agus bhí sé oifigiúil go ceann i bhfad, go dtí gur tháinig an fhírinne chun solais.
[[Íomhá:Train derailment, Killurin, 15 August 1922.png|mion|Sabaitéireacht: bhí drochbhail ar chúrsaí airgeadais sa Stát. Traein imithe de na ráillí, 15 Lúnasa 1922, [[Cill Liúráin]], Contae Loch Garman&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/2654|teideal=Cill Liúráin/Killurin|language=en|work=logainm.ie|dátarochtana=2022-11-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://wexfordcivilwararchaeology.com/2018/01/31/train-derailment-killurin-15-8-1922/|teideal=Train derailment, Killurin, August 15th, 1922|údar=colmwexford|dáta=2018-01-31|language=en|work=The Archaeology of Conflict: Wexford in the Civil War, 1922-1923|dátarochtana=2022-11-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theirishstory.com/2018/10/16/the-killurin-ambush-1922-and-the-civil-war-in-wexford/#.Y3KQXnbMKEt|teideal=The Killurin ambush 1922 and the Civil War in Wexford – The Irish Story|language=en-GB|dátarochtana=2022-11-14}}&lt;/ref&gt;]]

===Loch Garman agus i nDún na nGall ===
Ar an 13 Márta, cuireadh triúr trodaithe Poblachtacha chun báis go dlisteanach i [[Loch Garman]] san oirdheisceart. Mar dhíoltas, gabhadh agus maraíodh triúr saighdiúirí de chuid an Airm Náisiúnta.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Dorney |first=John |date=14 March 2011 |teideal=March 1923 – The Terror Month |url= http://www.theirishstory.com/2011/03/14/march-1923-the-terror - month/#.WXzNLjfXuHQ | access - date =19 Feabhra 2019 |website= theirishstory.com}&lt;/ref&gt;

&quot;Ar maidin an 2 Samhain 1922, bhog buíon Óglach i dtreo Bhaile na Finne thart le Mín na bPoll i gceantar Dhún Lúiche, ach ar fhaisnéis spíodóirí áitiúla, ghabh saighdiúrí an tSaorstáit iad níos déanaí an oíche sin in áit darb ainm an Dúnán.

Tugadh na príosúnaigh phoblachtacha chuig ceannáras Arm an tSaorstáit i nDroim Bó in aice le Srath an Urláir. Cuireadh cúirt mhíleata orthu agus ciontaíodh iad as airm a bheith ina seilbh acu gan chead. Ainneoin gur daoradh chun báis iad, fágadh iad i bpríosún go dtí gur tharla eachtra chinniúnach tamall ina dhiaidh sin.

Deir Seosamh Ó Ceallaigh gur ionsaíodh beairic Arm an tSaorstáit ar an Chraoslach oíche an 10 Márta 2023:

Scaoileadh an Captaen Cannon as Leitir Mhic an Bhaird san ionsaí sin. Fuair sé bás.

Chuaigh teachtaireacht go Baile Átha Cliath chuig ceannáras an tSaorstáit gur maraíodh saighdiúir eile dá gcuid agus tháinig teachtaireacht ar ais chuig an cheannasaí Joe Sweeney i nDroim Bó go gcaithfeadh sé ceathrar acu a chur chun báis.

Ní raibh a fhios ag na príosúnaigh go dtí an 4 a chlog ar maidin an 13 Márta go raibh siad le marú.

Ainneoin achainí ó Easpaig Ráth Bhoth agus Chiarraí, níor ghéill Aire Cosanta an tSaorstáit Risteard Ó Maolchatha.

Ar an 14 Márta ag Caisleán Dhroim Bó lámhachadh go hachomair ceathrar trodaithe de chuid an IRA Charlie Daly (26), Sean Larkin (26), Daniel Enright (23), agus Timothy O'Sullivan (23).&quot;&lt;ref&gt;[https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0314/1362210-100-bliain-o-cuireadh-ceathar-oglach-chun-bais-i-ndun-na-ngall/ 100 bliain ó cuireadh ceathrar Óglach chun báis i nDún na nGall ]&lt;/ref&gt;

=== Ag druidim chun deireadh ===
Tháinig an tsíocháin i Mí na Bealtaine sa bhliain 1923, ach níor chuir sé deireadh leis an dúnmharfóireacht. Mar shampla, d'fhuadaigh na Saorstátairí [[Nollaig Lemass]], deartháir [[Seán Lemass|Sheáin]], i Mí Iúil 1923, agus dhumpáil siad a chorpán marbh i sléibhte [[Contae Chill Mhantáin|Chill Mhantáin]], i gcóngar do [[Gleann Cria|Ghleann Cria]], áit ar thángthas air i mí Dheireadh Fómhair sa bhliain chéanna.

== Iarmhairtí ==
Cruálach is uile mar a bhí an feachtas dúnmharfóireachta seo, ní féidir a rá nach gcuideodh sé leis na Saorstátairí an lámh in uachtar a fháil ar iarsmaí na bhfrith-Chonraitheoirí. Ní raibh na Poblachtánaigh ábalta cath éifeachtúil a chur ar na Státairí, ós rud é nach raibh an [[daonra]] sibhialta fonnmhar dídean a thabhairt dóibh anois, mar a bhí le linn [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse]].  

== Féach freisin ==

* [[Cogadh Cathartha na hÉireann]]

== Tagairtí ==
&lt;references group=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Catagóir:Cogadh Cathartha na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine curtha chun báis]]
[[Catagóir:1922]]</text>
      <sha1>7222so0szijhd1pb14jgu2b64bz828w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fuadach Don Tidey (1983)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95782</id>
    <revision>
      <id>1323739</id>
      <parentid>1241801</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3894" sha1="4ixnzeso7bsdbg6z4jbyj1eho81up2d" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:Brendan McFarlane (1986).jpg|mion|[[Brendan McFarlane]], 1986|293x293px]]Tharla '''fuadach Don Tidey''' ar an 24 Samhain 1983.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2018/1121/1012375-don-tidey-kidnapped/|teideal=Don Tidey Kidnapped|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2020-11-25}}&lt;/ref&gt; Fuadaíodh an [[fear gnó]], a bhí i mbun Superquinn ag an am, i m[[Baile Átha Cliath]].

Ar an 16 Nollaig 1983, maraíodh Patrick Kelly, [[saighdiúir]],&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Killing of Patrick Kelly|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Killing_of_Patrick_Kelly&amp;oldid=958930502|journal=Wikipedia|date=2020-05-26|language=en}}&lt;/ref&gt; agus Gary Sheehan, [[Garda Síochána|garda]] faoi oiliúint,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Gary Sheehan (police officer)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Gary_Sheehan_(police_officer)&amp;oldid=972304431|journal=Wikipedia|date=2020-08-11|language=en}}&lt;/ref&gt; le linn léigear tarrthála an fhir ghnó i lár coille in aice [[Béal an Átha Móir|Bhéal an Átha Móir]], [[Contae Liatroma]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/33321|teideal=Béal an Átha Móir/Ballinamore|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-11-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/ira-kidnap-gang-captured-seven-gardai-and-soldiers-26453955.html|teideal=IRA kidnap gang 'captured' seven gardai and soldiers|language=en|work=independent|dátarochtana=2020-11-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=iKY-BM3MG6U|teideal=clár faisnéise: nuacht RTÉ|údar=The Don Tidey Kidnapping. Garda and Soldier Murdered &amp; Harrods Terrorist Attack. London. 16 Dec 1983 ar  youtube.com|dáta=1983|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cain.ulster.ac.uk/othelem/chron/ch83.htm|teideal=CAIN: Chronology of the Conflict 1983|work=cain.ulster.ac.uk|dátarochtana=2020-11-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/dark-ending-to-kidnap-nightmare-1.1272455|teideal=Dark ending to kidnap nightmare|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-11-25}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Martin McGuinness portrait.png|mion|[[Martin McGuinness|Martin McGuiness]]]]
== Iarmhairtí ==
Sa bhliain 2008, cuireadh tús sa [[An Chúirt Choiriúil Speisialta|Chúirt Choiriúil Speisialta]] i mBÁC le triail Bhrendan 'Bik' McFarlane&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Brendan McFarlane|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Brendan_McFarlane&amp;oldid=986310297|journal=Wikipedia|date=2020-10-31|language=en}}&lt;/ref&gt; - iarbhall sinsearach den [[IRA Sealadach|IRA]] as [[Béal Feirste]] - ar chúisimh a bhaineann le fuadach an fhir ghnó, Don Tidey.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cinnlínte Nuachta|url=https://www.rte.ie/news/2008/0611/104423-cinnlinte/|date=2008-06-11|language=ga|author=Nuacht RTÉ|journal=|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt;.

Chomh maith leis an bhfuadach, cúisíodh Brendan McFarlane i ngunna a bheith ina sheilbh aige agus rún aige beatha a chur i mbaol. Phléadáil sé neamhchiontach sna cúisimh.

Thit an cás as a chéile agus bhí cead a chos ag McFarlane.

Sa bhliain 2011, thug David Kelly, mac an tsaighdiúra Patrick Kelly a maraíodh, aghaidh ar [[Martin McGuinness|Martin McGuiness]] le pictiúir a athar agus é á chur i leith McGuinness go raibh fhios aige cé a bhí freagrach as bás a athar, ós rud é go raibh McGuiness fós ar Chomhairle Airm an IRA ag an am.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cs.slu.edu/~scannell/gaelsceal/2011-10-14.pdf|teideal=Gaelscéal|údar=Páidí Ó Lionáird|dáta=2011|dátarochtana=2020|archivedate=2020-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200607155016/https://cs.slu.edu/~scannell/gaelsceal/2011-10-14.pdf}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]]
[[Catagóir:Fuadaigh]]
[[Catagóir:1983]]</text>
      <sha1>4ixnzeso7bsdbg6z4jbyj1eho81up2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leabharlann Choláiste na Tríonóide</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95795</id>
    <revision>
      <id>1323733</id>
      <parentid>1218078</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5280" sha1="m8aysviqso2xaw5m0tg3zc9kblc0r8s" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh‎}}

Tá '''Leabharlann Choláiste na Tríonóide''' suite i g[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]] i lár [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tcd.ie/library/index.ga.php|teideal=Leabharlann TCD|údar=tcd.ie|dáta=|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt; Is í an [[leabharlann]] is mó in Éirinn í ina bhfuil os cionn 5 milliún imleabhar clóite, ina measc bailiúcháin mhóra [[leabhar]], irisí, lámhscríbhinní, [[léarscáil]]&lt;nowiki/&gt;eanna agus [[Ceol|ceoil]], a léiríonn breis agus 400 bliain d’fhorbairt acadúil. Faigheann an leabharlann os cionn 100,000 ábhar nua a fhoilsítear sa [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe]] agus in [[Éire|Éirinn]] gach bliain.

[[Íomhá:Long Room Interior, Trinity College Dublin, Ireland - Diliff.jpg|mion|clé]]
[[Íomhá:Long Room at Trinity College (30115700800).jpg|mion|clé]]
[[Íomhá:Trinity college library.jpg|clé|mion]]
[[Íomhá:TCD 1937 Reading Room and Long Room Hub 03.jpg|mion|1937 Reading Room agus an Long Room Hub|clé]]
[[Íomhá:TCD Berkeley Library.jpg|mion|Berkeley Library&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://trinitynews.ie/2023/11/college-opens-submissions-for-renaming-of-the-berkeley-library/|teideal=College opens submissions for renaming of the Berkeley Library|údar=Ellen Kenny, Conor Healy|dáta=2023-11-15|language=en-US|work=Trinity News|dátarochtana=2024-05-18}}&lt;/ref&gt;|clé]]

== Taighde ==
Tacaíonn an Leabharlann le riachtanais teagaisc agus foghlama gach disciplíne sa Choláiste; is leabharlann mhór taighde í a bhfuil clú agus cáil uirthi ar fud an domhain; cuireann sí seirbhísí ar fáil do raon leathan úsáideoirí agus institiúidí seachtracha; cuireann sí le forbairt tionscnamh cruthaitheach maidir le faisnéis a chur ar fáil agus meallann na taispeántais lámhscríbhinní agus seoda eile na céadta míle cuairteoir chun cuairt a thabhairt ar an tSean-Leabharlann gach bliain.

== Gaeilge ==
Tugtar eolas riachtanach ar ár leabharlanna, ár mbailiúcháin agus ár seirbhísí [[An Ghaeilge|Gaeilge]] ar an suíomh gréasáin. 

Bronnadh páipéir [[Máirtín Ó Cadhain|Mháirtín Uí Chadhain]]  ar an Leabharlann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www3.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/ctsl/MOC.html|teideal=Máirtín Ó Cadhain 1905-70|work=www3.smo.uhi.ac.uk|dátarochtana=2020-11-27}}&lt;/ref&gt; I measc na bpáipéar tá:

* lámhscríbhinní dá chuid úrscéal agus gearrscéal, 
* nótaí a rinne sé agus é dhá scríobh, a obair iriseoireachta agus mar cholúnaí nuachtáin, 
* a shaothar ar ghramadach na Gaeilge, ar stair na Gaeilge, agus ar mheath na teanga sin, 
* cuid dá obair ullmhúcháin dona chuid ranganna i gColáiste na Tríonóide, áit a raibh sé ina léachtóir agus níos déanaí ina ollamh le Gaeilge, 
* páipéir ar Ghael Linn, Chonradh na Gaeilge agus eagraíochtaí eile Gaeilge, agus ar pholasaí an rialtais i leith na Gaeilge (ábhair conspóide go minic), 
* a bhailiúchán téipeanna ar bhéaloideas, ar chanúintí agus le haghaidh cleachtadh foghraíochta, chomh maith le filíocht dá chuid féin agus nótaí a rinne sé le linn dó bheith i gcampa géibhinn an Churraigh, 
* a leabharlann chlóbhuailte (ina measc leabhar inar scríobh sé nótaí), agus nótaí dá chuid léitheoireachta (cuid de i bhfoirm duillíní leabharlainne dár choimeád sé).

== Le feiceáil ==
=== An Long Room ===
Sa leabharlann tá seomra mór fada ann freisin le 200,000 leabhar. Tá an Long Room 65 méadar ar fad. Chomh maithleis na leabhair, tá 40 dealbh sa seomra mór seo. Is dealbha de dhaoine cáiliúla ón stair iad. Ní raibh aon bhean ina measc go dtí 2020, nuair a cuireadh ceithre dhealbh  de mhná ann, ina measc,  an [[matamaiticeoir]] [[Ada Lovelace]] (1815-1852).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Má Nuad|date=20 Samhain 2020|url=|title=Eleathanach|journal=|volume=|issue=368}}&lt;/ref&gt; Thuig sí go raibh ríomhairí in ann níos mó a dhéanamh ná suimeanna.

=== Leabhar Cheanannais ===
Tá [[Leabhar Cheanannais]] le feiceáil sa Choláiste. Sa bhliain 2019, chuaigh níos mó ná milliún duine ar cuairt chun é a fheiceáil. Osclaíodh ionad nua in 2024.

=== Berkeley ===
Shaibhrigh [[George Berkeley]] é féin ar dhroim sclábhaithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c4npzq50zv3o|teideal=Trinity College to 'dename' Berkeley Library due to slavery links|work=www.bbc.com|dátarochtana=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; Dá bharr sin, d'athainmnigh leabharlann i [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Trionóide]], BÁC sa bhliain 2023/2024.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://trinitynews.ie/2023/11/college-opens-submissions-for-renaming-of-the-berkeley-library/|teideal=College opens submissions for renaming of the Berkeley Library|údar=Ellen Kenny, Conor Healy|dáta=2023-11-15|language=en-US|work=Trinity News|dátarochtana=2024-05-18}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Téann stair na Leabharlainne siar chomh fada le bunú an Choláiste sa bhliain 1592.

Bronnadh pribhléid ar an Leabharlann maidir le taisceadh dlíthiúil sa bhliain 1801 

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Leabharlanna]]</text>
      <sha1>m8aysviqso2xaw5m0tg3zc9kblc0r8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oibríocht Demetrius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96425</id>
    <revision>
      <id>1323678</id>
      <parentid>1227076</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T23:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Féach freisin */</comment>
      <origin>1323678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12234" sha1="sabmcxegvdtzq078dv8dm45tfbcf3me" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ar an [[9 Lúnasa]] [[1971]], tugadh isteach [[imtheorannú]] gan triail i d[[Tuaisceart Éireann]], nó sluachampaí géibhinn. Ghabh [[Fórsaí armtha|fórsaí slándála]] na Breataine na céadta [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaí]] agus chuireadar i b[[príosún]] sa [[An Cheis Fhada|Cheis Fhada]] iad gan triail cúirte.   '''Oibríocht Demetrius''' (Déiméitrias)&lt;ref&gt;i mBéarla, ''Operation Demetrius''&lt;/ref&gt; a tugadh air, nó an braighdeanas.  

Bhí na mílte ball d'Arm na Breataine ar na sráideanna i ruathar inar tógadh suas le 400 fear Caitliceach agus d'imigh na mílte óna dtithe le himeacht ón fhoréigin&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.irishnews.com/news/2015/05/09/news/scanna-in-a-chuirfidh-idir-iontas-agus-uafa-s-orainn-le-feicea-il-ag-qft-122833/|teideal=Scannáin a chuirfidh idir iontas agus uafás orainn le feiceáil ag QFT|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2020-08-09}}&lt;/ref&gt;.

[[Íomhá:Compound 19.JPG|mion|200x200px]]
[[Íomhá:H-block corridor.jpg|mion|200x200px]]

== ‘Operation Calaba’ ==
Taobh le Demetrius, bhí ‘Operation Calaba’ ann chomh maith. Faoin oibríocht seo, roghnaíodh grúpa beag de cheithre fhear déag – fir a bhí le bheith ina [[muc]]&lt;nowiki/&gt;a guine agus seirbhísí faisnéise na Breataine ag baint triail as na Cúig Theicníc orthu.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cruel Britannia: A Secret History of Torture|url=https://books.google.co.uk/books?id=WLGroGSQfSYC&amp;pg=PT94&amp;lpg=PT94&amp;dq=ireland+%22Operation+calaba%22&amp;source=bl&amp;ots=aDOHMQkD6l&amp;sig=ACfU3U1WYmq9gC1ZNFMOTC0VAv9idl7jYQ&amp;hl=ga&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwir4oX93KbuAhVpAWMBHbZVA1kQ6AEwD3oECAgQAg#v=onepage&amp;q=ireland%20%22Operation%20calaba%22&amp;f=false|publisher=Granta Publications|date=2012-11-01|language=en|author=Ian Cobain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.researchgate.net/publication/332196178_Torture_and_Human_Rights_in_Northern_Ireland_Interrogation_in_Depth|teideal=Torture and Human Rights in Northern Ireland: Interrogation in Depth|údar=Aoife Duffy|dáta=March 2019 (DOI: 10.4324/9780429020063  ISBN: 9780429020063)|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;

'Séard atá sna cúig theicníc ná díth [[bia]] agus dí; díth [[Codladh|codlata]]; cochallú;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hooding|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hooding&amp;oldid=1037820118|journal=Wikipedia|date=2021-08-08|language=en}}&lt;/ref&gt; torann bán (nó síorthorann); agus pointe struis ina cuirtear daoine ina seasamh in éadan balla le géaga sínte (nó síorsheasamh)' (buillí agus turraingí leictreacha chomh maith).

I dtaca leis an chochallú de, rinneadh bagairt ar chuid de na fir go raibh siad le bheith caite amach as ingearán. I roinnt cásanna rinneadh amhlaidh agus an t-ingearán díreach cúpla troigh os cionn na talún.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://antuairisceoir.wordpress.com/author/antuairisceoir/|teideal=Ciarán Dunbar|language=ga|work=Tuairisceoir an Dúin|dátarochtana=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;

Tugadh  &quot;Fir na gCochall&quot; ar an ngrúpa fear a ghabh fórsaí slándála na Breataine i dTuaisceart Éireann i 1971.

=== &quot;Fir na gCochall&quot; ===
Ag deireadh 1971, thóg Poblacht na hÉireann cás thar ceann na bhfear in éadan na [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Breataine]] ag an [[Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine|Choimisiún Eorpach um Chearta an Duine]].

Ba é seo an chéad uair a thóg stát amháin cás in éadan stát eile ag an Choimisiún.

Mhaígh an Coimisiún ar dtús gurbh ionann na [[Ceastóireacht trom|cúig theicníc]] agus [[céasadh]]. Ach rinne [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtas na Breataine]] achomharc ar an chinneadh. 
[[Íomhá:Courtroom_European_Court_of_Human_Rights_01.JPG|mion|An [[Cúirt Eorpach um Chearta an Duine|Chúirt Eorpach um Chearta an Duine]]  (ECHR)i [[Strasbourg]]|200x200px]]
Ar an 18 Eanáir 1978, rialaigh an [[An Chúirt Eorpach um Chearta an Duine|Chúirt Eorpach um Chearta an Duine]] (ECHR) nach céasadh a bhí sa drochíde i dTuaisceart Éireann, ach íde a bhí “mídhaonna &amp; táireach”, de shárú ar Airteagal 3 den Choinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4006272166063744|teideal=breithiúnas na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine 1978|údar=Scoil Dlí|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2021-01-19}}&lt;/ref&gt; 

Cf. '''''Éire in aghaidh na Ríochta Aontaithe''''' (1978) 2 EHRR 25&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ireland v. United Kingdom - 5310/71 [1978] ECHR 1|url=http://www.bailii.org/eu/cases/ECHR/1978/1.html|date=18 January 1978|author=bailii.org|journal=|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://hudoc.echr.coe.int/eng?fbclid=IwAR3yMV5g3bh0tqaKTb-YrNMpfUAfWoPo_K0ec4otMvI6ymyRvZEbFJP1vBY#{%22appno%22:[%225310/71%22],%22itemid%22:[%22001-57506%22]}|teideal=CASE OF IRELAND v. THE UNITED KINGDOM (Application no. 5310/71)|údar=echr.coe.int|dáta=1978|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;  agus &quot;[[Ceastóireacht trom]]&quot;.

Bunaíodh an rialú sin ar fhianaise leighis ó rialtas na Breataine a mhol nach mbeadh mórthionchar ag an drochíde ar na fir, agus gurb é an gnáthshaol laethúil i dTuaisceart Éireann ag an am a ba chúis leis.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Athbhreithniú Eorpach á iarraidh ar na 'Fir Cochaill'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2014/1202/664192-athbhreithniu-eorpach-a-iarraidh-ar-na-fir-cochaill/|date=2014-12-02|language=ga|author=Nuacht RTÉ|journal=|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Iraqis tortured wp-f.jpg|mion|Ceastóireacht trom in  [[Príosún Abu Ghraib|Abu Ghraib]], [[an Iaráic]]  ,|200x200px]]

==== 2014-2018 ====
Tháinig fianaise chun solais go ndearna rialtas na Breataine iarracht an Chúirt a chur amú sa bhliain 1978,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.rte.ie/news/player/prime-time-web/2014/0604/|teideal=Tá clár faisnéise de chuid Aonad Imscrúduithe RTÉ dar teideal 'The Torture Files', a rinne Rita Ní Raghallaigh agus a spreag an t-iarratas seo, ar fáil ar shuíomh gréasáin an stáisiúin|údar=Prime Time - RTÉ Investigations Unit|dáta=2014|language=en|work=www.rte.ie|dátarochtana=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.patfinucanecentre.org/state-violence/mi5-and-hooded-men|teideal=MI5 and the 'Hooded Men' {{!}} The Pat Finucane Centre|work=www.patfinucanecentre.org|dátarochtana=2021-01-19}}&lt;/ref&gt; Bhí brú ann arís an cinneadh a rinne an Chúirt in 1978 a aisiompú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cracroi.wordpress.com/2014/12/11/cas-na-muc-guine-le-hardu-aris/|teideal=Cás na ‘muc guine’ le hardú arís|údar=Arsa Tuairisceoir|dáta=2014-12-11|language=ga|work=Crá Croí Cois Cuain|dátarochtana=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Athbhreithniú Eorpach á iarraidh ar na 'Fir Cochaill'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2014/1202/664192-athbhreithniu-eorpach-a-iarraidh-ar-na-fir-cochaill/|date=2014-12-02|language=ga|author=Nuacht RTÉ|journal=|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt;

In 1972 d’fhógair príomh-aire na Breataine Edward Heath nach n-úsáidfidís na cúig theicníc mar áis cheastóireachta as sin amach. In 1977 d’fhógair Ard-Aighne na Breataine Sam Silkin an rud céanna os comhair na Cúirte Eorpaí. Ach bhí siad ag iarraidh an dubh a chur ina gheal ar an phobal is cosúil. Rinne rialtas na Breataine faoi Heath cinneadh rúnda chun na cúig theicníc a choinneáil ar an ábhar gur uirlis áisiúil faisnéise a bhí iontu dar leo.

Mar sin, sa bhliain 2014, chuir [[Rialtas na hÉireann]] iarratas chuig an gCúirt Eorpach um Chearta an Duine ar chás &quot;Fir na gCochall&quot; a athbhreithniú, ar an mbonn go raibh fianaise nua ann nach raibh ar fáil sna 1970idí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Ach diúltaíodh sa bhliain 2018 d'iarratas ar leasú ar an mbreithiúnas.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Goverment's 'Hooded men' appeal rejected by ECHR|url=https://www.rte.ie/news/2018/0911/993075-hooded-men-case/|date=2018-09-11|language=en|author=Nuacht RTÉ|journal=|volume=|issue=Brendan Wright}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hooded Men: The allegations that UK ministers authorised torture|url=https://www.rte.ie/news/primetime/2019/0923/1077636-hooded-men-the-allegations-that-uk-ministers-authorised-torture/|date=2019-09-23|language=en|author=Rita O'Reilly}}&lt;/ref&gt;

==== 2019-2021 ====
Rialaigh an Chúirt Achomharc i m[[Béal Feirste]] in 2019 go raibh sé de cheart céasadh a thabhairt ar &quot;[[Ceastóireacht trom|Cheastóireacht trom]]&quot; i dtéarmaí an lae inniu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cinneadh gan líomhaintí faoi chéasadh a fhiosrú &quot;mícheart&quot;|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/1215/1266864-cinneadh-gan-liomhainti-faoi-cheasadh-a-fhiosru-micheart/|date=2021-12-15|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Ar 15 Nollaig 2021, rialaigh Cúirt Uachtarach na Breataine go raibh sé mícheart ag na póilíní sa Tuaisceart gan fiosrúchán a bhunú faoin gcaoi ar caitheadh le ceithre fhear déag ar thug Arm na Breataine drochíde dóibh sna [[1970idí]]. Rialaigh an chúirt go raibh cinneadh na bpóilíní gan an scéal a fhiosrú bunaithe ar thuarascáil a bhí &quot;fíorlochtach&quot; agus nár chóir aon ghlacadh a bheith leis.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cinneadh gan líomhaintí faoi chéasadh a fhiosrú &quot;mícheart&quot;|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/1215/1266864-cinneadh-gan-liomhainti-faoi-cheasadh-a-fhiosru-micheart/|date=2021-12-15|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

==== 2023 ====
I mí an Mheithimh 2023, ghabh ardchonstábla na bpóilíní sa Tuaisceart, [[Simon Byrne]], leithscéal leis na fir.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Leithscéal gafa ag póilíní le &quot;Fir na gCochall&quot; faoi dhrochíde|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0613/1388859-leithsceal-gafa-ag-poilini-le-fir-na-gcochall-faoi-dhrochide/|date=2023-06-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leithsceal-gafa-ag-psni-le-fir-na-gcochall-ach-ni-leor-sin-amhain/|teideal=Leithscéal gafa ag PSNI le Fir na gCochall ach ní leor sin amháin|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=18  Meitheamh 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-06-18}}&lt;/ref&gt;
{{Main|Ceastóireacht trom}}

=== Iarmhairtí idirnáisiúnta ===
[[Íomhá:PessinGuantanamoCampFiveGate210.JPG|mion|[[Guantanamo]]]]
Bhí impleachtaí ní ba fhorleithne aige seo nach céasadh a bhí ann. Ní amháin gur lean an Bhreatain ar aghaidh ag úsáid na dteicnící ach theagasc siad iad dá gcomhghleacaithe idirnáisiúnta freisin.

Sa bhliain 2002, bhí na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] ag lorg bealaí le “teicnící treisithe ceastóireachta” a fhorbairt. De bhrí nárbh ionann na cúig theicníc agus céasadh faoi rialú na Cúirte Eorpaí, glacadh leis go raibh na teicnící úd ceart dlíthiúil go leor le húsáid ar na himtheorannaithe i gCuan [[Guantanamo]].

In 2011, tharla fiosrúchán poiblí ar bhás Baha Mousa ón [[An Iaráic|Iaráic]] in 2003 agus é faoi chóiméad ag [[arm na Breataine]]. Tháinig sé amach le linn an fiosrúcháin go raibh na teicnící fós in úsáid acu.

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Bhaile Uí Mhurchú]]
* ''[https://www.youtube.com/watch?v=2ANOsYa1ZOU The Ballymurphy Precedent]'', ag Callum Macrae&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Ballymurphy Precedent|url=http://www.imdb.com/title/tt8661580/|author=IMDB film review|date=2018|journal=|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt;.  Scannán faisnéise  déanta faoi Shléacht Bhaile Uí Mhurchú&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=2ANOsYa1ZOU|teideal=The Ballymurphy Massacre (Scannán faisnéise)|údar=Callum Macrae.|dáta=2018|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt;.
* [[:Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí|Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]]
*[[Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine]]
*[[Ceastóireacht trom]]
*[[Oibríocht Banner]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Oibríocht Demetrius}}
[[Catagóir:Na Trioblóidí]]
[[Catagóir:Céasadh]]
[[Catagóir:Dlí agus Ceart in Éirinn]]
[[Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh]]
[[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:An Chúirt Eorpach um Chearta an Duine]]
[[Catagóir:1971]]</text>
      <sha1>sabmcxegvdtzq078dv8dm45tfbcf3me</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323679</id>
      <parentid>1323678</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T00:04:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1323679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12230" sha1="b4wvqkx0kqp3iv4mt9rtu19cuw23x3h" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Ar an [[9 Lúnasa]] [[1971]], tugadh isteach [[imtheorannú]] gan triail i d[[Tuaisceart Éireann]], nó sluachampaí géibhinn. Ghabh [[Fórsaí armtha|fórsaí slándála]] na Breataine na céadta [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnaí]] agus chuireadar i b[[príosún]] sa [[An Cheis Fhada|Cheis Fhada]] iad gan triail cúirte.   '''Oibríocht Demetrius''' (Déiméitrias)&lt;ref&gt;i mBéarla, ''Operation Demetrius''&lt;/ref&gt; a tugadh air, nó an braighdeanas.  

Bhí na mílte ball d'Arm na Breataine ar na sráideanna i ruathar inar tógadh suas le 400 fear Caitliceach agus d'imigh na mílte óna dtithe le himeacht ón fhoréigin&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.irishnews.com/news/2015/05/09/news/scanna-in-a-chuirfidh-idir-iontas-agus-uafa-s-orainn-le-feicea-il-ag-qft-122833/|teideal=Scannáin a chuirfidh idir iontas agus uafás orainn le feiceáil ag QFT|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2020-08-09}}&lt;/ref&gt;.

[[Íomhá:Compound 19.JPG|mion|200x200px]]
[[Íomhá:H-block corridor.jpg|mion|200x200px]]

== ‘Operation Calaba’ ==
Taobh le Demetrius, bhí ‘Operation Calaba’ ann chomh maith. Faoin oibríocht seo, roghnaíodh grúpa beag de cheithre fhear déag – fir a bhí le bheith ina [[muc]]&lt;nowiki/&gt;a guine agus seirbhísí faisnéise na Breataine ag baint triail as na Cúig Theicníc orthu.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cruel Britannia: A Secret History of Torture|url=https://books.google.co.uk/books?id=WLGroGSQfSYC&amp;pg=PT94&amp;lpg=PT94&amp;dq=ireland+%22Operation+calaba%22&amp;source=bl&amp;ots=aDOHMQkD6l&amp;sig=ACfU3U1WYmq9gC1ZNFMOTC0VAv9idl7jYQ&amp;hl=ga&amp;sa=X&amp;ved=2ahUKEwir4oX93KbuAhVpAWMBHbZVA1kQ6AEwD3oECAgQAg#v=onepage&amp;q=ireland%20%22Operation%20calaba%22&amp;f=false|publisher=Granta Publications|date=2012-11-01|language=en|author=Ian Cobain}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.researchgate.net/publication/332196178_Torture_and_Human_Rights_in_Northern_Ireland_Interrogation_in_Depth|teideal=Torture and Human Rights in Northern Ireland: Interrogation in Depth|údar=Aoife Duffy|dáta=March 2019 (DOI: 10.4324/9780429020063  ISBN: 9780429020063)|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;

'Séard atá sna cúig theicníc ná díth [[bia]] agus dí; díth [[Codladh|codlata]]; cochallú;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hooding|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Hooding&amp;oldid=1037820118|journal=Wikipedia|date=2021-08-08|language=en}}&lt;/ref&gt; torann bán (nó síorthorann); agus pointe struis ina cuirtear daoine ina seasamh in éadan balla le géaga sínte (nó síorsheasamh)' (buillí agus turraingí leictreacha chomh maith).

I dtaca leis an chochallú de, rinneadh bagairt ar chuid de na fir go raibh siad le bheith caite amach as ingearán. I roinnt cásanna rinneadh amhlaidh agus an t-ingearán díreach cúpla troigh os cionn na talún.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://antuairisceoir.wordpress.com/author/antuairisceoir/|teideal=Ciarán Dunbar|language=ga|work=Tuairisceoir an Dúin|dátarochtana=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;

Tugadh  &quot;Fir na gCochall&quot; ar an ngrúpa fear a ghabh fórsaí slándála na Breataine i dTuaisceart Éireann i 1971.

=== &quot;Fir na gCochall&quot; ===
Ag deireadh 1971, thóg Poblacht na hÉireann cás thar ceann na bhfear in éadan na [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Breataine]] ag an [[Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine|Choimisiún Eorpach um Chearta an Duine]].

Ba é seo an chéad uair a thóg stát amháin cás in éadan stát eile ag an Choimisiún.

Mhaígh an Coimisiún ar dtús gurbh ionann na [[Ceastóireacht trom|cúig theicníc]] agus [[céasadh]]. Ach rinne [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtas na Breataine]] achomharc ar an chinneadh. 
[[Íomhá:Courtroom_European_Court_of_Human_Rights_01.JPG|mion|An [[Cúirt Eorpach um Chearta an Duine|Chúirt Eorpach um Chearta an Duine]]  (ECHR)i [[Strasbourg]]|200x200px]]
Ar an 18 Eanáir 1978, rialaigh an [[An Chúirt Eorpach um Chearta an Duine|Chúirt Eorpach um Chearta an Duine]] (ECHR) nach céasadh a bhí sa drochíde i dTuaisceart Éireann, ach íde a bhí “mídhaonna &amp; táireach”, de shárú ar Airteagal 3 den Choinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4006272166063744|teideal=breithiúnas na Cúirte Eorpaí um Chearta an Duine 1978|údar=Scoil Dlí|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2021-01-19}}&lt;/ref&gt; 

Cf. '''''Éire in aghaidh na Ríochta Aontaithe''''' (1978) 2 EHRR 25&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ireland v. United Kingdom - 5310/71 [1978] ECHR 1|url=http://www.bailii.org/eu/cases/ECHR/1978/1.html|date=18 January 1978|author=bailii.org|journal=|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://hudoc.echr.coe.int/eng?fbclid=IwAR3yMV5g3bh0tqaKTb-YrNMpfUAfWoPo_K0ec4otMvI6ymyRvZEbFJP1vBY#{%22appno%22:[%225310/71%22],%22itemid%22:[%22001-57506%22]}|teideal=CASE OF IRELAND v. THE UNITED KINGDOM (Application no. 5310/71)|údar=echr.coe.int|dáta=1978|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;  agus &quot;[[Ceastóireacht trom]]&quot;.

Bunaíodh an rialú sin ar fhianaise leighis ó rialtas na Breataine a mhol nach mbeadh mórthionchar ag an drochíde ar na fir, agus gurb é an gnáthshaol laethúil i dTuaisceart Éireann ag an am a ba chúis leis.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Athbhreithniú Eorpach á iarraidh ar na 'Fir Cochaill'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2014/1202/664192-athbhreithniu-eorpach-a-iarraidh-ar-na-fir-cochaill/|date=2014-12-02|language=ga|author=Nuacht RTÉ|journal=|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Iraqis tortured wp-f.jpg|mion|Ceastóireacht trom in  [[Príosún Abu Ghraib|Abu Ghraib]], [[an Iaráic]] |200x200px]]

==== 2014-2018 ====
Tháinig fianaise chun solais go ndearna rialtas na Breataine iarracht an Chúirt a chur amú sa bhliain 1978,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.rte.ie/news/player/prime-time-web/2014/0604/|teideal=Tá clár faisnéise de chuid Aonad Imscrúduithe RTÉ dar teideal 'The Torture Files', a rinne Rita Ní Raghallaigh agus a spreag an t-iarratas seo, ar fáil ar shuíomh gréasáin an stáisiúin|údar=Prime Time - RTÉ Investigations Unit|dáta=2014|language=en|work=www.rte.ie|dátarochtana=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.patfinucanecentre.org/state-violence/mi5-and-hooded-men|teideal=MI5 and the 'Hooded Men' {{!}} The Pat Finucane Centre|work=www.patfinucanecentre.org|dátarochtana=2021-01-19}}&lt;/ref&gt; Bhí brú ann arís an cinneadh a rinne an Chúirt in 1978 a aisiompú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cracroi.wordpress.com/2014/12/11/cas-na-muc-guine-le-hardu-aris/|teideal=Cás na ‘muc guine’ le hardú arís|údar=Arsa Tuairisceoir|dáta=2014-12-11|language=ga|work=Crá Croí Cois Cuain|dátarochtana=2021-01-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Athbhreithniú Eorpach á iarraidh ar na 'Fir Cochaill'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2014/1202/664192-athbhreithniu-eorpach-a-iarraidh-ar-na-fir-cochaill/|date=2014-12-02|language=ga|author=Nuacht RTÉ|journal=|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt;

In 1972 d’fhógair príomh-aire na Breataine Edward Heath nach n-úsáidfidís na cúig theicníc mar áis cheastóireachta as sin amach. In 1977 d’fhógair Ard-Aighne na Breataine Sam Silkin an rud céanna os comhair na Cúirte Eorpaí. Ach bhí siad ag iarraidh an dubh a chur ina gheal ar an phobal is cosúil. Rinne rialtas na Breataine faoi Heath cinneadh rúnda chun na cúig theicníc a choinneáil ar an ábhar gur uirlis áisiúil faisnéise a bhí iontu dar leo.

Mar sin, sa bhliain 2014, chuir [[Rialtas na hÉireann]] iarratas chuig an gCúirt Eorpach um Chearta an Duine ar chás &quot;Fir na gCochall&quot; a athbhreithniú, ar an mbonn go raibh fianaise nua ann nach raibh ar fáil sna 1970idí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Ach diúltaíodh sa bhliain 2018 d'iarratas ar leasú ar an mbreithiúnas.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Goverment's 'Hooded men' appeal rejected by ECHR|url=https://www.rte.ie/news/2018/0911/993075-hooded-men-case/|date=2018-09-11|language=en|author=Nuacht RTÉ|journal=|volume=|issue=Brendan Wright}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Hooded Men: The allegations that UK ministers authorised torture|url=https://www.rte.ie/news/primetime/2019/0923/1077636-hooded-men-the-allegations-that-uk-ministers-authorised-torture/|date=2019-09-23|language=en|author=Rita O'Reilly}}&lt;/ref&gt;

==== 2019-2021 ====
Rialaigh an Chúirt Achomharc i m[[Béal Feirste]] in 2019 go raibh sé de cheart céasadh a thabhairt ar &quot;[[Ceastóireacht trom|Cheastóireacht trom]]&quot; i dtéarmaí an lae inniu.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cinneadh gan líomhaintí faoi chéasadh a fhiosrú &quot;mícheart&quot;|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/1215/1266864-cinneadh-gan-liomhainti-faoi-cheasadh-a-fhiosru-micheart/|date=2021-12-15|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Ar 15 Nollaig 2021, rialaigh Cúirt Uachtarach na Breataine go raibh sé mícheart ag na póilíní sa Tuaisceart gan fiosrúchán a bhunú faoin gcaoi ar caitheadh le ceithre fhear déag ar thug Arm na Breataine drochíde dóibh sna [[1970idí]]. Rialaigh an chúirt go raibh cinneadh na bpóilíní gan an scéal a fhiosrú bunaithe ar thuarascáil a bhí &quot;fíorlochtach&quot; agus nár chóir aon ghlacadh a bheith leis.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cinneadh gan líomhaintí faoi chéasadh a fhiosrú &quot;mícheart&quot;|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/1215/1266864-cinneadh-gan-liomhainti-faoi-cheasadh-a-fhiosru-micheart/|date=2021-12-15|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

==== 2023 ====
I mí an Mheithimh 2023, ghabh ardchonstábla na bpóilíní sa Tuaisceart, [[Simon Byrne]], leithscéal leis na fir.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Leithscéal gafa ag póilíní le &quot;Fir na gCochall&quot; faoi dhrochíde|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0613/1388859-leithsceal-gafa-ag-poilini-le-fir-na-gcochall-faoi-dhrochide/|date=2023-06-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leithsceal-gafa-ag-psni-le-fir-na-gcochall-ach-ni-leor-sin-amhain/|teideal=Leithscéal gafa ag PSNI le Fir na gCochall ach ní leor sin amháin|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=18  Meitheamh 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-06-18}}&lt;/ref&gt;
{{Main|Ceastóireacht trom}}

=== Iarmhairtí idirnáisiúnta ===
[[Íomhá:PessinGuantanamoCampFiveGate210.JPG|mion|[[Guantanamo]]]]
Bhí impleachtaí ní ba fhorleithne aige seo nach céasadh a bhí ann. Ní amháin gur lean an Bhreatain ar aghaidh ag úsáid na dteicnící ach theagasc siad iad dá gcomhghleacaithe idirnáisiúnta freisin.

Sa bhliain 2002, bhí na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] ag lorg bealaí le “teicnící treisithe ceastóireachta” a fhorbairt. De bhrí nárbh ionann na cúig theicníc agus céasadh faoi rialú na Cúirte Eorpaí, glacadh leis go raibh na teicnící úd ceart dleathach go leor le húsáid ar na himtheorannaithe i gCuan [[Guantanamo]].

In 2011, tharla fiosrúchán poiblí ar bhás Baha Mousa ón [[An Iaráic|Iaráic]] in 2003 agus é faoi chóiméad ag [[arm na Breataine]]. Tháinig sé amach le linn an fiosrúcháin go raibh na teicnící fós in úsáid acu.

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Bhaile Uí Mhurchú]]
* ''[https://www.youtube.com/watch?v=2ANOsYa1ZOU The Ballymurphy Precedent]'', ag Callum Macrae&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Ballymurphy Precedent|url=http://www.imdb.com/title/tt8661580/|author=IMDB film review|date=2018|journal=|volume=|issue=}}&lt;/ref&gt;.  Scannán faisnéise  déanta faoi Shléacht Bhaile Uí Mhurchú&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=2ANOsYa1ZOU|teideal=The Ballymurphy Massacre (Scannán faisnéise)|údar=Callum Macrae.|dáta=2018|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt;.
* [[:Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí|Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]]
*[[Coinbhinsiún Eorpach um Chearta an Duine]]
*[[Ceastóireacht trom]]
*[[Oibríocht Banner]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Oibríocht Demetrius}}
[[Catagóir:Na Trioblóidí]]
[[Catagóir:Céasadh]]
[[Catagóir:Dlí agus Ceart in Éirinn]]
[[Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh]]
[[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:An Chúirt Eorpach um Chearta an Duine]]
[[Catagóir:1971]]</text>
      <sha1>b4wvqkx0kqp3iv4mt9rtu19cuw23x3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Freagracht shóisialta chorparáideach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97542</id>
    <revision>
      <id>1323697</id>
      <parentid>1308656</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4883" sha1="2t6i12t84qbtt22rn9ddervlgw1wd5r" xml:space="preserve">[[Íomhá:The pyramid of corporate social responsibility.png|mion]]
Leagann '''freagracht shóisialta chorparáideach (FSC)'''&lt;ref&gt;&quot;Freagracht Chorparáideach Shóisialta&quot; (FCS) sa leabhar Eolaíocht na Sraithe Sóisearaí de chuid WorldWise&lt;/ref&gt; amach na rudaí a dhéanfaidh eagraíocht (comhlachtaí san áireamh) chun tairbhe na sochaí agus na timpeallachta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://timeforbusiness.ie/wp-content/uploads/2016/11/am_gno_leabhar_saothar.pdf|teideal=AM GNÓ: Staidéar Gnó don tSraith Shóisearach / Time for Business|údar=Joe Stafford et al|dáta=2016|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt; Is éard atá i gceist leis an FSC stuama chríochnúil ná&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.worldwiseschools.ie/wp-content/uploads/2017/11/JC-Business-Irish.pdf|teideal=Staidéar Gnó: ag gabháil don Oideachas Forbartha|údar=WorldWiseSchools.ie|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;

* gealltanais atá dáiríre agus indéanta a thabhairt faoi FSC agus faoin inbhuanaitheacht, 
* caitheamh leis na gealltanais sin amhail is gur sócmhainní luachmhara doláimhsithe iad, agus 
* cur le feasacht na bpáirtithe leasmhara ar na gealltanais sin agus leis an mbraistint atá acu gur faoin gcúram féin atá siad. 

[[Íomhá:Organisational purpose and social responsibility.jpg|mion]]
Éiríonn go geal le roinnt eagraíochtaí agus iad ag gabháil don FSC agus don inbhuanaitheacht. Cinnte tá eagraíochtaí eile nach dtugann mórán airde orthu. Ach léirigh taighde sa bhliain 2015 (ón Commit Forum) gur féidir gur ón dea-shaoránacht chorparáideach a thagann aon trian de luach ainmniúil cuideachta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/sustainable-business/2015/oct/29/corportate-social-responsibility-volkswagen-commit-forum-project-roi|teideal=Strong sustainability track record can account for 11% of a company's value - report|dáta=2015-10-29|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2021-04-25}}&lt;/ref&gt; Léiríodh sa phíosa taighde céanna nach leor tabhairt faoin bhFreagracht Shóisialta Chorparáideach, ach go gcaithfidh gnólachtaí í a chur i bhfeidhm go stuama críochnúil sula rachaidh sí chun tairbhe a mbunlíne. 

== Samplaí ==
[[Íomhá:CSR framework - value1.jpg|mion]]
Samplaí de roinnt cuideachtaí, idir bheag agus mhór, a ghlacann cur chuige dáiríre maidir le FSC agus inbhuanaitheacht is ea Unilever, Interface Carpets, Ben and Jerrys, Marks and Spencers, agus Eirgrid. &quot;Tréith idirdhealaitheach atá ag cuideachtaí rathúla in Éirinn agus in áiteanna eile is ea an dóigh a n-oibríonn siad lena gcuid custaiméirí, lena gcuid soláthraithe, lena gcuid oibrithe, lena dtimpeallacht fhisiciúil agus lena bpobal áitiúil.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://enterprise.gov.ie/ga/Nuacht-Imeachtai/Preasaraitis/31082015a.html|teideal=Suíomh Gréasáin nua maidir le Freagracht Shóisialta Chorparáideach (FSC), áit a bhfuil cleachtais ghnó fhreagracha á spreagadh|údar=Office Press|language=ga|work=enterprise.gov.ie|dátarochtana=2021-04-25}}&lt;/ref&gt;

Ar an drochuair, le cur i gcoinne gach dea-scéala nuachta tá samplaí de chuideachtaí a mbíonn drochthionchar acu ar phobail, bíodh sé sin i ngan fhios dóibh féin nó ná bíodh. Tá fírinne an scéil sin le feiceáil, mar shampla, san eachtra inar thug foirgneamh monarchan éadaí (Savar) uaidh in 2013 sa [[An Phacastáin|Phacastáin]], dúnadh Clerys i mBaile Átha Cliath in 2015 agus na fadhbanna comhshaoil atá ann fós de bharr droch-chleachtais oibre a bheith ag cuideachtaí ola ar nós [[Exxon Mobile]] i nDeilte na [[An Nígir|Nígire]].

Sampla eile is ea na ceannairí gnó, na ceannairí polaitiúla agus na corparáidí a bhfuil baint acu le seachaint cánach agus éagóir chánach ar fud an domhain, mar a tháinig chun solais i b[[Páipéir Phanama]] in 2016.
[[Íomhá:The Union Minister for Corporate Affairs, Dr. M. Veerappa Moily at the inauguration of the “2nd National CSR Conclave “Corporate Social Responsibility Conclave– Public Sector Perspective”, in New Delhi on February 01, 2012.jpg|mion|&quot;Corporate Social Responsibility Conclave– Public Sector Perspective”, Delhi, 2012]]

== FSC in Éirinn ==
Soláthraíonn an suíomh gréasáin, www.csrhub.ie, comhairle agus tacaíocht do ghnóthais agus d’eagraíochtaí eile a bhfuil spéis acu i dtuilleadh faisnéise a fháil faoi Fhreagracht Shóisialta Chorparáideach agus i gcleachtais ghnó atá freagrach agus inbhuanaithe a chur chun feidhme.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Tá an suíomh ina acmhainn chun cuidiú le cuideachtaí, idir mhór agus bheag, ar mian leo tuilleadh faisnéise a fháil faoi bheartais agus faoi chleachtais FSC.

== Féach freisin ==

* [[Rannpháirteachas le páirtithe leasmhara]]
*[[Páipéir Phanama]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Gnó]]
[[Catagóir:Sochaí]]
[[Catagóir:Freagracht shóisialta]]
[[Catagóir:Eitic ghnó]]</text>
      <sha1>2t6i12t84qbtt22rn9ddervlgw1wd5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Margaret Cousins</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97775</id>
    <revision>
      <id>1323731</id>
      <parentid>1309649</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:16:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12905" sha1="2195851eq71ho25lrh9y83da3s9ixde" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Oideoir]], [[sufragóir]]'','' giúistís agus [[diasamh]] ba ea '''Margaret Elizabeth Cousins''' (''née'' '''Gillespie)''', nó '''Gretta Cousins''' ([[7 Samhain]] [[1878]] i [[Ros Comáin]]– [[11 Márta]] [[1954]] san [[An India|India]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/cousins-margaret-gretta-elizabeth-a2111|teideal=Cousins, Margaret (‘Gretta’) Elizabeth {{!}} Dictionary of Irish Biography|work=www.dib.ie|dátarochtana=2021-05-18}}&lt;/ref&gt;  Ba dhuine de bhunaitheoirí [[Léig na hÉireann um Cheart Vótála do Mhná]] í Margaret Cousins.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.leitrimobserver.ie/news/home/349967/through-the-eyes-of-margaret-cousins-irish-indian-suffragette-launch-in-king-house-boyle.html|teideal=‘Through the Eyes of Margaret Cousins - Irish &amp; Indian Suffragette' launch in King House, Boyle|údar=Leitrim Observer reporter|language=en|work=www.leitrimobserver.ie|dátarochtana=2023-03-11}}&lt;/ref&gt; Scríobh sí an dúrud litreacha, alt agus paimfléad in Éirinn, sa Bhreatain agus san India faoin [[diasúnacht]], faoi oideachas agus faoi chearta na mban.  

== Saol in Éirinn agus Sasana ==

=== Tús a shaoil ===
Rugadh Cousins ar 7 Samhain 1878 i [[Mainistir na Búille]], [[Contae Ros Comáin]].   Ba í an duine ba shine sa chlann í as measc cúig dhuine dhéag. Ba é cléireach na cúirte giorra, Joseph Gillespie, a hathair agus ba í Margaret Annie Gillespie (Shera roimh phósadh di) a máthair. 

D'fhás sí aníos i d[[teaghlach]] [[Aontachtóirí na hÉireann|aontachtach]] [[Modhachas|Modhach]]. Ach bhí bá aici leis an [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnachas]] ó bhí sí an-óg. Cuireadh oideachas uirthi go háitiúil aníos go dtí an bhliain 1894, tráth a tugadh scoláireacht di chuig Ardscoil Victoria do Chailíní i n[[Doire]]. 

=== Baile Átha Cliath ===
Ina dhiaidh sin rinne sí staidéar san [[Acadamh Ríoga Ceoil]] i m[[Baile Átha Cliath]] (1898). Bhain sí Baitsiléir Ceoil amach in [[Ollscoil Ríoga na hÉireann]] sa bhliain 1902.

Tar éis di James Cousins a phósadh sa bhliain 1903, bhí sí leagtha amach ar a neamhspleáchas a choinneáil. Chinn siad nach mbeadh clann acu.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/radio1/clips/22221621/|teideal=Margaret Cousins of Ireland and India|údar=History Show|dáta=2023|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2023-03-11}}&lt;/ref&gt; D'oibrigh sí mar [[Múinteoir|mhúinteoir]] ceoil ar bhonn páirtaimseartha. Mar gheall ar a fear céile, chuir sí aithne ar go leor de na mórphearsana liteartha i mBaile Átha Cliath. Ina measc bhí [[James Joyce]], a d'fhan le muintir Cousins ina mbaile i n[[Droichead na Dothra]] i mí an Mheithimh 1904, agus [[George Russell]], fear eile a raibh dúil aige sa diasúnacht. 

Bhain an domhan mistiúil greim uirthi. Ghníomhaigh sí mar mheán ag séansanna a bhí ar siúl ina teach. Bhain sí triail as an scríbhneoireacht uathoibríoch agus as an [[astralaíocht]], D'éirigh sí ina [[diasamh]]. 

==== Gníomhaíochas ====
Fearacht a fir céile chuaigh sí le saol an fheoilséantóra.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/visit-and-learn/centenaries/votail-100/pioneers-in-parliamentary-politics|teideal=Ceannródaithe na polaitíochta parlaimintí – Tithe an Oireachtais|údar=Tithe an Oireachtais|dáta=2018-12-05|language=ga|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2021-05-18}}&lt;/ref&gt;  Nuair a bunaíodh Cumann Veigeatóirí na hÉireann (1904), rinneadh rúnaí oinigh an Chumainn di. 

Agus í ag tabhairt cuairt ar Shasana sa bhliain 1906 chun labhairt ag comhdháil [[Veigeatóireachas|feoilséantóirí]], d'éirigh léi freastal ar chomhdháil Chomhairle Náisiúnta na mBan freisin. Spreag sin í le dul le Cumann Ceart Vótála agus Rialtais Áitiúil Mhná na hÉireann tar éis di filleadh ar Éirinn. Ach níorbh fhada gur tháinig frustrachas uirthi de bharr a chuir chuige scáfair,

Mar sin, bhunaigh Cousins [[Léig na hÉireann um Cheart Vótála do Mhná]] (Irish Women's Franchise League) in éineacht le  [[Hanna Sheehy-Skeffington]] ar 4 Samhain 1908.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-mna-agus-cead-na-votala.aspx|teideal=Mná agus Cead na Vótála|údar=Robert McMillen|dáta=Lúnasa 2014|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-05-18}}&lt;/ref&gt;  Dream míleatach neamhpháirtí ba ea an Léig. Ar cheann de na baill ba thábhachtaí agus ab iomráití den Léig, d'éirigh sí ina cisteoir i dtús báire í agus rinneadh rúnaí oinigh di sa bhliain 1911. 

Labhraíodh sí go minic ag a chruinnithe faoin aer i mBaile Átha Cliath agus ar thurais cheart vótála timpeall na tíre. Níor chuir sé isteach ná amach uirthi gur cuireadh fáilte dhoicheallach roimh a cuid cainteanna corruair. Luaitear sa nuachtán ceart vótála, [[The Irish Citizen|''The Irish Citizen'']] (a raibh a fear céile ar dhuine de na bunaitheoirí) gur labhair sí ag cruinnithe i g[[Ciarraí]], i n[[Dún na nGall]], i [[Sligeach]], in [[Inis Ceithleann]], i b[[Port Rois]], agus i [[Maigh Eo]] (8 Feabhra 1913).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Dhéanadh sí stocaireacht ar Fheisirí Éireannacha chomh maith – go háirithe ar cheannaire [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann|Pháirtí Parlaiminteach na hÉireann]] [[Seán Mac Réamainn|John Redmond]] (a bhí in aghaidh cheart vótála na mban) – agus ar an bpríomh-rúnaí [[Augustine Birrell]] (1910).
[[Íomhá:Black Friday, London, 18 November 1910, suffragette attacked.jpg|mion|Aoine an Doirte Fola (Black Friday), Londain, [[18 Samhain]] [[1910]]]]

=== Sasana ===
Chuaigh Cousins anonn go Sasana chun oirbheartaíocht mhíleatach a fhoghlaim. Choinnigh Cousins nasc le sufragóirí Shasana agus d'oibrigh sí le hAontas Sóisialta agus Polaitiúil na mBan i [[Londain]] i mí Iúil 1909. 

I mí na Samhna 1910 bhí sí ar dhuine de sheisear ionadaithe na hÉireann ag 'parlaimint na mban' in Caxton Hall, Londain.  Mháirseáil sí ar Black Friday (Aoine an Doirte Fola) ar [[18 Samhain]] [[1910]]; ciontaíodh í as na [[fuinneoga]] ag 10 Sráid Downing a bhriseadh; chaith sí mí i bpríosún Holloway dá dheasca. Níor chuir sé sin meath ar a díocas míleatach, áfach.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[Íomhá:Mrs Lilian Metge.jpg|mion|sufraigéid]]

=== Ar ais in Éirinn ===
Ghlac sí páirt in agóidí i gcoinne an [[Rialtas Dúchais|Bhille Rialtas Dúchais,]] toisc nár foráladh ceart vótála do mhná leis, le linn chuairt [[Herbert Henry Asquith|Asquith]] ar Bhaile Átha Cliath sa bhliain 1911 agus, ina theannta sin, labhair sí ag ollchruinniú sna Antient Concert Rooms i mBaile Átha Cliath inar éiligh sí go gcuirfí mná san áireamh sa Bhille (Meitheamh 1912).

Cuireadh i bpríosún [[Tulach Mhór|Thulach Mhór]] í sa bhliain 1913 as ucht fuinneoga i g[[caisleán Bhaile Átha Cliath]]  a bhriseadh, in éineacht le gníomhaithe eile ó Chonradh Ceart Vótála Mhná na hÉireann – Margaret Connery agus Bean Hoskins. Fad a bhí siad i ngéibheann i bpríosún Thulach Mhór, throid siad ar son stádas polaitiúil. Chuaigh siad ar stailc ocrais ghearr ar tugadh an-phoiblíocht di. Bhuail taom croí Hoskins agus tugadh an stádas polaitiúil dóibh sa deireadh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Learpholl ===
I mí an Mheithimh 1913, agus de bharr deacrachtaí airgeadais, thug muintir Cousins aghaidh ar [[Learpholl]]. Cúpla lá níos déanaí, inne sí ionadaíocht do Chonradh Ceart Vótála Mhná na hÉireann ag sochraid [[Emily Davidson]] i [[Londain]]. 

Ar ais i Learpholl, thosaigh sí ag plé le grúpaí áitiúla ceart vótála, rinneadh uachtarán ar an gcumann áitiúil feoilséantóirí di, agus chabhraigh sí le bunú Bhan-Eaglais an Idéil Nua. 

I rith na tréimhse seo, choinnigh sí ceangal le gluaiseacht cheart vótála na hÉireann agus lean sí uirthi ag scríobh don Irish Citizen. 

I mí Eanáir 1915, mar ghníomhaí de chuid na Léige, rinne sí stocaireacht ar na Feisirí Éireannacha Redmond, Tim Healy, agus Joseph Devlin in [[Westminster]]. 

Thug sí cuairt ghearr ar Éirinn i mí Iúil 1915, ina ndeachaigh sí i mbun a cuid oibre [[bolscaireacht]]&lt;nowiki/&gt;a don Leig athuair. Ansin chuir sí féin agus a fear céile fúthu san India (Deireadh Fómhair 1915).
[[Íomhá:WLA vanda Model of a Magistrates Court.jpg|mion|fir amháin i gCúirt an Ghiúistís san Andhra Pradesh c.1840]]

== Saol in India ==
Tar éis bogadh go dtí an India, lean sí ar aghaidh leis an bhfeachtas ar son chearta na mban. Rinneadh an chéad bhan-ghiúistís san India di sa bhliain 1922.
[[Íomhá:The President, Shri Pranab Mukherjee at the Centenary Celebrations of Women’s Indian Association, in Chennai.jpg|mion|1917-2017: [[Women's Indian Association]]]]
Chuaigh sí ag obair mar mhúinteoir. Sa bhliain 1916, ba í an chéad bhall neamh-Indiach de Bhan-Ollscoil na hIndia in [[Poona]] í. 

Thosaigh sí ag glacadh páirte i ngluaiseacht na diasúnachta agus i ngluaiseacht chearta na mban.  Sa bhliain 1917, bhunaigh Cousins an [[Women's Indian Association]] in [[Chennai]] le Annie Besant agus Dorothy Jinarajadasa.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/visit-and-learn/centenaries/votail-100/pioneers-in-parliamentary-politics|teideal=Pioneers of parliamentary politics – Houses of the Oireachtas|údar=Houses of the Oireachtas|dáta=2018-12-05|language=en-ie|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2021-05-18}}&lt;/ref&gt; Bhí sí ina comhrúnaí oinigh ar an gCumann. Rinne sí eagarthóireacht ar iris an Chumainn, Stri-Dharma, le blianta fada. 

Bhí sí fostaithe mar ardmháistreás ar Scoil Náisiúnta na gCailíní in Mangalore (1919–20). 

Bhí ról lárnach aici in eagrú na chéad ócáide den bhan-chomhdháil uile-India (1926), a raibh sí i gceannas uirthi in 1936, agus in eagrú na ban-chomhdhála uile-Áise (1931). 

Thug sí cuairt ar Éirinn in 1927 agus níor thaitin an saol in Éirinn ag an am.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
[[Íomhá:Stamp of India - 2016 - Colnect 904798 - Centenary of SNDT Women s University Bombay.jpeg|mion|an chéad bhall neamh-Indiach de Bhan-Ollscoil na hIndia / Indian Women's University, [[Poona]]]]
Chuaigh sí i gceann obair dhaonchairdiúil chomh maith; bhí baint aici leis an ''Children's Aid Society, Women's Homes of Service'', agus ''Baby Welcomes''. Gabhadh í i mí na Nollag 1932 as ucht labhairt ag cruinniú in [[Madras]] chun agóid a dhéanamh i gcoinne áireamh na reachtanna éigeandála sa chód pionóis. Cuireadh i bpríosún Vellore í go dtí Deireadh Fómhair na bliana dár gcionn.  

== Bás agus tionchar ==
Bhuail stróc Cousins nuair a bhí sí 65 bliain d'aois, sa bhliain 1943. 

In éineacht a fir céile, thiomsaigh sí comh-[[Dírbheathaisnéis|dhírbheathaisnéis]] dar theideal ''We Two Together'' (1950). 

Fuair ​​sí bás an 1 Márta 1954 in Adyar, an India. Níos déanaí, thug daoine a raibh meas acu uirthi ([[Jawaharlal Nehru|Nehru]] san áireamh) agus rialtas na hIndia tabhartais airgid di, mar aitheantas don tseirbhís a thug sí don tír. 

Ritheadh an t[[Acht um Pósadh Hiondúch san India (1955)|Acht um Pósadh Hiondúch san India]] sa bhliain 1955. Tá [[Acht um Pósadh Hiondúch san India (1955)|athchóiriú an dlí]] maidir le [[pósadh]] agus [[colscaradh]] na [[An Hiondúchas|Hiondúch]] ar cheann de na cúiseanna a mbíodh Cousins ag agóidíocht ar a son, mar cheannródaí de chuid an [[Feimineachas|fheimineachais]] san [[An India|India]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4354472241243733|teideal=Margaret Cousins|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2018|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;

== Saothar ==

* ''The Awakening of Asian Womanhood'', 1922
* ''The music of Orient and Occident; essays towards mutual understandings'', 1935
* ''Indian womanhood today'', 1941
* (le James Cousins) ''[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.102835/page/n21/mode/2up?view=theater We Two Together]'', [[Madras]]: Ganesh, 1950    Saor in aisce, [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.102835/page/n21/mode/2up?view=theater anseo].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=We Two Together|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.102835|date=|author=James H. agus Margaret E. Cousins}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Acht um Pósadh Hiondúch san India (1955)]]
* [[Léig na hÉireann um Cheart Vótála do Mhná]]

== Naisc sheachtracha ==

* Leabhar faoi, le fáil mar pdf [https://bahai-library.com/pdf/m/munro_margaret_cousins_suffragette.pdf anseo]: ''Through the Eyes of Margaret Cousins'' le Dr Keith Munro, HIVE STUDIO BOOKS&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Cousins, Margaret}}
[[Catagóir:Feiminigh Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1878]]
[[Catagóir:Básanna i 1954]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Ros Comáin]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na hIndia]]
[[Catagóir:Giúistísí]]
[[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Sufragóirí]]</text>
      <sha1>2195851eq71ho25lrh9y83da3s9ixde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Séamus Barra Ó Súilleabháin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99477</id>
    <revision>
      <id>1323717</id>
      <parentid>1310356</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16918" sha1="dco0ggxpqsboq3242bzal92yg2aahh2" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[file]], scríbhneoir, fear [[haiku]] agus [[rapálaí]] [[Ciarraíoch]] é '''Séamus Barra Ó Súilleabháin''' a chasann amhráin [[hip hap]] faoin ainm ''Súil Amháin''.  Aithnítear é ar dhuine de mhórfhilí na glúine nua filíochta i saol na Gaeilge.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== Beatha ==
Is i [[Londain]] a rugadh Séamus ach tógadh i [[Lios Tuathail]] é. D'fhreastail sé ar an scoil i g[[Cnoc na gCaiseal]] ar feadh bliana agus an teaghlach siar is aniar idir an dá thír. 

Nuair a bhog sé ar ais go tuaisceart Chiarraí, bhí blas Sasanach ar a chuid Béarla. “''Bhí tuiscint eile agam ar mo thimpeallacht seachas mar a bhí ag na leanaí eile sa scoil'',” ar sé. “Bhíos ag déanamh anailíse ar gach aon ní mórthimpeall orm.”&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/agallamh-vearsai-on-mbreacghalltacht-le-seamus-barra-o-suilleabhain/|teideal=AGALLAMH: Véarsaí ón mbreacGhalltacht le Séamus Barra Ó Súilleabháin|údar=Robert McMillen|dáta=11 Deireadh Fómhair  2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-10-18}}&lt;/ref&gt;

Bhuaigh Séamus an All-Ireland Poetry Slam sa bhliain [[2011]]. Is ó [[Uíbh Ráthach]] a mhuintir, agus tá nasc láidir aige féin le ceantar [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]]. File &quot;iarGhaeltachta&quot; a thugann sé air féin. &quot;''Is rogha idé-eolaíoch é IarGhaeltacht a thabhairt ar an nGalltacht''&quot; a deir sé in alt ar [[Comhar]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/79/10/bhi-se-ina-mhaistir-ar-an-ndan-gairid-agus-an-dan-fada/|teideal=‘Bhí sé ina mháistir ar an ndán gairid agus an dán fada’|dáta=Deireadh Fómhair 2019|work=[[Comhar]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201127175837/https://comhar.ie/iris/79/10/bhi-se-ina-mhaistir-ar-an-ndan-gairid-agus-an-dan-fada/|archivedate=27 Samhain 2020|accessyear=2024}}&lt;/ref&gt;. Déantar cur síos air mar rachtfhile, slamfhile, nó dubfhile uaireanta.

Cé go bhfuil caint uirbeach agus caint an idirlín le sonrú go mór ar a chuid dánta, is Gaelainn na Mumhan a chleachtann sé, go háirithe sna dánta is déanaí dá chuid. Tá tréimhsí caite aige ina chónaí i gCorca Dhuibhne agus d'oibrigh in [[Ionad an Bhlascaoid]] agus ar an m[[An Blascaod Mór|Blascaod Mór]] mar threoraí. 

Fuair sé scoláireacht [[Fulbright]] le dul go hOllscoil [[Idaho State]] agus céimí de chuid Roinn na Gaeilge [[Ollscoil na Gaillimhe|OÉG]] é. Rinne sé [[taighde]] dochtúireachta ar scríbhneoireacht [[Maidhc File|Mhaidhc File]], mac [[Peig Sayers|Pheig Sayers]], fear a ndéantar tagairt dó ina chuid rapála.

Bhí sé ina scríbhneoir cónaitheach in Ionad Naomh Eoin i Lios Tuathail sa bhliain 2022.

== Saothar ==

=== Filíocht ===
Sa bhliain [[2016]] d'fhoilsigh [[Cló Iar-Chonnacht]] cnuasach filíochta leis, Beatha Dhónaill Dhuibh. I mblurba an leabhair deirtear; &quot;''Sa leabhar seo, an chéad chnuasach filíochta uaidh, scaoileann Séamus Barra Ó Súilleabháin a racht. Trí phearsa Dhónaill Dhuibh, más é sár-, príomh- nó frith-laoch an tsaothair seo é, tugann an file aghaidh ar chuid de cheisteanna móra agus beaga na freacnairce mar a gcíorann sé an sean agus an nua, an óige agus an dul in aois, an beo agus an marbh. Léigh leat, nó fút, nó tharat, de réir mar is toil leat féin.&quot;''

Dar le [[RTÉ]], fiosraíonn an cnuasach sin na ceisteanna móra agus beaga, an saol nua agus an seansaol, an beo agus an marbh. Dar le [[Robert McMillen]] 'Cibé modh reacaireachta a roghnaíonn Séamus, bíonn sé corraitheach, fuinniúil.'

=== Ceol ===
* D'eisigh sé ''Muca'' – traic hip hop le [[Craos (banna)|Craos]] (Séamus Barra Ó Súilleabháin agus [[Rob Mulhern]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://soundcloud.com/craos-1|teideal=craos}}&lt;/ref&gt;
* An Fhuil - [[Aeons]] ar a raibh Séamus Barra Ó Súilleabháin le clos.
* “Go Beo go Deo na nDeor” Amhrán a bhí ar ghearrliosta na Féile PanCheiltí sa bhliain  2015 — [[Enda Reilly]] agus Séamus Barra Ó Súilleabháin a chum.
* Chuir Charlie O'Brien agus Séamus Barra Ó Súilleabháin fuaimrian amach do 'Macalla Chill Áirne' le Trouble or Fortune Records.
* Sa bhliain [[2021]] thug Súil Amháin tacaíocht do [[Kneecap]] ar a gcamchuairt ''Occupied 6 Tour''.
* Ghlac sé páirt san fhíseán ilmheáin ealaíonta Ériu le Body&amp;Soul, Alltar a bhí ar an mír ar a raibh sé.

=== EP ===
D'eisigh Séamus Barr EP sa bhliain [[2019]] ar a bhfuil sé chinn de dhánta agus d'amhráin nuachumtha. Tá na rianta le clos ar an suíomh Bandcamp.com. Is é Séamus Barra a scríobh na rianta agus ba é Eóghan Harris a léirigh. Rinne sé cónaitheacht in ionad ealaíon [[Cill Rialaigh|Chill Rialaigh]].

=== Físdánta ===
I ''Sráid Éigse'', a taifeadadh mar chuid den fhéile [[Other Voices]], feictear cur i láthair nua-aimseartha chomh maith le meadarachtaí dúchasacha, go háirithe mórdbhard Lios Tuathail [[Uilliam Ó Leannáin]]. Maítear faoin bhfíseán gur comhfhreagras é 'Sráid-Éigse'&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Sráid-Éigse (ENGLISH SUBS)|url=https://www.youtube.com/watch?v=dkzucVUnCYw|language=en}}&lt;/ref&gt; idir filí ré na teicneolaíochta faisnéise agus seandáimh na lámhscríbhinní san 18ú haois. Déantar beart véarsaí agus leabhar luachmhar a aistriú trí chúlsráideanna Leasa Tuathail gan fhios don saol.

Fuair an físdán ''Raithneach'' ainmniúchán d'amhrán na bliana agus d'fhíseán na bliana ag [[Liosta Buaiteoirí Ghradaim NÓS|Gradaim Cheoil Nós]] sa bhliain [[2019]]. [[Seán T. Ó Meallaigh]] a thaifead agus a chuir in eagar. Rinneadh an físdán seo le [[REIC]] i gcomhar le h[[Áras Scríbhneoirí na hÉireann]], [[Foras na Gaeilge]] agus [[Bliain na Gaeilge]].

=== Imeachtaí agus Foilseacháin ===
Bíonn saothair Shéamuis le feiceáil agus le clos in áiteanna éagsúla go leor: Southword, [[BBC RADIO 4]] ar an gclár NO EGOS NO DIVAS, Glórtha ón Imeall ar [[TG4]], Dublin Writers Festival, an Fhéile Bheag Filíochta, REIC @ Takin' the Mic, bhí sé ina mholtóir ag [[Slam Filíochta Liú Lúnasa|Slam Filíochta]] fhéile [[Liú Lúnasa]], Fíon na Fíliochta (The Wine of Poetry), The Five Lamps Arts Festival, An Cabaret Craiceáilte, Imram, [[an Phicnic Leictreach]], [[Féile na Bealtaine]], ag ócaidí filíochta in Bothan Dhùn Èideann in [[Albain]], ag The English Bookshop in [[Uppsala]] agus ag an Tóstal. 

Foilsíodh filíocht dá chuid ar [[Comhar]], ''The Willow’s Whisper: A Transatlantic Compilation of Poetry from Ireland and Native America'' agus ailt ar [[meoneile.ie]] agus áiteanna eile.

Ghlac sé páirt in Leprosarium/An Lobharlann, filíocht thaibhléirithe beirte.

=== Súil Amháin (2020) ===
Sa bhliain [[2020]] tháinig togra eile dá chuid chun cinn, inar meascadh ceol hip-hop agus liricí Shéamuis Barra.

I gcorplár na [[Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann|dianghlasála]] sa bhliain [[2020]] is ea d'fhiafraigh [[Áine Ní Chíobháin]] de Súil Amháin ar mhaith leis siollaí a chur ar rian úrnua leis an léiritheoir aitheanta [[Bantum]] i gcóir an taispeántais '&lt;nowiki/&gt;''Cogar''&lt;nowiki/&gt;' a bhí á reáchtáil don fhéile [[Other Voices]]. An chéad rian ná '''Viva Liobarnach''&lt;nowiki/&gt;' (atá cosúil leis an nath [[An Spáinnis|Spáinnise]] ''¡Viva la libertad!''), agus tá idir fhaisnéis agus áiféis sa léargas dírbheathaisnéiseach ann ar chúrsa laethúil an rapálaí liobarnaigh seo as bundún na [[Contae Chiarraí|Ríochta]]. Tá trí cinn de rianta eile a tháinig ó Súil Amháin agus Bantum.

''Viva Liobarnach'' - Súil Amháin (léirithe ag Bantum), Ceol: Bantum, Focail: Súil Amháin, Taifead glóir: Tejo

''Lá Breá'' - Súil Amháin, Bantum a léirigh. Thug [[Ealaín na Gaeltachta]] tacaíocht. [[Áine Ní Chíobháin]] a stiúraigh, Ferg Flannery a mhaisigh, Garsún Eo a thaifead an glór agus Rút Ní Mhurchú a shiúil an trá.

''Incantation of Féile​-​Flow Funk'', Liricí le Súil Amháin, Bantum a léirigh.

Sa bhliain [[2021]] rinne sé gig ar líne mar chuid de [[Liú Lúnasa]]. Cuireadh '''Oíche Mhaith''&lt;nowiki/&gt;' amach faoi mháthair Shéamuis, is é a dúirt sé faoin amhrán ná &quot;''Cheapas na véarsaí seo do Mham. Seo ceann fé lasadh na tine''&quot;''.''

Chuir sé amach Aisling [[An Fhéil|Fhéile]] sa bhliain 2022.

Eisíodh an t-amhrán ''Súil Amháin X Tuath - sceartáin!'' i gcomhpháirt le [[Tuath (banna ceoil)|Tuath]] i nDeireadh Fómhair na bliana 2022. Rob Mulhern (Tuath) a léirigh, Tadhg Kelly a mheasc agus a mháistrigh. Tá sliocht ón amhrán traidisiúnta ''[[Cad É Sin Don Té Sin?]]'' ann agus sainmhíniú ar [[sceartán]] ón [[An Foclóir Beag|bhFoclóir Beag]]. Tá eilimintí macarónacha i gceist san amhrán. Nuair a deirtear &quot;''níos measa ná an Reilleach!''&quot; ann is é atá i gceist leis an Reilleach ná [[Walter Raleigh]]. Deir na seandaoine i gCorca Dhuibhne 'chút an Reilleach' chun leanaí a smachtú nuair ná téidís a chodladh. Ba é Walter Raleigh 'An Reilleach' an 'boogieman' acu go dtí le déanaí. Bhí lámh ag Walter Raleigh i sléacht, ár agus léirscrios an [[Coilíneachas|Choilíneachais]] san 16ú haois déag agus maireann cuimhne bheo air sin i gCorca Dhuibhne.

Eisíodh an t-amhrán ''An Murda Meais​í​n'', atá ar maos leis an smaointeoireacht fhrithchoilíneach, sa bhliain 2023. Tagairt do [[The Murder Machine]] an [[Pádraig Mac Piarais|Phiarsaigh]] is ea teideal an amhráin. Rob Mulhern (Tuath) a chruthaigh agus a léirigh. Meascadh breise: Niall Doran. Ealaín: AMELIA. Bailíodh airgead a rinneadh as ''An Murda Meais​í​n'' ar mhaithe le scoil Dhún Chaoin agus iad ag bailiú airgid i gcóir seomra ranga nua. Tagraíodh don fheachtas a bhí ann sna [[1970idí|70dí]] chun an scoil a choinneáil ar oscailt agus an agóid a tionóladh i mBÁC leis an sluaghairm: 'NÍ DHÚNFAR SCOIL DHÚN CHAOIN!' Bronnadh [[Amhrán na Bliana (Gradaim NÓS)|Amhrán na Bliana]] ar an amhrán ag [[Gradaim NÓS|Gradaim Cheoil NÓS]] 2024.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/is-mo-na-suil-amhain-a-bhi-ar-sheamas-barra-o-suilleabhain-oiche-ghradaim-nos/|teideal=Is mó ná súil amháin a bhí ar Shéamas Barra Ó Súilleabháin oíche Ghradaim NÓS|dátarochtana=2025-02-11|archivedate=2024-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240422212724/https://nos.ie/cultur/ceol/is-mo-na-suil-amhain-a-bhi-ar-sheamas-barra-o-suilleabhain-oiche-ghradaim-nos/}}&lt;/ref&gt;

Sheinn sé sraith ceolchoimreacha le h[[Ushmush]] i samhradh na bliana 2025.

=== Gearrscannán ===
Rinne Charlie O'Brien gearrscannán darbh ainm &quot;''Macalla Chill Áirne''&quot; sa bhliain [[2022]] ina bhfuil Séamus Barra Ó Súilleabháin ina phríomhaisteoir ann. Tá [[Seán Garvey|Seán Ó Gairbhí]] (an t-amhránaí sean-nóis) ina aisteoir ann chomh maith. Athchruthú ar thuras báid trí lochanna Chill Áirne roimh aimsir an ghorta mhóir atá i gceist le “Macalla.” D'úsáidtí bugle chun macalla a scaoileadh amach ón sliabh ag deireadh an turais go [[Nead an Iolair]] i g[[Cill Áirne]] fadó. Bhí Macalla Chill Áirne le feiscint ag féile scannán Chiarraí, ag an Chicago Irish Film Fest agus a lán eile nach iad.

==Aitheantas==

Aithnítear é ar dhuine de mhórfhilí na glúine nua filíochta i saol na Gaeilge.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/a-chead-ep-eisithe-ag-seamus-barra-o-suilleabhain/|teideal=A chéad EP eisithe ag Séamus Barra Ó Súilleabháin|údar=[[Nós (iris)|NÓS]]|dáta=14 Bealtaine 2019|language=ga-IE|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2022-10-18}}&lt;/ref&gt; Glacann sé páirt rialta in imeachtaí agus léirithe filíochta amhail REIC a bhíonn ar siúl in ionaid éagsúla ar fud na hÉireann. D'aithris sé dán dá chuid d’[[Uachtarán na hÉireann]] ag comóradh 20 bliain [[TG4]] ag ócáid speisialta i nGaillimh sa bhliain [[2017]]. Bhain sé amach Craobh Slamfhilíochta na hÉireann sa bhliain 2011/2012 agus Cúirt 2013. 

Is é a dúirt a file [[David Wheatley]] faoi: &quot;Is annamh a aimsíonn tú file nua chomh suntasach le Séamus Barra Ó Súilleabháin. ‘Shaman’ atá ann, gan dabht&quot;.&lt;ref&gt;https://twitter.com/nemoloris/status/832694877712314369&lt;/ref&gt;

Bronnadh Albam na Bliana ar athPHORT Shúil Amháin, in éineacht leis an léiritheoir [[Bantum]] ag Gradaim [[NÓS]] 2025.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/gradaim-nos-2025-4-dhuais-ag-kneecap-ach-a-ndushlan-tugtha-ag-ribe-roibeis/|teideal=Gradaim NÓS 2025: 4 dhuais ag Kneecap ach a ndúshlán tugtha ag Ribe Róibéis!|dátarochtana=2025-02-26|archivedate=2025-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222181122/https://nos.ie/cultur/ceol/gradaim-nos-2025-4-dhuais-ag-kneecap-ach-a-ndushlan-tugtha-ag-ribe-roibeis/}}&lt;/ref&gt;

==Inspioráid==

Aithníonn Súil Amháin an lámh a bhí ag [[Rónán Mac Aodha Bhuí]] ina spreagadh an chéad lá: &quot;Rónán a chuir Mícrafón im láimh don gcéad uair riamh, agus a spreagaigh mé chun mo bhéal a leathadh os comhair slua daoine. Is tréna chroí mór, a fhís don bpobal agus paisean chun ceoil atáim tar éis aithne a chur ar fhurmhór desna cairde is mó atá sa tsaol agam anois. D'athraigh Rónán cúrsa mo shaoil an lá san i mBeár an Choláiste.&quot;
Thiomnaigh sé dán dó freisin.

Tá [[Gearóid Mac Lochlainn]] le brath mar thionchar ar shaothar Uí Shúilleabháin, go háirithe in úsáid an ''alter ego''.

Tá ráite ag an ngrúpa [[Kneecap]] go raibh tionchar ag saothar Uí Shúilleabháin orthu, go deimhin déantar tagairt dó sa chéad amhrán acu. Is féidir gnéithe áirithe a aithint i saothair Shéamuis Barra féin a fuair spreagadh ó Kneecap ina dhiaidh sin, an bhéim mhór ar amhráin seachas ar fhilíocht nuair a tháinig ann do Shúil Amháin, ar cheann acu.

==Foilseacháin agus dánta==

* Araibis – dán in [[Southword]]
* ''Beatha Dhónaill Dhuibh'' cnuasach filíochta, 2016 ([[Cló Iar-Chonnacht]]) 
* Ón mBarr Aníos, EP, taifeadtaí ar dhornán dánta 2019, An bhFacaís Mo Ghuthán?, Toghcháin, Raithneach, Sin Cultúr, Teamín Óg, Searc Ólta 
* Leprosarium/An Lobharlann - leabhairín mangaire?
* Loitríocht - leabhairín mangaire
* D'aistrigh Niall O'Gallagher scata dánta leis go [[Gaeilge na hAlban]] san iris liteartha [[STEALL]]
* Bhí dornán dánta dá chuid sa chnuasach a chuir [[Marcus Mac Conghail]] in eagar sa bhliain [[2014]] ''Línte Leictreacha'', cnuasach a bhailigh dánta ó fhilí [[an Phubaill Ghaeilge]] ag an b[[Picnic Leictreach]] le chéile.
* 2011 - sa bhailiúchán: ''The Willow's Whisper: A Transatlantic Compilation of Poetry from Ireland and Native America Hardcover'' eagarthóir: Jill M. O'Mahony &amp; [[Mícheál Ó hAodha]] (Cambridge Scholars Publishing)
* 2015 - sa bhailiúchán: ''Poetry Ireland Review'' 115 ([[Éigse Éireann]]/Impress Books)
* ‘BREAD NOT PROFITS’ Comhar Séamus Barra Ó Súilleabháin , Iml. 79, Uimh 5 (BEALTAINE 2019), lgh. 10-12 (3 lch) Cuntas ar dhráma le Mick Finn agus imeachtaí ceiliúrtha eile Shóivéid Luimnigh&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.jstor.org/stable/26784580?seq=1|teideal=‘BREAD NOT PROFITS’}}&lt;/ref&gt;

==Féach freisin==
* [[Rapcheol Gaeilge]]
* [[Kneecap]]
* [[Oisín Mac]]
* [[Slam Filíochta Liú Lúnasa]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

* [https://seamusbarra.bandcamp.com/album/n-mbarr-an-os Ón mBarr Aníos] (bandcamp.com)
* Léirmheasanna ar ''Beatha Dhónaill Dhuibh'': [https://web.archive.org/web/20240422225647/https://www.irishtimes.com/culture/books/beatha-dhonaill-dhuibh-review-the-bold-innovation-of-a-kerry-poet-1.3119363, Irish Times], [https://nos.ie/cultur/leabhair/beidh-tracht-feasta-ar-dhanta-seo-na-duibhe/ NÓS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211020224157/https://nos.ie/cultur/leabhair/beidh-tracht-feasta-ar-dhanta-seo-na-duibhe/ |date=2021-10-20 }}
* [https://www.irishtimes.com/culture/books/rapping-as-gaeilge-about-priests-hunger-emigration-and-alcohol-abuse-1.2939137 Rapping as Gaeilge about priests, hunger, emigration and alcohol abuse]
* [https://www.youtube.com/watch?v=jB70Zz-2Y_E  Gearrscannán &quot;Macalla Chill Áirne&quot;]

{{DEFAULTSORT:Suilleabhain, Seamus Barra O}}
[[Catagóir:Rapálaithe Gaeilge]]
[[Catagóir:Rapálaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Filí Gaeilge]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]]
[[Catagóir:Gaeil Londan]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán na Bliana]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Albam na Bliana (Nuacheol)]]
[[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Ceoltóir Aonair na Bliana]]
[[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán na Bliana]]
[[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Albam na Bliana (Nuacheol)]]
[[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana]]
[[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Banna / Ceoltóir na Bliana]]
[[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Ealaín na Bliana]]</text>
      <sha1>dco0ggxpqsboq3242bzal92yg2aahh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ramayana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99684</id>
    <revision>
      <id>1323696</id>
      <parentid>1316227</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4014" sha1="8dtkpb3izmwo49cwtt8lx2mvkfdxnaq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Saothar Ceoil‎}}

[[Dán eipiciúil]] is ea an '''Ramayana''', nó '''scéal Rama agus Sita''', scríofa i [[An tSanscrait|Sanscrait]], idir an 7ú-3ú haois roimh Chríost.

Cuireann an scéal síos ar bhua na maithe ar an olc, agus an dóchas sa dorchadas, srl. Tá cosúlachtaí ann idir scéal Rama agus Sita agus scéal [[Muire|Mhuire]] agus Iósaf, nó an scéal faoi imeacht na n[[Giúdachas|Giúdach]] ó [[Iarúsailéim]], dídeanaithe iad go léir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.nicurriculum.org.uk/docs/key_stages_1_and_2/areas_of_learning/religious_education/im/Creideamh_agus_Solas.pdf|teideal=Creideamh agus Solas Aonad Téamach|údar=nicurriculum.org.uk|dátarochtana=2021|archivedate=2021-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211104131524/http://www.nicurriculum.org.uk/docs/key_stages_1_and_2/areas_of_learning/religious_education/im/Creideamh_agus_Solas.pdf}}&lt;/ref&gt;

==== Deoraíocht ====
Ag tarraingt dó ar dheireadh a réimis roghnaigh Dasaratha, rí Ayodha, a mhac Rama le bheith mar oidhre air. Ba mhian lena bhean Kaikeyi go mbeadh Bharata, mac eile dá gcuid, mar oidhre ina áit. Bhí Kaikeyi den bharúil go dtiocfadh mí-ádh uirthi mura ndéanfaí rí de Bharata agus mura ndéanfaí Rama a dhíbirt chun na coille go ceann ceithre bliana déag.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/document/1590|teideal=Creideamh agus Solas: Leabhar Áiseanna|údar=ccea.org.uk|dátarochtana=2021}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

D’aontaigh an rí go drogallach, mar sin chaith Rama ceithre bliana déag ar deoraíocht lena bhean álainn Sita agus lena dheartháir Laksmana. D’fhág siad a raibh acu de mhaoin shaolta agus chaith siad saol crua faoin choill.
[[Íomhá:Ein Dämon wird vom Affenprinzen Angada erschlagen (Shangri-Ramayana c1700).jpg|mion|'''Ramayana, Udaipur (1652)''']]

==== Fuadach ====
Nuair a chuala Ravana, rí deich-gceannach na ndeamhan a bhí ina rí ar oileán darbh ainm Lanka, iomrá ar áilleacht Sita shocraigh sé go mbeadh sí aige féin. Chuaigh sé i riocht fir naofa agus chas sé uirthi sa choill. I ndiaidh dó intinn Rama agus Laksmana a bhaint di, sciob sé leis Sita go Lanka.

==== An fháinne ====
[[Íomhá:Ramayana, Yuddha Kanda. Illustrator Sahib Din. Production Udaipur, 1652.jpg|mion|Yuddha Kanda (cath), Udaipur (1652)]]
Chaith Sita a cuid ama faoi bhrón i ndiaidh Rama i ngairdín Ravana ar Lanka. Ag an am céanna chuaigh Rama agus Laksmana le cuidiú a iarraidh ar Hanuman, rí na moncaithe, teacht uirthi. Thosaigh Hanuman ar chuardach Sita trí choiscéim mhór a ghlacadh anonn go Lanka. Tháinig sé ar Sita agus chuir sé in iúl di gur theachtaire ó Rama é trí fháinne Rama a thaispeáint di. Bhí lúcháir an tsaoil ar Sita; d’éalaigh Hanuman agus d’inis sé do Rama cá raibh sí.
[[Íomhá:Battle at Lanka, Ramayana, Udaipur, 1649-53.jpg|mion|Cath Lanka, Udaipur (1652)]]

==== Tarrtháil ====
Thóg Rama, Laksmana, Hanuman, agus a arm de mhoncaithe droichead trasna go Lanka le tarrtháil a thabhairt ar Sita. I ndiaidh dóibh cath fada a dhéanamh le sleánna, boghanna agus saigheada, mharaigh Rama rí deich-gceannach na ndeamhan Ravana.
[[Íomhá:The death of Kumbhakarna - Ramayana, Yuddha Kanda (1652), f.87 - BL Add MS 15297.jpg|mion|Bás Kumbhakarna, Udaipur (1652)]]

==== Diva ====
Cionn is go raibh na ceithre bliana déag caite, d’fhill Rama agus Sita ar Ayodha agus rinneadh rí agus banríon díobh. Bhí an oiread sin áthais ar na daoine iad a fheiceáil ar ais gur chuir siad soilse beaga taobh amuigh de na tithe acu ionas go bhfeiceadh Rama agus Sita an bealach rompu. Tugadh diva ar na soilse seo agus sin an fáth ar tugadh ‘Diwali’ ar an fhéile.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Diwali]] (féile Hiondúch na soilse)
* ''[[Mahābhārata]]''

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Dánta eipiciúla]]
[[Catagóir:Hiondúchas]]</text>
      <sha1>8dtkpb3izmwo49cwtt8lx2mvkfdxnaq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323700</id>
      <parentid>1323696</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3995" sha1="pw5f118ekj6c5jgglbegfo53szo921g" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Saothar Ceoil‎}}

[[Dán eipiciúil]] is ea an '''Ramayana''', nó '''scéal Rama agus Sita''', scríofa i [[An tSanscrait|Sanscrait]], idir an 7ú-3ú haois roimh Chríost.

Cuireann an scéal síos ar bhua na maithe ar an olc, agus an dóchas sa dorchadas, srl. Tá cosúlachtaí ann idir scéal Rama agus Sita agus scéal [[Muire|Mhuire]] agus Iósaf, nó an scéal faoi imeacht na n[[Giúdachas|Giúdach]] ó [[Iarúsailéim]], dídeanaithe iad go léir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.nicurriculum.org.uk/docs/key_stages_1_and_2/areas_of_learning/religious_education/im/Creideamh_agus_Solas.pdf|teideal=Creideamh agus Solas Aonad Téamach|údar=nicurriculum.org.uk|dátarochtana=2021|archivedate=2021-11-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211104131524/http://www.nicurriculum.org.uk/docs/key_stages_1_and_2/areas_of_learning/religious_education/im/Creideamh_agus_Solas.pdf}}&lt;/ref&gt;

== Deoraíocht ==
Ag tarraingt dó ar dheireadh a réimis roghnaigh Dasaratha, rí Ayodha, a mhac Rama le bheith mar oidhre air. Ba mhian lena bhean Kaikeyi go mbeadh Bharata, mac eile dá gcuid, mar oidhre ina áit. Bhí Kaikeyi den bharúil go dtiocfadh mí-ádh uirthi mura ndéanfaí rí de Bharata agus mura ndéanfaí Rama a dhíbirt chun na coille go ceann ceithre bliana déag.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/document/1590|teideal=Creideamh agus Solas: Leabhar Áiseanna|údar=ccea.org.uk|dátarochtana=2021}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

D’aontaigh an rí go drogallach, mar sin chaith Rama ceithre bliana déag ar deoraíocht lena bhean álainn Sita agus lena dheartháir Laksmana. D’fhág siad a raibh acu de mhaoin shaolta agus chaith siad saol crua faoin choill.
[[Íomhá:Ein Dämon wird vom Affenprinzen Angada erschlagen (Shangri-Ramayana c1700).jpg|mion|'''Ramayana, Udaipur (1652)''']]

== Fuadach ==
Nuair a chuala Ravana, rí deich-gceannach na ndeamhan a bhí ina rí ar oileán darbh ainm Lanka, iomrá ar áilleacht Sita shocraigh sé go mbeadh sí aige féin. Chuaigh sé i riocht fir naofa agus chas sé uirthi sa choill. I ndiaidh dó intinn Rama agus Laksmana a bhaint di, sciob sé leis Sita go Lanka.

== An fháinne ==
[[Íomhá:Ramayana, Yuddha Kanda. Illustrator Sahib Din. Production Udaipur, 1652.jpg|mion|Yuddha Kanda (cath), Udaipur (1652)]]
Chaith Sita a cuid ama faoi bhrón i ndiaidh Rama i ngairdín Ravana ar Lanka. Ag an am céanna chuaigh Rama agus Laksmana le cuidiú a iarraidh ar Hanuman, rí na moncaithe, teacht uirthi. Thosaigh Hanuman ar chuardach Sita trí choiscéim mhór a ghlacadh anonn go Lanka. Tháinig sé ar Sita agus chuir sé in iúl di gur theachtaire ó Rama é trí fháinne Rama a thaispeáint di. Bhí lúcháir an tsaoil ar Sita; d’éalaigh Hanuman agus d’inis sé do Rama cá raibh sí.
[[Íomhá:Battle at Lanka, Ramayana, Udaipur, 1649-53.jpg|mion|Cath Lanka, Udaipur (1652)]]

== Tarrtháil ==
Thóg Rama, Laksmana, Hanuman, agus an arm de mhoncaithe droichead trasna go Lanka le tarrtháil a thabhairt ar Sita. I ndiaidh dóibh cath fada a dhéanamh le sleánna, boghanna agus saigheada, mharaigh Rama rí deich-gceannach na ndeamhan Ravana.
[[Íomhá:The death of Kumbhakarna - Ramayana, Yuddha Kanda (1652), f.87 - BL Add MS 15297.jpg|mion|Bás Kumbhakarna, Udaipur (1652)]]

== Diva ==
Cionn is go raibh na ceithre bliana déag caite, d’fhill Rama agus Sita ar Ayodha agus rinneadh rí agus banríon díobh. Bhí an oiread sin áthais ar na daoine iad a fheiceáil ar ais gur chuir siad soilse beaga taobh amuigh de na tithe acu ionas go bhfeiceadh Rama agus Sita an bealach rompu. Tugadh diva ar na soilse seo agus sin an fáth ar tugadh ‘Diwali’ ar an fhéile.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Diwali]] (féile Hiondúch na soilse)
* ''[[Mahābhārata]]''

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Dánta eipiciúla]]
[[Catagóir:Hiondúchas]]</text>
      <sha1>pw5f118ekj6c5jgglbegfo53szo921g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99921</id>
    <revision>
      <id>1323750</id>
      <parentid>1195828</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T07:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1323750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2595" sha1="jah0m77t3gyrt6ea60hndh4mqxidcl1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Ar an [[10 Lúnasa]] [[1976]], ar Bhóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]], scaoil [[Arm na Breataine]] Danny Lennon, ball den IRA, agus é ag tiomáint cairr ar a raibh na saighdiúirí sa tóir. Maraíodh Lennon ar an toirt.&lt;ref&gt;Tá cuntais ann atá contrártha le chéile.  Ach tá a fhios go raibh Lennon ar fiannas agus ag tiomáint, agus gur mharaigh [[Arm na Breataine]] é,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-mna-agus-cead-na-votala.aspx|teideal=Mná agus Cead na Vótála|údar=Robert McMillen|dáta=2014|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peacepeople.com/history/|teideal=History – the Peace PEOPLE|údar=Betty Williams|work=www.peacepeople.com|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peaceproposal.com/Betty1.html|teideal=A New way forward for the children of the world|údar=Betty Williams|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-12-02|archivedate=2011-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715060537/http://www.peaceproposal.com/Betty1.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/ira/readings/adams3.html|teideal=Readings - In Defence Of Danny Lennon {{!}} The Ira &amp; Sinn Fein {{!}} FRONTLINE {{!}} PBS|údar=Gerry Adams|dáta=1976|work=www.pbs.org|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Finaghy Road North, Belfast (2) - geograph.org.uk - 707134.jpg|mion|clé|200x200px|Bóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]],]][[Íomhá:Betty Williams.jpg|mion|Betty Williams, ceannaire, [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)|Lucht na Síochána]] |clé|219x219px]]
Agus é marbh, sciurd an carr a raibh sé ann i dtreo Anne Maguire agus a triúr páistí, ag marú beirt acu, Joanne agus Andrew, i bpreabadh na súl. Fuair an tríú páiste, John, bás an lá ina dhiaidh. Gortaíodh an mháthair go dona agus bhí sí gan mhothú ar feadh cúpla lá, sular tháinig sí chuici féin agus tháinig ar an fhírinne. 

Chuir Anne Maguire lámh lena bás féin 41 mí ina dhiaidh an eachtra.

=== Iarmhairt ===
As an fhearg ollmhór a d’eascair as an tubaiste, d’fhás gluaiseacht darb ainm [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)|Mná na Síochána]] nó The Peace Women (Lucht na Síochána nó The Peace People níos moille.)

== Féach freisin ==

* [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

[[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]]
[[Catagóir:Baile Andarsan]]
[[Catagóir:1976]]
[[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]]</text>
      <sha1>jah0m77t3gyrt6ea60hndh4mqxidcl1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323751</id>
      <parentid>1323750</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T08:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1323751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3092" sha1="0crktxn7fbbpjbslotxaz1dswy3zoqd" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Ar an [[10 Lúnasa]] [[1976]], ar Bhóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]], scaoil [[Arm na Breataine]] Danny Lennon, ball den IRA, agus é ag tiomáint cairr ar a raibh na saighdiúirí sa tóir. Maraíodh Lennon ar an toirt.&lt;ref&gt;Tá cuntais ann atá contrártha le chéile.  Ach tá a fhios go raibh Lennon ar fiannas agus ag tiomáint, agus gur mharaigh [[Arm na Breataine]] é,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-mna-agus-cead-na-votala.aspx|teideal=Mná agus Cead na Vótála|údar=Robert McMillen|dáta=2014|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peacepeople.com/history/|teideal=History – the Peace PEOPLE|údar=Betty Williams|work=www.peacepeople.com|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peaceproposal.com/Betty1.html|teideal=A New way forward for the children of the world|údar=Betty Williams|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-12-02|archivedate=2011-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715060537/http://www.peaceproposal.com/Betty1.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/ira/readings/adams3.html|teideal=Readings - In Defence Of Danny Lennon {{!}} The Ira &amp; Sinn Fein {{!}} FRONTLINE {{!}} PBS|údar=Gerry Adams|dáta=1976|work=www.pbs.org|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Finaghy Road North, Belfast (2) - geograph.org.uk - 707134.jpg|mion|clé|200x200px|Bóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]],]][[Íomhá:Betty Williams.jpg|mion|Betty Williams, ceannaire, [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)|Lucht na Síochána]] |clé|219x219px]]
Agus é marbh, sciurd an carr a raibh sé ann i dtreo Anne Maguire agus a triúr páistí, ag marú beirt acu, Joanne agus Andrew, i bpreabadh na súl. Fuair an tríú páiste, John, bás an lá ina dhiaidh. Gortaíodh an mháthair go dona agus bhí sí gan mhothú ar feadh cúpla lá, sular tháinig sí chuici féin agus tháinig ar an fhírinne. 

Finné a chonaic an tubaiste ba ea [[Betty Williams (Duais Nobel)|Betty Williams]]. Bhí sise féin ina cónaí i mBaile Andarsan, agus í ag tiomáint thar bráid lena leanbh féin sa charr; chuala sí na hurchair, chas sí an coirnéal, chonaic sí an radharc, agus rith sí i gcabhair na bpáistí. Laistigh de chúpla lá bhí 6,000 síniú bailithe aici ar achainí síochána. 

Chuir Anne Maguire lámh lena bás féin 41 mí ina dhiaidh an eachtra.

=== Iarmhairt ===
As an fhearg ollmhór a d’eascair as an tubaiste, d’fhás gluaiseacht darb ainm [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)|Mná na Síochána]] nó The Peace Women (Lucht na Síochána nó The Peace People níos moille).  Bronnadh Duais Nobel na Síochána 1976 ar Mhairéad Corrigan agus Betty Williams as an ghluaiseacht a bhunú.

== Féach freisin ==

* [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

[[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]]
[[Catagóir:Baile Andarsan]]
[[Catagóir:1976]]
[[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]]</text>
      <sha1>0crktxn7fbbpjbslotxaz1dswy3zoqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323757</id>
      <parentid>1323751</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T08:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1323757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3091" sha1="2b4re6q16c8opf574kdp1rsebz389cz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Ar an [[10 Lúnasa]] [[1976]], ar Bhóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]], scaoil [[Arm na Breataine]] Danny Lennon, ball den IRA, agus é ag tiomáint cairr ar a raibh na saighdiúirí sa tóir. Maraíodh Lennon ar an toirt.&lt;ref&gt;Tá cuntais ann atá contrártha le chéile.  Ach tá a fhios go raibh Lennon ar fiannas agus ag tiomáint, agus gur mharaigh [[Arm na Breataine]] é,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-mna-agus-cead-na-votala.aspx|teideal=Mná agus Cead na Vótála|údar=Robert McMillen|dáta=2014|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peacepeople.com/history/|teideal=History – the Peace PEOPLE|údar=Betty Williams|work=www.peacepeople.com|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peaceproposal.com/Betty1.html|teideal=A New way forward for the children of the world|údar=Betty Williams|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-12-02|archivedate=2011-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715060537/http://www.peaceproposal.com/Betty1.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/ira/readings/adams3.html|teideal=Readings - In Defence Of Danny Lennon {{!}} The Ira &amp; Sinn Fein {{!}} FRONTLINE {{!}} PBS|údar=Gerry Adams|dáta=1976|work=www.pbs.org|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Finaghy Road North, Belfast (2) - geograph.org.uk - 707134.jpg|mion|clé|200x200px|Bóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]],]][[Íomhá:Betty Williams.jpg|mion|Betty Williams, ceannaire, [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)|Lucht na Síochána]] |clé|219x219px]]
Agus é marbh, sciurd an carr a raibh sé ann i dtreo Anne Maguire agus a triúr páistí, ag marú beirt acu, Joanne agus Andrew, i bpreabadh na súl. Fuair an tríú páiste, John, bás an lá ina dhiaidh. Gortaíodh an mháthair go dona agus bhí sí gan mhothú ar feadh cúpla lá, sular tháinig sí chuici féin agus tháinig ar an fhírinne. 

Finné a chonaic an eachtra ba ea [[Betty Williams (Duais Nobel)|Betty Williams]]. Bhí sise féin ina cónaí i mBaile Andarsan, agus í ag tiomáint thar bráid lena leanbh féin sa charr; chuala sí na hurchair, chas sí an coirnéal, chonaic sí an radharc, agus rith sí i gcabhair na bpáistí. Laistigh de chúpla lá bhí 6,000 síniú bailithe aici ar achainí síochána. 

Chuir Anne Maguire lámh lena bás féin 41 mí ina dhiaidh an eachtra.

=== Iarmhairt ===
As an fhearg ollmhór a d’eascair as an tubaiste, d’fhás gluaiseacht darb ainm [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)|Mná na Síochána]] nó The Peace Women (Lucht na Síochána nó The Peace People níos moille).  Bronnadh Duais Nobel na Síochána 1976 ar Mhairéad Corrigan agus Betty Williams as an ghluaiseacht a bhunú.

== Féach freisin ==

* [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

[[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]]
[[Catagóir:Baile Andarsan]]
[[Catagóir:1976]]
[[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]]</text>
      <sha1>2b4re6q16c8opf574kdp1rsebz389cz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323778</id>
      <parentid>1323757</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T10:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1323778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3141" sha1="ku6s6f9228tri9xr8sgzt6zczd8naxg" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Ar an [[10 Lúnasa]] [[1976]], ar Bhóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]], scaoil [[Arm na Breataine]] Danny Lennon, ball den IRA, agus é ag tiomáint cairr ar a raibh na saighdiúirí sa tóir. Maraíodh Lennon ar an toirt.&lt;ref&gt;Tá cuntais ann atá contrártha le chéile.  Ach tá a fhios go raibh Lennon ar fiannas agus ag tiomáint, agus gur mharaigh [[Arm na Breataine]] é,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-mna-agus-cead-na-votala.aspx|teideal=Mná agus Cead na Vótála|údar=Robert McMillen|dáta=2014|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peacepeople.com/history/|teideal=History – the Peace PEOPLE|údar=Betty Williams|work=www.peacepeople.com|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peaceproposal.com/Betty1.html|teideal=A New way forward for the children of the world|údar=Betty Williams|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-12-02|archivedate=2011-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715060537/http://www.peaceproposal.com/Betty1.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/ira/readings/adams3.html|teideal=Readings - In Defence Of Danny Lennon {{!}} The Ira &amp; Sinn Fein {{!}} FRONTLINE {{!}} PBS|údar=Gerry Adams|dáta=1976|work=www.pbs.org|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Finaghy Road North, Belfast (2) - geograph.org.uk - 707134.jpg|mion|clé|200x200px|Bóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]],]][[Íomhá:Betty Williams.jpg|mion|Betty Williams, ceannaire, [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)|Lucht na Síochána]] |clé|219x219px]]
Agus é marbh, sciurd an carr a raibh sé ann i dtreo Anne Maguire agus a triúr páistí, ag marú beirt acu, Joanne (8 nó 9&lt;ref&gt;dar le CAIN&lt;/ref&gt; mbliana d’aois) agus Andrew , i bpreabadh na súl. Fuair an tríú páiste, John, bás an lá ina dhiaidh. Gortaíodh an mháthair go dona agus bhí sí gan mhothú ar feadh cúpla lá, sular tháinig sí chuici féin agus tháinig ar an fhírinne. 

Finné a chonaic an eachtra ba ea [[Betty Williams (Duais Nobel)|Betty Williams]]. Bhí sise féin ina cónaí i mBaile Andarsan, agus í ag tiomáint thar bráid lena leanbh féin sa charr; chuala sí na hurchair, chas sí an coirnéal, chonaic sí an radharc, agus rith sí i gcabhair na bpáistí. Laistigh de chúpla lá bhí 6,000 síniú bailithe aici ar achainí síochána. 

Chuir Anne Maguire lámh lena bás féin 41 mí ina dhiaidh an eachtra.

=== Iarmhairt ===
As an fhearg ollmhór a d’eascair as an tubaiste, d’fhás gluaiseacht darb ainm [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)|Mná na Síochána]] nó The Peace Women (Lucht na Síochána nó The Peace People níos moille).  Bronnadh Duais Nobel na Síochána 1976 ar Mhairéad Corrigan agus Betty Williams as an ghluaiseacht a bhunú.

== Féach freisin ==

* [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

[[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]]
[[Catagóir:Baile Andarsan]]
[[Catagóir:1976]]
[[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]]</text>
      <sha1>ku6s6f9228tri9xr8sgzt6zczd8naxg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323779</id>
      <parentid>1323778</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T11:01:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1323779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3679" sha1="0k2zol3pngdqf1to6qp31x2y9po0dys" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Ar an [[10 Lúnasa]] [[1976]], ar Bhóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]], scaoil [[Arm na Breataine]] le Danny Lennon, ball den IRA, agus é ag tiomáint cairr ar a raibh na saighdiúirí sa tóir. Maraíodh Lennon ar an toirt.&lt;ref&gt;Tá cuntais ann atá contrártha le chéile.  Ach tá a fhios go raibh Lennon ar fiannas agus ag tiomáint, agus gur mharaigh [[Arm na Breataine]] é,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-mna-agus-cead-na-votala.aspx|teideal=Mná agus Cead na Vótála|údar=Robert McMillen|dáta=2014|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peacepeople.com/history/|teideal=History – the Peace PEOPLE|údar=Betty Williams|work=www.peacepeople.com|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peaceproposal.com/Betty1.html|teideal=A New way forward for the children of the world|údar=Betty Williams|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-12-02|archivedate=2011-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715060537/http://www.peaceproposal.com/Betty1.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/ira/readings/adams3.html|teideal=Readings - In Defence Of Danny Lennon {{!}} The Ira &amp; Sinn Fein {{!}} FRONTLINE {{!}} PBS|údar=Gerry Adams|dáta=1976|work=www.pbs.org|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Finaghy Road North, Belfast (2) - geograph.org.uk - 707134.jpg|mion|clé|200x200px|Bóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]],]][[Íomhá:Betty Williams.jpg|mion|Betty Williams, ceannaire ar [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)|Lucht na Síochána]] |clé|219x219px]]
Agus é marbh, sciurd an carr a raibh sé ann i dtreo Anne Maguire agus a triúr páistí, ag marú beirt acu, Joanne (8 nó 9&lt;ref&gt;dar le CAIN&lt;/ref&gt; mbliana d’aois) agus Andrew (6 seachtaine), i bpreabadh na súl. Fuair an tríú páiste, John (2/3 bliana d'aois), bás an lá ina dhiaidh. Gortaíodh an mháthair go dona agus bhí sí gan mhothú ar feadh cúpla lá, sular tháinig sí chuici féin agus tháinig ar an fhírinne. 

Finné a chonaic an eachtra ba ea [[Betty Williams (Duais Nobel)|Betty Williams]]. Bhí sise féin ina cónaí i mBaile Andarsan, agus í ag tiomáint thar bráid lena leanbh féin sa charr; chuala sí na hurchair, chas sí an coirnéal, chonaic sí an radharc, agus rith sí i gcabhair na bpáistí. Laistigh de chúpla lá bhí 6,000 síniú bailithe aici ar achainí síochána. 

== Iarmhairtí ==
Chuaigh Anne Maguire agus a fear céile, Jackie Maguire, ar imirce go dtí an Nua-Shéalainn i 1977 chun saol nua a thosú. D'fhill sí ais go Béal Feirste bliain go leith níos déanaí (i 1978/1979).  Chuir Anne Maguire lámh ina bás féin 41 mí tar éis an eachtra, ar an 18 Eanáir 1980 i mBéal Feirste.

As an fhearg ollmhór a d’eascair as an eachtra, d’fhás gluaiseacht darb ainm [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)|Mná na Síochána]] nó The Peace Women (Lucht na Síochána nó The Peace People níos déanaí).  Chuaigh an t-iriseoir Ciaran McKeown chuig lá na sochraide ar an 13 Lúnasa, agus scríobh sé an Dearbhú bunaidh. Ar an 14 Lúnasa 1976 (ceithre lá i ndiaidh na tragóide) a reáchtáladh an chéad mháirseáil. Bhí idir 2,000 agus 10,000  i láthair.

Bronnadh Duais Nobel na Síochána 1976 ar Mhairéad Corrigan agus Betty Williams as an ghluaiseacht a bhunú.

== Féach freisin ==

* [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

[[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]]
[[Catagóir:Baile Andarsan]]
[[Catagóir:1976]]
[[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]]</text>
      <sha1>0k2zol3pngdqf1to6qp31x2y9po0dys</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323782</id>
      <parentid>1323779</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T11:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1323782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3691" sha1="80h82zllti9rt9xl6368wqfqshwc3t0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Ar an [[10 Lúnasa]] [[1976]], ar Bhóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]], scaoil [[Arm na Breataine]] le Danny Lennon, ball den IRA, agus é ag tiomáint cairr ar a raibh na saighdiúirí sa tóir. Maraíodh Lennon ar an toirt.&lt;ref&gt;Tá cuntais ann atá contrártha le chéile.  Ach tá a fhios go raibh Lennon ar fiannas agus ag tiomáint, agus gur mharaigh [[Arm na Breataine]] é,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-mna-agus-cead-na-votala.aspx|teideal=Mná agus Cead na Vótála|údar=Robert McMillen|dáta=2014|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peacepeople.com/history/|teideal=History – the Peace PEOPLE|údar=Betty Williams|work=www.peacepeople.com|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peaceproposal.com/Betty1.html|teideal=A New way forward for the children of the world|údar=Betty Williams|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-12-02|archivedate=2011-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715060537/http://www.peaceproposal.com/Betty1.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/ira/readings/adams3.html|teideal=Readings - In Defence Of Danny Lennon {{!}} The Ira &amp; Sinn Fein {{!}} FRONTLINE {{!}} PBS|údar=Gerry Adams|dáta=1976|work=www.pbs.org|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Finaghy Road North, Belfast (2) - geograph.org.uk - 707134.jpg|mion|clé|200x200px|Bóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]],]][[Íomhá:Betty Williams.jpg|mion|Betty Williams, ceannaire ar [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)|Lucht na Síochána]] |clé|219x219px]]
Agus é marbh, sciurd an carr a raibh sé ann i dtreo Anne Maguire agus a triúr páistí, ag marú beirt acu, Joanne (8 nó 9&lt;ref&gt;dar le CAIN&lt;/ref&gt; mbliana d’aois) agus Andrew (6 seachtaine), i bpreabadh na súl. Fuair an tríú páiste, John (2/3 bliana d'aois), bás an lá ina dhiaidh. Gortaíodh an mháthair go dona agus bhí sí gan mhothú ar feadh cúpla lá, sular tháinig sí chuici féin agus tháinig ar an fhírinne. 

Finné a chonaic an eachtra ba ea [[Betty Williams (Duais Nobel)|Betty Williams]]. Bhí sise féin ina cónaí i mBaile Andarsan, agus í ag tiomáint thar bráid lena leanbh féin sa charr; chuala sí na hurchair, chas sí an coirnéal, chonaic sí an radharc, agus rith sí anonn chun cabhrú leis na páistí. Laistigh de chúpla lá bhí 6,000 síniú bailithe aici ar achainí síochána. 

== Iarmhairtí ==
Chuaigh Anne Maguire agus a fear céile, Jackie Maguire, ar imirce go dtí an Nua-Shéalainn i 1977 chun saol nua a thosú. D'fhill sí ais go Béal Feirste bliain go leith níos déanaí (i 1978/1979).  Chuir Anne Maguire lámh ina bás féin 41 mí tar éis an eachtra, ar an 18 Eanáir 1980 i mBéal Feirste.

As an fhearg ollmhór a d’eascair as an eachtra, d’fhás gluaiseacht darb ainm [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)|Mná na Síochána]] nó The Peace Women (Lucht na Síochána nó The Peace People níos déanaí).  Chuaigh an t-iriseoir Ciaran McKeown chuig lá na sochraide ar an 13 Lúnasa, agus scríobh sé an Dearbhú bunaidh. Ar an 14 Lúnasa 1976 (ceithre lá i ndiaidh na tragóide) a reáchtáladh an chéad mháirseáil. Bhí idir 2,000 agus 10,000  i láthair.

Bronnadh Duais Nobel na Síochána 1976 ar Mhairéad Corrigan agus Betty Williams as an ghluaiseacht a bhunú.

== Féach freisin ==

* [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

[[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]]
[[Catagóir:Baile Andarsan]]
[[Catagóir:1976]]
[[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]]</text>
      <sha1>80h82zllti9rt9xl6368wqfqshwc3t0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99922</id>
    <revision>
      <id>1323760</id>
      <parentid>1222319</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T08:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1323760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5475" sha1="6y0870yt2azz59xcv4xput5xqw5mcm0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}As an fhearg ollmhór a d’eascair as na [[Na Trioblóidí|Trioblóidí]] i d[[Tuaisceart Éireann]] sa bhliain 1976, d’fhás gluaiseacht darb ainm '''Mná na Síochána''' nó The Peace Women, níos déanaí '''Lucht na Síochána''' nó The Peace People, nó the Community for Peace People.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-mna-agus-cead-na-votala.aspx|teideal=Mná agus Cead na Vótála|údar=Robert McMillen|dáta=2014|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Betty Williams W 134 Nr 105602v Bild 1 (5-1049846-1).jpg|mion|clé|Betty Williams, 1978, ceannaire, Lucht na Síochána|302x302px]]

== Eachtra ==
[[Íomhá:Mairead Maguire cropped from 210 Nobel Women (47338319671).jpg|clé|mion|Mairead Corrigan nó Mairéad Maguire ]]
Ar an [[10 Lúnasa]] [[1976]], ar Bhóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]], scaoil [[Arm na Breataine]] Danny Lennon, ball den IRA, agus é ag tiomáint cairr ar a raibh na saighdiúiri sa tóir. Maraíodh Lennon ar an toirt.&lt;ref&gt;Tá cuntais ann atá contrártha le chéile.  Ach tá a fhios go raibh Lennon ar fiannas agus ag tiomáint, agus gur mharaigh [[Arm na Breataine]] é,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peacepeople.com/history/|teideal=History – the Peace PEOPLE|údar=Betty Williams|work=www.peacepeople.com|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peaceproposal.com/Betty1.html|teideal=A New way forward for the children of the world|údar=Betty Williams|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-12-02|archivedate=2011-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715060537/http://www.peaceproposal.com/Betty1.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/ira/readings/adams3.html|teideal=Readings - In Defence Of Danny Lennon {{!}} The Ira &amp; Sinn Fein {{!}} FRONTLINE {{!}} PBS|údar=Gerry Adams|dáta=1976|work=www.pbs.org|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;

Agus é marbh, sciurd an carr a raibh sé ann i dtreo Anne Maguire agus a triúr páistí, ag marú beirt acu, Joanne agus Andrew, i bpreabadh na súl. Fuair an tríú páiste, John, bás an lá ina dhiaidh. Gortaíodh an mháthair go dona agus bhí sí gan mhothú ar feadh cúpla lá, sular tháinig sí chuici féin agus tháinig ar an fhírinne.

Finné a chonaic an eachtra ba ea [[Betty Williams (Duais Nobel)|Betty Williams]]. Bhí sise féin ina cónaí i mBaile Andarsan, agus í ag tiomáint thar bráid lena leanbh féin sa charr; chuala sí na hurchair, chas sí an coirnéal, chonaic sí an radharc, agus rith sí i gcabhair na bpáistí. Laistigh de chúpla lá bhí 6,000 síniú bailithe aici ar achainí síochána.

As an fhearg ollmhór a d’eascair as an tubaiste, d’fhás gluaiseacht darb ainm Mná na Síochána.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== An ghluaiseacht ==

Chonaic máithreacha ar fud an Tuaiscirt uafás na tubaiste a tharla do chlann Mhig Uidhir sa bhliain 1976. Bhailigh siad le chéile faoi stiúir dheirfiúr Anne Maguire, Mairéad agus Betty Williams.  Ar feadh tamaill, bhí an chuma ar an scéal go raibh ollghluaisceacht ag dul a fhás as an tubaiste, a leagfadh síos dúshraith don tsíocháin agus mná á stiúradh. An lá i ndiaidh na mbásanna, tháinig 10,000 duine amach ar shráideanna [[Baile Andarsan|Bhaile Andarsain]] in agóid in éadan an fhoréigin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[[Íomhá:Finaghy_Road_North,_Belfast_(2)_-_geograph.org.uk_-_707134.jpg|mion|Bóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]],]]Bronnadh [[Duais Nobel na Síochána]] ar [[Máiréad Corrigan]] agus Betty Williams ar an [[10 Deireadh Fómhair]] [[1976]].
Ach chuaigh cúrsaí in olcas. Rinneadh ionsaí ar mhórshiúl dá gcuid ar [[Bóthar na bhFál|Bhóthar na bhFál]] i mí Dheireadh Fómhair 1976. D’amharc [[Poblachtachas|poblachtánaithe]] ar an ghluaiseacht mar “fhealltóírí” agus gur fronta d’Oifig Thuaisceart Éireann a bhí iontu. [[Íomhá:Peace Wall Gates - Belfast (49528477097).jpg|mion|&quot;Peace Wall &quot;, [[Béal Feirste]]]]

Bhí Ciaran McKeown ar dhuine de na ceannairí níos faide anonn. 

Bhí fadhbanna eile ag Lucht na Síochána - díobháil foirne, díobháil áiseanna, díobháil taithí - agus ainneoin an dea-thoil, thit an tóin as an ghluaiseacht. Thit an tóin as an gluaiseach sa bhliain 1978.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1976/williams/facts/|teideal=The Nobel Peace Prize 1976|language=en-US|work=NobelPrize.org|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;

Níos déanaí, bhí Mairéad Corrigan Maguire go mór chun cinn san fheachtas ar son [[An Phalaistín|Gháza]]. 

I 1996, tháinig Monica McWilliams agus Pearl Sagar le chéile le Comhlathas na mBan a bhunú mar eagraíocht a chuirfeadh dlús faoi iarrachtaí mhná an Tuaiscirt sna [[1990idí]] a bheith páirteach i struchtúir a bhí ag múnlú a dtodhchaí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

D'éag Betty Williams sa bhliain 2020.[[Íomhá:Medal Nobel Peace Prize (cropped).jpg|mion|Bronnadh [[Duais Nobel na Síochána]] ar [[Máiréad Corrigan]] agus [[Betty Williams]] sa bhliain [[1976]].]]
== Féach freisin ==

* [[Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)|Eachtra Maguire agus Lennon]]
* [[Betty Williams (Duais Nobel)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Na Trioblóidí]]
[[Catagóir:1976]]
[[Catagóir:Síocháin]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)]]</text>
      <sha1>6y0870yt2azz59xcv4xput5xqw5mcm0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323781</id>
      <parentid>1323760</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T11:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1323781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5882" sha1="0nj8uffveccri8x9ow1w8ioh6v5ukdx" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}As an fhearg ollmhór a d’eascair as na [[Na Trioblóidí|Trioblóidí]] i d[[Tuaisceart Éireann]] sa bhliain 1976, d’fhás gluaiseacht darb ainm '''Mná na Síochána''' nó The Peace Women, níos déanaí '''Lucht na Síochána''' nó The Peace People, nó the Community for Peace People.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-mna-agus-cead-na-votala.aspx|teideal=Mná agus Cead na Vótála|údar=Robert McMillen|dáta=2014|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Betty Williams W 134 Nr 105602v Bild 1 (5-1049846-1).jpg|mion|clé|Betty Williams, 1978, ceannaire, Lucht na Síochána|302x302px]]

== Eachtra ==
[[Íomhá:Mairead Maguire cropped from 210 Nobel Women (47338319671).jpg|clé|mion|Mairead Corrigan nó Mairéad Maguire ]]
Ar an [[10 Lúnasa]] [[1976]], ar Bhóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]], scaoil [[Arm na Breataine]] le Danny Lennon, ball den IRA, agus é ag tiomáint cairr ar a raibh na saighdiúirí sa tóir. Maraíodh Lennon ar an toirt.&lt;ref&gt;Tá cuntais ann atá contrártha le chéile.  Ach tá a fhios go raibh Lennon ar fiannas agus ag tiomáint, agus gur mharaigh [[Arm na Breataine]] é,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peacepeople.com/history/|teideal=History – the Peace PEOPLE|údar=Betty Williams|work=www.peacepeople.com|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peaceproposal.com/Betty1.html|teideal=A New way forward for the children of the world|údar=Betty Williams|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-12-02|archivedate=2011-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715060537/http://www.peaceproposal.com/Betty1.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/ira/readings/adams3.html|teideal=Readings - In Defence Of Danny Lennon {{!}} The Ira &amp; Sinn Fein {{!}} FRONTLINE {{!}} PBS|údar=Gerry Adams|dáta=1976|work=www.pbs.org|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;

Agus é marbh, sciurd an carr a raibh sé ann i dtreo Anne Maguire agus a triúr páistí, ag marú beirt acu, Joanne (8 nó 9&lt;ref&gt;dar le CAIN&lt;/ref&gt; mbliana d’aois) agus Andrew (6 seachtaine), i bpreabadh na súl. Fuair an tríú páiste, John  (2/3 bliana d'aois), bás an lá ina dhiaidh. Gortaíodh an mháthair go dona agus bhí sí gan mhothú ar feadh cúpla lá, sular tháinig sí chuici féin agus tháinig ar an fhírinne.

Finné a chonaic an eachtra ba ea [[Betty Williams (Duais Nobel)|Betty Williams]]. Bhí sise féin ina cónaí i mBaile Andarsan, agus í ag tiomáint thar bráid lena leanbh féin sa charr; chuala sí na hurchair, chas sí an coirnéal, chonaic sí an radharc, agus rith sí i gcabhair na bpáistí. Laistigh de chúpla lá bhí 6,000 síniú bailithe aici ar achainí síochána.

As an fhearg ollmhór a d’eascair as an tubaiste, d’fhás gluaiseacht darb ainm Mná na Síochána.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== An ghluaiseacht ==

Chonaic máithreacha ar fud an Tuaiscirt uafás na tubaiste a tharla do chlann Mhig Uidhir sa bhliain 1976. Bhailigh siad le chéile faoi stiúir dheirfiúr Anne Maguire, Mairéad agus Betty Williams.  Ar feadh tamaill, bhí an chuma ar an scéal go raibh ollghluaisceacht ag dul a fhás as an tubaiste, a leagfadh síos dúshraith don tsíocháin agus mná á stiúradh. An lá i ndiaidh na mbásanna, tháinig 2,000 nó 10,000 duine (foinsí éagsúla) amach ar shráideanna [[Baile Andarsan|Bhaile Andarsain]] in agóid in éadan an fhoréigin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[[Íomhá:Finaghy_Road_North,_Belfast_(2)_-_geograph.org.uk_-_707134.jpg|mion|Bóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]],]]Bronnadh [[Duais Nobel na Síochána]] ar [[Máiréad Corrigan]] agus Betty Williams ar an [[10 Deireadh Fómhair]] [[1976]]. 

Ach chuaigh cúrsaí in olcas. Rinneadh ionsaí ar mhórshiúl dá gcuid ar [[Bóthar na bhFál|Bhóthar na bhFál]] i mí Dheireadh Fómhair 1976. D’amharc [[Poblachtachas|poblachtánaithe]] ar an ghluaiseacht mar “fhealltóírí” agus gur fronta d’Oifig Thuaisceart Éireann a bhí iontu. [[Íomhá:Peace Wall Gates - Belfast (49528477097).jpg|mion|&quot;Peace Wall &quot;, [[Béal Feirste]]]]

Bhí  an t-iriseoir  Ciaran McKeown ar dhuine de na ceannairí níos faide anonn. Chuaigh sé chuig lá na sochraide ar an 13 Lúnasa 1976, agus scríobh sé an Dearbhú bunaidh do Lucht na Síochána. 

Bhí fadhbanna eile ag Lucht na Síochána - díobháil foirne, díobháil áiseanna, díobháil taithí - agus ainneoin an dea-thoil, thit an tóin as an ghluaiseacht sa bhliain 1978.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1976/williams/facts/|teideal=The Nobel Peace Prize 1976|language=en-US|work=NobelPrize.org|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;

Níos déanaí, bhí Mairéad Corrigan Maguire go mór chun cinn san fheachtas ar son [[An Phalaistín|Gháza]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://innatenonviolence.org/readings/2008_11.shtml|teideal=Free Gaza By Mairead Corrigan Maguire|work=innatenonviolence.org|dátarochtana=2026-08-10}}&lt;/ref&gt; 

I 1996, tháinig Monica McWilliams agus Pearl Sagar le chéile le Comhlathas na mBan a bhunú mar eagraíocht a chuirfeadh dlús faoi iarrachtaí mhná an Tuaiscirt sna [[1990idí]] a bheith páirteach i struchtúir a bhí ag múnlú a dtodhchaí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

D'éag Betty Williams sa bhliain 2020.[[Íomhá:Medal Nobel Peace Prize (cropped).jpg|mion|Bronnadh [[Duais Nobel na Síochána]] ar [[Máiréad Corrigan]] agus [[Betty Williams]] sa bhliain [[1976]].]]
== Féach freisin ==

* [[Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)|Eachtra Maguire agus Lennon]]
* [[Betty Williams (Duais Nobel)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Na Trioblóidí]]
[[Catagóir:1976]]
[[Catagóir:Síocháin]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)]]</text>
      <sha1>0nj8uffveccri8x9ow1w8ioh6v5ukdx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323783</id>
      <parentid>1323781</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T11:20:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eachtra */</comment>
      <origin>1323783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5894" sha1="ig37duv4izg9k3mqj14dxj5xjp8rw5t" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}As an fhearg ollmhór a d’eascair as na [[Na Trioblóidí|Trioblóidí]] i d[[Tuaisceart Éireann]] sa bhliain 1976, d’fhás gluaiseacht darb ainm '''Mná na Síochána''' nó The Peace Women, níos déanaí '''Lucht na Síochána''' nó The Peace People, nó the Community for Peace People.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-mna-agus-cead-na-votala.aspx|teideal=Mná agus Cead na Vótála|údar=Robert McMillen|dáta=2014|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Betty Williams W 134 Nr 105602v Bild 1 (5-1049846-1).jpg|mion|clé|Betty Williams, 1978, ceannaire, Lucht na Síochána|302x302px]]

== Eachtra ==
[[Íomhá:Mairead Maguire cropped from 210 Nobel Women (47338319671).jpg|clé|mion|Mairead Corrigan nó Mairéad Maguire ]]
Ar an [[10 Lúnasa]] [[1976]], ar Bhóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]], scaoil [[Arm na Breataine]] le Danny Lennon, ball den IRA, agus é ag tiomáint cairr ar a raibh na saighdiúirí sa tóir. Maraíodh Lennon ar an toirt.&lt;ref&gt;Tá cuntais ann atá contrártha le chéile.  Ach tá a fhios go raibh Lennon ar fiannas agus ag tiomáint, agus gur mharaigh [[Arm na Breataine]] é,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peacepeople.com/history/|teideal=History – the Peace PEOPLE|údar=Betty Williams|work=www.peacepeople.com|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.peaceproposal.com/Betty1.html|teideal=A New way forward for the children of the world|údar=Betty Williams|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-12-02|archivedate=2011-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110715060537/http://www.peaceproposal.com/Betty1.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/ira/readings/adams3.html|teideal=Readings - In Defence Of Danny Lennon {{!}} The Ira &amp; Sinn Fein {{!}} FRONTLINE {{!}} PBS|údar=Gerry Adams|dáta=1976|work=www.pbs.org|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;

Agus é marbh, sciurd an carr a raibh sé ann i dtreo Anne Maguire agus a triúr páistí, ag marú beirt acu, Joanne (8 nó 9&lt;ref&gt;dar le CAIN&lt;/ref&gt; mbliana d’aois) agus Andrew (6 seachtaine), i bpreabadh na súl. Fuair an tríú páiste, John  (2/3 bliana d'aois), bás an lá ina dhiaidh. Gortaíodh an mháthair go dona agus bhí sí gan mhothú ar feadh cúpla lá, sular tháinig sí chuici féin agus tháinig ar an fhírinne.

Finné a chonaic an eachtra ba ea [[Betty Williams (Duais Nobel)|Betty Williams]]. Bhí sise féin ina cónaí i mBaile Andarsan, agus í ag tiomáint thar bráid lena leanbh féin sa charr; chuala sí na hurchair, chas sí an coirnéal, chonaic sí an radharc, agus rith sí anonn chun cabhrú leis na páistí. Laistigh de chúpla lá bhí 6,000 síniú bailithe aici ar achainí síochána.

As an fhearg ollmhór a d’eascair as an tubaiste, d’fhás gluaiseacht darb ainm Mná na Síochána.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== An ghluaiseacht ==

Chonaic máithreacha ar fud an Tuaiscirt uafás na tubaiste a tharla do chlann Mhig Uidhir sa bhliain 1976. Bhailigh siad le chéile faoi stiúir dheirfiúr Anne Maguire, Mairéad agus Betty Williams.  Ar feadh tamaill, bhí an chuma ar an scéal go raibh ollghluaisceacht ag dul a fhás as an tubaiste, a leagfadh síos dúshraith don tsíocháin agus mná á stiúradh. An lá i ndiaidh na mbásanna, tháinig 2,000 nó 10,000 duine (foinsí éagsúla) amach ar shráideanna [[Baile Andarsan|Bhaile Andarsain]] in agóid in éadan an fhoréigin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[[Íomhá:Finaghy_Road_North,_Belfast_(2)_-_geograph.org.uk_-_707134.jpg|mion|Bóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]],]]Bronnadh [[Duais Nobel na Síochána]] ar [[Máiréad Corrigan]] agus Betty Williams ar an [[10 Deireadh Fómhair]] [[1976]]. 

Ach chuaigh cúrsaí in olcas. Rinneadh ionsaí ar mhórshiúl dá gcuid ar [[Bóthar na bhFál|Bhóthar na bhFál]] i mí Dheireadh Fómhair 1976. D’amharc [[Poblachtachas|poblachtánaithe]] ar an ghluaiseacht mar “fhealltóírí” agus gur fronta d’Oifig Thuaisceart Éireann a bhí iontu. [[Íomhá:Peace Wall Gates - Belfast (49528477097).jpg|mion|&quot;Peace Wall &quot;, [[Béal Feirste]]]]

Bhí  an t-iriseoir  Ciaran McKeown ar dhuine de na ceannairí níos faide anonn. Chuaigh sé chuig lá na sochraide ar an 13 Lúnasa 1976, agus scríobh sé an Dearbhú bunaidh do Lucht na Síochána. 

Bhí fadhbanna eile ag Lucht na Síochána - díobháil foirne, díobháil áiseanna, díobháil taithí - agus ainneoin an dea-thoil, thit an tóin as an ghluaiseacht sa bhliain 1978.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1976/williams/facts/|teideal=The Nobel Peace Prize 1976|language=en-US|work=NobelPrize.org|dátarochtana=2021-12-02}}&lt;/ref&gt;

Níos déanaí, bhí Mairéad Corrigan Maguire go mór chun cinn san fheachtas ar son [[An Phalaistín|Gháza]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://innatenonviolence.org/readings/2008_11.shtml|teideal=Free Gaza By Mairead Corrigan Maguire|work=innatenonviolence.org|dátarochtana=2026-08-10}}&lt;/ref&gt; 

I 1996, tháinig Monica McWilliams agus Pearl Sagar le chéile le Comhlathas na mBan a bhunú mar eagraíocht a chuirfeadh dlús faoi iarrachtaí mhná an Tuaiscirt sna [[1990idí]] a bheith páirteach i struchtúir a bhí ag múnlú a dtodhchaí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

D'éag Betty Williams sa bhliain 2020.[[Íomhá:Medal Nobel Peace Prize (cropped).jpg|mion|Bronnadh [[Duais Nobel na Síochána]] ar [[Máiréad Corrigan]] agus [[Betty Williams]] sa bhliain [[1976]].]]
== Féach freisin ==

* [[Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)|Eachtra Maguire agus Lennon]]
* [[Betty Williams (Duais Nobel)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Na Trioblóidí]]
[[Catagóir:1976]]
[[Catagóir:Síocháin]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána]]
[[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)]]</text>
      <sha1>ig37duv4izg9k3mqj14dxj5xjp8rw5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lámhach Robb Elementary</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101766</id>
    <revision>
      <id>1323734</id>
      <parentid>1218737</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:19:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7383" sha1="2w9rcxb2zc9bzsjz5cg6jbwnnfbywwy" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
[[Dúnmharú|Dúnmharaíodh]] 19 páiste agus beirt [[Múinteoir|mhúinteoirí]] in ionsaí lámhaigh ar [[scoil]] in [[Uvalde, Texas|Uvalde]],&lt;ref&gt;atá 130km siar ó San Antonio.&lt;/ref&gt; [[Texas]], an '''Robb Elementary School''' ar [[24 Bealtaine]] [[2022]], an oll-lámhach gunnaí i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]] is measa ó maraíodh 26 duine i [[Lámhach Sandy Hook|Sandy Hook]] sa bhliain 2012..&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=19 páíste (sic) maraithe in ionsaí lámhaigh ar scoil in Texas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0525/1301057-19-paiste-maraithe-in-ionsai-lamhaigh-ar-scoil-i-dtexas/|date=2022-05-25|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Uvalde County Uvalde.svg|mion|[[Uvalde, Texas]]|clé]]

[[Íomhá:AR-15 Build IMG 9439 (5507547759).jpg|mion|Bhí dhá [[Raidhfil|raidfhil]] leath-uathoibríoch den chineál AR-15 ag Salvador Rolando Ramos|clé]]
== Imeachtaí ==
[[Íomhá:5.56mm Ammunition Rounds for SA80 Rifle MOD 45152184.jpg|mion|Bhí lón lámhaigh ollmhór ag Ramos ar dtús: 375 urchar '5.56', ach shleamhnaigh an chuid de uaidh nuair a tháinig líonrith air taobh amuigh den scoil|clé]]
Cúpla lá roimh an uafás, cheannaigh Salvador Rolandos Ramos dhá [[raidhfil]] leath-uathoibríoch den chineál AR-15 ar a lá breithe agus in aois 18 bliain dó.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cnn.com/2022/05/25/us/uvalde-texas-school-shooting-salvador-ramos/index.html|teideal=Uvalde school shooting suspect was a loner who bought two assault rifles for his 18th birthday|údar=Eric Levenson, Isabelle Chapman, Andy Rose, Shimon Prokupecz and Claire Colbert CNN|work=CNN|dátarochtana=2022-05-28}}&lt;/ref&gt;  As maoil a chonláin féin a chuaigh Salvador Ramos ar mire. Aonarán a bhí ann agus nach raibh mórán cairde aige.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Fógra faoina raibh ar intinn aige curtha ar Facebook ag Ramos|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0526/1301272-fogra-faoin-raibh-ar-intinn-aige-curtha-ar-facebook-ag-ramos/|date=2022-05-26|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Rinneadh maistíneacht air sa scoil agus chaith a mháthair as a teach é.

Thosaigh an ruathar ar 24 Bealtaine, timpeall 11am, nuair a chaith Salvador Rolandos Ramos  a sheanmháthair in Uvalde (bhí sé in chónaí léi ag an am agus  bhí siad ag síorsháraíocht ar a chéile). Chaith sé a sheanmháthair san aghaidh.  Ainneoin na ngortuithe a bhain di, bhí an tseanmháthair in ann fios a chur na póilíní.

Theith Ramos tar éis í a chaitheamh. Ach ar dtús, d'fhógair sé ar [[Facebook]] tamall gearr roimh an sléacht go raibh sé ar intinn aige ionsaí a dhéanamh ar scoil, agus dheimhnigh sé gur chaith sé a sheanmháthair.&lt;ref&gt;teachtaireachtaí príobháideacha ó dhuine go duine a bhí iontu agus nár tugadh faoi deara iad go dtí i ndiaidh an ainghnímh.&lt;/ref&gt; Chuaigh sé ansin chomh fada leis an mbunscoil Robb,&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://apnews.com/article/uvalde-texas-school-shooting-44a7cfb990feaa6ffe482483df6e4683|teideal=Onlookers urged police to charge into Texas school|dáta=2022-05-25|language=en|work=AP NEWS|dátarochtana=2022-05-26}}&lt;/ref&gt; Bhí Ramos ina aonar.

Nuair a tháinig an déagóir chomh fada leis an scoil, timpeall 11.30am, d'imigh an gluaisteán a bhí sé a thiomáint den bhóthar taobh amuigh den scoil, De ghnáth bhí póilín&lt;ref&gt;&quot;school resource officer&quot; a bhí ann&lt;/ref&gt; ar gharda sa scoil ach ní raibh sé faoi láthair an lá sin.  

Bhí Ramos  armáilte go dtí na cluasa, é gléasta in éide chosanta.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Bhí lón lámhaigh ollmhór ag Ramos: (375 urchar '5.56') ach thit an-chuid de go talamh sa ruaille buaille go léir.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cbsnews.com/news/texas-school-shooting-timeline-robb-elementary-school-attack/|teideal=Texas law enforcement official provides detailed timeline of deadly school shooting and police response|language=en-US|work=www.cbsnews.com|dátarochtana=2022-05-28}}&lt;/ref&gt;

D'éirigh le Ramos ansin aghaidh a thabhairt ar an bhfoirgneamh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.dailymail.co.uk/news/article-10853525/Texas-school-shooting-massacre-Robb-Elementary-unfolded.html|teideal=Timeline of terror: How Texas elementary school shooting unfolded|údar=Keith Griffith|dáta=2022-05-25|work=Mail Online|dátarochtana=2022-05-26}}&lt;/ref&gt; Páistí idir 7 agus 10 mbliana (rang a 2 go rang a 4) is mó a bhí ag freastal ar an scoil. Chuaigh Ramos isteach i seomra ranga amháin, agus ansin seomra eile (seomraí 111 agus 112, ceangailte le chéile).  Mharaigh sé in iomlán naoi bpáiste dhéag ann, chomh maith le beirt mhúinteoirí.  Gortaíodh seacht nduine dhéag eile, roinnt páistí ina measc.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

D'fhan Ramos i seomraí 111/112, ag glasáil  é féin istigh ann (i gcófra b'fhéidir). 

Taobh amuigh, bhailigh tuismitheoirí agus slua feargach timpeall ar na póilíní, míshásta nach raibh na péas dul i ngleic leis an ionsaitheoir.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Timpeall 12:50pm, chaith agus mharaigh na póilíní Ramos faoi dheireadh.

== Freagairt ==
 
Ag labhairt dhó sa [[Teach Bán]] tar éis na heachtra, dúirt an t[[Uachtarán na Stát Aontaithe|Uachtarán]] [[Joe Biden]] go gcaithfear seasamh suas I gcoinne lucht stocaireachta na ngunnaí. 

I ndiaidh na tragóide, rinne an Gobharnóir Greg Abbott 40 moladh a cheap sé a laghdódh an seans ar ollmharuithe i scoileanna an stáit. Níor bhain aon cheann acu lena thuilleadh srianta a chur ar úinéireacht ná ar an bhfáil ar ghunnaí.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Stair fhada sléachtanna i scoileanna Mheiriceá.|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0525/1301070-stair-fhada-sleachtanna-i-scoileanna-mheiricea/|date=2022-05-25|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 

Dúirt Abbott, [[Ted Cruz]] (Seanadóir as Texas) agus [[Donald Trump]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.indy100.com/politics/trump-nra-uvalde-shooting-names|teideal=Trump called 'grotesque' for reading names of school shooting victims at NRA convention|dáta=2022-05-28|language=en|work=indy100|dátarochtana=2022-05-28}}&lt;/ref&gt; nach raibh aon leigheas ar ionsaithe den chineál seo i Robb Elementary, ach níos mó múinteoirí armtha agus brathadóirí miotail a chur sna scoileanna.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

Bíonn dream ann - na [[Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)|Poblachtánaigh]] sa t[[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|Seanad]] agus mar sin de - ag cur cosc i gcónaí ar reachtaíocht níos déine a thabhairt isteach agus na dlíthe a bhaineanns le gunnaí a neartú.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Mar sin, beidh ceist na ngunnaí agus an fháil éasca atá orthu sna Stáit Aontaithe idir chamáin sa tír go ceann i bhfad agus níl sé soiléir ar bith cén chaoi an dtabharfar aghaidh ar an gceist, má thugtar.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

==== Freagairt na bpobal ====
Chuaigh an scéala i bhfeidhm go mór ar an bpobal, agus bhí daoine thar lear agus in Éirinn an-tógtha faoin scéala chomh maith. Bhí bratacha ar leathchrann sna Stáit Aontaithe idir Dé Céadaoin agus Dé Sathairn mar chomhartha ómóis do na mairbh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Lámhach Sandy Hook]]
* Baile [[Uvalde, Texas|Uvalde]], Texas
* [[Lámhaigh Lewiston, 2023]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:2022]]
[[Catagóir:Stair Texas]]
[[Catagóir:Eachtraí lámhaigh sna Stáit Aontaithe]]</text>
      <sha1>2w9rcxb2zc9bzsjz5cg6jbwnnfbywwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Drochíde sa teaghlach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102597</id>
    <revision>
      <id>1323745</id>
      <parentid>1275586</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:28:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9978" sha1="61qkwvpbo72kzbrdipjyncgd5fpus2m" xml:space="preserve">[[Íomhá:United States Military, Domestic Violence Awareness Month Poster September 2011.jpg|mion|póstaer sna Stáit Aontaithe, 2011|340x340px]]
Is éard atá i gceist le '''foréigean teaghlaigh,''' '''foréigean baile''', nó  go ginearálta, '''drochíde sa teaghlach''' ar leibhéal ginearálta, drochíde fhisiciúil, [[Gnéasachas|ghnéasach]], [[Airgeadas|airgeadais]], [[Mothúchán|mhothúchánach]] nó [[Síceolaíocht|shíceolaíoch]] duine amháin i gcoinne duine eile ar duine muinteartha é/í nó atá nó a bhí mar dhlúthpháirtnéir.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.garda.ie/ga/fuinn/coireacht-eagraithe-agus-tromchoireacht/biuro-naisiunta-an-gharda-siochana-um-sheirbhisi-cosanta-gnpsb-/drochide-sa-teaghlach1/cad-e-drochide-sa-teaghlach.html|teideal=Cad é Drochíde sa Teaghlach|language=ga|work=Garda|dátarochtana=2022-06-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/ar-scath-a-cheile_ossp.compressed.pdf|teideal=Ar scáth a chéile|údar=cogg.ie|dátarochtana=2022|archivedate=2022-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127183607/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/ar-scath-a-cheile_ossp.compressed.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/birth-family-relationships/problems-in-marriages-and-other-relationships/domestic-violence-and-abuse/|teideal=Foréigean teaghlaigh agus drochíde sa teaghlach|údar=Citizensinformation.ie|language=ga|work=www.citizensinformation.ie|dátarochtana=2025-03-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Foréigean mothúchánach, corpartha, gnéasach agus eacnamaíochta a imrítear ar mhná agus ar leanaí den chuid is mó&quot; an sainmhíniú ginearálta a thug [[Nuacht RTÉ]] ar fhoréigean baile in 2024&lt;/ref&gt;  Is foréigean in aghaidh na mban é de ghnáth.
[[Íomhá:Abuse cycle of domestic violence.jpg|mion|timthriall foréigin: tarlaíonn an drochíde arís is arís eile|220x220px]]

[[Íomhá:(2) Cycle of abuse, power &amp; control issues in domestic abuse situations.gif|mion|National Center on Domestic and Sexual Violence https://www.nsvrc.org/  |220x220px]]

== Minicíocht ==
Is scanrúil  na figiúirí a bhaineann le foréigean baile, cuir i gcás tuairisc curtha chuig an [[SPTÉ]] gach 16 nóiméad.  Tá na figiúirí i dTuaisceart Éireann i measc na gcinn is measa san Eoraip (An Rómáin amháin atá níos measa).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scanrodh-na-figiuiri-faoin-bhforeigean-in-aghaidh-na-mban-sa-tuaisceart-tu/|teideal=Scanródh na figiúirí faoin bhforéigean in aghaidh na mban sa Tuaisceart tú|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=8 Nollaig 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-07-30}}&lt;/ref&gt;

Údar mór imní é sin as féin ach faraor tá a fhios nach dtuairiscítear gach eachtra ná fiú a leath. Tá bulaíocht, imeaglú, smachtú comhéigneach agus batráil coitianta agus an iomarca daoine toilteanach leithscéal a dhéanamh nó a bheith díchreidmheach más duine muinteartha leo atá ag déanamh leatroim.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-foreigean-teaghlaigh-gan-gniomh-ni-fiu-traithnin-na-briathra/|teideal=An foréigean teaghlaigh – gan gníomh ní fiú tráithnín na briathra|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=30 Iúil 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-07-30}}&lt;/ref&gt;

== Drochíde ==
Sáraíonn drochíde sa teaghlach aicme, inscne, cineál agus creideamh reiligiúnach. Is riachtanach a thuiscint go bhféadfaidh drochíde titim amach i réimse fairsing cúinsí ina mbíonn réimse fairsing íospartach i gceist.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  

Cé gurb ionann mná i gcaidreamh heitreaghnéasach agus tromlach na n-íospartach a thugtar le fios, d’fhéadfadh fir a bheith ina n-íospartaigh den drochíde ó am go ham chomh maith. Tagann an fhéidearthacht chun solais, chomh maith, go mbíonn duine scothaosta nó duine atá faoi mhíchumas faoi chúinsí ina bhfuil an drochídeoir mar chéile nó gaol eile nó cúramóir. 

Ina theannta sin, is dóchúla go mbíonn leanaí thíos le hiarmhairtí na drochíde nuair a chónaíonn siad in áit ina dtiteann an drochíde amach. 

Féadtar an drochíde a thabhairt ar líne, trí chiapadh ar na meáin shóisialta agus ar láithreáin ghréasáin eile. Áirítear caint mhíchuí faoi dhuine - os comhair an duine sin nó sna meáin shóisialta - sa chineál seo foréigin.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Straitéis úr foréigin teaghlaigh: cosaint, cosc, cúisiú, comhordú|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0628/1307266-straiteis-ur-foreigin-teaghlaigh-cosaint-cosc-cuisiu-comhordu/|date=2022-06-28|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; 

Ní hé nach dtugtar drochíde sa teaghlach ach i gcaidreamh heitrighnéasach amháin, ach féadfaidh sé titim amach, chomh maith, i gcaidreamh [[LADT]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Síceolaíocht ==
Uaireanta is beag grá atá ag daoine dófa féin agus nuair atá daoine in ísle brí mar seo agus bíonn siad ag brath ar an té a bhfuil siad i ngaol nó pósta leo. Tugann siad an oiread sin grá don duine eile nach smaoinínn siad orthu féin mórán - is furasta do dhaoine cruálacha a dhul i gceann ar dhaoine mar seo, ar an drochuair.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/anailis/bionn-go-leor-daoine-dubh-gorm-i-ngra|teideal=Foréigean baile: dubh (gorm) i ngrá, agus cás Jennifer Zamparelli|údar=Michelle Nic Pháidín &lt; Meon Eile|dáta=6 Samhain 2023|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2023-11-06}}&lt;/ref&gt; 

Is beag a thuigeann daoine cé chomh crua agus atá sé léimnigh isteach i gcarr faoi dhorchadas na hoíche agus gan leat ach do mhála agus fón agus tú ag fágáil slán le do bhaile de bharr go bhfuiltear ag tabhairt drochíde ort. Agus, anuas ar an donas sin, má tá páistí i gceist fosta is deacair an cinneadh a leithéid a dhéanamh.  

Is deacair do go leor daoine a admháil go bhfuil fadhb ina gcaidreamh - uaireanta is deacair do dhaoine a thuigbheáil nach orthu féin atá an locht agus an t-uchtach a fháil an fón a thógáil agus glaoch a chur ar dhuine inteacht. Tá sé thar a bheith tábhachtach áfach.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Réitigh ==
Déanfar foréigean teaghlaigh agus gnéis a laghdú nó a chosc san fhadtéarma trí fheasacht a spreagadh faoin bhfadhb agus trí dhearcadh daoine a athrú.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=gov.ie|date=2010|url=https://assets.gov.ie/246140/525fb27a-c11e-46df-bd52-7460b49895d8.pdf|title=Straitéis Náisiúnta um Fhoréigean Teaghlaigh, Gnéis agus Inscne-bhunaithe 2010-2014}}&lt;/ref&gt;

== In Éirinn ==
Leagtar amach i dTuarascáil 2022 an Chomhlathais de Ghrupaí Cúnta na mBan go ndearnadh 31,229 teagmháil lena líne chabhrach náisiúnta agus lena gcuid seirbhísí réigiúnacha - sin an líon is airde a taifeadadh riamh. Mar thoradh ar na teagmhálacha rinneadh 33,990 líomhaint faoi mhí-úsáid teaghlaigh, lena n-áirítear 5,412 tuairisc ar mhí-úsáid leanaí.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

{{Main|Foréigean in aghaidh na mban in Éirinn}}

=== Dlí in Éirinn ===
Ní thugtar sainmhíniú ar dhrochíde sa teaghlach i Reachtaíocht na hÉireann acht tá foréigean teaghlaigh ag éirí an-choitianta.

Tugadh straitéis nua isteach chun dul i ngleic le foréigean teaghlaigh sa bhliain 2022. Ceithre bhunchloch atá luaite leis an straitéis seo, mar atá, cosaint, cosc, cúiseamh agus comhordú polasaithe.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;  Méadaíodh líon na n-áiteanna in ionaid tearmainn ó 141 go breis agus 280. Ardaíodh an t-uastéarma príosúin ó chúig bliana go deich mbliana nuair a mbíonn Ionsaí is Cúis le Díobháil i gceist.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.garda.ie/ga/coireacht/ionsaithe/cad-e-ionsai-.html|teideal=Cad é ionsaí?|language=ga|work=Garda|dátarochtana=2022-06-30}}&lt;/ref&gt;

=== Acht um Chothromaíocht Oibre agus Saoil, 2023 ===
Faoin Acht um Chothromaíocht Oibre agus Saoil, a ritheadh sa bhliain 2023, is féidir le daoine a fhulaingaíonn foréigean baile suas le cúig lá a thógáil saor sa bhliain gan aon chiorrú ar a gcuid pá. Tá oibleagáid dhlíthiúil ar fhostóirí a dtuarastal iomlán a íoc le daoine a chaithfeas am saor a thógáil óna gcuid oibre mar gheall ar fhoréigean baile.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cearta nua ó inniu ag daoine a fhulaingíonn foréigean baile|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1127/1418670-cearta-nua-o-inniu-ag-daoine-a-fhulaingionn-foreigean-baile/|date=2023-11-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

De réir an dlí, tá ar fhostaithe a rá lena bhfostóirí gur mar gheall ar fhoréigean baile atá an t-am saor de dhíth orthu ach níl aon oibleagáid orthu a scéal a chruthú. Mura mbeadh fostóir sásta glacadh le hiarratas ar am saor, is féidir leis an bhfostaí dul i gcomhairle leis an gCoimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre. Tá acmhainní curtha ar fáil saor in aisce d'fhostóirí ar an suíomh www.DVatWork.ie.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Foréigean in aghaidh na mban in Éirinn]]
* [[:Catagóir:Cearta na mban|Cearta na mban]]  

== Naisc sheachtracha ==
* Beartas Idirghabhála Drochíde sa Teaghlach, 2017 (i mBéarla)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.garda.ie/en/crime/domestic-abuse/domestic-abuse-intervention-policy-2017.pdf|teideal=Domestic Abuse Intervention Policy 2017|údar=garda.ie|dáta=2017|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt;
* [https://www.garda.ie/ga/fuinn/coireacht-eagraithe-agus-tromchoireacht/biuro-naisiunta-an-gharda-siochana-um-sheirbhisi-cosanta-gnpsb-/drochide-sa-teaghlach1/cad-e-drochide-sa-teaghlach.html Aonad an Gharda Síochána um Imscrúdú ar Ionsaithe Gnéis agus ar Fhoréigean Teaghlaigh]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; (as Gaeilge)
* [https://www.nsvrc.org/ National Center on Domestic and Sexual Violence] 

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Foréigean teaghlaigh]]
[[Catagóir:Feimineachas]]
[[Catagóir:Teaghlach]]
[[Catagóir:Drochíde]]
[[Catagóir:Foréigean i gcoinne na mban in Éirinn]]
[[Catagóir:Fuath ban]]
[[Catagóir:Feimineachas in Éirinn]]</text>
      <sha1>61qkwvpbo72kzbrdipjyncgd5fpus2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gleasnast</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104295</id>
    <revision>
      <id>1323738</id>
      <parentid>1237644</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:21:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2146" sha1="9hnl4hxc21xmiyemx216zwgj5g5wdua" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:The Soviet Union 1988 CPA 5941 stamp (Perestroika (reformation). Workers and slogans Speeding Up, Democratization. and Glasnost against Kremlin Palace. Cruiser Aurora and revolutionary soldiers).jpg|mion|Bolscaireacht sa bhliain 1988]]

San [[An tAontas Sóivéadach|Aontas Sóivéadach]] sna [[1950idí|1980idí]], chiallaigh '''''gleasnast''''' ({{lang-ru|link=no|гласность}}, {{lang-en|glasnost}}, {{IPA-ru|ˈɡlasnəsʲtʲ|IPA|ru-glasnost.ogg}})) 'oscailteacht' nó réchúiseachas.

=== Cúlra ===
Bhí a fhios ag [[Míchail Gorbaitseov]], ceannaire an [[An tAontas Sóivéadach|Aontais Shóivéadaigh]], sna 1980idí, go gcaithfeadh an [[An tAontas Sóivéadach|APSS]] athrú ó bhun, idir chúrsaí polaitiúla agus chúrsaí eacnamaíocha, dá mb’áil leis fanacht beo. Spreag Gorbaitseov an pobal fosta, áfach, cáineadh cruthaitheach a dhéanamh ar an chóras chumannach .&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.stmarys-belfast.ac.uk/aisaonad/comhaid/An_Cogadh_Fuar.pdf|teideal=An Cogadh Fuar|údar=Diarmuid Ua Bruadair, St Mary's Béal Feirste|dáta=|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt;

B'é an focal  &quot;''gleasnast''&quot; (agus ''[[peireastráice]]'') a tharraing Gorbachev chuige ag iarraidh a chuid leasuithe a shainmhíniú. Bhí na coincheapanna seo lárnach maidir le tuiscint a fháil ar an Rúis sna 1980idí.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.curriculumonline.ie/getmedia/6c884c53-66cb-45ad-bd55-e95418e74fb0/SCSEC20_history_guidelines_gaeilge.pdf|teideal=An Stair: DRÉACHT-THREOIRLÍNTE DO MHÚINTEOIRÍ|údar=curriculumonline.ie|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt; D'athraigh an saol san Aontas ag an am, agus baineadh srianta na [[Cinsireacht|cinsireachta]] de na [[meáin chumarsáide]], ionas go bhfuair muintir an Aontais cead cainte.

== Féach freisin ==

* [[Míchail Gorbaitseov]]
* '[[Peireastráice]]&quot; (''[[perestroika]]'', &quot;atógáil, athstruchtúrú&quot; nó geilleagar ní b'oscailte)

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol-ee}}
{{síol-lv}}
{{síol-ru}}
{{síol-ua}}
{{síol-stair}}
[[Catagóir:Aontas na bPoblachtaí Sóivéadacha Sóisialacha]]</text>
      <sha1>9hnl4hxc21xmiyemx216zwgj5g5wdua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éanna Ní Lamhna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104661</id>
    <revision>
      <id>1323699</id>
      <parentid>1309654</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2508" sha1="89htj2295rtclkjdtip9fvdniucpvat" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is saineolaí [[fiadhúlra]] í '''Éanna Ní Lamhna''' (a rugadh sa bhliain 1950 i g[[Contae Lú]]), ar dhuine de na [[Craoltóir|craoltóirí]], [[gníomhaí]] [[Timpeallacht|timpeallachta]], [[Luibheolaí|luibheolaithe]] agus [[Nádúraí|nádúraithe]] is cáiliúla in Éirinn. Tá a guth údarásach ar RTÉ ag dul siar go dtí na [[1970idí]].

== Beatha ==
I rith na 1950idí agus 1960idí thaistlíodh muintir Lamhna óna mbaile i d[[Tigh Beannáin]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/1733.aspx|teideal=Tigh Beannáin / Stabannan|údar=logainm|language=ga-IE|work=logainm.ie|dátarochtana=2022-09-18}}&lt;/ref&gt; le dul ar saoire i g[[Ceann Chlochair]] a bhí 15 km uathu. Agus Éanna ag caitheamh sé seachtaine gach samhradh i Clogher, músclaíodh a suim sa nádúr agus sa dúlra.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tcd.ie/irishfilm/showfilm.php?fid=50494|teideal=Irish Film &amp; TV Research Online - Trinity College Dublin|work=www.tcd.ie|dátarochtana=2022-09-18}}&lt;/ref&gt;

D’fhreastail Ní Lamhna ar UCD, águs bhain sí Ph.D amach.

Mar uachtarán [[Comhairle Crann na hÉireann|Chomhairle Crann na hÉireann]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.treecouncil.ie/|teideal=Tree Council of Ireland, Tree Register of Ireland, Tree Conservation|language=en|work=Tree Council|dátarochtana=2022-09-18}}&lt;/ref&gt; sna 2010idí, chuir Ní Lamhna béim ar an oideachas, ag stiúir ceardlanna agus mar sin de.

== Meáin ==

* [https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21723564/ Éanna Ní Lamhna ar RTÉ, 2020]
* [https://www.owltail.com/people/RFcFt-eanna-ni-lamhna/appearances Seal le Seán ar Raidió Rí-Rá] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920170444/https://www.owltail.com/people/RFcFt-eanna-ni-lamhna/appearances |date=2022-09-20 }}, 2 Aibreán 2021.  Déanann sí cur síos ar an méid atá idir lámha aici mar uachtarán ar Chomhairle Crann na hÉireann, a saothar teilifíse agus raidió (ar an chlár Mooney Goes Wild 

== Féach freisin ==

* [[David Attenborough]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Lamhna, Eanna Ní}}
[[Catagóir:Bitheolaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1950]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Lú]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Craoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha]]
[[Catagóir:Nádúraithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Eiceolaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Luibheolaíocht]]
[[Catagóir:Gníomhaithe timpeallachta]]</text>
      <sha1>89htj2295rtclkjdtip9fvdniucpvat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lá Idirnáisiúnta an Aistriúcháin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104828</id>
    <revision>
      <id>1323735</id>
      <parentid>1310201</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2153" sha1="i8upkttc4oqonc64g8byjktwbtsyzgn" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Ceiliúrtar '''Lá Idirnáisiúnta an Aistriúcháin''' ar an [[30 Meán Fómhair]],&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fit-ift.org/fr/about/|teideal=La FIT – FIT|language=fr-FR|dátarochtana=2022-09-30}}&lt;/ref&gt; Lá Féile [[Naomh Iaróm|Iaróm]] (tugtar Diarmaid air uaireanta as Gaeilge), an naomh a d’aistrigh an [[An Bíobla|Bíobla]] go [[An Laidin|Laidin]] agus atá ina éarlamh ar aistritheoirí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/leabhair-na-haistriuchain-go-gaeilge-is-fearr-a-rinneadh/|teideal=LEABHAIR: Na haistriúcháin go Gaeilge is fearr a rinneadh|údar=NÓS|dáta=30 Meán Fómhair 2020|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-09-30}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

D'ainmnigh Comhthionól Ginearálta [[Na Náisiúin Aontaithe|na Náisiún Aontaithe]] den 24 Bealtaine 2017 (Rún A/RES/71/288) an 30 Meán Fómhair an Lá.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/2156143711076608/|teideal=Lá Idirnáisiúnta an Aistriúcháin|údar=Scoil Dlí, COBAC|dáta=2019|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt; 

Is fiú ceiliúradh a dhéanamh ar an lá seo ar cheird ársa an aistriúcháin agus an méid a chuireann sí le cumarsáid, leis an litríocht agus le mionteangacha dúchasacha ar fud an domhain. 

== Féach freisin ==

* Naomh [[Naomh Iaróm|Iaróm]]

== Naisc sheachtracha ==

* &quot;[https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/7-moladh-aistriuchain-duit/ 7 Moladh Aistriúcháin Duit]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot;: roinneann saoi an aistriúcháin Áine Ní Chonghaile, iar-stiúrthóir Europus Teoranta, roinnt leideanna le NÓS&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/7-moladh-aistriuchain-duit/|teideal=7 moladh aistriúcháin duit Déan iad seo &amp; beidh leat|údar=Áine Ní Chonghaile|dáta=30 Meán Fómhair 2015|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-09-30}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Féilte idirnáisiúnta]]
[[Catagóir:Aistriúchán]]</text>
      <sha1>i8upkttc4oqonc64g8byjktwbtsyzgn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Séamus Mac an Iomaire</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105479</id>
    <revision>
      <id>1323724</id>
      <parentid>1316300</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* Beatha */</comment>
      <origin>1323724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2801" sha1="ltogpsexc5kc3skgl3wa10yf002zf8c" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Séamas Mac an Iomaire - Cladaí Chonamara, Shores of Connemara Seamus Ridge.png}}
[[Iascaire]], [[luibheolaí]] agus [[scríbhneoir]] as [[Conamara]] ba ea '''Séamus Mac an Iomaire''' (nó '''Seamus Ridge''', nó '''Jimmy Choilm'''; [[13 Eanáir]] [[1891]] - [[15 Samhain]] [[1967]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=432|teideal=MAC AN IOMAIRE, Séamus (1891–1967)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2022-11-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://mooreinstitute.ie/event/society-for-folk-life-studies-annual-conference/|teideal=Society for Folk Life Studies Annual Conference|language=en-US|work=Moore Institute|dátarochtana=2022-11-16}}&lt;/ref&gt;

== Beatha ==
I [[Maínis]], [[Contae na Gaillimhe|Co. na Gaillimhe]] a rugadh é [[13 Eanáir]] [[1891]]. 

Tháinig a leabhar ''Cladaí Chonamara'' amach den chéad uair sa bhliain 1938, ina raibh cur síos ar iascáin trá, éisc farraige agus ar phlandaí farraige a cheantair, agus ar chúrsaí bádóireachta is iascaireachta mar a bhí siad le linn don údar a bheith ag teacht i méadaíocht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/siopa/cladai-chonamara/?lang=en|teideal=Cladaí Chonamara (suíomh Litríocht)|údar=MAC AN IOMAIRE, Séamus|dáta=1938|language=ga-IE|dátarochtana=2022-11-15|archivedate=2022-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221115143542/https://www.litriocht.com/siopa/cladai-chonamara/?lang=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.scribd.com/document/607742048/Mac-an-Iomaire-Seamas-Cladai-Chonamara-an-Gum-1938-9781857914474-Shores-of-Conamara|teideal=Cladaí Chonamara (an Gúm 1938) 9781857914474 Shores of Conamara {{!}} PDF|údar=Mac an Iomaire, Séamus|dáta=1938|language=en|work=Scribd|dátarochtana=2022-11-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/connemara-author-s-classic-book-on-life-of-shore-dweller-translated-into-english-1.267658|teideal=Connemara author's classic book on life of shore dweller translated into English|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-11-16}}&lt;/ref&gt;

Tháinig a leabhar, ''Conamara Man'', amach tar éis a bháis.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Conamara Man|url=https://www.amazon.com/Conamara-Man-seamus-ridge/dp/B0006D5IGM/ref=sr_1_1?crid=U5YOWD8XRDQD&amp;keywords=Conamara+Man&amp;qid=1668557430&amp;sprefix=conamara+man,aps,213&amp;sr=8-1|publisher=Prentice-Hall|date=1969-01-01|language=English|author=Seamus Ridge}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol-ie}}

[[Catagóir:Iascaireacht]]
[[Catagóir:Iascairí]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1891]]
[[Catagóir:Básanna i 1967]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Luibheolaithe]]
{{DEFAULTSORT:  Iomaire, Seamus}}
[[Catagóir:Daoine as Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe]]</text>
      <sha1>ltogpsexc5kc3skgl3wa10yf002zf8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seachtracht</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105992</id>
    <revision>
      <id>1323725</id>
      <parentid>1215652</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T02:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2602" sha1="br31iycdfpyjf7c05vnftffkf8fjtat" xml:space="preserve">[[Íomhá:Negative Externality and Deadweight Loss.svg|mion|Seachtracht dhiúltach agus [[soláthar agus éileamh]], mar shampla, [[truailliú]]]]
Is éard is '''seachtracht'''&lt;ref&gt;(economic) externality i mBéarla&lt;/ref&gt; ann ná costas nó buntáiste a bhaineann le gníomhaíocht eacnamaíoch nach bhfuil corpraithe sa phróiseas cinnteoireachta den tosca eacnamaíoch a dhéanann an gníomh. Mar sin, bheadh gá le hidirghabháil chun iompraíochtaí a chur chun cinn a mbíonn seachtrachtaí dearfacha mar thoradh orthu agus chun seachtrachtaí diúltacha a dhíspreagadh.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.comreg.ie/media/2021/12/ComReg-ECS-Strategy-Statement-Irish-Dec-7-Final-Web.pdf|teideal=Ráiteas Straitéise um Chumarsáid Leictreonach, 2021 go 2023|údar=comreg.ie|dáta=2020|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt;

==== Sampla: seachtracht dhiúltach ====
Is seachtracht dhiúltach é an [[truailliú]] arna ghiniúint ag [[fuinneamh]] [[Acmhainní neamhinathnuaite|neamh-inathnuaite]]. Go minic, níl aon bhealach ag tríú páirtithe chun an truailliú sin a stopadh nó a laghdú tríd an margadh toisc nach ann do “mhargadh le haghaidh truailliú” ina bhféadfadh na tríú páirtithe sin an [[Monarcha|mhonarcha]] a íoc chun laghdú a dhéanamh ar a cuid truaillithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gaois.ie/ga/corpora/parallel/|teideal=Rialachán Cur Chun Feidhme (AE) 2021/2239 ón gCoimisiún an 15 Nollaig 2021|údar=Coimisiún Eorpach|dáta=2021|work=Grúpa taighde Gaois|dátarochtana=2022-12-14}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Ocean water.jpg|mion|[[Farraige|An fharraige]]: acmhainn saor in aisce, gan rialacháin ?]]

==== Sampla: seachtracht dhearfach ====
Má nascann [[Tomhaltas|tomhaltóir]] le líonra cuirfear lena leasa, ach má nascann sé/sí, méadaíonn an líonra agus bíonn níos mó nasctha, a ardaíonn leas na n-úsáideoirí deiridh ar an líonra céanna (seachtrachtaí líonra dearfacha).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Réiteach na faidhbeː cáin nó rialacháin ===
B'fhéidir gur íocann 'údar an truaillithe&quot; na damáistí. Mar shampla, ghlac [[Rialtas na hÉireann]] sa bhliain 2020 leis an bprionsabal an &quot;truaillitheoir a íocann&quot;; gheall Clár an Rialtais &quot;sin á dhéanamh againn, díreoimid aon arduithe cánach ar na cánacha sin a ghearrann cáin ar seachtrachtaí diúltacha, ar nós [[cáin charbóin]], cáin ar shiúcra agus cáin ar phlaisteach&quot;.

== Féach freisin ==

* [[Cóir aeráide]]
* [[Cáin charbóin]]
* [[Soláthar agus éileamh]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Eacnamaíocht]]
[[Catagóir:Timpeallacht]]
[[Catagóir:Truailliú]]</text>
      <sha1>br31iycdfpyjf7c05vnftffkf8fjtat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Freddie Scappaticci</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107542</id>
    <revision>
      <id>1323691</id>
      <parentid>1315520</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11787" sha1="567x9b9ep4cie0hw5stmkwysxirsmdz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Óglach de chuid an [[An tIRA Sealadach|IRA Sealadach]] as iarthar [[Béal Feirste|Bhéal Feirste]] ba ea '''Freddie Scappaticci'''&lt;ref&gt;Frederick Scappaticci&lt;/ref&gt; (12 Eanáir 1946 – 20 Márta 2023), nó Frank Cowley (agus sloinní eile).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.psni.police.uk/sites/default/files/2025-12/Operation%20Kenova%20Final%20Report%202025.pdf|teideal=Final Kenova Report - official|údar=psni.police.uk|dáta=9 Nollaig 2025}}&lt;/ref&gt; Bhí sé ina spiaire san IRA ar son Arm na Breataine ar feadh na d[[Na Trioblóidí|Trioblóidí]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Freddie Scappaticci a dtugtaí 'Stakeknife' air tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0411/1376409-freddie-scappaticci-a-dtugtai-stakeknife-air-tar-eis-bhais/|date=2023-04-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  

Sna h[[1980idí|ochtóidí]], cuireadh é i gceannas é ar aonad slándála an [[An tIRA Sealadach|IRA]], oibríocht frithspiadóirí na bparaimíleatach..&lt;ref&gt;'the IRA nutting squad' nó 'internal security unit'&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/suil-chun-cinn-cen-bhail-a-bheidh-ar-chomhaontu-aoine-an-cheasta-25-bliain-ar-aghaidh/|teideal=Cén bhail a bheidh ar Chomhaontú Aoine an Chéasta 25 bliain ar aghaidh?|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=4 Eanáir  2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-01-05}}&lt;/ref&gt; agus thug Arm na Breataine an cód-ainm 'Stakeknife' air. Mhaígh teaghlaigh gur theip ar an RUC suas le 18 dúnmharú a fhiosrú chun ról Stakeknife mar [[Spiaireacht|spiaire]] a cheilt.

Shéan Scappaticci gurbh eisean Stakeknife ... ach theith sé agus mhair faoi chosaint finné i Sasana le scór bliain.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bas-trathuil-freddie-scappaticci/|teideal=Bás ‘tráthúil’ Freddie Scappaticci|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=16 Aibreán 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-04-16}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Stakeknife Britain's Secret Agents in Ireland - book by Ingram.jpg|mion|''Stakeknife Britain's Secret Agents''2003: ainmníodh Scappaticci mar Stakeknife (Greg Harkin sa nuachtán, ''People'', a d'fhoilsigh an ‘scúp’).&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Stakeknife: Britain's Secret Agents in Ireland|url=https://www.amazon.fr/Stakeknife-Britains-Secret-Agents-Ireland-ebook/dp/B009SS4NGC|publisher=The O'Brien Press|date=2012-10-15|language=Béarla|author=Greg Harkin agus Martin Ingram aka Ian Hurst}}&lt;/ref&gt;|331x331px|clé]]

== Beatha ==
De bhunadh na hIodáile ar thaobh a athar, b’as [[Béal Feirste]] é. D'éirigh Scappaticci ina bhríceadóir sna 1960idí.   

Rinneadh é a imtheorannú i rith [[Oibríocht Demetrius|Operation Demetrius]] sa bhliain 1971. Faoin am ar saoradh é i 1974 bhí sé ina bhall den IRA Sealadach. Bhí sé an-mhór le Gerry Adams, Alex Maskey srl nuair a ligeadh saor é.

Bhí Scappaticci i gceannas ar aonad slándála inmheánaí an IRA, ó 1980 ar aghaidh, oibríocht frithspiadóirí na bparaimíleatach.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;  Bhí an t-aonad seo freagrach as brathadóirí, nó daoine a raibh amhras fúthu, a fhuadach, a chéasadh agus a dhúnmharú. Thuill sé cáil na míthrócaire mar cheannasaí an aonaid sin a mbíodh daoine á bhfuadach, a gciapadh agus á marú acu. Eisíodh admhálacha nó ‘faoistiní’ go minic, i ndiaidh na maruithe, go leor acu bréagach.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-chumhacht-a-ceadaiodh-do-stakeknife-ce-a-mhairfeadh-agus-ce-a-mharofai/|teideal=An chumhacht a ceadaíodh do Stakeknife – cé a mhairfeadh agus cé a mharófaí|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=10 Márta 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-10}}&lt;/ref&gt;

Is cosúil gur briseadh Scappaticci as an ról i dtús na [[1990idí]] nuair a bhí amhras ar dhaoine san IRA gur ghníomhaire é. Ach murab ionann agus go leor eile níor tugadh breith bháis airsean; srianadh damáiste ceaptar.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bas-trathuil-freddie-scappaticci/|teideal=Bás ‘tráthúil’ Freddie Scappaticci|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=16 Aibreán 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-04-16}}&lt;/ref&gt; 

=== Nochtadh ===
Ainmníodh Scappaticci sna [[meáin chumarsáide]] mar spiaire sa bhliain 2003.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Freddie Scappaticci|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Freddie_Scappaticci&amp;oldid=1124644262|journal=Wikipedia|date=2022-11-29|language=en}}&lt;/ref&gt; (Greg Harkin sa [[nuachtán]], ''People'', a d’fholsigh an ‘scúp’).&lt;ref name=&quot;:22&quot; /&gt;

Bhí Scappaticci ar a theitheadh ón IRA ón am sin i leith. Shéan sé, áfach, nach brathadóir a bhí ann agus nárbh eisean an té dtugtaí 'Stakeknife' air. Díol suntais ab ea é gur sheas [[Sinn Féin]] leis nuair a nochtadh é in 2003  gur ghníomhaire é. Fiche bliain níos déanaí, sna 2020idí, ní raibh éinne sna sodair á chosaint.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Chuir na póilíní aitheantas nua ar fáil do Scappaticci cúpla uair, mar shampla Frank Cowley sa bhliain 2003.

==== Béistiúlacht ====
Bhí Scappaticci ina chónaí le fiche bliain i Sasana, idir 2003-2023.

Ar 30 Eanáir 2018, gabhadh Scappaticci.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishmirror.ie/news/irish-news/crime/british-spy-ira-freddie-stakeknife-11940594|teideal='Stakeknife' arrested by detectives probing claims of murder, kidnap and torture|údar=Michael McHugh|dáta=2018-01-30|language=en|work=Irish Mirror|dátarochtana=2023-01-05}}&lt;/ref&gt; Bhí pornagrafaíocht crua, aindleathach, ina sheilbh aige, [[béistiúlacht]] go háirithe. Bhí galar dubhach air, nó sin a dúirt sé ag an am. Shéan sé na líomhaintí go léir agus ligeadh saor é.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-63454931|teideal=Stakeknife: Operation Kenova report into IRA spy due in early 2023|dáta=2022-10-31|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2023-01-05}}&lt;/ref&gt;

=== Bás ===
D'éag Scappaticci ar an 20 Márta 2023, in aois 77 dó, agus adhlacadh é faoi rún i Sasana.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Fuair sé bás nádúrtha ina leaba, más fíor, pribhléid nár cheadaigh seisean d’an-chuid a frítheadh caite le hais bóithre, púicíní orthu agus piléar i gcúl a gcinn.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

== Fiosrúchán Kenova ==
Cuireadh fiosrúchán ar bun sa bhliain 2016, ‘Fiosrú Kenova’ nó '[[Oibríocht Kenova]]'.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.kenova.co.uk/|teideal=Home {{!}}|work=www.kenova.co.uk|dátarochtana=2023-01-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230105213303/https://www.kenova.co.uk/|archivedate=2023-01-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.opkenova.co.uk/|teideal=Operation Kenova {{!}}|work=www.opkenova.co.uk|dátarochtana=2023-01-05}}&lt;/ref&gt; faoin mbaint a bhí ag Scappaticci agus Arm na Breataine agus na dúnmharaithe, gan trácht ar iarrachtaí ar dhúnmharú agus srianadh neamhdhleathach. Fiosraíodh freisin an bhaint a bhí ag póilíní an RUC agus ag seirbhísí faisnéise na Breataine leis na cionta sin.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Stakeknife': ní thabharfar aon chúis in aghaidh sé dhuine dhéag|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1206/1420521-stakeknife-ni-thabharfar-aon-chuis-in-aghaidh-se-dhuine-dheag/|date=2023-12-06|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.kenova.co.uk/Kenova%20Report%202024%20Digital%20version%20-%20FINAL.pdf|teideal=Tuarascáil eatramhach, 2024|údar=kenova.co.uk|dáta=8 Márta 2024|dátarochtana=8 Márta 2024|archivedate=8 Márta 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240308172400/https://www.kenova.co.uk/Kenova%20Report%202024%20Digital%20version%20-%20FINAL.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Preasócáid ar Youtube (Operation Kenova Interim Report)|url=https://www.youtube.com/watch?v=NHzUk3ZH3vo|language=en|author=Kenova|date=8 Márta 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.kenova.co.uk/government-and-republican-leadership-urged-to-apologise|teideal=Jon Boutcher: Government and Republican leadership urged to apologise|údar=kenova.co.uk|dáta=8 Márta 2024|work=www.kenova.co.uk|dátarochtana=8 Márta 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.kenova.co.uk/independent-group-statements-following-report-publication|teideal=Independent group statements following report publication {{!}}|work=www.kenova.co.uk|dátarochtana=2024-03-08}}&lt;/ref&gt;
{{Main|Oibríocht Kenova}}
De réir na tuarascála, i gcásanna áirithe d’fhéadfadh beatha daoine a bheith sábháilte ag an eolas a chuir Stakeknife ar fáil d’fhórsaí slándála na Breataine dá mbeadh gníomh déanta acu de réir na faisnéise:&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Stakeknife' cosanta ach beatha dhaoine eile thíos leis dá bharr|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0308/1436706-tuairisc-a-foilsiu-inniu-faoi-stakeknife/|date=2024-03-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nios-mo-daoine-maraithe-na-mar-a-sabhaladh-de-dheasca-obair-stakeknife-agus-a-laimhsealaithe/|teideal=Níos mó daoine maraithe ná mar a sábháladh de dheasca obair ‘Stakeknife’ agus a láimhseálaithe|dáta=2024-03-08|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/northern-ireland/stakeknife-report-branded-damning-indictment-of-states-role-in-troubles/a1066485574.html|teideal=Stakeknife report branded ‘damning indictment’ of state's role in Troubles|dáta=2024-03-08|language=en-GB|work=BelfastTelegraph.co.uk|dátarochtana=2024-03-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/news/northern-ireland/operation-kenova-stakeknife-cost-more-lives-than-he-saved-says-report-V4UR77WBJVCHXGGGLELGETZJJ4/|teideal=Operation Kenova: Stakeknife cost more lives than he saved, says report|dáta=2024-03-08|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2024-03-09}}&lt;/ref&gt;

== Cóir ==
Tuairiscíodh in 2022 go raibh seirbhísí rúnda na Breataine ag iarraidh cuid de thuairisc Boucher a cheilt ach go raibh Boucher ag diúltú don bhrú.&lt;ref name=&quot;:03&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/suil-chun-cinn-cen-bhail-a-bheidh-ar-chomhaontu-aoine-an-cheasta-25-bliain-ar-aghaidh/|teideal=Cén bhail a bheidh ar Chomhaontú Aoine an Chéasta 25 bliain ar aghaidh?|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=4 Eanáir  2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-01-05}}&lt;/ref&gt;

Mhol lucht an fhiosrúcháin in 2022-2023 go gcúiseofaí naonúr iarbhall den IRA, cúigear iarshaighdiúirí in [[Arm na Breataine]] agus iaroifigeach san RUC. Ach ar an 6 Nollaig 2023, dúirt an tSeirbhís Ionchúiseamh Poiblí sa Tuaisceart nach raibh dóthain fianaise ann leis an dlí ar chur ar na daoine sin.&lt;ref name=&quot;:12&quot; /&gt;

D’fhógair Seirbhís Ionchúiseamh Poiblí an Tuaiscirt i mí na Mhárta 2024 nach gcuirfear an dlí ar aon duine de thoradh fhiosrúchán Kenova mar nach raibh “dóthain fianaise” ann.

Le [[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023]] bhí Rialtas na Ríochta Aontaithe ag iarraidh stop a chur le fiosruithe agus cosc ar ionchoisní is cásanna sibhialta faoi eachtraí le linn na d[[Na Trioblóidí|Trioblóidí]].

: ''Príomhalt: [[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023]]''

== Féach freisin ==

* [[Oibríocht Kenova]]
* [[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

 {{DEFAULTSORT:Scappaticci, Freddie}}
[[Catagóir:Básanna in 2023]]
[[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]]
[[Catagóir:Spiairí]]
[[Catagóir:MI5]]
[[Catagóir:Na Trioblóidí]]
[[Catagóir:Scannail Pholaitiúla in Éirinn]]
[[Catagóir:Bríceadóirí]]
[[Catagóir:Baill den IRA Sealadach]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1946]]
[[Catagóir:Dúnmharfóirí srathacha]]</text>
      <sha1>567x9b9ep4cie0hw5stmkwysxirsmdz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fani Willis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109584</id>
    <revision>
      <id>1323688</id>
      <parentid>1308696</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <origin>1323688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19047" sha1="kg4qfsc0rjthr2fxi16m7gxi42sefam" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Aturnae Meiriceánach is ea '''Fani Taifa Willis'''&lt;ref name=&quot;southatlantamag&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://southatlantamagazine.com/2021/01/20/fultoncountyda/|teideal=You Can Call Her Madam DA; Fani Willis on Making History As Fulton County's First Woman District Attorney|author=Rose|first=Ashtin|date=January 20, 2021|work=South Atlanta Magazine|access-date=July 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707085825/https://southatlantamagazine.com/2021/01/20/fultoncountyda/|archive-date=July 7, 2022}}&lt;/ref&gt; ({{AIF|/ˈfɑːniː/}},&lt;ref name=&quot;southatlantamag&quot; /&gt; a rugadh sa bhliain 1971). Is aturnae dúiche Chontae Fulton, [[Georgia (stát S.A.M.)|Georgia]] í, ina bhfuil an chuid is mó de [[Atlanta, Georgia|Atlanta]] ann. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/politics/politics-blog/the-jolt-fani-willis-takes-center-stage-in-trump-show/3GHH7FS3FFAY3NVJ23YB2L3PIQ/|work=[[Atlanta Journal Constitution]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212142058/https://www.ajc.com/politics/politics-blog/the-jolt-fani-willis-takes-center-stage-in-trump-show/3GHH7FS3FFAY3NVJ23YB2L3PIQ/|archivedate=February 12, 2021}}&lt;/ref&gt; Is í an chéad bhean í a bhí i seilbh na hoifige. 

Thuill sí clú di féin nuair a [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia|ionchúisíodh Trump in Georgia sa bhliain 2023]].

== Gairm ==

=== Ionchúisitheoir ===
Chaith Willis 16 bliana mar ionchúisitheoir in oifig aturnae ceantair Chontae Fulton. Ba é an cás ba shuntasaí a bhí aici ná an t-ionchúiseamh i scannal caimiléireachta Atlanta Public Schools. Aturnae a bhí inti ag an am, mar phríomh-ionchúisitheoir i dtriail 2014 go 2015 ar dháréag oideachasóir a cúisíodh i gceartú freagraí a chuir mic léinn isteach chun scóir na dtástálacha caighdeánacha a bhí á riaradh ag an stát a theannadh. Ciontaíodh aon cheann déag den dáréag as cambheartaíocht faoi reacht RICO de chuid Georgia i mí Aibreáin 2015.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/news/aps-trial-verdicts/|language=English|work=The Atlanta Journal-Constitution|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2023-08-17|archivedate=2023-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230815192333/https://www.ajc.com/news/aps-trial-verdicts/}}&lt;/ref&gt;

In 2018, chuaigh sí isteach i gcleachtas príobháideach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theatlantavoice.com/articles/fani-willis-beats-six-term-incumbent-paul-howard/|work=The Atlanta Voice|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210313132200/https://www.theatlantavoice.com/articles/fani-willis-beats-six-term-incumbent-paul-howard/|archivedate=March 13, 2021}}&lt;/ref&gt; An bhliain sin, sheas sí do shuíochán ar Chúirt Uachtarach Chontae Fulton, agus chaill sí an toghchan.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.mdjonline.com/neighbor_newspapers/howard-smith-and-willis-warring-for-fultons-district-attorney-post/article_4acb1ba2-7fc0-11ea-8877-03d0c39dee2c.html|work=The Neighbor|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523205153/https://www.mdjonline.com/neighbor_newspapers/howard-smith-and-willis-warring-for-fultons-district-attorney-post/article_4acb1ba2-7fc0-11ea-8877-03d0c39dee2c.html|archivedate=May 23, 2020}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2019, rinneadh príomh-bhreitheamh bardasach de Willis do South Fulton, Georgia . 

=== Aturnae ceantair Chontae Fulton ===
Sa bhliain 2020, toghadh Willis mar aturnae dúiche do Chontae Fulton, ag sárú Paul Howard Jr., sealbhóir sé théarma agus a hiar-cheannasaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/news/crime/after-historic-victory-fani-willis-plans-transformation-of-fulton-das-office/ESMGVJXELBFPRDC2NBXSLJAGSU/|work=[[Atlanta Journal Constitution]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210206092056/https://www.ajc.com/news/crime/after-historic-victory-fani-willis-plans-transformation-of-fulton-das-office/ESMGVJXELBFPRDC2NBXSLJAGSU/|archivedate=February 6, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.law.com/dailyreportonline/2020/08/11/fani-willis-sweeps-paul-howard-to-take-over-as-fulton-county-da/?slreturn=20210113085551|work=[[Law.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230425134854/https://www.law.com/dailyreportonline/2020/08/11/fani-willis-sweeps-paul-howard-to-take-over-as-fulton-county-da/?slreturn=20210113085551|archivedate=April 25, 2023}}&lt;/ref&gt;

==== Díotálacha ''Atlanta gang'' ====
I mí na Bealtaine 2022, dhíotáil oifig Willis Young Thug as 56 cúiseamh a bhain le dronga faoi reacht RICO Georgia agus cúisimh feileonachta as seilbh airm tine agus drugaí aindleathacha a líomhnaítear a bheith ina seilbh orthu tar éis barántas cuardaigh a fhorghníomhú. Bhí an rapálaí coinnithe i bpríosún [[Contae Cobb, Georgia|Chontae Cobb]] ó gabhadh é.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.newsweek.com/young-thugs-torturous-jail-condition-complaints-dismissed-officials-georgia-1707816|work=[[Newsweek]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518233117/https://www.newsweek.com/young-thugs-torturous-jail-condition-complaints-dismissed-officials-georgia-1707816|archivedate=May 18, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brown 2023&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.vibe.com/news/national/young-thug-prison-sister-funeral-1234746424/|author=Brown|first=Preezy|date=April 4, 2023|work=Vibe|access-date=August 15, 2023|teideal=Young Thug Leaves Prison To Attend His Sister's Funeral}}&lt;/ref&gt;

=== Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia ===
Ar an 10 Feabhra, 2021, sheol Willis imscrúdú coiriúil ar iarrachtaí [[Donald Trump]] tionchar a imirt ar oifigigh toghcháin Georgia — lena n-áirítear an gobharnóir, an t-ard-aighne, agus an Státrúnaí Brad Raffensperger trí ghlao teileafóin chun go leor vótaí a &quot;aimsiú&quot; chun bua Joe Biden sa stát sin a shárú agus dá bhrí sin bua Biden a chealú i dtoghchán uachtaránachta 2020.&lt;ref name=&quot;circling&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.nytimes.com/2021/02/13/us/politics/fani-willis-trump.html|teideal=In Georgia, a New District Attorney Starts Circling Trump and His Allies|author=Hakim|first=Danny|date=February 13, 2021|work=[[The New York Times]]|access-date=February 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213101033/https://www.nytimes.com/2021/02/13/us/politics/fani-willis-trump.html|archive-date=February 13, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Morris&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2021/02/10/politics/trump-georgia-criminal-investigation-election/index.html|work=[[CNN]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210210193615/https://edition.cnn.com/2021/02/10/politics/trump-georgia-criminal-investigation-election/index.html|archivedate=February 10, 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Fausset&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2021/02/10/us/politics/trump-georgia-investigation.html|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210210193830/https://www.nytimes.com/2021/02/10/us/politics/trump-georgia-investigation.html|archivedate=February 10, 2021}}&lt;/ref&gt;

I mí Eanáir 2022, d’iarr sí ar mhórghiúiré speisialta breithniú a dhéanamh ar chúisimh maidir le cur isteach toghcháin ó Trump agus a chomhghuaillithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2021/11/06/us/politics/trump-election-interference-investigation.html|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114030645/https://www.nytimes.com/2021/11/06/us/politics/trump-election-interference-investigation.html|archivedate=January 14, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/news/atlanta-news/breaking-fulton-da-requests-special-grand-jury-for-trump-probe/E5HCDM2P75ETRAEUHBK2Q7L3FY/|work=[[Atlanta Journal-Constitution]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121040424/https://www.ajc.com/news/atlanta-news/breaking-fulton-da-requests-special-grand-jury-for-trump-probe/E5HCDM2P75ETRAEUHBK2Q7L3FY/|archivedate=January 21, 2022}}&lt;/ref&gt; I mí na Bealtaine, tugadh údarás imscrúdaitheach agus cumhacht subpoena do ghiúiré speisialta 26 ball agus cuireadh de chúram orthu tuarascáil a chur faoi bhráid an bhreithimh agus Willis maidir le cibé an ndearnadh coir.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cnn.com/2022/05/02/politics/grand-jury-fulton-county-georgia-trump-election/index.html|work=[[CNN]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220503011246/https://www.cnn.com/2022/05/02/politics/grand-jury-fulton-county-georgia-trump-election/index.html|archivedate=May 3, 2022}}&lt;/ref&gt;

Sheol Willis sprioclitreacha chuig daoine a bhfuil sí á fhiosrú, a bhaineann le plota na dtoghthóirí bréige. Ina measc tá beirt oifigeach Poblachtach - an Seanadóir Stáit Brandon Beach agus David Shafer, cathaoirleach Pháirtí Poblachtach Georgia&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2022/07/15/us/georgia-investigation-trump.html|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220715233030/https://www.nytimes.com/2022/07/15/us/georgia-investigation-trump.html|archivedate=July 15, 2022}}&lt;/ref&gt; — agus an 16 duine a chuir iad féin i láthair go bréagach mar thoghthóirí.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.huffpost.com/entry/georgia-fake-electors-considered-targets-georgia-investigation_n_62d76c8ee4b000da23f91f8f|teideal=Fake Electors Are Now 'Targets' In Georgia Probe Of Trump's Effort To Overturn 2020 Vote|author=Visser|first=Nick|date=July 20, 2022|language=en|work=[[Huffington Post]]|access-date=July 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220720034800/https://www.huffpost.com/entry/georgia-fake-electors-considered-targets-georgia-investigation_n_62d76c8ee4b000da23f91f8f|archive-date=July 20, 2022}}&lt;/ref&gt; Sheol sí sprioclitir freisin chuig an Seanadóir Stáit Burt Jones, ach ansin dúirt breitheamh nach bhféadfadh sí díriú ar Jones mar gheall ar choinbhleacht leasa.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnbc.com/2022/07/25/georgia-prosecutor-fani-willis-barred-from-investigating-trump-fake-elector.html|teideal=Georgia prosecutor Fani Willis disqualified from investigating Trump 'fake elector' in criminal probe|author=Mangan|first=Dan|date=July 25, 2022|language=en|work=[[CNBC]]|access-date=August 19, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819194939/https://www.cnbc.com/2022/07/25/georgia-prosecutor-fani-willis-barred-from-investigating-trump-fake-elector.html|archive-date=August 19, 2022}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Fulton County Court House.jpg|clé|mion|Fulton County, Court House, Atlanta Georgia]]
Tar éis éisteacht le 75 finné — lena n-áirítear iar-Sheanadóir SAM Kelly Loeffler, iar-Abhcóide an Teach Bán Pat Cipollone,&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2022/10/20/politics/kelly-loeffler-pat-cipollone-georgia-special-grand-jury/index.html|teideal=First on CNN: Former White House Counsel Pat Cipollone, former US Sen. Kelly Loeffler testify to grand jury in Georgia investigating 2020 election interference {{!}} CNN Politics|author=Murray|first=Sara|date=October 20, 2022|language=en|work=CNN|access-date=October 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020220521/https://www.cnn.com/2022/10/20/politics/kelly-loeffler-pat-cipollone-georgia-special-grand-jury/index.html|archive-date=October 20, 2022}}&lt;/ref&gt; agus b'fhéidir Sidney Powell&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://apnews.com/article/2022-midterm-elections-voting-donald-trump-georgia-6c5483c82b47cf402136b39e72326309|language=en|work=[[Associated Press]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220831075523/https://apnews.com/article/2022-midterm-elections-voting-donald-trump-georgia-6c5483c82b47cf402136b39e72326309|archivedate=August 31, 2022}}&lt;/ref&gt; — chríochnaigh an giúiré speisialta a chuid oibre agus díscaoileadh é an 9 Eanáir 2023. Ar 16 Feabhra, tar éis ordú breitheamh, scaoileadh codanna den tuarascáil.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnbc.com/2023/02/16/trump-grand-jury-recommends-perjury-indictments-finds-no-fraud-in-georgia-2020-election.html|teideal=Georgia grand jury recommends perjury indictments in Trump election meddling probe|author=Mangan|first=Dan|date=February 16, 2023|language=en|work=CNBC|access-date=February 16, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216175348/https://www.cnbc.com/2023/02/16/trump-grand-jury-recommends-perjury-indictments-finds-no-fraud-in-georgia-2020-election.html|archive-date=February 16, 2023}}&lt;/ref&gt; Níor cheadaigh an breitheamh moltaí a scaoileadh maidir le cúisimh fhéideartha,&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2023/01/24/politics/fulton-county-trump-grand-jury-hearing/index.html|teideal='Decisions are imminent' on charges in Trump's effort to overturn 2020 election in Georgia, Fulton County DA says|author=Murray|first=Sara|date=January 24, 2023|language=en|work=CNN Politics|access-date=January 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124203315/https://www.cnn.com/2023/01/24/politics/fulton-county-trump-grand-jury-hearing/index.html|archive-date=January 24, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2023/01/09/politics/fulton-county-grand-jury-trump-election/index.html|teideal=Georgia grand jury investigating Trump and 2020 election aftermath completes its work|author=Murray|first=Sara|date=January 9, 2023|language=en|work=CNN Politics|access-date=January 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230109185528/https://www.cnn.com/2023/01/09/politics/fulton-county-grand-jury-trump-election/index.html|archive-date=January 9, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2023/02/13/politics/fulton-county-trump-grand-jury/index.html|teideal=Parts of Georgia grand jury report on Trump and 2020 election aftermath to be made public|author=Polantz|first=Katelyn|date=February 13, 2023|language=en|work=CNN Politics|access-date=February 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213164301/https://www.cnn.com/2023/02/13/politics/fulton-county-trump-grand-jury/index.html|archive-date=February 13, 2023}}&lt;/ref&gt; agus é ar intinn aige an &quot;próiseas cuí&quot; a chaomhnú d'aon duine a d'fhéadfadh a bheith díotáilte níos déanaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2023/feb/13/us-shoots-down-flying-objects-ufo-biden-china-balloon-latest-news|language=en-GB|work=The Guardian|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230216134233/https://www.theguardian.com/us-news/live/2023/feb/13/us-shoots-down-flying-objects-ufo-biden-china-balloon-latest-news|archivedate=February 16, 2023}}&lt;/ref&gt; Roinnt laethanta ina dhiaidh sin, thug an príomhghiúróir le fios nach &quot;some giant plot twist&quot; iad na moltaí agus nach mbeadh ar éinne &quot;surprised&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.huffpost.com/entry/trump-georgia-grand-jury-surprised-indicted_n_63f52037e4b04ff5b4865e1d|teideal=Trump Grand Jury Foreperson Says 'You Won't Be Too Surprised' By Indictment List|author=Boboltz|first=Sara|date=February 21, 2023|language=en|work=HuffPost|access-date=February 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230222015710/https://www.huffpost.com/entry/trump-georgia-grand-jury-surprised-indicted_n_63f52037e4b04ff5b4865e1d|archive-date=February 22, 2023}}&lt;/ref&gt;

An 24 Aibreán 2023, d’fhógair Willis go bhfógródh sí cinntí chun Trump agus a chomhghleacaithe a chúiseamh le linn ceathrú téarma Uaschúirteanna Georgia.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/georgia-prosecutor-reveal-charging-decisions-trump-probe-summer-rcna81242|teideal=Georgia prosecutor to reveal charging decisions in Trump probe this summer|date=April 24, 2023|language=en|work=NBC News|access-date=April 25, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425013504/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/georgia-prosecutor-reveal-charging-decisions-trump-probe-summer-rcna81242|archive-date=April 25, 2023}}&lt;/ref&gt; Dhíotáil oifig Willis Trump agus 18 duine eile ar 41 cúis ar an 14 Lúnasa 2023.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.nytimes.com/live/2023/08/14/us/trump-indictment-georgia-election|title=Trump Indicted in Georgia: Prosecutors Accuse Trump of ‘Criminal Enterprise’ to Overturn Election|date=August 14, 2023|language=en|work=NYTimes.com|access-date=August 15, 2023}}&lt;/ref&gt;

{{Main|Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia}}

=== Ciníochas ===
I mí Lúnasa 2023, thosaigh lucht Trump ag baint úsáid as an focal ‘Riggers’ chun ‘prosecutors’ a mhaslú, a n-intinn dírithe ar Willis go háirithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://gab.com/search/top?q=riggers|teideal=Gab Social|work=gab.com|dátarochtana=2023-08-20}}&lt;/ref&gt; Ar a ardán meáin shóisialta, [[Truth Social]], níor luaigh Trump ainm Willis, ach chuir sé cúisí ar na n-ionchúisitheoirí.  ‘They never went after those that Rigged the Election,’ a dúirt Trump. ‘They only went after those that fought to find the RIGGERS!’  Is Meiriceánach Afracach í Willis agus is amhlaidh an bheirt ionchúisitheoirí atá lonnaithe i Nua-Eabhrac, a rinne imscrúdú ar Trump chomh maith, a chúisigh Trump i mí Aibreáin as líomhnaithe ‘hush-money’.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2023/08/16/nuacht/trump-agus-an-focal-riggers/|teideal=Úsáid Trump focal ‘Riggers’ chun ‘prosecutors’ gorm a mhaslú|údar=Joe Breathnach / Extrag.ie|dáta=2023-08-16|language=ga-IE|dátarochtana=2023-08-20}}&lt;/ref&gt;

== Saol pearsanta ==
Rugadh Willis in [[Inglewood, California]]. Bhí a hathair ina bhall de na [[Páirtí na bPantar Dubh|Black Panthers]] agus ina aturnae cosanta coirpeach.  Nuair a bhí Willis sa chéad ghrád, bhog a teaghlach go [[Washington, D.C.|Washington, DC.]] Fuair a tuismitheoirí colscaradh, agus bhog a máthair ar ais go [[California]] ar deireadh thiar. D’fhan Willis lena hathair den chuid is mó.  

Rinne Willis staidéar [[Eolaíocht pholaitiúil|ar eolaíocht pholaitiúil]] ag Ollscoil Howard, bhain sí céim ''cum laude'' amach i 1993, ansin bhog sí go Atlanta chun freastal ar Scoil Dlí Ollscoil Emory, agus bhain sí céim amach i 1996 le Dochtúir Juris.&lt;ref name=&quot;fcg&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://fultoncountyga.gov/inside-fulton-county/fulton-county-departments/district-attorney/da-executive-team/fani-willis|date=2022|publisher=Fulton County Government|access-date=May 15, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305110130/https://fultoncountyga.gov/inside-fulton-county/fulton-county-departments/district-attorney/da-executive-team/fani-willis|archive-date=March 5, 2021|teideal=Fani T. Willis, Fulton County District Attorney}}&lt;/ref&gt;

An lá a ghlac sí scrúdú barra Georgia, bhuail Willis le Fred Willis, a bhí ag obair i bpost breise mar fhísghrafadóir. Phós siad i 1996 agus tá beirt iníonacha acu le chéile. Colscaradh an lánúin i 2005. 

== Féach freisin ==

* [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.c-span.org/person/?137798/FaniWillis Láithriú ar C-SPAN] 

{{DEFAULTSORT:Willis, Fani}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1971]]
[[Catagóir:Georgia]]
[[Catagóir:Aturnaetha]]
[[Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá]]
[[Catagóir:Breithiúna Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Donald Trump]]</text>
      <sha1>kg4qfsc0rjthr2fxi16m7gxi42sefam</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323689</id>
      <parentid>1323688</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1323689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19046" sha1="acmpdl6kuaxbz051t3b14f68gyk0x3q" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Aturnae Meiriceánach is ea '''Fani Taifa Willis'''&lt;ref name=&quot;southatlantamag&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://southatlantamagazine.com/2021/01/20/fultoncountyda/|teideal=You Can Call Her Madam DA; Fani Willis on Making History As Fulton County's First Woman District Attorney|author=Rose|first=Ashtin|date=January 20, 2021|work=South Atlanta Magazine|access-date=July 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707085825/https://southatlantamagazine.com/2021/01/20/fultoncountyda/|archive-date=July 7, 2022}}&lt;/ref&gt; ({{AIF|/ˈfɑːniː/}},&lt;ref name=&quot;southatlantamag&quot; /&gt; a rugadh sa bhliain 1971). Is aturnae dúiche Chontae Fulton, [[Georgia (stát S.A.M.)|Georgia]] í, ina bhfuil an chuid is mó de [[Atlanta, Georgia|Atlanta]] ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/politics/politics-blog/the-jolt-fani-willis-takes-center-stage-in-trump-show/3GHH7FS3FFAY3NVJ23YB2L3PIQ/|work=[[Atlanta Journal Constitution]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212142058/https://www.ajc.com/politics/politics-blog/the-jolt-fani-willis-takes-center-stage-in-trump-show/3GHH7FS3FFAY3NVJ23YB2L3PIQ/|archivedate=February 12, 2021}}&lt;/ref&gt; Is í an chéad bhean í a bhí i seilbh na hoifige. 

Thuill sí clú di féin nuair a [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia|ionchúisíodh Trump in Georgia sa bhliain 2023]].

== Gairm ==

=== Ionchúisitheoir ===
Chaith Willis 16 bliana mar ionchúisitheoir in oifig aturnae ceantair Chontae Fulton. Ba é an cás ba shuntasaí a bhí aici ná an t-ionchúiseamh i scannal caimiléireachta Atlanta Public Schools. Aturnae a bhí inti ag an am, mar phríomh-ionchúisitheoir i dtriail 2014 go 2015 ar dháréag oideachasóir a cúisíodh i gceartú freagraí a chuir mic léinn isteach chun scóir na dtástálacha caighdeánacha a bhí á riaradh ag an stát a theannadh. Ciontaíodh aon cheann déag den dáréag as cambheartaíocht faoi reacht RICO de chuid Georgia i mí Aibreáin 2015.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/news/aps-trial-verdicts/|language=English|work=The Atlanta Journal-Constitution|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2023-08-17|archivedate=2023-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230815192333/https://www.ajc.com/news/aps-trial-verdicts/}}&lt;/ref&gt;

In 2018, chuaigh sí isteach i gcleachtas príobháideach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theatlantavoice.com/articles/fani-willis-beats-six-term-incumbent-paul-howard/|work=The Atlanta Voice|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210313132200/https://www.theatlantavoice.com/articles/fani-willis-beats-six-term-incumbent-paul-howard/|archivedate=March 13, 2021}}&lt;/ref&gt; An bhliain sin, sheas sí do shuíochán ar Chúirt Uachtarach Chontae Fulton, agus chaill sí an toghchan.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.mdjonline.com/neighbor_newspapers/howard-smith-and-willis-warring-for-fultons-district-attorney-post/article_4acb1ba2-7fc0-11ea-8877-03d0c39dee2c.html|work=The Neighbor|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523205153/https://www.mdjonline.com/neighbor_newspapers/howard-smith-and-willis-warring-for-fultons-district-attorney-post/article_4acb1ba2-7fc0-11ea-8877-03d0c39dee2c.html|archivedate=May 23, 2020}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2019, rinneadh príomh-bhreitheamh bardasach de Willis do South Fulton, Georgia . 

=== Aturnae ceantair Chontae Fulton ===
Sa bhliain 2020, toghadh Willis mar aturnae dúiche do Chontae Fulton, ag sárú Paul Howard Jr., sealbhóir sé théarma agus a hiar-cheannasaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/news/crime/after-historic-victory-fani-willis-plans-transformation-of-fulton-das-office/ESMGVJXELBFPRDC2NBXSLJAGSU/|work=[[Atlanta Journal Constitution]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210206092056/https://www.ajc.com/news/crime/after-historic-victory-fani-willis-plans-transformation-of-fulton-das-office/ESMGVJXELBFPRDC2NBXSLJAGSU/|archivedate=February 6, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.law.com/dailyreportonline/2020/08/11/fani-willis-sweeps-paul-howard-to-take-over-as-fulton-county-da/?slreturn=20210113085551|work=[[Law.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230425134854/https://www.law.com/dailyreportonline/2020/08/11/fani-willis-sweeps-paul-howard-to-take-over-as-fulton-county-da/?slreturn=20210113085551|archivedate=April 25, 2023}}&lt;/ref&gt;

==== Díotálacha ''Atlanta gang'' ====
I mí na Bealtaine 2022, dhíotáil oifig Willis Young Thug as 56 cúiseamh a bhain le dronga faoi reacht RICO Georgia agus cúisimh feileonachta as seilbh airm tine agus drugaí aindleathacha a líomhnaítear a bheith ina seilbh orthu tar éis barántas cuardaigh a fhorghníomhú. Bhí an rapálaí coinnithe i bpríosún [[Contae Cobb, Georgia|Chontae Cobb]] ó gabhadh é.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.newsweek.com/young-thugs-torturous-jail-condition-complaints-dismissed-officials-georgia-1707816|work=[[Newsweek]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518233117/https://www.newsweek.com/young-thugs-torturous-jail-condition-complaints-dismissed-officials-georgia-1707816|archivedate=May 18, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brown 2023&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.vibe.com/news/national/young-thug-prison-sister-funeral-1234746424/|author=Brown|first=Preezy|date=April 4, 2023|work=Vibe|access-date=August 15, 2023|teideal=Young Thug Leaves Prison To Attend His Sister's Funeral}}&lt;/ref&gt;

=== Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia ===
Ar an 10 Feabhra, 2021, sheol Willis imscrúdú coiriúil ar iarrachtaí [[Donald Trump]] tionchar a imirt ar oifigigh toghcháin Georgia — lena n-áirítear an gobharnóir, an t-ard-aighne, agus an Státrúnaí Brad Raffensperger trí ghlao teileafóin chun go leor vótaí a &quot;aimsiú&quot; chun bua Joe Biden sa stát sin a shárú agus dá bhrí sin bua Biden a chealú i dtoghchán uachtaránachta 2020.&lt;ref name=&quot;circling&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.nytimes.com/2021/02/13/us/politics/fani-willis-trump.html|teideal=In Georgia, a New District Attorney Starts Circling Trump and His Allies|author=Hakim|first=Danny|date=February 13, 2021|work=[[The New York Times]]|access-date=February 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213101033/https://www.nytimes.com/2021/02/13/us/politics/fani-willis-trump.html|archive-date=February 13, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Morris&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2021/02/10/politics/trump-georgia-criminal-investigation-election/index.html|work=[[CNN]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210210193615/https://edition.cnn.com/2021/02/10/politics/trump-georgia-criminal-investigation-election/index.html|archivedate=February 10, 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Fausset&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2021/02/10/us/politics/trump-georgia-investigation.html|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210210193830/https://www.nytimes.com/2021/02/10/us/politics/trump-georgia-investigation.html|archivedate=February 10, 2021}}&lt;/ref&gt;

I mí Eanáir 2022, d’iarr sí ar mhórghiúiré speisialta breithniú a dhéanamh ar chúisimh maidir le cur isteach toghcháin ó Trump agus a chomhghuaillithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2021/11/06/us/politics/trump-election-interference-investigation.html|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114030645/https://www.nytimes.com/2021/11/06/us/politics/trump-election-interference-investigation.html|archivedate=January 14, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/news/atlanta-news/breaking-fulton-da-requests-special-grand-jury-for-trump-probe/E5HCDM2P75ETRAEUHBK2Q7L3FY/|work=[[Atlanta Journal-Constitution]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121040424/https://www.ajc.com/news/atlanta-news/breaking-fulton-da-requests-special-grand-jury-for-trump-probe/E5HCDM2P75ETRAEUHBK2Q7L3FY/|archivedate=January 21, 2022}}&lt;/ref&gt; I mí na Bealtaine, tugadh údarás imscrúdaitheach agus cumhacht subpoena do ghiúiré speisialta 26 ball agus cuireadh de chúram orthu tuarascáil a chur faoi bhráid an bhreithimh agus Willis maidir le cibé an ndearnadh coir.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cnn.com/2022/05/02/politics/grand-jury-fulton-county-georgia-trump-election/index.html|work=[[CNN]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220503011246/https://www.cnn.com/2022/05/02/politics/grand-jury-fulton-county-georgia-trump-election/index.html|archivedate=May 3, 2022}}&lt;/ref&gt;

Sheol Willis sprioclitreacha chuig daoine a bhfuil sí á fhiosrú, a bhaineann le plota na dtoghthóirí bréige. Ina measc tá beirt oifigeach Poblachtach - an Seanadóir Stáit Brandon Beach agus David Shafer, cathaoirleach Pháirtí Poblachtach Georgia&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2022/07/15/us/georgia-investigation-trump.html|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220715233030/https://www.nytimes.com/2022/07/15/us/georgia-investigation-trump.html|archivedate=July 15, 2022}}&lt;/ref&gt; — agus an 16 duine a chuir iad féin i láthair go bréagach mar thoghthóirí.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.huffpost.com/entry/georgia-fake-electors-considered-targets-georgia-investigation_n_62d76c8ee4b000da23f91f8f|teideal=Fake Electors Are Now 'Targets' In Georgia Probe Of Trump's Effort To Overturn 2020 Vote|author=Visser|first=Nick|date=July 20, 2022|language=en|work=[[Huffington Post]]|access-date=July 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220720034800/https://www.huffpost.com/entry/georgia-fake-electors-considered-targets-georgia-investigation_n_62d76c8ee4b000da23f91f8f|archive-date=July 20, 2022}}&lt;/ref&gt; Sheol sí sprioclitir freisin chuig an Seanadóir Stáit Burt Jones, ach ansin dúirt breitheamh nach bhféadfadh sí díriú ar Jones mar gheall ar choinbhleacht leasa.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnbc.com/2022/07/25/georgia-prosecutor-fani-willis-barred-from-investigating-trump-fake-elector.html|teideal=Georgia prosecutor Fani Willis disqualified from investigating Trump 'fake elector' in criminal probe|author=Mangan|first=Dan|date=July 25, 2022|language=en|work=[[CNBC]]|access-date=August 19, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819194939/https://www.cnbc.com/2022/07/25/georgia-prosecutor-fani-willis-barred-from-investigating-trump-fake-elector.html|archive-date=August 19, 2022}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Fulton County Court House.jpg|clé|mion|Fulton County, Court House, Atlanta Georgia]]
Tar éis éisteacht le 75 finné — lena n-áirítear iar-Sheanadóir SAM Kelly Loeffler, iar-Abhcóide an Teach Bán Pat Cipollone,&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2022/10/20/politics/kelly-loeffler-pat-cipollone-georgia-special-grand-jury/index.html|teideal=First on CNN: Former White House Counsel Pat Cipollone, former US Sen. Kelly Loeffler testify to grand jury in Georgia investigating 2020 election interference {{!}} CNN Politics|author=Murray|first=Sara|date=October 20, 2022|language=en|work=CNN|access-date=October 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020220521/https://www.cnn.com/2022/10/20/politics/kelly-loeffler-pat-cipollone-georgia-special-grand-jury/index.html|archive-date=October 20, 2022}}&lt;/ref&gt; agus b'fhéidir Sidney Powell&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://apnews.com/article/2022-midterm-elections-voting-donald-trump-georgia-6c5483c82b47cf402136b39e72326309|language=en|work=[[Associated Press]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220831075523/https://apnews.com/article/2022-midterm-elections-voting-donald-trump-georgia-6c5483c82b47cf402136b39e72326309|archivedate=August 31, 2022}}&lt;/ref&gt; — chríochnaigh an giúiré speisialta a chuid oibre agus díscaoileadh é an 9 Eanáir 2023. Ar 16 Feabhra, tar éis ordú breitheamh, scaoileadh codanna den tuarascáil.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnbc.com/2023/02/16/trump-grand-jury-recommends-perjury-indictments-finds-no-fraud-in-georgia-2020-election.html|teideal=Georgia grand jury recommends perjury indictments in Trump election meddling probe|author=Mangan|first=Dan|date=February 16, 2023|language=en|work=CNBC|access-date=February 16, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216175348/https://www.cnbc.com/2023/02/16/trump-grand-jury-recommends-perjury-indictments-finds-no-fraud-in-georgia-2020-election.html|archive-date=February 16, 2023}}&lt;/ref&gt; Níor cheadaigh an breitheamh moltaí a scaoileadh maidir le cúisimh fhéideartha,&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2023/01/24/politics/fulton-county-trump-grand-jury-hearing/index.html|teideal='Decisions are imminent' on charges in Trump's effort to overturn 2020 election in Georgia, Fulton County DA says|author=Murray|first=Sara|date=January 24, 2023|language=en|work=CNN Politics|access-date=January 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124203315/https://www.cnn.com/2023/01/24/politics/fulton-county-trump-grand-jury-hearing/index.html|archive-date=January 24, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2023/01/09/politics/fulton-county-grand-jury-trump-election/index.html|teideal=Georgia grand jury investigating Trump and 2020 election aftermath completes its work|author=Murray|first=Sara|date=January 9, 2023|language=en|work=CNN Politics|access-date=January 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230109185528/https://www.cnn.com/2023/01/09/politics/fulton-county-grand-jury-trump-election/index.html|archive-date=January 9, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2023/02/13/politics/fulton-county-trump-grand-jury/index.html|teideal=Parts of Georgia grand jury report on Trump and 2020 election aftermath to be made public|author=Polantz|first=Katelyn|date=February 13, 2023|language=en|work=CNN Politics|access-date=February 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213164301/https://www.cnn.com/2023/02/13/politics/fulton-county-trump-grand-jury/index.html|archive-date=February 13, 2023}}&lt;/ref&gt; agus é ar intinn aige an &quot;próiseas cuí&quot; a chaomhnú d'aon duine a d'fhéadfadh a bheith díotáilte níos déanaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2023/feb/13/us-shoots-down-flying-objects-ufo-biden-china-balloon-latest-news|language=en-GB|work=The Guardian|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230216134233/https://www.theguardian.com/us-news/live/2023/feb/13/us-shoots-down-flying-objects-ufo-biden-china-balloon-latest-news|archivedate=February 16, 2023}}&lt;/ref&gt; Roinnt laethanta ina dhiaidh sin, thug an príomhghiúróir le fios nach &quot;some giant plot twist&quot; iad na moltaí agus nach mbeadh ar éinne &quot;surprised&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.huffpost.com/entry/trump-georgia-grand-jury-surprised-indicted_n_63f52037e4b04ff5b4865e1d|teideal=Trump Grand Jury Foreperson Says 'You Won't Be Too Surprised' By Indictment List|author=Boboltz|first=Sara|date=February 21, 2023|language=en|work=HuffPost|access-date=February 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230222015710/https://www.huffpost.com/entry/trump-georgia-grand-jury-surprised-indicted_n_63f52037e4b04ff5b4865e1d|archive-date=February 22, 2023}}&lt;/ref&gt;

An 24 Aibreán 2023, d’fhógair Willis go bhfógródh sí cinntí chun Trump agus a chomhghleacaithe a chúiseamh le linn ceathrú téarma Uaschúirteanna Georgia.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/georgia-prosecutor-reveal-charging-decisions-trump-probe-summer-rcna81242|teideal=Georgia prosecutor to reveal charging decisions in Trump probe this summer|date=April 24, 2023|language=en|work=NBC News|access-date=April 25, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425013504/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/georgia-prosecutor-reveal-charging-decisions-trump-probe-summer-rcna81242|archive-date=April 25, 2023}}&lt;/ref&gt; Dhíotáil oifig Willis Trump agus 18 duine eile ar 41 cúis ar an 14 Lúnasa 2023.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.nytimes.com/live/2023/08/14/us/trump-indictment-georgia-election|title=Trump Indicted in Georgia: Prosecutors Accuse Trump of ‘Criminal Enterprise’ to Overturn Election|date=August 14, 2023|language=en|work=NYTimes.com|access-date=August 15, 2023}}&lt;/ref&gt;

{{Main|Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia}}

=== Ciníochas ===
I mí Lúnasa 2023, thosaigh lucht Trump ag baint úsáid as an focal ‘Riggers’ chun ‘prosecutors’ a mhaslú, a n-intinn dírithe ar Willis go háirithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://gab.com/search/top?q=riggers|teideal=Gab Social|work=gab.com|dátarochtana=2023-08-20}}&lt;/ref&gt; Ar a ardán meáin shóisialta, [[Truth Social]], níor luaigh Trump ainm Willis, ach chuir sé cúisí ar na n-ionchúisitheoirí.  ‘They never went after those that Rigged the Election,’ a dúirt Trump. ‘They only went after those that fought to find the RIGGERS!’  Is Meiriceánach Afracach í Willis agus is amhlaidh an bheirt ionchúisitheoirí atá lonnaithe i Nua-Eabhrac, a rinne imscrúdú ar Trump chomh maith, a chúisigh Trump i mí Aibreáin as líomhnaithe ‘hush-money’.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2023/08/16/nuacht/trump-agus-an-focal-riggers/|teideal=Úsáid Trump focal ‘Riggers’ chun ‘prosecutors’ gorm a mhaslú|údar=Joe Breathnach / Extrag.ie|dáta=2023-08-16|language=ga-IE|dátarochtana=2023-08-20}}&lt;/ref&gt;

== Saol pearsanta ==
Rugadh Willis in [[Inglewood, California]]. Bhí a hathair ina bhall de na [[Páirtí na bPantar Dubh|Black Panthers]] agus ina aturnae cosanta coirpeach.  Nuair a bhí Willis sa chéad ghrád, bhog a teaghlach go [[Washington, D.C.|Washington, DC.]] Fuair a tuismitheoirí colscaradh, agus bhog a máthair ar ais go [[California]] ar deireadh thiar. D’fhan Willis lena hathair den chuid is mó.  

Rinne Willis staidéar [[Eolaíocht pholaitiúil|ar eolaíocht pholaitiúil]] ag Ollscoil Howard, bhain sí céim ''cum laude'' amach i 1993, ansin bhog sí go Atlanta chun freastal ar Scoil Dlí Ollscoil Emory, agus bhain sí céim amach i 1996 le Dochtúir Juris.&lt;ref name=&quot;fcg&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://fultoncountyga.gov/inside-fulton-county/fulton-county-departments/district-attorney/da-executive-team/fani-willis|date=2022|publisher=Fulton County Government|access-date=May 15, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305110130/https://fultoncountyga.gov/inside-fulton-county/fulton-county-departments/district-attorney/da-executive-team/fani-willis|archive-date=March 5, 2021|teideal=Fani T. Willis, Fulton County District Attorney}}&lt;/ref&gt;

An lá a ghlac sí scrúdú barra Georgia, bhuail Willis le Fred Willis, a bhí ag obair i bpost breise mar fhísghrafadóir. Phós siad i 1996 agus tá beirt iníonacha acu le chéile. Colscaradh an lánúin i 2005. 

== Féach freisin ==

* [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.c-span.org/person/?137798/FaniWillis Láithriú ar C-SPAN] 

{{DEFAULTSORT:Willis, Fani}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1971]]
[[Catagóir:Georgia]]
[[Catagóir:Aturnaetha]]
[[Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá]]
[[Catagóir:Breithiúna Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Donald Trump]]</text>
      <sha1>acmpdl6kuaxbz051t3b14f68gyk0x3q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323690</id>
      <parentid>1323689</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1323690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19055" sha1="4brxnvlekmdr8udkd85g0und76pg15n" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Aturnae Meiriceánach is ea '''Fani Taifa Willis'''&lt;ref name=&quot;southatlantamag&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://southatlantamagazine.com/2021/01/20/fultoncountyda/|teideal=You Can Call Her Madam DA; Fani Willis on Making History As Fulton County's First Woman District Attorney|author=Rose|first=Ashtin|date=January 20, 2021|work=South Atlanta Magazine|access-date=July 7, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220707085825/https://southatlantamagazine.com/2021/01/20/fultoncountyda/|archive-date=July 7, 2022}}&lt;/ref&gt; (Béarla: {{AIF|/ˈfɑːniː/}};&lt;ref name=&quot;southatlantamag&quot; /&gt; a rugadh sa bhliain 1971). Is aturnae dúiche Chontae Fulton, [[Georgia (stát S.A.M.)|Georgia]] í, ina bhfuil an chuid is mó de [[Atlanta, Georgia|Atlanta]] ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/politics/politics-blog/the-jolt-fani-willis-takes-center-stage-in-trump-show/3GHH7FS3FFAY3NVJ23YB2L3PIQ/|work=[[Atlanta Journal Constitution]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212142058/https://www.ajc.com/politics/politics-blog/the-jolt-fani-willis-takes-center-stage-in-trump-show/3GHH7FS3FFAY3NVJ23YB2L3PIQ/|archivedate=February 12, 2021}}&lt;/ref&gt; Is í an chéad bhean í a bhí i seilbh na hoifige. 

Thuill sí clú di féin nuair a [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia|ionchúisíodh Trump in Georgia sa bhliain 2023]].

== Gairm ==

=== Ionchúisitheoir ===
Chaith Willis 16 bliana mar ionchúisitheoir in oifig aturnae ceantair Chontae Fulton. Ba é an cás ba shuntasaí a bhí aici ná an t-ionchúiseamh i scannal caimiléireachta Atlanta Public Schools. Aturnae a bhí inti ag an am, mar phríomh-ionchúisitheoir i dtriail 2014 go 2015 ar dháréag oideachasóir a cúisíodh i gceartú freagraí a chuir mic léinn isteach chun scóir na dtástálacha caighdeánacha a bhí á riaradh ag an stát a theannadh. Ciontaíodh aon cheann déag den dáréag as cambheartaíocht faoi reacht RICO de chuid Georgia i mí Aibreáin 2015.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/news/aps-trial-verdicts/|language=English|work=The Atlanta Journal-Constitution|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2023-08-17|archivedate=2023-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230815192333/https://www.ajc.com/news/aps-trial-verdicts/}}&lt;/ref&gt;

In 2018, chuaigh sí isteach i gcleachtas príobháideach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theatlantavoice.com/articles/fani-willis-beats-six-term-incumbent-paul-howard/|work=The Atlanta Voice|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210313132200/https://www.theatlantavoice.com/articles/fani-willis-beats-six-term-incumbent-paul-howard/|archivedate=March 13, 2021}}&lt;/ref&gt; An bhliain sin, sheas sí do shuíochán ar Chúirt Uachtarach Chontae Fulton, agus chaill sí an toghchan.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.mdjonline.com/neighbor_newspapers/howard-smith-and-willis-warring-for-fultons-district-attorney-post/article_4acb1ba2-7fc0-11ea-8877-03d0c39dee2c.html|work=The Neighbor|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523205153/https://www.mdjonline.com/neighbor_newspapers/howard-smith-and-willis-warring-for-fultons-district-attorney-post/article_4acb1ba2-7fc0-11ea-8877-03d0c39dee2c.html|archivedate=May 23, 2020}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2019, rinneadh príomh-bhreitheamh bardasach de Willis do South Fulton, Georgia . 

=== Aturnae ceantair Chontae Fulton ===
Sa bhliain 2020, toghadh Willis mar aturnae dúiche do Chontae Fulton, ag sárú Paul Howard Jr., sealbhóir sé théarma agus a hiar-cheannasaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/news/crime/after-historic-victory-fani-willis-plans-transformation-of-fulton-das-office/ESMGVJXELBFPRDC2NBXSLJAGSU/|work=[[Atlanta Journal Constitution]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210206092056/https://www.ajc.com/news/crime/after-historic-victory-fani-willis-plans-transformation-of-fulton-das-office/ESMGVJXELBFPRDC2NBXSLJAGSU/|archivedate=February 6, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.law.com/dailyreportonline/2020/08/11/fani-willis-sweeps-paul-howard-to-take-over-as-fulton-county-da/?slreturn=20210113085551|work=[[Law.com]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230425134854/https://www.law.com/dailyreportonline/2020/08/11/fani-willis-sweeps-paul-howard-to-take-over-as-fulton-county-da/?slreturn=20210113085551|archivedate=April 25, 2023}}&lt;/ref&gt;

==== Díotálacha ''Atlanta gang'' ====
I mí na Bealtaine 2022, dhíotáil oifig Willis Young Thug as 56 cúiseamh a bhain le dronga faoi reacht RICO Georgia agus cúisimh feileonachta as seilbh airm tine agus drugaí aindleathacha a líomhnaítear a bheith ina seilbh orthu tar éis barántas cuardaigh a fhorghníomhú. Bhí an rapálaí coinnithe i bpríosún [[Contae Cobb, Georgia|Chontae Cobb]] ó gabhadh é.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.newsweek.com/young-thugs-torturous-jail-condition-complaints-dismissed-officials-georgia-1707816|work=[[Newsweek]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220518233117/https://www.newsweek.com/young-thugs-torturous-jail-condition-complaints-dismissed-officials-georgia-1707816|archivedate=May 18, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brown 2023&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.vibe.com/news/national/young-thug-prison-sister-funeral-1234746424/|author=Brown|first=Preezy|date=April 4, 2023|work=Vibe|access-date=August 15, 2023|teideal=Young Thug Leaves Prison To Attend His Sister's Funeral}}&lt;/ref&gt;

=== Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia ===
Ar an 10 Feabhra, 2021, sheol Willis imscrúdú coiriúil ar iarrachtaí [[Donald Trump]] tionchar a imirt ar oifigigh toghcháin Georgia — lena n-áirítear an gobharnóir, an t-ard-aighne, agus an Státrúnaí Brad Raffensperger trí ghlao teileafóin chun go leor vótaí a &quot;aimsiú&quot; chun bua Joe Biden sa stát sin a shárú agus dá bhrí sin bua Biden a chealú i dtoghchán uachtaránachta 2020.&lt;ref name=&quot;circling&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.nytimes.com/2021/02/13/us/politics/fani-willis-trump.html|teideal=In Georgia, a New District Attorney Starts Circling Trump and His Allies|author=Hakim|first=Danny|date=February 13, 2021|work=[[The New York Times]]|access-date=February 13, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210213101033/https://www.nytimes.com/2021/02/13/us/politics/fani-willis-trump.html|archive-date=February 13, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Morris&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2021/02/10/politics/trump-georgia-criminal-investigation-election/index.html|work=[[CNN]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210210193615/https://edition.cnn.com/2021/02/10/politics/trump-georgia-criminal-investigation-election/index.html|archivedate=February 10, 2021}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Fausset&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2021/02/10/us/politics/trump-georgia-investigation.html|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210210193830/https://www.nytimes.com/2021/02/10/us/politics/trump-georgia-investigation.html|archivedate=February 10, 2021}}&lt;/ref&gt;

I mí Eanáir 2022, d’iarr sí ar mhórghiúiré speisialta breithniú a dhéanamh ar chúisimh maidir le cur isteach toghcháin ó Trump agus a chomhghuaillithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2021/11/06/us/politics/trump-election-interference-investigation.html|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220114030645/https://www.nytimes.com/2021/11/06/us/politics/trump-election-interference-investigation.html|archivedate=January 14, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ajc.com/news/atlanta-news/breaking-fulton-da-requests-special-grand-jury-for-trump-probe/E5HCDM2P75ETRAEUHBK2Q7L3FY/|work=[[Atlanta Journal-Constitution]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220121040424/https://www.ajc.com/news/atlanta-news/breaking-fulton-da-requests-special-grand-jury-for-trump-probe/E5HCDM2P75ETRAEUHBK2Q7L3FY/|archivedate=January 21, 2022}}&lt;/ref&gt; I mí na Bealtaine, tugadh údarás imscrúdaitheach agus cumhacht subpoena do ghiúiré speisialta 26 ball agus cuireadh de chúram orthu tuarascáil a chur faoi bhráid an bhreithimh agus Willis maidir le cibé an ndearnadh coir.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cnn.com/2022/05/02/politics/grand-jury-fulton-county-georgia-trump-election/index.html|work=[[CNN]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220503011246/https://www.cnn.com/2022/05/02/politics/grand-jury-fulton-county-georgia-trump-election/index.html|archivedate=May 3, 2022}}&lt;/ref&gt;

Sheol Willis sprioclitreacha chuig daoine a bhfuil sí á fhiosrú, a bhaineann le plota na dtoghthóirí bréige. Ina measc tá beirt oifigeach Poblachtach - an Seanadóir Stáit Brandon Beach agus David Shafer, cathaoirleach Pháirtí Poblachtach Georgia&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2022/07/15/us/georgia-investigation-trump.html|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220715233030/https://www.nytimes.com/2022/07/15/us/georgia-investigation-trump.html|archivedate=July 15, 2022}}&lt;/ref&gt; — agus an 16 duine a chuir iad féin i láthair go bréagach mar thoghthóirí.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.huffpost.com/entry/georgia-fake-electors-considered-targets-georgia-investigation_n_62d76c8ee4b000da23f91f8f|teideal=Fake Electors Are Now 'Targets' In Georgia Probe Of Trump's Effort To Overturn 2020 Vote|author=Visser|first=Nick|date=July 20, 2022|language=en|work=[[Huffington Post]]|access-date=July 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220720034800/https://www.huffpost.com/entry/georgia-fake-electors-considered-targets-georgia-investigation_n_62d76c8ee4b000da23f91f8f|archive-date=July 20, 2022}}&lt;/ref&gt; Sheol sí sprioclitir freisin chuig an Seanadóir Stáit Burt Jones, ach ansin dúirt breitheamh nach bhféadfadh sí díriú ar Jones mar gheall ar choinbhleacht leasa.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnbc.com/2022/07/25/georgia-prosecutor-fani-willis-barred-from-investigating-trump-fake-elector.html|teideal=Georgia prosecutor Fani Willis disqualified from investigating Trump 'fake elector' in criminal probe|author=Mangan|first=Dan|date=July 25, 2022|language=en|work=[[CNBC]]|access-date=August 19, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819194939/https://www.cnbc.com/2022/07/25/georgia-prosecutor-fani-willis-barred-from-investigating-trump-fake-elector.html|archive-date=August 19, 2022}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Fulton County Court House.jpg|clé|mion|Fulton County, Court House, Atlanta Georgia]]
Tar éis éisteacht le 75 finné — lena n-áirítear iar-Sheanadóir SAM Kelly Loeffler, iar-Abhcóide an Teach Bán Pat Cipollone,&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2022/10/20/politics/kelly-loeffler-pat-cipollone-georgia-special-grand-jury/index.html|teideal=First on CNN: Former White House Counsel Pat Cipollone, former US Sen. Kelly Loeffler testify to grand jury in Georgia investigating 2020 election interference {{!}} CNN Politics|author=Murray|first=Sara|date=October 20, 2022|language=en|work=CNN|access-date=October 20, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221020220521/https://www.cnn.com/2022/10/20/politics/kelly-loeffler-pat-cipollone-georgia-special-grand-jury/index.html|archive-date=October 20, 2022}}&lt;/ref&gt; agus b'fhéidir Sidney Powell&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://apnews.com/article/2022-midterm-elections-voting-donald-trump-georgia-6c5483c82b47cf402136b39e72326309|language=en|work=[[Associated Press]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220831075523/https://apnews.com/article/2022-midterm-elections-voting-donald-trump-georgia-6c5483c82b47cf402136b39e72326309|archivedate=August 31, 2022}}&lt;/ref&gt; — chríochnaigh an giúiré speisialta a chuid oibre agus díscaoileadh é an 9 Eanáir 2023. Ar 16 Feabhra, tar éis ordú breitheamh, scaoileadh codanna den tuarascáil.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnbc.com/2023/02/16/trump-grand-jury-recommends-perjury-indictments-finds-no-fraud-in-georgia-2020-election.html|teideal=Georgia grand jury recommends perjury indictments in Trump election meddling probe|author=Mangan|first=Dan|date=February 16, 2023|language=en|work=CNBC|access-date=February 16, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216175348/https://www.cnbc.com/2023/02/16/trump-grand-jury-recommends-perjury-indictments-finds-no-fraud-in-georgia-2020-election.html|archive-date=February 16, 2023}}&lt;/ref&gt; Níor cheadaigh an breitheamh moltaí a scaoileadh maidir le cúisimh fhéideartha,&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2023/01/24/politics/fulton-county-trump-grand-jury-hearing/index.html|teideal='Decisions are imminent' on charges in Trump's effort to overturn 2020 election in Georgia, Fulton County DA says|author=Murray|first=Sara|date=January 24, 2023|language=en|work=CNN Politics|access-date=January 24, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230124203315/https://www.cnn.com/2023/01/24/politics/fulton-county-trump-grand-jury-hearing/index.html|archive-date=January 24, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2023/01/09/politics/fulton-county-grand-jury-trump-election/index.html|teideal=Georgia grand jury investigating Trump and 2020 election aftermath completes its work|author=Murray|first=Sara|date=January 9, 2023|language=en|work=CNN Politics|access-date=January 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230109185528/https://www.cnn.com/2023/01/09/politics/fulton-county-grand-jury-trump-election/index.html|archive-date=January 9, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.cnn.com/2023/02/13/politics/fulton-county-trump-grand-jury/index.html|teideal=Parts of Georgia grand jury report on Trump and 2020 election aftermath to be made public|author=Polantz|first=Katelyn|date=February 13, 2023|language=en|work=CNN Politics|access-date=February 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213164301/https://www.cnn.com/2023/02/13/politics/fulton-county-trump-grand-jury/index.html|archive-date=February 13, 2023}}&lt;/ref&gt; agus é ar intinn aige an &quot;próiseas cuí&quot; a chaomhnú d'aon duine a d'fhéadfadh a bheith díotáilte níos déanaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2023/feb/13/us-shoots-down-flying-objects-ufo-biden-china-balloon-latest-news|language=en-GB|work=The Guardian|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230216134233/https://www.theguardian.com/us-news/live/2023/feb/13/us-shoots-down-flying-objects-ufo-biden-china-balloon-latest-news|archivedate=February 16, 2023}}&lt;/ref&gt; Roinnt laethanta ina dhiaidh sin, thug an príomhghiúróir le fios nach &quot;some giant plot twist&quot; iad na moltaí agus nach mbeadh ar éinne &quot;surprised&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.huffpost.com/entry/trump-georgia-grand-jury-surprised-indicted_n_63f52037e4b04ff5b4865e1d|teideal=Trump Grand Jury Foreperson Says 'You Won't Be Too Surprised' By Indictment List|author=Boboltz|first=Sara|date=February 21, 2023|language=en|work=HuffPost|access-date=February 22, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230222015710/https://www.huffpost.com/entry/trump-georgia-grand-jury-surprised-indicted_n_63f52037e4b04ff5b4865e1d|archive-date=February 22, 2023}}&lt;/ref&gt;

An 24 Aibreán 2023, d’fhógair Willis go bhfógródh sí cinntí chun Trump agus a chomhghleacaithe a chúiseamh le linn ceathrú téarma Uaschúirteanna Georgia.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/georgia-prosecutor-reveal-charging-decisions-trump-probe-summer-rcna81242|teideal=Georgia prosecutor to reveal charging decisions in Trump probe this summer|date=April 24, 2023|language=en|work=NBC News|access-date=April 25, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425013504/https://www.nbcnews.com/politics/donald-trump/georgia-prosecutor-reveal-charging-decisions-trump-probe-summer-rcna81242|archive-date=April 25, 2023}}&lt;/ref&gt; Dhíotáil oifig Willis Trump agus 18 duine eile ar 41 cúis ar an 14 Lúnasa 2023.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.nytimes.com/live/2023/08/14/us/trump-indictment-georgia-election|title=Trump Indicted in Georgia: Prosecutors Accuse Trump of ‘Criminal Enterprise’ to Overturn Election|date=August 14, 2023|language=en|work=NYTimes.com|access-date=August 15, 2023}}&lt;/ref&gt;

{{Main|Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia}}

=== Ciníochas ===
I mí Lúnasa 2023, thosaigh lucht Trump ag baint úsáid as an focal ‘Riggers’ chun ‘prosecutors’ a mhaslú, a n-intinn dírithe ar Willis go háirithe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://gab.com/search/top?q=riggers|teideal=Gab Social|work=gab.com|dátarochtana=2023-08-20}}&lt;/ref&gt; Ar a ardán meáin shóisialta, [[Truth Social]], níor luaigh Trump ainm Willis, ach chuir sé cúisí ar na n-ionchúisitheoirí.  ‘They never went after those that Rigged the Election,’ a dúirt Trump. ‘They only went after those that fought to find the RIGGERS!’  Is Meiriceánach Afracach í Willis agus is amhlaidh an bheirt ionchúisitheoirí atá lonnaithe i Nua-Eabhrac, a rinne imscrúdú ar Trump chomh maith, a chúisigh Trump i mí Aibreáin as líomhnaithe ‘hush-money’.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2023/08/16/nuacht/trump-agus-an-focal-riggers/|teideal=Úsáid Trump focal ‘Riggers’ chun ‘prosecutors’ gorm a mhaslú|údar=Joe Breathnach / Extrag.ie|dáta=2023-08-16|language=ga-IE|dátarochtana=2023-08-20}}&lt;/ref&gt;

== Saol pearsanta ==
Rugadh Willis in [[Inglewood, California]]. Bhí a hathair ina bhall de na [[Páirtí na bPantar Dubh|Black Panthers]] agus ina aturnae cosanta coirpeach.  Nuair a bhí Willis sa chéad ghrád, bhog a teaghlach go [[Washington, D.C.|Washington, DC.]] Fuair a tuismitheoirí colscaradh, agus bhog a máthair ar ais go [[California]] ar deireadh thiar. D’fhan Willis lena hathair den chuid is mó.  

Rinne Willis staidéar [[Eolaíocht pholaitiúil|ar eolaíocht pholaitiúil]] ag Ollscoil Howard, bhain sí céim ''cum laude'' amach i 1993, ansin bhog sí go Atlanta chun freastal ar Scoil Dlí Ollscoil Emory, agus bhain sí céim amach i 1996 le Dochtúir Juris.&lt;ref name=&quot;fcg&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://fultoncountyga.gov/inside-fulton-county/fulton-county-departments/district-attorney/da-executive-team/fani-willis|date=2022|publisher=Fulton County Government|access-date=May 15, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305110130/https://fultoncountyga.gov/inside-fulton-county/fulton-county-departments/district-attorney/da-executive-team/fani-willis|archive-date=March 5, 2021|teideal=Fani T. Willis, Fulton County District Attorney}}&lt;/ref&gt;

An lá a ghlac sí scrúdú barra Georgia, bhuail Willis le Fred Willis, a bhí ag obair i bpost breise mar fhísghrafadóir. Phós siad i 1996 agus tá beirt iníonacha acu le chéile. Colscaradh an lánúin i 2005. 

== Féach freisin ==

* [[Ionchúiseamh Donald Trump in Georgia]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.c-span.org/person/?137798/FaniWillis Láithriú ar C-SPAN] 

{{DEFAULTSORT:Willis, Fani}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1971]]
[[Catagóir:Georgia]]
[[Catagóir:Aturnaetha]]
[[Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá]]
[[Catagóir:Breithiúna Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Donald Trump]]</text>
      <sha1>4brxnvlekmdr8udkd85g0und76pg15n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111881</id>
    <revision>
      <id>1323606</id>
      <parentid>1226992</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T16:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tagairtí */ +catagóir</comment>
      <origin>1323606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6217" sha1="id0pfc30rfcehmj1thhgw9bcqrhwib9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Doiciméad}}
[[Íomhá:Bogland, Cloghfin - geograph.org.uk - 4266257.jpg|mion|[[portach]]'','' [[An Chloch Fhionn]] (Cloghfin), Tír Chonaill.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/16147|teideal=An Chloch Fhionn/Cloghfin|language=ga|work=logainm.ie|dátarochtana=2024-02-28}}&lt;/ref&gt;  Athchóiriú 30,000 heicteár in Éirinn faoi bhealach sna [[2020idí]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.euractiv.com/section/climate-environment/news/nature-needs-to-be-restored-quickly-says-irish-minister/|teideal=Nature needs to be restored quickly, says Irish minister|údar=euractiv.com|dáta=20 Meitheamh 2023|language=en-IE|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt;]]
Is éard atá i gceist le '''Dlí Athchóirithe Nádúir''' '''an Aontais Eorpaigh''' (Béarla: EU Nature Restoration Law) ná athchóiriú a dhéanamh ar thalamh ar bhealach nádúrtha.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Parlaimint na hEorpa ag glacadh leis an Dlí Athchóirithe Nádúir|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0227/1434721-parlaimint-na-heorpa-ag-glacadh-leis-an-dli-athchoirithe-naduir/|date=2024-02-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Thug [[Parlaimint na hEorpa]] a beannacht don Dlí ar 27 Feabhra 2024. Ghlac  Airí Comhshaoil an AE leis freisin i mí an Mhárta 2024).&lt;ref&gt;Glacadh leis an dlí seo le farasbarr 54 vóta. Vótáil [[Fine Gael]] i bhfabhar ach bhí [[Páirtí Phobal na hEorpa]] (European People's Party / EPP) in aghaidh i ndeireadh an lae.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tús Áite: Dlí Athchóirithe Nádúir.|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22273496-tus-aite-dli-athchoirithe-naduir/|language=ga-IE|author=RnaG / Tús Áite|date=2023|volume=|issue=Vótáil Pairlimint na hEorpa 12 IÚIL 23 ar son an Dlí nua Athchóirithe Nádúir le 336 feisire ar a shon, 300 ina choinne agus triúr déag a shéan ón vótáil. Labhraímid faoi seo le Seán Kelly (Feisire Eorpach le Fine Gael).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Catherine Connolly TD speaking on the Motion on Nature Restoration Law.|url=https://www.youtube.com/watch?v=DGiKeS9Ng_0|language=en-IE|author=Catherine Connolly TD|date=Iúil 2023}}&lt;/ref&gt; 

[[Íomhá:BBBGaagBouwlust.jpg|mion|BoerBurgerBeweging,  nó  [[Gluaiseacht na bhFeirmeoirí agus na Saoránach]] (BBB) san [[An Ísiltír|Ísiltír]],]]

=== An dlí ===
Ghlac Parlaimint na hEorpa in 2024 le dlí suaitheanta an AE chun athchóiriú a dhéanamh ar an dúlra, ag cloí le cuid den phlean a bhí ann cosaint a dhéanamh ar an timpeallacht i ndiaidh agóidíocht na bh[[feirmeoir]]í.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tús Áite: An Bille Athchóirithe Nádúir i bParlaimint na hEorpa.  Agallamh le Seán Kelly|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22361445-tus-aite-an-bille-athchoirithe-naduir-i-bparlaimi/|language=en|author=RnaG / Tús Áite|date=27 Feabhra 2024}}&lt;/ref&gt;

Sa chéad dul síos, caithfidh tíortha an Aontais Eorpaigh (AE) plean a leagan amach faoin gcaoi a ndéanfar athchóiriú ar 20% de thalamh agus réimsí farraige an AE faoin mbliain 2030. Caithfidh siad na pleananna a leagan amach roimh 2027.

Tá an sprioc ann go mbeidh na héiceachórais ar fad curtha san áireamh faoi 2050. Tá spriocanna áirithe [[Athrú aeráide san Eoraip|aeráide]] leagtha síos sa dlí nua.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Cur in aghaidh ===
Is beag fáilte atá á chur ag feirmeoirí roimh an dlí. Creideann roinnt feirmeoirí go mbeidh a slí bheatha siar leis. Ach dúirt an Feisire Eorpach, Sean Kelly go bhfuil geallúint faighte aige ó Choimisinéir Talmhaíochta an AE nach mbeidh aon iallach ar fheirmeoirí géilleadh don dlí seo, agus go mbeadh cúiteamh ann do pé feirmeoir a bheadh sásta a bheith páirteach sa scéim.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Caitheadh i dtraipisí i mí Mhárta 2024 reachtaíocht Eorpach a bhí nach mór aontaithe a chinnteodh go mbeadh an nádúr i réim arís in 20 faoin gcéad d’achar talún agus mhara an Aontais Eorpaigh; baineadh an reachtaíocht sin den chlár plé nuair ba léir nach mbeadh móramh ann di sa Chomhairle Eorpach.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/torthai-thoghchan-na-heorpa-agus-an-aeraid-osna-faoisimh-ach-cupla-fainic-leis/|teideal=Torthaí thoghchán na hEorpa agus an aeráid – osna faoisimh, ach cúpla fainic leis|údar=Alex Hijmans|dáta=12 Meitheamh 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-06-13}}&lt;/ref&gt;

=== An Dlí in Éirinn ===
Ritheadh An tAcht um Fhiadhúlra (Leasú), 2023&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2016/77/|teideal=An tAcht um Fhiadhúlra (Leasú), 2023|údar=oireachtas.ie|dáta=2023|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt; agus an Plean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Bithéagsúlacht, 2023 don tréimhse 2023-2030.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.npws.ie/legislation/national-biodiversity-action-plan|teideal=National Biodiversity Action Plan {{!}} National Parks &amp; Wildlife Service|work=www.npws.ie|dátarochtana=2024-02-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.npws.ie/sites/default/files/files/4%C3%BA_Plean_Gn%C3%ADomha%C3%ADochta_N%C3%A1isi%C3%BAnta_um_Bith%C3%A9ags%C3%BAlacht.pdf|teideal=Plean Gníomhaíochta Náisiúnta na hÉireann um Bithéagsúlacht 2023–2030|údar=npws.ie|dáta=2023|language=ga-IE|dátarochtana=2024}}&lt;/ref&gt; Tá ar gach údarás áitiúil in Éirinn plean bithéagsúlachta dá gcuid féin a chur i dtoll a chéile, a nuashonrú agus a chur i ngníomh. Cuireadh acmhainn bhreise ar fáil don t[[Seirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra]], de réir an phlean, le dul i ngleic le daoine agus le heagraíochtaí a sháraíonn an dlí.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Plean Bithéagsúlachta athnuaite le dúil tuilleadh meatha a chosc|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0125/1428525-plean-bitheagsulachta-athnuaite-le-duil-tuilleadh-meatha-a-chosc/|date=2024-01-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ / Ciarán Lenoach}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Athrú aeráide san Eoraip]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh]]
[[Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]
[[Catagóir:Nádúr]]
[[Catagóir:2024]]
[[Catagóir:Athrú aeráide]]
[[Catagóir:Feirmeoireacht]]
[[Catagóir:Parlaimint na hEorpa]]</text>
      <sha1>id0pfc30rfcehmj1thhgw9bcqrhwib9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Síolta chochaill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112948</id>
    <revision>
      <id>1323651</id>
      <parentid>1226427</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1375" sha1="ced1ytfiabpkpkoda8bswftucskz2wi" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is speiceas [[Lacha|lachain]] a itheann [[Iasc|éisc]] é an '''tsíolta chochaill'''&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Lophodytes%20cucullatus/|title=“Lophodytes cucullatus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-07-15}}&lt;/ref&gt; (''Lophodytes cucullatus'') san fhofhine [[Lacha shrúmála|Anatinae]] (na lachain shrúmála). Is é an t-aon speiceas beo sa ghéineas ''Lophodytes''. Tagann ainm an ghéinis ón [[An Ghréigis|nGréigis]]: ''lophos'', a chiallaíonn “cuircín”, agus ''dutes'' a chiallaíonn “tumadóir”.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1014&amp;context=biosciwaterfowlna|title=Waterfowl of North America: Name Derivations|author=Johnsgard|author-link=Paul Johnsgard|first=Paul|work=Digital Commons|publisher=University of Nebraska - Lincoln|access-date=25 February 2017}}&lt;/ref&gt; Tá gob déadach aige, agus dá bharr sin cuirtear an tsíolta chochaill leis [[Lacha shábhghobach|na lachain shábhghobacha]], cé nach rangaítear é leis na síoltaí eile (sna géinis ''[[Mergus]]'' agus ''[[Mergellus]]'').

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Lophodytes]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]</text>
      <sha1>ced1ytfiabpkpkoda8bswftucskz2wi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katie Harrington</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114924</id>
    <redirect title="Kellie Harrington (dornálaí)" />
    <revision>
      <id>1323593</id>
      <parentid>1228766</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T16:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>3926</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bot: Ag socrú athsheolta dúbailte → [[Kellie Harrington (dornálaí)]]</comment>
      <origin>1323593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="rfcjiw4oj1uzxuru6dq4bpl0no5r0sp" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Kellie Harrington (dornálaí)]]</text>
      <sha1>rfcjiw4oj1uzxuru6dq4bpl0no5r0sp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Múte Bourup Egede</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117341</id>
    <revision>
      <id>1323694</id>
      <parentid>1254557</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1323694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1204" sha1="mf9s9mzz1h8bpzeeobuo5o4pohbobwj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is polaiteoir ón [[An Ghraonlainn|Ghraonlainn]] é '''Múte Inequnaaluk Bourup Egede'' ({{AIF|/mut͡sːi inɜquˈnaːluk ˈpou̯ʁɔp ˈeːəðə/}}; a rugadh [[11 Márta]] [[1987]]) ag fónamh mar an seachtú [[príomh-aire na Graonlainne]], post atá aige ó Aibreán 2021.&lt;ref name=&quot;Altinget&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.altinget.dk/navnenyt/ia-vaelger-ny-formand|teideal=Grønlandske IA vælger ny formand|language=da}}&lt;/ref&gt; D'fhóin sé mar chomhalta den Inatsisartut, [[parlaimint na Graonlainne]], ó 2015, agus ina theannta sin mar chathaoirleach ar an bpáirtí Inuit Ataqatigiit ó 2018. D'iarr sé ar an nGraonlainn neamhspleáchas a fháil ón Danmhairg agus bhí sé mar chuid den obair ar bhunreacht don Ghraonlainn neamhspleách.

== Polaitíocht agus idé-eolaíocht ==

Tá Egede ina cathaoirleach ar [[Inuit Ataqatigiit]], páirtí polaitíochta daonlathach sóisialach sa Ghraonlainn. [1] Cosúil leis an bpáirtí, tá Egede ina abhcóide do neamhspleáchas na Graonlainne.&lt;ref name=&quot;Altinget&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-kl}}

[[Catagóir:An Ghraonlainn]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1987]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Polaiteoirí]]</text>
      <sha1>mf9s9mzz1h8bpzeeobuo5o4pohbobwj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda</title>
    <ns>2</ns>
    <id>120000</id>
    <revision>
      <id>1323576</id>
      <parentid>1323517</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T12:17:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aontas Eorpach */</comment>
      <origin>1323576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17203" sha1="o3sl9puxvsbsd8lp2woggrse7brkzah" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===
# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# Fit for 55

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation ==
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects ==
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process ==
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism ==
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact ==
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also ==
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== References ==
{{Reflist}}

===Sources ===
{{refbegin|30em}}
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}
{{refend}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Comhaontú Glas don Eoraip ==
[[Íomhá:CO2_emissions_EU.svg | mion | ''Rátaí astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; that na blianta san [[Aontas Eorpach]]]]
[[Íomhá:Co-emissions-per-capita (2).png | mion | ''Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; per capita san AE]]
[[Íomhá:CO2 emission pie chart.svg | mion | ''[[List of countries by carbon dioxide emissions|Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] ar fud an domhain, 2023]]


'' The '''Comhaontú Glas don Eoraip'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Green Deal'''), approved in 2020, is a set of policy initiatives by the [[an Coimisiún Eorpach]] with the aim of making the [[Aontas Eorpach]] (AE) [[astaíochtaí neodrach]] of [[gás ceaptha teasa|gáis ceaptha teasa]] faoin mbliain 2050.&lt;ref name=politico2019 /&gt;&lt;ref name=:0 /&gt;  The plan is to review each existing law on its climate merits, and also introduce new legislation on the [[geilleagar ciorclach]], [[athchóiriú foirgneamh]], [[bithéagsúlacht]], talamhaíocht agus [[nuálaíocht]].&lt;ref name=:0 /&gt; 

'' The president of the European Commission, [[Ursula von der Leyen]], stated that the European Green Deal would be Europe's &quot;man on the moon moment&quot;.&lt;ref name=:0 /&gt;  Ar an 13 Nollaig 2019, [[an Chomhairle Eorpach]] decided to press ahead with the plan, with an opt-out for [[an Pholainn]].&lt;ref name=guardian2019 /&gt;  Ar an 15 Eanáir 2020, [[Parlaimint na hEorpa]] voted to support the deal as well, with requests for higher ambition.&lt;ref name=interest2020 /&gt;  A year later, the European Climate Law was passed, which legislated that [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] should be 55% lower in 2030 compared to 1990.  The [[Fit for 55]] package is a large set of proposed legislation detailing how the European Union plans to reach this target.&lt;ref name=grantham2023 /&gt;  ETS2 is the new [[Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh]] that will enter into force in 2027 and, for the first time in history, will set a price for CO2 emissions from fuels used in the building and road transport sectors.&lt;ref name=ETS2 /&gt;

'' The [[an Coimisiún Eorpach]]'s climate change strategy, launched in 2020, is focused on a promise to make Europe neodracht faoin mbliain 2050 and to demonstrate that economies will develop without increasing resource usage.  However, the Green Deal has measures to ensure that nations that are already reliant on [[breosla iontaise]] are not left behind in the transition to renewable energy.&lt;ref name=eib2021 /&gt;&lt;ref name=Geden2020 /&gt;&lt;ref name=iigcc /&gt;  The green transition is a top priority for Europe. The EU member states want to reduce greenhouse gas emissions by 55% by 2030 from 1990 levels, and become climate neutral by 2050.&lt;ref name=eib2022 /&gt;&lt;ref name=fit55 /&gt;&lt;ref name=Jaeger2021 /&gt;&lt;ref name=netzero /&gt;

'' Von der Leyen appointed [[Frans Timmermans]] as Executive Vice President of the European Commission for the European Green Deal in 2019.  He was succeeded by [[Maroš Šefčovič]] in 2023,&lt;ref name=climateaction /&gt; and [[Teresa Ribera]] in 2024.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3582003/ga | teideal = Téarma: an Comhaontú Glas don Eoraip | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 06-08-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=politico2019&gt;{{lua idirlín | url = https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ | teideal = Europe's Green Deal plan unveiled | sloinne = Tamma | ainm = Paola | last2=Schaart | first2=Eline | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = politico.eu | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | last3=Gurzu | first3=Anca}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/ | teideal = EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points | sloinne = Simon | ainm = Frédéric | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = euractiv.com | dátarochtana = 29 Nollaig 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guardian2019&gt;{{Cite news | url = https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/13/european-green-deal-to-press-ahead-despite-polish-targets-opt-out | teideal = European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out | sloinne = Rankin | ainm = Jennifer | dáta = 13 Nollaig 2019 | work = The Guardian | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=interest2020&gt;{{lua idirlín | url = https://www.europeaninterest.eu/article/parliament-supports-european-green-deal/ | teideal = Parliament supports European Green Deal | sloinne = Benakis| ainm = Theodoros | dáta = 15 Eanáir 2020 | work =European Interest | dátarochtana = 20 Eanáir 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=grantham2023&gt;{{Cite report | url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2023/03/Climate-change-law-in-Europe-what-do-new-EU-climate-laws-mean-for-the-courts.pdf | title=Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? | last1=Higham | first1=Catherine | last2=Setzer | first2=Joana | date=March 2023 |publisher=[[Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment]] | page=3 | last3=Narulla | first3=Harj | last4=Bradeen | first4=Emily | access-date=2 Aibreán 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ETS2&gt;{{cite news | teideal = New EU scheme could hike petrol, gas prices higher than expected, key lawmakers admit | url = https://www.euractiv.com/section/economy-jobs/news/new-eu-scheme-could-hike-petrol-gas-prices-higher-than-expected-key-lawmakers-admit/ | work = Euractiv | dáta = 13 Breataine 2024}}&lt;/ref&gt;  

&lt;ref name=iigcc&gt;{{lua idirlín | teideal = €33 trillion investor group: strong EU climate targets key to economic recovery &amp; future growth | work = iigcc.org | url = https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/ | dátarochtana = 20 Bealtaine 2021 | archive-date=9 Eanáir 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195100/https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Geden2020&gt;{{Cite journal | title=Unconventional Mitigation | url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2020RP08/ | access-date=20 Bealtaine 2021 | journal=SWP Research Paper | year=2020 | doi=10.18449/2020RP08 | last1=Geden | first1=Oliver | last2=Schenuit | first2=Felix | author3=Stiftung Wissenschaft Und Politik}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2021&gt;{{lua idirlín | teideal = International investors enter Poland renewable energy market after rule change | url = https://www.eib.org/en/stories/poland-renewable-energy | dátarochtana = 20 Breataine 2021 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=netzero&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Coalition | url = https://www.un.org/en/climatechange/net-zero-coalition | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = United Nations}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Jaeger2021&gt;{{Cite journal | last1=Jaeger | first1=Carlo | last2=Mielke | first2=Jahel | last3=Schütze | first3=Franziska | last4=Teitge | first4=Jonas | last5=Wolf | first5=Sarah | date=2021 | title=The European Green Deal – More Than Climate Neutrality | url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2021/number/2/article/the-european-green-deal-more-than-climate-neutrality.html | journal=Intereconomics | volume=2021 | issue=2 | pages=99–107}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fit55&gt;{{lua idirlín | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2022&gt;{{lua idirlín | teideal = Europe needs to forge ahead with renewable energy | url = https://www.eib.org/en/stories/renewable-energy-europe-africa | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=climateaction&gt;{{lua idirlín  | sloinne = Mathiesen | ainm = Karl | last2=Weise | first2=Zia | last3=Lynch | first3=Suzanne | dáta = 22 Lúnasa 2023 | teideal = Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief | url = https://www.politico.eu/article/frans-timmermans-quit-eu-climate-chief-return-dutch-politics/ | dátarochtana = 31 Nollaig 2023 | work = [[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt;
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>o3sl9puxvsbsd8lp2woggrse7brkzah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323577</id>
      <parentid>1323576</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T12:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1323577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17201" sha1="ixpuqwmbqpj7eywsb86f2wzjm1wbiht" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===
# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# Fit for 55

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects ==
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process ==
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism ==
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact ==
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also ==
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== References ==
{{Reflist}}

===Sources ===
{{refbegin|30em}}
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}
{{refend}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Comhaontú Glas don Eoraip ==
[[Íomhá:CO2_emissions_EU.svg | mion | ''Rátaí astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; that na blianta san [[Aontas Eorpach]]]]
[[Íomhá:Co-emissions-per-capita (2).png | mion | ''Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; per capita san AE]]
[[Íomhá:CO2 emission pie chart.svg | mion | ''[[List of countries by carbon dioxide emissions|Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] ar fud an domhain, 2023]]


'' The '''Comhaontú Glas don Eoraip'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Green Deal'''), approved in 2020, is a set of policy initiatives by the [[an Coimisiún Eorpach]] with the aim of making the [[Aontas Eorpach]] (AE) [[astaíochtaí neodrach]] of [[gás ceaptha teasa|gáis ceaptha teasa]] faoin mbliain 2050.&lt;ref name=politico2019 /&gt;&lt;ref name=:0 /&gt;  The plan is to review each existing law on its climate merits, and also introduce new legislation on the [[geilleagar ciorclach]], [[athchóiriú foirgneamh]], [[bithéagsúlacht]], talamhaíocht agus [[nuálaíocht]].&lt;ref name=:0 /&gt; 

'' The president of the European Commission, [[Ursula von der Leyen]], stated that the European Green Deal would be Europe's &quot;man on the moon moment&quot;.&lt;ref name=:0 /&gt;  Ar an 13 Nollaig 2019, [[an Chomhairle Eorpach]] decided to press ahead with the plan, with an opt-out for [[an Pholainn]].&lt;ref name=guardian2019 /&gt;  Ar an 15 Eanáir 2020, [[Parlaimint na hEorpa]] voted to support the deal as well, with requests for higher ambition.&lt;ref name=interest2020 /&gt;  A year later, the European Climate Law was passed, which legislated that [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] should be 55% lower in 2030 compared to 1990.  The [[Fit for 55]] package is a large set of proposed legislation detailing how the European Union plans to reach this target.&lt;ref name=grantham2023 /&gt;  ETS2 is the new [[Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh]] that will enter into force in 2027 and, for the first time in history, will set a price for CO2 emissions from fuels used in the building and road transport sectors.&lt;ref name=ETS2 /&gt;

'' The [[an Coimisiún Eorpach]]'s climate change strategy, launched in 2020, is focused on a promise to make Europe neodracht faoin mbliain 2050 and to demonstrate that economies will develop without increasing resource usage.  However, the Green Deal has measures to ensure that nations that are already reliant on [[breosla iontaise]] are not left behind in the transition to renewable energy.&lt;ref name=eib2021 /&gt;&lt;ref name=Geden2020 /&gt;&lt;ref name=iigcc /&gt;  The green transition is a top priority for Europe. The EU member states want to reduce greenhouse gas emissions by 55% by 2030 from 1990 levels, and become climate neutral by 2050.&lt;ref name=eib2022 /&gt;&lt;ref name=fit55 /&gt;&lt;ref name=Jaeger2021 /&gt;&lt;ref name=netzero /&gt;

'' Von der Leyen appointed [[Frans Timmermans]] as Executive Vice President of the European Commission for the European Green Deal in 2019.  He was succeeded by [[Maroš Šefčovič]] in 2023,&lt;ref name=climateaction /&gt; and [[Teresa Ribera]] in 2024.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3582003/ga | teideal = Téarma: an Comhaontú Glas don Eoraip | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 06-08-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=politico2019&gt;{{lua idirlín | url = https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ | teideal = Europe's Green Deal plan unveiled | sloinne = Tamma | ainm = Paola | last2=Schaart | first2=Eline | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = politico.eu | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | last3=Gurzu | first3=Anca}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/ | teideal = EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points | sloinne = Simon | ainm = Frédéric | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = euractiv.com | dátarochtana = 29 Nollaig 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guardian2019&gt;{{Cite news | url = https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/13/european-green-deal-to-press-ahead-despite-polish-targets-opt-out | teideal = European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out | sloinne = Rankin | ainm = Jennifer | dáta = 13 Nollaig 2019 | work = The Guardian | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=interest2020&gt;{{lua idirlín | url = https://www.europeaninterest.eu/article/parliament-supports-european-green-deal/ | teideal = Parliament supports European Green Deal | sloinne = Benakis| ainm = Theodoros | dáta = 15 Eanáir 2020 | work =European Interest | dátarochtana = 20 Eanáir 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=grantham2023&gt;{{Cite report | url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2023/03/Climate-change-law-in-Europe-what-do-new-EU-climate-laws-mean-for-the-courts.pdf | title=Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? | last1=Higham | first1=Catherine | last2=Setzer | first2=Joana | date=March 2023 |publisher=[[Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment]] | page=3 | last3=Narulla | first3=Harj | last4=Bradeen | first4=Emily | access-date=2 Aibreán 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ETS2&gt;{{cite news | teideal = New EU scheme could hike petrol, gas prices higher than expected, key lawmakers admit | url = https://www.euractiv.com/section/economy-jobs/news/new-eu-scheme-could-hike-petrol-gas-prices-higher-than-expected-key-lawmakers-admit/ | work = Euractiv | dáta = 13 Breataine 2024}}&lt;/ref&gt;  

&lt;ref name=iigcc&gt;{{lua idirlín | teideal = €33 trillion investor group: strong EU climate targets key to economic recovery &amp; future growth | work = iigcc.org | url = https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/ | dátarochtana = 20 Bealtaine 2021 | archive-date=9 Eanáir 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195100/https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Geden2020&gt;{{Cite journal | title=Unconventional Mitigation | url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2020RP08/ | access-date=20 Bealtaine 2021 | journal=SWP Research Paper | year=2020 | doi=10.18449/2020RP08 | last1=Geden | first1=Oliver | last2=Schenuit | first2=Felix | author3=Stiftung Wissenschaft Und Politik}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2021&gt;{{lua idirlín | teideal = International investors enter Poland renewable energy market after rule change | url = https://www.eib.org/en/stories/poland-renewable-energy | dátarochtana = 20 Breataine 2021 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=netzero&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Coalition | url = https://www.un.org/en/climatechange/net-zero-coalition | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = United Nations}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Jaeger2021&gt;{{Cite journal | last1=Jaeger | first1=Carlo | last2=Mielke | first2=Jahel | last3=Schütze | first3=Franziska | last4=Teitge | first4=Jonas | last5=Wolf | first5=Sarah | date=2021 | title=The European Green Deal – More Than Climate Neutrality | url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2021/number/2/article/the-european-green-deal-more-than-climate-neutrality.html | journal=Intereconomics | volume=2021 | issue=2 | pages=99–107}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fit55&gt;{{lua idirlín | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2022&gt;{{lua idirlín | teideal = Europe needs to forge ahead with renewable energy | url = https://www.eib.org/en/stories/renewable-energy-europe-africa | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=climateaction&gt;{{lua idirlín  | sloinne = Mathiesen | ainm = Karl | last2=Weise | first2=Zia | last3=Lynch | first3=Suzanne | dáta = 22 Lúnasa 2023 | teideal = Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief | url = https://www.politico.eu/article/frans-timmermans-quit-eu-climate-chief-return-dutch-politics/ | dátarochtana = 31 Nollaig 2023 | work = [[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt;
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>ixpuqwmbqpj7eywsb86f2wzjm1wbiht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323578</id>
      <parentid>1323577</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T12:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1323578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17184" sha1="n00l62u9exkmtu4ib437mgfezds3f3h" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===
# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# Fit for 55

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== Sources 
{{refbegin|30em}}
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Comhaontú Glas don Eoraip ==
[[Íomhá:CO2_emissions_EU.svg | mion | ''Rátaí astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; that na blianta san [[Aontas Eorpach]]]]
[[Íomhá:Co-emissions-per-capita (2).png | mion | ''Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; per capita san AE]]
[[Íomhá:CO2 emission pie chart.svg | mion | ''[[List of countries by carbon dioxide emissions|Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] ar fud an domhain, 2023]]


'' The '''Comhaontú Glas don Eoraip'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Green Deal'''), approved in 2020, is a set of policy initiatives by the [[an Coimisiún Eorpach]] with the aim of making the [[Aontas Eorpach]] (AE) [[astaíochtaí neodrach]] of [[gás ceaptha teasa|gáis ceaptha teasa]] faoin mbliain 2050.&lt;ref name=politico2019 /&gt;&lt;ref name=:0 /&gt;  The plan is to review each existing law on its climate merits, and also introduce new legislation on the [[geilleagar ciorclach]], [[athchóiriú foirgneamh]], [[bithéagsúlacht]], talamhaíocht agus [[nuálaíocht]].&lt;ref name=:0 /&gt; 

'' The president of the European Commission, [[Ursula von der Leyen]], stated that the European Green Deal would be Europe's &quot;man on the moon moment&quot;.&lt;ref name=:0 /&gt;  Ar an 13 Nollaig 2019, [[an Chomhairle Eorpach]] decided to press ahead with the plan, with an opt-out for [[an Pholainn]].&lt;ref name=guardian2019 /&gt;  Ar an 15 Eanáir 2020, [[Parlaimint na hEorpa]] voted to support the deal as well, with requests for higher ambition.&lt;ref name=interest2020 /&gt;  A year later, the European Climate Law was passed, which legislated that [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] should be 55% lower in 2030 compared to 1990.  The [[Fit for 55]] package is a large set of proposed legislation detailing how the European Union plans to reach this target.&lt;ref name=grantham2023 /&gt;  ETS2 is the new [[Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh]] that will enter into force in 2027 and, for the first time in history, will set a price for CO2 emissions from fuels used in the building and road transport sectors.&lt;ref name=ETS2 /&gt;

'' The [[an Coimisiún Eorpach]]'s climate change strategy, launched in 2020, is focused on a promise to make Europe neodracht faoin mbliain 2050 and to demonstrate that economies will develop without increasing resource usage.  However, the Green Deal has measures to ensure that nations that are already reliant on [[breosla iontaise]] are not left behind in the transition to renewable energy.&lt;ref name=eib2021 /&gt;&lt;ref name=Geden2020 /&gt;&lt;ref name=iigcc /&gt;  The green transition is a top priority for Europe. The EU member states want to reduce greenhouse gas emissions by 55% by 2030 from 1990 levels, and become climate neutral by 2050.&lt;ref name=eib2022 /&gt;&lt;ref name=fit55 /&gt;&lt;ref name=Jaeger2021 /&gt;&lt;ref name=netzero /&gt;

'' Von der Leyen appointed [[Frans Timmermans]] as Executive Vice President of the European Commission for the European Green Deal in 2019.  He was succeeded by [[Maroš Šefčovič]] in 2023,&lt;ref name=climateaction /&gt; and [[Teresa Ribera]] in 2024.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3582003/ga | teideal = Téarma: an Comhaontú Glas don Eoraip | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 06-08-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=politico2019&gt;{{lua idirlín | url = https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ | teideal = Europe's Green Deal plan unveiled | sloinne = Tamma | ainm = Paola | last2=Schaart | first2=Eline | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = politico.eu | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | last3=Gurzu | first3=Anca}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/ | teideal = EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points | sloinne = Simon | ainm = Frédéric | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = euractiv.com | dátarochtana = 29 Nollaig 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guardian2019&gt;{{Cite news | url = https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/13/european-green-deal-to-press-ahead-despite-polish-targets-opt-out | teideal = European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out | sloinne = Rankin | ainm = Jennifer | dáta = 13 Nollaig 2019 | work = The Guardian | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=interest2020&gt;{{lua idirlín | url = https://www.europeaninterest.eu/article/parliament-supports-european-green-deal/ | teideal = Parliament supports European Green Deal | sloinne = Benakis| ainm = Theodoros | dáta = 15 Eanáir 2020 | work =European Interest | dátarochtana = 20 Eanáir 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=grantham2023&gt;{{Cite report | url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2023/03/Climate-change-law-in-Europe-what-do-new-EU-climate-laws-mean-for-the-courts.pdf | title=Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? | last1=Higham | first1=Catherine | last2=Setzer | first2=Joana | date=March 2023 |publisher=[[Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment]] | page=3 | last3=Narulla | first3=Harj | last4=Bradeen | first4=Emily | access-date=2 Aibreán 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ETS2&gt;{{cite news | teideal = New EU scheme could hike petrol, gas prices higher than expected, key lawmakers admit | url = https://www.euractiv.com/section/economy-jobs/news/new-eu-scheme-could-hike-petrol-gas-prices-higher-than-expected-key-lawmakers-admit/ | work = Euractiv | dáta = 13 Breataine 2024}}&lt;/ref&gt;  

&lt;ref name=iigcc&gt;{{lua idirlín | teideal = €33 trillion investor group: strong EU climate targets key to economic recovery &amp; future growth | work = iigcc.org | url = https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/ | dátarochtana = 20 Bealtaine 2021 | archive-date=9 Eanáir 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195100/https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Geden2020&gt;{{Cite journal | title=Unconventional Mitigation | url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2020RP08/ | access-date=20 Bealtaine 2021 | journal=SWP Research Paper | year=2020 | doi=10.18449/2020RP08 | last1=Geden | first1=Oliver | last2=Schenuit | first2=Felix | author3=Stiftung Wissenschaft Und Politik}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2021&gt;{{lua idirlín | teideal = International investors enter Poland renewable energy market after rule change | url = https://www.eib.org/en/stories/poland-renewable-energy | dátarochtana = 20 Breataine 2021 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=netzero&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Coalition | url = https://www.un.org/en/climatechange/net-zero-coalition | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = United Nations}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Jaeger2021&gt;{{Cite journal | last1=Jaeger | first1=Carlo | last2=Mielke | first2=Jahel | last3=Schütze | first3=Franziska | last4=Teitge | first4=Jonas | last5=Wolf | first5=Sarah | date=2021 | title=The European Green Deal – More Than Climate Neutrality | url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2021/number/2/article/the-european-green-deal-more-than-climate-neutrality.html | journal=Intereconomics | volume=2021 | issue=2 | pages=99–107}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fit55&gt;{{lua idirlín | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2022&gt;{{lua idirlín | teideal = Europe needs to forge ahead with renewable energy | url = https://www.eib.org/en/stories/renewable-energy-europe-africa | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=climateaction&gt;{{lua idirlín  | sloinne = Mathiesen | ainm = Karl | last2=Weise | first2=Zia | last3=Lynch | first3=Suzanne | dáta = 22 Lúnasa 2023 | teideal = Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief | url = https://www.politico.eu/article/frans-timmermans-quit-eu-climate-chief-return-dutch-politics/ | dátarochtana = 31 Nollaig 2023 | work = [[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt;
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>n00l62u9exkmtu4ib437mgfezds3f3h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323579</id>
      <parentid>1323578</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T12:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1323579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17166" sha1="bjzfh4uvvgtkp65oyrwjqh9owgxgoor" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===
# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# Fit for 55

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== Sources 
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Comhaontú Glas don Eoraip ==
[[Íomhá:CO2_emissions_EU.svg | mion | ''Rátaí astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; that na blianta san [[Aontas Eorpach]]]]
[[Íomhá:Co-emissions-per-capita (2).png | mion | ''Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; per capita san AE]]
[[Íomhá:CO2 emission pie chart.svg | mion | ''[[List of countries by carbon dioxide emissions|Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] ar fud an domhain, 2023]]


'' The '''Comhaontú Glas don Eoraip'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Green Deal'''), approved in 2020, is a set of policy initiatives by the [[an Coimisiún Eorpach]] with the aim of making the [[Aontas Eorpach]] (AE) [[astaíochtaí neodrach]] of [[gás ceaptha teasa|gáis ceaptha teasa]] faoin mbliain 2050.&lt;ref name=politico2019 /&gt;&lt;ref name=:0 /&gt;  The plan is to review each existing law on its climate merits, and also introduce new legislation on the [[geilleagar ciorclach]], [[athchóiriú foirgneamh]], [[bithéagsúlacht]], talamhaíocht agus [[nuálaíocht]].&lt;ref name=:0 /&gt; 

'' The president of the European Commission, [[Ursula von der Leyen]], stated that the European Green Deal would be Europe's &quot;man on the moon moment&quot;.&lt;ref name=:0 /&gt;  Ar an 13 Nollaig 2019, [[an Chomhairle Eorpach]] decided to press ahead with the plan, with an opt-out for [[an Pholainn]].&lt;ref name=guardian2019 /&gt;  Ar an 15 Eanáir 2020, [[Parlaimint na hEorpa]] voted to support the deal as well, with requests for higher ambition.&lt;ref name=interest2020 /&gt;  A year later, the European Climate Law was passed, which legislated that [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] should be 55% lower in 2030 compared to 1990.  The [[Fit for 55]] package is a large set of proposed legislation detailing how the European Union plans to reach this target.&lt;ref name=grantham2023 /&gt;  ETS2 is the new [[Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh]] that will enter into force in 2027 and, for the first time in history, will set a price for CO2 emissions from fuels used in the building and road transport sectors.&lt;ref name=ETS2 /&gt;

'' The [[an Coimisiún Eorpach]]'s climate change strategy, launched in 2020, is focused on a promise to make Europe neodracht faoin mbliain 2050 and to demonstrate that economies will develop without increasing resource usage.  However, the Green Deal has measures to ensure that nations that are already reliant on [[breosla iontaise]] are not left behind in the transition to renewable energy.&lt;ref name=eib2021 /&gt;&lt;ref name=Geden2020 /&gt;&lt;ref name=iigcc /&gt;  The green transition is a top priority for Europe. The EU member states want to reduce greenhouse gas emissions by 55% by 2030 from 1990 levels, and become climate neutral by 2050.&lt;ref name=eib2022 /&gt;&lt;ref name=fit55 /&gt;&lt;ref name=Jaeger2021 /&gt;&lt;ref name=netzero /&gt;

'' Von der Leyen appointed [[Frans Timmermans]] as Executive Vice President of the European Commission for the European Green Deal in 2019.  He was succeeded by [[Maroš Šefčovič]] in 2023,&lt;ref name=climateaction /&gt; and [[Teresa Ribera]] in 2024.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3582003/ga | teideal = Téarma: an Comhaontú Glas don Eoraip | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 06-08-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=politico2019&gt;{{lua idirlín | url = https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ | teideal = Europe's Green Deal plan unveiled | sloinne = Tamma | ainm = Paola | last2=Schaart | first2=Eline | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = politico.eu | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | last3=Gurzu | first3=Anca}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/ | teideal = EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points | sloinne = Simon | ainm = Frédéric | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = euractiv.com | dátarochtana = 29 Nollaig 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guardian2019&gt;{{Cite news | url = https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/13/european-green-deal-to-press-ahead-despite-polish-targets-opt-out | teideal = European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out | sloinne = Rankin | ainm = Jennifer | dáta = 13 Nollaig 2019 | work = The Guardian | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=interest2020&gt;{{lua idirlín | url = https://www.europeaninterest.eu/article/parliament-supports-european-green-deal/ | teideal = Parliament supports European Green Deal | sloinne = Benakis| ainm = Theodoros | dáta = 15 Eanáir 2020 | work =European Interest | dátarochtana = 20 Eanáir 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=grantham2023&gt;{{Cite report | url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2023/03/Climate-change-law-in-Europe-what-do-new-EU-climate-laws-mean-for-the-courts.pdf | title=Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? | last1=Higham | first1=Catherine | last2=Setzer | first2=Joana | date=March 2023 |publisher=[[Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment]] | page=3 | last3=Narulla | first3=Harj | last4=Bradeen | first4=Emily | access-date=2 Aibreán 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ETS2&gt;{{cite news | teideal = New EU scheme could hike petrol, gas prices higher than expected, key lawmakers admit | url = https://www.euractiv.com/section/economy-jobs/news/new-eu-scheme-could-hike-petrol-gas-prices-higher-than-expected-key-lawmakers-admit/ | work = Euractiv | dáta = 13 Breataine 2024}}&lt;/ref&gt;  

&lt;ref name=iigcc&gt;{{lua idirlín | teideal = €33 trillion investor group: strong EU climate targets key to economic recovery &amp; future growth | work = iigcc.org | url = https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/ | dátarochtana = 20 Bealtaine 2021 | archive-date=9 Eanáir 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195100/https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Geden2020&gt;{{Cite journal | title=Unconventional Mitigation | url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2020RP08/ | access-date=20 Bealtaine 2021 | journal=SWP Research Paper | year=2020 | doi=10.18449/2020RP08 | last1=Geden | first1=Oliver | last2=Schenuit | first2=Felix | author3=Stiftung Wissenschaft Und Politik}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2021&gt;{{lua idirlín | teideal = International investors enter Poland renewable energy market after rule change | url = https://www.eib.org/en/stories/poland-renewable-energy | dátarochtana = 20 Breataine 2021 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=netzero&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Coalition | url = https://www.un.org/en/climatechange/net-zero-coalition | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = United Nations}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Jaeger2021&gt;{{Cite journal | last1=Jaeger | first1=Carlo | last2=Mielke | first2=Jahel | last3=Schütze | first3=Franziska | last4=Teitge | first4=Jonas | last5=Wolf | first5=Sarah | date=2021 | title=The European Green Deal – More Than Climate Neutrality | url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2021/number/2/article/the-european-green-deal-more-than-climate-neutrality.html | journal=Intereconomics | volume=2021 | issue=2 | pages=99–107}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fit55&gt;{{lua idirlín | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2022&gt;{{lua idirlín | teideal = Europe needs to forge ahead with renewable energy | url = https://www.eib.org/en/stories/renewable-energy-europe-africa | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=climateaction&gt;{{lua idirlín  | sloinne = Mathiesen | ainm = Karl | last2=Weise | first2=Zia | last3=Lynch | first3=Suzanne | dáta = 22 Lúnasa 2023 | teideal = Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief | url = https://www.politico.eu/article/frans-timmermans-quit-eu-climate-chief-return-dutch-politics/ | dátarochtana = 31 Nollaig 2023 | work = [[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt;
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>bjzfh4uvvgtkp65oyrwjqh9owgxgoor</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323580</id>
      <parentid>1323579</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T13:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Comhaontú Glas don Eoraip */</comment>
      <origin>1323580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16817" sha1="f5uzgxdq84m8ryd9kyraqhqg196wi1g" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===
# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# Fit for 55

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== Sources 
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Comhaontú Glas don Eoraip ==
[[Íomhá:CO2_emissions_EU.svg | mion | ''Rátaí astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; that na blianta san [[Aontas Eorpach]]]]
[[Íomhá:Co-emissions-per-capita (2).png | mion | ''Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; per capita san AE]]
[[Íomhá:CO2 emission pie chart.svg | mion | ''[[List of countries by carbon dioxide emissions|Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] ar fud an domhain, 2023]]


Is sraith de thionscnaimh beartais é an '''Comhaontú Glas don Eoraip'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Green Deal''').  Glacadh é sa bhliain was approved in 2020 ag an [[an Coimisiún Eorpach|an Coimisiún Eorpach]], chun go raibh an [[Aontas Eorpach]] (AE) [[astaíochtaí neodrach]] le taobh [[gás ceaptha teasa]] faoin mbliain 2050.&lt;ref name=politico2019 /&gt;&lt;ref name=:0 /&gt;  Déanfar athbhreithniú ar reachtaíocht reatha, agus déanfar reachtaíocht nua ar [[geilleagar ciorclach]], [[athchóiriú foirgneamh]], [[bithéagsúlacht]], talamhaíocht agus [[nuálaíocht]].&lt;ref name=:0 /&gt; 

Dar le hUachtarán an Choimisiúin [[Ursula von der Leyen]], bheadh an sa chomhaontú ná &quot;man on the moon&quot; na hEorpa.&lt;ref name=:0 /&gt;  Ar an 13 Nollaig 2019,'' [[an Chomhairle Eorpach]] decided to press ahead with the plan, with an opt-out for [[an Pholainn]].&lt;ref name=guardian2019 /&gt;  Ar an 15 Eanáir 2020, [[Parlaimint na hEorpa]] voted to support the deal as well, with requests for higher ambition.&lt;ref name=interest2020 /&gt;  A year later, the European Climate Law was passed, which legislated that [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] should be 55% lower in 2030 compared to 1990.  The [[Fit for 55]] package is a large set of proposed legislation detailing how the European Union plans to reach this target.&lt;ref name=grantham2023 /&gt;&gt;&lt;ref name=eib2022 /&gt;&lt;ref name=fit55 /&gt;&lt;ref name=Jaeger2021 /&gt;&lt;ref name=netzero /&gt;  ETS2 is the new [[Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh]] that will enter into force in 2027 and, for the first time in history, will set a price for CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions from fuels used in the building and road transport sectors.&lt;ref name=ETS2 /&gt;

'' ... that economies will develop without increasing resource usage.  The Green Deal has measures to ensure that nations that are reliant on [[breosla iontaise]] are not left behind in the transition to renewable energy.&lt;ref name=eib2021 /&gt;&lt;ref name=Geden2020 /&gt;&lt;ref name=iigcc /

Sa bhliain 2019, ceapadh [[Frans Timmermans]] mar LeasUachtarán Feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh le freagracht as an gComhaontú.  Tháinig [[Maroš Šefčovič]] i gcomharba air sa bhliain 2023,&lt;ref name=climateaction /&gt; agus [[Teresa Ribera]] sa bhliain 2024.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3582003/ga | teideal = Téarma: an Comhaontú Glas don Eoraip | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 06-08-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=politico2019&gt;{{lua idirlín | url = https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ | teideal = Europe's Green Deal plan unveiled | sloinne = Tamma | ainm = Paola | last2=Schaart | first2=Eline | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = politico.eu | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | last3=Gurzu | first3=Anca}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/ | teideal = EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points | sloinne = Simon | ainm = Frédéric | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = euractiv.com | dátarochtana = 29 Nollaig 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guardian2019&gt;{{Cite news | url = https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/13/european-green-deal-to-press-ahead-despite-polish-targets-opt-out | teideal = European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out | sloinne = Rankin | ainm = Jennifer | dáta = 13 Nollaig 2019 | work = The Guardian | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=interest2020&gt;{{lua idirlín | url = https://www.europeaninterest.eu/article/parliament-supports-european-green-deal/ | teideal = Parliament supports European Green Deal | sloinne = Benakis| ainm = Theodoros | dáta = 15 Eanáir 2020 | work =European Interest | dátarochtana = 20 Eanáir 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=grantham2023&gt;{{Cite report | url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2023/03/Climate-change-law-in-Europe-what-do-new-EU-climate-laws-mean-for-the-courts.pdf | title=Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? | last1=Higham | first1=Catherine | last2=Setzer | first2=Joana | date=March 2023 |publisher=[[Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment]] | page=3 | last3=Narulla | first3=Harj | last4=Bradeen | first4=Emily | access-date=2 Aibreán 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ETS2&gt;{{cite news | teideal = New EU scheme could hike petrol, gas prices higher than expected, key lawmakers admit | url = https://www.euractiv.com/section/economy-jobs/news/new-eu-scheme-could-hike-petrol-gas-prices-higher-than-expected-key-lawmakers-admit/ | work = Euractiv | dáta = 13 Breataine 2024}}&lt;/ref&gt;  

&lt;ref name=iigcc&gt;{{lua idirlín | teideal = €33 trillion investor group: strong EU climate targets key to economic recovery &amp; future growth | work = iigcc.org | url = https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/ | dátarochtana = 20 Bealtaine 2021 | archive-date=9 Eanáir 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195100/https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Geden2020&gt;{{Cite journal | title=Unconventional Mitigation | url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2020RP08/ | access-date=20 Bealtaine 2021 | journal=SWP Research Paper | year=2020 | doi=10.18449/2020RP08 | last1=Geden | first1=Oliver | last2=Schenuit | first2=Felix | author3=Stiftung Wissenschaft Und Politik}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2021&gt;{{lua idirlín | teideal = International investors enter Poland renewable energy market after rule change | url = https://www.eib.org/en/stories/poland-renewable-energy | dátarochtana = 20 Breataine 2021 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=netzero&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Coalition | url = https://www.un.org/en/climatechange/net-zero-coalition | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = United Nations}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Jaeger2021&gt;{{Cite journal | last1=Jaeger | first1=Carlo | last2=Mielke | first2=Jahel | last3=Schütze | first3=Franziska | last4=Teitge | first4=Jonas | last5=Wolf | first5=Sarah | date=2021 | title=The European Green Deal – More Than Climate Neutrality | url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2021/number/2/article/the-european-green-deal-more-than-climate-neutrality.html | journal=Intereconomics | volume=2021 | issue=2 | pages=99–107}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fit55&gt;{{lua idirlín | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2022&gt;{{lua idirlín | teideal = Europe needs to forge ahead with renewable energy | url = https://www.eib.org/en/stories/renewable-energy-europe-africa | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=climateaction&gt;{{lua idirlín  | sloinne = Mathiesen | ainm = Karl | last2=Weise | first2=Zia | last3=Lynch | first3=Suzanne | dáta = 22 Lúnasa 2023 | teideal = Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief | url = https://www.politico.eu/article/frans-timmermans-quit-eu-climate-chief-return-dutch-politics/ | dátarochtana = 31 Nollaig 2023 | work = [[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt;
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>f5uzgxdq84m8ryd9kyraqhqg196wi1g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323581</id>
      <parentid>1323580</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T13:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Comhaontú Glas don Eoraip */</comment>
      <origin>1323581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16820" sha1="6h5lcojhbc5p40869fpfdo4bjhsk3nu" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===
# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# Fit for 55

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== Sources 
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Comhaontú Glas don Eoraip ==
[[Íomhá:CO2_emissions_EU.svg | mion | ''Rátaí astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; that na blianta san [[Aontas Eorpach]]]]
[[Íomhá:Co-emissions-per-capita (2).png | mion | ''Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; per capita san AE]]
[[Íomhá:CO2 emission pie chart.svg | mion | ''[[List of countries by carbon dioxide emissions|Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] ar fud an domhain, 2023]]


Is sraith de thionscnaimh beartais é an '''Comhaontú Glas don Eoraip'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Green Deal''').  Glacadh é sa bhliain was approved in 2020 ag an [[an Coimisiún Eorpach|an Coimisiún Eorpach]], chun go raibh an [[Aontas Eorpach]] (AE) [[astaíochtaí neodrach]] le taobh [[gás ceaptha teasa]] faoin mbliain 2050.&lt;ref name=politico2019 /&gt;&lt;ref name=:0 /&gt;  Déanfar athbhreithniú ar reachtaíocht reatha, agus déanfar reachtaíocht nua ar [[geilleagar ciorclach]], [[athchóiriú foirgneamh]], [[bithéagsúlacht]], talamhaíocht agus [[nuálaíocht]].&lt;ref name=:0 /&gt; 

Dar le hUachtarán an Choimisiúin [[Ursula von der Leyen]], bheadh an sa chomhaontú ná &quot;man on the moon&quot; na hEorpa.&lt;ref name=:0 /&gt;  Ar an 13 Nollaig 2019,'' [[an Chomhairle Eorpach]] decided to press ahead with the plan, with an opt-out for [[an Pholainn]].&lt;ref name=guardian2019 /&gt;  Ar an 15 Eanáir 2020, [[Parlaimint na hEorpa]] voted to support the deal as well, with requests for higher ambition.&lt;ref name=interest2020 /&gt;  A year later, the European Climate Law was passed, which legislated that [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] should be 55% lower in 2030 compared to 1990.  The [[Fit for 55]] package is a large set of proposed legislation detailing how the European Union plans to reach this target.&lt;ref name=grantham2023 /&gt;&lt;ref name=eib2022 /&gt;&lt;ref name=fit55 /&gt;&lt;ref name=Jaeger2021 /&gt;&lt;ref name=netzero /&gt;

'' ETS2 is the new [[Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh]] that will enter into force in 2027 and, for the first time in history, will set a price for CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions from fuels used in the building and road transport sectors.&lt;ref name=ETS2 /&gt;

'' ... that economies will develop without increasing resource usage.  The Green Deal has measures to ensure that nations that are reliant on [[breosla iontaise]] are not left behind in the transition to renewable energy.&lt;ref name=eib2021 /&gt;&lt;ref name=Geden2020 /&gt;&lt;ref name=iigcc /&gt;

Sa bhliain 2019, ceapadh [[Frans Timmermans]] mar LeasUachtarán Feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh le freagracht as an gComhaontú.  Tháinig [[Maroš Šefčovič]] i gcomharba air sa bhliain 2023,&lt;ref name=climateaction /&gt; agus [[Teresa Ribera]] sa bhliain 2024.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3582003/ga | teideal = Téarma: an Comhaontú Glas don Eoraip | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 06-08-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=politico2019&gt;{{lua idirlín | url = https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ | teideal = Europe's Green Deal plan unveiled | sloinne = Tamma | ainm = Paola | last2=Schaart | first2=Eline | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = politico.eu | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | last3=Gurzu | first3=Anca}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/ | teideal = EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points | sloinne = Simon | ainm = Frédéric | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = euractiv.com | dátarochtana = 29 Nollaig 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guardian2019&gt;{{Cite news | url = https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/13/european-green-deal-to-press-ahead-despite-polish-targets-opt-out | teideal = European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out | sloinne = Rankin | ainm = Jennifer | dáta = 13 Nollaig 2019 | work = The Guardian | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=interest2020&gt;{{lua idirlín | url = https://www.europeaninterest.eu/article/parliament-supports-european-green-deal/ | teideal = Parliament supports European Green Deal | sloinne = Benakis| ainm = Theodoros | dáta = 15 Eanáir 2020 | work =European Interest | dátarochtana = 20 Eanáir 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=grantham2023&gt;{{Cite report | url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2023/03/Climate-change-law-in-Europe-what-do-new-EU-climate-laws-mean-for-the-courts.pdf | title=Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? | last1=Higham | first1=Catherine | last2=Setzer | first2=Joana | date=March 2023 |publisher=[[Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment]] | page=3 | last3=Narulla | first3=Harj | last4=Bradeen | first4=Emily | access-date=2 Aibreán 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ETS2&gt;{{cite news | teideal = New EU scheme could hike petrol, gas prices higher than expected, key lawmakers admit | url = https://www.euractiv.com/section/economy-jobs/news/new-eu-scheme-could-hike-petrol-gas-prices-higher-than-expected-key-lawmakers-admit/ | work = Euractiv | dáta = 13 Breataine 2024}}&lt;/ref&gt;  

&lt;ref name=iigcc&gt;{{lua idirlín | teideal = €33 trillion investor group: strong EU climate targets key to economic recovery &amp; future growth | work = iigcc.org | url = https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/ | dátarochtana = 20 Bealtaine 2021 | archive-date=9 Eanáir 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195100/https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Geden2020&gt;{{Cite journal | title=Unconventional Mitigation | url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2020RP08/ | access-date=20 Bealtaine 2021 | journal=SWP Research Paper | year=2020 | doi=10.18449/2020RP08 | last1=Geden | first1=Oliver | last2=Schenuit | first2=Felix | author3=Stiftung Wissenschaft Und Politik}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2021&gt;{{lua idirlín | teideal = International investors enter Poland renewable energy market after rule change | url = https://www.eib.org/en/stories/poland-renewable-energy | dátarochtana = 20 Breataine 2021 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=netzero&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Coalition | url = https://www.un.org/en/climatechange/net-zero-coalition | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = United Nations}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Jaeger2021&gt;{{Cite journal | last1=Jaeger | first1=Carlo | last2=Mielke | first2=Jahel | last3=Schütze | first3=Franziska | last4=Teitge | first4=Jonas | last5=Wolf | first5=Sarah | date=2021 | title=The European Green Deal – More Than Climate Neutrality | url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2021/number/2/article/the-european-green-deal-more-than-climate-neutrality.html | journal=Intereconomics | volume=2021 | issue=2 | pages=99–107}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fit55&gt;{{lua idirlín | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2022&gt;{{lua idirlín | teideal = Europe needs to forge ahead with renewable energy | url = https://www.eib.org/en/stories/renewable-energy-europe-africa | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=climateaction&gt;{{lua idirlín  | sloinne = Mathiesen | ainm = Karl | last2=Weise | first2=Zia | last3=Lynch | first3=Suzanne | dáta = 22 Lúnasa 2023 | teideal = Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief | url = https://www.politico.eu/article/frans-timmermans-quit-eu-climate-chief-return-dutch-politics/ | dátarochtana = 31 Nollaig 2023 | work = [[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt;
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>6h5lcojhbc5p40869fpfdo4bjhsk3nu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323582</id>
      <parentid>1323581</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T14:50:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Comhaontú Glas don Eoraip */</comment>
      <origin>1323582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16828" sha1="4s9vwjira3lz1u998czb3mbx9w21rv0" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===
# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# Fit for 55

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== Sources 
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Comhaontú Glas don Eoraip ==
[[Íomhá:CO2_emissions_EU.svg | mion | ''Rátaí astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; that na blianta san [[Aontas Eorpach]]]]
[[Íomhá:Co-emissions-per-capita (2).png | mion | ''Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; per capita san AE]]
[[Íomhá:CO2 emission pie chart.svg | mion | ''[[List of countries by carbon dioxide emissions|Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]] ar fud an domhain, 2023]]


Is sraith de thionscnaimh beartais é an '''Comhaontú Glas don Eoraip'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Green Deal''').  Glacadh é sa bhliain 2020 ag an [[an Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]], chun go raibh an [[Aontas Eorpach]] (AE) [[astaíochtaí neodrach]] le taobh [[gás ceaptha teasa]] faoin mbliain 2050.&lt;ref name=politico2019 /&gt;&lt;ref name=:0 /&gt;  Déanfar athbhreithniú ar reachtaíocht reatha, agus déanfar reachtaíocht nua ar [[geilleagar ciorclach]], [[athchóiriú foirgneamh]], [[bithéagsúlacht]], talamhaíocht agus [[nuálaíocht]].&lt;ref name=:0 /&gt; 

Dar le hUachtarán an Choimisiúin [[Ursula von der Leyen]], bheadh an sa chomhaontú ná &quot;man on the moon&quot; na hEorpa.&lt;ref name=:0 /&gt;  Ar an 13 Nollaig 2019, rinne [[an Chomhairle Eorpach]] an cinneadh chun na an comhaontú a chur i bhfeidhm, le scar-rogha don [[an Pholainn|Pholainn]].&lt;ref name=guardian2019 /&gt;  Ar an 15 Eanáir 2020, [[Parlaimint na hEorpa]] voted to support the deal as well, with requests for higher ambition.&lt;ref name=interest2020 /&gt;  A year later, the European Climate Law was passed, which legislated that [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] should be 55% lower in 2030 compared to 1990.  The [[Fit for 55]] package is a large set of proposed legislation detailing how the European Union plans to reach this target.&lt;ref name=grantham2023 /&gt;&lt;ref name=eib2022 /&gt;&lt;ref name=fit55 /&gt;&lt;ref name=Jaeger2021 /&gt;&lt;ref name=netzero /&gt;

'' ETS2 is the new [[Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh]] that will enter into force in 2027 and, for the first time in history, will set a price for CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; emissions from fuels used in the building and road transport sectors.&lt;ref name=ETS2 /&gt;

'' ... that economies will develop without increasing resource usage.  The Green Deal has measures to ensure that nations that are reliant on [[breosla iontaise]] are not left behind in the transition to renewable energy.&lt;ref name=eib2021 /&gt;&lt;ref name=Geden2020 /&gt;&lt;ref name=iigcc /&gt;

Sa bhliain 2019, ceapadh [[Frans Timmermans]] mar LeasUachtarán Feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh le freagracht as an gComhaontú.  Tháinig [[Maroš Šefčovič]] i gcomharba air sa bhliain 2023,&lt;ref name=climateaction /&gt; agus [[Teresa Ribera]] sa bhliain 2024.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3582003/ga | teideal = Téarma: an Comhaontú Glas don Eoraip | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 06-08-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=politico2019&gt;{{lua idirlín | url = https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ | teideal = Europe's Green Deal plan unveiled | sloinne = Tamma | ainm = Paola | last2=Schaart | first2=Eline | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = politico.eu | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | last3=Gurzu | first3=Anca}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/ | teideal = EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points | sloinne = Simon | ainm = Frédéric | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = euractiv.com | dátarochtana = 29 Nollaig 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guardian2019&gt;{{Cite news | url = https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/13/european-green-deal-to-press-ahead-despite-polish-targets-opt-out | teideal = European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out | sloinne = Rankin | ainm = Jennifer | dáta = 13 Nollaig 2019 | work = The Guardian | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=interest2020&gt;{{lua idirlín | url = https://www.europeaninterest.eu/article/parliament-supports-european-green-deal/ | teideal = Parliament supports European Green Deal | sloinne = Benakis| ainm = Theodoros | dáta = 15 Eanáir 2020 | work =European Interest | dátarochtana = 20 Eanáir 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=grantham2023&gt;{{Cite report | url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2023/03/Climate-change-law-in-Europe-what-do-new-EU-climate-laws-mean-for-the-courts.pdf | title=Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? | last1=Higham | first1=Catherine | last2=Setzer | first2=Joana | date=March 2023 |publisher=[[Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment]] | page=3 | last3=Narulla | first3=Harj | last4=Bradeen | first4=Emily | access-date=2 Aibreán 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ETS2&gt;{{cite news | teideal = New EU scheme could hike petrol, gas prices higher than expected, key lawmakers admit | url = https://www.euractiv.com/section/economy-jobs/news/new-eu-scheme-could-hike-petrol-gas-prices-higher-than-expected-key-lawmakers-admit/ | work = Euractiv | dáta = 13 Breataine 2024}}&lt;/ref&gt;  

&lt;ref name=iigcc&gt;{{lua idirlín | teideal = €33 trillion investor group: strong EU climate targets key to economic recovery &amp; future growth | work = iigcc.org | url = https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/ | dátarochtana = 20 Bealtaine 2021 | archive-date=9 Eanáir 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195100/https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Geden2020&gt;{{Cite journal | title=Unconventional Mitigation | url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2020RP08/ | access-date=20 Bealtaine 2021 | journal=SWP Research Paper | year=2020 | doi=10.18449/2020RP08 | last1=Geden | first1=Oliver | last2=Schenuit | first2=Felix | author3=Stiftung Wissenschaft Und Politik}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2021&gt;{{lua idirlín | teideal = International investors enter Poland renewable energy market after rule change | url = https://www.eib.org/en/stories/poland-renewable-energy | dátarochtana = 20 Breataine 2021 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=netzero&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Coalition | url = https://www.un.org/en/climatechange/net-zero-coalition | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = United Nations}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Jaeger2021&gt;{{Cite journal | last1=Jaeger | first1=Carlo | last2=Mielke | first2=Jahel | last3=Schütze | first3=Franziska | last4=Teitge | first4=Jonas | last5=Wolf | first5=Sarah | date=2021 | title=The European Green Deal – More Than Climate Neutrality | url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2021/number/2/article/the-european-green-deal-more-than-climate-neutrality.html | journal=Intereconomics | volume=2021 | issue=2 | pages=99–107}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fit55&gt;{{lua idirlín | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2022&gt;{{lua idirlín | teideal = Europe needs to forge ahead with renewable energy | url = https://www.eib.org/en/stories/renewable-energy-europe-africa | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=climateaction&gt;{{lua idirlín  | sloinne = Mathiesen | ainm = Karl | last2=Weise | first2=Zia | last3=Lynch | first3=Suzanne | dáta = 22 Lúnasa 2023 | teideal = Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief | url = https://www.politico.eu/article/frans-timmermans-quit-eu-climate-chief-return-dutch-politics/ | dátarochtana = 31 Nollaig 2023 | work = [[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt;
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>4s9vwjira3lz1u998czb3mbx9w21rv0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323589</id>
      <parentid>1323582</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T15:54:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Comhaontú Glas don Eoraip */</comment>
      <origin>1323589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16751" sha1="mol1r55siuh68rpg2nsgji3l6nvzkey" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===
# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# Fit for 55

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== Sources 
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Comhaontú Glas don Eoraip ==
[[Íomhá:CO2_emissions_EU.svg | mion | ''Rátaí astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; that na blianta san [[Aontas Eorpach]]]]
[[Íomhá:Co-emissions-per-capita (2).png | mion | ''Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; per capita san AE]]
[[Íomhá:CO2 emission pie chart.svg | mion | ''[[List of countries by carbon dioxide emissions|Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ar fud an domhain]], 2023]]


Is sraith de thionscnaimh beartais é an '''Comhaontú Glas don Eoraip'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Green Deal''').  Glacadh é sa bhliain 2020 ag an [[an Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]], chun go raibh an [[Aontas Eorpach]] (AE) [[astaíochtaí neodrach]] le taobh [[gás ceaptha teasa]] faoin mbliain 2050.&lt;ref name=politico2019 /&gt;&lt;ref name=:0 /&gt;  Déanfar athbhreithniú ar reachtaíocht reatha, agus déanfar reachtaíocht nua ar [[geilleagar ciorclach]], [[athchóiriú foirgneamh]], [[bithéagsúlacht]], talamhaíocht agus [[nuálaíocht]].&lt;ref name=:0 /&gt; 

Dar le hUachtarán an Choimisiúin [[Ursula von der Leyen]], bheadh an sa chomhaontú ná &quot;man on the moon&quot; na hEorpa.&lt;ref name=:0 /&gt;  Ar an 13 Nollaig 2019, rinne [[an Chomhairle Eorpach]] an cinneadh chun an comhaontú a chur i bhfeidhm, le scar-rogha don [[an Pholainn|Pholainn]].&lt;ref name=guardian2019 /&gt;  Ar an 15 Eanáir 2020, thug [[Parlaimint na hEorpa]] tacú leis an gcomhaontú, ach iarradh ar tuilleadh uaillmhéibe.&lt;ref name=interest2020 /&gt;  Bliain ina dhiaidh sin, glacadh leis an an Dlí Aeráide Eorpach, a deir gur gá [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] nua lú ná 55% sa bhliain 2030 na mar a bhí sa bhliain 1990.  Feictear sa phacáiste [[Fit for 55]] conas a bhainfidh an t-Aontas an sprioc seo amach.&lt;ref name=grantham2023 /&gt;&lt;ref name=eib2022 /&gt;&lt;ref name=fit55 /&gt;&lt;ref name=Jaeger2021 /&gt;&lt;ref name=netzero /&gt;  Mar shampla, tiocfaidh [[Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh]] a Dó (ETS2) i bhfeidhm sa bhliain 2027.  Dún chéad uair riamh, beidh costas ar astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ginte ag na hearnálacha tógála agus iompar bóthair.&lt;ref name=ETS2 /&gt;

Tá ann sa Chomhaontú Glas bearta éigin chun tíortha atá fós ag brath ar {{h|breosla iontaise}} a cuidiú le linn an aistrithe chuig [[fuinneamh in-athnuaite]].&lt;ref name=eib2021 /&gt;&lt;ref name=Geden2020 /&gt;&lt;ref name=iigcc /&gt;

Sa bhliain 2019, ceapadh [[Frans Timmermans]] mar LeasUachtarán Feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh le freagracht as an gComhaontú.  Tháinig [[Maroš Šefčovič]] i gcomharba air sa bhliain 2023,&lt;ref name=climateaction /&gt; agus [[Teresa Ribera]] sa bhliain 2024.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3582003/ga | teideal = Téarma: an Comhaontú Glas don Eoraip | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 06-08-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=politico2019&gt;{{lua idirlín | url = https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ | teideal = Europe's Green Deal plan unveiled | sloinne = Tamma | ainm = Paola | last2=Schaart | first2=Eline | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = politico.eu | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | last3=Gurzu | first3=Anca}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/ | teideal = EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points | sloinne = Simon | ainm = Frédéric | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = euractiv.com | dátarochtana = 29 Nollaig 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guardian2019&gt;{{Cite news | url = https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/13/european-green-deal-to-press-ahead-despite-polish-targets-opt-out | teideal = European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out | sloinne = Rankin | ainm = Jennifer | dáta = 13 Nollaig 2019 | work = The Guardian | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=interest2020&gt;{{lua idirlín | url = https://www.europeaninterest.eu/article/parliament-supports-european-green-deal/ | teideal = Parliament supports European Green Deal | sloinne = Benakis| ainm = Theodoros | dáta = 15 Eanáir 2020 | work =European Interest | dátarochtana = 20 Eanáir 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=grantham2023&gt;{{Cite report | url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2023/03/Climate-change-law-in-Europe-what-do-new-EU-climate-laws-mean-for-the-courts.pdf | title=Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? | last1=Higham | first1=Catherine | last2=Setzer | first2=Joana | date=March 2023 |publisher=[[Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment]] | page=3 | last3=Narulla | first3=Harj | last4=Bradeen | first4=Emily | access-date=2 Aibreán 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ETS2&gt;{{cite news | teideal = New EU scheme could hike petrol, gas prices higher than expected, key lawmakers admit | url = https://www.euractiv.com/section/economy-jobs/news/new-eu-scheme-could-hike-petrol-gas-prices-higher-than-expected-key-lawmakers-admit/ | work = Euractiv | dáta = 13 Breataine 2024}}&lt;/ref&gt;  

&lt;ref name=iigcc&gt;{{lua idirlín | teideal = €33 trillion investor group: strong EU climate targets key to economic recovery &amp; future growth | work = iigcc.org | url = https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/ | dátarochtana = 20 Bealtaine 2021 | archive-date=9 Eanáir 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195100/https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Geden2020&gt;{{Cite journal | title=Unconventional Mitigation | url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2020RP08/ | access-date=20 Bealtaine 2021 | journal=SWP Research Paper | year=2020 | doi=10.18449/2020RP08 | last1=Geden | first1=Oliver | last2=Schenuit | first2=Felix | author3=Stiftung Wissenschaft Und Politik}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2021&gt;{{lua idirlín | teideal = International investors enter Poland renewable energy market after rule change | url = https://www.eib.org/en/stories/poland-renewable-energy | dátarochtana = 20 Breataine 2021 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=netzero&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Coalition | url = https://www.un.org/en/climatechange/net-zero-coalition | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = United Nations}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Jaeger2021&gt;{{Cite journal | last1=Jaeger | first1=Carlo | last2=Mielke | first2=Jahel | last3=Schütze | first3=Franziska | last4=Teitge | first4=Jonas | last5=Wolf | first5=Sarah | date=2021 | title=The European Green Deal – More Than Climate Neutrality | url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2021/number/2/article/the-european-green-deal-more-than-climate-neutrality.html | journal=Intereconomics | volume=2021 | issue=2 | pages=99–107}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fit55&gt;{{lua idirlín | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2022&gt;{{lua idirlín | teideal = Europe needs to forge ahead with renewable energy | url = https://www.eib.org/en/stories/renewable-energy-europe-africa | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=climateaction&gt;{{lua idirlín  | sloinne = Mathiesen | ainm = Karl | last2=Weise | first2=Zia | last3=Lynch | first3=Suzanne | dáta = 22 Lúnasa 2023 | teideal = Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief | url = https://www.politico.eu/article/frans-timmermans-quit-eu-climate-chief-return-dutch-politics/ | dátarochtana = 31 Nollaig 2023 | work = [[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt;
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>mol1r55siuh68rpg2nsgji3l6nvzkey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323590</id>
      <parentid>1323589</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T15:58:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aontas Eorpach */</comment>
      <origin>1323590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16836" sha1="o9vpkyj7xvg1ll8kf6h84ksne6l830p" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===
# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55]] - [[Fit for 55]]
# ''[[:en:Renewable energy]] - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== Sources 
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Comhaontú Glas don Eoraip ==
[[Íomhá:CO2_emissions_EU.svg | mion | ''Rátaí astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; that na blianta san [[Aontas Eorpach]]]]
[[Íomhá:Co-emissions-per-capita (2).png | mion | ''Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; per capita san AE]]
[[Íomhá:CO2 emission pie chart.svg | mion | ''[[List of countries by carbon dioxide emissions|Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ar fud an domhain]], 2023]]


Is sraith de thionscnaimh beartais é an '''Comhaontú Glas don Eoraip'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Green Deal''').  Glacadh é sa bhliain 2020 ag an [[an Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]], chun go raibh an [[Aontas Eorpach]] (AE) [[astaíochtaí neodrach]] le taobh [[gás ceaptha teasa]] faoin mbliain 2050.&lt;ref name=politico2019 /&gt;&lt;ref name=:0 /&gt;  Déanfar athbhreithniú ar reachtaíocht reatha, agus déanfar reachtaíocht nua ar [[geilleagar ciorclach]], [[athchóiriú foirgneamh]], [[bithéagsúlacht]], talamhaíocht agus [[nuálaíocht]].&lt;ref name=:0 /&gt; 

Dar le hUachtarán an Choimisiúin [[Ursula von der Leyen]], bheadh an sa chomhaontú ná &quot;man on the moon&quot; na hEorpa.&lt;ref name=:0 /&gt;  Ar an 13 Nollaig 2019, rinne [[an Chomhairle Eorpach]] an cinneadh chun an comhaontú a chur i bhfeidhm, le scar-rogha don [[an Pholainn|Pholainn]].&lt;ref name=guardian2019 /&gt;  Ar an 15 Eanáir 2020, thug [[Parlaimint na hEorpa]] tacú leis an gcomhaontú, ach iarradh ar tuilleadh uaillmhéibe.&lt;ref name=interest2020 /&gt;  Bliain ina dhiaidh sin, glacadh leis an an Dlí Aeráide Eorpach, a deir gur gá [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] nua lú ná 55% sa bhliain 2030 na mar a bhí sa bhliain 1990.  Feictear sa phacáiste [[Fit for 55]] conas a bhainfidh an t-Aontas an sprioc seo amach.&lt;ref name=grantham2023 /&gt;&lt;ref name=eib2022 /&gt;&lt;ref name=fit55 /&gt;&lt;ref name=Jaeger2021 /&gt;&lt;ref name=netzero /&gt;  Mar shampla, tiocfaidh [[Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh]] a Dó (ETS2) i bhfeidhm sa bhliain 2027.  Dún chéad uair riamh, beidh costas ar astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ginte ag na hearnálacha tógála agus iompar bóthair.&lt;ref name=ETS2 /&gt;

Tá ann sa Chomhaontú Glas bearta éigin chun tíortha atá fós ag brath ar {{h|breosla iontaise}} a cuidiú le linn an aistrithe chuig [[fuinneamh in-athnuaite]].&lt;ref name=eib2021 /&gt;&lt;ref name=Geden2020 /&gt;&lt;ref name=iigcc /&gt;

Sa bhliain 2019, ceapadh [[Frans Timmermans]] mar LeasUachtarán Feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh le freagracht as an gComhaontú.  Tháinig [[Maroš Šefčovič]] i gcomharba air sa bhliain 2023,&lt;ref name=climateaction /&gt; agus [[Teresa Ribera]] sa bhliain 2024.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3582003/ga | teideal = Téarma: an Comhaontú Glas don Eoraip | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 06-08-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=politico2019&gt;{{lua idirlín | url = https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ | teideal = Europe's Green Deal plan unveiled | sloinne = Tamma | ainm = Paola | last2=Schaart | first2=Eline | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = politico.eu | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | last3=Gurzu | first3=Anca}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/ | teideal = EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points | sloinne = Simon | ainm = Frédéric | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = euractiv.com | dátarochtana = 29 Nollaig 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guardian2019&gt;{{Cite news | url = https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/13/european-green-deal-to-press-ahead-despite-polish-targets-opt-out | teideal = European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out | sloinne = Rankin | ainm = Jennifer | dáta = 13 Nollaig 2019 | work = The Guardian | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=interest2020&gt;{{lua idirlín | url = https://www.europeaninterest.eu/article/parliament-supports-european-green-deal/ | teideal = Parliament supports European Green Deal | sloinne = Benakis| ainm = Theodoros | dáta = 15 Eanáir 2020 | work =European Interest | dátarochtana = 20 Eanáir 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=grantham2023&gt;{{Cite report | url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2023/03/Climate-change-law-in-Europe-what-do-new-EU-climate-laws-mean-for-the-courts.pdf | title=Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? | last1=Higham | first1=Catherine | last2=Setzer | first2=Joana | date=March 2023 |publisher=[[Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment]] | page=3 | last3=Narulla | first3=Harj | last4=Bradeen | first4=Emily | access-date=2 Aibreán 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ETS2&gt;{{cite news | teideal = New EU scheme could hike petrol, gas prices higher than expected, key lawmakers admit | url = https://www.euractiv.com/section/economy-jobs/news/new-eu-scheme-could-hike-petrol-gas-prices-higher-than-expected-key-lawmakers-admit/ | work = Euractiv | dáta = 13 Breataine 2024}}&lt;/ref&gt;  

&lt;ref name=iigcc&gt;{{lua idirlín | teideal = €33 trillion investor group: strong EU climate targets key to economic recovery &amp; future growth | work = iigcc.org | url = https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/ | dátarochtana = 20 Bealtaine 2021 | archive-date=9 Eanáir 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195100/https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Geden2020&gt;{{Cite journal | title=Unconventional Mitigation | url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2020RP08/ | access-date=20 Bealtaine 2021 | journal=SWP Research Paper | year=2020 | doi=10.18449/2020RP08 | last1=Geden | first1=Oliver | last2=Schenuit | first2=Felix | author3=Stiftung Wissenschaft Und Politik}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2021&gt;{{lua idirlín | teideal = International investors enter Poland renewable energy market after rule change | url = https://www.eib.org/en/stories/poland-renewable-energy | dátarochtana = 20 Breataine 2021 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=netzero&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Coalition | url = https://www.un.org/en/climatechange/net-zero-coalition | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = United Nations}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Jaeger2021&gt;{{Cite journal | last1=Jaeger | first1=Carlo | last2=Mielke | first2=Jahel | last3=Schütze | first3=Franziska | last4=Teitge | first4=Jonas | last5=Wolf | first5=Sarah | date=2021 | title=The European Green Deal – More Than Climate Neutrality | url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2021/number/2/article/the-european-green-deal-more-than-climate-neutrality.html | journal=Intereconomics | volume=2021 | issue=2 | pages=99–107}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fit55&gt;{{lua idirlín | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2022&gt;{{lua idirlín | teideal = Europe needs to forge ahead with renewable energy | url = https://www.eib.org/en/stories/renewable-energy-europe-africa | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=climateaction&gt;{{lua idirlín  | sloinne = Mathiesen | ainm = Karl | last2=Weise | first2=Zia | last3=Lynch | first3=Suzanne | dáta = 22 Lúnasa 2023 | teideal = Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief | url = https://www.politico.eu/article/frans-timmermans-quit-eu-climate-chief-return-dutch-politics/ | dátarochtana = 31 Nollaig 2023 | work = [[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt;
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>o9vpkyj7xvg1ll8kf6h84ksne6l830p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323591</id>
      <parentid>1323590</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T15:59:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aontas Eorpach */</comment>
      <origin>1323591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16864" sha1="3y2tdrxjbh0w0mcb3jcod7fbc76u17e" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===
# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]] - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== Sources 
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Comhaontú Glas don Eoraip ==
[[Íomhá:CO2_emissions_EU.svg | mion | ''Rátaí astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; that na blianta san [[Aontas Eorpach]]]]
[[Íomhá:Co-emissions-per-capita (2).png | mion | ''Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; per capita san AE]]
[[Íomhá:CO2 emission pie chart.svg | mion | ''[[List of countries by carbon dioxide emissions|Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ar fud an domhain]], 2023]]


Is sraith de thionscnaimh beartais é an '''Comhaontú Glas don Eoraip'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Green Deal''').  Glacadh é sa bhliain 2020 ag an [[an Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]], chun go raibh an [[Aontas Eorpach]] (AE) [[astaíochtaí neodrach]] le taobh [[gás ceaptha teasa]] faoin mbliain 2050.&lt;ref name=politico2019 /&gt;&lt;ref name=:0 /&gt;  Déanfar athbhreithniú ar reachtaíocht reatha, agus déanfar reachtaíocht nua ar [[geilleagar ciorclach]], [[athchóiriú foirgneamh]], [[bithéagsúlacht]], talamhaíocht agus [[nuálaíocht]].&lt;ref name=:0 /&gt; 

Dar le hUachtarán an Choimisiúin [[Ursula von der Leyen]], bheadh an sa chomhaontú ná &quot;man on the moon&quot; na hEorpa.&lt;ref name=:0 /&gt;  Ar an 13 Nollaig 2019, rinne [[an Chomhairle Eorpach]] an cinneadh chun an comhaontú a chur i bhfeidhm, le scar-rogha don [[an Pholainn|Pholainn]].&lt;ref name=guardian2019 /&gt;  Ar an 15 Eanáir 2020, thug [[Parlaimint na hEorpa]] tacú leis an gcomhaontú, ach iarradh ar tuilleadh uaillmhéibe.&lt;ref name=interest2020 /&gt;  Bliain ina dhiaidh sin, glacadh leis an an Dlí Aeráide Eorpach, a deir gur gá [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] nua lú ná 55% sa bhliain 2030 na mar a bhí sa bhliain 1990.  Feictear sa phacáiste [[Fit for 55]] conas a bhainfidh an t-Aontas an sprioc seo amach.&lt;ref name=grantham2023 /&gt;&lt;ref name=eib2022 /&gt;&lt;ref name=fit55 /&gt;&lt;ref name=Jaeger2021 /&gt;&lt;ref name=netzero /&gt;  Mar shampla, tiocfaidh [[Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh]] a Dó (ETS2) i bhfeidhm sa bhliain 2027.  Dún chéad uair riamh, beidh costas ar astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ginte ag na hearnálacha tógála agus iompar bóthair.&lt;ref name=ETS2 /&gt;

Tá ann sa Chomhaontú Glas bearta éigin chun tíortha atá fós ag brath ar {{h|breosla iontaise}} a cuidiú le linn an aistrithe chuig [[fuinneamh in-athnuaite]].&lt;ref name=eib2021 /&gt;&lt;ref name=Geden2020 /&gt;&lt;ref name=iigcc /&gt;

Sa bhliain 2019, ceapadh [[Frans Timmermans]] mar LeasUachtarán Feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh le freagracht as an gComhaontú.  Tháinig [[Maroš Šefčovič]] i gcomharba air sa bhliain 2023,&lt;ref name=climateaction /&gt; agus [[Teresa Ribera]] sa bhliain 2024.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3582003/ga | teideal = Téarma: an Comhaontú Glas don Eoraip | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 06-08-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=politico2019&gt;{{lua idirlín | url = https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ | teideal = Europe's Green Deal plan unveiled | sloinne = Tamma | ainm = Paola | last2=Schaart | first2=Eline | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = politico.eu | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | last3=Gurzu | first3=Anca}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/ | teideal = EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points | sloinne = Simon | ainm = Frédéric | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = euractiv.com | dátarochtana = 29 Nollaig 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guardian2019&gt;{{Cite news | url = https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/13/european-green-deal-to-press-ahead-despite-polish-targets-opt-out | teideal = European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out | sloinne = Rankin | ainm = Jennifer | dáta = 13 Nollaig 2019 | work = The Guardian | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=interest2020&gt;{{lua idirlín | url = https://www.europeaninterest.eu/article/parliament-supports-european-green-deal/ | teideal = Parliament supports European Green Deal | sloinne = Benakis| ainm = Theodoros | dáta = 15 Eanáir 2020 | work =European Interest | dátarochtana = 20 Eanáir 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=grantham2023&gt;{{Cite report | url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2023/03/Climate-change-law-in-Europe-what-do-new-EU-climate-laws-mean-for-the-courts.pdf | title=Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? | last1=Higham | first1=Catherine | last2=Setzer | first2=Joana | date=March 2023 |publisher=[[Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment]] | page=3 | last3=Narulla | first3=Harj | last4=Bradeen | first4=Emily | access-date=2 Aibreán 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ETS2&gt;{{cite news | teideal = New EU scheme could hike petrol, gas prices higher than expected, key lawmakers admit | url = https://www.euractiv.com/section/economy-jobs/news/new-eu-scheme-could-hike-petrol-gas-prices-higher-than-expected-key-lawmakers-admit/ | work = Euractiv | dáta = 13 Breataine 2024}}&lt;/ref&gt;  

&lt;ref name=iigcc&gt;{{lua idirlín | teideal = €33 trillion investor group: strong EU climate targets key to economic recovery &amp; future growth | work = iigcc.org | url = https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/ | dátarochtana = 20 Bealtaine 2021 | archive-date=9 Eanáir 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195100/https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Geden2020&gt;{{Cite journal | title=Unconventional Mitigation | url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2020RP08/ | access-date=20 Bealtaine 2021 | journal=SWP Research Paper | year=2020 | doi=10.18449/2020RP08 | last1=Geden | first1=Oliver | last2=Schenuit | first2=Felix | author3=Stiftung Wissenschaft Und Politik}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2021&gt;{{lua idirlín | teideal = International investors enter Poland renewable energy market after rule change | url = https://www.eib.org/en/stories/poland-renewable-energy | dátarochtana = 20 Breataine 2021 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=netzero&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Coalition | url = https://www.un.org/en/climatechange/net-zero-coalition | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = United Nations}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Jaeger2021&gt;{{Cite journal | last1=Jaeger | first1=Carlo | last2=Mielke | first2=Jahel | last3=Schütze | first3=Franziska | last4=Teitge | first4=Jonas | last5=Wolf | first5=Sarah | date=2021 | title=The European Green Deal – More Than Climate Neutrality | url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2021/number/2/article/the-european-green-deal-more-than-climate-neutrality.html | journal=Intereconomics | volume=2021 | issue=2 | pages=99–107}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fit55&gt;{{lua idirlín | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2022&gt;{{lua idirlín | teideal = Europe needs to forge ahead with renewable energy | url = https://www.eib.org/en/stories/renewable-energy-europe-africa | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=climateaction&gt;{{lua idirlín  | sloinne = Mathiesen | ainm = Karl | last2=Weise | first2=Zia | last3=Lynch | first3=Suzanne | dáta = 22 Lúnasa 2023 | teideal = Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief | url = https://www.politico.eu/article/frans-timmermans-quit-eu-climate-chief-return-dutch-politics/ | dátarochtana = 31 Nollaig 2023 | work = [[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt;
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>3y2tdrxjbh0w0mcb3jcod7fbc76u17e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323592</id>
      <parentid>1323591</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T15:59:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1323592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16817" sha1="egaw7zurdp671g155dh1esayal5148l" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===
# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]] - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== Sources 
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Comhaontú Glas don Eoraip ==
[[Íomhá:CO2_emissions_EU.svg | mion | ''Rátaí astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; that na blianta san [[Aontas Eorpach]]]]
[[Íomhá:Co-emissions-per-capita (2).png | mion | ''Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; per capita san AE]]
[[Íomhá:CO2 emission pie chart.svg | mion | ''[[List of countries by carbon dioxide emissions|Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ar fud an domhain]], 2023]]

Is sraith de thionscnaimh beartais é an '''Comhaontú Glas don Eoraip'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Green Deal''').  Glacadh é sa bhliain 2020 ag an [[an Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]], chun go raibh an [[Aontas Eorpach]] (AE) [[astaíochtaí neodrach]] le taobh [[gás ceaptha teasa]] faoin mbliain 2050.&lt;ref name=politico2019 /&gt;&lt;ref name=:0 /&gt;  Déanfar athbhreithniú ar reachtaíocht reatha, agus déanfar reachtaíocht nua ar [[geilleagar ciorclach]], [[athchóiriú foirgneamh]], [[bithéagsúlacht]], talamhaíocht agus [[nuálaíocht]].&lt;ref name=:0 /&gt; 

Dar le hUachtarán an Choimisiúin [[Ursula von der Leyen]], bheadh an sa chomhaontú ná &quot;man on the moon&quot; na hEorpa.&lt;ref name=:0 /&gt;  Ar an 13 Nollaig 2019, rinne [[an Chomhairle Eorpach]] an cinneadh chun an comhaontú a chur i bhfeidhm, le scar-rogha don [[an Pholainn|Pholainn]].&lt;ref name=guardian2019 /&gt;  Ar an 15 Eanáir 2020, thug [[Parlaimint na hEorpa]] tacú leis an gcomhaontú, ach iarradh ar tuilleadh uaillmhéibe.&lt;ref name=interest2020 /&gt;  Bliain ina dhiaidh sin, glacadh leis an an Dlí Aeráide Eorpach, a deir gur gá [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] nua lú ná 55% sa bhliain 2030 na mar a bhí sa bhliain 1990.  Feictear sa phacáiste [[Fit for 55]] conas a bhainfidh an t-Aontas an sprioc seo amach.&lt;ref name=grantham2023 /&gt;&lt;ref name=eib2022 /&gt;&lt;ref name=fit55 /&gt;&lt;ref name=Jaeger2021 /&gt;&lt;ref name=netzero /&gt;  Mar shampla, tiocfaidh [[Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh]] a Dó (ETS2) i bhfeidhm sa bhliain 2027.  Dún chéad uair riamh, beidh costas ar astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ginte ag na hearnálacha tógála agus iompar bóthair.&lt;ref name=ETS2 /&gt;

Tá ann sa Chomhaontú Glas bearta éigin chun tíortha atá fós ag brath ar {{h|breosla iontaise}} a cuidiú le linn an aistrithe chuig [[fuinneamh in-athnuaite]].&lt;ref name=eib2021 /&gt;&lt;ref name=Geden2020 /&gt;&lt;ref name=iigcc /&gt;

Sa bhliain 2019, ceapadh [[Frans Timmermans]] mar LeasUachtarán Feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh le freagracht as an gComhaontú.  Tháinig [[Maroš Šefčovič]] i gcomharba air sa bhliain 2023,&lt;ref name=climateaction /&gt; agus [[Teresa Ribera]] sa bhliain 2024.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3582003/ga | teideal = Téarma: an Comhaontú Glas don Eoraip | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 06-08-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=politico2019&gt;{{lua idirlín | url = https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ | teideal = Europe's Green Deal plan unveiled | sloinne = Tamma | ainm = Paola | last2=Schaart | first2=Eline | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = politico.eu | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | last3=Gurzu | first3=Anca}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/ | teideal = EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points | sloinne = Simon | ainm = Frédéric | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = euractiv.com | dátarochtana = 29 Nollaig 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guardian2019&gt;{{Cite news | url = https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/13/european-green-deal-to-press-ahead-despite-polish-targets-opt-out | teideal = European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out | sloinne = Rankin | ainm = Jennifer | dáta = 13 Nollaig 2019 | work = The Guardian | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=interest2020&gt;{{lua idirlín | url = https://www.europeaninterest.eu/article/parliament-supports-european-green-deal/ | teideal = Parliament supports European Green Deal | sloinne = Benakis| ainm = Theodoros | dáta = 15 Eanáir 2020 | work =European Interest | dátarochtana = 20 Eanáir 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=grantham2023&gt;{{Cite report | url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2023/03/Climate-change-law-in-Europe-what-do-new-EU-climate-laws-mean-for-the-courts.pdf | title=Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? | last1=Higham | first1=Catherine | last2=Setzer | first2=Joana | date=March 2023 |publisher=[[Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment]] | page=3 | last3=Narulla | first3=Harj | last4=Bradeen | first4=Emily | access-date=2 Aibreán 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ETS2&gt;{{cite news | teideal = New EU scheme could hike petrol, gas prices higher than expected, key lawmakers admit | url = https://www.euractiv.com/section/economy-jobs/news/new-eu-scheme-could-hike-petrol-gas-prices-higher-than-expected-key-lawmakers-admit/ | work = Euractiv | dáta = 13 Breataine 2024}}&lt;/ref&gt;  

&lt;ref name=iigcc&gt;{{lua idirlín | teideal = €33 trillion investor group: strong EU climate targets key to economic recovery &amp; future growth | work = iigcc.org | url = https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/ | dátarochtana = 20 Bealtaine 2021 | archive-date=9 Eanáir 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195100/https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Geden2020&gt;{{Cite journal | title=Unconventional Mitigation | url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2020RP08/ | access-date=20 Bealtaine 2021 | journal=SWP Research Paper | year=2020 | doi=10.18449/2020RP08 | last1=Geden | first1=Oliver | last2=Schenuit | first2=Felix | author3=Stiftung Wissenschaft Und Politik}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2021&gt;{{lua idirlín | teideal = International investors enter Poland renewable energy market after rule change | url = https://www.eib.org/en/stories/poland-renewable-energy | dátarochtana = 20 Breataine 2021 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=netzero&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Coalition | url = https://www.un.org/en/climatechange/net-zero-coalition | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = United Nations}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Jaeger2021&gt;{{Cite journal | last1=Jaeger | first1=Carlo | last2=Mielke | first2=Jahel | last3=Schütze | first3=Franziska | last4=Teitge | first4=Jonas | last5=Wolf | first5=Sarah | date=2021 | title=The European Green Deal – More Than Climate Neutrality | url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2021/number/2/article/the-european-green-deal-more-than-climate-neutrality.html | journal=Intereconomics | volume=2021 | issue=2 | pages=99–107}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fit55&gt;{{lua idirlín | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2022&gt;{{lua idirlín | teideal = Europe needs to forge ahead with renewable energy | url = https://www.eib.org/en/stories/renewable-energy-europe-africa | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=climateaction&gt;{{lua idirlín  | sloinne = Mathiesen | ainm = Karl | last2=Weise | first2=Zia | last3=Lynch | first3=Suzanne | dáta = 22 Lúnasa 2023 | teideal = Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief | url = https://www.politico.eu/article/frans-timmermans-quit-eu-climate-chief-return-dutch-politics/ | dátarochtana = 31 Nollaig 2023 | work = [[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt;
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>egaw7zurdp671g155dh1esayal5148l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323594</id>
      <parentid>1323592</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T16:25:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aontas Eorpach */</comment>
      <origin>1323594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17074" sha1="ofprxo5d6pt2vb2n6rq4ee9nl8i34s6" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===

# [[Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; ''[[:en:Category:Environmental policy in the EU]]'' - [[:Catagóir:xxx]] &amp;#8658; ''[[:en:Category:European Green Deal|Category:European Green Deal]]'' - [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]
# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]] - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== Sources 
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Comhaontú Glas don Eoraip ==
[[Íomhá:CO2_emissions_EU.svg | mion | ''Rátaí astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; that na blianta san [[Aontas Eorpach]]]]
[[Íomhá:Co-emissions-per-capita (2).png | mion | ''Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; per capita san AE]]
[[Íomhá:CO2 emission pie chart.svg | mion | ''[[List of countries by carbon dioxide emissions|Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ar fud an domhain]], 2023]]

Is sraith de thionscnaimh beartais é an '''Comhaontú Glas don Eoraip'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Green Deal''').  Glacadh é sa bhliain 2020 ag an [[an Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]], chun go raibh an [[Aontas Eorpach]] (AE) [[astaíochtaí neodrach]] le taobh [[gás ceaptha teasa]] faoin mbliain 2050.&lt;ref name=politico2019 /&gt;&lt;ref name=:0 /&gt;  Déanfar athbhreithniú ar reachtaíocht reatha, agus déanfar reachtaíocht nua ar [[geilleagar ciorclach]], [[athchóiriú foirgneamh]], [[bithéagsúlacht]], talamhaíocht agus [[nuálaíocht]].&lt;ref name=:0 /&gt; 

Dar le hUachtarán an Choimisiúin [[Ursula von der Leyen]], bheadh an sa chomhaontú ná &quot;man on the moon&quot; na hEorpa.&lt;ref name=:0 /&gt;  Ar an 13 Nollaig 2019, rinne [[an Chomhairle Eorpach]] an cinneadh chun an comhaontú a chur i bhfeidhm, le scar-rogha don [[an Pholainn|Pholainn]].&lt;ref name=guardian2019 /&gt;  Ar an 15 Eanáir 2020, thug [[Parlaimint na hEorpa]] tacú leis an gcomhaontú, ach iarradh ar tuilleadh uaillmhéibe.&lt;ref name=interest2020 /&gt;  Bliain ina dhiaidh sin, glacadh leis an an Dlí Aeráide Eorpach, a deir gur gá [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] nua lú ná 55% sa bhliain 2030 na mar a bhí sa bhliain 1990.  Feictear sa phacáiste [[Fit for 55]] conas a bhainfidh an t-Aontas an sprioc seo amach.&lt;ref name=grantham2023 /&gt;&lt;ref name=eib2022 /&gt;&lt;ref name=fit55 /&gt;&lt;ref name=Jaeger2021 /&gt;&lt;ref name=netzero /&gt;  Mar shampla, tiocfaidh [[Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh]] a Dó (ETS2) i bhfeidhm sa bhliain 2027.  Dún chéad uair riamh, beidh costas ar astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ginte ag na hearnálacha tógála agus iompar bóthair.&lt;ref name=ETS2 /&gt;

Tá ann sa Chomhaontú Glas bearta éigin chun tíortha atá fós ag brath ar {{h|breosla iontaise}} a cuidiú le linn an aistrithe chuig [[fuinneamh in-athnuaite]].&lt;ref name=eib2021 /&gt;&lt;ref name=Geden2020 /&gt;&lt;ref name=iigcc /&gt;

Sa bhliain 2019, ceapadh [[Frans Timmermans]] mar LeasUachtarán Feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh le freagracht as an gComhaontú.  Tháinig [[Maroš Šefčovič]] i gcomharba air sa bhliain 2023,&lt;ref name=climateaction /&gt; agus [[Teresa Ribera]] sa bhliain 2024.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3582003/ga | teideal = Téarma: an Comhaontú Glas don Eoraip | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 06-08-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=politico2019&gt;{{lua idirlín | url = https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ | teideal = Europe's Green Deal plan unveiled | sloinne = Tamma | ainm = Paola | last2=Schaart | first2=Eline | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = politico.eu | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | last3=Gurzu | first3=Anca}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/ | teideal = EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points | sloinne = Simon | ainm = Frédéric | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = euractiv.com | dátarochtana = 29 Nollaig 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guardian2019&gt;{{Cite news | url = https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/13/european-green-deal-to-press-ahead-despite-polish-targets-opt-out | teideal = European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out | sloinne = Rankin | ainm = Jennifer | dáta = 13 Nollaig 2019 | work = The Guardian | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=interest2020&gt;{{lua idirlín | url = https://www.europeaninterest.eu/article/parliament-supports-european-green-deal/ | teideal = Parliament supports European Green Deal | sloinne = Benakis| ainm = Theodoros | dáta = 15 Eanáir 2020 | work =European Interest | dátarochtana = 20 Eanáir 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=grantham2023&gt;{{Cite report | url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2023/03/Climate-change-law-in-Europe-what-do-new-EU-climate-laws-mean-for-the-courts.pdf | title=Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? | last1=Higham | first1=Catherine | last2=Setzer | first2=Joana | date=March 2023 |publisher=[[Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment]] | page=3 | last3=Narulla | first3=Harj | last4=Bradeen | first4=Emily | access-date=2 Aibreán 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ETS2&gt;{{cite news | teideal = New EU scheme could hike petrol, gas prices higher than expected, key lawmakers admit | url = https://www.euractiv.com/section/economy-jobs/news/new-eu-scheme-could-hike-petrol-gas-prices-higher-than-expected-key-lawmakers-admit/ | work = Euractiv | dáta = 13 Breataine 2024}}&lt;/ref&gt;  

&lt;ref name=iigcc&gt;{{lua idirlín | teideal = €33 trillion investor group: strong EU climate targets key to economic recovery &amp; future growth | work = iigcc.org | url = https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/ | dátarochtana = 20 Bealtaine 2021 | archive-date=9 Eanáir 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195100/https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Geden2020&gt;{{Cite journal | title=Unconventional Mitigation | url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2020RP08/ | access-date=20 Bealtaine 2021 | journal=SWP Research Paper | year=2020 | doi=10.18449/2020RP08 | last1=Geden | first1=Oliver | last2=Schenuit | first2=Felix | author3=Stiftung Wissenschaft Und Politik}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2021&gt;{{lua idirlín | teideal = International investors enter Poland renewable energy market after rule change | url = https://www.eib.org/en/stories/poland-renewable-energy | dátarochtana = 20 Breataine 2021 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=netzero&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Coalition | url = https://www.un.org/en/climatechange/net-zero-coalition | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = United Nations}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Jaeger2021&gt;{{Cite journal | last1=Jaeger | first1=Carlo | last2=Mielke | first2=Jahel | last3=Schütze | first3=Franziska | last4=Teitge | first4=Jonas | last5=Wolf | first5=Sarah | date=2021 | title=The European Green Deal – More Than Climate Neutrality | url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2021/number/2/article/the-european-green-deal-more-than-climate-neutrality.html | journal=Intereconomics | volume=2021 | issue=2 | pages=99–107}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fit55&gt;{{lua idirlín | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2022&gt;{{lua idirlín | teideal = Europe needs to forge ahead with renewable energy | url = https://www.eib.org/en/stories/renewable-energy-europe-africa | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=climateaction&gt;{{lua idirlín  | sloinne = Mathiesen | ainm = Karl | last2=Weise | first2=Zia | last3=Lynch | first3=Suzanne | dáta = 22 Lúnasa 2023 | teideal = Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief | url = https://www.politico.eu/article/frans-timmermans-quit-eu-climate-chief-return-dutch-politics/ | dátarochtana = 31 Nollaig 2023 | work = [[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt;
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>ofprxo5d6pt2vb2n6rq4ee9nl8i34s6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323595</id>
      <parentid>1323594</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T16:26:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aontas Eorpach */</comment>
      <origin>1323595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17115" sha1="jyyv2ba31ocazdyyk7nhzhak45s8zzd" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===

# [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; ''[[:en:Category:Environmental policy in the EU|Category:Environmental policy in the EU]]'' - [[:Catagóir:xxx]] &amp;#8658; ''[[:en:Category:European Green Deal|Category:European Green Deal]]'' - [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]
# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]] - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== Sources 
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Comhaontú Glas don Eoraip ==
[[Íomhá:CO2_emissions_EU.svg | mion | ''Rátaí astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; that na blianta san [[Aontas Eorpach]]]]
[[Íomhá:Co-emissions-per-capita (2).png | mion | ''Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; per capita san AE]]
[[Íomhá:CO2 emission pie chart.svg | mion | ''[[List of countries by carbon dioxide emissions|Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ar fud an domhain]], 2023]]

Is sraith de thionscnaimh beartais é an '''Comhaontú Glas don Eoraip'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Green Deal''').  Glacadh é sa bhliain 2020 ag an [[an Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]], chun go raibh an [[Aontas Eorpach]] (AE) [[astaíochtaí neodrach]] le taobh [[gás ceaptha teasa]] faoin mbliain 2050.&lt;ref name=politico2019 /&gt;&lt;ref name=:0 /&gt;  Déanfar athbhreithniú ar reachtaíocht reatha, agus déanfar reachtaíocht nua ar [[geilleagar ciorclach]], [[athchóiriú foirgneamh]], [[bithéagsúlacht]], talamhaíocht agus [[nuálaíocht]].&lt;ref name=:0 /&gt; 

Dar le hUachtarán an Choimisiúin [[Ursula von der Leyen]], bheadh an sa chomhaontú ná &quot;man on the moon&quot; na hEorpa.&lt;ref name=:0 /&gt;  Ar an 13 Nollaig 2019, rinne [[an Chomhairle Eorpach]] an cinneadh chun an comhaontú a chur i bhfeidhm, le scar-rogha don [[an Pholainn|Pholainn]].&lt;ref name=guardian2019 /&gt;  Ar an 15 Eanáir 2020, thug [[Parlaimint na hEorpa]] tacú leis an gcomhaontú, ach iarradh ar tuilleadh uaillmhéibe.&lt;ref name=interest2020 /&gt;  Bliain ina dhiaidh sin, glacadh leis an an Dlí Aeráide Eorpach, a deir gur gá [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] nua lú ná 55% sa bhliain 2030 na mar a bhí sa bhliain 1990.  Feictear sa phacáiste [[Fit for 55]] conas a bhainfidh an t-Aontas an sprioc seo amach.&lt;ref name=grantham2023 /&gt;&lt;ref name=eib2022 /&gt;&lt;ref name=fit55 /&gt;&lt;ref name=Jaeger2021 /&gt;&lt;ref name=netzero /&gt;  Mar shampla, tiocfaidh [[Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh]] a Dó (ETS2) i bhfeidhm sa bhliain 2027.  Dún chéad uair riamh, beidh costas ar astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ginte ag na hearnálacha tógála agus iompar bóthair.&lt;ref name=ETS2 /&gt;

Tá ann sa Chomhaontú Glas bearta éigin chun tíortha atá fós ag brath ar {{h|breosla iontaise}} a cuidiú le linn an aistrithe chuig [[fuinneamh in-athnuaite]].&lt;ref name=eib2021 /&gt;&lt;ref name=Geden2020 /&gt;&lt;ref name=iigcc /&gt;

Sa bhliain 2019, ceapadh [[Frans Timmermans]] mar LeasUachtarán Feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh le freagracht as an gComhaontú.  Tháinig [[Maroš Šefčovič]] i gcomharba air sa bhliain 2023,&lt;ref name=climateaction /&gt; agus [[Teresa Ribera]] sa bhliain 2024.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3582003/ga | teideal = Téarma: an Comhaontú Glas don Eoraip | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 06-08-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=politico2019&gt;{{lua idirlín | url = https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ | teideal = Europe's Green Deal plan unveiled | sloinne = Tamma | ainm = Paola | last2=Schaart | first2=Eline | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = politico.eu | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | last3=Gurzu | first3=Anca}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/ | teideal = EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points | sloinne = Simon | ainm = Frédéric | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = euractiv.com | dátarochtana = 29 Nollaig 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guardian2019&gt;{{Cite news | url = https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/13/european-green-deal-to-press-ahead-despite-polish-targets-opt-out | teideal = European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out | sloinne = Rankin | ainm = Jennifer | dáta = 13 Nollaig 2019 | work = The Guardian | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=interest2020&gt;{{lua idirlín | url = https://www.europeaninterest.eu/article/parliament-supports-european-green-deal/ | teideal = Parliament supports European Green Deal | sloinne = Benakis| ainm = Theodoros | dáta = 15 Eanáir 2020 | work =European Interest | dátarochtana = 20 Eanáir 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=grantham2023&gt;{{Cite report | url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2023/03/Climate-change-law-in-Europe-what-do-new-EU-climate-laws-mean-for-the-courts.pdf | title=Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? | last1=Higham | first1=Catherine | last2=Setzer | first2=Joana | date=March 2023 |publisher=[[Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment]] | page=3 | last3=Narulla | first3=Harj | last4=Bradeen | first4=Emily | access-date=2 Aibreán 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ETS2&gt;{{cite news | teideal = New EU scheme could hike petrol, gas prices higher than expected, key lawmakers admit | url = https://www.euractiv.com/section/economy-jobs/news/new-eu-scheme-could-hike-petrol-gas-prices-higher-than-expected-key-lawmakers-admit/ | work = Euractiv | dáta = 13 Breataine 2024}}&lt;/ref&gt;  

&lt;ref name=iigcc&gt;{{lua idirlín | teideal = €33 trillion investor group: strong EU climate targets key to economic recovery &amp; future growth | work = iigcc.org | url = https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/ | dátarochtana = 20 Bealtaine 2021 | archive-date=9 Eanáir 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195100/https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Geden2020&gt;{{Cite journal | title=Unconventional Mitigation | url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2020RP08/ | access-date=20 Bealtaine 2021 | journal=SWP Research Paper | year=2020 | doi=10.18449/2020RP08 | last1=Geden | first1=Oliver | last2=Schenuit | first2=Felix | author3=Stiftung Wissenschaft Und Politik}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2021&gt;{{lua idirlín | teideal = International investors enter Poland renewable energy market after rule change | url = https://www.eib.org/en/stories/poland-renewable-energy | dátarochtana = 20 Breataine 2021 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=netzero&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Coalition | url = https://www.un.org/en/climatechange/net-zero-coalition | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = United Nations}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Jaeger2021&gt;{{Cite journal | last1=Jaeger | first1=Carlo | last2=Mielke | first2=Jahel | last3=Schütze | first3=Franziska | last4=Teitge | first4=Jonas | last5=Wolf | first5=Sarah | date=2021 | title=The European Green Deal – More Than Climate Neutrality | url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2021/number/2/article/the-european-green-deal-more-than-climate-neutrality.html | journal=Intereconomics | volume=2021 | issue=2 | pages=99–107}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fit55&gt;{{lua idirlín | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2022&gt;{{lua idirlín | teideal = Europe needs to forge ahead with renewable energy | url = https://www.eib.org/en/stories/renewable-energy-europe-africa | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=climateaction&gt;{{lua idirlín  | sloinne = Mathiesen | ainm = Karl | last2=Weise | first2=Zia | last3=Lynch | first3=Suzanne | dáta = 22 Lúnasa 2023 | teideal = Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief | url = https://www.politico.eu/article/frans-timmermans-quit-eu-climate-chief-return-dutch-politics/ | dátarochtana = 31 Nollaig 2023 | work = [[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt;
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>jyyv2ba31ocazdyyk7nhzhak45s8zzd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323597</id>
      <parentid>1323595</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T16:31:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1323597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9328" sha1="n2f2scmqhgohdm42tqs3q5pgtc4rhx7" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===

# [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; ''[[:en:Category:Environmental policy in the EU|Category:Environmental policy in the EU]]'' - [[:Catagóir:xxx]] &amp;#8658; ''[[:en:Category:European Green Deal|Category:European Green Deal]]'' - [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]
# ''[[:en:European Green Deal|European Green Deal]]'' - &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an[[Comhaontú Glas don Eoraip]] (&amp;rightarrow; [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]])
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]] - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== Sources 
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>n2f2scmqhgohdm42tqs3q5pgtc4rhx7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323599</id>
      <parentid>1323597</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T16:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aontas Eorpach */</comment>
      <origin>1323599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9208" sha1="sk1gw70ih1ie6pesqm5cxybdcwpf1m7" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===

# [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; ''[[:en:Category:Environmental policy in the EU|Category:Environmental policy in the EU]]'' - [[:Catagóir:xxx]] &amp;#8658; ''[[:en:Category:European Green Deal|Category:European Green Deal]]'' - [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]
#* &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]],  [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]] - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== Sources 
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>sk1gw70ih1ie6pesqm5cxybdcwpf1m7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323600</id>
      <parentid>1323599</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T16:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aontas Eorpach */</comment>
      <origin>1323600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9230" sha1="np35dml8orzgxakfy1j4k3ljdertoxs" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===

# [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; ''[[:en:Category:Environmental policy in the EU|Category:Environmental policy in the EU]]'' - [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; ''[[:en:Category:European Green Deal|Category:European Green Deal]]'' - [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]
#* &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]],  [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]] - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== Sources 
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>np35dml8orzgxakfy1j4k3ljdertoxs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323602</id>
      <parentid>1323600</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T16:41:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aontas Eorpach */</comment>
      <origin>1323602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9136" sha1="aq79atb5pt9q1k9a16h4lhb2i6e8p6n" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===

# [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; ''[[:en:Category:European Green Deal|Category:European Green Deal]]'' - [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]
#* &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]],  [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]] - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== Sources 
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>aq79atb5pt9q1k9a16h4lhb2i6e8p6n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323604</id>
      <parentid>1323602</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T16:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aontas Eorpach */</comment>
      <origin>1323604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9064" sha1="av3uhtza2z20i30g11fa9ojrgbitphu" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===

# [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]
#* &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]],  [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]] - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== Sources 
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>av3uhtza2z20i30g11fa9ojrgbitphu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323607</id>
      <parentid>1323604</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T16:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aontas Eorpach */</comment>
      <origin>1323607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9062" sha1="4v7rarjfrrcmarnkn19t63b3vtl7ype" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===

* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]],  [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]] - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==
{{Short description|European Union climate change-related package}}
{{Update|date=June 2022}}
{{Use dmy dates|date=April 2023}}

'''Fit for 55''' is a package by the [[European Union]] designed to reduce the European Union's [[greenhouse gas emissions]] by 55% by 2030.&lt;ref name=&quot;Politico&quot;&gt;{{cite news|last1=Oroschakoff|first1=Kalina|title=5 things to know about EU's Fit for 55 climate package|url=https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/|access-date=27 November 2021|work=POLITICO|date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; It is part of the union's [[European Green Deal]], first presented in December 2019.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Commission |date=11 December 2019 |title=The European Green Deal |url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 |website=ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[European Commission]] in July 2021.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals|url=https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals|access-date=27 November 2021|work=Carbon Brief|date=20 July 2021|language=en}}&lt;/ref&gt; After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754|access-date=27 Jan 2024|work=European Commission Press release|date=9 October 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; Measures include additional support for clean transport, [[renewable energy]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=&quot;Politico&quot; /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Pavlovic|first1=Ivan|title=Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario|url=https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/|work=Euractiv|date=12 November 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref&gt;{{cite web |date=1 August 2024 |title=Fit for 55 package |url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |access-date=12 October 2025 |website=European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== See also 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[European Green Deal|European green deal]]

== Sources 
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Carbon finance]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Category:Open environmental policy proposals]]
[[Category:European Green Deal]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>4v7rarjfrrcmarnkn19t63b3vtl7ype</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323609</id>
      <parentid>1323607</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T17:01:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1323609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9081" sha1="58dcra2gunneq9mi95w0ocm0qft7ba3" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===

* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]],  [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]] - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==
'''Fit for 55''' is a package by the [[Aontas Eorpach]] designed to reduce the European Union's [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] by 55% by 2030.
&lt;ref name=Politico&gt;{{cite news | sloinne = Oroschakoff | ainm = Kalina | teideal = 5 things to know about EU's Fit for 55 climate package | url = https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/ | dátarochtana = 27 Samhain 2021 | work = politico.eu| dáta = 21 Meitheamh 2021}}&lt;/ref&gt; 
It is part of the union's [[Comhaontú Glas don Eoraip]], first presented in December 2019.
&lt;ref name=egd&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = [[an Coimisiún Eorpach]] | dáta = 11 Nollaig 2019 | teideal = The European Green Deal | url = https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 | work = ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[an Coimisiún Eorpach]] in July 2021.
&lt;ref name=&gt;{{cite news| teideal =Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals | url =https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals | dátarochtana =27 Samhain 2021| work=Carbon Brief| dáta =20 July 2021| teanga =en}}&lt;/ref&gt;
 After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal =Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets | url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754 | dátarochtana = 27 Eanáir 2024 | work=European Commission Press release| dáta = 9 Deireadh Fómhair 2023| teanga=en}}&lt;/ref&gt;
 Measures include additional support for clean transport, [[fuinneamh in-athnuaite]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=Politico /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.
&lt;ref name=&gt;{{cite news| sine =Pavlovic| ainm =Ivan| teideal =Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario| url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/| work = Euractiv| dáta = 12 Samhain 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | dáta =1 Lúnasa 2024 | teideal = Fit for 55 package | url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |dátarochtana =12 Deireadh Fómhair 2025 | work = European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[Comhaontú Glas don Eoraip]]

== Foinsí  
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>58dcra2gunneq9mi95w0ocm0qft7ba3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323664</id>
      <parentid>1323609</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T22:41:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aontas Eorpach */</comment>
      <origin>1323664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9095" sha1="svyipjnal6pogudk4zzs4q3123wthhd" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===

* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]],  [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]

=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]] - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==
'''Fit for 55''' is a package by the [[Aontas Eorpach]] designed to reduce the European Union's [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] by 55% by 2030.
&lt;ref name=Politico&gt;{{cite news | sloinne = Oroschakoff | ainm = Kalina | teideal = 5 things to know about EU's Fit for 55 climate package | url = https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/ | dátarochtana = 27 Samhain 2021 | work = politico.eu| dáta = 21 Meitheamh 2021}}&lt;/ref&gt; 
It is part of the union's [[Comhaontú Glas don Eoraip]], first presented in December 2019.
&lt;ref name=egd&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = [[an Coimisiún Eorpach]] | dáta = 11 Nollaig 2019 | teideal = The European Green Deal | url = https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 | work = ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

The package was proposed by the [[an Coimisiún Eorpach]] in July 2021.
&lt;ref name=&gt;{{cite news| teideal =Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals | url =https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals | dátarochtana =27 Samhain 2021| work=Carbon Brief| dáta =20 July 2021| teanga =en}}&lt;/ref&gt;
 After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal =Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets | url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754 | dátarochtana = 27 Eanáir 2024 | work=European Commission Press release| dáta = 9 Deireadh Fómhair 2023| teanga=en}}&lt;/ref&gt;
 Measures include additional support for clean transport, [[fuinneamh in-athnuaite]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=Politico /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.
&lt;ref name=&gt;{{cite news| sine =Pavlovic| ainm =Ivan| teideal =Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario| url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/| work = Euractiv| dáta = 12 Samhain 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | dáta =1 Lúnasa 2024 | teideal = Fit for 55 package | url=https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ |dátarochtana =12 Deireadh Fómhair 2025 | work = European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European Council |date=3 May 2023 |title=Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/en}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[Comhaontú Glas don Eoraip]]

== Foinsí  
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>svyipjnal6pogudk4zzs4q3123wthhd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323671</id>
      <parentid>1323664</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T22:48:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1323671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9255" sha1="3pmsgn5surwb2rhpbvsgs3qgdjroopu" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===

* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]],  [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]

=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]] - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==


'' '''Fit for 55''' is a package by the [[Aontas Eorpach]] designed to reduce the European Union's [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] by 55% by 2030.&lt;ref name=Politico /&gt;  It is part of the union's [[Comhaontú Glas don Eoraip]], first presented in December 2019.&lt;ref name=egd /&gt;

'' The package was proposed by the [[an Coimisiún Eorpach]] in July 2021.
&lt;ref name=&gt;{{cite news | teideal = Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals | url = https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals | dátarochtana = 27 Samhain 2021 | work = Carbon Brief | dáta = 20 Iúil 2021 | teanga =en}}&lt;/ref&gt;
 After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets | url = https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754 | dátarochtana = 27 Eanáir 2024 | work = European Commission | dáta = 9 Deireadh Fómhair 2023 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
 Measures include additional support for clean transport, [[fuinneamh in-athnuaite]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=Politico /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.
&lt;ref name=&gt;{{cite news | sloinne = Pavlovic | ainm = Ivan | teideal = Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario | url  = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/ | work = Euractiv | dáta = 12 Samhain 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | dáta = 1 Lúnasa 2024 | teideal = Fit for 55 package | url = https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ | dátarochtana =12 Deireadh Fómhair 2025 | work = European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = an Chomhairle Eorpach | dáta = 3 Bealtaine 2023 | teideal = Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law |url=https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ | dátarochtana = 10 Deireadh Fómhair 2023 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation {{CO2}} standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref&gt;{{Cite web |last=European council |title=Fit for 55 |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=10 October 2023 |website=www.consilium.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

== Process 
When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[Comhaontú Glas don Eoraip]]

== Foinsí  
* {{cite web |date=2022 |title=2022 Fit for 55 |publisher=European Council, Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |access-date=15 November 2022 |archive-date=13 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ |url-status=live}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=Politico&gt;{{cite news | sloinne = Oroschakoff | ainm = Kalina | teideal = 5 things to know about EU's Fit for 55 climate package | url = https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/ | dátarochtana = 27 Samhain 2021 | work = politico.eu| dáta = 21 Meitheamh 2021}}&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=egd&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = [[an Coimisiún Eorpach]] | dáta = 11 Nollaig 2019 | teideal = The European Green Deal | url = https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 | work = ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>3pmsgn5surwb2rhpbvsgs3qgdjroopu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323674</id>
      <parentid>1323671</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T23:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1323674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9420" sha1="m7tb4cjcq39dm087h0494yve7tkgkyz" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===

* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]],  [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]

=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]] - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==


'' '''Fit for 55''' is a package by the [[Aontas Eorpach]] designed to reduce the European Union's [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] by 55% by 2030.&lt;ref name=Politico /&gt;  It is part of the union's [[Comhaontú Glas don Eoraip]], first presented in December 2019.&lt;ref name=egd /&gt;

'' The package was proposed by the [[an Coimisiún Eorpach]] in July 2021.
&lt;ref name=carbonbrief&gt;{{cite news | teideal = Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals | url = https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals | dátarochtana = 27 Samhain 2021 | work = Carbon Brief | dáta = 20 Iúil 2021 | teanga =en}}&lt;/ref&gt;
 After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.
&lt;ref name=ec2023&gt;{{lua idirlín | teideal = Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets | url = https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754 | dátarochtana = 27 Eanáir 2024 | work = European Commission | dáta = 9 Deireadh Fómhair 2023 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
 Measures include additional support for clean transport, [[fuinneamh in-athnuaite]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=Politico /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.
&lt;ref name=Pavlovic2021&gt;{{cite news | sloinne = Pavlovic | ainm = Ivan | teideal = Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario | url  = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/ | work = Euractiv | dáta = 12 Samhain 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.
&lt;ref name=epthink2024&gt;{{lua idirlín | dáta = 1 Lúnasa 2024 | teideal = Fit for 55 package | url = https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ | dátarochtana =12 Deireadh Fómhair 2025 | work = European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
'' The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.
&lt;ref name=consilium2023&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = an Chomhairle Eorpach | dáta = 3 Bealtaine 2023 | teideal = Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law | url = https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ | dátarochtana = 10 Deireadh Fómhair 2023 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = European council | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 10 Deireadh Fómhair 2023 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

== Process 
'' When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.
&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-12 |title=Mohammed Chahim |url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ |access-date=2023-10-10 |website=Politico |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
'' The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.
&lt;ref name=&gt;{{Cite web |title=EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis |url=https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis |access-date=2023-04-08 |website=Greenpeace European Unit |language=en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].
&lt;ref name=&gt;{{cite news |title=Poland files lawsuit against key EU climate policies |url=https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies |work=Euractiv |date=29 August 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
'' The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.
&lt;ref name=&gt;{{Cite web |title=Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[Comhaontú Glas don Eoraip]]

== Foinsí  
* {{lua idirlín | dáta = 2022 | retail = 2022 Fit for 55 | foilsitheoir = European Council, Council of the European Union | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 15 Samhain 2022 | archive-date=13 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | url-status=live}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=Politico&gt;{{cite news | sloinne = Oroschakoff | ainm = Kalina | teideal = 5 things to know about EU's Fit for 55 climate package | url = https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/ | dátarochtana = 27 Samhain 2021 | work = politico.eu| dáta = 21 Meitheamh 2021}}&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=egd&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = [[an Coimisiún Eorpach]] | dáta = 11 Nollaig 2019 | teideal = The European Green Deal | url = https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 | work = ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>m7tb4cjcq39dm087h0494yve7tkgkyz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323675</id>
      <parentid>1323674</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T23:21:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fit for 55 */</comment>
      <origin>1323675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9517" sha1="tpyoosezvphxbj1p1fuyal9kon7tkwa" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===

* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]],  [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]

=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]] - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==


'' '''Fit for 55''' is a package by the [[Aontas Eorpach]] designed to reduce the European Union's [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] by 55% by 2030.&lt;ref name=Politico /&gt;  It is part of the union's [[Comhaontú Glas don Eoraip]], first presented in December 2019.&lt;ref name=egd /&gt;

'' The package was proposed by the [[an Coimisiún Eorpach]] in July 2021.
&lt;ref name=carbonbrief&gt;{{cite news | teideal = Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals | url = https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals | dátarochtana = 27 Samhain 2021 | work = Carbon Brief | dáta = 20 Iúil 2021 | teanga =en}}&lt;/ref&gt;
 After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.
&lt;ref name=ec2023&gt;{{lua idirlín | teideal = Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets | url = https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754 | dátarochtana = 27 Eanáir 2024 | work = European Commission | dáta = 9 Deireadh Fómhair 2023 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
 Measures include additional support for clean transport, [[fuinneamh in-athnuaite]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=Politico /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.
&lt;ref name=Pavlovic2021&gt;{{cite news | sloinne = Pavlovic | ainm = Ivan | teideal = Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario | url  = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/ | work = Euractiv | dáta = 12 Samhain 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.
&lt;ref name=epthink2024&gt;{{lua idirlín | dáta = 1 Lúnasa 2024 | teideal = Fit for 55 package | url = https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ | dátarochtana =12 Deireadh Fómhair 2025 | work = European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
'' The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.
&lt;ref name=consilium2023&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = an Chomhairle Eorpach | dáta = 3 Bealtaine 2023 | teideal = Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law | url = https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ | dátarochtana = 10 Deireadh Fómhair 2023 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = European council | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 10 Deireadh Fómhair 2023 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

== Process 
'' When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.
&lt;ref name{Chahim2022&gt;{{lua idirlín | dáta =2022-10-12 | teideal = Mohammed Chahim | url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ | dátarochtana =2023-10-10 | work =Politico | teanga =en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
'' The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.
&lt;ref name=greenpeace&gt;{{lua idirlín | teideal = EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis | url = https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis | dátarochtana = 2023-04-08 | work = Greenpeace European Unit | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].
&lt;ref name=euronews2023&gt;{{cite news | teideal = Poland files lawsuit against key EU climate policies | url = https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies | work = Euractiv | dáta = 29 Lúnasa 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
'' The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal =Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[Comhaontú Glas don Eoraip]]

== Foinsí  
* {{lua idirlín | dáta = 2022 | teideal = 2022 Fit for 55 | foilsitheoir = European Council, Council of the European Union | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 15 Samhain 2022 | archive-date=13 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | url-status=live}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=Politico&gt;{{cite news | sloinne = Oroschakoff | ainm = Kalina | teideal = 5 things to know about EU's Fit for 55 climate package | url = https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/ | dátarochtana = 27 Samhain 2021 | work = politico.eu| dáta = 21 Meitheamh 2021}}&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=egd&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = [[an Coimisiún Eorpach]] | dáta = 11 Nollaig 2019 | teideal = The European Green Deal | url = https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 | work = ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>tpyoosezvphxbj1p1fuyal9kon7tkwa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323676</id>
      <parentid>1323675</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T23:25:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eile */</comment>
      <origin>1323676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9519" sha1="sjnjy68utflzoogoewekzgkef2uh1z7" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===

* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]],  [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]

=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==


'' '''Fit for 55''' is a package by the [[Aontas Eorpach]] designed to reduce the European Union's [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] by 55% by 2030.&lt;ref name=Politico /&gt;  It is part of the union's [[Comhaontú Glas don Eoraip]], first presented in December 2019.&lt;ref name=egd /&gt;

'' The package was proposed by the [[an Coimisiún Eorpach]] in July 2021.
&lt;ref name=carbonbrief&gt;{{cite news | teideal = Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals | url = https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals | dátarochtana = 27 Samhain 2021 | work = Carbon Brief | dáta = 20 Iúil 2021 | teanga =en}}&lt;/ref&gt;
 After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.
&lt;ref name=ec2023&gt;{{lua idirlín | teideal = Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets | url = https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754 | dátarochtana = 27 Eanáir 2024 | work = European Commission | dáta = 9 Deireadh Fómhair 2023 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
 Measures include additional support for clean transport, [[fuinneamh in-athnuaite]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=Politico /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.
&lt;ref name=Pavlovic2021&gt;{{cite news | sloinne = Pavlovic | ainm = Ivan | teideal = Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario | url  = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/ | work = Euractiv | dáta = 12 Samhain 2021}}&lt;/ref&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.
&lt;ref name=epthink2024&gt;{{lua idirlín | dáta = 1 Lúnasa 2024 | teideal = Fit for 55 package | url = https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ | dátarochtana =12 Deireadh Fómhair 2025 | work = European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

== Legislation 
'' The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.
&lt;ref name=consilium2023&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = an Chomhairle Eorpach | dáta = 3 Bealtaine 2023 | teideal = Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law | url = https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ | dátarochtana = 10 Deireadh Fómhair 2023 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = European council | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 10 Deireadh Fómhair 2023 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

== Process 
'' When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.
&lt;ref name{Chahim2022&gt;{{lua idirlín | dáta =2022-10-12 | teideal = Mohammed Chahim | url=https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ | dátarochtana =2023-10-10 | work =Politico | teanga =en}}&lt;/ref&gt;

== Criticism 
'' The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.
&lt;ref name=greenpeace&gt;{{lua idirlín | teideal = EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis | url = https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis | dátarochtana = 2023-04-08 | work = Greenpeace European Unit | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].
&lt;ref name=euronews2023&gt;{{cite news | teideal = Poland files lawsuit against key EU climate policies | url = https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies | work = Euractiv | dáta = 29 Lúnasa 2023}}&lt;/ref&gt;

== Employment impact 
'' The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal =Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 {{!}} European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions |url=https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 |access-date=2024-01-20 |website=www.eurofound.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[Comhaontú Glas don Eoraip]]

== Foinsí  
* {{lua idirlín | dáta = 2022 | teideal = 2022 Fit for 55 | foilsitheoir = European Council, Council of the European Union | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 15 Samhain 2022 | archive-date=13 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | url-status=live}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=Politico&gt;{{cite news | sloinne = Oroschakoff | ainm = Kalina | teideal = 5 things to know about EU's Fit for 55 climate package | url = https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/ | dátarochtana = 27 Samhain 2021 | work = politico.eu| dáta = 21 Meitheamh 2021}}&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=egd&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = [[an Coimisiún Eorpach]] | dáta = 11 Nollaig 2019 | teideal = The European Green Deal | url = https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 | work = ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>sjnjy68utflzoogoewekzgkef2uh1z7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323755</id>
      <parentid>1323676</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T08:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fit for 55 */</comment>
      <origin>1323755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9392" sha1="8a3bzx26ca6qhegiwtfjovbiy2to173" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===

* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]],  [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]

=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==


'' '''Fit for 55''' is a package by the [[Aontas Eorpach]] designed to reduce the European Union's [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] by 55% by 2030.&lt;ref name=Politico /&gt;  It is part of the union's [[Comhaontú Glas don Eoraip]], first presented in December 2019.&lt;ref name=egd /&gt;

'' The package was proposed by the [[an Coimisiún Eorpach]] in July 2021.&lt;ref name=carbonbrief /&gt;  After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref name=ec2023 /&gt;  Measures include additional support for clean transport, [[fuinneamh in-athnuaite]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=Politico /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref name=Pavlovic2021 /&gt;

As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref name=epthink2024 /&gt;

== Legislation 
'' The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref name=consilium2023 /&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref name=consiliumff55 /&gt;

== Process 
'' When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref name=Chahim2022 /&gt;

== Criticism 
'' The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref name=greenpeace /&gt;

'' In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref name=euronews2023 /&gt;

== Employment impact 
'' The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref name=eurofound2023 /&gt;

== Féach freisin 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[Comhaontú Glas don Eoraip]]

== Foinsí  
* {{lua idirlín | dáta = 2022 | teideal = 2022 Fit for 55 | foilsitheoir = European Council, Council of the European Union | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 15 Samhain 2022 | archive-date=13 November 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221113104600/https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | url-status=live}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=Politico&gt;{{cite news | sloinne = Oroschakoff | ainm = Kalina | teideal = 5 things to know about EU's Fit for 55 climate package | url = https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/ | dátarochtana = 27 Samhain 2021 | work = politico.eu| dáta = 21 Meitheamh 2021}}&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=egd&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = [[an Coimisiún Eorpach]] | dáta = 11 Nollaig 2019 | teideal = The European Green Deal | url = https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/ip_19_6691 | work = ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=carbonbrief&gt;{{cite news | teideal = Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals | url = https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals | dátarochtana = 27 Samhain 2021 | work = Carbon Brief | dáta = 20 Iúil 2021 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ec2023&gt;{{lua idirlín | teideal = Commission welcomes completion of key 'Fit for 55' legislation, putting EU on track to exceed 2030 targets | url = https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/IP_23_4754 | dátarochtana = 27 Eanáir 2024 | work = European Commission | dáta = 9 Deireadh Fómhair 2023 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=epthink2024&gt;{{lua idirlín | dáta = 1 Lúnasa 2024 | teideal = Fit for 55 package | url = https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ | dátarochtana =12 Deireadh Fómhair 2025 | work = European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=consilium2023&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = an Chomhairle Eorpach | dáta = 3 Bealtaine 2023 | teideal = Infographic - Fit for 55: how the EU will turn climate goals into law | url = https://www.consilium.europa.eu/en/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ | dátarochtana = 10 Deireadh Fómhair 2023 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=consiliumff55&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = European council | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 10 Deireadh Fómhair 2023 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Chahim2022&gt;{{lua idirlín | dáta = 2022-10-12 | teideal = Mohammed Chahim | url = https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ | dátarochtana = 2023-10-10 | work = Politico | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=greenpeace&gt;{{lua idirlín | teideal = EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis | url = https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis | dátarochtana = 2023-04-08 | work = Greenpeace European Unit | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=euronews2023&gt;{{cite news | teideal = Poland files lawsuit against key EU climate policies | url = https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies | work = Euractiv | dáta = 29 Lúnasa 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eurofound2023&gt;{{lua idirlín | teideal = Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 | url = https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 | dátarochtana = 2024-01-20 | work = www.eurofound.europa.eu | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>8a3bzx26ca6qhegiwtfjovbiy2to173</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323761</id>
      <parentid>1323755</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T08:59:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fit for 55 */</comment>
      <origin>1323761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9584" sha1="owmzivuowlsjw2gi18jv6g66dv44kji" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

== Ceanntásc ==

••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir

* [[Téamh domhanda]] '' Global warming 
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy


* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]


=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] &amp;rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture

=== Aontas Eorpach ===

* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &amp;#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], &lt;s&gt;an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=&lt;/s&gt;an [[Comhaontú Glas don Eoraip]],  [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]]
# ''[[:en:Fit for 55|Fit for 55]] - [[Fit for 55]]

=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]

== Fit for 55 ==


'' '''Oiriúnach do 55'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''Fit for 55''') is a package by the [[Aontas Eorpach]] designed to reduce the European Union's [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] by 55% by 2030.&lt;ref name=Politico /&gt;  It is part of the union's [[Comhaontú Glas don Eoraip]], first presented in December 2019.&lt;ref name=egd /&gt;

'' The package was proposed by the [[an Coimisiún Eorpach]] in July 2021.&lt;ref name=carbonbrief /&gt;  After being tabled in 2021, the plans were passed in 2023.&lt;ref name=ec2023 /&gt;  Measures include additional support for clean transport, [[fuinneamh in-athnuaite]], and a tariff called the [[EU Carbon Border Adjustment Mechanism|Carbon Border Adjustment Mechanism]] on emissions for high-carbon imports from countries lacking sufficient greenhouse gas reduction measures of their own.&lt;ref name=Politico /&gt; It proposes to extend the [[European Union Emissions Trading System]] to transport and heat. Compared to the net-zero scenario from the [[International Energy Agency]], the plan contains more measures to ensure that energy remains affordable.&lt;ref name=Pavlovic2021 /&gt;

'' As of August 2024, all Fit for 55 proposals had been adopted by the European Parliament and the Council, except the Energy Taxation Directive.&lt;ref name=epthink2024 /&gt;

== Legislation 
'' The legislation is complicated due to the high level of democratic processes in the European Union. The [[European Commission|Commission]] sent proposals of the new law to the [[European Council|council]] and [[European Parliament]]. The Council started discussions including representatives of all 27 member states on the legislative proposals in working parties on an expert level. Based on that exchange the Permanent Representative Committee continues discussions preparing the ground for the council meeting of ministers. The Fit for 55 package proposals are discussed in multiple council formations such as environment, energy, transport, economy and finance. After the ministers of each branch found joint positions trilogues including meetings with representatives of the council, parliament and commission start. The larger part of the proposals stick to the regular legislative process of trilogues.&lt;ref name=consilium2023 /&gt;

== Aspects 
* Emissions trade
* Social climate fund
* Carbon border adjustment mechanism
* Members emission reduction
* Land use and forestry
* Transportation CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; standards 
* Methane reduction
* Alternative fuels 
* Green energy
* Energy efficiency
* Sustainable buildings
* Hydrogen
* Energy taxation&lt;ref name=consiliumff55 /&gt;

== Process 
'' When the bill for carbon market legislation was designed, the conservative fraction in the European Parliament initially weakened the bill. The amended bill was defeated as the social democrats voted against. The final accepted compromise became stronger in {{CO2}} emission reduction than the proposal from the European Commission.&lt;ref name=Chahim2022 /&gt;

== Criticism 
'' The environmental organization [[Greenpeace]] criticized the package for not being suitable for halting [[global warming]] and the associated destruction of important life-support systems because the target envisaged was too low. The organization criticized the classification of [[bioenergy]] as [[renewable energy]] and the sale of non-emission-free cars by 2035.&lt;ref name=greenpeace /&gt;

'' In August 2023, the Polish government filed a series of complaints with the [[Court of Justice of the European Union|European Court of Justice]] against provisions that are part of the Fit for 55 package, claiming that EU climate policies threaten [[Poland]]'s economy and [[energy security]].&lt;ref name=euronews2023 /&gt;

== Employment impact 
'' The EU's Fit for 55 climate package is projected to create a net 204,000 jobs by 2030, adding to the baseline growth of 6.7 million jobs. Employment effects will vary by region, with negative impacts likely in eastern Europe due to reliance on [[carbon-intensive]] industries, and positive impacts in regions with [[green energy]] infrastructure.&lt;ref name=eurofound2023 /&gt;

== Féach freisin 
* [[Climate change in Europe#Climate targets]]
* [[Comhaontú Glas don Eoraip]]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591091/ga | teideal = Téarma: Oiriúnach do 55 | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-10}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Politico&gt;{{cite news | sloinne = Oroschakoff | ainm = Kalina | teideal = 5 things to know about EU's Fit for 55 climate package | url = https://www.politico.eu/article/fit-for-55-eu-5-things-to-know/ | dátarochtana = 27 Samhain 2021 | work = politico.eu | dáta = 21 Meitheamh 2021}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Pavlovic2021&gt;{{cite news | sloinne = Pavlovic | ainm = Ivan | teideal = Comparing the EU's 'Fit for 55' roadmap and the IEA's net-zero scenario | url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/opinion/comparing-the-eus-fit-for-55-roadmap-and-the-ieas-net-zero-scenario/ | work = Euractiv | dáta = 12 Samhain 2021}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=egd&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = [[an Coimisiún Eorpach]] | dáta = 11 Nollaig 2019 | teideal = The European Green Deal | url = https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/ga/ip_19_6691 | work = ec.europa.eu/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=carbonbrief&gt;{{cite news | teideal = Q&amp;A: How 'Fit for 55' reforms will help EU meet its climate goals | url = https://www.carbonbrief.org/qa-how-fit-for-55-reforms-will-help-eu-meet-its-climate-goals | dátarochtana = 27 Samhain 2021 | work = Carbon Brief | dáta = 20 Iúil 2021 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ec2023&gt;{{lua idirlín | teideal = Fáilte curtha ag an gCoimisiún roimh chur i gcrích phríomhreachtaíocht ‘Oiriúnach do 55', rud a chuir an tAontas ar an mbóthar ceart chun spriocanna 2030 a shárú | url = https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/ga/IP_23_4754 | dátarochtana = 27 Eanáir 2024 | work = European Commission | dáta = 9 Deireadh Fómhair 2023 | teanga = ga}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=epthink2024&gt;{{lua idirlín | dáta = 1 Lúnasa 2024 | teideal = Fit for 55 package | url = https://epthinktank.eu/2024/08/01/fit-for-55-package/ | dátarochtana = 12 Deireadh Fómhair 2025 | work = European Parliamentary Research Service (EPRS)}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=consilium2023&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = [[an Chomhairle Eorpach]] | dáta = 3 Bealtaine 2023 | teideal = Infographic - Oiriúnach do 55: an chaoi a ndéanfaidh an tAontas dlí de spriocanna aeráide | url = https://www.consilium.europa.eu/ga/infographics/fit-for-55-how-the-eu-will-turn-climate-goals-into-law/ | dátarochtana = 10 Deireadh Fómhair 2023 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=consiliumff55&gt;{{lua idirlín | foilsitheoir = European council | teideal = Oiriúnach do 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/ga/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 10 Deireadh Fómhair 2023 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Chahim2022&gt;{{lua idirlín | dáta = 2022-10-12 | teideal = Mohammed Chahim | url = https://www.politico.eu/list/green-28-class-of-2023-the-ranking/mohammed-chahim/ | dátarochtana = 2023-10-10 | work = Politico | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=greenpeace&gt;{{lua idirlín | teideal = EU Commission 'Fit for 55' package unfit to contain climate crisis | url = https://www.greenpeace.org/eu-unit/issues/climate-energy/45795/eu-commission-fit-for-55-package-unfit-to-contain-climate-crisis | dátarochtana = 2023-04-08 | work = Greenpeace European Unit | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=euronews2023&gt;{{cite news | teideal = Poland files lawsuit against key EU climate policies | url = https://www.euronews.com/my-europe/2023/08/28/poland-asks-eu-court-of-justice-to-cancel-three-eu-climate-policies | work = Euractiv | dáta = 29 Lúnasa 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eurofound2023&gt;{{lua idirlín | teideal = Fit for 55 climate package: Impact on EU employment by 2030 | url = https://www.eurofound.europa.eu/ga/publications/2023/fit-55-climate-package-impact-eu-employment-2030 | dátarochtana = 2024-01-20 | work = www.eurofound.europa.eu | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Category:Carbon emissions in the European Union]]
[[Category:Climate change in the European Union]]
[[Category:Energy policies and initiatives of the European Union]]
[[Category:Renewable energy law]]
[[Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>owmzivuowlsjw2gi18jv6g66dv44kji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin</title>
    <ns>2</ns>
    <id>120600</id>
    <revision>
      <id>1323610</id>
      <parentid>1323507</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T17:57:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde */</comment>
      <origin>1323610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24862" sha1="bvcacjptmk9h1qvccxpka7dsgxwqliq" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]] (EISMEA), an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]] (CINEA)
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]

== Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==


'' The '''Framework Programmes for Research and Technological Development''', also called '''Framework Programmes''' or abbreviated '''FP1''' to '''FP9''', are funding programmes created by the [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] to support and foster research in the [[European Research Area]] (ERA).  Starting in 2014, the funding programmes were named '''Horizon'''.

'' The funding programmes began in 1984 and continue to the present day. The most recent programme, [[Fís Eorpach]], has a budget of 95.5 billion Euros to be distributed over seven years.

'' The specific objectives and actions vary between funding periods. In FP6 and FP7, focus was on technological research. In [[Fís 2020]], the focus was on innovation, delivering economic growth faster, and delivering solutions to end users that are often governmental agencies.

== Stair 
Conducting European research policies and implementing European research programmes is an obligation under the [[Conradh Amstardam]], which includes a chapter on research and technological development.  The programmes are defined by commission civil servants who are aided by various official advisory group and lobby groups.  To advise the an Coimisiún Eorpach on the overall strategy to be followed in carrying out the Information and Communication Technology thematic priority, the Information Society Technologies Advisory Group (ISTAG) was set up.
&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== The framework programmes 
'' The framework programmes, up until Framework Programme 6 (FP6), covered five-year periods; but from Framework Programme 7 (FP7) onward, programmes run for seven years.  The Framework Programmes, and their budgets in billions of Euros, are presented in the table below.
&lt;ref name=&gt;Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. &quot;The Economics of the European Union: Policy and Analysis&quot; (4th ed.), Oxford University Press 2007&lt;/ref&gt;
 For FP1–FP5, program expenditures were made in [[Aonad Airgeadra Eorpach]]; from FP6 onward budgets were in Euros.  The values presented below are in Euros.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ID !! Framework programme !! Period !! Budget (billion €)
|-
| FP1 || First
&lt;ref name=cead&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1984–1987 || 3.8
|-
| FP2 || Second
&lt;ref name=dara&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1987–1991 || 5.4
|-
| FP3 || Third
&lt;ref name=triu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1990–1994 || 6.6
|-
| FP4 || Fourth
&lt;ref name=ceathru&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1994–1998 || 13.2
|-
| FP5 || Fifth
&lt;ref name=cuigiu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1998–2002 || 15.0
|-
| FP6 || Sixth
&lt;ref name=seu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 2002–2006 || 16.3
|-
| FP7 || Seventh || 2007–2013 || 50.5 over seven years&lt;br /&gt;+ 2.7 for [[Euratom]] over five years
&lt;ref name=fp7&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_en.html |title= How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = European Commission | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] (ochtú)
&lt;ref name=Cordis2020&gt;{{lua idirlín | teideal = The EU Framework Programme for Research and Innovation | url = http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_ga.cfm?pg=h2020 | dátarochtana = 19 Iúil 2012}}&lt;/ref&gt;
 || 2014–2020 || 77
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/newsroom/horizon2020/document.cfm?doc_id=17607 | retail = Research and innovation funding: making a real difference | dáta =2016|website=European Commission |dátarochtana = 30 Eanáir 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]]
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín |last=Cordis|title=The EU Framework Programme for Research and Innovation|url=http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_en.cfm?pg=h2020https://ec.europa.eu/info/horizon-europe-next-research-and-innovation-framework-programme_en|access-date=15 August 2019}}&lt;/ref&gt;
 || 2021–2027 || 95.5
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://ec.europa.eu/info/research-and-innovation/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en | title=Horizon Europe | date=22 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | title=What is the budget of Horizon Europe? | date=6 May 2021 }}&lt;/ref&gt;
|-
| FP10
| Horizon Europe
| 2028-2034
| 175 (''proposal'')
&lt;ref name=&gt;{{Cite web |title=EU budget 2028-2034 |url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en |access-date=2025-07-22 |website=commission.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


| location = [[an Bhruiséil]]


Is comhlacht phoiblí í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde''' (Béarla: '''European Research Council''' ('''ERC''')) le haghaidh maoiniú eolaíochta agus teicneolaíochta  laistigh den [[Aontas Eorpach]] (AE). '' Established a bhliain 2007, the ERC is composed of an independent Scientific Council, its governing body consisting of distinguished researchers, and an Executive Agency, in charge of the implementation.  It forms part of the framework programme of the union dedicated to research and innovation, [[Horizon 2020]], preceded by the [[Seventh Research Framework Programme]] (FP7).

'' The ERC budget was over €13 billion from 2014 – 2020 and comes from the [[Horizon 2020]] programme, a part of the European Union's budget. Under Horizon 2020 it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Amos |first1=Jonathan |title=European research goes for gold |url=http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm |access-date=16 May 2025 |agency=BBC |date=27 February 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Boe |first1=Mariangela |title=Striving for excellence with ERC funding |url=https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ |access-date=16 May 2025 |work=Yerun |date=24 September 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=matthews |first1=niall |title=Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers |url=https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ |access-date=16 May 2025 |work=Research Ireland |date=5 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future |url=https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html |website=The Guild |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Increasing your researchers' chances of winning ERC grants {{!}} EURAXESS |url=https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants |website=www.euraxess.me |access-date=16 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants |url=https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 |website=worldfactory.de |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref&gt;{{Citation| title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017| url=http://erc.europa.eu/statistics-0| access-date=12 October 2012| archive-date=2 October 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://era.gv.at/object/news/1469|title=ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees|access-date=18 September 2015|archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|title=ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business|website=sciencebusiness.net|access-date=18 September 2015|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |title=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) |access-date=2015-09-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |archive-date=4 March 2016 }}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>bvcacjptmk9h1qvccxpka7dsgxwqliq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323611</id>
      <parentid>1323610</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T18:29:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1323611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24692" sha1="a3y066sk08kmps8upb9tjb6nmq230k4" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]] (EISMEA), an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]] (CINEA)
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]

== Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==


'' The '''Framework Programmes for Research and Technological Development''', also called '''Framework Programmes''' or abbreviated '''FP1''' to '''FP9''', are funding programmes created by the [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] to support and foster research in the [[European Research Area]] (ERA).  Starting in 2014, the funding programmes were named '''Horizon'''.

'' The funding programmes began in 1984 and continue to the present day. The most recent programme, [[Fís Eorpach]], has a budget of 95.5 billion Euros to be distributed over seven years.

'' The specific objectives and actions vary between funding periods. In FP6 and FP7, focus was on technological research. In [[Fís 2020]], the focus was on innovation, delivering economic growth faster, and delivering solutions to end users that are often governmental agencies.

== Stair 
Conducting European research policies and implementing European research programmes is an obligation under the [[Conradh Amstardam]], which includes a chapter on research and technological development.  The programmes are defined by commission civil servants who are aided by various official advisory group and lobby groups.  To advise the an Coimisiún Eorpach on the overall strategy to be followed in carrying out the Information and Communication Technology thematic priority, the Information Society Technologies Advisory Group (ISTAG) was set up.
&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== The framework programmes 
'' The framework programmes, up until Framework Programme 6 (FP6), covered five-year periods; but from Framework Programme 7 (FP7) onward, programmes run for seven years.  The Framework Programmes, and their budgets in billions of Euros, are presented in the table below.
&lt;ref name=&gt;Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. &quot;The Economics of the European Union: Policy and Analysis&quot; (4th ed.), Oxford University Press 2007&lt;/ref&gt;
 For FP1–FP5, program expenditures were made in [[Aonad Airgeadra Eorpach]]; from FP6 onward budgets were in Euros.  The values presented below are in Euros.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ID !! Framework programme !! Period !! Budget (billion €)
|-
| FP1 || First
&lt;ref name=cead&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1984–1987 || 3.8
|-
| FP2 || Second
&lt;ref name=dara&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1987–1991 || 5.4
|-
| FP3 || Third
&lt;ref name=triu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1990–1994 || 6.6
|-
| FP4 || Fourth
&lt;ref name=ceathru&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1994–1998 || 13.2
|-
| FP5 || Fifth
&lt;ref name=cuigiu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1998–2002 || 15.0
|-
| FP6 || Sixth
&lt;ref name=seu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 2002–2006 || 16.3
|-
| FP7 || Seventh || 2007–2013 || 50.5 over seven years&lt;br /&gt;+ 2.7 for [[Euratom]] over five years
&lt;ref name=fp7&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_en.html |title= How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = European Commission | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] (ochtú)
&lt;ref name=Cordis2020&gt;{{lua idirlín | teideal = The EU Framework Programme for Research and Innovation | url = http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_ga.cfm?pg=h2020 | dátarochtana = 19 Iúil 2012}}&lt;/ref&gt;
 || 2014–2020 || 77
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/newsroom/horizon2020/document.cfm?doc_id=17607 | retail = Research and innovation funding: making a real difference | dáta =2016|website=European Commission |dátarochtana = 30 Eanáir 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]]
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín |last=Cordis|title=The EU Framework Programme for Research and Innovation|url=http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_en.cfm?pg=h2020https://ec.europa.eu/info/horizon-europe-next-research-and-innovation-framework-programme_en|access-date=15 August 2019}}&lt;/ref&gt;
 || 2021–2027 || 95.5
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://ec.europa.eu/info/research-and-innovation/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en | title=Horizon Europe | date=22 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | title=What is the budget of Horizon Europe? | date=6 May 2021 }}&lt;/ref&gt;
|-
| FP10
| Horizon Europe
| 2028-2034
| 175 (''proposal'')
&lt;ref name=&gt;{{Cite web |title=EU budget 2028-2034 |url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en |access-date=2025-07-22 |website=commission.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


| location = [[an Bhruiséil]]


Is comhlacht phoiblí í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde''' (Béarla: '''European Research Council''' ('''ERC''')) le haghaidh maoiniú eolaíochta agus teicneolaíochta  laistigh den [[Aontas Eorpach]] (AE). '' Established a bhliain 2007, the ERC is composed of an independent Scientific Council and an Executive Agency.  It forms part of the [[Creatchlár Framework Programme]], [[Horizon 2020]], [[Fís Eorpach]] srl.

'' The ERC budget was over €13 billion from 2014 – 2020 and comes from the [[Horizon 2020]] programme, a part of the European Union's budget. Under Horizon 2020 it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Amos |first1=Jonathan |title=European research goes for gold |url=http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm |access-date=16 May 2025 |agency=BBC |date=27 February 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Boe |first1=Mariangela |title=Striving for excellence with ERC funding |url=https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ |access-date=16 May 2025 |work=Yerun |date=24 September 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=matthews |first1=niall |title=Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers |url=https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ |access-date=16 May 2025 |work=Research Ireland |date=5 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future |url=https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html |website=The Guild |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Increasing your researchers' chances of winning ERC grants {{!}} EURAXESS |url=https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants |website=www.euraxess.me |access-date=16 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants |url=https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 |website=worldfactory.de |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref&gt;{{Citation| title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017| url=http://erc.europa.eu/statistics-0| access-date=12 October 2012| archive-date=2 October 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://era.gv.at/object/news/1469|title=ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees|access-date=18 September 2015|archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|title=ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business|website=sciencebusiness.net|access-date=18 September 2015|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |title=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) |access-date=2015-09-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |archive-date=4 March 2016 }}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>a3y066sk08kmps8upb9tjb6nmq230k4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323612</id>
      <parentid>1323611</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T19:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1323612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24638" sha1="es5z3322qaxi20soeyhqim13nao34x4" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]] (EISMEA), an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]] (CINEA)
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]

== Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==


'' The '''Framework Programmes for Research and Technological Development''', also called '''Framework Programmes''' or abbreviated '''FP1''' to '''FP9''', are funding programmes created by the [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] to support and foster research in the [[European Research Area]] (ERA).  Starting in 2014, the funding programmes were named '''Horizon'''.

'' The funding programmes began in 1984 and continue to the present day. The most recent programme, [[Fís Eorpach]], has a budget of 95.5 billion Euros to be distributed over seven years.

'' The specific objectives and actions vary between funding periods. In FP6 and FP7, focus was on technological research. In [[Fís 2020]], the focus was on innovation, delivering economic growth faster, and delivering solutions to end users that are often governmental agencies.

== Stair 
Conducting European research policies and implementing European research programmes is an obligation under the [[Conradh Amstardam]], which includes a chapter on research and technological development.  The programmes are defined by commission civil servants who are aided by various official advisory group and lobby groups.  To advise the an Coimisiún Eorpach on the overall strategy to be followed in carrying out the Information and Communication Technology thematic priority, the Information Society Technologies Advisory Group (ISTAG) was set up.
&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== The framework programmes 
'' The framework programmes, up until Framework Programme 6 (FP6), covered five-year periods; but from Framework Programme 7 (FP7) onward, programmes run for seven years.  The Framework Programmes, and their budgets in billions of Euros, are presented in the table below.
&lt;ref name=&gt;Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. &quot;The Economics of the European Union: Policy and Analysis&quot; (4th ed.), Oxford University Press 2007&lt;/ref&gt;
 For FP1–FP5, program expenditures were made in [[Aonad Airgeadra Eorpach]]; from FP6 onward budgets were in Euros.  The values presented below are in Euros.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ID !! Framework programme !! Period !! Budget (billion €)
|-
| FP1 || First
&lt;ref name=cead&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1984–1987 || 3.8
|-
| FP2 || Second
&lt;ref name=dara&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1987–1991 || 5.4
|-
| FP3 || Third
&lt;ref name=triu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1990–1994 || 6.6
|-
| FP4 || Fourth
&lt;ref name=ceathru&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1994–1998 || 13.2
|-
| FP5 || Fifth
&lt;ref name=cuigiu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1998–2002 || 15.0
|-
| FP6 || Sixth
&lt;ref name=seu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 2002–2006 || 16.3
|-
| FP7 || Seventh || 2007–2013 || 50.5 over seven years&lt;br /&gt;+ 2.7 for [[Euratom]] over five years
&lt;ref name=fp7&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_en.html |title= How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = European Commission | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] (ochtú)
&lt;ref name=Cordis2020&gt;{{lua idirlín | teideal = The EU Framework Programme for Research and Innovation | url = http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_ga.cfm?pg=h2020 | dátarochtana = 19 Iúil 2012}}&lt;/ref&gt;
 || 2014–2020 || 77
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/newsroom/horizon2020/document.cfm?doc_id=17607 | retail = Research and innovation funding: making a real difference | dáta =2016|website=European Commission |dátarochtana = 30 Eanáir 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]]
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín |last=Cordis|title=The EU Framework Programme for Research and Innovation|url=http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_en.cfm?pg=h2020https://ec.europa.eu/info/horizon-europe-next-research-and-innovation-framework-programme_en|access-date=15 August 2019}}&lt;/ref&gt;
 || 2021–2027 || 95.5
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://ec.europa.eu/info/research-and-innovation/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en | title=Horizon Europe | date=22 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | title=What is the budget of Horizon Europe? | date=6 May 2021 }}&lt;/ref&gt;
|-
| FP10
| Horizon Europe
| 2028-2034
| 175 (''proposal'')
&lt;ref name=&gt;{{Cite web |title=EU budget 2028-2034 |url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en |access-date=2025-07-22 |website=commission.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


Is comhlacht phoiblí í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde''' (Béarla: '''European Research Council''' ('''ERC''')) le haghaidh maoiniú eolaíochta agus teicneolaíochta  laistigh den [[Aontas Eorpach]] (AE).  Bunaithe sa bhliain 2007 agus lonnaithe sa [[an Bhruiséil|an Bhruiséil]], tá ann san ERC is Comhairle Eolaíochta neamhspleách agus Gníomhaireacht Feidhmiúcháinan.  Is cuid den [[Creatchlár Framework Programme]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], srl.

'' The ERC budget was over €13 billiún in mbliain 2014 chuig 2020.  Under Horizon 2020, it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Amos |first1=Jonathan |title=European research goes for gold |url=http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm |access-date=16 May 2025 |agency=BBC |date=27 February 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Boe |first1=Mariangela |title=Striving for excellence with ERC funding |url=https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ |access-date=16 May 2025 |work=Yerun |date=24 September 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=matthews |first1=niall |title=Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers |url=https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ |access-date=16 May 2025 |work=Research Ireland |date=5 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future |url=https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html |website=The Guild |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Increasing your researchers' chances of winning ERC grants {{!}} EURAXESS |url=https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants |website=www.euraxess.me |access-date=16 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants |url=https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 |website=worldfactory.de |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref&gt;{{Citation| title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017| url=http://erc.europa.eu/statistics-0| access-date=12 October 2012| archive-date=2 October 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://era.gv.at/object/news/1469|title=ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees|access-date=18 September 2015|archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|title=ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business|website=sciencebusiness.net|access-date=18 September 2015|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |title=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) |access-date=2015-09-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |archive-date=4 March 2016 }}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>es5z3322qaxi20soeyhqim13nao34x4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323641</id>
      <parentid>1323612</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:44:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde */</comment>
      <origin>1323641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24718" sha1="izbqyjej9efp9v6rm1j2f4i6x91eup5" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]] (EISMEA), an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]] (CINEA)
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]

== Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==


'' The '''Framework Programmes for Research and Technological Development''', also called '''Framework Programmes''' or abbreviated '''FP1''' to '''FP9''', are funding programmes created by the [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] to support and foster research in the [[European Research Area]] (ERA).  Starting in 2014, the funding programmes were named '''Horizon'''.

'' The funding programmes began in 1984 and continue to the present day. The most recent programme, [[Fís Eorpach]], has a budget of 95.5 billion Euros to be distributed over seven years.

'' The specific objectives and actions vary between funding periods. In FP6 and FP7, focus was on technological research. In [[Fís 2020]], the focus was on innovation, delivering economic growth faster, and delivering solutions to end users that are often governmental agencies.

== Stair 
Conducting European research policies and implementing European research programmes is an obligation under the [[Conradh Amstardam]], which includes a chapter on research and technological development.  The programmes are defined by commission civil servants who are aided by various official advisory group and lobby groups.  To advise the an Coimisiún Eorpach on the overall strategy to be followed in carrying out the Information and Communication Technology thematic priority, the Information Society Technologies Advisory Group (ISTAG) was set up.
&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== The framework programmes 
'' The framework programmes, up until Framework Programme 6 (FP6), covered five-year periods; but from Framework Programme 7 (FP7) onward, programmes run for seven years.  The Framework Programmes, and their budgets in billions of Euros, are presented in the table below.
&lt;ref name=&gt;Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. &quot;The Economics of the European Union: Policy and Analysis&quot; (4th ed.), Oxford University Press 2007&lt;/ref&gt;
 For FP1–FP5, program expenditures were made in [[Aonad Airgeadra Eorpach]]; from FP6 onward budgets were in Euros.  The values presented below are in Euros.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ID !! Framework programme !! Period !! Budget (billion €)
|-
| FP1 || First
&lt;ref name=cead&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1984–1987 || 3.8
|-
| FP2 || Second
&lt;ref name=dara&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1987–1991 || 5.4
|-
| FP3 || Third
&lt;ref name=triu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1990–1994 || 6.6
|-
| FP4 || Fourth
&lt;ref name=ceathru&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1994–1998 || 13.2
|-
| FP5 || Fifth
&lt;ref name=cuigiu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1998–2002 || 15.0
|-
| FP6 || Sixth
&lt;ref name=seu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 2002–2006 || 16.3
|-
| FP7 || Seventh || 2007–2013 || 50.5 over seven years&lt;br /&gt;+ 2.7 for [[Euratom]] over five years
&lt;ref name=fp7&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_en.html |title= How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = European Commission | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] (ochtú)
&lt;ref name=Cordis2020&gt;{{lua idirlín | teideal = The EU Framework Programme for Research and Innovation | url = http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_ga.cfm?pg=h2020 | dátarochtana = 19 Iúil 2012}}&lt;/ref&gt;
 || 2014–2020 || 77
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/newsroom/horizon2020/document.cfm?doc_id=17607 | retail = Research and innovation funding: making a real difference | dáta =2016|website=European Commission |dátarochtana = 30 Eanáir 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]]
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín |last=Cordis|title=The EU Framework Programme for Research and Innovation|url=http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_en.cfm?pg=h2020https://ec.europa.eu/info/horizon-europe-next-research-and-innovation-framework-programme_en|access-date=15 August 2019}}&lt;/ref&gt;
 || 2021–2027 || 95.5
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://ec.europa.eu/info/research-and-innovation/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en | title=Horizon Europe | date=22 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | title=What is the budget of Horizon Europe? | date=6 May 2021 }}&lt;/ref&gt;
|-
| FP10
| Horizon Europe
| 2028-2034
| 175 (''proposal'')
&lt;ref name=&gt;{{Cite web |title=EU budget 2028-2034 |url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en |access-date=2025-07-22 |website=commission.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


Is comhlacht phoiblí í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde''' (Béarla: '''European Research Council''' ('''ERC''')) le haghaidh maoiniú eolaíochta agus teicneolaíochta  laistigh den [[Aontas Eorpach]] (AE).  Bunaithe sa bhliain 2007 agus lonnaithe sa [[an Bhruiséil|an Bhruiséil]], tá ann san ERC is Comhairle Eolaíochta neamhspleách agus Gníomhaireacht Feidhmiúcháinan.  Is cuid den [[Creatchlár Framework Programme]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], srl.

'' The ERC budget was over €13 billiún in mbliain 2014 chuig 2020.  Under Horizon 2020, it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref name=bbc2007&gt;{{cite news | sloinne = Amos | ainm = Jonathan | teideal = European research goes for gold | url = http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm | dátarochtana = 16 May 2025 | work = bbc.co.uk | dáta = 27 Feabhra 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&gt;{{cite news | sloinne = Boe | ainm = Mariangela | teideal = Striving for excellence with ERC funding | url = https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ |access-date=16 Bealtaine 2025 | work =Yerun | dáta = 24 Meán Fómhair 2024 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news |last1=matthews |first1=niall |title=Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers |url=https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ |access-date=16 May 2025 |work=Research Ireland |date=5 November 2024 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future |url=https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html |website=The Guild |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Increasing your researchers' chances of winning ERC grants {{!}} EURAXESS |url=https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants |website=www.euraxess.me |access-date=16 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants |url=https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 |website=worldfactory.de |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref&gt;{{Citation| title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017| url=http://erc.europa.eu/statistics-0| access-date=12 October 2012| archive-date=2 October 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://era.gv.at/object/news/1469|title=ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees|access-date=18 September 2015|archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|title=ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business|website=sciencebusiness.net|access-date=18 September 2015|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |title=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) |access-date=2015-09-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |archive-date=4 March 2016 }}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>izbqyjej9efp9v6rm1j2f4i6x91eup5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323650</id>
      <parentid>1323641</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T20:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde */</comment>
      <origin>1323650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24763" sha1="tux13brdpnk06qlcz2reby6c1rjmlox" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]] (EISMEA), an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]] (CINEA)
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]

== Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==


'' The '''Framework Programmes for Research and Technological Development''', also called '''Framework Programmes''' or abbreviated '''FP1''' to '''FP9''', are funding programmes created by the [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] to support and foster research in the [[European Research Area]] (ERA).  Starting in 2014, the funding programmes were named '''Horizon'''.

'' The funding programmes began in 1984 and continue to the present day. The most recent programme, [[Fís Eorpach]], has a budget of 95.5 billion Euros to be distributed over seven years.

'' The specific objectives and actions vary between funding periods. In FP6 and FP7, focus was on technological research. In [[Fís 2020]], the focus was on innovation, delivering economic growth faster, and delivering solutions to end users that are often governmental agencies.

== Stair 
Conducting European research policies and implementing European research programmes is an obligation under the [[Conradh Amstardam]], which includes a chapter on research and technological development.  The programmes are defined by commission civil servants who are aided by various official advisory group and lobby groups.  To advise the an Coimisiún Eorpach on the overall strategy to be followed in carrying out the Information and Communication Technology thematic priority, the Information Society Technologies Advisory Group (ISTAG) was set up.
&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== The framework programmes 
'' The framework programmes, up until Framework Programme 6 (FP6), covered five-year periods; but from Framework Programme 7 (FP7) onward, programmes run for seven years.  The Framework Programmes, and their budgets in billions of Euros, are presented in the table below.
&lt;ref name=&gt;Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. &quot;The Economics of the European Union: Policy and Analysis&quot; (4th ed.), Oxford University Press 2007&lt;/ref&gt;
 For FP1–FP5, program expenditures were made in [[Aonad Airgeadra Eorpach]]; from FP6 onward budgets were in Euros.  The values presented below are in Euros.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ID !! Framework programme !! Period !! Budget (billion €)
|-
| FP1 || First
&lt;ref name=cead&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1984–1987 || 3.8
|-
| FP2 || Second
&lt;ref name=dara&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1987–1991 || 5.4
|-
| FP3 || Third
&lt;ref name=triu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1990–1994 || 6.6
|-
| FP4 || Fourth
&lt;ref name=ceathru&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1994–1998 || 13.2
|-
| FP5 || Fifth
&lt;ref name=cuigiu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1998–2002 || 15.0
|-
| FP6 || Sixth
&lt;ref name=seu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 2002–2006 || 16.3
|-
| FP7 || Seventh || 2007–2013 || 50.5 over seven years&lt;br /&gt;+ 2.7 for [[Euratom]] over five years
&lt;ref name=fp7&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_en.html |title= How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = European Commission | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] (ochtú)
&lt;ref name=Cordis2020&gt;{{lua idirlín | teideal = The EU Framework Programme for Research and Innovation | url = http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_ga.cfm?pg=h2020 | dátarochtana = 19 Iúil 2012}}&lt;/ref&gt;
 || 2014–2020 || 77
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/newsroom/horizon2020/document.cfm?doc_id=17607 | retail = Research and innovation funding: making a real difference | dáta =2016|website=European Commission |dátarochtana = 30 Eanáir 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]]
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín |last=Cordis|title=The EU Framework Programme for Research and Innovation|url=http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_en.cfm?pg=h2020https://ec.europa.eu/info/horizon-europe-next-research-and-innovation-framework-programme_en|access-date=15 August 2019}}&lt;/ref&gt;
 || 2021–2027 || 95.5
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://ec.europa.eu/info/research-and-innovation/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en | title=Horizon Europe | date=22 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | title=What is the budget of Horizon Europe? | date=6 May 2021 }}&lt;/ref&gt;
|-
| FP10
| Horizon Europe
| 2028-2034
| 175 (''proposal'')
&lt;ref name=&gt;{{Cite web |title=EU budget 2028-2034 |url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en |access-date=2025-07-22 |website=commission.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


Is comhlacht phoiblí í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde''' (Béarla: '''European Research Council''' ('''ERC''')) le haghaidh maoiniú eolaíochta agus teicneolaíochta  laistigh den [[Aontas Eorpach]] (AE).  Bunaithe sa bhliain 2007 agus lonnaithe sa [[an Bhruiséil|an Bhruiséil]], tá ann san ERC is Comhairle Eolaíochta neamhspleách agus Gníomhaireacht Feidhmiúcháinan.  Is cuid den [[Creatchlár Framework Programme]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], srl.

'' The ERC budget was over €13 billiún in mbliain 2014 chuig 2020.  Under Horizon 2020, it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref name=bbc2007&gt;{{cite news | sloinne = Amos | ainm = Jonathan | teideal = European research goes for gold | url = http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm | dátarochtana = 16 May 2025 | work = bbc.co.uk | dáta = 27 Feabhra 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=yerun2024&gt;{{cite news | sloinne = Boe | ainm = Mariangela | teideal = Striving for excellence with ERC funding | url = https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | work = Yerun | dáta = 24 Meán Fómhair 2024 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite news | sloinne = Matthews | ainm = Niall | teideal=Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers | url = https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | work = Research Ireland | dáta = 5 Samhain 2024 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future |url=https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html |website=The Guild |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Increasing your researchers' chances of winning ERC grants {{!}} EURAXESS |url=https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants |website=www.euraxess.me |access-date=16 May 2025 |language=en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |title=An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants |url=https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 |website=worldfactory.de |access-date=16 May 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref&gt;{{Citation| title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017| url=http://erc.europa.eu/statistics-0| access-date=12 October 2012| archive-date=2 October 2023| archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://era.gv.at/object/news/1469|title=ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees|access-date=18 September 2015|archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|title=ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business|website=sciencebusiness.net|access-date=18 September 2015|archive-date=2 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |title=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) |access-date=2015-09-18 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics |archive-date=4 March 2016 }}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>tux13brdpnk06qlcz2reby6c1rjmlox</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323656</id>
      <parentid>1323650</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T21:15:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1323656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24991" sha1="cc6sd45s725hlbqsff82e2rs9y873hq" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]] (EISMEA), an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]] (CINEA)
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]

== Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==


'' The '''Framework Programmes for Research and Technological Development''', also called '''Framework Programmes''' or abbreviated '''FP1''' to '''FP9''', are funding programmes created by the [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] to support and foster research in the [[European Research Area]] (ERA).  Starting in 2014, the funding programmes were named '''Horizon'''.

'' The funding programmes began in 1984 and continue to the present day. The most recent programme, [[Fís Eorpach]], has a budget of 95.5 billion Euros to be distributed over seven years.

'' The specific objectives and actions vary between funding periods. In FP6 and FP7, focus was on technological research. In [[Fís 2020]], the focus was on innovation, delivering economic growth faster, and delivering solutions to end users that are often governmental agencies.

== Stair 
Conducting European research policies and implementing European research programmes is an obligation under the [[Conradh Amstardam]], which includes a chapter on research and technological development.  The programmes are defined by commission civil servants who are aided by various official advisory group and lobby groups.  To advise the an Coimisiún Eorpach on the overall strategy to be followed in carrying out the Information and Communication Technology thematic priority, the Information Society Technologies Advisory Group (ISTAG) was set up.
&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== The framework programmes 
'' The framework programmes, up until Framework Programme 6 (FP6), covered five-year periods; but from Framework Programme 7 (FP7) onward, programmes run for seven years.  The Framework Programmes, and their budgets in billions of Euros, are presented in the table below.
&lt;ref name=&gt;Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. &quot;The Economics of the European Union: Policy and Analysis&quot; (4th ed.), Oxford University Press 2007&lt;/ref&gt;
 For FP1–FP5, program expenditures were made in [[Aonad Airgeadra Eorpach]]; from FP6 onward budgets were in Euros.  The values presented below are in Euros.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ID !! Framework programme !! Period !! Budget (billion €)
|-
| FP1 || First
&lt;ref name=cead&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1984–1987 || 3.8
|-
| FP2 || Second
&lt;ref name=dara&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1987–1991 || 5.4
|-
| FP3 || Third
&lt;ref name=triu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1990–1994 || 6.6
|-
| FP4 || Fourth
&lt;ref name=ceathru&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1994–1998 || 13.2
|-
| FP5 || Fifth
&lt;ref name=cuigiu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1998–2002 || 15.0
|-
| FP6 || Sixth
&lt;ref name=seu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 2002–2006 || 16.3
|-
| FP7 || Seventh || 2007–2013 || 50.5 over seven years&lt;br /&gt;+ 2.7 for [[Euratom]] over five years
&lt;ref name=fp7&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_en.html |title= How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = European Commission | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] (ochtú)
&lt;ref name=Cordis2020&gt;{{lua idirlín | teideal = The EU Framework Programme for Research and Innovation | url = http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_ga.cfm?pg=h2020 | dátarochtana = 19 Iúil 2012}}&lt;/ref&gt;
 || 2014–2020 || 77
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/newsroom/horizon2020/document.cfm?doc_id=17607 | retail = Research and innovation funding: making a real difference | dáta =2016|website=European Commission |dátarochtana = 30 Eanáir 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]]
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín |last=Cordis|title=The EU Framework Programme for Research and Innovation|url=http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_en.cfm?pg=h2020https://ec.europa.eu/info/horizon-europe-next-research-and-innovation-framework-programme_en|access-date=15 August 2019}}&lt;/ref&gt;
 || 2021–2027 || 95.5
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://ec.europa.eu/info/research-and-innovation/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en | title=Horizon Europe | date=22 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | title=What is the budget of Horizon Europe? | date=6 May 2021 }}&lt;/ref&gt;
|-
| FP10
| Horizon Europe
| 2028-2034
| 175 (''proposal'')
&lt;ref name=&gt;{{Cite web |title=EU budget 2028-2034 |url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en |access-date=2025-07-22 |website=commission.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


Is comhlacht phoiblí í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde''' (Béarla: '''European Research Council''' ('''ERC''')) le haghaidh maoiniú eolaíochta agus teicneolaíochta  laistigh den [[Aontas Eorpach]] (AE).  Bunaithe sa bhliain 2007 agus lonnaithe sa [[an Bhruiséil|an Bhruiséil]], tá ann san ERC is Comhairle Eolaíochta neamhspleách agus Gníomhaireacht Feidhmiúcháinan.  Is cuid den [[Creatchlár Framework Programme]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], srl.

'' The ERC budget was over €13 billiún in mbliain 2014 chuig 2020.  Under Horizon 2020, it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref name=bbc2007&gt;{{cite news | sloinne = Amos | ainm = Jonathan | teideal = European research goes for gold | url = http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm | dátarochtana = 16 May 2025 | work = bbc.co.uk | dáta = 27 Feabhra 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=yerun2024&gt;{{cite news | sloinne = Boe | ainm = Mariangela | teideal = Striving for excellence with ERC funding | url = https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | work = Yerun | dáta = 24 Meán Fómhair 2024 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ri2025&gt;{{cite news | sloinne = Matthews | ainm = Niall | teideal=Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers | url = https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | work = Research Ireland | dáta = 5 Samhain 2024 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=theguild&gt;{{lua idirlín | teideal = Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future | url = https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html | work = The Guild | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Increasing your researchers' chances of winning ERC grants | url = https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants | work = euraxess.me |dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=worldfactory&gt;{{lua idirlín | teideal = An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants | url = https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 | work = worldfactory.de | dátarochtana = 16 Breataine 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref name=erc2017&gt;{{Citation | title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017 | url=http://erc.europa.eu/statistics-0 | access-date=12 October 2012 | archive-date=2 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref name=era&gt;{{lua idirlín | url = http://era.gv.at/object/news/1469 | teideal = ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees | dátarochtana = 18 Meán Fómhair 2015 | archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=scibusi&gt;{{lua idirlín | url = http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize | teideal = ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business | work = sciencebusiness.net | dátarochtana = 18 Meán Fómhair 2015 | archive-date=2 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=idcons&gt;{{lua idirlín | url = http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics | teideal=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) | dátarochtana = 2015-09-18 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics | archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>cc6sd45s725hlbqsff82e2rs9y873hq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323657</id>
      <parentid>1323656</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T21:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde */</comment>
      <origin>1323657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25008" sha1="ezcwkzb6x57unlrpz9iztlueu1628j8" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]] (EISMEA), an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]] (CINEA)
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]

== Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==


'' The '''Framework Programmes for Research and Technological Development''', also called '''Framework Programmes''' or abbreviated '''FP1''' to '''FP9''', are funding programmes created by the [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] to support and foster research in the [[European Research Area]] (ERA).  Starting in 2014, the funding programmes were named '''Horizon'''.

'' The funding programmes began in 1984 and continue to the present day. The most recent programme, [[Fís Eorpach]], has a budget of 95.5 billion Euros to be distributed over seven years.

'' The specific objectives and actions vary between funding periods. In FP6 and FP7, focus was on technological research. In [[Fís 2020]], the focus was on innovation, delivering economic growth faster, and delivering solutions to end users that are often governmental agencies.

== Stair 
Conducting European research policies and implementing European research programmes is an obligation under the [[Conradh Amstardam]], which includes a chapter on research and technological development.  The programmes are defined by commission civil servants who are aided by various official advisory group and lobby groups.  To advise the an Coimisiún Eorpach on the overall strategy to be followed in carrying out the Information and Communication Technology thematic priority, the Information Society Technologies Advisory Group (ISTAG) was set up.
&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== The framework programmes 
'' The framework programmes, up until Framework Programme 6 (FP6), covered five-year periods; but from Framework Programme 7 (FP7) onward, programmes run for seven years.  The Framework Programmes, and their budgets in billions of Euros, are presented in the table below.
&lt;ref name=&gt;Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. &quot;The Economics of the European Union: Policy and Analysis&quot; (4th ed.), Oxford University Press 2007&lt;/ref&gt;
 For FP1–FP5, program expenditures were made in [[Aonad Airgeadra Eorpach]]; from FP6 onward budgets were in Euros.  The values presented below are in Euros.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ID !! Framework programme !! Period !! Budget (billion €)
|-
| FP1 || First
&lt;ref name=cead&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1984–1987 || 3.8
|-
| FP2 || Second
&lt;ref name=dara&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1987–1991 || 5.4
|-
| FP3 || Third
&lt;ref name=triu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1990–1994 || 6.6
|-
| FP4 || Fourth
&lt;ref name=ceathru&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1994–1998 || 13.2
|-
| FP5 || Fifth
&lt;ref name=cuigiu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1998–2002 || 15.0
|-
| FP6 || Sixth
&lt;ref name=seu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 2002–2006 || 16.3
|-
| FP7 || Seventh || 2007–2013 || 50.5 over seven years&lt;br /&gt;+ 2.7 for [[Euratom]] over five years
&lt;ref name=fp7&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_en.html |title= How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = European Commission | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] (ochtú)
&lt;ref name=Cordis2020&gt;{{lua idirlín | teideal = The EU Framework Programme for Research and Innovation | url = http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_ga.cfm?pg=h2020 | dátarochtana = 19 Iúil 2012}}&lt;/ref&gt;
 || 2014–2020 || 77
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/newsroom/horizon2020/document.cfm?doc_id=17607 | retail = Research and innovation funding: making a real difference | dáta =2016|website=European Commission |dátarochtana = 30 Eanáir 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]]
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín |last=Cordis|title=The EU Framework Programme for Research and Innovation|url=http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_en.cfm?pg=h2020https://ec.europa.eu/info/horizon-europe-next-research-and-innovation-framework-programme_en|access-date=15 August 2019}}&lt;/ref&gt;
 || 2021–2027 || 95.5
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://ec.europa.eu/info/research-and-innovation/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en | title=Horizon Europe | date=22 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | title=What is the budget of Horizon Europe? | date=6 May 2021 }}&lt;/ref&gt;
|-
| FP10
| Horizon Europe
| 2028-2034
| 175 (''proposal'')
&lt;ref name=&gt;{{Cite web |title=EU budget 2028-2034 |url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en |access-date=2025-07-22 |website=commission.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


Is comhlacht phoiblí í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Research Council''' ('''ERC''')) le haghaidh maoiniú eolaíochta agus teicneolaíochta  laistigh den [[Aontas Eorpach]] (AE).  Bunaithe sa bhliain 2007 agus lonnaithe sa [[an Bhruiséil|an Bhruiséil]], tá ann san ERC is Comhairle Eolaíochta neamhspleách agus Gníomhaireacht Feidhmiúcháinan.  Is cuid den [[Creatchlár Framework Programme]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], srl.

'' The ERC budget was over €13 billiún in mbliain 2014 chuig 2020.  Under Horizon 2020, it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref name=bbc2007&gt;{{cite news | sloinne = Amos | ainm = Jonathan | teideal = European research goes for gold | url = http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm | dátarochtana = 16 May 2025 | work = bbc.co.uk | dáta = 27 Feabhra 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=yerun2024&gt;{{cite news | sloinne = Boe | ainm = Mariangela | teideal = Striving for excellence with ERC funding | url = https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | work = Yerun | dáta = 24 Meán Fómhair 2024 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ri2025&gt;{{cite news | sloinne = Matthews | ainm = Niall | teideal=Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers | url = https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | work = Research Ireland | dáta = 5 Samhain 2024 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=theguild&gt;{{lua idirlín | teideal = Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future | url = https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html | work = The Guild | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Increasing your researchers' chances of winning ERC grants | url = https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants | work = euraxess.me |dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=worldfactory&gt;{{lua idirlín | teideal = An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants | url = https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 | work = worldfactory.de | dátarochtana = 16 Breataine 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref name=erc2017&gt;{{Citation | title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017 | url=http://erc.europa.eu/statistics-0 | access-date=12 October 2012 | archive-date=2 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref name=era&gt;{{lua idirlín | url = http://era.gv.at/object/news/1469 | teideal = ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees | dátarochtana = 18 Meán Fómhair 2015 | archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=scibusi&gt;{{lua idirlín | url = http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize | teideal = ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business | work = sciencebusiness.net | dátarochtana = 18 Meán Fómhair 2015 | archive-date=2 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=idcons&gt;{{lua idirlín | url = http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics | teideal=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) | dátarochtana = 2015-09-18 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics | archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>ezcwkzb6x57unlrpz9iztlueu1628j8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323658</id>
      <parentid>1323657</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T21:25:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1323658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25027" sha1="jefhammkkzc4rp7bxvjyk8faeg6bw3p" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]] (EISMEA), an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]] (CINEA)
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]

== Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==


'' The '''Framework Programmes for Research and Technological Development''', also called '''Framework Programmes''' or abbreviated '''FP1''' to '''FP9''', are funding programmes created by the [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] to support and foster research in the [[European Research Area]] (ERA).  Starting in 2014, the funding programmes were named '''Horizon'''.

'' The funding programmes began in 1984 and continue to the present day. The most recent programme, [[Fís Eorpach]], has a budget of 95.5 billion Euros to be distributed over seven years.

'' The specific objectives and actions vary between funding periods. In FP6 and FP7, focus was on technological research. In [[Fís 2020]], the focus was on innovation, delivering economic growth faster, and delivering solutions to end users that are often governmental agencies.

== Stair 
Conducting European research policies and implementing European research programmes is an obligation under the [[Conradh Amstardam]], which includes a chapter on research and technological development.  The programmes are defined by commission civil servants who are aided by various official advisory group and lobby groups.  To advise the an Coimisiún Eorpach on the overall strategy to be followed in carrying out the Information and Communication Technology thematic priority, the Information Society Technologies Advisory Group (ISTAG) was set up.
&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== The framework programmes 
'' The framework programmes, up until Framework Programme 6 (FP6), covered five-year periods; but from Framework Programme 7 (FP7) onward, programmes run for seven years.  The Framework Programmes, and their budgets in billions of Euros, are presented in the table below.
&lt;ref name=&gt;Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. &quot;The Economics of the European Union: Policy and Analysis&quot; (4th ed.), Oxford University Press 2007&lt;/ref&gt;
 For FP1–FP5, program expenditures were made in [[Aonad Airgeadra Eorpach]]; from FP6 onward budgets were in Euros.  The values presented below are in Euros.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ID !! Framework programme !! Period !! Budget (billion €)
|-
| FP1 || First
&lt;ref name=cead&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1984–1987 || 3.8
|-
| FP2 || Second
&lt;ref name=dara&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1987–1991 || 5.4
|-
| FP3 || Third
&lt;ref name=triu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1990–1994 || 6.6
|-
| FP4 || Fourth
&lt;ref name=ceathru&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1994–1998 || 13.2
|-
| FP5 || Fifth
&lt;ref name=cuigiu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1998–2002 || 15.0
|-
| FP6 || Sixth
&lt;ref name=seu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 2002–2006 || 16.3
|-
| FP7 || Seventh || 2007–2013 || 50.5 over seven years&lt;br /&gt;+ 2.7 for [[Euratom]] over five years
&lt;ref name=fp7&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_en.html |title= How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = European Commission | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] (ochtú)
&lt;ref name=Cordis2020&gt;{{lua idirlín | teideal = The EU Framework Programme for Research and Innovation | url = http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_ga.cfm?pg=h2020 | dátarochtana = 19 Iúil 2012}}&lt;/ref&gt;
 || 2014–2020 || 77
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/newsroom/horizon2020/document.cfm?doc_id=17607 | retail = Research and innovation funding: making a real difference | dáta =2016|website=European Commission |dátarochtana = 30 Eanáir 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]]
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín |last=Cordis|title=The EU Framework Programme for Research and Innovation|url=http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_en.cfm?pg=h2020https://ec.europa.eu/info/horizon-europe-next-research-and-innovation-framework-programme_en|access-date=15 August 2019}}&lt;/ref&gt;
 || 2021–2027 || 95.5
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://ec.europa.eu/info/research-and-innovation/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en | title=Horizon Europe | date=22 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | title=What is the budget of Horizon Europe? | date=6 May 2021 }}&lt;/ref&gt;
|-
| FP10
| Horizon Europe
| 2028-2034
| 175 (''proposal'')
&lt;ref name=&gt;{{Cite web |title=EU budget 2028-2034 |url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en |access-date=2025-07-22 |website=commission.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


Is comhlacht phoiblí í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Research Council Executive Agency''' ('''ERCEA''')) le haghaidh maoiniú eolaíochta agus teicneolaíochta  laistigh den [[Aontas Eorpach]] (AE).  Bunaithe sa bhliain 2007 agus lonnaithe sa [[an Bhruiséil|an Bhruiséil]], tá ann san ERC is Comhairle Eolaíochta neamhspleách agus Gníomhaireacht Feidhmiúcháinan.  Is cuid den [[Creatchlár Framework Programme]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], srl.

'' The ERC budget was over €13 billiún in mbliain 2014 chuig 2020.  Under Horizon 2020, it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref name=bbc2007&gt;{{cite news | sloinne = Amos | ainm = Jonathan | teideal = European research goes for gold | url = http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm | dátarochtana = 16 May 2025 | work = bbc.co.uk | dáta = 27 Feabhra 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=yerun2024&gt;{{cite news | sloinne = Boe | ainm = Mariangela | teideal = Striving for excellence with ERC funding | url = https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | work = Yerun | dáta = 24 Meán Fómhair 2024 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ri2025&gt;{{cite news | sloinne = Matthews | ainm = Niall | teideal=Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers | url = https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | work = Research Ireland | dáta = 5 Samhain 2024 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=theguild&gt;{{lua idirlín | teideal = Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future | url = https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html | work = The Guild | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Increasing your researchers' chances of winning ERC grants | url = https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants | work = euraxess.me |dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=worldfactory&gt;{{lua idirlín | teideal = An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants | url = https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 | work = worldfactory.de | dátarochtana = 16 Breataine 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref name=erc2017&gt;{{Citation | title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017 | url=http://erc.europa.eu/statistics-0 | access-date=12 October 2012 | archive-date=2 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref name=era&gt;{{lua idirlín | url = http://era.gv.at/object/news/1469 | teideal = ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees | dátarochtana = 18 Meán Fómhair 2015 | archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=scibusi&gt;{{lua idirlín | url = http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize | teideal = ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business | work = sciencebusiness.net | dátarochtana = 18 Meán Fómhair 2015 | archive-date=2 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=idcons&gt;{{lua idirlín | url = http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics | teideal=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) | dátarochtana = 2015-09-18 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics | archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>jefhammkkzc4rp7bxvjyk8faeg6bw3p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323660</id>
      <parentid>1323658</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T21:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eile */</comment>
      <origin>1323660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25068" sha1="s66f17c7mhuow16a4kyd8jzpj4xmpah" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]] (EISMEA), an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]] (CINEA)
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]] &amp;rarr; [[Comhairle Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]

== Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==


'' The '''Framework Programmes for Research and Technological Development''', also called '''Framework Programmes''' or abbreviated '''FP1''' to '''FP9''', are funding programmes created by the [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] to support and foster research in the [[European Research Area]] (ERA).  Starting in 2014, the funding programmes were named '''Horizon'''.

'' The funding programmes began in 1984 and continue to the present day. The most recent programme, [[Fís Eorpach]], has a budget of 95.5 billion Euros to be distributed over seven years.

'' The specific objectives and actions vary between funding periods. In FP6 and FP7, focus was on technological research. In [[Fís 2020]], the focus was on innovation, delivering economic growth faster, and delivering solutions to end users that are often governmental agencies.

== Stair 
Conducting European research policies and implementing European research programmes is an obligation under the [[Conradh Amstardam]], which includes a chapter on research and technological development.  The programmes are defined by commission civil servants who are aided by various official advisory group and lobby groups.  To advise the an Coimisiún Eorpach on the overall strategy to be followed in carrying out the Information and Communication Technology thematic priority, the Information Society Technologies Advisory Group (ISTAG) was set up.
&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== The framework programmes 
'' The framework programmes, up until Framework Programme 6 (FP6), covered five-year periods; but from Framework Programme 7 (FP7) onward, programmes run for seven years.  The Framework Programmes, and their budgets in billions of Euros, are presented in the table below.
&lt;ref name=&gt;Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. &quot;The Economics of the European Union: Policy and Analysis&quot; (4th ed.), Oxford University Press 2007&lt;/ref&gt;
 For FP1–FP5, program expenditures were made in [[Aonad Airgeadra Eorpach]]; from FP6 onward budgets were in Euros.  The values presented below are in Euros.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ID !! Framework programme !! Period !! Budget (billion €)
|-
| FP1 || First
&lt;ref name=cead&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1984–1987 || 3.8
|-
| FP2 || Second
&lt;ref name=dara&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1987–1991 || 5.4
|-
| FP3 || Third
&lt;ref name=triu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1990–1994 || 6.6
|-
| FP4 || Fourth
&lt;ref name=ceathru&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1994–1998 || 13.2
|-
| FP5 || Fifth
&lt;ref name=cuigiu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1998–2002 || 15.0
|-
| FP6 || Sixth
&lt;ref name=seu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 2002–2006 || 16.3
|-
| FP7 || Seventh || 2007–2013 || 50.5 over seven years&lt;br /&gt;+ 2.7 for [[Euratom]] over five years
&lt;ref name=fp7&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_en.html |title= How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = European Commission | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] (ochtú)
&lt;ref name=Cordis2020&gt;{{lua idirlín | teideal = The EU Framework Programme for Research and Innovation | url = http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_ga.cfm?pg=h2020 | dátarochtana = 19 Iúil 2012}}&lt;/ref&gt;
 || 2014–2020 || 77
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/newsroom/horizon2020/document.cfm?doc_id=17607 | retail = Research and innovation funding: making a real difference | dáta =2016|website=European Commission |dátarochtana = 30 Eanáir 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]]
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín |last=Cordis|title=The EU Framework Programme for Research and Innovation|url=http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_en.cfm?pg=h2020https://ec.europa.eu/info/horizon-europe-next-research-and-innovation-framework-programme_en|access-date=15 August 2019}}&lt;/ref&gt;
 || 2021–2027 || 95.5
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://ec.europa.eu/info/research-and-innovation/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en | title=Horizon Europe | date=22 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | title=What is the budget of Horizon Europe? | date=6 May 2021 }}&lt;/ref&gt;
|-
| FP10
| Horizon Europe
| 2028-2034
| 175 (''proposal'')
&lt;ref name=&gt;{{Cite web |title=EU budget 2028-2034 |url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en |access-date=2025-07-22 |website=commission.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde ==
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


Is comhlacht phoiblí í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Research Council Executive Agency''' ('''ERCEA''')) le haghaidh maoiniú eolaíochta agus teicneolaíochta  laistigh den [[Aontas Eorpach]] (AE).  Bunaithe sa bhliain 2007 agus lonnaithe sa [[an Bhruiséil|an Bhruiséil]], tá ann san ERC is Comhairle Eolaíochta neamhspleách agus Gníomhaireacht Feidhmiúcháinan.  Is cuid den [[Creatchlár Framework Programme]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], srl.

'' The ERC budget was over €13 billiún in mbliain 2014 chuig 2020.  Under Horizon 2020, it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref name=bbc2007&gt;{{cite news | sloinne = Amos | ainm = Jonathan | teideal = European research goes for gold | url = http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm | dátarochtana = 16 May 2025 | work = bbc.co.uk | dáta = 27 Feabhra 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=yerun2024&gt;{{cite news | sloinne = Boe | ainm = Mariangela | teideal = Striving for excellence with ERC funding | url = https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | work = Yerun | dáta = 24 Meán Fómhair 2024 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ri2025&gt;{{cite news | sloinne = Matthews | ainm = Niall | teideal=Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers | url = https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | work = Research Ireland | dáta = 5 Samhain 2024 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=theguild&gt;{{lua idirlín | teideal = Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future | url = https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html | work = The Guild | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Increasing your researchers' chances of winning ERC grants | url = https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants | work = euraxess.me |dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=worldfactory&gt;{{lua idirlín | teideal = An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants | url = https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 | work = worldfactory.de | dátarochtana = 16 Breataine 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref name=erc2017&gt;{{Citation | title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017 | url=http://erc.europa.eu/statistics-0 | access-date=12 October 2012 | archive-date=2 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref name=era&gt;{{lua idirlín | url = http://era.gv.at/object/news/1469 | teideal = ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees | dátarochtana = 18 Meán Fómhair 2015 | archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=scibusi&gt;{{lua idirlín | url = http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize | teideal = ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business | work = sciencebusiness.net | dátarochtana = 18 Meán Fómhair 2015 | archive-date=2 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=idcons&gt;{{lua idirlín | url = http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics | teideal=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) | dátarochtana = 2015-09-18 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics | archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>s66f17c7mhuow16a4kyd8jzpj4xmpah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323661</id>
      <parentid>1323660</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T21:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1323661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25265" sha1="nlccsrcnccdnnq6w0yzdoknkin724p1" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]] (EISMEA), an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]] (CINEA)
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]] &amp;rarr; [[Comhairle Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]

== Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==


'' The '''Framework Programmes for Research and Technological Development''', also called '''Framework Programmes''' or abbreviated '''FP1''' to '''FP9''', are funding programmes created by the [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] to support and foster research in the [[European Research Area]] (ERA).  Starting in 2014, the funding programmes were named '''Horizon'''.

'' The funding programmes began in 1984 and continue to the present day. The most recent programme, [[Fís Eorpach]], has a budget of 95.5 billion Euros to be distributed over seven years.

'' The specific objectives and actions vary between funding periods. In FP6 and FP7, focus was on technological research. In [[Fís 2020]], the focus was on innovation, delivering economic growth faster, and delivering solutions to end users that are often governmental agencies.

== Stair 
Conducting European research policies and implementing European research programmes is an obligation under the [[Conradh Amstardam]], which includes a chapter on research and technological development.  The programmes are defined by commission civil servants who are aided by various official advisory group and lobby groups.  To advise the an Coimisiún Eorpach on the overall strategy to be followed in carrying out the Information and Communication Technology thematic priority, the Information Society Technologies Advisory Group (ISTAG) was set up.
&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== The framework programmes 
'' The framework programmes, up until Framework Programme 6 (FP6), covered five-year periods; but from Framework Programme 7 (FP7) onward, programmes run for seven years.  The Framework Programmes, and their budgets in billions of Euros, are presented in the table below.
&lt;ref name=&gt;Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. &quot;The Economics of the European Union: Policy and Analysis&quot; (4th ed.), Oxford University Press 2007&lt;/ref&gt;
 For FP1–FP5, program expenditures were made in [[Aonad Airgeadra Eorpach]]; from FP6 onward budgets were in Euros.  The values presented below are in Euros.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ID !! Framework programme !! Period !! Budget (billion €)
|-
| FP1 || First
&lt;ref name=cead&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1984–1987 || 3.8
|-
| FP2 || Second
&lt;ref name=dara&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1987–1991 || 5.4
|-
| FP3 || Third
&lt;ref name=triu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1990–1994 || 6.6
|-
| FP4 || Fourth
&lt;ref name=ceathru&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1994–1998 || 13.2
|-
| FP5 || Fifth
&lt;ref name=cuigiu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1998–2002 || 15.0
|-
| FP6 || Sixth
&lt;ref name=seu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 2002–2006 || 16.3
|-
| FP7 || Seventh || 2007–2013 || 50.5 over seven years&lt;br /&gt;+ 2.7 for [[Euratom]] over five years
&lt;ref name=fp7&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_en.html |title= How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = European Commission | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] (ochtú)
&lt;ref name=Cordis2020&gt;{{lua idirlín | teideal = The EU Framework Programme for Research and Innovation | url = http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_ga.cfm?pg=h2020 | dátarochtana = 19 Iúil 2012}}&lt;/ref&gt;
 || 2014–2020 || 77
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/newsroom/horizon2020/document.cfm?doc_id=17607 | retail = Research and innovation funding: making a real difference | dáta =2016|website=European Commission |dátarochtana = 30 Eanáir 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]]
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín |last=Cordis|title=The EU Framework Programme for Research and Innovation|url=http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_en.cfm?pg=h2020https://ec.europa.eu/info/horizon-europe-next-research-and-innovation-framework-programme_en|access-date=15 August 2019}}&lt;/ref&gt;
 || 2021–2027 || 95.5
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://ec.europa.eu/info/research-and-innovation/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en | title=Horizon Europe | date=22 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | title=What is the budget of Horizon Europe? | date=6 May 2021 }}&lt;/ref&gt;
|-
| FP10
| Horizon Europe
| 2028-2034
| 175 (''proposal'')
&lt;ref name=&gt;{{Cite web |title=EU budget 2028-2034 |url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en |access-date=2025-07-22 |website=commission.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Comhairle Eorpach um Thaighde ==
Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


Is comhlacht phoiblí í an '''Comhairle Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Research Council Executive Agency''' ('''ERCEA''')) le haghaidh maoiniú eolaíochta agus teicneolaíochta  laistigh den [[Aontas Eorpach]] (AE).  Bunaithe sa bhliain 2007 agus lonnaithe sa [[an Bhruiséil|an Bhruiséil]], tá ann san ERC is Comhairle Eolaíochta neamhspleách agus Gníomhaireacht Feidhmiúcháinan.  Is cuid den [[Creatchlár Framework Programme]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], srl.

'' The ERC budget was over €13 billiún in mbliain 2014 chuig 2020.  Under Horizon 2020, it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref name=bbc2007&gt;{{cite news | sloinne = Amos | ainm = Jonathan | teideal = European research goes for gold | url = http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm | dátarochtana = 16 May 2025 | work = bbc.co.uk | dáta = 27 Feabhra 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=yerun2024&gt;{{cite news | sloinne = Boe | ainm = Mariangela | teideal = Striving for excellence with ERC funding | url = https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | work = Yerun | dáta = 24 Meán Fómhair 2024 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ri2025&gt;{{cite news | sloinne = Matthews | ainm = Niall | teideal=Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers | url = https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | work = Research Ireland | dáta = 5 Samhain 2024 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=theguild&gt;{{lua idirlín | teideal = Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future | url = https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html | work = The Guild | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | teideal = Increasing your researchers' chances of winning ERC grants | url = https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants | work = euraxess.me |dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=worldfactory&gt;{{lua idirlín | teideal = An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants | url = https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 | work = worldfactory.de | dátarochtana = 16 Breataine 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref name=erc2017&gt;{{Citation | title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017 | url=http://erc.europa.eu/statistics-0 | access-date=12 October 2012 | archive-date=2 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref name=era&gt;{{lua idirlín | url = http://era.gv.at/object/news/1469 | teideal = ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees | dátarochtana = 18 Meán Fómhair 2015 | archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=scibusi&gt;{{lua idirlín | url = http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize | teideal = ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business | work = sciencebusiness.net | dátarochtana = 18 Meán Fómhair 2015 | archive-date=2 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=idcons&gt;{{lua idirlín | url = http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics | teideal=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) | dátarochtana = 2015-09-18 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics | archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/929262/ga | teideal = Téarma: an Chomhairle Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 09-08-2026}}&lt;/ref&gt;
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>nlccsrcnccdnnq6w0yzdoknkin724p1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323784</id>
      <parentid>1323661</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T11:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Comhairle Eorpach um Thaighde */</comment>
      <origin>1323784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25251" sha1="j7hnkojdrgpfwtdnavj9k0uudg5pkct" xml:space="preserve">== Ceanntásc ==
(an t)Údarás um..., (an) G(h)níomhaireacht um... (an) Comhbheartas Talmhaíochta. Cé acu sa teideal?

Féach:
* [http://www.gaois.ie gaois.ie].
* ''Wikidata list'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann#Réigiún na hÉireann|Réigiúin na hÉireann]].

=== Réigiún ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; vertical-align:top;&quot;
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin
! style=&quot;width:50%;&quot; | Réigiúin NUTS
|-
| style=&quot;text-align:center&quot; | [[Íomhá:IrelandRegions.png | center]]
| align=center | [[Íomhá:NUTS3 Boundaries Ireland.png | center]]
|-
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | Réigiúin na hÉireann: 
* (A) Tuaisceart
* (B) Iarthar
* (C) Iardheisceart
* (D) Oirdheisceart
* (E) Oirthear [BÁC]
* (F) [[Lár na Tíre (Éire)]]
| style=&quot;vertical-align:top;&quot; | '''Réigiúin''' NUTS 3 na hÉireann:
* [[Réigiún na Teorann|Teorainn]]
* [[Réigiún an Iarthair|Iarthar]]
* [[Réigiún Lár na Tíre|Lár na Tíre]]
* [[Réigiún an Lár-Oirthir|Lár-Oirthear]]
* [[Réigiún Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]]
* [[Réigiún an Lár-Iarthair|Lár-Iarthar]]
* [[Réigiún an Oirdheiscirt|Oirdheisceart]]
* [[Réigiún an Iardheiscirt|Iardheisceart]]
|}

{| 
|-
| [[Íomhá:Newborderregionboundary.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Border region.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map West region.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Ireland location map Midlands.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid East Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map Mid-East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Island_of_Ireland_location_map_Dublin.svg | 80px]]
| [[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Mid-West Region Map Ireland 2018.png | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | 80px]]&lt;!--[[Íomhá:Ireland location map South East.svg | 40px]]--&gt;
| [[Íomhá:Ireland location map South West.svg | 80px]]
|}

=== Acrainm ===
* [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] -  Acáise
* [[Comhordú an Eolais ar an Timpeallacht|CORINE]] - Ceolta
* [[CORDIS]] - SeoTaifeach
* [[Inter-Active Terminology for Europe|IATE]] - Tighe

== Eile ==
{{tl|Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}}

* [[Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh]] (2002), [[Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]] (2008), [[Comhlacht na Rialálaithe Eorpacha um Chumarsáid Leictreonach]] (BEREC) (2009) &amp;leftarrow; (BEREC Office) - [[Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]] (2018), [[an tÚdarás um Páirtithe Polaitiúla Eorpacha agus um Fhondúireachtaí Polaitiúla Eorpacha]] (2016), [[EU-CyCLONe]] (2020), [[Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh]] (2026)


* [[:Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Nuálaíochta Eorpaí agus na bhFiontar Beag agus Meánmhéide]] (EISMEA), an [[Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Oideachas agus Cultúr]], [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um an Aeráid, Bonneagar agus Comhshaol]] (CINEA)
# ''[[:en:European Research Executive Agency|Research]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:European Research Council Executive Agency|Research Council]]'' - [[Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde]] &amp;rarr; [[Comhairle Eorpach um Thaighde]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]

== Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==


'' The '''Framework Programmes for Research and Technological Development''', also called '''Framework Programmes''' or abbreviated '''FP1''' to '''FP9''', are funding programmes created by the [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] to support and foster research in the [[European Research Area]] (ERA).  Starting in 2014, the funding programmes were named '''Horizon'''.

'' The funding programmes began in 1984 and continue to the present day. The most recent programme, [[Fís Eorpach]], has a budget of 95.5 billion Euros to be distributed over seven years.

'' The specific objectives and actions vary between funding periods. In FP6 and FP7, focus was on technological research. In [[Fís 2020]], the focus was on innovation, delivering economic growth faster, and delivering solutions to end users that are often governmental agencies.

== Stair 
Conducting European research policies and implementing European research programmes is an obligation under the [[Conradh Amstardam]], which includes a chapter on research and technological development.  The programmes are defined by commission civil servants who are aided by various official advisory group and lobby groups.  To advise the an Coimisiún Eorpach on the overall strategy to be followed in carrying out the Information and Communication Technology thematic priority, the Information Society Technologies Advisory Group (ISTAG) was set up.
&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== The framework programmes 
'' The framework programmes, up until Framework Programme 6 (FP6), covered five-year periods; but from Framework Programme 7 (FP7) onward, programmes run for seven years.  The Framework Programmes, and their budgets in billions of Euros, are presented in the table below.
&lt;ref name=&gt;Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. &quot;The Economics of the European Union: Policy and Analysis&quot; (4th ed.), Oxford University Press 2007&lt;/ref&gt;
 For FP1–FP5, program expenditures were made in [[Aonad Airgeadra Eorpach]]; from FP6 onward budgets were in Euros.  The values presented below are in Euros.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! ID !! Framework programme !! Period !! Budget (billion €)
|-
| FP1 || First
&lt;ref name=cead&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1984–1987 || 3.8
|-
| FP2 || Second
&lt;ref name=dara&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1987–1991 || 5.4
|-
| FP3 || Third
&lt;ref name=triu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1990–1994 || 6.6
|-
| FP4 || Fourth
&lt;ref name=ceathru&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1994–1998 || 13.2
|-
| FP5 || Fifth
&lt;ref name=cuigiu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 1998–2002 || 15.0
|-
| FP6 || Sixth
&lt;ref name=seu&gt;[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Official Journal of the European Union]]''&lt;/ref&gt;
 || 2002–2006 || 16.3
|-
| FP7 || Seventh || 2007–2013 || 50.5 over seven years&lt;br /&gt;+ 2.7 for [[Euratom]] over five years
&lt;ref name=fp7&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_en.html |title= How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = European Commission | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] (ochtú)
&lt;ref name=Cordis2020&gt;{{lua idirlín | teideal = The EU Framework Programme for Research and Innovation | url = http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_ga.cfm?pg=h2020 | dátarochtana = 19 Iúil 2012}}&lt;/ref&gt;
 || 2014–2020 || 77
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/newsroom/horizon2020/document.cfm?doc_id=17607 | retail = Research and innovation funding: making a real difference | dáta =2016|website=European Commission |dátarochtana = 30 Eanáir 2018}}&lt;/ref&gt;
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]]
&lt;ref name=&gt;{{lua idirlín |last=Cordis|title=The EU Framework Programme for Research and Innovation|url=http://ec.europa.eu/research/horizon2020/index_en.cfm?pg=h2020https://ec.europa.eu/info/horizon-europe-next-research-and-innovation-framework-programme_en|access-date=15 August 2019}}&lt;/ref&gt;
 || 2021–2027 || 95.5
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://ec.europa.eu/info/research-and-innovation/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en | title=Horizon Europe | date=22 December 2025 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&gt;{{cite web | url=https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | title=What is the budget of Horizon Europe? | date=6 May 2021 }}&lt;/ref&gt;
|-
| FP10
| Horizon Europe
| 2028-2034
| 175 (''proposal'')
&lt;ref name=&gt;{{Cite web |title=EU budget 2028-2034 |url=https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en |access-date=2025-07-22 |website=commission.europa.eu |language=en}}&lt;/ref&gt;
|}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Gníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde ==
| headquarters = [[an Bhruiséil]], [[an Bheilg]]
| leader_name = Marc Tachelet


Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] í an '''Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: ''European Research Executive Agency'' ('''REA'''). '' Established in 2007, it manages parts of the European Union's research and innovation programmes, including [[Horizon Europe]] and the [[Research Fund for Coal and Steel]], and provides administrative support for EU-funded research projects.&lt;ref name=about /&gt;&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Stair 
'' The agency was established by the European Commission on 14 December 2007 to implement parts of the [[Seventh Framework Programme]].&lt;ref name=CELEX:32008D0046 /&gt;  Its mandate was extended in 2013 to manage significant parts of [[Horizon 2020]], the EU's framework programme for research and innovation for 2014–2020.&lt;ref name=CELEX:32013D0778 /&gt;

'' In 2021, the Commission renewed the agency's mandate for the 2021–2027 financial period through Implementing Decision (EU) 2021/173, under which the REA became one of six executive agencies responsible for implementing programmes funded under the EU budget.&lt;ref name=CELEX:32021D0173 /&gt;

== Freagrachtaí 
'' Since 2021, the REA has managed parts of several European Union programmes, including:

* [[Fís Eorpach]], particularly:
** [[Marie Skłodowska-Curie Actions]]
** Research infrastructures
** Cnuasach 2: Culture, Creativity and Inclusive Society
** Cnuasach 3: Civil Security for Society
** Cnuasach 6: Food, Bioeconomy, Natural Resources, Agriculture and Environment
** Widening participation and spreading excellence
** Reforming and enhancing the European research and innovation system
* [[Fís 2020]]
* Promotion of agricultural products
* [[Research Fund for Coal and Steel]]

'' The agency also manages the Commission's [[Research Enquiry Service]], coordinates the evaluation of research proposals by independent experts, provides administrative support to beneficiaries of EU funding programmes, and carries out legal and financial validation of grants and procurement procedures.&lt;ref name=resp /&gt;

== Rialtas 
'' The REA is an executive agency of the European Commission and operates under the supervision of the Commission.  It is headed by a director and overseen by a steering committee composed of representatives of the Commission departments responsible for the programmes managed by the agency.&lt;ref name=org /&gt;

== Buiséad 
'' For the 2021–2027 programming period, the REA manages approximately €22.7&amp;nbsp;billion in EU funding. During the [[Horizon 2020]] programme (2014–2020), it managed around €17&amp;nbsp;billion, compared with €6.4&amp;nbsp;billion under the [[Seventh Framework Programme]] (2007–2013).&lt;ref name=about /&gt;

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3591743/ga | teideal = Téarma: an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32021D0173&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021D0173 | teideal = Cinneadh Cur Chun Feidhme (AE) 2021/173 ón gCoimisiún an 12 Feabhra 2021 lena mbunaítear ... '''an Ghníomhaireacht Feidhmiúcháin Eorpach um Thaighde''' ... | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32008D0046&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32008D0046 | teideal = 2008/46/EC: Commission Decision of 14 December 2007 setting up the Research Executive Agency for the management of certain areas of the specific Community programmes People, Capacities and Cooperation in the field of research in application of Council Regulation (EC) No 58/2003 | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=CELEX:32013D0778&gt;{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32013D0778 | teideal = Decision No 778/2013/EU of the European Parliament and of the Council of 12 August 2013 providing further macro-financial assistance to Georgia | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 28-07-2026 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=about&gt;{{lua idirlín | teideal = About REA | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_en |publisher=European Commission | dátarochtana = 26 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=resp&gt;{{lua idirlín | teideal = Responsibilities | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us/what-we-do_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=org&gt;{{lua idirlín | teideal = Organisation | url = https://rea.ec.europa.eu/about-us_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Comhairle Eorpach um Thaighde ==
Gníomhaireacht Feidhmiúcháin na Comhairle Eorpaí um Thaighde
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}


Is comhlacht phoiblí í an '''Comhairle Eorpach um Thaighde'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Research Council''' ('''ERC''')) le haghaidh maoiniú eolaíochta agus teicneolaíochta  laistigh den [[Aontas Eorpach]] (AE).  Bunaithe sa bhliain 2007 agus lonnaithe sa [[an Bhruiséil|an Bhruiséil]], tá ann san ERC Comhairle Eolaíochta neamhspleách agus Gníomhaireacht Feidhmiúcháin.  Is cuid den [[Creatchlár Framework Programme]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], srl.

'' The ERC budget was over €13 billiún in mbliain 2014 chuig 2020.  Under Horizon 2020, it is estimated that around 7,000 ERC grantees will be funded and 42,000 team members supported, including 11,000 doctoral students and almost 16,000 post-doctoral researchers. The ERC awards to individuals are widely considered to be either among the most, or else the most prestigious grant for academics in Europe.
&lt;ref name=bbc2007&gt;{{cite news | sloinne = Amos | ainm = Jonathan | teideal = European research goes for gold | url = http://news.bbc.co.uk/2/mobile/science/nature/6399157.stm | dátarochtana = 16 May 2025 | work = bbc.co.uk | dáta = 27 Feabhra 2007}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=yerun2024&gt;{{cite news | sloinne = Boe | ainm = Mariangela | teideal = Striving for excellence with ERC funding | url = https://yerun.eu/2024/09/striving-for-excellence-with-erc-funding/ | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | work = Yerun | dáta = 24 Meán Fómhair 2024 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=ri2025&gt;{{cite news | sloinne = Matthews | ainm = Niall | teideal = Prestigious European Research Council award successes for Irish-based researchers | url = https://www.researchireland.ie/news/european-research-council-award-irish-based-researchers/ | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | work = Research Ireland | dáta = 5 Samhain 2024 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=theguild&gt;{{lua idirlín | teideal = Frontier-led research, the ERC and the role of university communities in securing their future | url = https://www.the-guild.eu/news-and-blog/news/2017/1frontier-led-research-the-erc-and-the-role-of-univ.html | work = The Guild | dátarochtana = 16 Bealtaine 2025}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=euraxess&gt;{{lua idirlín | teideal = Increasing your researchers' chances of winning ERC grants | url = https://www.euraxess.me/montenegro/news/increasing-your-researchers-chances-winning-erc-grants | work = euraxess.me |dátarochtana = 16 Bealtaine 2025 | teanga = en}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=worldfactory&gt;{{lua idirlín | teideal = An introduction to ERC Starting and Consolidator Grants | url = https://worldfactory.de/veranstaltungen/details/an-introduction-to-erc-starting-and-consolidator-grants-345 | work = worldfactory.de | dátarochtana = 16 Breataine 2025}}&lt;/ref&gt;

'' Researchers from any field can compete for the grants that support pioneering projects.  The ERC competitions are open to top researchers also from outside the union. The average success rate is about 12%.
&lt;ref name=erc2017&gt;{{Citation | title=basic statistics for ERC funding activities| date=22 February 2017 | url=http://erc.europa.eu/statistics-0 | access-date=12 October 2012 | archive-date=2 October 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20231002070911/https://erc.europa.eu/statistics-0| url-status=live}}&lt;/ref&gt;
 Five ERC grantees have won Nobel Prizes.
&lt;ref name=era&gt;{{lua idirlín | url = http://era.gv.at/object/news/1469 | teideal = ERA Portal Austria – Nobel Prize in Physiology or Medicine goes to two ERC grantees | dátarochtana = 18 Meán Fómhair 2015 | archive-date=8 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160308013059/https://era.gv.at/object/news/1469|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=scibusi&gt;{{lua idirlín | url = http://www.sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize | teideal = ERC starting grant holder wins Nobel physics prize – Science-Business | work = sciencebusiness.net | dátarochtana = 18 Meán Fómhair 2015 | archive-date=2 September 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230902160227/https://sciencebusiness.net/news/67734/ERC-starting-grant-holder-wins-Nobel-physics-prize | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=idcons&gt;{{lua idirlín | url = http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics | teideal=ERC grant holder awarded Nobel Prize in physics &amp;#124; Idconsortium Consultoria Investigación + Desarrollo + Innovación (I+D+i) | dátarochtana = 2015-09-18 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130551/http://www.idconsortium.es/en/news/erc-grant-holder-awarded-nobel-prize-physics | archive-date=4 March 2016}}&lt;/ref&gt;
 Grant applications are assessed by qualified experts. Excellence is the sole criterion for selection; there are neither thematic priorities, nor geographical quotas for funding. The aim is to recognise the best ideas, and confer status and visibility to the best research in Europe, while also attracting talent from abroad.

'' Along with national funding bodies, the ERC aims to improve the climate for European frontier research. The Scientific Council has been keen to learn from the ERC's peers in national research councils (European and overseas) and to engage in dialogue and appropriate collaboration.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/929262/ga | teideal = Téarma: an Chomhairle Eorpach um Thaighde | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 09-08-2026}}&lt;/ref&gt;
}}


{{síol-eu}}


[[Catagóir: Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]]

== Tíreolaíocht ==
[[Réigiún na Teorann]]

=== Geografaíocht fhisiceach 
[[Íomhá:Glencar waterfall01.jpg| thumb | 170px | [[Loch Ghleann an Chairthe|Eas Ghleann an Chairthe]], Liatroim]]

'' The region encompasses the entire northwest coast of Ireland along the [[an tAigéan Atlantach]].  Two of Ireland's longest rivers, [[an tSionainn]] and the [[an Éirne]], agus an [[Uiscebhealach na Sionainne is na hÉirne]] eatarthu.  Cavan and Monaghan in the east of the region are characterized by a drumlin landscape, with hundreds of loughs interspersed between.  [[Loch Aillionn]] in Leitrim is the region's largest lake, at 35 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

'' The west of the region, from [[Teallach Eathach]], County Cavan, to the Atlantic coast is largely rocky and mountainous, with coastal cliffs but also beaches in counties Sligo, Donegal and Leitrim.  Leitrim has the smallest coastline of any county, at just 5&amp;nbsp;km in length, while Donegal has the longest, at 1,134&amp;nbsp;km.

=== Foraoiseacht 
'' there is a total of 130,345 ha of forest and woodland cover in the Border Region, equating to 11.3% of the region's land area, the national average.&lt;ref name=govagri2017 /&gt;

'' Traditionally, the region  had a very low cover forest and planting schemes were undertaken by the Department of Agriculture or [[Comhlachtaí státurraithe na hÉireann|comhlachtaí státurraithe]] such as [[Coillte]].  County Leitrim is now Ireland's most forested county at 18.9% forest cover.  However, over 50% of Leitrim's forests are in private ownership.&lt;ref name=govagri2006 /&gt;

=== Aeráid 
'' Under [[Aicmiú aeráide Köppen]], the region experiences a maritime [[aeráid mheasartha]] [[aeráid aigéanach]], meaning cool winters, mild humid summers, and a lack of temperature extremes.  Summer daytime temperatures range between 15°C agus 22°C, rarely going beyond 25°C.  While the region generally experiences mild winters, upland areas typically have snow.  Humidity is high year round and rainfall ranges from ~1,250&amp;nbsp;mm ([[Marcréidh]], Sligeach) to ~1,000&amp;nbsp;mm ([[Béal Átha hÉis]], Cabhán), evenly distributed throughout the year.
&lt;ref name=metclimate /&gt;

=== Geolaíocht
[[Íomhá: Benbulben2.jpg | thumb | 200px | [[Binn Ghulbain]], Contae Shligigh]]

'' There are many large mountain ranges and high sea cliffs in the region, such as the [[Sléibhte Dhoire Bheatha]], [[Sliabh Liag]], the [[Binn Chuilceach]] agus [[Binn Ghulbain]].  The region is generally underlain by [[an tOrdaivíseach]] and [[an Siolúrach]] sceallaí agus gréabhacaí, laid down 417-495 million years ago. These are found in eastern Cavan and Monaghan.  The bedrock of western Cavan, Leitrim and Sligo is composed mostly of [[carbónmhar]] limestones that were laid roughly 355 million years ago.  However, a 1.5 billion year old narrow strip of metamorphosed gneisses extend across Sligo near [[Sliabh Gamh]].&lt;ref name=geocavan /&gt;&lt;ref name=geosligo /&gt;

'' County Donegal has one of the most complex geologies in Ireland.  Much of the county is underlain by [[Réamhchaimbriach]] gneiss, schist and quartzite, laid down during the Grenvillian Orogeny 700 million years ago.  The Border Region's highest point, [[An Earagail]], at 751 m, is composed of Precambrian quartzite. 

'' Ireland's oldest rocks, laid down 1.78 billion years ago, are found on the island of [[Inis Trá Tholl]].&lt;ref name=gsi /&gt;  Inis Trá Tholl is Ireland's most northerly island, located approximately 10&amp;nbsp;km north of [[Cionn Mhálanna]], mainland Ireland's most northerly point.

'' [[Loch Súilí]] in Donegal is one of Ireland's three fjords.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>j7hnkojdrgpfwtdnavj9k0uudg5pkct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ballstát den Aontas Eorpach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120737</id>
    <revision>
      <id>1323748</id>
      <parentid>1322826</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T05:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>25319</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>1323748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18767" sha1="ltk115y2xohr7n2974am3derzmsh8ad" xml:space="preserve">&lt;imagemap&gt;File:2020 EU MAP.svg | 250px | thumb | lang=ga | Léarscáil (inchliceáilte) den AE
poly 261 28 273 39 279 59 284 61 286 66 271 97 275 105 275 116 284 122 308 111 320 83 308 75 310 71 302 60 305 54 297 46 298 36 290 32 291 16 282 16 277 22 280 28 275 33 270 32 264 26 [[An Fhionlainn]]
poly 260 29 259 38 252 37 252 42 248 41 244 54 238 64 238 72 235 77 237 83 226 83 223 100 227 106 230 111 227 115 229 121 223 127 220 141 229 160 227 163 231 173 238 171 238 168 242 164 250 164 254 135 261 130 262 117 252 115 257 93 270 83 271 66 279 59 273 39 [[an tSualainn]]
poly 312 142 307 131 311 123 294 123 279 132 280 142 290 137 295 138 304 141 [[an Eastóin]]
poly 310 164 319 155 318 148 313 142 295 140 298 153 288 149 282 142 277 161 295 158 [[an Laitvia]]
poly 288 180 295 184 301 184 309 178 307 170 312 168 308 162 294 157 279 161 279 174 289 174 [[an Liotuáin]]
poly 300 198 294 182 290 180 270 183 265 184 264 179 250 182 248 186 238 190 238 197 234 199 239 203 241 223 249 225 251 229 255 226 261 230 265 232 268 235 270 237 273 235 276 240 281 237 283 237 289 236 296 242 297 239 297 234 301 223 305 222 304 217 301 214 296 201 [[an Pholainn]]
poly 254 250 257 245 261 244 269 236 272 235 276 240 279 238 289 235 297 243 274 250 269 253 269 257 259 254 [[an tSlóvaic]]
poly 299 251 291 245 270 252 269 257 258 252 249 268 254 271 260 279 268 278 275 274 290 272 294 258 [[an Ungáir]]
poly 355 291 354 280 361 274 355 269 349 272 346 270 343 259 332 248 330 243 328 242 324 247 314 250 312 248 301 250 294 255 292 265 288 271 282 274 288 281 293 284 293 288 296 290 302 287 301 291 308 294 308 297 317 297 322 297 329 295 339 287 347 288 [[an Rómáin]]
poly 309 327 312 322 309 318 305 316 305 310 308 305 302 298 304 294 309 295 310 298 328 297 340 287 354 291 350 297 352 301 348 304 355 309 348 314 347 311 340 316 339 317 339 321 329 324 323 321 316 325 [[an Bhulgáir]]
poly 308 383 305 376 306 374 293 368 294 359 289 351 289 344 294 339 295 333 301 332 304 328 310 326 317 326 322 322 329 325 340 321 340 316 342 319 340 328 328 329 320 331 325 335 339 340 336 342 348 344 350 348 347 358 344 353 348 352 349 348 343 347 345 344 334 341 335 338 328 335 317 341 313 337 311 342 320 350 332 359 339 365 358 359 340 377 331 380 335 376 337 378 342 373 340 370 345 372 353 362 337 366 328 363 327 367 320 367 326 372 319 374 320 382 334 393 355 393 372 372 372 378 368 383 368 377 364 384 365 390 361 387 355 396 340 400 339 395 329 397 329 393 332 392 320 380 314 384 311 378 [[an Ghréig]]
poly 419 384 415 381 421 378 421 373 428 371 435 365 430 374 434 376 424 383 [[an Chipir]]
poly 236 248 224 238 221 231 225 227 236 221 240 220 249 225 254 226 260 231 266 230 267 236 261 243 249 245 244 243 [[an tSeicia]]
poly 198 263 201 257 204 260 207 258 213 260 224 255 233 248 238 248 241 244 245 244 248 246 255 246 253 250 256 254 250 265 249 268 238 272 229 271 220 268 218 263 210 264 208 266 [[an Ostair]]
poly 249 267 253 273 242 279 244 284 236 282 230 281 227 277 229 271 238 272 [[an tSlóivéin]]
poly 179 298 180 293 174 292 176 287 173 283 178 282 178 278 176 275 181 274 185 273 189 269 189 273 195 273 197 269 199 272 204 269 207 267 210 265 218 263 220 269 230 271 226 281 219 283 222 289 219 290 220 297 231 304 236 319 247 323 253 325 250 327 274 341 273 349 269 341 260 341 257 348 262 355 261 358 257 360 257 364 251 371 248 369 244 377 244 378 244 386 237 386 237 383 230 381 222 375 219 376 219 370 226 368 238 370 245 367 250 365 253 358 248 346 246 347 241 342 241 341 237 340 234 336 230 332 224 331 184 357 181 355 183 343 182 333 185 333 190 329 193 330 196 339 194 340 193 352 224 331 211 317 209 317 203 309 204 308 202 298 190 292 184 297 [[an Iodáil]]
rect 224 394 251 405 [[Málta]]
poly 14 333 21 334 24 337 27 339 29 333 36 329 33 325 40 319 39 311 43 312 49 298 57 295 54 292 55 289 43 284 42 281 39 280 36 291 36 292 19 313 24 314 20 317 23 318 19 324 19 327 [[an Phortaingéil]]
poly 41 358 38 355 35 355 37 345 32 338 28 338 29 333 37 329 33 326 39 319 39 311 42 312 49 300 56 295 55 292 54 290 43 283 39 280 42 270 39 269 45 266 50 268 51 264 58 266 69 274 71 272 80 279 89 280 95 283 99 287 102 287 114 299 119 301 120 298 124 301 124 304 127 305 135 308 140 309 140 314 145 339 140 337 133 343 126 339 116 349 113 342 120 345 128 337 132 335 136 338 143 335 139 312 136 316 131 317 128 317 114 320 116 322 104 331 100 338 106 345 98 346 92 353 92 356 85 354 76 361 73 357 71 361 66 357 53 354 53 357 46 355 [[an Spáinn]]
poly 100 286 111 297 118 300 119 298 126 302 128 302 128 305 139 307 140 301 144 298 152 296 155 300 157 298 165 304 169 305 189 328 195 318 195 306 192 312 188 311 187 327 170 305 178 298 180 294 173 292 176 288 174 284 179 281 176 276 179 272 175 266 170 267 175 262 180 258 178 255 182 256 186 244 190 240 178 234 173 232 169 227 169 225 165 225 162 220 157 216 155 212 151 212 147 218 142 222 137 221 137 224 133 223 125 220 121 218 124 225 121 230 113 227 111 223 107 224 101 223 97 223 97 232 109 241 111 251 115 258 107 284 [[an Fhrainc]]
poly 202 178 209 178 211 181 218 182 216 185 218 187 231 181 235 184 231 187 238 189 238 197 235 201 238 203 240 222 236 220 234 224 223 228 221 230 224 238 232 247 224 255 217 258 211 259 207 257 203 261 199 256 189 255 183 256 185 244 190 241 181 235 178 224 181 214 180 207 185 201 190 195 192 187 197 187 199 189 202 186 [[an Ghearmáin]]
poly 177 225 174 229 172 235 180 237 180 229 [[an Lucsamburg]]
poly 155 210 157 220 166 225 175 232 173 226 178 225 177 215 171 210 164 212 160 209 [[an Bheilg]]
poly 191 188 178 189 162 209 167 209 171 207 170 210 179 215 180 207 188 204 184 200 188 198 [[an Ísiltír]]
poly 201 177 209 177 222 181 228 176 227 159 219 170 221 177 216 175 214 163 218 158 215 143 202 157 [[an Danmhairg]]
poly 102 181 92 179 82 181 79 179 75 173 78 168 89 162 84 159 89 151 98 154 100 153 97 150 104 146 109 147 100 156 108 166 106 174 103 177 [[Éire]]
desc bottom-left
&lt;/imagemap&gt;

== Bosca sonraí ==
Daonra:&lt;ref name=daonra /&gt;
* Is lú: [[Málta]], 542,051
* Is mó: [[an Ghearmáin]], 84,358,845
Achar:&lt;ref name=achar /&gt;
* Is lú: [[Málta]], 316 km2&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
* Is mó: [[an Fhrainc]], 638,475 km2&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
Rialtais:
* [[Daonlathas ionadaíoch]] [[Córas Parlaiminteach | parlaiminteach]] (21)
* Daonlathas ionadaíoch [[Córas leath-uachtaránachta | leath-uachtaránachta]] (5)
* Daonlathas ionadaíoch [[Córas uachtaránachta | uachtaránachta]] (1)

== Réamhrá ==
Is aontas polaitiúil agus eacnamaíoch an t[[Aontas Eorpach]] (AE).  Tá seacht mball is fiche (27) den aontas san le atá inniu ann, atá ina bpáirtí i [[Conartha an Aontais Eorpaigh|gconartha bunaidh]] an AE, agus dá bharr faoi ghéillsine ag pribhléidí agus dualgais de bhallraíocht. 

Faoi réir na gconartha, aontaíonn na rialtais a gcuid ceannais a roinnt trí [[institiúidí an Aontais Eorpaigh]].  Chun roinnt polasaí a ghlacadh, caithfear comhaontú d'aon ghuth a bheith ann sa [[Comhairle an Aontais Eorpaigh|Chomhairle]].  Do pholasaíthe eile, déantar cinntí le [[vótáil tromlaigh cháilithe]].  

De bharr na comhroinnte agus na ndualgas [[aontas fornáisiúnta|fornáisiúnta]]) úd, is aontas ar leith é i measc eagraíochtaí idirnáisiúnta.  Tá ord dlí bunaithe aige atá idir [[Príomhacht dlí an Aontais Eorpaigh|ina cheangal dlí]] ar gach ballstát (i ndiaidh [[Costa v ENEL|rialaithe cinniúnaigh]] den [[an Chúirt Bhreithiúnais Eorpach|CBE]] sa bhliain 1964).  Is bunphrionsabal an aontais ná [[Prionsabal na coimhdeachta]], 'sé sin, ní thugtar cinntí le le chéile más féidir iad a thógáil ar bhonn indibhidiúil.

Ceapann gach ballstát [[coimisinéir Eorpach|coimisinéir]] ar an [[An Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]].  Ní dhéanann siad ionadaíocht dá stáit féin, ach oibríonn siad ar son an AE go léir.

Bunaíodh réamhtheachtaithe an AE na, [[Comhphobail Eorpacha]] (CE), sna 1950í ag na sé croí-stát ([[an Bheilg]], [[an Fhrainc]], [[an Iodáil]], [[Lucsamburg]], [[an Ísiltír]] agus [[an Ghearmáin Thiar]]).  Tháinig tíortha aontacha eile le [[Méadú an Aontais Eorpaigh|méaduithe]] ina dhiaidh sin.  Chun aontú, caithfidh atá á glacadh le ceanglais eacnamaíocha agus polaitiúla aitheanta mar {{h|critéir Chóbanhávan}}, 'sé sin, rialtas daonlathach, [[geilleagar saoriomaíochta]] agus meas ar {{h|forlámhas an dlí}}.  Caithfidh fosta gach ballstát a thoiliú a thabhairt, agus caithfidh an t-iarrthóir corpas dlí an AE, aitheanta mar ''[[acquis communautaire]]'', a ghlacadh.

Tháinig [[an Ríocht Aontaithe]] isteach san CE sa bhliain 1973, ach tharraing sí amach ar an 31ú Eanáir 2020 ag deireadh [[Brexit]].  Níor tharraing aon stát eile amach, [[#Tarraingt amach|ach amháin]] roinnt spleáchríoch nó ceantar leath-féinrialaitheach.

== Ballstáit ==
Seo a leanas liosta de bhallstáit den AE, cruthaithe le sonraí ó Wikidata. 

{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel ?amTosaigh ?amDeiridh ?oti ?otiDáta
{
  ?item wdt:P463 wd:Q458;  # cuid de AE
        wdt:P31 wd:Q6256;  # sample de tír
        p:P463 ?ballRts.
  ?ballRts ps:P463 wd:Q458.
  OPTIONAL { ?ballRts pq:P580 ?amTosaigh }
  OPTIONAL { ?ballRts pq:P582 ?amDeiridh }

  # fo-iarratas le haghaidh OTI leis an dáta is déanaí is déanaí
  {
    SELECT ?item (MAX(?dáta) AS ?uasDáta) WHERE {
      ?item p:P2131 ?otiRts.
      ?otiRts pq:P585 ?dáta.
    }
    GROUP BY ?item
  }
  
  # OTI le dáta is déanaí
  ?item p:P2131 ?otiRts.
  ?otiRts ps:P2131 ?oti;
          pq:P585 ?otiDáta. 
  FILTER(?otiDáta = ?uasDáta)

  # label service
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language &quot;ga, en&quot;. }
}
ORDER BY DESC(?itemLabel)

| columns = number:#, item:Qid, P297:Cód, label:Tír, ?amTosaigh:Am tosaigh, ?amDeiridh:Am deiridh, P1082:Daonra, P2046:Achar, P38:Airgeadra, ?oti:OTI, ?otiDáta:Dáta OTI, P1081:IFD, P37:Teanga
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Qid
! Cód
! Tír
! Am tosaigh
! Am deiridh
! Daonra
! Achar
! Airgeadra
! OTI
! Dáta OTI
! IFD
! Teanga
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[:d:Q27|Q27]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IE IE]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| 1973-01-01
| 
| 5149139
| 69797 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 529244870223
| 2022-01-01
| 0.945
| [[an Ghaeilge]]&lt;br/&gt;[[An Béarla|Béarla]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[:d:Q55|Q55]]
| 
| [[an Ísiltír]]
| 1957-03-25
| 
| 17942942
| 37378 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 991114635529
| 2022-01-01
| 0.931
| [[an Ollainnis]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[:d:Q34|Q34]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SE SE]
| [[an tSualainn]]
| 1995-01-01
| 
| 10609460
| 447425.16 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q122922|krona na Sualainne]]''
| 585939170124
| 2022-01-01
| 0.947
| [[an tSualainnis]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[:d:Q214|Q214]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SK SK]
| [[an tSlóvaic]]
| 2004-05-01
| 
| 5409407
| 49033.720839 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 115468803972
| 2022-01-01
| 0.848
| [[an tSlóvaicis]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[:d:Q215|Q215]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SI SI]
| [[an tSlóivéin]]
| 2004-05-01
| 
| 2066880
| 20271 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 62117768015
| 2022-01-01
| 0.918
| [[an tSlóivéinis]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[:d:Q213|Q213]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CZ CZ]
| [[An tSeic|an tSeicia]]
| 2004-05-01
| 
| 10909500
| 78871 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q131016|koruna na Seice]]''
| 250681000000
| 2019-01-01
| 0.889
| [[an tSeicis]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[:d:Q28|Q28]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HU HU]
| [[an Ungáir]]
| 2004-05-01
| 
| 9603634
| 93011.4 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q47190|forint na hUngáire]]''
| 181848022230
| 2021-01-01
| 0.846
| [[an Ungáiris]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[:d:Q29|Q29]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:ES ES]
| [[an Spáinn]]
| 1986-01-01
| 
| 48592909
| 505990 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 1397509272054
| 2022-01-01
| 0.905
| [[an Spáinnis]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[:d:Q218|Q218]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:RO RO]
| [[an Rómáin]]
| 2007-01-01
| 
| 19053815
| 238397 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q131645|leu na Rómáine]]''
| 301261582924
| 2022-01-01
| 0.821
| [[an Rómáinis]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[:d:Q145|Q145]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GB GB]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| 1973-01-01
| 2020-01-31
| 67326569
| 242495 ciliméadar cearnach
| [[punt steirling]]
| 3070667732359
| 2022-01-01
| 0.929
| [[An Béarla|Béarla]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[:d:Q45|Q45]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PT PT]
| [[an Phortaingéil]]
| 1986-01-01
| 
| 10347892
| 92225 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 251945377529
| 2022-01-01
| 0.866
| [[an Phortaingéilis]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[:d:Q36|Q36]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PL PL]
| [[an Pholainn]]
| 2004-05-01
| 
| 37563071
| 312683 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q123213|złoty]]''
| 688176605955
| 2022-01-01
| 0.876
| [[an Pholainnis]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[:d:Q40|Q40]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:AT AT]
| [[an Ostair]]
| 1995-01-01
| 
| 8979894
| 83878.99 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 511685203845
| 2023-01-01
| 0.916
| [[an Ghearmáinis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36668|teanga chomharthaíochta na hOstaire]]''
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[:d:Q37|Q37]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LT LT]
| [[an Liotuáin]]
| 2004-05-01
| 
| 2860002
| 65300 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 70334299008
| 2022-01-01
| 0.875
| [[an Liotuáinis]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[:d:Q211|Q211]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LV LV]
| [[an Laitvia]]
| 2004-05-01
| 
| 1845096
| 64593.77 ciliméadar cearnach&lt;br/&gt;61760.39 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 41153912663
| 2022-01-01
| 0.863
| [[an Laitvis]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[:d:Q38|Q38]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IT IT]
| [[an Iodáil]]
| 1957-03-25
| 
| 58850717
| 302068 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 2010431598465
| 2022-01-01
| 0.895
| [[an Iodáilis]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[:d:Q41|Q41]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GR GR]
| [[an Ghréig]]
| 1981-01-01
| 
| 10482487
| 131957 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 219065872466
| 2022-01-01
| 0.887
| [[an Ghréigis]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[:d:Q183|Q183]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DE DE]
| [[an Ghearmáin]]
| 1958-01-01
| 
| 83577140
| 357587.77 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 4121200000000
| 2023-01-01
| 0.942
| [[an Ghearmáinis]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[:d:Q142|Q142]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FR FR]
| [[an Fhrainc]]
| 1957-03-25
| 
| 68605616
| 643801 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q214393|franc CFP]]''
| 2782905325625
| 2022-01-01
| 0.903
| [[an Fhraincis]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[:d:Q33|Q33]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FI FI]
| [[an Fhionlainn]]
| 1995-01-01
| 
| 5652881
| 338478.34 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 280825957768
| 2022-01-01
| 0.94
| [[an Fhionlainnis]]&lt;br/&gt;[[an tSualainnis]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[:d:Q191|Q191]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:EE EE]
| [[an Eastóin]]
| 2004-05-01
| 
| 1369995
| 45335 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 38100812959
| 2022-01-01
| 0.89
| [[an Eastóinis]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[:d:Q35|Q35]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DK DK]
| [[an Danmhairg]]
| 1973-01-01
| 
| 5822863
| 42925.46 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q25417|krone na Danmhairge]]''
| 395403906582
| 2022-01-01
| 0.929
| [[an Danmhairgis]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[:d:Q224|Q224]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HR HR]
| [[an Chróit]]
| 2013-07-01
| 
| 3871833
| 56594 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 70964606465
| 2022-01-01
| 0.858
| [[an Chróitis]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[:d:Q229|Q229]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CY CY]
| [[an Chipir]]
| 2004-05-01
| 
| 1344976
| 9242.45 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 28439052741
| 2022-01-01
| 0.896
| ''[[:d:Q36510|an Nua-Ghréigis]]''&lt;br/&gt;[[an Tuircis]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[:d:Q219|Q219]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BG BG]
| [[an Bhulgáir]]
| 2007-01-01
| 
| 6423207
| 110993.6 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 102407653020
| 2023-01-01
| 0.799
| [[an Bhulgáiris]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[:d:Q31|Q31]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BE BE]
| [[an Bheilg]]
| 1957-03-25
| 
| 11825551
| 30688 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 644782756682
| 2023-01-01
| 0.937
| [[an Ollainnis]]&lt;br/&gt;[[an Fhraincis]]&lt;br/&gt;[[an Ghearmáinis]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[:d:Q233|Q233]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:MT MT]
| [[Málta]]
| 2004-05-01
| 
| 326550&lt;br/&gt;325250&lt;br/&gt;323900&lt;br/&gt;322550&lt;br/&gt;321250&lt;br/&gt;318800&lt;br/&gt;315200&lt;br/&gt;311550&lt;br/&gt;307900&lt;br/&gt;304300&lt;br/&gt;302650&lt;br/&gt;302700&lt;br/&gt;302450&lt;br/&gt;302200&lt;br/&gt;301996&lt;br/&gt;304222&lt;br/&gt;305774&lt;br/&gt;306970&lt;br/&gt;310182&lt;br/&gt;313342&lt;br/&gt;316645&lt;br/&gt;318982&lt;br/&gt;325898&lt;br/&gt;330524&lt;br/&gt;330593&lt;br/&gt;336452&lt;br/&gt;342121&lt;br/&gt;344485&lt;br/&gt;347325&lt;br/&gt;350722&lt;br/&gt;354170&lt;br/&gt;357727&lt;br/&gt;361260&lt;br/&gt;364704&lt;br/&gt;367941&lt;br/&gt;370433&lt;br/&gt;372687&lt;br/&gt;375236&lt;br/&gt;377516&lt;br/&gt;379360&lt;br/&gt;381363&lt;br/&gt;393028&lt;br/&gt;395969&lt;br/&gt;398582&lt;br/&gt;401268&lt;br/&gt;403834&lt;br/&gt;405308&lt;br/&gt;406724&lt;br/&gt;409379&lt;br/&gt;412477&lt;br/&gt;414508&lt;br/&gt;416268&lt;br/&gt;419455&lt;br/&gt;423374&lt;br/&gt;465292&lt;br/&gt;553214&lt;br/&gt;484630&lt;br/&gt;504062&lt;br/&gt;515332&lt;br/&gt;518536&lt;br/&gt;531511
| 316 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 17765270015
| 2022-01-01
| 0.918
| [[an Mháltais]]&lt;br/&gt;[[An Béarla|Béarla]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[:d:Q32|Q32]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LU LU]
| [[Lucsamburg]]
| 1957-03-25
| 
| 690959
| 2593.05 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 82274812251
| 2022-01-01
| 0.93
| [[an Lucsambuirgis]]&lt;br/&gt;[[an Fhraincis]]&lt;br/&gt;[[an Ghearmáinis]]
|}
{{Wikidata list end}}

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=daonra&gt;{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/DEMO_GIND__custom_7127262/default/table | teideal=Population change - Demographic balance and crude rates at national level | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 21ú Meitheamh 2024}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=achar&gt;{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/reg_area3__custom_11352231/bookmark/table?lang=en&amp;bookmarkId=fabcfca6-4abb-4a84-ac1c-7bb335af436a | teideal = Area by NUTS 3 region | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 21ú Meitheamh 2024}}&lt;/ref&gt;
}}</text>
      <sha1>ltk115y2xohr7n2974am3derzmsh8ad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Acquis communautaire</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121043</id>
    <revision>
      <id>1323695</id>
      <parentid>1319897</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T01:11:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saighneánach</username>
        <id>72809</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1323695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2888" sha1="62whcquwo8qiquro279slq5hn06yhsi" xml:space="preserve">{{teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Is éard atá i gceist leis an '''''acquis communautaire''''' (Fraincis: {{AIF|/aˌki kɔmynoˈtɛːʁ/}}),&lt;ref name=Collins /&gt; nó '''acquis an chomhphobail''',&lt;ref name=eurovoc /&gt; giorraithe go minic go '''acquis''',&lt;ref name=Collins /&gt; ná an reachtaíocht, gníomhartha dlíthiúla agus breitheanna cúirte, bailithe thar na blianta, atá ina gcorpas [[dlí an Aontais Eorpaigh]]. Is Fraincis é an téarma: &quot;acquis&quot; le brí &quot;é sin atá faighte&quot;, agus “communautaire” le brí &quot;an chomhphobail&quot;.&lt;ref name=Rudolf2010 /&gt;

== Altanna ==
Is iad a leanas na 35 alt atá san acquis:
# Saorghluaiseacht earraí
# Saorghluaiseacht lucht oibre
# Ceart bunaíochta
# Saorghluaiseacht caipitil
# Soláthar poiblí
# Dlí cuideachtaí
# Dlí na maoine intleachtúla
# Beartas iomaíochais
# Seirbhísí airgeadais
# an tSochaí faisnéise agus meáin
# Talmhaíocht agus forbairt tuaithe
# Sábháilteacht bia, beartas tréidliachta agus fíteashláintíochta 
# Iascaigh
# Bearta iompair
# Fuinneamh
# Cánachas
# Beartas Eacnamaíocha agus Airgeadaíochta
# Staidreamh
# Beartas sóisialta agus fostaíochta
# Beartas fiontair tionsclaíochta
# Gréasáin thras-Eorpacha
# Bearta réigiúnach
# Na breithiúna agus cearta bunúsacha
# Cóir, saoirse agus slándáil
# Eolaíocht agus taighde
# Oideachas agus cultúr 
# Comhshaol
# Sláinte agus cosaint tomhaltóirí
# Aontas custaim
# Caidreamh eachtrach
# Beartas eachtrach, slándála agus cosanta
# Rialú airgeadais
# Forálacha buiséadacha
# Forais 
# Ábhair eile

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=eurovoc&gt;{{lua idirlín | dáta = 2024-07-11 | teideal = EuroVoc: Community acquis | url = https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://eurovoc.europa.eu/5411 | url-status = live | archive-url = https://archive.today/20240718121506/https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://eurovoc.europa.eu/5411 | archive-date = 2024-07-18 | dátarochtana = 2024-07-18 | work = eurovoc.europa.eu | archivedate = 2024-07-18 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20240718121548/https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://eurovoc.europa.eu/5411 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Collins&gt;{{lua idirlín | teideal = Acquis Communautaire | work = collinsdictionary.com | údar = Collins English Dictionary | url = http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/acquis-communautaire | dátarochtana = 5ú Lúnasa 2012}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Rudolf2010&gt;{{cite book | last=Rudolf | first=Uwe Jens | last2=Berg | first2=Warren G. | date=2010 | title=Historical Dictionary of Malta | url=https://books.google.com/books?id=nwuUOVkaMB0C&amp;pg=PA22 | page=22 | publisher=Scarecrow Press | isbn=9780810873902}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh]]
[[Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh]]

{{síol-eu}}</text>
      <sha1>62whcquwo8qiquro279slq5hn06yhsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>0 (uimhir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121152</id>
    <revision>
      <id>1323615</id>
      <parentid>1321640</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T19:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43556-63</username>
        <id>76234</id>
      </contributor>
      <origin>1323615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="91" sha1="5xdegmn112rdyz1g2d0c4wzj94v2q6h" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Uimhir}}

Is é '''0 (náid)''' uimhir a léiríonn cainníocht fholamh.</text>
      <sha1>5xdegmn112rdyz1g2d0c4wzj94v2q6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scótar coiteann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122100</id>
    <revision>
      <id>1323765</id>
      <parentid>1291078</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T09:22:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <origin>1323765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2645" sha1="qzrot26d4n07gz7fh9zw1khia9cbhpq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Lacha mhór mhara is ea an '''scútar coiteann''' ('''''Melanitta nigra'''') ''43-54 cm ar fhad, a phóraíonn i bhfad ó thuaidh den Eoraip agus soir ón bPailé - artacó agus soir ón bPailé-artach, soir go dtí an abhainn Olenyok. Measadh tráth gur fhospeiceas a bhí sa scótar dubh (''M. americana'') i Meiriceá Thuaidh agus in oirthear na Sibéire''.

== Tacsanomaíocht ==
Rinne an nádúraí Sualannach [[Carl von Linné]] cur síos foirmiúil ar an scótar coitianta sa bhliain 1758, sa deichiú heagrán dá ''Systema Naturae'' faoin [[Ainmníocht dhéthéarmach|ainm déthéarmach]] ''Anas nigra''.&lt;ref&gt;{{Cite book-en|author=Linnaeus|first=Carl|author-link=Carl Linnaeus|year=1758|title=Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis|volume=1|edition=10th|publisher=Laurentii Salvii|location=Holmiae (Stockholm)|language=Latin|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727028}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite book-en|year=1979|title=Check-List of Birds of the World|volume=1|edition=2nd|publisher=Museum of Comparative Zoology|location=Cambridge, Massachusetts|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/16109133}}&lt;/ref&gt; Shonraigh Linnaeus an saindúiche mar Laplainn Shasana. Tá an scótar coitianta anois ar cheann de shé speiceas  a cuireadh sa ghéineas ''[[Scótar|Melanitta]]'' a thug an zó-eolaí Gearmánach [[Friedrich Boie]] isteach sa bhliain 1822.&lt;ref name=&quot;ioc&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/waterfowl/|title=Screamers, ducks, geese &amp; swans|date=December 2023|editor=Gill|work=IOC World Bird List Version 14.1|publisher=International Ornithologists' Union|access-date=15 June 2024}}&lt;/ref&gt; Nascann an t - ainm géineas an [[An tSean-Ghréigis|Sean-Ghréigis]] {{Lang|grc-Latn|melas}}, rud a chiallaíonn &quot;dubh&quot; agus {{Lang|grc-Latn|netta}} rud a chiallaíonn &quot;lacha&quot;.&lt;ref&gt;{{Cite book-en|author=Jobling|first=James A|year=2010|title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names|url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling|publisher=Christopher Helm|location=London|isbn=978-1-4081-2501-4}}&lt;/ref&gt; Meastar roimhe seo go raibh an scótar coiteann comhshonrach leis an scótar dubh (''Melanitta americana'') ach meastar anois gur speicis ar leithligh iad an dá thacson. Tá an scótar coiteann monaitíopach : níl aon fhospeiceas aitheanta.&lt;ref name=&quot;ioc&quot; /&gt;

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{Síol-ainmhí}}
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Melanitta]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
[[Catagóir:Éin na hEorpa]]</text>
      <sha1>qzrot26d4n07gz7fh9zw1khia9cbhpq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scótar dubh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122120</id>
    <revision>
      <id>1323770</id>
      <parentid>1293171</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T09:44:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Scótar Meiriceánach]] go [[Scótar dubh]]: Iontráil Tearma.ie: https://www.tearma.ie/q/sc%C3%B3tar%20dubh/ga/</comment>
      <origin>1293171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8810" sha1="2wrrbxjuap6ukea9vh82gbyzy8vii1a" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}

Is lacha mhara mhór í an '''scótar dubh''' nó an '''scótar Meiriceánach''' ('''''Melanitta americana'''''), 43 go 49 cm ar fhad. Tagann ainm an ghéinis ó {{Lang|grc-Latn|melas}} [[An tSean-Ghréigis|na Sean-Ghréige]] &quot;dubh&quot; agus {{Lang|grc-Latn|netta}} &quot;lacha&quot;. Tagann ainm an speicis ón [[An Laidin|Laidin]] le haghaidh &quot;Meiriceánach&quot;.&lt;ref name=&quot;job90&quot;&gt;{{Cite book-en|author=Jobling|first=James A|year=2010|teideal=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names|url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling|publisher=Christopher Helm|location=London|isbn=978-1-4081-2501-4|pages=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n44 44], 246}}&lt;/ref&gt;

In éineacht leis an [[Scótar coiteann|scútar coiteann]] ''M.&amp;nbsp;nigra'', cruthaíonn sé an foghéineas ''Oidemia'' ; meastar uaireanta gur den speiceas céanna iad an dá cheann, agus tugtar ''M.&amp;nbsp;nigra americana'' ar an scótar dubh ansin. Is é '''{{Lang|fr|macreuse noire}}''' a ainm Fraincise, a úsáidtear i gcodanna dá raon [[Ceanada|Ceanadach]]. (a chiallaíonn &quot;scótar dubh&quot; freisin).  Tá an speiceas liostaithe mar Beagnach faoi Bhagairt ag an IUCN.

== Cur síos ==
De réir tréithe bíonn cruth toirtiúil agus ghob mhór le sonrú ar an lacha mhór mhara seo. Tá an fireannach fásta dubh ar fad le gob an-bholgach atá buí den chuid is mó. Is éan donn é an baineannach le leicne bána, an-chosúil leis an scútar coiteann baineann. Bíonn meáchan meánach an bhaineannaigh fásta thart ar 980 g (2.16 lb) agus fad 45 cm, ach mMeánfhaid na baineannach fásta ná 980 g agus 45 cm ar fhad, agus an fireannach fásta 1,000 g agus 49 cm ar fhad.

Is féidir an speiceas seo a idirdhealú ó scótair eile, seachas an scótar coiteann, de bharr an easpa báine in aon áit ar an bhardal, agus na limistéir bhána níos fairsinge ar an mbaineannach.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 87%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Tomhais Chaighdeánacha  
|-
| style=&quot;padding-right: 1em;padding-left:0.35em;&quot; | fad
| style=&quot;padding-right: 0.5em;padding-left:0.5em;&quot; | 
|-
| style=&quot;padding-right: 1em;padding-left:0.35em;&quot; | meáchan
| style=&quot;padding-right: 0.5em;padding-left:0.5em;&quot; | {{Convert|950|g|lb}}
|-
| style=&quot;padding-right: 1em;padding-left:0.35em;&quot; | réise sciatháin
| style=&quot;padding-right: 0.5em;padding-left:0.5em;&quot; | {{Convert|28|in|mm}}
|-
| style=&quot;padding-right: 1em;padding-left:0.35em;&quot; | sciathán
| style=&quot;padding-right: 0.5em;padding-left:0.5em;&quot; | {{Convert|213|-|233|mm|in}}
|-
| style=&quot;padding-right: 1em;padding-left:0.35em;&quot; | eireaball
| style=&quot;padding-right: 0.5em;padding-left:0.5em;&quot; | {{Convert|83|-|97|mm|in}}
|-
| style=&quot;padding-right: 1em;padding-left:0.35em;&quot; | culmen
| style=&quot;padding-right: 0.5em;padding-left:0.5em;&quot; | {{Convert|42|-|45.5|mm|in}}
|-
| style=&quot;padding-right: 1em;padding-left:0.35em;&quot; | tarsas
| style=&quot;padding-right: 0.5em;padding-left:0.5em;&quot; | {{Convert|45|-|48.5|mm|in}}
|}

=== Guthaíochtaí ===
Tá guthaíocht dhiagnóstáilte ag an scótar dubh agus ag an scótar coiteann. 

== Dáileadh agus gnáthóg ==
Póraíonn an scótar dubh i dtuaisceart [[Meiriceá Thuaidh|Mheiriceá Thuaidh]] i [[Labradar]] agus [[Talamh an Éisc (oileán)|i dTalamh an Éisc]] soir ó dheas agus siar ó thuaidh de [[Bá Hudson|Bhá Hudson]]. Faightear é freisin ar thaobh na [[An tSibéir|Sibéire]] de [[Caolas Bheiring|Chaolas Bering]] soir ó Abhainn Yana. Caitheann sé an geimhreadh níos faide ó dheas i gcriosanna measartha, ar chóstaí thuaisceart [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]] agus [[Ceanada|Cheanada]], ar chósta an [[An tAigéan Ciúin|Aigéin Chiúin]] ó dheas go réigiún Bhá San Francisco agus ar chóstaí an [[An tAigéan Atlantach|Atlantaigh]] agus [[Murascaill Mheicsiceo|Mhurascaill Mheicsiceo]], agus san [[An Áise|Áise]] chomh fada ó dheas leis [[Daon-Phoblacht na Síne|an tSín]].

D’fhéadfadh roinnt éan an geimhreadh a chaitheamh ar na [[Na Lochanna Móra|Lochanna Móra]]. Is fánaí an-annamh é an speiceas seo in iarthar [[An Eoraip|na hEorpa]] ; ní féidir ach bardail a aithint go sábháilte lasmuigh den raon, mar sin is dócha nach mbeidh na baineannaigh faoi deara.D'fhéadfadh éin áirithe dul thar an ngeimhreadh ar na Lochanna Móra. Is fuaidreán an - annamh é an speiceas seo go hiarthar na hEorpa; ní féidir ach dracaí a aithint go sábháilte as raon, agus mar sin, is dócha go bhfanfaidh na baineannaigh gan braistint.

== Éiceolaíocht ==
[[Íomhá:BlackScoter_mosbo6.jpg|mion|Grianghraif de Scútar dubh baineann in [[Ottawa]], [[Ontario]]]]
Tumann an speiceas seo le haghaidh [[crústach]] agus [[Mollusca|moileasc]] agus é ag dul ar imirce nó ag geimhreadh ar chóstaí na farraige, agus beathaíonn sé [[Feithid|ar fheithidí agus a larbhaí,]] go háirithe cuileanna cadáin , uibheacha [[Iasc|éisc]] agus, níos annamha, fásra cosúil le ros lachan agus é ag neadú ar fhionnuisce. Cruthaíonn sé ealtaí móra ar uiscí [[cósta]] oiriúnacha i gceathrúna geimhridh. Bíonn siad seo pacáilte go dlúth, agus is gnách leis na héin imeacht le chéile;  sa séasúr pórúcháin, ní bhíonn siad chomh sóisialta céanna. Tá sé tagartha gur fearr leis an speiceas seo, in uiscí cósta,  ionbhánna faoi chosaint, agus b’fhéidir uiscí a bhfuil doimhneachtaí measctha iontu

Neadaíonn scútair dhubha níos déanaí ná formhór na lachan eile i Meiriceá Thuaidh. Foirmíonn na péirí go déanach sa gheimhreadh nó san earrach. Tógtar an nead líneáilte ar an talamh gar don fharraige, do lochanna nó d'aibhneacha, i gcoillte nó [[Tundra|i dtundra]]. Leagtar 5–7 [[ubh]]. Meáchan gach ubh idir 60-74 g, nó 8% de mheáchan coirp na mbaineannach. Féadfaidh an tréimhse goir a bheith idir 27 agus 31 lá.  Déanann na baineannaigh a n‑óg a bheothú go fairsing ar feadh timpeall trí seachtaine, agus ina dhiaidh sin ní mór don óg atá fós gan eitilt dul ag brath orthu féin. Féadfaidh an tréimhse ghoir a bheith idir 27 lá agus 31 lá, agus ina dhiaidh sin caithfidh na hógánaigh atá fós gan eitilt aire a thabhairt dóibh féin.

Déanann an fireannach gluaiseacht shainiúil cinn anuas agus é ag síneadh a sciathán.

== Tagairtí ==
{{Reflist|refs=&lt;ref name=BOC&gt;{{cite book |last=Godfrey |first=W. Earl |date=1966 |title=The Birds of Canada |location=Ottawa |publisher=National Museum of Canada |page=358}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Deghi&gt;{{Cite report |last=Deghi |first=Gary |date=1998 |teideal=Environmental Impact Report for the [[Pillar Point Harbor|Pillar Point]] East Harbor Master Plan |location=San Mateo County Harbor District |publisher=Earth Metrics Inc.|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Littlejohn&gt;Some unusual records for San Mateo County, California. Abstract in: {{cite journal |last=Littlejohn |first=Chase |year=1916 |title=Minutes of Cooper Club Meetings |journal=[[Condor (journal)|Condor]] |volume=18 |issue=1 |pages=38–40 |url=http://sora.unm.edu/node/95819 |doi=10.2307/1362896|jstor=1362896 |url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Sangster&gt;{{cite journal |last=Sangster |first=George |year=2009 |teideal=Acoustic Differences between the Scoters ''Melanitta nigra nigra'' and ''M. n. americana'' |journal=[[The Wilson Journal of Ornithology]] |volume=121 |issue=4 |pages=696–702 |doi=10.1676/04-088.1|s2cid=59519919 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=SDJV&gt;{{Cite web |publisher=[[Sea Duck Joint Venture]] |year=2003 |url=http://seaduckjv.org/meet-the-sea-ducks/black-scoter/ |teideal=Black Scoter (''Melanitta nigra'') |work=Sea Duck Information Series |access-date=15 November 2006}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Sibley&gt;{{cite book |last=Sibley |first=David Allen |author-link=David Allen Sibley |date=2000 |teideal=The Sibley Guide to Birds |location=New York |publisher=Knopf |page=[https://archive.org/details/sibleyguidetobir00sibl_0/page/98 98] |isbn=0-679-45122-6 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/sibleyguidetobir00sibl_0/page/98 }}&lt;/ref&gt;}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://seaduckjv.org/meet-the-sea-ducks/black-scoter/ Black Scoter Species Account and Photo Gallery] – Sea Duck Joint Venture
* {{EBirdSpecies|blksco1|Common Scoter}}
* Black scoter photo gallery at VIREO (Drexel University)
* [https://www.allaboutbirds.org/guide/Black_Scoter Black Scoter Species Account] – Cornell Lab of Ornithology

[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Melanitta |scótar Meiriceánach]]
[[Catagóir:Luacha |scótair dhubha]]
[[Catagóir:Éin dhúchasacha d'Alasca]]
[[Catagóir:Éin na hÁise Thuaidh]]
[[Catagóir:Éin dhúchasacha d'Oirthear Cheanada]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1832| scótar Meiriceánach]]
[[Catagóir:Tacsóin ainmnithe ag William Swainson]]
[[Catagóir:Anatidae]]</text>
      <sha1>2wrrbxjuap6ukea9vh82gbyzy8vii1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Comhaontú Glas don Eoraip</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127207</id>
    <revision>
      <id>1323598</id>
      <parentid>1321917</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T16:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Téacs ó enwiki</comment>
      <origin>1323598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7830" sha1="6n62lo4hwx9nidj6qr28e90adflghv4" xml:space="preserve">[[Íomhá:CO2_emissions_EU.svg | mion | ''Rátaí astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; that na blianta san [[Aontas Eorpach]]]]
[[Íomhá:Co-emissions-per-capita (2).png | mion | ''Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; per capita san AE]]
[[Íomhá:CO2 emission pie chart.svg | mion | ''[[List of countries by carbon dioxide emissions|Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ar fud an domhain]], 2023]]

Is sraith de thionscnaimh beartais é an '''Comhaontú Glas don Eoraip'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Green Deal''').  Glacadh é sa bhliain 2020 ag an [[an Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]], chun go raibh an [[Aontas Eorpach]] (AE) [[astaíochtaí neodrach]] le taobh [[gás ceaptha teasa]] faoin mbliain 2050.&lt;ref name=politico2019 /&gt;&lt;ref name=:0 /&gt;  Déanfar athbhreithniú ar reachtaíocht reatha, agus déanfar reachtaíocht nua ar [[geilleagar ciorclach]], [[athchóiriú foirgneamh]], [[bithéagsúlacht]], talamhaíocht agus [[nuálaíocht]].&lt;ref name=:0 /&gt; 

Dar le hUachtarán an Choimisiúin [[Ursula von der Leyen]], bheadh an sa chomhaontú ná &quot;man on the moon&quot; na hEorpa.&lt;ref name=:0 /&gt;  Ar an 13 Nollaig 2019, rinne [[an Chomhairle Eorpach]] an cinneadh chun an comhaontú a chur i bhfeidhm, le scar-rogha don [[an Pholainn|Pholainn]].&lt;ref name=guardian2019 /&gt;  Ar an 15 Eanáir 2020, thug [[Parlaimint na hEorpa]] tacú leis an gcomhaontú, ach iarradh ar tuilleadh uaillmhéibe.&lt;ref name=interest2020 /&gt;  Bliain ina dhiaidh sin, glacadh leis an an Dlí Aeráide Eorpach, a deir gur gá [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] nua lú ná 55% sa bhliain 2030 na mar a bhí sa bhliain 1990.  Feictear sa phacáiste [[Fit for 55]] conas a bhainfidh an t-Aontas an sprioc seo amach.&lt;ref name=grantham2023 /&gt;&lt;ref name=eib2022 /&gt;&lt;ref name=fit55 /&gt;&lt;ref name=Jaeger2021 /&gt;&lt;ref name=netzero /&gt;  Mar shampla, tiocfaidh [[Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh]] a Dó (ETS2) i bhfeidhm sa bhliain 2027.  Dún chéad uair riamh, beidh costas ar astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ginte ag na hearnálacha tógála agus iompar bóthair.&lt;ref name=ETS2 /&gt;

Tá ann sa Chomhaontú Glas bearta éigin chun tíortha atá fós ag brath ar {{h|breosla iontaise}} a cuidiú le linn an aistrithe chuig [[fuinneamh in-athnuaite]].&lt;ref name=eib2021 /&gt;&lt;ref name=Geden2020 /&gt;&lt;ref name=iigcc /&gt;

Sa bhliain 2019, ceapadh [[Frans Timmermans]] mar LeasUachtarán Feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh le freagracht as an gComhaontú.  Tháinig [[Maroš Šefčovič]] i gcomharba air sa bhliain 2023,&lt;ref name=climateaction /&gt; agus [[Teresa Ribera]] sa bhliain 2024.

== Féach freisin ==
* [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]]

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3582003/ga | teideal = Téarma: an Comhaontú Glas don Eoraip | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 06-08-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=politico2019&gt;{{lua idirlín | url = https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ | teideal = Europe's Green Deal plan unveiled | sloinne = Tamma | ainm = Paola | last2=Schaart | first2=Eline | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = politico.eu | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | last3=Gurzu | first3=Anca}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/ | teideal = EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points | sloinne = Simon | ainm = Frédéric | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = euractiv.com | dátarochtana = 29 Nollaig 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guardian2019&gt;{{Cite news | url = https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/13/european-green-deal-to-press-ahead-despite-polish-targets-opt-out | teideal = European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out | sloinne = Rankin | ainm = Jennifer | dáta = 13 Nollaig 2019 | work = The Guardian | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=interest2020&gt;{{lua idirlín | url = https://www.europeaninterest.eu/article/parliament-supports-european-green-deal/ | teideal = Parliament supports European Green Deal | sloinne = Benakis| ainm = Theodoros | dáta = 15 Eanáir 2020 | work =European Interest | dátarochtana = 20 Eanáir 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=grantham2023&gt;{{Cite report | url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2023/03/Climate-change-law-in-Europe-what-do-new-EU-climate-laws-mean-for-the-courts.pdf | title=Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? | last1=Higham | first1=Catherine | last2=Setzer | first2=Joana | date=March 2023 |publisher=[[Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment]] | page=3 | last3=Narulla | first3=Harj | last4=Bradeen | first4=Emily | access-date=2 Aibreán 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ETS2&gt;{{cite news | teideal = New EU scheme could hike petrol, gas prices higher than expected, key lawmakers admit | url = https://www.euractiv.com/section/economy-jobs/news/new-eu-scheme-could-hike-petrol-gas-prices-higher-than-expected-key-lawmakers-admit/ | work = Euractiv | dáta = 13 Breataine 2024}}&lt;/ref&gt;  

&lt;ref name=iigcc&gt;{{lua idirlín | teideal = €33 trillion investor group: strong EU climate targets key to economic recovery &amp; future growth | work = iigcc.org | url = https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/ | dátarochtana = 20 Bealtaine 2021 | archive-date=9 Eanáir 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195100/https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Geden2020&gt;{{Cite journal | title=Unconventional Mitigation | url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2020RP08/ | access-date=20 Bealtaine 2021 | journal=SWP Research Paper | year=2020 | doi=10.18449/2020RP08 | last1=Geden | first1=Oliver | last2=Schenuit | first2=Felix | author3=Stiftung Wissenschaft Und Politik}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2021&gt;{{lua idirlín | teideal = International investors enter Poland renewable energy market after rule change | url = https://www.eib.org/en/stories/poland-renewable-energy | dátarochtana = 20 Breataine 2021 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=netzero&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Coalition | url = https://www.un.org/en/climatechange/net-zero-coalition | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = United Nations}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Jaeger2021&gt;{{Cite journal | last1=Jaeger | first1=Carlo | last2=Mielke | first2=Jahel | last3=Schütze | first3=Franziska | last4=Teitge | first4=Jonas | last5=Wolf | first5=Sarah | date=2021 | title=The European Green Deal – More Than Climate Neutrality | url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2021/number/2/article/the-european-green-deal-more-than-climate-neutrality.html | journal=Intereconomics | volume=2021 | issue=2 | pages=99–107}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fit55&gt;{{lua idirlín | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2022&gt;{{lua idirlín | teideal = Europe needs to forge ahead with renewable energy | url = https://www.eib.org/en/stories/renewable-energy-europe-africa | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=climateaction&gt;{{lua idirlín  | sloinne = Mathiesen | ainm = Karl | last2=Weise | first2=Zia | last3=Lynch | first3=Suzanne | dáta = 22 Lúnasa 2023 | teideal = Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief | url = https://www.politico.eu/article/frans-timmermans-quit-eu-climate-chief-return-dutch-politics/ | dátarochtana = 31 Nollaig 2023 | work = [[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt;
}}</text>
      <sha1>6n62lo4hwx9nidj6qr28e90adflghv4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323605</id>
      <parentid>1323598</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T16:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tagairtí */ Catagóir</comment>
      <origin>1323605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7872" sha1="5ujfygkcxozflw04243s4hejh5ij6xf" xml:space="preserve">[[Íomhá:CO2_emissions_EU.svg | mion | ''Rátaí astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; that na blianta san [[Aontas Eorpach]]]]
[[Íomhá:Co-emissions-per-capita (2).png | mion | ''Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; per capita san AE]]
[[Íomhá:CO2 emission pie chart.svg | mion | ''[[List of countries by carbon dioxide emissions|Astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ar fud an domhain]], 2023]]

Is sraith de thionscnaimh beartais é an '''Comhaontú Glas don Eoraip'''&lt;ref name=iate /&gt; (Béarla: '''European Green Deal''').  Glacadh é sa bhliain 2020 ag an [[an Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]], chun go raibh an [[Aontas Eorpach]] (AE) [[astaíochtaí neodrach]] le taobh [[gás ceaptha teasa]] faoin mbliain 2050.&lt;ref name=politico2019 /&gt;&lt;ref name=:0 /&gt;  Déanfar athbhreithniú ar reachtaíocht reatha, agus déanfar reachtaíocht nua ar [[geilleagar ciorclach]], [[athchóiriú foirgneamh]], [[bithéagsúlacht]], talamhaíocht agus [[nuálaíocht]].&lt;ref name=:0 /&gt; 

Dar le hUachtarán an Choimisiúin [[Ursula von der Leyen]], bheadh an sa chomhaontú ná &quot;man on the moon&quot; na hEorpa.&lt;ref name=:0 /&gt;  Ar an 13 Nollaig 2019, rinne [[an Chomhairle Eorpach]] an cinneadh chun an comhaontú a chur i bhfeidhm, le scar-rogha don [[an Pholainn|Pholainn]].&lt;ref name=guardian2019 /&gt;  Ar an 15 Eanáir 2020, thug [[Parlaimint na hEorpa]] tacú leis an gcomhaontú, ach iarradh ar tuilleadh uaillmhéibe.&lt;ref name=interest2020 /&gt;  Bliain ina dhiaidh sin, glacadh leis an an Dlí Aeráide Eorpach, a deir gur gá [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] nua lú ná 55% sa bhliain 2030 na mar a bhí sa bhliain 1990.  Feictear sa phacáiste [[Fit for 55]] conas a bhainfidh an t-Aontas an sprioc seo amach.&lt;ref name=grantham2023 /&gt;&lt;ref name=eib2022 /&gt;&lt;ref name=fit55 /&gt;&lt;ref name=Jaeger2021 /&gt;&lt;ref name=netzero /&gt;  Mar shampla, tiocfaidh [[Córas Trádála Astaíochtaí an Aontais Eorpaigh]] a Dó (ETS2) i bhfeidhm sa bhliain 2027.  Dún chéad uair riamh, beidh costas ar astaíochtaí CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; ginte ag na hearnálacha tógála agus iompar bóthair.&lt;ref name=ETS2 /&gt;

Tá ann sa Chomhaontú Glas bearta éigin chun tíortha atá fós ag brath ar {{h|breosla iontaise}} a cuidiú le linn an aistrithe chuig [[fuinneamh in-athnuaite]].&lt;ref name=eib2021 /&gt;&lt;ref name=Geden2020 /&gt;&lt;ref name=iigcc /&gt;

Sa bhliain 2019, ceapadh [[Frans Timmermans]] mar LeasUachtarán Feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh le freagracht as an gComhaontú.  Tháinig [[Maroš Šefčovič]] i gcomharba air sa bhliain 2023,&lt;ref name=climateaction /&gt; agus [[Teresa Ribera]] sa bhliain 2024.

== Féach freisin ==
* [[Dlí Athchóirithe Nádúir an Aontais Eorpaigh]]

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iate&gt;{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3582003/ga | teideal = Téarma: an Comhaontú Glas don Eoraip | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 06-08-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=politico2019&gt;{{lua idirlín | url = https://www.politico.eu/article/the-commissions-green-deal-plan-unveiled/ | teideal = Europe's Green Deal plan unveiled | sloinne = Tamma | ainm = Paola | last2=Schaart | first2=Eline | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = politico.eu | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | last3=Gurzu | first3=Anca}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=:0&gt;{{lua idirlín | url = https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/eu-commission-unveils-european-green-deal-the-key-points/ | teideal = EU Commission unveils 'European Green Deal': The key points | sloinne = Simon | ainm = Frédéric | dáta = 11 Nollaig 2019 | work = euractiv.com | dátarochtana = 29 Nollaig 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guardian2019&gt;{{Cite news | url = https://www.theguardian.com/environment/2019/dec/13/european-green-deal-to-press-ahead-despite-polish-targets-opt-out | teideal = European Green Deal to press ahead despite Polish targets opt-out | sloinne = Rankin | ainm = Jennifer | dáta = 13 Nollaig 2019 | work = The Guardian | dátarochtana = 29 Nollaig 2019 | issn = 0261-3077}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=interest2020&gt;{{lua idirlín | url = https://www.europeaninterest.eu/article/parliament-supports-european-green-deal/ | teideal = Parliament supports European Green Deal | sloinne = Benakis| ainm = Theodoros | dáta = 15 Eanáir 2020 | work =European Interest | dátarochtana = 20 Eanáir 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=grantham2023&gt;{{Cite report | url=https://www.lse.ac.uk/granthaminstitute/wp-content/uploads/2023/03/Climate-change-law-in-Europe-what-do-new-EU-climate-laws-mean-for-the-courts.pdf | title=Climate change law in Europe: What do new EU climate laws mean for the courts? | last1=Higham | first1=Catherine | last2=Setzer | first2=Joana | date=March 2023 |publisher=[[Grantham Research Institute on Climate Change and the Environment]] | page=3 | last3=Narulla | first3=Harj | last4=Bradeen | first4=Emily | access-date=2 Aibreán 2023}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=ETS2&gt;{{cite news | teideal = New EU scheme could hike petrol, gas prices higher than expected, key lawmakers admit | url = https://www.euractiv.com/section/economy-jobs/news/new-eu-scheme-could-hike-petrol-gas-prices-higher-than-expected-key-lawmakers-admit/ | work = Euractiv | dáta = 13 Breataine 2024}}&lt;/ref&gt;  

&lt;ref name=iigcc&gt;{{lua idirlín | teideal = €33 trillion investor group: strong EU climate targets key to economic recovery &amp; future growth | work = iigcc.org | url = https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/ | dátarochtana = 20 Bealtaine 2021 | archive-date=9 Eanáir 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230109195100/https://www.iigcc.org/news/e33-trillion-investor-group-strong-eu-climate-targets-key-to-economic-recovery-future-growth/}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Geden2020&gt;{{Cite journal | title=Unconventional Mitigation | url=https://www.swp-berlin.org/10.18449/2020RP08/ | access-date=20 Bealtaine 2021 | journal=SWP Research Paper | year=2020 | doi=10.18449/2020RP08 | last1=Geden | first1=Oliver | last2=Schenuit | first2=Felix | author3=Stiftung Wissenschaft Und Politik}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2021&gt;{{lua idirlín | teideal = International investors enter Poland renewable energy market after rule change | url = https://www.eib.org/en/stories/poland-renewable-energy | dátarochtana = 20 Breataine 2021 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=netzero&gt;{{lua idirlín | teideal = Net Zero Coalition | url = https://www.un.org/en/climatechange/net-zero-coalition | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = United Nations}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Jaeger2021&gt;{{Cite journal | last1=Jaeger | first1=Carlo | last2=Mielke | first2=Jahel | last3=Schütze | first3=Franziska | last4=Teitge | first4=Jonas | last5=Wolf | first5=Sarah | date=2021 | title=The European Green Deal – More Than Climate Neutrality | url=https://www.intereconomics.eu/contents/year/2021/number/2/article/the-european-green-deal-more-than-climate-neutrality.html | journal=Intereconomics | volume=2021 | issue=2 | pages=99–107}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fit55&gt;{{lua idirlín | teideal = Fit for 55 | url = https://www.consilium.europa.eu/en/policies/green-deal/fit-for-55-the-eu-plan-for-a-green-transition/ | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = consilium.europa.eu}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=eib2022&gt;{{lua idirlín | teideal = Europe needs to forge ahead with renewable energy | url = https://www.eib.org/en/stories/renewable-energy-europe-africa | dátarochtana = 23 Nollaig 2022 | work = European Investment Bank}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=climateaction&gt;{{lua idirlín  | sloinne = Mathiesen | ainm = Karl | last2=Weise | first2=Zia | last3=Lynch | first3=Suzanne | dáta = 22 Lúnasa 2023 | teideal = Šefčovič replaces Timmermans as EU Green Deal chief | url = https://www.politico.eu/article/frans-timmermans-quit-eu-climate-chief-return-dutch-politics/ | dátarochtana = 31 Nollaig 2023 | work = [[Politico Europe]]}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]]</text>
      <sha1>5ujfygkcxozflw04243s4hejh5ij6xf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Beartas comhshaoil san AE</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127529</id>
    <revision>
      <id>1323601</id>
      <timestamp>2026-08-09T16:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Cruthaithe per enwiki</comment>
      <origin>1323601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="8wqhhrcjz0d0q36ce0jdc2gqvp86f4a" xml:space="preserve">[[Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]]</text>
      <sha1>8wqhhrcjz0d0q36ce0jdc2gqvp86f4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127530</id>
    <revision>
      <id>1323603</id>
      <timestamp>2026-08-09T16:41:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Cruthaithe per enwiki</comment>
      <origin>1323603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="0uu3wjp19gpawygz4csan1s12jykbvc" xml:space="preserve">[[Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]]</text>
      <sha1>0uu3wjp19gpawygz4csan1s12jykbvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>LIMES IMPIREACHT NA RÓIMHE</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127531</id>
    <revision>
      <id>1323618</id>
      <timestamp>2026-08-09T19:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aquavitae123</username>
        <id>40780</id>
      </contributor>
      <comment>Gan mórán athraithe déanta</comment>
      <origin>1323618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2776" sha1="tl9ce1xkzm6plvrjhdtbmqgn8neyvws" xml:space="preserve">Ba é an ''limes'' teorainn Impireacht na Róimhe ón 1&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; C go dtí an 5&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; C. AD, sa [[An Bhreatain|Bhreatain]], ar [[Mhór-Roinn na hEorpa]], san [[An Áise Bheag|Áise Bheag]], sa Mheánoirthear agus san Afraic. Ciallaíonn 'limes' na Laidine 'teorainn' (i measc rudaí eile) sa Ghaeilge. 

Sciaranna móra den ''limes'', ba chonstaicí nádúrtha a bhí i gceist: aibhneacha móra ar nós abhainn na Danóibe nó sliabhraonta nó ceantair fhásaigh i d[[Tuaisceart na hAifrice]]. I  gceantair nárbh ann do chonstaicí nádúrtha, rinneadh an teorainn a dhaingniú le pailíseana adhmaid, nó, minic go leor le himeacht aimsire, le ballaí cloiche. Ar feadh na líne tógadh túir faire, iad uile laistigh de raon radhairc a chéile. Tamall beag slí siar ón ''limes'' tógadh ''castella,'' campaí míleata, go minic le spás do 500 - 1,000 saighdiúir, idir shlua coise agus mharcshlua. I lárionaid áirithe níos faide siar arís ón ''limes'', bhí ''castra'' nó campaí léigiúnda suite, na mílte saighdiúr ar fáil iontu le cur chuig an teorainn, sa gcás go raibh ionsaí faoi réir nó ar siúl ag naimhde seactracha.

Anuas air sin bhí cabhlaigh ag na Rómhánaigh ar na haibhneacha móra, ar chuid dílse den ''limes'' iad, ina measc an ''Classis Germanica'' ar abhainn na Réine agus an ''Classis Pannonica'' ar abhainn na Danóibe.

Bhain an ''limes'' an fad ba mhó aige amach sa 2&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; C. A.D., an tréimhse nuair ba mhó achar na hImpireachta ná ariamh roimhe ná ina dhiaidh arís. Maítear go raibh fad ca. 5,000 km leis.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://whc.unesco.org/en/list/430/|teideal=Frontiers of the Roman Empire|údar=UNESCO|dáta=09.08.2026}}&lt;/ref&gt;

'''Foinsí''':

Mario Becker, Egon Schallmayer: &quot;Limes&quot;. In: ''Reallexikon der Germanischen Altertumskunde (RGA)''. 2. Auflage. Band 18, Walter de Gruyter, Berlin / New York 2001, &lt;nowiki&gt;ISBN 3-11-016950-9&lt;/nowiki&gt;, S. 403–442.

''Cambridge Ancient History'', Vol. XI &quot;The High Empire A.D. 70 - 192&quot;, 2008, Chap. 15 'Roman Germany', C. Rüger, pp. 496-513.

Sonja Jilek (Hrsg.): ''Grenzen des Römischen Imperiums''. Verlag Philipp von Zabern, Mainz, 2006, &lt;nowiki&gt;ISBN 3-8053-3429-X&lt;/nowiki&gt;.

Wolfgang Moschek: ''Der Limes, Grenze des Imperium Romanum''. Primus Verlag, Darmstadt, 2010, &lt;nowiki&gt;ISBN 978-3-89678-833-7&lt;/nowiki&gt;.

René Ployer, Marinus Polak, Ricarda Schmidt, 2019: ''The Frontiers of the Roman Empire. A thematic study and proposed World Heritage Nomination strategy.'' Phoibos Verlag, Wien, &lt;nowiki&gt;ISBN 978-3-85161-207-3&lt;/nowiki&gt;.


'''Nascanna seachtracha:'''

UNESCO Evaluations of cultural properties, World Heritage Committee, Frontiers of the Roman Empire (Germany), No. 430 bis, 2005&lt;nowiki/&gt;https://whc.unesco.org/document/153457</text>
      <sha1>tl9ce1xkzm6plvrjhdtbmqgn8neyvws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323620</id>
      <parentid>1323618</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T19:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aquavitae123</username>
        <id>40780</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1323620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2770" sha1="dgq8wf9tflcifekpk21nt75d8qz6pa3" xml:space="preserve">Ba é an ''limes'' teorainn Impireacht na Róimhe ón 1&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; C go dtí an 5&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; C. AD, sa [[An Bhreatain|Bhreatain]], ar [[Mhór-Roinn na hEorpa]], san [[An Áise Bheag|Áise Bheag]], sa Mheánoirthear agus san Afraic. Ciallaíonn 'limes' na Laidine 'teorainn' (i measc rudaí eile) sa Ghaeilge. 

Sciaranna móra den ''limes'', ba chonstaicí nádúrtha a bhí i gceist: aibhneacha móra ar nós abhainn na Danóibe nó sliabhraonta nó ceantair fhásaigh i d[[Tuaisceart na hAifrice]]. I  gceantair nárbh ann do chonstaicí nádúrtha, rinneadh an teorainn a dhaingniú le pailíseana adhmaid, nó, minic go leor le himeacht aimsire, le ballaí cloiche. Ar feadh na líne tógadh túir faire, iad uile laistigh de raon radhairc a chéile. Tamall beag slí siar ón ''limes'' tógadh ''castella,'' campaí míleata, go minic le spás do 500 - 1,000 saighdiúir, idir shlua coise agus mharcshlua. I lárionaid áirithe níos faide siar arís ón ''limes'', bhí ''castra'' nó campaí léigiúnda suite, na mílte saighdiúr ar fáil iontu le cur chuig an teorainn, sa gcás go raibh ionsaí faoi réir nó ar siúl ag naimhde seactracha.

Anuas air sin bhí cabhlaigh ag na Rómhánaigh ar na haibhneacha móra, ar chuid dílse den ''limes'' iad, ina measc an ''Classis Germanica'' ar abhainn na Réine agus an ''Classis Pannonica'' ar abhainn na Danóibe.

Bhain an ''limes'' an fad ba mhó aige amach sa 2&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; C. A.D., an tréimhse nuair ba mhó achar na hImpireachta ná ariamh roimhe ná ina dhiaidh arís. Maítear go raibh fad ca. 5,000 km leis.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://whc.unesco.org/en/list/430/|teideal=Frontiers of the Roman Empire|údar=UNESCO|dáta=09.08.2026}}&lt;/ref&gt;

'''Foinsí''':

Mario Becker, Egon Schallmayer: &quot;Limes&quot;. In: ''Reallexikon der Germanischen Altertumskunde (RGA)''. 2. Auflage. Band 18, Walter de Gruyter, Berlin / New York 2001, &lt;nowiki&gt;ISBN 3-11-016950-9&lt;/nowiki&gt;, S. 403–442.

''Cambridge Ancient History'', Vol. XI &quot;The High Empire A.D. 70 - 192&quot;, 2008, Chap. 15 'Roman Germany', C. Rüger, pp. 496-513.

Sonja Jilek (Hrsg.): ''Grenzen des Römischen Imperiums''. Verlag Philipp von Zabern, Mainz, 2006, &lt;nowiki&gt;ISBN 3-8053-3429-X&lt;/nowiki&gt;.

Wolfgang Moschek: ''Der Limes, Grenze des Imperium Romanum''. Primus Verlag, Darmstadt, 2010, &lt;nowiki&gt;ISBN 978-3-89678-833-7&lt;/nowiki&gt;.

René Ployer, Marinus Polak, Ricarda Schmidt, 2019: ''The Frontiers of the Roman Empire. A thematic study and proposed World Heritage Nomination strategy.'' Phoibos Verlag, Wien, &lt;nowiki&gt;ISBN 978-3-85161-207-3&lt;/nowiki&gt;.


'''Nascanna seachtracha:'''

UNESCO Evaluations of cultural properties, World Heritage Committee, Frontiers of the Roman Empire (Germany), No. 430 bis, 2005 

https://whc.unesco.org/document/153457</text>
      <sha1>dgq8wf9tflcifekpk21nt75d8qz6pa3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323659</id>
      <parentid>1323620</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T21:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aquavitae123</username>
        <id>40780</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1323659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2845" sha1="3y7zpalmb4e0yj3scqli7gyua086oca" xml:space="preserve">Ba é an ''limes'' teorainn Impireacht na Róimhe ón 1&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; C go dtí an 5&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; C. AD, sa [[An Bhreatain|Bhreatain]], ar [[Mhór-Roinn na hEorpa]], san [[An Áise Bheag|Áise Bheag]], sa Mheánoirthear agus san Afraic. Ciallaíonn 'limes' na Laidine 'teorainn' (i measc rudaí eile) sa Ghaeilge. 

Sciaranna móra den ''limes'', ba chonstaicí nádúrtha a bhí i gceist: aibhneacha móra ar nós abhainn na Danóibe nó sliabhraonta nó ceantair fhásaigh i d[[Tuaisceart na hAifrice]]. I  gceantair nárbh ann do chonstaicí nádúrtha, rinneadh an teorainn a dhaingniú le pailíseana adhmaid, nó, minic go leor le himeacht aimsire, le ballaí cloiche. Ar feadh na líne tógadh túir faire, iad uile laistigh de raon radhairc a chéile. Tamall beag slí siar ón ''limes'' tógadh ''castella,'' campaí míleata, go minic le spás do 500 - 1,000 saighdiúir, idir shlua coise agus mharcshlua. I lárionaid áirithe níos faide siar arís ón ''limes'', bhí ''castra'' nó campaí léigiúnda suite, na mílte saighdiúr ar fáil iontu le cur chuig an teorainn, sa gcás go raibh ionsaí faoi réir nó ar siúl ag naimhde seactracha.

Anuas air sin bhí cabhlaigh ag na Rómhánaigh ar na haibhneacha móra, ar chuid dílse den ''limes'' iad, ina measc an ''Classis Germanica'' ar abhainn na Réine agus an ''Classis Pannonica'' ar abhainn na Danóibe.

Bhain an ''limes'' an fad ba mhó aige amach sa 2&lt;sup&gt;ú&lt;/sup&gt; C. A.D., an tréimhse nuair ba mhó achar na hImpireachta ná ariamh roimhe ná ina dhiaidh arís. Maítear go raibh fad ca. 5,000 km leis.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://whc.unesco.org/en/list/430/|teideal=Frontiers of the Roman Empire|údar=UNESCO|dáta=09.08.2026}}&lt;/ref&gt;

'''Foinsí''':

Mario Becker, Egon Schallmayer: &quot;Limes&quot;. In: ''Reallexikon der Germanischen Altertumskunde (RGA)''. 2. Auflage. Band 18, Walter de Gruyter, Berlin / New York 2001, &lt;nowiki&gt;ISBN 3-11-016950-9&lt;/nowiki&gt;, S. 403–442.

''Cambridge Ancient History'', &lt;big&gt;2&lt;/big&gt;&lt;small&gt;nd&lt;/small&gt; Ed., Vol. XI &quot;The High Empire A.D. 70 - 192&quot;, Vol. XII &quot;The Crisis of Empire, A.D. 193 - 337&quot;, Vol. XIII &quot;The Late Empire AD 337 - 425&quot; 2008.

Sonja Jilek (Hrsg.): ''Grenzen des Römischen Imperiums''. Verlag Philipp von Zabern, Mainz, 2006, &lt;nowiki&gt;ISBN 3-8053-3429-X&lt;/nowiki&gt;.

Wolfgang Moschek: ''Der Limes, Grenze des Imperium Romanum''. Primus Verlag, Darmstadt, 2010, &lt;nowiki&gt;ISBN 978-3-89678-833-7&lt;/nowiki&gt;.

René Ployer, Marinus Polak, Ricarda Schmidt, 2019: ''The Frontiers of the Roman Empire. A thematic study and proposed World Heritage Nomination strategy.'' Phoibos Verlag, Wien, &lt;nowiki&gt;ISBN 978-3-85161-207-3&lt;/nowiki&gt;.


'''Nascanna seachtracha:'''

UNESCO Evaluations of cultural properties, World Heritage Committee, Frontiers of the Roman Empire (Germany), No. 430 bis, 2005 

https://whc.unesco.org/document/153457</text>
      <sha1>3y7zpalmb4e0yj3scqli7gyua086oca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Aix</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127532</id>
    <revision>
      <id>1323622</id>
      <timestamp>2026-08-09T20:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Lachain]] [[Catagóir:Anatidae]]'</comment>
      <origin>1323622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="tcl08k2xtvfrjtp3lkznwy7nmoti21p" xml:space="preserve">Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Anatidae]]</text>
      <sha1>tcl08k2xtvfrjtp3lkznwy7nmoti21p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Anas</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127533</id>
    <revision>
      <id>1323624</id>
      <timestamp>2026-08-09T20:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Lachain]] [[Catagóir:Anatidae]]'</comment>
      <origin>1323624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="tcl08k2xtvfrjtp3lkznwy7nmoti21p" xml:space="preserve">Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Anatidae]]</text>
      <sha1>tcl08k2xtvfrjtp3lkznwy7nmoti21p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1902</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127534</id>
    <revision>
      <id>1323625</id>
      <timestamp>2026-08-09T20:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 20ú hAois]]'</comment>
      <origin>1323625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="262" sha1="5i09wj2152oxbxck1a8doy3jn20gggh" xml:space="preserve">{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo.
[[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 20ú hAois]]</text>
      <sha1>5i09wj2152oxbxck1a8doy3jn20gggh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Sarkidiornis</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127535</id>
    <revision>
      <id>1323627</id>
      <timestamp>2026-08-09T20:30:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Lachain]] [[Catagóir:Anatidae]]'</comment>
      <origin>1323627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="tcl08k2xtvfrjtp3lkznwy7nmoti21p" xml:space="preserve">Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Anatidae]]</text>
      <sha1>tcl08k2xtvfrjtp3lkznwy7nmoti21p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Clangula</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127536</id>
    <revision>
      <id>1323629</id>
      <timestamp>2026-08-09T20:31:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Lachain]] [[Catagóir:Anatidae]]'</comment>
      <origin>1323629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="tcl08k2xtvfrjtp3lkznwy7nmoti21p" xml:space="preserve">Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Anatidae]]</text>
      <sha1>tcl08k2xtvfrjtp3lkznwy7nmoti21p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Netta</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127537</id>
    <revision>
      <id>1323631</id>
      <timestamp>2026-08-09T20:38:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Lachain]] [[Catagóir:Anatidae]]'</comment>
      <origin>1323631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="tcl08k2xtvfrjtp3lkznwy7nmoti21p" xml:space="preserve">Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Anatidae]]</text>
      <sha1>tcl08k2xtvfrjtp3lkznwy7nmoti21p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1816</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127538</id>
    <revision>
      <id>1323632</id>
      <timestamp>2026-08-09T20:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]'</comment>
      <origin>1323632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="262" sha1="in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz" xml:space="preserve">{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo.
[[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]</text>
      <sha1>in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1859</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127539</id>
    <revision>
      <id>1323634</id>
      <timestamp>2026-08-09T20:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]'</comment>
      <origin>1323634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="262" sha1="in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz" xml:space="preserve">{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo.
[[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]</text>
      <sha1>in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Pteronetta</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127540</id>
    <revision>
      <id>1323635</id>
      <timestamp>2026-08-09T20:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Lachain]] [[Catagóir:Anatidae]]'</comment>
      <origin>1323635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="tcl08k2xtvfrjtp3lkznwy7nmoti21p" xml:space="preserve">Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Anatidae]]</text>
      <sha1>tcl08k2xtvfrjtp3lkznwy7nmoti21p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1865</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127541</id>
    <revision>
      <id>1323637</id>
      <timestamp>2026-08-09T20:41:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]'</comment>
      <origin>1323637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="262" sha1="in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz" xml:space="preserve">{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo.
[[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]</text>
      <sha1>in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1761</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127542</id>
    <revision>
      <id>1323640</id>
      <timestamp>2026-08-09T20:44:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 18ú hAois]]'</comment>
      <origin>1323640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="262" sha1="0ny4nojhs9utlxwg3evgtvpq2xxbf8w" xml:space="preserve">{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo.
[[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 18ú hAois]]</text>
      <sha1>0ny4nojhs9utlxwg3evgtvpq2xxbf8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1839</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127543</id>
    <revision>
      <id>1323643</id>
      <timestamp>2026-08-09T20:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]'</comment>
      <origin>1323643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="262" sha1="in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz" xml:space="preserve">{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo.
[[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]</text>
      <sha1>in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1809</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127544</id>
    <revision>
      <id>1323647</id>
      <timestamp>2026-08-09T20:48:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]'</comment>
      <origin>1323647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="262" sha1="in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz" xml:space="preserve">{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo.
[[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]</text>
      <sha1>in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Lophodytes</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127545</id>
    <revision>
      <id>1323652</id>
      <timestamp>2026-08-09T20:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Lachain]] [[Catagóir:Anatidae]]'</comment>
      <origin>1323652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="tcl08k2xtvfrjtp3lkznwy7nmoti21p" xml:space="preserve">Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Lachain]]
[[Catagóir:Anatidae]]</text>
      <sha1>tcl08k2xtvfrjtp3lkznwy7nmoti21p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1781</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127546</id>
    <revision>
      <id>1323655</id>
      <timestamp>2026-08-09T20:57:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 18ú hAois]]'</comment>
      <origin>1323655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="262" sha1="0ny4nojhs9utlxwg3evgtvpq2xxbf8w" xml:space="preserve">{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo.
[[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 18ú hAois]]</text>
      <sha1>0ny4nojhs9utlxwg3evgtvpq2xxbf8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Réiteoir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127547</id>
    <revision>
      <id>1323680</id>
      <timestamp>2026-08-10T00:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le 'Is éard atá i gceist le '''réiteoir''' ná an duine i gcluiche peile, iománaíochta, sacair, srl, a choinníonn súil ar an gcluiche agus a chinntíonn nach bhfuil na himreoirí ag sárú na rialacha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/r%C3%A9iteoir|teideal=réiteoir - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for réiteoir by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-08-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=htt...'</comment>
      <origin>1323680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="790" sha1="ore5c3xlgbnvr48kjsm0f19pc2k37lk" xml:space="preserve">Is éard atá i gceist le '''réiteoir''' ná an duine i gcluiche peile, iománaíochta, sacair, srl, a choinníonn súil ar an gcluiche agus a chinntíonn nach bhfuil na himreoirí ag sárú na rialacha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/r%C3%A9iteoir|teideal=réiteoir - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for réiteoir by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-08-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/mna-misniula-na-feadoige-ina-gceannrodaithe/|teideal=Mná misniúla na feadóige ina gceannródaithe|údar=Mártan Ó Ciardha|dáta=9 Lúnasa 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-08-10}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Réiteoirí spóirt]]</text>
      <sha1>ore5c3xlgbnvr48kjsm0f19pc2k37lk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323681</id>
      <parentid>1323680</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T00:24:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1323681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="978" sha1="reis6s7cz1slak6ch1spq0lnjg0mggq" xml:space="preserve">[[Íomhá:2017293155419 2017-10-20 Fussball Frauen Deutschland vs Island - Sven - 1D X MK II - 0017 - B70I0638.jpg|mion|330x330px|is réiteoir den chéad scoth í [[Stephanie Frappart]]]]
Is éard atá i gceist le '''réiteoir''' ná an duine i gcluiche peile, iománaíochta, sacair, srl, a choinníonn súil ar an gcluiche agus a chinntíonn nach bhfuil na himreoirí ag sárú na rialacha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/r%C3%A9iteoir|teideal=réiteoir - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for réiteoir by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-08-10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/mna-misniula-na-feadoige-ina-gceannrodaithe/|teideal=Mná misniúla na feadóige ina gceannródaithe|údar=Mártan Ó Ciardha|dáta=9 Lúnasa 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-08-10}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Réiteoirí spóirt]]</text>
      <sha1>reis6s7cz1slak6ch1spq0lnjg0mggq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Betty Williams (Duais Nobel)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127548</id>
    <revision>
      <id>1323752</id>
      <timestamp>2026-08-10T08:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Duine}}  Gníomhaí síochána ba ea '''Betty Williams''', a bhuaigh Duais Nobel na Síochána in 1976 (22 Bealtaine 1943 – 17 Márta 2020).  [[Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)]]  == Féach freisin ==  * [[Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)]]  == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}}  {{DEFAULTSORT:Williams, Betty }} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1943]] [[Catagóir:Básanna in 2020]] Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nob...'</comment>
      <origin>1323752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="596" sha1="m7k3r69py0et0e7ctp75etp7jo0qghj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Gníomhaí síochána ba ea '''Betty Williams''', a bhuaigh Duais Nobel na Síochána in 1976 (22 Bealtaine 1943 – 17 Márta 2020).

[[Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)]]

== Féach freisin ==

* [[Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Williams, Betty }}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1943]]
[[Catagóir:Básanna in 2020]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]</text>
      <sha1>m7k3r69py0et0e7ctp75etp7jo0qghj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323753</id>
      <parentid>1323752</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T08:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1323753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="637" sha1="m3cstiv7f7ka26y7cr7j1sbor6jzjf7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Gníomhaí síochána ba ea '''Betty Williams''', a bhuaigh Duais Nobel na Síochána in 1976 (22 Bealtaine 1943 – 17 Márta 2020).

[[Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)]]

== Féach freisin ==

* [[Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)]]
* [[Betty Williams (Coronation Street)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Williams, Betty }}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1943]]
[[Catagóir:Básanna in 2020]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]</text>
      <sha1>m3cstiv7f7ka26y7cr7j1sbor6jzjf7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323756</id>
      <parentid>1323753</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T08:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1323756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1074" sha1="cjvtzgrdn0g0idhnz0rqp1viu77k6t7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Gníomhaí síochána as Béal Feirste ba ea '''Betty Williams''', a bhuaigh Duais Nobel na Síochána in 1976 (22 Bealtaine 1943 – 17 Márta 2020).

Ar an [[10 Lúnasa]] [[1976]], ar Bhóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]], chonaic sí [[Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)|Eachtra Maguire agus Lennon.]]  Bhí sise féin ina cónaí i mBaile Andarsan, agus í ag tiomáint thar bráid lena leanbh féin sa charr; chuala sí na hurchair, chas sí an coirnéal, chonaic sí an radharc, agus rith sí i gcabhair na bpáistí. Laistigh de chúpla lá bhí 6,000 síniú bailithe aici ar achainí síochána.

== Féach freisin ==

* [[Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)]]
* [[Betty Williams (Coronation Street)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Williams, Betty }}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1943]]
[[Catagóir:Básanna in 2020]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]</text>
      <sha1>cjvtzgrdn0g0idhnz0rqp1viu77k6t7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323758</id>
      <parentid>1323756</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T08:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1323758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1177" sha1="g949xjutyfx3wt4la707ovlxqrpxf6y" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Gníomhaí síochána as Béal Feirste ba ea '''Betty Williams''', a bhuaigh Duais Nobel na Síochána in 1976 (22 Bealtaine 1943 – 17 Márta 2020).
[[Íomhá:Betty Williams W 134 Nr 105602v Bild 1 (5-1049846-1) (cropped).jpg|clé|mion|220x220px|1978]]
Ar an [[10 Lúnasa]] [[1976]], ar Bhóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]], chonaic sí [[Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)|Eachtra Maguire agus Lennon.]]  Bhí sise féin ina cónaí i mBaile Andarsan, agus í ag tiomáint thar bráid lena leanbh féin sa charr; chuala sí na hurchair, chas sí an coirnéal, chonaic sí an radharc, agus rith sí i gcabhair na bpáistí. Laistigh de chúpla lá bhí 6,000 síniú bailithe aici ar achainí síochána.

== Féach freisin ==

* [[Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)]]
* [[Betty Williams (Coronation Street)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Williams, Betty }}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1943]]
[[Catagóir:Básanna in 2020]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]</text>
      <sha1>g949xjutyfx3wt4la707ovlxqrpxf6y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323759</id>
      <parentid>1323758</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T08:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1323759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1460" sha1="cwvj5gz1qaykdoxlajia97mund3b5d7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Gníomhaí síochána as Béal Feirste ba ea '''Betty Williams''', a bhuaigh Duais Nobel na Síochána in 1976 (22 Bealtaine 1943 – 17 Márta 2020).
[[Íomhá:Betty Williams W 134 Nr 105602v Bild 1 (5-1049846-1) (cropped).jpg|clé|mion|220x220px|1978]]
Ar an [[10 Lúnasa]] [[1976]], ar Bhóthar Fhionnachaidh i m[[Béal Feirste]], chonaic sí [[Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)|Eachtra Maguire agus Lennon.]]  Bhí sise féin ina cónaí i mBaile Andarsan, agus í ag tiomáint thar bráid lena leanbh féin sa charr; chuala sí na hurchair, chas sí an coirnéal, chonaic sí an radharc, agus rith sí i gcabhair na bpáistí. Laistigh de chúpla lá bhí 6,000 síniú bailithe aici ar achainí síochána.

Bronnadh Duais Nobel na Síochána 1976 ar Mhairéad Corrigan agus Betty Williams as an ghluaiseacht &quot;[[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)|Mná na Síochána&quot;]] a bhunú.

== Féach freisin ==

* [[Eachtra Maguire agus Lennon (Fionnachaidh, 1976)]]
* [[Betty Williams (Coronation Street)]]
* [[Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Williams, Betty }}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1943]]
[[Catagóir:Básanna in 2020]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Lucht na Síochána (Tuaisceart Éireann)]]</text>
      <sha1>cwvj5gz1qaykdoxlajia97mund3b5d7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scótar Meiriceánach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127549</id>
    <redirect title="Scótar dubh" />
    <revision>
      <id>1323771</id>
      <timestamp>2026-08-10T09:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>An Sionnach Rua</username>
        <id>29036</id>
      </contributor>
      <comment>Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Scótar Meiriceánach]] go [[Scótar dubh]]: Iontráil Tearma.ie: https://www.tearma.ie/q/sc%C3%B3tar%20dubh/ga/</comment>
      <origin>1323771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="i9580fxgstwhab2pxxuwac440daol3j" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Scótar dubh]]</text>
      <sha1>i9580fxgstwhab2pxxuwac440daol3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coláiste Ollscoile an tSrutháin Mhilis, Béal Feirste</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127550</id>
    <revision>
      <id>1323772</id>
      <timestamp>2026-08-10T10:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is coláiste ollscoile i m[[Béal Feirste]], [[Tuaisceart Éireann]] é '''Coláiste Ollscoile an tSrutháin Mhilis''' ({{lang-en|Stanmillis University College}}), a bunaíodh sa bhliain 1922. Sa bliain acadúil 2024/25, bhí 1,430 mic léinn ag an choláiste. Tá an coláiste suite i g[[An Sruthán Milis|ceantar an tSrutháin Mhilis]] i m[[Béal Feirste]] Theas.  ==Stair== ==Iarscoláirí== * [[Sammy Wilson]], polaiteoir agus tea...'</comment>
      <origin>1323772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="864" sha1="e54g0bsd0u68l8suaj82pp45vec070v" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Is coláiste ollscoile i m[[Béal Feirste]], [[Tuaisceart Éireann]] é '''Coláiste Ollscoile an tSrutháin Mhilis''' ({{lang-en|Stanmillis University College}}), a bunaíodh sa bhliain 1922. Sa bliain acadúil 2024/25, bhí 1,430 mic léinn ag an choláiste. Tá an coláiste suite i g[[An Sruthán Milis|ceantar an tSrutháin Mhilis]] i m[[Béal Feirste]] Theas.

==Stair==
==Iarscoláirí==
* [[Sammy Wilson]], polaiteoir agus teachta parlaiminte do [[Aontroim Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thoir]].
== Tagairtí ==
{{reflist}}
==Naisc sheachtracha==
[https://www.stran.ac.uk/ Suíomh oifigiúil]
{{Síol-tír-ni}}

{{DEFAULTSORT:Colaiste Ollscoile an tSrutháin Mhilis, Béal Feirste}}
[[Catagóir:Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]
[[Catagóir:Ollscoileanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Béal Feirste]]</text>
      <sha1>e54g0bsd0u68l8suaj82pp45vec070v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323775</id>
      <parentid>1323772</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T10:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Iarscoláirí */</comment>
      <origin>1323775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="864" sha1="oyv4ipzi41lykgydskyvgwt1lt4j4ht" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Is coláiste ollscoile i m[[Béal Feirste]], [[Tuaisceart Éireann]] é '''Coláiste Ollscoile an tSrutháin Mhilis''' ({{lang-en|Stanmillis University College}}), a bunaíodh sa bhliain 1922. Sa bliain acadúil 2024/25, bhí 1,430 mic léinn ag an choláiste. Tá an coláiste suite i g[[An Sruthán Milis|ceantar an tSrutháin Mhilis]] i m[[Béal Feirste]] Theas.

==Stair==
==Iarscoláirí==
* [[Sammy Wilson]], polaiteoir agus teachta parlaiminte d'[[Aontroim Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thoir]].

== Tagairtí ==
{{reflist}}
==Naisc sheachtracha==
[https://www.stran.ac.uk/ Suíomh oifigiúil]
{{Síol-tír-ni}}

{{DEFAULTSORT:Colaiste Ollscoile an tSrutháin Mhilis, Béal Feirste}}
[[Catagóir:Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]
[[Catagóir:Ollscoileanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Béal Feirste]]</text>
      <sha1>oyv4ipzi41lykgydskyvgwt1lt4j4ht</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323776</id>
      <parentid>1323775</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T10:23:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Naisc sheachtracha */</comment>
      <origin>1323776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="865" sha1="kj227a98eehdxwlsyfk2gfz7vp8mytv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Is coláiste ollscoile i m[[Béal Feirste]], [[Tuaisceart Éireann]] é '''Coláiste Ollscoile an tSrutháin Mhilis''' ({{lang-en|Stanmillis University College}}), a bunaíodh sa bhliain 1922. Sa bliain acadúil 2024/25, bhí 1,430 mic léinn ag an choláiste. Tá an coláiste suite i g[[An Sruthán Milis|ceantar an tSrutháin Mhilis]] i m[[Béal Feirste]] Theas.

==Stair==
==Iarscoláirí==
* [[Sammy Wilson]], polaiteoir agus teachta parlaiminte d'[[Aontroim Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thoir]].

== Tagairtí ==
{{reflist}}
==Naisc sheachtracha==
*[https://www.stran.ac.uk/ Suíomh oifigiúil]
{{Síol-tír-ni}}

{{DEFAULTSORT:Colaiste Ollscoile an tSrutháin Mhilis, Béal Feirste}}
[[Catagóir:Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]
[[Catagóir:Ollscoileanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Béal Feirste]]</text>
      <sha1>kj227a98eehdxwlsyfk2gfz7vp8mytv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1323777</id>
      <parentid>1323776</parentid>
      <timestamp>2026-08-10T10:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Iarscoláirí */</comment>
      <origin>1323777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="956" sha1="tfd089n1jf27pagdg5jhcy2ijxzuc27" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Is coláiste ollscoile i m[[Béal Feirste]], [[Tuaisceart Éireann]] é '''Coláiste Ollscoile an tSrutháin Mhilis''' ({{lang-en|Stanmillis University College}}), a bunaíodh sa bhliain 1922. Sa bliain acadúil 2024/25, bhí 1,430 mic léinn ag an choláiste. Tá an coláiste suite i g[[An Sruthán Milis|ceantar an tSrutháin Mhilis]] i m[[Béal Feirste]] Theas.

==Stair==
==Iarscoláirí==
{{Féach freisin|Catagóir:Alumni Choláiste Ollscoile an tSrutháin Mhilis|category=yes}}
* [[Sammy Wilson]], polaiteoir agus teachta parlaiminte d'[[Aontroim Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thoir]].

== Tagairtí ==
{{reflist}}
==Naisc sheachtracha==
*[https://www.stran.ac.uk/ Suíomh oifigiúil]
{{Síol-tír-ni}}

{{DEFAULTSORT:Colaiste Ollscoile an tSrutháin Mhilis, Béal Feirste}}
[[Catagóir:Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]]
[[Catagóir:Ollscoileanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Béal Feirste]]</text>
      <sha1>tfd089n1jf27pagdg5jhcy2ijxzuc27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Alumni Choláiste Ollscoile an tSrutháin Mhilis</title>
    <ns>14</ns>
    <id>127551</id>
    <revision>
      <id>1323773</id>
      <timestamp>2026-08-10T10:10:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>Created blank page</comment>
      <origin>1323773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1" />
      <sha1>phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>