Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.47.0-wmf.16 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Vicipéid:Íomhánna roghnaithe 4 4622 1326526 1291988 2026-08-21T10:10:39Z CommonsDelinker 440 Ag baint [[:Íomhá:Johansen_Viggo_-_Radosne_Boże_Narodzenie.jpg|Johansen_Viggo_-_Radosne_Boże_Narodzenie.jpg]] amach, agus ag chur [[:Íomhá:Viggo_Johansen_-_Glade_jul_-_1891.jpg|Viggo_Johansen_-_Glade_jul_-_1891.jpg]] isteach mar ionadúchán. (Scrios [[comm 1326526 wikitext text/x-wiki Ba iad seo a leanas na hiar-íomhánna roghnaithe. Chun íomhá roghnaithe a mholadh, scríobh faoi ar an leathanach plé. =2005= ==13 Feabhra 2005 - 30 Aibreán 2005== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Sigmund Freud.jpg|Sigmund Freud.jpg|150px]] |cursíos=[[Sigmund Freud]], sícainilísí clúiteach }} ==30 Aibreán 2005 - 14 Bealtaine 2005== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Tutanchamun Maske.jpg|150px]] |cursíos=Masc adhlachtha Tútanchamúin }} ==14 Bealtaine 2005 - 17 Meitheamh 2005== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Kilkenny castle.jpg|285px]] |cursíos=[[Caisleán Chill Chainnigh]] }} ==17 Meitheamh 2005 - 24 Iúil 2005== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Messier-42-10.12.2004-filtered.jpeg|285px]] |cursíos=[[Buaile an Bhodaigh]] }} == 24 Iúil 2005 - 24 Meán Fómhair 2005 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:New-York-Jan2005.jpg|285px]] |cursíos=Radharc [[Manhattan]] ón [[Empire State Building]], 2005. }} ==24 Meán Fómhair 2005 - 8 Deireadh Fómhair 2005== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Praying mantis india.jpg|285px]] |cursíos=[[Maintis chrábhaidh]] }} ==8 Deireadh Fómhair 2005 - 22 Deireadh Fómhair 2005== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Common seal.jpg|285px]] |cursíos=[[Rón beag]] }} =2006= == 22 Deireadh Fómhair 2005 - 31 Bealtaine 2006 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Sahara satellite hires.jpg|285px]] |cursíos= Radharc [[an Sahára]] ó [[spás]]. }} =2007= == 30 Aibreán 2007 - 14 Meitheamh 2007== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Ireland-High-Cross-large edit.jpg|250px]] |cursíos=Crois mhór ag [[Carraig Phádraig|Caiseal na Rí]], i [[Contae Thiobraid Árann|gContae Thiobraid Árann]]. }} == 14 Meitheamh 2007 - 15 Meitheamh 2007== {{ÍR| íomhá={{ÍomháLeathan|Dingle peninsula panorama crop.jpg|2000px}} |cursíos=Leithinis [[Corca Dhuibhne]], i [[Contae Chiarraí|gContae Chiarraí]], [[Poblacht na hÉireann]]. }} == 15 Meitheamh 2007 - 1 Deireadh Fomhair 2007== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Toledo Skyline Panorama, Spain - Dec 2006.jpg|420px]] |cursíos=[[Toledo]], i g[[Castilla-La Mancha]], sa [[An Spáinn|Spáinn]] ([[Suíomh Oidhreachta Domhanda]]).}} == 1 Deireadh Fomhair 2007 - 8 Nollaig 2007== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Don Quixote 1.jpg|300px]] |cursíos=An chéad pictiúr do [[Don Quixote]] le [[Miguel de Cervantes]].}} == 8 Nollaig 2007 - 26 Eanáir 2008 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Aldrin Apollo 11.jpg|380px]] |cursíos=[[Buzz Aldrin]] ag siúl ar an [[An Ghealach|nGealach]] i rith an mhisiúin ''Apollo 11'' (Pictúir le [[Neil Armstrong]], [[NASA]], [[1969]]).}} =2008= == 26 Eanáir 2008 - 1 Bealtaine 2008 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Cheshire Regiment trench Somme 1916.jpg|380px]] |cursíos=An 22ú reisimint d'[[Arm na Breataine]] i rith [[Cath na Somme]] ([[1916]]) sa [[Chéad Chogadh Domhanda]].}} == 1 Bealtaine 2008 - 5 Lúnasa 2008 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Columbia.sts-1.01.jpg|380px]] |cursíos=An [[NASA#Ré an Spástointeálaí|chéad spástointeálaí]], Columbia, ina sheasamh ar Árdán Lainseáil A (Ionad Spáis JFK, [[Florida]], [[SAM]]) ar an [[12 Aibreán]] [[1981]]}} == 5 Lúnasa 2008 - 16 Deireadh Fómhair 2008 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Manhattan_1931.jpg|380px]] |cursíos=Spéirlíne [[Manhattan]] i [[Nua-Eabhrac (cathair)|gCathair Nua-Eabhrac]] ([[Nua-Eabhrac (stát)|NY]], [[SAM]]) timpeall [[1931]]}} == 16 Deireadh Fómhair 2008 - 23 Mí na Nollag 2008 == {{ÍR| íomhá= |cursíos=[[Mícheál Ó Coileáin]] ag tórramh [[Art Ó Gríofa|Airt Uí Ghríofa]] <br> ([[Reilig Ghlas Naíon]], [[BÁC]] - Lúnasa 1922) }} == 23 Mí na Nollag 2008 - 23 Mí na Nollag 2008 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Bismuth crystal macro.jpg|240px]] |cursíos=Criostal [[biosmat]] - Miotal trom sobhriste é an biosmat agus blas beag pinc ar an loinnir gheal atá ann.}} =2009= == 23 Mí na Nollag 2008 - 9 Feabhra 2009 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Skyline Frankfurt am Main.jpg|480px]] |cursíos=[[Frankfurt]], [[Hesse]], [[An Ghearmáin]], a radhairc as an Droichead Deutschherrn.}} == 9 Feabhra 2009 - 4 Márta 2009 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|480px]] |cursíos=[[Capall|Capaill]] ar Shliabh Bianditz i gCúige Gipuzkoa, [[an Tír Bhascach Theas|an Tír Bhascach]].}} == 4 Márta 2009 - 22 Aibreán 2009 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Quays_Waterford2.jpg|520px]] |cursíos=Na céanna, [[Port Láirge]], [[Éire]]. Prionta amháin fótameicniúil: fótocrómatach, ildathach.}} == 22 Aibreán 2009 - 23 Bealtaine 2009== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Hong Kong Night Skyline.jpg|580px]] |cursíos=[[Hong Cong]] san oíche, a thógáil as Bóthar Lugard ar Victoria Peak.}} == 23 Bealtaine 2009 - 7 Iúil 2009 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Kamakura Budda Daibutsu front 1885.jpg|420px]] |cursíos=Dealbh [[An Búda]], [[An tSeapáin|sa tSeapáin]]}} == 7 Iúil 2009 - 7 Lúnasa 2009 == {{ÍR| íomhá=[[Image:Saturn from Cassini Orbiter (2004-10-06).jpg|620px]] |cursíos=[[Satarn (pláinéad)|Satarn]]}} == 7 Lúnasa 2009 - 2 Deireadh Fómhair 2009 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Patrick Street Cork2.jpg|400px]] |cursíos=[[Tram|Tramanna]] ar Shráid Phádraig i g[[Corcaigh]] sna [[1890í]]}} == 2 Deireadh Fómhair 2009 - 3 Mí na Samhna 2009 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:A Wilde time 3.jpg|400px]] |cursíos=[[Oscar Wilde]] ina shuí, timpeall [[1882]]}} == 3 Mí na Samhna 2009 - 10 Mí na Nollaig 2009 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:HoryujiYumedono0363edit4.jpg |400px]] |cursíos=Teampall ''Halla na nAisling'' (夢殿 yumedono?) - [[An tSeapáin]]}} =2010= == 10 Mí na Nollaig 2009 - 24 Eanáir 2010 == {{ÍR| íomhá=[[File:Windbuchencom.jpg |400px]] |cursíos=[[Crann]] sa [[sneachta]], [[An Ghearmáin]]}} == 24 Eanáir 2010 - 20 Márta 2010 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Japanese car accident.jpg|500px]] |cursíos=Timpiste [[gluaisteán|ghluaisteáin]], [[Tóiceo]], [[an tSeapáin]]}} ==20 Márta 2010 - 9 Bealtaine 2010== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Full Moon Luc Viatour.jpg|400px]] |cursíos=[[An Ghealach]], ó Satailít an Domhain.}} ==9 Bealtaine 2010 - 30 Meitheamh 2010 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:4-14 Marines in Fallujah.jpg|400px]] |cursíos=Saighdiúirí de chuid [[Arm na Stát Aontaithe]] s[[an Iaráic]] sa bhliain 2004}} ==30 Meitheamh 2010 - 7 Lúnasa 2010== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Elderlyspinnera.jpg|260px]] |cursíos=[[Bean]] in [[Éire|Éirínn]] (le meaisín sníomhacháin) sna [[1890í]] }} ==7 Lúnasa 2010 - 18 Meán Fómhair 2010== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|440px]] |cursíos=[[Saíceach]] os comhair ''Har Mandir Sahiban'' (an Teampaill Órga) san [[An India|India]] }} ==18 Meán Fómhair 2010-30 Deireadh Fómhair 2010== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Navajofamilya.jpg|340px]] |cursíos=[[Navachóigh]] i [[Nua-Mheicsiceo]] sna [[1870í]] }} ==30 Deireadh Fómhair 2010-22 Nollaig 2010== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Auto wreck, U.S., 1923.jpg|460px]] |cursíos=Timpiste bóthair i [[Washington, D.C.]] sa bhliain [[1923]] }} ==22 Nollaig 2010-3 Eanáir 2011== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Viggo Johansen - Glade jul - 1891.jpg|420px]] |cursíos="''Glade jul''" ([[An Nollaig|Beannachtaí na Nollag]]) - pictiúr le [[Viggo Johansen]] ón bhliain [[1891]]}} =2011= ==3 Eanáir 2011-11 Feabhra 2011== {{ÍR| íomhá= |cursíos=[[Luiz Inácio Lula da Silva]], [[Uachtarán na Brasaíle|Iar-uachtarán]] na [[An Bhrasaíl|Brasaíle]]}} ==11 Feabhra 2011-6 Aibreán 2011== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Lange-MigrantMother02.jpg|300px]] |cursíos=Grianghraf cáiliúil ó thréimhse an [[An Spealadh Mór|Spealta Mhóir]]: ''Migrant Mother'' le Dorothea Lange ([[1936]]). Florence Owens Thompson (1903-1983) is ainm don bhean ar an bpictiúr seo. Rugadh in [[Oklahoma]], [[SAM]] í, ach nuair a tháinig an Spealadh Mór ansin, chuaigh sí agus a muintir go [[California]] ar lorg oibre.}} ==6 Aibreán 2011 - 3 Lúnasa 2011== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Seattle 3.jpg|700px]] |cursíos=Spéirlíne uirbeach [[Seattle]], i [[Washington]], [[SAM]]}} ==3 Lúnasa 2011 - 7 Nollaig 2011== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Sydney Opera House - Dec 2008.jpg|550px]] |cursíos=An [[Áras Ceoldrámaíochta Sydney|tÁras Ceoldrámaíochta]] i [[Sydney]] san [[An Astráil|Astráil]]}} =2012= ==7 Nollaig 2011 - 27 Lúnasa 2012== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Capitol Building Full View.jpg|600px]] |cursíos=[[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|Cnoc an Chaipeatóil]], [[Washington D.C.]], [[SAM]]}} ==27 Lúnasa 2012 - 26 Samhain 2012== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Edison and phonograph edit2.jpg|280px]] |cursíos=[[Thomas Edison]] (le [[fónagraf]]) sna [[1870í]]}} ==26 Samhain 2012 - 23 Nollaig 2012== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Hohenschwangau - Schloss Neuschwanstein1.jpg|500px]] |cursíos=''Schloss Neuschwanstein'' - [[Caisleán]] sa [[an Bhaváir|Bhaváir]], an [[an Ghearmáin|Ghearmáin]]}} ==23 Nollaig 2012 - 12 Feabhra 2013== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Cyanocitta-cristata-004.jpg|400px]] |cursíos=Éan (scréachóg ghorm) in [[Ontario]], [[Ceanada]] i rith an [[Geimhreadh|Gheimhridh]] }} =2013= ==12 Feabhra 2013 - 25 Aibreán 2013== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Cervus elaphus Luc Viatour 5.jpg|400px]] |cursíos=[[Fia rua]] (''Cervus elaphus'') sa [[An Bheilg|Bheilg]] }} ==25 Aibreán 2013 - 24 Iúil 2013== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Ponte Vasco da Gama 25.jpg|500px]] |cursíos=[[Droichead]] (''Ponte Vasco da Gama'') in aice le [[Liospóin]] na [[An Phortaingéil|Portaingéile]] }} ==24 Iúil 2013 - 17 Meán Fómhair 2014== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Tram interior edit1.jpg|300px]] |cursíos=[[Tram]] i [[Vín]] na [[An Ostair|hOstaire]] }} =2014= ==17 Meán Fómhair 2014 - 29 Aibreán 2015== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:360_degrees_fogbow.jpg|300px]] |cursíos=[[Bogha ceo]] 360 céim }} =2015= ==29 Aibreán 2015 - 1 Meitheamh 2015== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Coffeepalestine1.jpg|300px]] |cursíos=Mná [[An Phalaistín|Palaistíneacha]] ag meilt pónairí [[caife]], 1905}} ==1 Meitheamh 2015 - 1 Lúnasa 2015== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Tiger-2.jpg|300px]] |cursíos=[[Tíogar]] Malaech ag snámh i [[Zú]] [[Dortmund]], sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]]}} ==1 Lúnasa - 2 Deireadh Fómhair 2015== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Arlington Row Bibury.jpg|300px]] |cursíos= Rae Arlington i m[[Bibury]], in [[Cotswolds]] [[Gloucestershire]], [[Sasana]]. Tógadh iad sna 1380idí mar cheardlanna [[olann|olla]] do na manaigh san áit. Rinneadh tithe cónaithe do na [[Fíodóireacht|fíodóirí]] díobh san 17ú haois.}} ==2 Deireadh Fómhair 2015 – 9 Nollaig== {{ÍR| íomhá= |cursíos=[[Isaac Asimov]] ina shuí ar ríchathaoir atá maisithe le siombailí a shaothar liteartha. Portráid le [[Rowena Morrill]]}} ==9 Nollaig - 1 Eanáir 2016== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Shepherds Bow - Google Art Project.jpg|300px]] |cursíos=[[Aoire (post)|Aoirí]] ag adhradh an [[Íosa Críost|Linbh Íosa]], péintéireacht [[An Úcráin|Úcránach]] ón [[17ú haois]].}} =2016= ==1 Eanáir - 12 Feabhra== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Shea Smith.JPG|325px]] |cursíos=[[Peil Mheiriceánach|Peileadóir Meiriceánach]] ar fhoireann Acadamh Aerfhórsa SAM ag imirt i gcluiche in [[Fort Worth, Texas|Fort Worth]], [[Texas]], 2007. Ceathrúchúlaí atá ann agus é ag ullmhú leis an bpeil a phasáil.}} ==12 Feabhra - 14 Márta== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Obertilliach Pfarrkirche St Ulrich 04.jpg|350px]] |cursíos=[[Teach|Tithe]] agus [[séipéal]] faoi bhrat sneachta in [[Obertilliach]] sna h[[Na hAlpa|Alpa]] [[An Ostair|Ostaracha]]}} ==14 Márta - 2 Bealtaine== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Civil War steeplechase2.jpg|425px]] |cursíos=Sa bhliain 1863 agus [[Cogadh Cathartha na Stát Aontaithe]] ar siúl, cheiliúir an Bhriogáid Éireannach in Arm an Tuaiscirt [[Lá Fhéile Pádraig]] le [[léimrás]]. Léaráid de chuid Edwin Forbes, 1839-1895, athchóirithe go digiteach}} ==2 Bealtaine - 2 Iúil== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Raising a flag over the Reichstag.jpg|350px]] |cursíos=Ar 2 Bealtaine 1945 ardaíonn saighdiúirí de chuid an Airm Dheirg bratach an [[Aontas Sóivéadach|Aontais Shóivéadaigh]] os cionn an Reichstag i m[[Beirlín]] na [[An Ghearmáin|Gearmáine]] ag deireadh [[an Dara Cogadh Domhanda]] san [[An Eoraip|Eoraip]].}} ==2 Iúil - 1 Lúnasa== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Morning-glory-C6295b.jpg|260px]] |cursíos=[[Glóir na maidine]] den speiceas ''Ipomoea nil''}} ==1 Lúnasa - 8 Meán Fómhair== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Greece-Cat.jpg|260px]] |cursíos=[[Cat]] in [[Santorini]], oileán de chuid na [[An Ghréig|Gréige]]}} ==8 Meán Fómhair - 16 Meán Fómhair== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Tracy Caldwell Dyson in Cupola ISS.jpg|280px]] |cursíos=[[Tracy Caldwell Dyson]], [[spásaire]] de chuid [[NASA]], i gcúpóla an [[Stáisiún Spáis Idirnáisiúnta]] sa bhliain [[2010]], ag breathnú síos ar an Domhan}} ==16 Meán Fómhair - 7 Nollaig== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Cucurbita 2011 G1 Large.jpg|275px]] |cursíos=[[Puimcín|Puimcíní]] agus [[Gurd|squaiseanna]] an [[Fómhar|Fhómhair]]}} ==7 Nollaig - 20 Nollaig== {{ÍR| íomhá=[[Image:Reichstagsgebäude mit Weihnachtsbaum bei Nacht, Berlin, 151223, ako.jpg|425px]] |cursíos=[[Crann Nollag]] os comhair an [[Reichstag (foirgneamh)|Reichstag]] i m[[Beirlín]] na [[An Ghearmáin|Gearmáine]]}} ==20 Nollaig - 10 Feabhra 2017== {{ÍR| íomhá=[[Image:Plastic polar bear with LED lights.jpg|400px]] |cursíos=[[Béar bán]] le solais LED ([[Dé-óid sholasastaíoch|dé-óidí solasastaíocha]]) }} =2017= ==10 Feabhra - 17 Márta== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Polar bear after unlucky hunt for a seal.jpg|400px]] |cursíos=Theip ar an m[[béar bán]] seo greim a fháil ar [[rón]] agus tá sé ar lorg creiche nua. }} ==17 Márta - 3 Bealtaine== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Royal Avenue Belfast2.jpg|400px]] |cursíos=An [[Ascaill Ríoga, Béal Feirste|Ascaill Ríoga]] i m[[Béal Feirste]] sa bhliain 1898 }} ==3 Bealtaine - 24 Iúil== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Hafnium ebeam remelted.jpg|375px]] |cursíos=[[Haifniam]] agus é athleáite le léas leictreonach (ar dheis). Tá [[ciúb]] a bhfuil aon [[Ceintiméadar|cheintiméadar]] ar an taobh i réamhionad an [[Grianghrafadóireacht|ghrianghraif]] mar chomparáid. }} ==24 Iúil - 12 Deireadh Fómhair== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Barnum & Bailey clowns and geese2.jpg|300px]] |cursíos=[[Póstaer]] de chuid [[Sorcas]] Barnum & Bailey, [[1900]]: [[Áilteoir|Bobaidí]] i mbun siamsaíochta le [[gé]]anna agus [[asal]] }} ==12 Deireadh Fómhair - 14 Nollaig == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Mansudae-Monument-Bow-2014.jpg|425px]] |cursíos=Cuairteoirí ag umhlú os comhair [[Dealbhóireacht|dealbha]] de [[Kim Il-sung]] agus [[Kim Jong-il]] ag [[Séadchomhartha Mór Mansudae]] in [[Pyongyang]], sa [[An Chóiré Thuaidh|Chóiré Thuaidh]]. }} ==14 Nollaig - 1 Eanáir == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Potsdam Park bw amk.jpg|400px]] |cursíos=Pailliún ar thailte [[Sanssouci]], pálás in [[Potsdam]] na [[An Ghearmáin|Gearmáine]] }} =2018= ==2 Eanáir - 15 Eanáir== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Papageitaucher Fratercula arctica.jpg|350px]] |cursíos=[[Puifín]] (''Fratercula arctica'') san [[An Íoslainn|Íoslainn]] }} ==15 Eanáir - 1 Feabhra== {{ÍR| íomhá=[[File:Fratercula arctica -Skellig Michael, County Kerry, Ireland-8.ogv|375px|lár]]|cursíos=Taispeánann an físeán seo [[puifín]]í Atlantacha ar [[Sceilig Mhichíl]], [[Contae Chiarraí]] }} ==1 Feabhra - 19 Feabhra== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Dieselpump Preem Avesta.jpg|375px]] |cursíos=Stáisiún [[Gásól|díosail]], nó gásóil, in [[Avesta (baile)|Avesta]], sa t[[An tSualainn|Sualainn]] }} ==19 Feabhra - 4 Márta== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Uffizi Gallery - Daughter of Niobe bent by terror.jpg|375px]] |cursíos=Iníon [[Niobe]] cromtha ag an scéin. Is cóip [[Impireacht na Róimhe|Rómhánach]] é seo de dhealbh ón ré Heilléanaíoch dhéanach atá i seomra Niobe sa [[Gailearaí Uffizi|Ghailearaí Uffizi]] i bh[[Flórans]] na h[[An Iodáil|Iodáile]]. }} ==4 Márta - 6 Aibreán== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Dublin Stephen's Green-44 edit.jpg|375px]] |cursíos=[[Faiche Stiabhna]] i m[[Baile Átha Cliath]], radharc ón aer. Tá an chearnóg 22 acra (89,000 m²) ar achar, agus mar sin is í an chearnóg ghairdín Sheoirseach is mó sa chathair í.}} ==6 Aibreán - 16 Bealtaine== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Aix galericulata (Male), Richmond Park, UK - May 2013.jpg|350px]] |cursíos=[[Lacha mhandrach]] fhireann i b[[Richmond Park|Páirc Richmond]], [[Londain]]}} ==16 Bealtaine - 12 Meitheamh== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Locomotives-Roundhouse2.jpg|400px]] |cursíos=[[Inneall gaile|Innill gaile]] de chuid an [[iarnród]] úd Chicago & North Western i dteach cruinn sna clóis iarnróid in [[Chicago]], [[Illinois]], 1942}} ==12 Meitheamh - 13 Iúil== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Tamme-Lauri tamm suvepäeval.jpg|375px]] |cursíos=An [[Dair|crann darach]] Tamme-Lauri in [[Võrumaa]], san [[An Eastóin|Eastóin]]. Cuireadh é timpeall na bliana 1326. Is é an crann is sine agus is tibhe sa tír úd é. Bhí sé le feiceáil ar chúl shean-nóta bainc 10-''kroon'' na hEastóine.}} ==13 Iúil - 5 Lúnasa== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Girl with styrofoam swimming board.jpg|400px]] |cursíos=Aoibhneas an t[[Samhradh|samhraidh]]: [[Cailín|girseach]] i linn snámha. Tá a gaireas snámhachta déanta as [[polaistiréin]].}} ==5 Lúnasa - 4 Meán Fómhair== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Parthenon from south.jpg|300px]] |cursíos=[[An Partanón]] ar an [[Acrapolas]], in [[Aithin]] [[An Ghréig|na Gréige]]. Iarsma ón [[An tSean-Ghréig|tSean-Ghréig]] atá ann.}} ==4 Meán Fómhair - 17 Deireadh Fómhair== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Zygopetalum 'Dunkle Blüte'.jpg|325px]] |cursíos=[[Magairlín]] sa ghéineas [[Zygopetalum]]. Is [[hibrid]] nó cros-síolrach é seo ar a dtugtar ''dunkle Blüte'' ("bláthanna dorcha"). Glacadh an pictiúr sa luibhghairdín in [[Ljubljana]], sa t[[An tSlóivéin|Slóvéin]]. }} ==17 Deireadh Fómhair - 31 Samhain== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:The Shuttle Enterprise - GPN-2000-001363.jpg|400px]] |cursíos=Bhí baill d'fhoireann [[Star Trek: The Original Series|Star Trek]] i láthair nuair a cuireadh an [[Tointeálaí spáis|Tointeálaí]] ''Enterprise'' os comhair an tsaoil den chéad uair in [[Palmdale, California|Palmdale]] [[California]], sa bhliain [[1976]]. Is iad seo a leanas na daoine sa phictiúr, ó chlé go deas: an Dr. James C. Fletcher (riarthóir de chuid [[NASA]]), DeForest Kelley (an Dr. "Bones" McCoy), [[George Takei]] (Sulu), James Doohan (an Príomhinnealtóir Montgomery "Scotty" Scott), Nichelle Nichols (an Lt. Uhura), [[Leonard Nimoy]] (an tOifigeach Eolaíochta agus Fochaptaen Spock), [[Gene Roddenberry]] (scríbhneoir agus léiritheoir ''Star Trek''), [[Teach Ionadaithe na Stát Aontaithe|Ionadaí Comdhála]] an cheantair Don Fuqua, agus Walter Koenig (an Meirgire Pavel Chekov). }} ==31 Samhain - 15 Feabhra== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Catrinas 2011.jpg|425px]] |cursíos=Deilbhíní de mharbháin ó [[Meicsiceo|Mheicsiceo]]. Cuirtear ar taispeáint iad ar an gcéad lá de [[Mí na Samhna|mhí na Samhna]] mar chuid de cheiliúradh Lá na Marbh sa tír úd. }} =2019= ==15 Feabhra - 16 Bealtaine== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:John's Lane Church Interior 1, Dublin, Ireland - Diliff.jpg|375px]] |cursíos=An taobh istigh d'[[Eaglais Lána Eoin]] i Sráid San Tomás, sna [[Na Saoirsí|Saoirsí]] i m[[Baile Átha Cliath]]. Grianghraf le David Iliff }} ==16 Bealtaine - 24 Lúnasa== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Robinhunicke at thatgamecompany photoshoot, August 2009.jpg|350px]] |cursíos=[[Robin Hunicke]], dearthóir [[Cluiche ríomhaire|cluichí ríomhairí]] in [[California]], [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]. Ar an bpríomhshaothar aici tá ''MySims'', ''Boom Blox'', ''Boom Blox Smash Party'' agus ''Journey''. Sa bhliain 2012, bhunaigh sise agus Martin Middleton comhlacht nua darbh ainm Funomena. Tá na cluichí ''Wattam'' agus ''Luna'' á bhforbairt acu i láthair na huaire. }} ==24 Lúnasa - 13 Nollaig== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Paris - Vintage travel gear seller at the marche Dauphine - 5212.jpg|375px]] |cursíos=[[Siopa seandachtaí]] [[Taisteal|taistil]] i b[[Páras]] na [[An Fhrainc|Fraince]] }} ==13 Nollaig - 15 Bealtaine== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Great tit side-on.jpg|375px]] |cursíos= [[Meantán mór]] (''Parus major'') baineann in [[Lancashire]], [[Sasana]] }} =2020= ==15 Bealtaine - 1 Meán Fómhair== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Fredmeyer edit 1.jpg|375px]] |cursíos= [[Ollmhargadh]] in [[Portland, Oregon|Portland]], [[Oregon]], [[Stáit Aontaithe]] }} == 1 Meán Fómhair - 31 Eanáir== {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Venice Carnival - Masked Lovers (2010).jpg|375px]] |cursíos= [[Carnabhal]] [[Masc|aghaidh fidil]] san [[An Veinéis|Veinéis]] }} =2021= == 1 Feabhra - 5 Bealtaine == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Everest North Face toward Base Camp Tibet Luca Galuzzi 2006.jpg|375px]] |cursíos= [[Sliabh Everest]], [[Neipeal]], [[Daon-Phoblacht na Síne]] }} == 5 Bealtaine - 18 Samhain == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Eilean Donan Castle Panorama.jpg|575px]] |cursíos= An [[caisleán]] ar [[Eilean Donnain]] in [[Ros]], s[[na Garbhchríocha]], in [[Albain]] }} == 18 Samhain - 25 Nollaig == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Hermetia illucens MHNT Fronton.jpg|375px]] |cursíos= ''[[Hermetia illucens]]'', cineál [[cuileog|cuileoige]], ar [[rós]]. Tá an chuileog seo an-éifeachtach ag athrú [[bithmhais]]e i mbia d'ainmhithe. Úsáidtear na [[larbha]]í go forleathan i múiríniú dramhaíle. }} == 25 Nollaig - 25 Feabhra == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Common foxes in the snow.jpg|400px]] |cursíos= [[Sionnach|Madraí rua]] sa [[sneachta]], maisiúchán (1893) de chuid Wilhelm Kuhnert, [[ealaíontóir]] [[An Ghearmáin|Gearmánach]] a rinne speisialtóireacht ar [[Ainmhí|ainmhithe]] mar ábhar }} =2022= == 25 Feabhra - 9 Meitheamh == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Зимова фортеця.jpg|375px]] |cursíos= An [[caisleán]] in [[Kamianets-Podilskyi]], cathair in iardheisceart na h[[An Úcráin|Úcráine]] }} == 9 Meitheamh - 11 Iúil == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:NY 199 E of Hammertown 2014.jpg|370px]] |cursíos= Bealach 199 gar do Hammertown i g[[Contae Dutchess, Nua-Eabhrac|Contae Dutchess]] in oirthear [[Nua-Eabhrac (stát)|Stát Nua-Eabhrac]], sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] }} == 11 Iúil - 9 Meán Fómhair == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Allianz Arena zu verschiedenen Zeiten.jpg|375px]] |cursíos= [[Allianz Arena]], staid na foirne [[sacar|sacair]] [[Fußball-Club Bayern München|FC Bayern München]] agus TSV 1860 München, atá suite i [[München]], sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]]. }} == 9 Meán Fómhair - 26 Nollaig 2022 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:St Patrick's Cathedral Choir, Dublin, Ireland - Diliff.jpg|375px]] |cursíos= An Cór, [[Ardeaglais Naomh Phádraig, Baile Átha Cliath]]. }} =2023= == 26 Nollaig 2022 - 27 Márta 2023 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Münster, LVM, Skulptur -Zwei Pferde- -- 2016 -- 5969-75.jpg|400px]] |cursíos= ''Zwei Pferde für Münster'' ("Dhá chapall do Münster"), [[Dealbhóireacht|dealbh]] os comhair fhoirgneamh LVM i [[Münster]] na [[An Ghearmáin|Gearmáine]] sa bhliain 2016, agus í bunaithe ar shaothar de chuid Stephan Huber ón mbliain 2002. }} == 27 Márta 2023 - 9 Lúnasa 2023 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Plassy shipwreck 2016b.jpg|450px]] |cursíos=Longbháite an MV Plassey, ar an dtráigh in [[Inis Oírr]], 2016. }} =2025= == 9 Lúnasa 2023 - 17 Eanáir 2025 == {{ÍR| íomhá=[[File:Aurora borealis (13027146284).jpg|450px]] |cursíos=[[Na Gealáin Thuaidh]], mar a fheictear ón [[Íoslainn]], 2013. }} == 17 Eanáir 2025 - 2 Aibreáin == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Auto's op de Champs-Elysées, met op de achtergrond de verlichte showroom van Cit, Bestanddeelnr 191-0378.jpg|400px]] |cursíos= [[Gluaisteán|Gluaisteáin]] ar an [[Champs-Élysées]] le seomra taispeántais [[Citroën]] sa chúlra. [[Páras]], 1935. }} == 2 Aibreáin 2025 - 31 Nollaig 2025 == {{ÍR| íomhá=[[Íomhá:Eyjafjallajökull.jpeg|500px]] |cursíos= [[oighearshruth]] in [[Eyjafjallajökull]], [[An Íoslainn]], 2003. }}<noinclude> = 2026 = == 1 Eanáir 2026 - inniu == {{ÍR| íomhá=[[File:Lince ibérico (Lynx pardinus), Almuradiel, Ciudad Real, España, 2021-12-19, DD 07.jpg|500px]] |cursíos= Is ceann de na ceithre speiceas [[lincse]] atá fós ann, cait fhiáine sa teaghlach [[Felidae]], é an '''[[Lincse Ibéarach]]''' (Lynx pardinus). |sonraí=Sonraí an ghrianghrafadóra: [[:en:User:Poco a poco|Diego Delso]] }}<noinclude> piaov6olfvb9mdegz1brv7duvv4uia9 Pádraig Sáirséal 0 12842 1326482 1315065 2026-08-21T08:10:12Z TGcoa 21229 1326482 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Saighdiúir [[Éire]]annach agus ceannaire fhórsaí na hÉireann le linn [[Léigear Luimnigh]] ab ea '''Pádraig Sáirséal''' nó '''Patrick Sarsfield''', [[Iarla Leamhcáin]] (c.[[1655]]- [[21 Lúnasa]], [[1693]]). [[Íomhá:Patrick Sarsfield, Earl of Lucan.jpg|clé|mion|287x287px|Sáirséal, b'fhéidir<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://onlinecollection.nationalgallery.ie/objects/8300|teideal=Sarsfield, b'fhéidir|údar=nationalgallery.ie|dátarochtana=2026}}</ref>]] [[Íomhá:Portrait of a Gentleman, possibly Patrick Sarsfield .PNG|clé|mion|272x272px|Sáirséal, b'fhéidir<ref name=":0" />]] [[Íomhá:Sairseal.jpg|thumb|Dealbh cuimhneacháin Phádraig Sáirséal i b[[Plás na hArd-Eaglaise]], [[Luimneach]]|clé|293x293px]] == Óige == Rugadh Pádraig Sáirséal i [[Leamhcán]], [[Baile Átha Cliath|Contae Átha Cliath]] timpeall na bliana 1655, an dara mac, agus an duine ba óige as cúigear clainne ab ea é. B’uasal [[Caitliceach]] a athair Pádraig, a phós Áine Ní Mhórdha, iníon an taoisigh Ghaelaigh [[Ruairí Ó Mórdha]] a fuair bás sa bhliain 1655, agus a bhí i gceannas ar [[Éirí Amach 1641]], i gcoinne riail na Sasanach in Éirinn. == Sa Fhrainc agus i Sasana == Thug sé seirbhís i gcathlán [[Sasana]]ch a throid ar son Rí [[Laoiseach XIV na Fraince]] le linn réimeas [[Séarlas II, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban|an Rí Séarlas II]] i Sasana agus d’fhill sé ar Shasana nuair a tháinig an Caitliceach, Rí Séamus II i réim sa bhliain [[1685]]. Le linn [[Cogadh Cathartha Shasana|Chogadh Cathartha Shasana]], throid sé i gcath Sedgemoor i gcoinne fhórsaí Dhiúc Monmouth ar 6 Iúil 1685. Rinneadh coirnéal de an bhliain dár gcionn agus d’fhill sé ar Éirinn i dteannta [[Risteard Talbóid]], Iarla Thír Chonaill, chun ceannaireacht Chaitliceach a chur ar arm na hÉireann. == Cogadh an Dá Rí == Caitheadh an [[Séamus II Shasana|Rí Séamus]] as cumhacht sa bhliain [[1688]] agus ainmníodh a chliamhain Phrotastúnach, [[Liam III Shasana|Liam III Oráiste]] [[An Ísiltír|na hOllainne]] mar chomharba air. Theith sé go dtí [[an Fhrainc]] agus le cabhair ó Laoiseach XIV, tháinig sé go hÉirinn chun a réimeas a athghabháil. Duine dá cheannairí ab ea an Sáirséalach, a ghabh seilbh ar [[Cúige Chonnacht|Chúige Chonnacht]] do Shéamus II agus rinneadh ginearál de dá bharr. Ghlac sé páirt i Léigear [[Doire|Dhoire]] (1689), [[Cath na Bóinne]] (1690) agus [[Cath Eachroma]] (1690) mar dhuine de na ceannairí Éireannacha, ach chaill fórsaí an Rí Séamus an trí cinn díobh. == Léigear Luimnigh == {{Príomhalt|Léigear Luimnigh}} Nuair a chúlaigh arm Shéamuis go Luimneach, bhain An Sáirséalach cáil mhór amach nuair a phléasc sé gunnaí móra na Liamach san aer le cabhair ón ropaire [[Gealapa Ó hÓgáin]] i m[[Baile an Fhaoitigh, Contae Luimnigh (Clann Liam)|Baile an Fhaoitigh]] gar do [[Pailís Ghréine|Phailís Ghréine]] i g[[Contae Luimnigh]] (1690). Dá bharr sin, ní raibh na Liamaigh in ann [[Luimneach]] a ghabháil roimh theacht an gheimhridh. Lean an [[Léigear Luimnigh|léigear]] ar aghaidh go dtí [[fómhar]] na bliana dár gcionn, ach faoin am sin bhí fórsaí an tSáirséalaigh ina n-aonar agus b’éigean dóibh géilleadh. Tar éis idirghabháil idir an Sáirséalach agus Ginearál Ginkel na Liamach, síníodh [[Conradh Luimnigh]], a thug cearta creidimh do Chaitlicigh na hÉireann. [[Íomhá:Irish Brigade (France).png|clé|mion|222x222px]] == Deoraíocht == Sheol an Sáirséalach agus formhór a shaighdiúirí sa bhliain [[1691]] agus chuaigh siad isteach in Arm na Fraince. Tugadh '[[Na Géanna Fiáine]]' orthu. Ar an 22 Nollaig 1691, chroch na Géanna Fiáine a gcuid seolta. agus sheol an long dheireanach as [[Calafort]] [[Chorcaí]] le Pádraig Sairséil ar bord<ref>{{Lua idirlín|url=https://stairnaheireann.net/2013/12/22/1691-patrick-sarsfield-and-the-wild-geese-sail-out-of-cork-harbour-for-france/|teideal=1691 – Patrick Sarsfield and The Wild Geese sail out of Cork harbour for France.|údar=Stair na hÉireann|dáta=2013-12-22|language=en-GB|work=Stair na hÉireann/History of Ireland|dátarochtana=2018-12-23}}{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Íomhá:Clare inf 1720.png|mion|348x348px|Régiment de Clare, 1720|clé]] Bhain an-chuid díobh (ar nós [[Peadar de Lása|Pheadair de Lása]]) mórcháil amach mar cheannairí airm sna blianta dár gcionn. Ach ní raibh saol fada ag an Sáirséalach. Throid sé go cróga ar son Laoiseach XIV i [[Flóndras|bhFlóndras]] ach goineadh go dona é ag Cath Landen agus fuair sé bás i Huy [[An Bheilg|na Beilge]] ar [[21 Lúnasa]] [[1693]]. Adhlacadh i reilig Shéipéal Mháirtín Naofa sa bhaile sin é. Deirtear gurbh iad a fhocail dheireanacha ná “''Mo thrua nach ar son na hÉireann é seo''.” == Oidhreacht an tSáirséalaigh == [[Íomhá:Rég de Clare 1690.png|clé|mion|Régment de de Clare 1690|272x272px]] Bhris na Sasanaigh [[Conradh Luimnigh]] beagnach chomh luath agus a thriomaigh an dúch agus baineadh gach ceart sibhialta ó Chaitlicigh na hÉireann go gairid ina dhiaidh sin. Ach lean cuimhne ar Phádraig Sáirséal ar aghaidh i measc na gnáthmhuintire agus ainmníodh an-chuid bóithre, clubanna, droichead agus a leithéid as ina onóir, go mór mór i dtimpeallacht Chathair Luimnigh. Ina measc siúd, tá Droichead an tSáirséalaigh, Sráid an tSáirséalaigh, club [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]] Sháirséalaigh na Mainistreach agus Dún an tSáirséalaigh i gCathair Luimnigh, Carraig Phádraig Sáirséal i gContae Luimnigh, Baile Sarsfield in [[Ontario]], [[Ceanada]] agus club sacair Velez Sarsfield in [[Buenos Aires]] [[An Airgintín|na hAirgintíne]]. Ainmníodh [[Club CLG Sháirséalaigh Leamhcáin]] as chomh maith, ina bhaile dúchais féin.<ref>http://www.lucansarsfields.ie/</ref> Is féidir ''Marcaíocht an tSáirséalaigh'' a leanúint trí Chontaetha an [[Contae an Chláir|Chláir]], [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]] agus [[Contae Luimnigh|Luimnigh]]. Deirtear gurbh é seo bealach an tSáirséalaigh thar fhórsaí na Liamach le linn dó gunnaí na Sasanach a phléascadh san aer. Tá dealbh cuimhneacháin an tSáirséalaigh le feiscint i bPlás na hArd-Eaglaise i Luimneach agus seasann sé ar shuaitheantas [[Contae Luimnigh|Chomhairle Chontae Luimnigh]]. Is cuid de Rosc Catha an tSairséalaigh “''Cuimhnigh ar Luimneach agus ar fheall na Sasanach''” é mana Chomhairle Chontae Luimnigh agus [[CLG Coiste Luimneach|Choiste CLG Chontae Luimnigh]]. Phós Pádraig Sáirséal an Bhantiarna Nóra de Búrca, iníon Iarla Chlann Riocaird, agus saolaíodh mac amháin agus iníon amháin dóibh. Tháinig Séamus Sáirséal i gcomharbacht ar a athair mar Dhara Iarla Leamhcáin ach d’éag sé gan chlann sa bhliain 1718. == Naisc Sheachtracha == *[http://indigo.ie/~wildgees/sarsfiel.htm Cuntas ar an Sáirséalach ó Iarsmalann agus Leabharlann Oidhreacht na nGéanna Fiáine i nGaillimh] *[http://www.newadvent.org/cathen/13478a.htm Cuntas ar Phádraig Sáirséal ón gCiclipéid Chaitliceach] *[http://www.thewildgeese.com/pages/history.html Cuntas ar na Géanna Fiáine ag www.thewildgeese.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220175354/http://www.thewildgeese.com/pages/history.html |date=2007-12-20 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sáirséal, Pádraig}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1660]] [[Catagóir:Básanna i 1693]] [[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Diaspóra Éireannach]] [[Catagóir:Ginearáil]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Reachtóirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha]] [[Catagóir:Seacaibínigh Éireannacha]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] 9cx9v6vcx03f68dgkskprl47nt6r1md 1326487 1326482 2026-08-21T08:22:07Z TGcoa 21229 /* Óige */ 1326487 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Saighdiúir [[Éire]]annach agus ceannaire fhórsaí na hÉireann le linn [[Léigear Luimnigh]] ab ea '''Pádraig Sáirséal''' nó '''Patrick Sarsfield''', [[Iarla Leamhcáin]] (c.[[1655]]- [[21 Lúnasa]] [[1693]]).[[Íomhá:Portrait of a Gentleman, possibly Patrick Sarsfield .PNG|clé|mion|272x272px|Sáirséal,is dócha<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://onlinecollection.nationalgallery.ie/objects/8300|teideal=Sarsfield, b'fhéidir|údar=nationalgallery.ie|dátarochtana=2026}}</ref>]][[Íomhá:Patrick Sarsfield, Earl of Lucan.jpg|clé|mion|287x287px|Sáirséal, is dócha<ref name=":0" />]] [[Íomhá:Portrait of Patrick Sarsfield, Earl of Lucan .PNG|clé|mion|262x262px|Sáirséal.<ref>{{Lua idirlín|url=http://onlinecollection.nationalgallery.ie/objects/8303|teideal=Sáirséal|údar=nationalgallery.ie|dátarochtana=2026}}</ref>]] == Óige == Rugadh Pádraig Sáirséal i [[Leamhcán]], [[Baile Átha Cliath|Contae Átha Cliath]] timpeall na bliana 1655, an dara mac, agus an duine ba óige as cúigear clainne ab ea é. B’uasal [[Caitliceach]] a athair Pádraig, a phós Áine Ní Mhórdha, iníon an taoisigh Ghaelaigh [[Ruairí Ó Mórdha]] a fuair bás sa bhliain 1655, agus a bhí i gceannas ar [[Éirí Amach 1641]], i gcoinne riail na Sasanach in Éirinn. == Sa Fhrainc agus i Sasana == Thug sé seirbhís i gcathlán [[Sasana]]ch a throid ar son Rí [[Laoiseach XIV na Fraince]] le linn réimeas [[Séarlas II, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban|an Rí Séarlas II]] i Sasana agus d’fhill sé ar Shasana nuair a tháinig an Caitliceach, Rí Séamus II i réim sa bhliain [[1685]]. Le linn [[Cogadh Cathartha Shasana|Chogadh Cathartha Shasana]], throid sé i gcath Sedgemoor i gcoinne fhórsaí Dhiúc Monmouth ar 6 Iúil 1685. Rinneadh coirnéal de an bhliain dár gcionn agus d’fhill sé ar Éirinn i dteannta [[Risteard Talbóid]], Iarla Thír Chonaill, chun ceannaireacht Chaitliceach a chur ar arm na hÉireann. == Cogadh an Dá Rí == Caitheadh an [[Séamus II Shasana|Rí Séamus]] as cumhacht sa bhliain [[1688]] agus ainmníodh a chliamhain Phrotastúnach, [[Liam III Shasana|Liam III Oráiste]] [[An Ísiltír|na hOllainne]] mar chomharba air. Theith sé go dtí [[an Fhrainc]] agus le cabhair ó Laoiseach XIV, tháinig sé go hÉirinn chun a réimeas a athghabháil. Duine dá cheannairí ab ea an Sáirséalach, a ghabh seilbh ar [[Cúige Chonnacht|Chúige Chonnacht]] do Shéamus II agus rinneadh ginearál de dá bharr. Ghlac sé páirt i Léigear [[Doire|Dhoire]] (1689), [[Cath na Bóinne]] (1690) agus [[Cath Eachroma]] (1690) mar dhuine de na ceannairí Éireannacha, ach chaill fórsaí an Rí Séamus an trí cinn díobh. == Léigear Luimnigh == {{Príomhalt|Léigear Luimnigh}} Nuair a chúlaigh arm Shéamuis go Luimneach, bhain An Sáirséalach cáil mhór amach nuair a phléasc sé gunnaí móra na Liamach san aer le cabhair ón ropaire [[Gealapa Ó hÓgáin]] i m[[Baile an Fhaoitigh, Contae Luimnigh (Clann Liam)|Baile an Fhaoitigh]] gar do [[Pailís Ghréine|Phailís Ghréine]] i g[[Contae Luimnigh]] (1690). Dá bharr sin, ní raibh na Liamaigh in ann [[Luimneach]] a ghabháil roimh theacht an gheimhridh. Lean an [[Léigear Luimnigh|léigear]] ar aghaidh go dtí [[fómhar]] na bliana dár gcionn, ach faoin am sin bhí fórsaí an tSáirséalaigh ina n-aonar agus b’éigean dóibh géilleadh. Tar éis idirghabháil idir an Sáirséalach agus Ginearál Ginkel na Liamach, síníodh [[Conradh Luimnigh]], a thug cearta creidimh do Chaitlicigh na hÉireann. == Deoraíocht == Sheol an Sáirséalach agus formhór a shaighdiúirí sa bhliain [[1691]] agus chuaigh siad isteach in Arm na Fraince. Tugadh '[[Na Géanna Fiáine]]' orthu. Ar an 22 Nollaig 1691, chroch na Géanna Fiáine a gcuid seolta. agus sheol an long dheireanach as [[Calafort]] [[Chorcaí]] le Pádraig Sairséil ar bord<ref>{{Lua idirlín|url=https://stairnaheireann.net/2013/12/22/1691-patrick-sarsfield-and-the-wild-geese-sail-out-of-cork-harbour-for-france/|teideal=1691 – Patrick Sarsfield and The Wild Geese sail out of Cork harbour for France.|údar=Stair na hÉireann|dáta=2013-12-22|language=en-GB|work=Stair na hÉireann/History of Ireland|dátarochtana=2018-12-23}}{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bhain an-chuid díobh (ar nós [[Peadar de Lása|Pheadair de Lása]]) mórcháil amach mar cheannairí airm sna blianta dár gcionn. Ach ní raibh saol fada ag an Sáirséalach. Throid sé go cróga ar son Laoiseach XIV i [[Flóndras|bhFlóndras]] ach goineadh go dona é ag Cath Landen agus fuair sé bás i Huy [[An Bheilg|na Beilge]] ar [[21 Lúnasa]] [[1693]]. Adhlacadh i reilig Shéipéal Mháirtín Naofa sa bhaile sin é. Deirtear gurbh iad a fhocail dheireanacha ná “''Mo thrua nach ar son na hÉireann é seo''.”[[Íomhá:Sairseal.jpg|thumb|Dealbh cuimhneacháin Phádraig Sáirséal i b[[Plás na hArd-Eaglaise]], [[Luimneach]]|293x293px]] == Oidhreacht an tSáirséalaigh == Bhris na Sasanaigh [[Conradh Luimnigh]] beagnach chomh luath agus a thriomaigh an dúch agus baineadh gach ceart sibhialta ó Chaitlicigh na hÉireann go gairid ina dhiaidh sin. Ach lean cuimhne ar Phádraig Sáirséal ar aghaidh i measc na gnáthmhuintire agus ainmníodh an-chuid bóithre, clubanna, droichead agus a leithéid as ina onóir, go mór mór i dtimpeallacht Chathair Luimnigh. Ina measc siúd, tá Droichead an tSáirséalaigh, Sráid an tSáirséalaigh, club [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]] Sháirséalaigh na Mainistreach agus Dún an tSáirséalaigh i gCathair Luimnigh, Carraig Phádraig Sáirséal i gContae Luimnigh, Baile Sarsfield in [[Ontario]], [[Ceanada]] agus club sacair Velez Sarsfield in [[Buenos Aires]] [[An Airgintín|na hAirgintíne]]. Ainmníodh [[Club CLG Sháirséalaigh Leamhcáin]] as chomh maith, ina bhaile dúchais féin.<ref>http://www.lucansarsfields.ie/</ref> Is féidir ''Marcaíocht an tSáirséalaigh'' a leanúint trí Chontaetha an [[Contae an Chláir|Chláir]], [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]] agus [[Contae Luimnigh|Luimnigh]]. Deirtear gurbh é seo bealach an tSáirséalaigh thar fhórsaí na Liamach le linn dó gunnaí na Sasanach a phléascadh san aer. Tá dealbh cuimhneacháin an tSáirséalaigh le feiscint i bPlás na hArd-Eaglaise i Luimneach agus seasann sé ar shuaitheantas [[Contae Luimnigh|Chomhairle Chontae Luimnigh]]. Is cuid de Rosc Catha an tSairséalaigh “''Cuimhnigh ar Luimneach agus ar fheall na Sasanach''” é mana Chomhairle Chontae Luimnigh agus [[CLG Coiste Luimneach|Choiste CLG Chontae Luimnigh]]. Phós Pádraig Sáirséal an Bhantiarna Nóra de Búrca, iníon Iarla Chlann Riocaird, agus saolaíodh mac amháin agus iníon amháin dóibh. Tháinig Séamus Sáirséal i gcomharbacht ar a athair mar Dhara Iarla Leamhcáin ach d’éag sé gan chlann sa bhliain 1718. == Naisc Sheachtracha == *[http://indigo.ie/~wildgees/sarsfiel.htm Cuntas ar an Sáirséalach ó Iarsmalann agus Leabharlann Oidhreacht na nGéanna Fiáine i nGaillimh] *[http://www.newadvent.org/cathen/13478a.htm Cuntas ar Phádraig Sáirséal ón gCiclipéid Chaitliceach] *[http://www.thewildgeese.com/pages/history.html Cuntas ar na Géanna Fiáine ag www.thewildgeese.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220175354/http://www.thewildgeese.com/pages/history.html |date=2007-12-20 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sáirséal, Pádraig}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1660]] [[Catagóir:Básanna i 1693]] [[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Diaspóra Éireannach]] [[Catagóir:Ginearáil]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Reachtóirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha]] [[Catagóir:Seacaibínigh Éireannacha]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] 1hgvqc5cyfdtjyyylyc14o8mvw40nyz 1326525 1326487 2026-08-21T08:56:22Z TGcoa 21229 1326525 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Saighdiúir [[Éire]]annach agus ceannaire ar fhórsaí na hÉireann le linn [[Cogadh an Dá Rí]], go háirithe i [[Léigear Luimnigh]], ab ea '''Pádraig Sáirséal''' nó '''Patrick Sarsfield''', [[Iarla Leamhcáin]] (c. [[1655]] – [[21 Lúnasa]] [[1693]]). [[Íomhá:Portrait of a Gentleman, possibly Patrick Sarsfield .PNG|clé|mion|272x272px|Sáirséal, is dócha<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://onlinecollection.nationalgallery.ie/objects/8300|teideal=Sarsfield, b'fhéidir|údar=nationalgallery.ie|dátarochtana=2026}}</ref>]] [[Íomhá:Patrick Sarsfield, Earl of Lucan.jpg|clé|mion|287x287px|Sáirséal, is dócha<ref name=":0" />]] [[Íomhá:Portrait of Patrick Sarsfield, Earl of Lucan .PNG|clé|mion|262x262px|Sáirséal.<ref>{{Lua idirlín|url=http://onlinecollection.nationalgallery.ie/objects/8303|teideal=Sáirséal|údar=nationalgallery.ie|dátarochtana=2026}}</ref>]] == Óige == Rugadh Pádraig Sáirséal i [[Leamhcán]], [[Baile Átha Cliath|Contae Átha Cliath]], timpeall na bliana 1655. Ba é an dara mac é agus an duine ba óige de chúigear clainne. B'uasal [[Caitliceach]] a athair, Pádraig, a phós Áine Ní Mhórdha, iníon an taoisigh Ghaelaigh [[Ruairí Ó Mórdha]] a fuair bás timpeall na bliana 1655, duine de cheannairí [[Éirí Amach 1641]] i gcoinne riail na Sasanach in Éirinn. == Sa Fhrainc agus i Sasana == Thug sé seirbhís i reisimint [[Sasana|Shasanach]] a throid in arm na Fraince ar son an Rí [[Laoiseach XIV na Fraince|Laoiseach XIV]] le linn réimeas [[Séarlas II, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban|Shéarlais II]] i Sasana, agus d'fhill sé ar Shasana nuair a tháinig an Caitliceach Séamas II i réim sa bhliain [[1685]]. Sa bhliain chéanna, nuair a d'éirigh Diúc Monmouth amach i gcoinne an rí nua, throid sé i gCath Sedgemoor i gcoinne fhórsaí an Diúic ar an 6 Iúil 1685. Rinneadh coirnéal de go gairid ina dhiaidh sin agus d'fhill sé ar Éirinn i dteannta [[Risteard Talbóid]], Iarla Thír Chonaill, chun ceannaireacht Chaitliceach a chur ar arm na hÉireann. == Cogadh an Dá Rí == Cuireadh an Rí [[Séamus II Shasana|Séamas]] as cumhacht sa bhliain [[1688]] agus ainmníodh a chliamhain Protastúnach, [[Liam III Shasana|Liam III Oráiste]] [[An Ísiltír|na hOllainne]], mar chomharba air. Theith Séamas go dtí [[an Fhrainc]] agus, le cabhair ó Laoiseach XIV, tháinig sé go hÉirinn chun a ríocht a athghabháil. Duine dá cheannairí ab ea an Sáirséalach, a ghabh seilbh ar [[Cúige Chonnacht|Chúige Chonnacht]] do Shéamas agus a fuair ardú céime dá bharr. Toghadh ina fheisire do Chontae Átha Cliath é sa Pharlaimint Éireannach a tháinig le chéile i mBaile Átha Cliath sa bhliain [[1689]]. Ghlac sé páirt i [[Léigear Dhoire]] (1689), i [[Cath na Bóinne]] (1690) agus i [[Cath Eachroma]] (1691) mar dhuine de na ceannairí Éireannacha, ach chaill fórsaí Shéamais gach ceann acu. == Léigear Luimnigh == {{Príomhalt|Léigear Luimnigh}} Nuair a chúlaigh arm Shéamais go Luimneach, bhain an Sáirséalach cáil mhór amach nuair a phléasc sé gunnaí móra na Liamach san aer le cabhair ón ropaire [[Gealapa Ó hÓgáin]] i m[[Baile an Fhaoitigh, Contae Luimnigh (Clann Liam)|Baile an Fhaoitigh]] gar do [[Pailís Ghréine|Phailís Ghréine]] i g[[Contae Luimnigh]] i mí Lúnasa 1690. Dá bharr sin, ní raibh na Liamaigh in ann [[Luimneach]] a ghabháil roimh theacht an gheimhridh. Bhronn Séamas II teideal Iarla Leamhcáin air i mí Eanáir 1691. Cuireadh an dara léigear ar an gcathair i bhfómhar na bliana sin, ach faoin am sin bhí fórsaí an tSáirséalaigh ina n-aonar agus b'éigean dóibh géilleadh. Tar éis idirbheartaíochta idir an Sáirséalach agus an Ginearál Ginkel, ceannasaí na Liamach, síníodh [[Conradh Luimnigh]] ar an 3 Deireadh Fómhair 1691, conradh a thug cearta creidimh do Chaitlicigh na hÉireann. == Deoraíocht == Sheol an Sáirséalach agus formhór a shaighdiúirí — tuairim is 12,000 fear — go dtí an Fhrainc sa bhliain [[1691]] agus chuaigh siad isteach in Arm na Fraince. Tugadh '[[Na Géanna Fiáine]]' orthu. Ar an 22 Nollaig 1691 chroch na Géanna Fiáine a gcuid seolta agus sheol an long dheireanach as [[Cuan Chorcaí]] agus Pádraig Sáirséal ar bord.<ref>{{Lua idirlín|url=https://stairnaheireann.net/2013/12/22/1691-patrick-sarsfield-and-the-wild-geese-sail-out-of-cork-harbour-for-france/|teideal=1691 – Patrick Sarsfield and The Wild Geese sail out of Cork harbour for France.|údar=Stair na hÉireann|dáta=2013-12-22|language=en-GB|work=Stair na hÉireann/History of Ireland|dátarochtana=2018-12-23}}{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bhain an-chuid díobh (ar nós [[Peadar de Lása|Pheadair de Lása]]) mórcháil amach mar cheannairí airm sna blianta dár gcionn. Ach ní raibh saol fada ag an Sáirséalach. Ceapadh ina mhaorghinearál in arm na Fraince é agus throid sé go cróga ar son Laoiseach XIV i [[Flóndras|bhFlóndras]], i gCath Steenkerque i mí Lúnasa 1692 mar shampla. Goineadh go dona é i [[Cath Landen]], ar a dtugtar Cath Neerwinden freisin, ar an 29 Iúil 1693, agus fuair sé bás i Huy, atá sa [[An Bheilg|Bheilg]] inniu, ar an [[21 Lúnasa]] [[1693]]. Adhlacadh i reilig Shéipéal Mháirtín Naofa sa bhaile sin é. Deirtear gurbh iad seo a fhocail dheireanacha: "''Mo thrua nach ar son na hÉireann é seo''." [[Íomhá:Sairseal.jpg|clé|mion|293x293px|Dealbh den Sáirséalach i bPlás na hArd-Eaglaise, [[Luimneach]]]] == Oidhreacht an tSáirséalaigh == Bhris na Sasanaigh Conradh Luimnigh beagnach chomh luath agus a thriomaigh an dúch, agus baineadh gach ceart sibhialta de Chaitlicigh na hÉireann go gairid ina dhiaidh sin. Ach lean cuimhne ar Phádraig Sáirséal ar aghaidh i measc na gnáthmhuintire agus ainmníodh an-chuid bóithre, clubanna, droichead agus a leithéid in onóir dó, go mór mór i dtimpeallacht Chathair Luimnigh. Ina measc siúd, tá Droichead an tSáirséalaigh, Sráid an tSáirséalaigh, club [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]] Sháirséalaigh na Mainistreach agus Dún an tSáirséalaigh i gCathair Luimnigh, Carraig Phádraig Sáirséal i g[[Contae Luimnigh]], Baile Sarsfield in [[Ontario]], [[Ceanada]] agus club sacair Vélez Sarsfield i m[[Buenos Aires]] [[An Airgintín|na hAirgintíne]]. Tá Club CLG Sháirséalaigh Leamhcáin, ina bhaile dúchais féin, ainmnithe in onóir dó chomh maith.<ref>http://www.lucansarsfields.ie/</ref> Is féidir ''Marcaíocht an tSáirséalaigh'' a leanúint trí Chontaetha an [[Contae an Chláir|Chláir]], [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]] agus [[Contae Luimnigh|Luimnigh]]. Deirtear gurbh é seo an bealach a thóg an Sáirséalach timpeall ar fhórsaí na Liamach nuair a chuaigh sé ag pléascadh a gcuid gunnaí móra san aer. Tá dealbh chuimhneacháin den Sáirséalach ina seasamh i bPlás na hArd-Eaglaise i Luimneach, agus tá sé le feiceáil ar shuaitheantas [[Comhairle Contae Luimnigh|Chomhairle Contae Luimnigh]]. Is cuid de rosc catha an tSáirséalaigh, "''Cuimhnigh ar Luimneach agus ar fheall na Sasanach''", é mana Chomhairle Contae Luimnigh agus [[CLG Coiste Luimneach|Choiste CLG Chontae Luimnigh]]. == Teaghlach == Phós Pádraig Sáirséal an Bhantiarna Nóra de Búrca, iníon Iarla Chlann Riocaird, i ngeimhreadh na bliana 1689. Rugadh mac amháin dóibh, Séamas Sáirséal, sa bhliain 1693. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair mar an Dara hIarla Leamhcáin ach d'éag sé gan chlann sa bhliain 1719. == Féach freisin == * [[Cogadh an Dá Rí]] * [[Conradh Luimnigh]] * [[Cath Eachroma]] * [[Gealapa Ó hÓgáin]] * [[Stair Luimnigh]] == Naisc Sheachtracha == *[http://indigo.ie/~wildgees/sarsfiel.htm Cuntas ar an Sáirséalach ó Iarsmalann agus Leabharlann Oidhreacht na nGéanna Fiáine i nGaillimh] *[http://www.newadvent.org/cathen/13478a.htm Cuntas ar Phádraig Sáirséal ón gCiclipéid Chaitliceach] *[http://www.thewildgeese.com/pages/history.html Cuntas ar na Géanna Fiáine ag www.thewildgeese.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220175354/http://www.thewildgeese.com/pages/history.html |date=2007-12-20 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sáirséal, Pádraig}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1655]] [[Catagóir:Básanna i 1693]] [[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Diaspóra Éireannach]] [[Catagóir:Ginearáil]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Reachtóirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha]] [[Catagóir:Seacaibínigh Éireannacha]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] 57tqkhdimye9ehgjv2b3aknallfb4q1 1326528 1326525 2026-08-21T10:39:19Z TGcoa 21229 1326528 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Saighdiúir [[Éire]]annach agus ceannaire ar fhórsaí na hÉireann le linn [[Cogadh an Dá Rí]], go háirithe i [[Léigear Luimnigh]], ab ea '''Pádraig Sáirséal''' nó '''Patrick Sarsfield''', [[Iarla Leamhcáin]] (c. [[1655]] – [[21 Lúnasa]] [[1693]]). [[Íomhá:Portrait of a Gentleman, possibly Patrick Sarsfield .PNG|clé|mion|272x272px|An Sáirséalach, is dócha<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://onlinecollection.nationalgallery.ie/objects/8300|teideal=Sarsfield, b'fhéidir|údar=nationalgallery.ie|dátarochtana=2026}}</ref>]] [[Íomhá:Patrick Sarsfield, Earl of Lucan.jpg|clé|mion|287x287px|An Sáirséalach, is dócha<ref name=":0" />]] [[Íomhá:Portrait of Patrick Sarsfield, Earl of Lucan .PNG|clé|mion|262x262px|Sáirséal.<ref>{{Lua idirlín|url=http://onlinecollection.nationalgallery.ie/objects/8303|teideal=Sáirséal|údar=nationalgallery.ie|dátarochtana=2026}}</ref>]] == Óige == Rugadh Pádraig Sáirséal i [[Leamhcán]], [[Baile Átha Cliath|Contae Átha Cliath]], timpeall na bliana 1655. Ba é an dara mac é agus an duine ba óige de chúigear clainne. B'uasal [[Caitliceach]] a athair, Pádraig, a phós Áine Ní Mhórdha, iníon an taoisigh Ghaelaigh [[Ruairí Ó Mórdha]] a fuair bás timpeall na bliana 1655, duine de cheannairí [[Éirí Amach 1641]] i gcoinne riail na Sasanach in Éirinn. == Sa Fhrainc agus i Sasana == Thug sé seirbhís i reisimint [[Sasana|Shasanach]] a throid in arm na Fraince ar son an Rí [[Laoiseach XIV na Fraince|Laoiseach XIV]] le linn réimeas [[Séarlas II, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban|Shéarlais II]] i Sasana, agus d'fhill sé ar Shasana nuair a tháinig an Caitliceach Séamas II i réim sa bhliain [[1685]]. Sa bhliain chéanna, nuair a d'éirigh Diúc Monmouth amach i gcoinne an rí nua, throid sé i gCath Sedgemoor i gcoinne fhórsaí an Diúic ar an 6 Iúil 1685. Rinneadh coirnéal de go gairid ina dhiaidh sin agus d'fhill sé ar Éirinn i dteannta [[Risteard Talbóid]], Iarla Thír Chonaill, chun ceannaireacht Chaitliceach a chur ar arm na hÉireann. == Cogadh an Dá Rí == Cuireadh an Rí [[Séamus II Shasana|Séamas]] as cumhacht sa bhliain [[1688]] agus ainmníodh a chliamhain Protastúnach, [[Liam III Shasana|Liam III Oráiste]] [[An Ísiltír|na hOllainne]], mar chomharba air. Theith Séamas go dtí [[an Fhrainc]] agus, le cabhair ó Laoiseach XIV, tháinig sé go hÉirinn chun a ríocht a athghabháil. Duine dá cheannairí ab ea an Sáirséalach, a ghabh seilbh ar [[Cúige Chonnacht|Chúige Chonnacht]] do Shéamas agus a fuair ardú céime dá bharr. Toghadh ina fheisire do Chontae Átha Cliath é sa Pharlaimint Éireannach a tháinig le chéile i mBaile Átha Cliath sa bhliain [[1689]]. Ghlac sé páirt i [[Léigear Dhoire]] (1689), i [[Cath na Bóinne]] (1690) agus i [[Cath Eachroma]] (1691) mar dhuine de na ceannairí Éireannacha, ach chaill fórsaí Shéamais gach ceann acu. == Léigear Luimnigh == {{Príomhalt|Léigear Luimnigh}} Nuair a chúlaigh arm Shéamais go Luimneach, bhain an Sáirséalach cáil mhór amach nuair a phléasc sé gunnaí móra na Liamach san aer le cabhair ón ropaire [[Gealapa Ó hÓgáin]] i m[[Baile an Fhaoitigh, Contae Luimnigh (Clann Liam)|Baile an Fhaoitigh]] gar do [[Pailís Ghréine|Phailís Ghréine]] i g[[Contae Luimnigh]] i mí Lúnasa 1690. Dá bharr sin, ní raibh na Liamaigh in ann [[Luimneach]] a ghabháil roimh theacht an gheimhridh. Bhronn Séamas II teideal Iarla Leamhcáin air i mí Eanáir 1691. Cuireadh an dara léigear ar an gcathair i bhfómhar na bliana sin, ach faoin am sin bhí fórsaí an tSáirséalaigh ina n-aonar agus b'éigean dóibh géilleadh. Tar éis idirbheartaíochta idir an Sáirséalach agus an Ginearál Ginkel, ceannasaí na Liamach, síníodh [[Conradh Luimnigh]] ar an 3 Deireadh Fómhair 1691, conradh a thug cearta creidimh do Chaitlicigh na hÉireann. == Deoraíocht == Sheol an Sáirséalach agus formhór a shaighdiúirí — tuairim is 12,000 fear — go dtí an Fhrainc sa bhliain [[1691]] agus chuaigh siad isteach in Arm na Fraince. Tugadh '[[Na Géanna Fiáine]]' orthu. Ar an 22 Nollaig 1691 chroch na Géanna Fiáine a gcuid seolta agus sheol an long dheireanach as [[Cuan Chorcaí]] agus Pádraig Sáirséal ar bord.<ref>{{Lua idirlín|url=https://stairnaheireann.net/2013/12/22/1691-patrick-sarsfield-and-the-wild-geese-sail-out-of-cork-harbour-for-france/|teideal=1691 – Patrick Sarsfield and The Wild Geese sail out of Cork harbour for France.|údar=Stair na hÉireann|dáta=2013-12-22|language=en-GB|work=Stair na hÉireann/History of Ireland|dátarochtana=2018-12-23}}{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bhain an-chuid díobh (ar nós [[Peadar de Lása|Pheadair de Lása]]) mórcháil amach mar cheannairí airm sna blianta dár gcionn. Ach ní raibh saol fada ag an Sáirséalach. Ceapadh ina mhaorghinearál in arm na Fraince é agus throid sé go cróga ar son Laoiseach XIV i [[Flóndras|bhFlóndras]], i gCath Steenkerque i mí Lúnasa 1692 mar shampla. Goineadh go dona é i [[Cath Landen]], ar a dtugtar Cath Neerwinden freisin, ar an 29 Iúil 1693, agus fuair sé bás i Huy, atá sa [[An Bheilg|Bheilg]] inniu, ar an [[21 Lúnasa]] [[1693]]. Adhlacadh i reilig Shéipéal Mháirtín Naofa sa bhaile sin é. Deirtear gurbh iad seo a fhocail dheireanacha: "''Mo thrua nach ar son na hÉireann é seo''." [[Íomhá:Sairseal.jpg|clé|mion|293x293px|Dealbh den Sáirséalach i bPlás na hArd-Eaglaise, [[Luimneach]]]] == Oidhreacht an tSáirséalaigh == Bhris na Sasanaigh Conradh Luimnigh beagnach chomh luath agus a thriomaigh an dúch, agus baineadh gach ceart sibhialta de Chaitlicigh na hÉireann go gairid ina dhiaidh sin. Ach lean cuimhne ar Phádraig Sáirséal ar aghaidh i measc na gnáthmhuintire agus ainmníodh an-chuid bóithre, clubanna, droichead agus a leithéid in onóir dó, go mór mór i dtimpeallacht Chathair Luimnigh. Ina measc siúd, tá Droichead an tSáirséalaigh, Sráid an tSáirséalaigh, club [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]] Sháirséalaigh na Mainistreach agus Dún an tSáirséalaigh i gCathair Luimnigh, Carraig Phádraig Sáirséal i g[[Contae Luimnigh]], Baile Sarsfield in [[Ontario]], [[Ceanada]] agus club sacair Vélez Sarsfield i m[[Buenos Aires]] [[An Airgintín|na hAirgintíne]]. Tá Club CLG Sháirséalaigh Leamhcáin, ina bhaile dúchais féin, ainmnithe in onóir dó chomh maith.<ref>http://www.lucansarsfields.ie/</ref> Is féidir ''Marcaíocht an tSáirséalaigh'' a leanúint trí Chontaetha an [[Contae an Chláir|Chláir]], [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]] agus [[Contae Luimnigh|Luimnigh]]. Deirtear gurbh é seo an bealach a thóg an Sáirséalach timpeall ar fhórsaí na Liamach nuair a chuaigh sé ag pléascadh a gcuid gunnaí móra san aer. Tá dealbh chuimhneacháin den Sáirséalach ina seasamh i bPlás na hArd-Eaglaise i Luimneach, agus tá sé le feiceáil ar shuaitheantas [[Comhairle Contae Luimnigh|Chomhairle Contae Luimnigh]]. Is cuid de rosc catha an tSáirséalaigh, "''Cuimhnigh ar Luimneach agus ar fheall na Sasanach''", é mana Chomhairle Contae Luimnigh agus [[CLG Coiste Luimneach|Choiste CLG Chontae Luimnigh]]. == Teaghlach == Phós Pádraig Sáirséal an Bhantiarna Nóra de Búrca, iníon Iarla Chlann Riocaird, i ngeimhreadh na bliana 1689. Rugadh mac amháin dóibh, Séamas Sáirséal, sa bhliain 1693. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair mar an Dara hIarla Leamhcáin ach d'éag sé gan chlann sa bhliain 1719. == Féach freisin == * [[Cogadh an Dá Rí]] * [[Conradh Luimnigh]] * [[Cath Eachroma]] * [[Gealapa Ó hÓgáin]] * [[Stair Luimnigh]] == Naisc Sheachtracha == *[http://indigo.ie/~wildgees/sarsfiel.htm Cuntas ar an Sáirséalach ó Iarsmalann agus Leabharlann Oidhreacht na nGéanna Fiáine i nGaillimh] *[http://www.newadvent.org/cathen/13478a.htm Cuntas ar Phádraig Sáirséal ón gCiclipéid Chaitliceach] *[http://www.thewildgeese.com/pages/history.html Cuntas ar na Géanna Fiáine ag www.thewildgeese.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220175354/http://www.thewildgeese.com/pages/history.html |date=2007-12-20 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sáirséal, Pádraig}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1655]] [[Catagóir:Básanna i 1693]] [[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Diaspóra Éireannach]] [[Catagóir:Ginearáil]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Reachtóirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha]] [[Catagóir:Seacaibínigh Éireannacha]] [[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]] cimjvsbyw4mkmea15959n7wrbfvhbwr Iolar 0 26266 1326342 1295620 2026-08-20T12:30:24Z An Sionnach Rua 29036 1326342 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo|item=Q25510|image=File:Golden_Eagle_(Aquila_chrysaetos)_(13667935303).jpg}} Is ainm coitianta é '''[[iolar]]''' ar go leor [[Éin chreiche|éan creiche]] mór san fhine ''[[Accipitridae]]''. Cuimsíonn na hiolair roinnt géineas, cuid acu gar i ngaol lena chéile. == Tréithe == Éan laethúil mór-cholainne creiche a mharaíonn a bhia féin, éin chreiche níos lú-clamháin, [[Cromán (éan)|cromáin]], [[Cúr|cúir]], [[Seabhac|seabhaic]] is seabhaic seilge-agus [[Iasc|éisc]].<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|title=Fréamh an Eolais|volume=Coiscéim}}</ref> Uaireanta, itheann sé [[splíonach]]. A radharc géar, é an-láidir, eitilt chumasach aige. Gaolmhar leis an gcúr, an seabhac is an seabhac seilge. == Tacsanomaíocht == Ní grúpa [[Tacsanomaíocht (ginearálta)|tacsanomaíochta]] iad na hiolair; úsáidtear an téarma ar aon chineál éin atá mór go leor chun [[Veirteabrach|veirteabraigh]] mhóra (thart ar 50 cm ar fad nó níos mó) a sheilg.<ref name=":0" /> Tá siad scaipthe ar fud an Domhain. Is ón [[An Eoráise|Eoráise]] agus ón [[An Afraic|Afraic]] an chuid is mó de na 60 speiceas iolar. Lasmuigh den limistéar seo, ní féidir ach 14 speiceas a fháil — dhá cheann i Meiriceá Thuaidh, naoi gcinn i Meiriceá Láir agus Theas, agus trí cinn san Astráil. I measc na ngnéithe tá an t-[[iolar fíréan]], an t-[[iolar mara]], agus an t-[[Iolar maol|iolar maol.]] == Samplaí de logainmneacha == * [[Nead an Iolair]], Contae Chorcaí * Starraic an Iolair, Ciarraí * [[Sliabh an Iolair]], Ciarraí * Cnocán an Iolair, Baile Átha Cliath == Féach freisin == * [[Iolar mara]] * [[:Catagóir:Iolair]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-éan}} [[Catagóir:Iolair| ]] [[Catagóir:Accipitridae]] 6p959n5zm6ocox5nsqz7i64zjij3x6v Caróg liath 0 27888 1326398 1323023 2026-08-20T14:09:22Z An Sionnach Rua 29036 1326398 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Clamator glandarius MHNT.ZOO.2010.11.152.2.jpg|thumb|''Clamator glandarius'' in a clutch of ''Corvus cornix'']] Is [[éan]] í an '''charóg liath'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Corvus%20cornix/|title=“Corvus cornix” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Corvidae iad. Cónaíonn sé timpeall na hEorpa, go háirithe in Éirinn. Tá sé cosúil leis an g[[caróg dhubh]] i nósanna. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Corvus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] cp7m61vsevyj669uykda0cjzitj2als Ceann cait 0 27990 1326390 1323313 2026-08-20T14:04:57Z An Sionnach Rua 29036 1326390 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Asio otus otus MHNT.ZOO.2010.11.155.3.jpg|thumb|''Asio otus otus'']] Is speiceas [[éan]] é an '''ceann cait''' <ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Asio%20otus/|title=“Asio otus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> ('''''Asio otus''''') a bhaineann leis an bhfine Strigidae. Ciallaíonn an t-ainm géineas, ''Asio'' "ulchabhán adharcach ", agus tá ainm an speicis ''otus'' díorthaithe ón nGréigis d'ulchabhán beag cluasach.<ref name="Voous">{{cite book |last=Voous|first=K. H. |year=1988 |title=Owls of the Northern Hemisphere |publisher=[[MIT Press]] |isbn=0262220350}}</ref> <ref name="job">{{cite book |last1=Jobling |first1=James A |year=2010 |title=''The Helm Dictionary of Scientific Bird Names'' |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-2501-4 |pages=57, 286}}</ref> Póraíonn an speiceas san Eoraip agus sa Phailéartach, chomh maith le Meiriceá Thuaidh. Is cuid den ghrúpa níos leithne ulchabhán an speiceas seo ar a dtugtar gnáth-ulchabháin, ina bhfuil an chuid is mó de speicis ulchabhán atá ar marthain.<ref name="Weick">{{cite book |title=''Owls (Strigiformes): Annotated and Illustrated Checklist'' |last1=Weick |first1=Friedhelm |year=2007 |publisher=Springer |isbn=978-3-540-39567-6}}</ref><ref name="Mikkola">''Owls of the World: A Photographic Guide'' by Mikkola, H. Firefly Books (2012), {{ISBN|9781770851368}}</ref><ref name="Konig">{{cite book |last1=König |first1=Claus |title=''Owls of the World'' |year=2008 |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn=978-1-4081-0884-0 |edition=2nd |author2=Weick, Friedhelm }}</ref> Is fearr leis an ulchabhán seo gnáthóga leathoscailte, imeall coillearnaí ach go háirithe, mar go mbíonn siad ag síolrú agus ag neadú laistigh de sheastáin dhlútha adhmaid ach gur fearr leo fiach thar thalamh oscailte.<ref name= Konig/><ref name="Johnsgard">[[Paul Johnsgard|Johnsgard, P. A.]] (1988). ''North American owls: biology and natural history''. Smithsonian Institution.</ref> Is creachadóir speisialaithe é an ceann cait, ag díriú a aiste bia ar chreimirí beaga, go háirithe [[Vól|vóil]].<ref name="Voous" /><ref name="Konig" /> <ref name= Voous/><ref name= Kiat>Kiat, Y., Perlman, G., Balaban, A., Leshem, Y., Izhaki, I., & Charter, M. (2008). ''Feeding specialization of urban Long-eared Owls, Asio otus (Linnaeus, 1758), in Jerusalem, Israel''. Zoology in the Middle East, 43(1), 49-54.</ref><ref name= Trujillo>Trujillo, O., Díaz, G., & Moreno, M. (1989). ''Alimentación del búho chico (Asio otus canariensis) en Gran Canaria (Islas Canarias)''. Ardeola, 36(2), 193-231.</ref><ref name= Village>Village, A. (1981). ''The diet and breeding of Long-eared Owls in relation to vole numbers''. Bird Study, 28(3), 214-224.</ref> Faoi chúinsí áirithe, mar shampla timthriallta daonraí a ngnáthchreacha, gnáthóga réigiúnacha tur nó oileánacha nó uirbiú, is féidir leis an speiceas seo dul i dtaithí ar éagsúlacht chreach,oiriúnú d'éagsúlacht creiche, lena n-áirítear éin agus feithidí. Úsáideann an t-ulchabhán seo neadacha a thógann ainmhithe eile, go háirithe na coirbhidigh.<ref name= Marks>Marks, J. S. (1986). ''Nest-site characteristics and reproductive success of Long-eared Owls in southwestern Idaho''. The Wilson Bulletin, 547-560.</ref><ref name= Glue>Glue, D. E. (1977). ''Breeding biology of Long-eared Owls''. British Birds, 70(8), 318-331.</ref> Tá rath pórúcháin sa speiceas seo comhghaolaithe le líon na gcreac agus riosca na creachadóireachta.<ref name= Voous/><ref name= Marks/><ref name= Glue/> Murab ionann agus go leor ulchabhán, ní bhíonn na hulchabháin seo ró-chosantach nó nó socair faoina fhearann. Bíonn siad páirt-imirceach agus uaireanta cuirtear síos orthu mar "fánach ".<ref name= Houston2>Houston, C. S. (1997). ''Banding of Asio owls in south-central Saskatchewan''. In In: Duncan, James R.; Johnson, David H.; Nicholls, Thomas H., eds. Biology and conservation of owls of the Northern Hemisphere: 2nd International symposium. Gen. Tech. Rep. NC-190. St. Paul, MN: US Dept. of Agriculture, Forest Service, North Central Forest Experiment Station. 237-242. (Vol. 190).</ref> Tréith eile den speiceas seo is ea a chlaontacht i leith fharaí a chomhroinnte le roinnt ulchabhán eile ag an am céanna.<ref name= Pirovano>Pirovano, A., Rubolini, D., & de Michelis, S. (2000). ''Winter roost occupancy and behaviour at evening departure of urban long‐eared owls''. Italian Journal of Zoology, 67(1), 63-66.</ref><ref name= Bosakowski>Bosakowski, T. (1984). ''Roost selection and behavior of the Long-eared Owl (Asio otus) wintering in New Jersey''. Raptor Res, 18(13), 7-142.</ref> Tá an t-ulchabhán seo ar cheann de na speicis ulchabhán is mó a dháiltear go forleathan agus is líonmhaire ar domhan, a agus mar gheall ar a raon an-leathan agus a líonmhaireacht meastar gur speiceas ar an imní is lú í ag an IUCN. Mar sin féin, braitheadh laghduithe láidre don ulchabhán seo i roinnt codanna dá raon.<ref name="iucn status 12 November 2021" /><ref name= Kirk>Kirk, D. A., & Hyslop, C. (1998). ''Population status and recent trends in Canadian raptors: a review''. Biological Conservation, 83(1), 91-118.</ref> == Tagairtí == {{Reflist}}{{Reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Asio]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] dr8harurzqf2opv7rpfy7we4e1gb40g Clamhán 0 28371 1326348 1323159 2026-08-20T12:34:06Z An Sionnach Rua 29036 1326348 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Buteo buteo MHNT.ZOO.2010.11.89.1.jpg|thumb| ''Buteo buteo'']] Is [[éan]] é an '''clamhán'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Buteo%20buteo/|title=“Buteo buteo” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na accipitridae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Buteo]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] etrn3iamsdga27m6f6oobrgwksh0ud9 Lon dubh 0 28595 1326386 1324253 2026-08-20T13:47:41Z An Sionnach Rua 29036 1326386 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo |image=A male blackbird at Legerwood - geograph.org.uk - 6008664.jpg |peu=Lon dubh (fireann) |image2=A female blackbird feeding on rowan berries - geograph.org.uk - 5980854.jpg |peu2=Céirseach (baineann) }} [[File:Turdus merula merula MHNT.ZOO.2010.11.186.11.jpg|thumb|Uibheacha an speicis]] Is [[éan]] é an '''lon dubh''' (''Turdus merula'', an lon dubh [[An Eoráise|Eoráiseach]]).<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|author=[[Peter Weakliam]]|title=Cíoradh agus ceiliúradh ar an lon dubh|journal=[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]|pages=lch 13|date=26 Bealtaine 2026|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/sceal/2026/05/26/cioradh-agus-ceiliuradh-ar-an-lon-dubh/}}</ref> Tugtar '''céirseach''' ar an éan baineann.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Turdus%20merula/|title=“Turdus merula” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na ''Turdidae'' iad. Póraíonn sé san [[An Eoraip|Eoraip]], san [[An Afraic|Afraic]] Thuas, agus san [[An Áise|Áise]] Theas ó dhúchas. Tugadh iad isteach fosta san [[An Astráil|Astráil]] agus sa [[An Nua-Shéalainn|Nua-Shéalainn]], ina bhfuil anois freisin daonraí a phóraíonns.<ref>Long, John L. (1981). ''Introduced Birds of the World''. Agricultural Protection Board of Western Australia. l. 21–493</ref> Tá seacht bhfo[[Speiceas|speicis]] den lon dubh Eoráiseach ann.<ref name=":1" /> Itheann an lon dubh [[Feithid|feithidí]], [[Péist|péistí]], [[Sméar dhubh|sméara]] agus torthaí eile.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|journal=[[Wings]]|title=Ainmneacha Éanlaith Éireann: Lon dubh|author=[[Fearghas Mac Lochlainn|Mac Lochlainn, Fearghas]]|year=2021}}</ref> I roinnt codanna dá réimse, is éan cónaitheach atá ann, fad is i gcodanna eile bíonn sé ag [[Imirce (bitheolaíocht)|imirce]], nó fiú bíonn éin chónaithigh agus éin imircigh san áit céanna.{{Foinse}} Bíonn siad le feiceáil in Éirinn ar fud na bliana.<ref name=":1" /> Bíonn cuma éagsúil ar an gcéirseach agus ar an lon dubh fireann. Is é an fireannach amháin a thugann canadh uaidh, dar leis an [[Éiceolaíocht|éiceolaí]] [[Timothy McCarthy]], ar mhaithe lena leathéan a mhealladh.<ref name=":1" /> == Tábhacht chultúrtha == === Litríocht agus béaloideas na Gaeilge === Níl tagairtí don lon dubh ró-fhlúirseach i litríocht na [[An tSean-Ghaeilge|Sean-]] agus na [[An Mheán-Ghaeilge|Meán-Ghaeilge]] dar leis an n[[Emma Nic Cárthaigh|Dr Emma Nic Cárthaigh]] agus an [[Christina Cleary|Dr Christina Cleary]], ach tá siad le fáil sna dánta ''[[Int én bec]]'' agus ''[[Ach, a luin is buide duit]]'', agus i dtéacsanna nach iad.<ref name=":1" /> Bhíodh an lon dubh ina fhíoghar ag [[File|filí]] na [[Gaeilge Chlasaiceach|Nua-Ghaeilge Moiche]], dar leis an n[[Eoin Mac Cárthaigh|Dr Eoin Mac Cárthaigh]], a bhainidís leas as chun argóint a chur abhaile faoi ábhair eile ar nós údarás na d[[Tiarna|tiarnaí]] a bhí i réim. Tá ról lárnach ag lon dubh sa [[laoi]] [[Fiannaíocht|Fiannaíochta]] ''[[Binn sin, a luin Doire an Chairn]]'' dar leis an n[[Síle Ní Mhurchú|Dr Síle Ní Mhurchú]].<ref name=":1" /> Tá ceangal idir lon dubh geal agus bás teaghlaigh i m[[béaloideas na hÉireann]], agus idir é agus roinnt cineálacha aimsire freisin, dar leis an n[[Dr Ailbhe Nic Giolla Chomhaill]], agus tá nósanna ag baint leis freisin.<ref name=":1" /> Sa naoú haois déag chreid daoine gurb é an lon dubh a bhí ag coinneáil [[Anam|anamacha]] na marbh i b[[Purgadóir]] go Lá an Bhreithiúnais. Nuair a chloistí glór uaigneach an loin dhuibh sa dorchadas, ba iad na hanamacha bochta a bhí ag glaoch agus iad ag iarraidh faoisimh ón bhfulaingt, ón teas, ón tart. Thagadh an bháisteach i gcónaí gan teip ina dhiaidh sin! Itheann an lon dubh feithidí, péistí, sméara agus torthaí eile.<ref name=":0" /> D'imir canadh na lonta tionchar ar [[Ceol traidisiúnta na hÉireann|cheol traidisiúnta na hÉireann]] ar feadh breis agus da chéad bliain dar le [[Nicholas Carolan]], agus sa rince freisin.<ref name=":1" /> Ar na saothair [[Nua-Ghaeilge]] is iomráití dá bhfuil tagairt don lon dubh iontu tá an t-úrscéal ''[[Cuaifeach mo Londubh Buí]]'' le [[Séamas Mac Annaidh]] agus cuid de dhánta [[Máire Dinny Wren|Mháire Dinny Wren]]. Dar leis an n[[Pádraig de Paor|Dr Pádraig de Paor]], tugann saothair dá leithéid seo léargais dúinn ar an g[[comhshaol]] nach bhféadfaí a fháil go díreach uaidh.<ref name=":1" /> === Litríocht agus béaloideas na Breatnaise === Tá tagairtí suntasacha don lon dubh i gcuid de mhórshaothair litríochta na [[An Bhreatnais|Breatnaise]] dar leis an [[Barry Lewis|Ollamh Barry Lewis]], ina measc an téacs próis ''{{Interlanguage link|Culhwch ac Olwen|cy|Culhwch ac Olwen}}'' agus dánta leis an bhfile mór {{Interlanguage link|Dafydd ap Gwilym|cy|Dafydd ap Gwilym}}.<ref name=":1" /> == Léann == Reáchtáil comhdháil acadúil idirdhisciplíneach dátheangach ar an lon dubh in g[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]] ar an 15 Bealtaine 2026. Thug saineolaithe óráidí ar rólanna an éinín chéanna i litríocht na [[An tSean-Ghaeilge|Sean-Ghaeilge]], litríocht luath na [[An Bhreatnais#Luath-Bhreatnais|Breatnaise]], san [[Fiannaíocht|Fhiannaíocht]], sa cheol, sa [[Béaloideas na hÉireann|bhéaloideas]], agus i nualitríocht na Gaeilge, mar aon le ceann ar chúrsaí [[Éiceolaíocht|éiceolaíocha]].<ref name=":1" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tcd.ie/Irish/gaeilge/nuacht/comhdhala/Comhdhail-2026-Lon.php|teideal=Conference: An Lon Dubh - The Blackbird :: 15 May 2026|language=as Béarla ⁊ Gaeilge|work=www.tcd.ie|dátarochtana=2026-03-29}}</ref> == Féach freisin == * [[Peadar Ó Doirnín]] * ''[[Cuaifeach mo Londubh Buí]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-éan}} [[Catagóir:Turdus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] [[Catagóir:Éin na hEorpa]] [[Catagóir:Éin na hAfraice]] [[Catagóir:Timpeallacht na hÉireann]] cf7oykdusd8hm3a3rnk7tklagk8n48u Caipín dubh 0 28596 1326513 1323012 2026-08-21T08:39:52Z An Sionnach Rua 29036 1326513 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[Íomhá:Sylvia atricapilla MHNT 232 Souk- Ahras Algérie.jpg|thumb|'' Sylvia atricapilla '']] [[File:Cuculus canorus bangsi MHNT.ZOO.2010.11.150.31.jpg|thumb|''Cuculus canorus bangsi'' + ''Sylvia atricapilla'']] Is [[éan]] é an '''caipín dubh'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Sylvia%20atricapilla/|title=“Sylvia atricapilla” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Sylvia atricapilla'') . Is baill d'fhine na Sylviidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Sylvia (géineas)]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] guiksefbpdxaquh80ww24apbcrrxec7 Catéan liath 0 28611 1326506 1323026 2026-08-21T08:34:21Z An Sionnach Rua 29036 1326506 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] é an '''catéan liath'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Dumetella%20carolinensis/|title=“Dumetella carolinensis” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Mimidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Dumetella]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1766]] gb0qp0j9yao4v5ptvddt4jzpdqddfiu Caróg dhubh 0 28684 1326396 1323022 2026-08-20T14:08:51Z An Sionnach Rua 29036 1326396 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Corvus corone corone MHNT.ZOO.2010.11.173.1.jpg|thumb|''Corvus corone corone'']] Is [[éan]] í an '''charóg dhubh'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Corvus%20corone/|title=“Corvus corone” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'ord na Passeriformes iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Corvus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] ifbynimd91tuma3doeygn79dflh4mhd Donnóg 0 28823 1326473 1323252 2026-08-21T07:40:10Z An Sionnach Rua 29036 1326473 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.149.30.jpg|thumb| ''Cuculus canorus canorus'' + ''Prunella modularis'']] [[File:Zingende en poetsende heggenmus-4961739.webm |thumb |left|Prunella modularis]] Is [[éan]] í an '''donnóg'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Prunella%20modularis/|title=“Prunella modularis” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Prunella modularis''). Is baill d'fhine na Prunellidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Prunella]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] 2fgc1fljvi9wq0sa34w0qhh5nrdleuw Corcrán coille 0 29030 1326471 1323208 2026-08-21T07:38:17Z An Sionnach Rua 29036 1326471 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[Íomhá:Pyrrhula pyrrhula europoea Gouvieux 222.jpg|thumb|''Pyrrhula pyrrhula europoea'']] [[File: Male bullfinch (Pyrrhula pyrrhula) feeding on sunflower seed.webm| thumb|left |Pyrrhula pyrrhula]] Is [[Éan|éan]] beag [[Passeriformes|pasaireach]] [[An Eoráise|Eoráiseach]] é an '''Corcrán coille''' (''Pyrrhula pyrrhula''),<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Pyrrhula%20pyrrhula/|title=“Pyrrhula pyrrhula” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-23}}</ref> a bhaineann leis an [[Fine (bitheolaíocht)|bhfine]] Fringillidae (na [[Glasán|glasáin]]). Bíonn siad ina gcónaí agus ag ithe ina mbeirteanna, ar imeall coille nó fáil. Teitheann sé go gasta má dhéantar teagmháil leis. Is cuairteoir rialta é ar ghairdíní beaga, go háirithe i réigiúin atá saibhir in úlloird. Bíonn sé an-fhaiteach, agus fanann sé i bhfolach sa bhfásra. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol}} [[Catagóir:Pyrrhula]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] 2pwaju4gfleqceuw0gazm80xif66dm7 Cíorbhuí coiteann 0 29103 1326512 1323151 2026-08-21T08:38:57Z An Sionnach Rua 29036 1326512 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] é an '''cíorbhuí coiteann''' nó an '''cíorbhuí'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Regulus%20regulus/|title=“Regulus regulus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Regulus regulus''). Is baill d'fhine na Regulidae iad. == Íomhánna == <gallery> Regulus regulus regulus MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|'' Regulus regulus regulus '' Regulus regulus azoricus MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|'' Regulus regulus azoricus '' Regulus regulus inermis MHNT.ZOO.2010.11.207.jpg|'' Regulus regulus inermis '' Regulus regulus teneriffae MHNT.ZOO.2010.11.jpg|'' Regulus regulus teneriffae '' </gallery> == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Regulus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] 820k2my2tjwoaos015502af1a98g06h Éamú 0 29176 1326368 1323272 2026-08-20T12:48:37Z An Sionnach Rua 29036 1326368 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Dromaius novaehollandiae MHNT.ZOO.2010.11.1.7.jpg|thumb|egg of ''Dromaius novaehollandiae'']] Is [[éan]] é an '''t-éamú'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Dromaius%20novaehollandiae/|title=“Dromaius novaehollandiae” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Dromaius novaehollandiae''). Is ball d'fhine na gCasuariidae é. Níl eitilt ag an éamú. Tá cónaí air san Astráil amháin. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Eamu}} [[Catagóir:Dromaius]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1790]] [[Catagóir:Éin Eindéimeacha na hAstráile]] ipsa3kwr245vqbyrnu9zbb3g1pn2czp Cág 0 29529 1326394 1323010 2026-08-20T14:07:38Z An Sionnach Rua 29036 1326394 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Coloeus monedula MHNT.ZOO.2010.11.172.3.jpg|thumb|''Coloeus monedula '' - ([[MHNT]])]] Is éan [[Passeriformes|pasaireach]] é '''an cág'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Coloeus%20monedula/|title=“Coloeus monedula” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Coloeus monedula'') i bhfine na [[Corvidae]], ar a dtugtar freisin '''an cág Eoráiseach''', nó '''an cág Eorpach''' agus a bhfuil aithne air as rudaí a ghoid ó dhaoine. Bíonn sé ar fáil ar fud na hEorpa, in iarthar na hÁise agus san Afraic Thuaidh; is éan cónaithe é den chuid is mó, cé go n-imíonn líonta oirthearacha agus iartharacha ó dheas sa gheimhreadh. Aithnítear ceithre fhospeiceas, atá difriúil go príomha i ndath a gclúmh ar an chloigeann agus ar an bhaic. Rinne [[Carl von Linné|Linnaeus]] cur síos foirmiúil air ar dtús, ag tabhairt an ainm ''Corvus monedula'' dó. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Coloeus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] sebe9ouempzwh330yj61f5agth02gl1 Iolar fíréan 0 29543 1326335 1255997 2026-08-20T12:04:49Z An Sionnach Rua 29036 1326335 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Aquila chrysaetos MHNT.ZOO.2010.11.88.3.jpg|thumb| ''Aquila chrysaetos'']] Is [[éan]] é '''an t-iolar fíréan'''.<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Aquila%20chrysa%EBtos/|title=“Aquila chrysaëtos” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-05-06}}</ref> Is baill den fhine Accipitridae iad na hiolair. Tá cónaí air ar fud an Leathsféar Thuaidh. Feoiliteoir atá ann agus itheann sé creach éagsúil, ach go háirithe Giorriacha agus Coiníní. Fuair sé bás in Éirinn le linn an 19ú haois, ach athbhunaíodh é go luath sa 21ú haois. == Féach freisin == * [[Iolar mara]] * [[:Catagóir:Iolair|Iolair]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Iolair]] [[Catagóir:Aquila]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] pfozi86fnlthj4w4q6vdnkw1smipxai An Prionsa Beag 0 29579 1326458 1304998 2026-08-20T21:39:19Z Taghdtaighde 60452 Cuid mhaith curtha leis 1326458 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is saothar [[An Fhraincis|Fraincise]] é '''''An Prionsa Beag''''' (''Le Petit Prince'' i bhFraincis), an saothar is mó aithne de chuid [[Antoine de Saint-Exupéry]].<ref>''An Prionsa Beag'', Real Ireland, 2007 – {{ISBN|978-0-9556-2500-8}}</ref> Foilsíodh i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] é sa bhliain [[1943]]. Is scéal [[Filíocht|fileata]] agus [[Fealsúnacht|fealsúnach]] é atá scríofa ar nós gur scéal do pháistí é. == An scéal == Insíonn gach caibidil don léitheoir faoi cad a tharlaíonn nuair a chasann an Prionsa beag le duine mór le rá mar dhea. Bíonn mearbhall air nuair a fhágann sé slán leo mar is léir dó nach dtuigeann siad cé chomh seafóideach is atá na rudaí a dhéanann siad agus a dheir siad. Is féidir na teagmhálacha seo a thuiscint mar fháthchialla. == Aistriúcháin == Is an leabhar Fraincise is mó díol riamh é agus aistríodh é go breis agus 180 teangacha ar fud na cruinne. Foilsíodh faoi dhó sa Ghaeilge é: aistriúchán le [[Breandán Ó Doibhlin]] ó [[Lagan Press]], agus ceann eile le h[[Eoghan Mac Giolla Bhríde]] a d'fhoilsigh [[Éabhlóid (foilsitheoir)|Éabhlóid]]. Áirítear go bhfuil leagan Mhic Ghiolla Bhríde "níos [[Gaeilge Uladh|Ultaí]] mar aistriúchán".<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/aistriuchan-sean-ghaeilge-de-le-petit-prince-a-reiteach-ag-comhlacht-foilsitheoireachta-sa-ghearmain/|teideal=Aistriúchán Sean-Ghaeilge de ‘Le Petit Prince’ á réiteach ag comhlacht foilsitheoireachta sa Ghearmáin|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2026-08-20|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-08-20}}</ref> Tugadh le fios sa bhliain 2026 go raibh aistriúchán go [[An tSean-Ghaeilge|Sean-Ghaeilge]] idir lámha ag [[Francesco Felici]] ó [[Ollscoil Mhá Nuad]] faoin teideal ''Rígdomnae Bec'' agus gurb iad [[Edition Tintenfaß]] a bhí lena fhoilsiú.<ref name=":0" /> I measc na dteangacha eile a bhfuil aistriúcháin de ''Le Petit Prince'' ar fáil iontu tá [[Gaeilge na hAlban]], [[Gaeilge Mhanann]], agus an [[An Bhreatnais|Bhreatnais]].<ref name=":0" /> ==Tagairtí== {{reflist}} == Naisc sheachtracha == {{síol}} {{DEFAULTSORT:Prionsa Beag, An}} [[Catagóir:An Prionsa Beag| ]] [[Catagóir:Antoine de Saint-Exupéry]] [[Catagóir:Ficsean]] [[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta]] [[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Leabhair do pháistí|Prionsa Beag]] [[Catagóir:Litríocht Fhrancach]] [[Catagóir:Carachtair fhicseanúla]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1943]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1940idí]] inwvmh2r7u3tv2vbm22yytz6tx8soxa 1326459 1326458 2026-08-20T21:40:19Z Taghdtaighde 60452 Teideal iodálach 1326459 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is saothar [[An Fhraincis|Fraincise]] é '''''An Prionsa Beag''''' (''Le Petit Prince'' i bhFraincis), an saothar is mó aithne de chuid [[Antoine de Saint-Exupéry]].<ref>''An Prionsa Beag'', Real Ireland, 2007 – {{ISBN|978-0-9556-2500-8}}</ref> Foilsíodh i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] é sa bhliain [[1943]]. Is scéal [[Filíocht|fileata]] agus [[Fealsúnacht|fealsúnach]] é atá scríofa ar nós gur scéal do pháistí é. == An scéal == Insíonn gach caibidil don léitheoir faoi cad a tharlaíonn nuair a chasann an Prionsa beag le duine mór le rá mar dhea. Bíonn mearbhall air nuair a fhágann sé slán leo mar is léir dó nach dtuigeann siad cé chomh seafóideach is atá na rudaí a dhéanann siad agus a dheir siad. Is féidir na teagmhálacha seo a thuiscint mar fháthchialla. == Aistriúcháin == Is an leabhar Fraincise is mó díol riamh é agus aistríodh é go breis agus 180 teangacha ar fud na cruinne. Foilsíodh faoi dhó sa Ghaeilge é: aistriúchán le [[Breandán Ó Doibhlin]] ó [[Lagan Press]], agus ceann eile le h[[Eoghan Mac Giolla Bhríde]] a d'fhoilsigh [[Éabhlóid (foilsitheoir)|Éabhlóid]]. Áirítear go bhfuil leagan Mhic Ghiolla Bhríde "níos [[Gaeilge Uladh|Ultaí]] mar aistriúchán".<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/aistriuchan-sean-ghaeilge-de-le-petit-prince-a-reiteach-ag-comhlacht-foilsitheoireachta-sa-ghearmain/|teideal=Aistriúchán Sean-Ghaeilge de ‘Le Petit Prince’ á réiteach ag comhlacht foilsitheoireachta sa Ghearmáin|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2026-08-20|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-08-20}}</ref> Tugadh le fios sa bhliain 2026 go raibh aistriúchán go [[An tSean-Ghaeilge|Sean-Ghaeilge]] idir lámha ag [[Francesco Felici]] ó [[Ollscoil Mhá Nuad]] faoin teideal ''Rígdomnae Bec'' agus gurb iad [[Edition Tintenfaß]] a bhí lena fhoilsiú.<ref name=":0" /> I measc na dteangacha eile a bhfuil aistriúcháin de ''Le Petit Prince'' ar fáil iontu tá [[Gaeilge na hAlban]], [[Gaeilge Mhanann]], agus an [[An Bhreatnais|Bhreatnais]].<ref name=":0" /> ==Tagairtí== {{reflist}} == Naisc sheachtracha == {{síol}} {{DEFAULTSORT:Prionsa Beag, An}} [[Catagóir:An Prionsa Beag| ]] [[Catagóir:Antoine de Saint-Exupéry]] [[Catagóir:Ficsean]] [[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta]] [[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Leabhair do pháistí|Prionsa Beag]] [[Catagóir:Litríocht Fhrancach]] [[Catagóir:Carachtair fhicseanúla]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1943]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1940idí]] 0rsca9xqgub6jvz8qbsreh4bs9dv92d Filiméala 0 29929 1326486 1323395 2026-08-21T08:19:59Z An Sionnach Rua 29036 1326486 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[Íomhá:Luscinia megarhynchos MHNT 232 HdB Bouzareah Algérie.jpg|thumb|''Luscinia megarhynchos'']] Is [[éan]] é an '''filiméala'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Luscinia%20megarhynchos/|title=“Luscinia megarhynchos” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is ball d'fhine na Muscicapidae é. Fuarthas chomh maith an t-ainm '''lachairean''' in úsáid don éan seo, liostáilte in Atlas Teangeolaíochta Wagner (imleabhar III, leathanach 79).<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Heinrich Wagner]]|date=1966|title=Linguistic Atlas and Survey of Irish Dialects}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Luscinia]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1831]] 9k6xo7u1sfmsrodhavlfhzdbn25aqj1 Fiach dubh 0 30432 1326397 1323394 2026-08-20T14:09:08Z An Sionnach Rua 29036 1326397 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Corvus corax MHNT.ZOO.2010.11.175.1.jpg|thumb|left|''Corvus corax'']] Is [[éan]] é an '''fiach dubh'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Corvus%20corax/|title=“Corvus corax” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Corvus corax''). Tugtar '''Dónall dubh''' air freisin. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Corvus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] 6szwjpqm9d8d007n3kx6fjeyx38ebjc Earrdheargán 0 30439 1326491 1323270 2026-08-21T08:24:15Z An Sionnach Rua 29036 1326491 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Phoenicurus phoenicurus phoenicurus MHNT.ZOO.2010.11.194.1.jpg|mion|clé|Uibheacha ''Phoenicurus phoenicurus phoenicurus'']] Is [[éan]] é an t-'''earrdheargán'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Phoenicurus%20phoenicurus/|title=“Phoenicurus phoenicurus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is ball d'fhine na Muscicapidae é. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Earrdheargán}} [[Catagóir:Phoenicurus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] t7sv7nx6gq8xcomvfhbb98018hcr0tw Deargán sneachta 0 30440 1326505 1323246 2026-08-21T08:33:42Z An Sionnach Rua 29036 1326505 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Turdus iliacus coburni MHNT.ZOO.2010.11.186.28.jpg|thumb|''Turdus iliacus coburni'']] Cineál [[Smólach|smólaigh]] atá dúchasach don Eoraip, an Áise is tuaisceart na hAfraice is ea an '''deargán sneachta''' (''Turdus iliacus'').<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Turdus%20iliacus/|title=“Turdus iliacus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-30}}</ref> Caitheann sé an geimhreadh in Éirinn agus Aibreán-Deireadh Fómhair i dtuaisceart is oirthear na hEorpa mar a bpóraíonn sé. Dath glédhearg ar a thaobh is faoina sciatháin, agus stríoc liathbhán os cionn a shúl. Áitríonn sé coillte is talamh feirmeoireachta. Itheann sé torthaí, feithidí, péisteanna, is seilidí. Bíonn aimsir an-fhuar dian orthu mar nach mbíonn bia le fáil.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Deargán sneachta|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=203}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{Síol}} [[Catagóir:Turdus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1766]] bswxnsyqhxbblz0loboown5pp03dz0f Viggo Johansen 0 31234 1326527 1291469 2026-08-21T10:10:42Z CommonsDelinker 440 Ag baint [[:Íomhá:Johansen_Viggo_-_Radosne_Boże_Narodzenie.jpg|Johansen_Viggo_-_Radosne_Boże_Narodzenie.jpg]] amach, agus ag chur [[:Íomhá:Viggo_Johansen_-_Glade_jul_-_1891.jpg|Viggo_Johansen_-_Glade_jul_-_1891.jpg]] isteach mar ionadúchán. (Scrios [[comm 1326527 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ealaíontóir]] ab ea '''Viggo Johansen''', a rugadh i g[[Cóbanhávan]], sa [[an Danmhairg|Danmhairg]] ar an [[3 Eanáir]] [[1851]] agus a fuair bás ar an [[18 Nollaig]] [[1935]]. Ba bhall é den ghrúpa úd Ealaíontóirí Skagen a thagadh le chéile gach bliain sa samhradh i dtuaisceart na h[[An Iútlainn|Iútlainne]] sa Danmhairg. {{Catcómhaoin}} == Tagairtí == [[Íomhá:Viggo Johansen - Glade jul - 1891.jpg|mion|clé|300px|''Glade Jul'' ("Nollaig shona")]] {{Reflist}} {{Síol-beath-dk}} {{DEFAULTSORT:Johansen, V}} [[Catagóir:Péintéirí]] [[Catagóir:Daoine Danmhargacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1851]] [[Catagóir:Básanna i 1935]] nhbqat7swkze0hjposilsys47dkrjxl Mícheál Óg Ó Longáin 0 34439 1326409 1237376 2026-08-20T14:19:35Z Ériugena 188 1326409 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Scríobhaí, file, agus oide scoile, ba ea '''Micheál Óg Ó Longáin''' (1766-1837).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1210|title=Ó LONGÁIN, Mícheál óg (1766–1837) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Rugadh é 1 Lúnasa 1766 i mBéal Átha Maghair, i g[[Carraig na bhFear]], [[Contae Chorcaí|Co Chorcaí]], mac le Mícheál mac Pheadair Ó Longáin, scríobhaí freisin. Ceithre bliana d'aois a bhí an file nuair a cailleadh a athair, agus bhí sé ocht mbliana nuair a cailleadh a mháthair. Chaith Mícheál Óg seal ina bhuachaill bó agus chuaigh ar scoil arís in aois a ocht bliana déag. Chuaigh sé chun cónaithe ansin leis an Athair Dónall Ó Cearúill ar feadh dhá bhliain i g[[Cairbrigh Thiar, an Roinn Thiar|Cairbrigh Thiar]], agus ina dhiaidh sin d'fhill sé abhaile, d'fhreastail sé ar scoil ar feadh tamaill, agus ansin d'oibrigh sé mar aoire bó. Ag a hocht déag chuaigh sé ar ais ar scoil ar feadh dhá bhliain eile. Bhí sé ina theachtaire ag na [[Cumann na nÉireannach Aontaithe|hÉireannaigh Aontaithe]] le linn [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|éirí amach na bliana 1798]], agus murab ionann is formhór fhilí Seacaibíteacha [[Cúige Mumhan|Chúige Mumhan]] bhí lé aige leis an bpoblachtachas. Bhí díomá air toisc nár éirigh Cúige Mumhan go léir amach. Phós sé sa bhliain 1800 agus mhair a chúram go beo bocht tamall. Idir na blianta 1802 agus 1807 bhí sé ina chónaí i dtuaisceart [[Contae Chiarraí|Chiarraí]] agus in oirthear [[Contae Luimnigh|Luimnigh]]. Sa bhliain 1814 fuair sé obair mar mhúinteoir agus scríobhaí ó [[Seán Ó Murchú (easpag)|Sheán Ó Murchú]], Easpag Chorcaí. Tá timpeall céad is caoga lámhscríbhinn dá chuid le fáil fós, litríocht a linne i gcuid acu agus seanábhar i gcuid eile nach bhfuil teacht air in aon áit eile. Bhí a chlann mac, Peadar, Pól agus [[Seosamh Ó Longáin|Seosamh]], ina scríobhaithe freisin, agus fuair sé bás ar ghabháltas aon acra déag a bhí ag Pól ar an gCnoc Buí i gCarraig na bhFear. Tá grá tíre an fhile agus cuid dá shearbhas le haithint ar an sliocht seo as ''Do chuala scéal'': :Ó chím an cás mar atá ag ár muintir, :Is go bhfuail na búir go dlúth 'na dtimpeall, :Preabfad chun siúil anonn thar taoide :Is tiocfad anall le Francaigh líofa. :Go bhfeiceam Éire saor gan daoirse, :Is an bhratainn uaine in uachtar scaoilte, :Gach tíoránach claoincheardach coimhthíoch, :In ainm an diabhail is gan Dia dá gcoimhdeacht<ref>http://iol.ie/~fagann/1798/songs8.htm Amhráin na bliana 1798.</ref> == Tagairtí == {{reflist}} == Foinsí == Ó Donnchadha, Rónán: ''Mícheál Óg Ó Longáin, file''. Baile Átha Cliath: Coiscéim 1994. Ó Conchúir, Breandán: ''Scríobhaithe Chorcaí 1700-1850''. Baile Átha Cliath: Clóchomhar 1982. == Naisc Sheachtracha == [http://www.answers.com/topic/m-che-l-g-long-in] ''The Oxford Companion to Irish Literature'': Mícheál Óg Ó Longáin. {{DEFAULTSORT:Longain, Michael Og O}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1766]] [[Catagóir:Básanna i 1837]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] juv7t12gf6t7eh70fwcpoj6io4cukai 1326441 1326409 2026-08-20T16:28:15Z Ériugena 188 1326441 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Scríobhaí, file, agus oide scoile, ba ea '''Micheál Óg Ó Longáin''' (1766-1837).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1210|title=Ó LONGÁIN, Mícheál óg (1766–1837) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Rugadh é 1 Lúnasa 1766 i mBéal Átha Maghair, i g[[Carraig na bhFear]], [[Contae Chorcaí|Co Chorcaí]], mac le Mícheál mac Pheadair Ó Longáin, scríobhaí freisin. Ceithre bliana d'aois a bhí an file nuair a cailleadh a athair, agus bhí sé ocht mbliana nuair a cailleadh a mháthair. Chaith Mícheál Óg seal ina bhuachaill bó agus chuaigh ar scoil arís in aois a ocht bliana déag. Chuaigh sé chun cónaithe ansin leis an Athair Dónall Ó Cearúill ar feadh dhá bhliain i g[[Cairbrigh Thiar, an Roinn Thiar|Cairbrigh Thiar]], agus ina dhiaidh sin d'fhill sé abhaile, d'fhreastail sé ar scoil ar feadh tamaill, agus ansin d'oibrigh sé mar aoire bó. Ag a hocht déag chuaigh sé ar ais ar scoil ar feadh dhá bhliain eile. Tar éis dó ceird an scríobhaí a mhúineadh dó féin, thosaigh Ó Longáin ag tras-scríobh lámhscríbhinní sna blianta 1785-6, i dtithe daoine éagsúla ina pharóiste dúchais. Bhog sé go minic thar na blianta, ag saothrú Ag tuilleamh ach beagán airgid as theagasc agus as saothar ó am go chéile, ach is annamh a théadh sé i bhfad óna cheantar féin, ach amháin cúig bliana a chaith sé in oirthuaisceart Chiarraí agus in iarthar Luimnigh (1802–7). Ó 1809 go 1815 bhí sé ag múineadh ann agus as sin go 1820 is i gcathair Chorcaí a bhí sé ag múineadh. Sa bhliain 1800 phós sé Máire Uí Chrualaoich (Ní Leidhin), baintreach a raibh iníon amháin aici, agus rugadh cúigear mac agus beirt iníonacha dóibh. Shocraigh sé síos i gCúil Uí Mhurchú, Carraig na bhFear, in 1807. Sa bhliain 1814 fuair sé obair mar mhúinteoir agus scríobhaí ó [[Seán Ó Murchú (easpag)|Sheán Ó Murchú]], Easpag Chorcaí. Ba iad na blianta 1817–20 na cinn ba thorthúla dá shaol, nuair a bhí cónaí air i gcathair Chorcaí agus nuair a bhain sé leas as pátrúnacht, i measc daoine eile, a leithéidí agus an Dr Seán Ó Murchú. I bhFeabhra 1822, chuaigh sé chun cónaithe lena mhac Pól ar fheirm bheag ar an gCnoc Buí, [[Carraig na bhFear]], áit a raibh feirm 11 acra faighte ag duine dá mhic. Bhí sé ina theachtaire ag na [[Cumann na nÉireannach Aontaithe|hÉireannaigh Aontaithe]] le linn [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|éirí amach na bliana 1798]], agus murab ionann is formhór fhilí Seacaibíteacha [[Cúige Mumhan|Chúige Mumhan]] bhí lé aige leis an bpoblachtachas. Bhí díomá air toisc nár éirigh Cúige Mumhan go léir amach. Bhí sé ar dhuine de na scríobhaithe ba bhisiúla sa tréimhse ba dhéanaí de thraidisiún na lámhscríbhinní agus scríobh sé, nó scríobh sé i bpáirt, breis is 150 lámhscríbhinn a bhí ar marthain ina raibh ábhar ó gach tréimhse de litríocht na Gaeilge. Tá timpeall céad is caoga lámhscríbhinn dá chuid le fáil fós, litríocht a linne i gcuid acu agus seanábhar i gcuid eile nach bhfuil teacht air in aon áit eile. Bhí a chlann mac, Peadar, Pól agus [[Seosamh Ó Longáin|Seosamh]], ina scríobhaithe freisin. Fuair Ó Longáin bás ina theach i gCnoc Buí 17 Bealtaine 1837 agus cuireadh é ag an Teampall Geal, Co. Chorcaí. Tá cuid mhaith dá lámhscríbhinní i seilbh Acadamh Ríoga na hÉirean agus tá liosta cuimsitheach dá lámhscríbhinní in Scríobhaithe Chorcaí, 1700–1850, le Breandán Ó Conchúir.ISBN: 9780903758390. Tá grá tíre an fhile agus cuid dá shearbhas le haithint ar an sliocht seo as ''Do chuala scéal'': :Ó chím an cás mar atá ag ár muintir, :Is go bhfuail na búir go dlúth 'na dtimpeall, :Preabfad chun siúil anonn thar taoide :Is tiocfad anall le Francaigh líofa. :Go bhfeiceam Éire saor gan daoirse, :Is an bhratainn uaine in uachtar scaoilte, :Gach tíoránach claoincheardach coimhthíoch, :In ainm an diabhail is gan Dia dá gcoimhdeacht<ref>http://iol.ie/~fagann/1798/songs8.htm Amhráin na bliana 1798.</ref> == Tagairtí == {{reflist}} == Foinsí == *[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1210 Ó LONGÁIN, Mícheál óg (1766–1837)] *[https://cic.ie/shop/books/research-literary-criticism-essays/scriobhaithe-chorcai-1700-1850/?lang=en Scríobhaithe Chorcaí, 1700-1850] *[https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000022150Ó Donnchadha, Rónán: ''Mícheál Óg Ó Longáin, file''. Baile Átha Cliath: Coiscéim 1994.] *[https://www.dib.ie/biography/o-longain-micheal-og-michael-long-a6394 Ó Longáin, Mícheál Óg (Michael Long)] == Naisc Sheachtracha == [http://www.answers.com/topic/m-che-l-g-long-in] ''The Oxford Companion to Irish Literature'': Mícheál Óg Ó Longáin. {{DEFAULTSORT:Longain, Michael Og O}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1766]] [[Catagóir:Básanna i 1837]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] adjb8balmuhg74hk65igl34epdyn2r8 1326442 1326441 2026-08-20T16:39:26Z Ériugena 188 /* Foinsí */ 1326442 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Scríobhaí, file, agus oide scoile, ba ea '''Micheál Óg Ó Longáin''' (1766-1837).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1210|title=Ó LONGÁIN, Mícheál óg (1766–1837) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Rugadh é 1 Lúnasa 1766 i mBéal Átha Maghair, i g[[Carraig na bhFear]], [[Contae Chorcaí|Co Chorcaí]], mac le Mícheál mac Pheadair Ó Longáin, scríobhaí freisin. Ceithre bliana d'aois a bhí an file nuair a cailleadh a athair, agus bhí sé ocht mbliana nuair a cailleadh a mháthair. Chaith Mícheál Óg seal ina bhuachaill bó agus chuaigh ar scoil arís in aois a ocht bliana déag. Chuaigh sé chun cónaithe ansin leis an Athair Dónall Ó Cearúill ar feadh dhá bhliain i g[[Cairbrigh Thiar, an Roinn Thiar|Cairbrigh Thiar]], agus ina dhiaidh sin d'fhill sé abhaile, d'fhreastail sé ar scoil ar feadh tamaill, agus ansin d'oibrigh sé mar aoire bó. Ag a hocht déag chuaigh sé ar ais ar scoil ar feadh dhá bhliain eile. Tar éis dó ceird an scríobhaí a mhúineadh dó féin, thosaigh Ó Longáin ag tras-scríobh lámhscríbhinní sna blianta 1785-6, i dtithe daoine éagsúla ina pharóiste dúchais. Bhog sé go minic thar na blianta, ag saothrú Ag tuilleamh ach beagán airgid as theagasc agus as saothar ó am go chéile, ach is annamh a théadh sé i bhfad óna cheantar féin, ach amháin cúig bliana a chaith sé in oirthuaisceart Chiarraí agus in iarthar Luimnigh (1802–7). Ó 1809 go 1815 bhí sé ag múineadh ann agus as sin go 1820 is i gcathair Chorcaí a bhí sé ag múineadh. Sa bhliain 1800 phós sé Máire Uí Chrualaoich (Ní Leidhin), baintreach a raibh iníon amháin aici, agus rugadh cúigear mac agus beirt iníonacha dóibh. Shocraigh sé síos i gCúil Uí Mhurchú, Carraig na bhFear, in 1807. Sa bhliain 1814 fuair sé obair mar mhúinteoir agus scríobhaí ó [[Seán Ó Murchú (easpag)|Sheán Ó Murchú]], Easpag Chorcaí. Ba iad na blianta 1817–20 na cinn ba thorthúla dá shaol, nuair a bhí cónaí air i gcathair Chorcaí agus nuair a bhain sé leas as pátrúnacht, i measc daoine eile, a leithéidí agus an Dr Seán Ó Murchú. I bhFeabhra 1822, chuaigh sé chun cónaithe lena mhac Pól ar fheirm bheag ar an gCnoc Buí, [[Carraig na bhFear]], áit a raibh feirm 11 acra faighte ag duine dá mhic. Bhí sé ina theachtaire ag na [[Cumann na nÉireannach Aontaithe|hÉireannaigh Aontaithe]] le linn [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|éirí amach na bliana 1798]], agus murab ionann is formhór fhilí Seacaibíteacha [[Cúige Mumhan|Chúige Mumhan]] bhí lé aige leis an bpoblachtachas. Bhí díomá air toisc nár éirigh Cúige Mumhan go léir amach. Bhí sé ar dhuine de na scríobhaithe ba bhisiúla sa tréimhse ba dhéanaí de thraidisiún na lámhscríbhinní agus scríobh sé, nó scríobh sé i bpáirt, breis is 150 lámhscríbhinn a bhí ar marthain ina raibh ábhar ó gach tréimhse de litríocht na Gaeilge. Tá timpeall céad is caoga lámhscríbhinn dá chuid le fáil fós, litríocht a linne i gcuid acu agus seanábhar i gcuid eile nach bhfuil teacht air in aon áit eile. Bhí a chlann mac, Peadar, Pól agus [[Seosamh Ó Longáin|Seosamh]], ina scríobhaithe freisin. Fuair Ó Longáin bás ina theach i gCnoc Buí 17 Bealtaine 1837 agus cuireadh é ag an Teampall Geal, Co. Chorcaí. Tá cuid mhaith dá lámhscríbhinní i seilbh Acadamh Ríoga na hÉirean agus tá liosta cuimsitheach dá lámhscríbhinní in Scríobhaithe Chorcaí, 1700–1850, le Breandán Ó Conchúir.ISBN: 9780903758390. Tá grá tíre an fhile agus cuid dá shearbhas le haithint ar an sliocht seo as ''Do chuala scéal'': :Ó chím an cás mar atá ag ár muintir, :Is go bhfuail na búir go dlúth 'na dtimpeall, :Preabfad chun siúil anonn thar taoide :Is tiocfad anall le Francaigh líofa. :Go bhfeiceam Éire saor gan daoirse, :Is an bhratainn uaine in uachtar scaoilte, :Gach tíoránach claoincheardach coimhthíoch, :In ainm an diabhail is gan Dia dá gcoimhdeacht<ref>http://iol.ie/~fagann/1798/songs8.htm Amhráin na bliana 1798.</ref> == Tagairtí == {{reflist}} == Foinsí == *[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1210 Ó LONGÁIN, Mícheál óg (1766–1837)] *[https://cic.ie/shop/books/research-literary-criticism-essays/scriobhaithe-chorcai-1700-1850/?lang=en Scríobhaithe Chorcaí, 1700-1850] *[https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000022150Ó Donnchadha, Rónán: ''Mícheál Óg Ó Longáin, file''. Baile Átha Cliath: Coiscéim 1994.] *[https://www.dib.ie/biography/o-longain-micheal-og-michael-long-a6394 Ó Longáin, Mícheál Óg (Michael Long)] *[https://www.musicanet.org/robokopp/eire/dochuala.htm Do Chuala Scéal] == Naisc Sheachtracha == [http://www.answers.com/topic/m-che-l-g-long-in] ''The Oxford Companion to Irish Literature'': Mícheál Óg Ó Longáin. {{DEFAULTSORT:Longain, Michael Og O}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1766]] [[Catagóir:Básanna i 1837]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] q0x21gw7fng900wo5et0nus4xdk2rso Cam-mhuin 0 45683 1326391 1323016 2026-08-20T14:05:44Z An Sionnach Rua 29036 1326391 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[Snagaire darach]] neamhthréitheach le gob gearr. Dúchasach don [[An Eoraip|Eoraip]], [[an Afraic]] is [[an Áise]]. Breac donn. Áitríonn sí [[coillearnach]] is [[sabhána]]. Itheann sí ar an talamh, go minic, seangáin den chuid is mó. Neadaíonn sí i bpoill snagairí darach eile.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Cam-mhuin|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=112}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Cam-mhuin}} [[Catagóir:Jynx]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] 27i0l397bqyvds433ciufhhlasej5y3 Cánóg sciorrach 0 45704 1326380 1323020 2026-08-20T13:01:53Z An Sionnach Rua 29036 1326380 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[Éan]] a áitríonn uiscí úra is cóstaí i Meiriceá, [[an Afraic]], [[an India]] is oirdheisceart [[An Áise|na hÁise]] is ea an '''chánóg sciorrach'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Rynchops/|title=“Rynchops” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Gaolmhar leis an [[Greabhóg|ngreabhóg]]. An gob íochtarach níos faide caoile ná an gob uachtarach. Gabhann sí éisc trí eitilt go híseal agus an ghob íochtarach ag gearradh [[dromchla]] an uisce. Tugtar ''an ghob siosúir'' ar an éan seo freisin.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Cánóg sciorrach|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=113}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Canog sciorrach}} [[Catagóir:Rynchops]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] cpthgtd0cah8bdmwvor8ldfz5b0wdss Ceolaire giolcaí 0 45943 1326414 1323129 2026-08-20T14:23:57Z An Sionnach Rua 29036 1326414 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.149.14.jpg|thumb| ''Cuculus canorus canorus'' + ''Acrocephalus scirpaceus'']] [[Ceolaire]] ón Seandomhan atá dúchasach don [[An Eoraip|Eoraip]], iardheisceart [[An Áise|na hÁise]] is [[an Afraic]] is ea an '''ceolaire giolcaí'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Acrocephalus%20scirpaceus/|title=“Acrocephalus scirpaceus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Áitríonn sé sraitheanna [[giolcach]] is páirceanna. Itheann sé [[Feithid|feithidí]], caora is éisc shliogánacha.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Ceolaire giolcaí|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=130}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Ceolaire giolcai}} [[Catagóir:Acrocephalus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1804]] c4nxmg0yudr85mz6bqjibitdeekgez8 Iolar maol 0 49287 1326337 1255998 2026-08-20T12:05:51Z An Sionnach Rua 29036 1326337 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Iolar mór, suas le 80-100 cm ar fhad, dúchasach do [[Meiriceá Thuaidh|Mheiriceá Thuaidh]] is ea an t-'''iolar maol'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Haliaeetus%20leucocephalus/|title=“Haliaeetus leucocephalus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> I gcontúirt imeacht in éag sna [[1960idí]], ach tar éis tréaniarracht chaomhnaithe sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], tá na huimhreacha ag méadú. Faightear gar d'uisce é. Itheann sé éisc, éin is [[Mamach|mamaigh]]. Tagraíonn a ainm don chlúmh bán ar a cheann is a [[scornach]]. Glacadh leis mar [[Siombail|shiombail]] náisiúnta na Stát Aontaithe i [[1782]], agus tugtar ''an t-iolar Meiriceánach'' air freisin.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Iolar maol|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=374}}</ref> == Féach freisin == * [[Iolar mara]] * [[:Catagóir:Iolair|Iolair]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol}} [[Catagóir:Iolair]] [[Catagóir:Haliaeetus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1766]] 0l8ly579jt43kaqimnnenpe8qbf0tjq Iolar mara earrbhán 0 49288 1326341 1318556 2026-08-20T12:29:53Z An Sionnach Rua 29036 1326341 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo|image=File:White-tailed eagle (Haliaeetus albicilla) in flight 2.jpg}} Iolar a itheann éisc agus a fhaightear ar chóstaí is ea '''an t-iolar mara earrbhán''' (''Haliaeetus albicilla''), nó, níos simplí, '''an t-iolar mara''',<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Haliaeetus%20albicilla/|title=“Haliaeetus albicilla” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-17}}</ref> cé go n-úsáidtear an t-ainm seo ar bhaill eile den [[Iolar mara|ghéineas ''Haliaeetus'']] freisin. Tá cineálacha eile iolar éisc a fhaightear gar d'uisce úr, ach itheann siad sin [[Veirteabrach|veirteabraigh]] eile chomh maith le héisc.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Iolar mara|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=374}}</ref> == Féach freisin == * [[Iolar mara]] * [[:Catagóir:Iolair|Iolair]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol}} [[Catagóir:Iolair]] [[Catagóir:Haliaeetus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] h3edu06sn1zdduahgbd1tu71vqwvx09 Peadairín na stoirme 0 50660 1326384 1153295 2026-08-20T13:44:24Z An Sionnach Rua 29036 1326384 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Peadairín a fhaightear ar fud [[An Domhan|an Domhain]] amuigh ar an [[Farraige|bhfarraige]] ach amháin nuair a bhíonn sé ag pórú. Itheann sé [[planctón]] a sciobann ó dhromchla na farraige. Déanann sé nead i bpoill sa talamh. Siúlann cuid acu ar an uisce is iad ag eitilt, tagann cuid eile anuas de ruathar don dromchla. Déanann cuid mhaith díobh imirce fhada.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Peadairín na stoirme|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=510}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol}} [[Catagóir:Éin mhara]] [[Catagóir:Hydrobatidae]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1912]] k8lqabvdie4kw249bd8tei4ym617bqx Iolar hairpí 0 51103 1326352 1255995 2026-08-20T12:37:46Z An Sionnach Rua 29036 1326352 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is é '''an t-iolar hairpí''' an t-[[iolar]] is mó ar [[An Domhan|Domhan]], 90 cm ar airde (''Harpia harpyja'').<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Harpia%20harpyja/|title=“Harpia harpyja” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-30}}</ref> Tugtar '''an rapiolar''' air freisin.<ref name='FGB'>{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/rapiolar|title=Foclóir Gaeilge-Béarla (Ó Dónaill): rapiolar|editor=[[Niall Ó Dónaill]], eag.|year=1977|publisher=[[An Gúm]]|location=[[Baile Átha Cliath]]|isbn=978-1857910384|access-date=2023-05-30|language=ga|work=Teanglann.ie}}</ref> Áitríonn sé [[foraoisí báistí]] ar [[Na Machairí|na machairí]] ó [[Meiriceá Láir|Mheiriceá Láir]] ó dheas go dtí [[an Airgintín]]. Tearc; dubh, bán is liath; na cosa mór. Itheann sé [[Mamach|mamaigh]] a mhaireann sna crainn (moncaithe, spadáin is eile) agus roinnt éan.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Rapiolar|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=550}}</ref> == Féach freisin == * [[Iolar mara]] * [[:Catagóir:Iolair|Iolair]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol}} [[Catagóir:Iolair]] [[Catagóir:Harpia]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] oppcmmlv0g5mr60v0axj73dj161amsh Ceolaire casarnaí 0 67366 1326521 1323110 2026-08-21T08:43:47Z An Sionnach Rua 29036 1326521 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Locustella naevia MHNT.ZOO.2010.11.195.24.jpg|thumb|left|Uibheacha ''Locustella naevia'']] Is [[éan]] é an '''ceolaire casarnaí'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Locustella%20naevia/|title=“Locustella naevia” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Locustellidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Ceolaire casarnai}} [[Catagóir:Locustella]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1783]] 0hc9r29i2pvl8ex7fp3guvpcexf2gm9 Ceolaire casarnaí Pallas 0 67409 1326519 1323111 2026-08-21T08:43:22Z An Sionnach Rua 29036 1326519 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Locustella certhiola MHNT.ZOO.2010.11.195.23.jpg|thumb|left|Uibheacha ''Locustella certhiola'']] Is [[éan]] é an '''ceolaire casarnaí Pallas'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Locustella%20certhiola/|title=“Locustella certhiola” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Locustellidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Ceolaire casarnai Pallas}} [[Catagóir:Helopsaltes]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1811]] 4f8zlg1wark5smj4hl67amewg0vjml7 Scrobarnach Scréachóg Iarthar 0 74944 1326465 1082371 2026-08-21T00:04:12Z Xqbot 3926 Bot: Ag socrú athsheolta dúbailte → [[Aphelocoma]] 1326465 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Aphelocoma]] 45mhz8yu8ktmnubsu6d8q2khbmojehi Clamhán riabhach 0 78970 1326328 1323161 2026-08-20T12:00:25Z An Sionnach Rua 29036 1326328 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] é an '''clamhán riabhach'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Pernis%20apivorus/|title=“Pernis apivorus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (nó '''clamhán riabhach Eorpach'''). Is baill d'fhine na Accipitridae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Clamhan riabhach}} [[Catagóir:Pernis]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] ptetzzo430j7xjx695zvygpiuhgic3v Cúr rua 0 79040 1326345 1323244 2026-08-20T12:31:51Z An Sionnach Rua 29036 1326345 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Milvus milvus MHNT.ZOO.2010.11.80.15.jpg|thumb| ''Milvus milvus'']] Is [[éan]] é an '''cúr rua'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Milvus%20milvus/|title=“Milvus milvus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Accipitridae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Cúr rua}} [[Catagóir:Milvus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] ruwbou8ofiqpxe763uc0awt9edqlfkh Fuiseog adharcach 0 79381 1326405 1323408 2026-08-20T14:13:29Z An Sionnach Rua 29036 1326405 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Eremophila alpestris flava MHNT.ZOO.2010.11.165.67.jpg|thumb|''Eremophila alpestris flava'']] Is [[éan]] í an '''fhuiseog adharcach'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Eremophila%20alpestris/|title=“Eremophila alpestris” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Eremophila alpestris''). Is ball d'fhine na nAlaudidae é. Maireann sé ar fud [[an leathsféar thuaidh]] nach mór. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Fuiseog adharcach}} [[Catagóir:Eremophila]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] csj82fvgxnqlc7xwc2dkfuljdw9krqj Fuiseog choille 0 79382 1326403 1323411 2026-08-20T14:13:04Z An Sionnach Rua 29036 1326403 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] í an '''fhuiseog choille'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Lullula%20arborea/|title=“Lullula arborea” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Alaudidae iad. [[File:Boomleeuwerik-4961640.webm| thumb|left |Lullula arborea]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Fuiseog choille}} [[Catagóir:Lullula]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] qupudhnegf097kp8rwjdfaq9oxcttec Ceolaire corraigh 0 79402 1326411 1323120 2026-08-20T14:22:53Z An Sionnach Rua 29036 1326411 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Bosrietzanger-4961637.ogv|thumb |Acrocephalus palustris]] [[File:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.149.42.jpg|thumb| ''Cuculus canorus canorus'' + ''Acrocephalus palustris'']] Is [[éan]] é an '''ceolaire corraigh'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Acrocephalus%20palustris/|title=“Acrocephalus palustris” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Acrocephalus palustris''). Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Ceolaire corraigh}} [[Catagóir:Acrocephalus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1798]] jhd7a207b4lqhkznx2wisjp1w9nocbn Ceolaire fraoigh 0 79404 1326514 1323126 2026-08-21T08:40:26Z An Sionnach Rua 29036 1326514 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Curruca undata toni MHNT.ZOO.2010.11.198.3.jpg|mion|clé|Uibheacha ''Curruca undata toni'']] Is [[éan]] é an '''ceolaire fraoigh'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Sylvia%20undata/|title=“Sylvia undata” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Sylviidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Ceolaire fraoigh}} [[Catagóir:Curruca]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1783]] 27nnjjm93wr25v2oo2f13wez0tmb6z5 Cuilire alabhreac 0 79407 1326489 1323238 2026-08-21T08:23:01Z An Sionnach Rua 29036 1326489 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Ficedula hypoleuca hypoleuca MHNT.ZOO.2010.11.206.3.jpg|thumb|Uibheacha ''Ficedula hypoleuca hypoleuca'']] Is [[éan]] é an '''cuilire alabhreac'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Ficedula%20hypoleuca/|title=“Ficedula hypoleuca” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Ficedula hypoleuca''). Is ball d'fhine na Muscicapidae é. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Cuilire alabhreac}} [[Catagóir:Ficedula]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1764]] 3f1vnpqtb6omlt1j6g07mf7g49jb7kp Cuilire liath 0 79408 1326484 1323242 2026-08-21T08:19:01Z An Sionnach Rua 29036 1326484 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.43.jpg|thumb|''Cuculus canorus canorus'' + ''Muscicapa striata'']] Is [[éan]] beag [[pasaireach]] é '''an cuilire liath'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Muscicapa%20striata/|title=“Muscicapa striata” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Muscicapa striata'') agus is baill d'fhine mhór na '''Muscicapidae''' é. Póraíonn na cuilirí sa chuid is mó den [[An Eoraip|Eoraip]] agus sa [[An Pailéartach|Phailéartach]] go dtí [[an tSibéir]], agus tá sé imirceach is éin gheimhrithe iad, ag fanacht san [[An Afraic|Afraic]] agus in iardheisceart na hÁise. Tá sé ag laghdú i gcodanna dá raon. Is éan neamhshuntasach é seo a bhfuil sciatháin fhada agus eireaball air. Bíonn an dath liath-donn ar chodanna uachtaracha an éin agus fo-chomhpháirteanna bána ag na cinn fásta, le coróin agus brollach stríoca.<ref>{{cite web|teideal=Spotted Flycatcher|website=Wildlife in Norfolk|publisher=Norfolk Wildlife Trust|url=https://www.norfolkwildlifetrust.org.uk/wildlife-in-norfolk/species-explorer/birds/spotted-flycatcher|accessdate=3 May 2019}}</ref> Tá na cosa gairide agus dubha, agus tá an gob dubh agus tá an cruth leathan ach pointeáilte, rud atá tipiciúil d'fheithiditeoirí aeir. Tá ógánaigh níos doinne ná na cinn fásta agus tá spotaí ar na codanna uachtaracha. ==Tagairtí== {{Reflist}} [[Catagóir:Muscicapa|Cuilire liath]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1764]] [[Catagóir: Éin na hEorpa]] [[Catagóir: Éin Iarthar na hÁise]] [[Catagóir: Éin na hAfraice]] ja88v8mpjhn1vt2l0ii72l8bcpd0gap Earrdheargán dubh 0 79410 1326492 1323268 2026-08-21T08:24:35Z An Sionnach Rua 29036 1326492 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Phoenicurus ochruros MHNT.ZOO.2010.11.194.20.jpg|mion|clé|Uibheacha ''Phoenicurus ochruros'']] Is [[éan]] é an t-'''earrdheargán dubh'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Phoenicurus%20ochruros/|title=“Phoenicurus ochruros” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Muscicapidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Earrdheargán dubh}} [[Catagóir:Phoenicurus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1774]] obmgmtqbyliqyya70zutstqosz2cs5r Cirlghealóg 0 79415 1326420 1323158 2026-08-20T14:27:13Z An Sionnach Rua 29036 1326420 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.14.jpg|thumb| ''Cuculus canorus canorus'' + ''Emberiza cirlus'']] Is [[éan]] í an '''chirlghealóg'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Emberiza%20cirlus/|title=“Emberiza cirlus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Emberiza cirlus''). Is baill d'fhine na Emberizidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Cirlghealóg}} [[Catagóir:Emberiza]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1766]] npz10xwaq553jqw5bcko887c76d6p7y Fuinneamh hiodrálach 0 83737 1326452 942819 2026-08-20T17:40:33Z Marcas.oduinn 33120 /* Litríocht */ Catagóirí 1326452 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Tuebingen-gerstenmuehle.jpg|mion|333x333px|Roth uisce i sruthchúrsa beag.]] Is éard is '''fuinneamh hiodrálach''', '''cumhacht uisce''' nó '''hidreafhuinneamh''' ann ná an rud sin a fhaightear trí dul i muinín an [[fuinneamh cinéiteach|fhuinnimh chinéitigh]] agus an [[Fuinneamh poitéinsiúil|fhuinnimh phoitéinsiúil]] ó shruthanna uisce, easanna nó [[Taoidí mar fhoinse fuinnimh|thaoide]] a úsáid. == Litríocht == * ''Manuale dell'ingegnere''. Eagrán 81. Curtha in eagar ag Ulrico Hoepli. Milano. 1987. ISBN 88-203-1430-4. * ''Lámhleabhar de chur i bhFeidhm Hiodrálaic''. Leabharlann na Comhdhála: Catalóg Uimhir Cárta 67-25809. * ''Engenharia de Recursos Hídricos.''. Ray K. Linsley & Joseph B. Franzini. Editora da Universidade de são Paulo agus Editora McGraw-Hill dhéanamh Brasil, Ltda. 1978. * ''Lámhleabhar de chur i bhFeidhm Hidreolaíocht. Cnuasach de Acmhainní- Uisce Teicneolaíochta''. Ven Te Chow, Ph. D., Eagarthóir-i-Príomhfheidhmeannach. Editora McGraw-Hill Leabhar Cuideachta. 1964. ISBN 0-70107742. * ''Hidráulica de los Canales Abiertos.''. Ven Te Chow. Eagarthóireachta Diana. Meicsiceo. 1983. ISBN 968-13-1327-5. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:Fuinneamh hiodrálach| ]] [[Catagóir:Innealtóireacht hiodrálach]][[Catagóir:Tiontú fuinnimh]] [[Catagóir:Teicneolaíochtaí inbhuanaithe]] [[Catagóir:Teicneolaíocht na stáisiún cumhachta]] [[Catagóir:Comhshó fuinnimh]] rna4gzuairs6dj78xkqv8ag9tqjayqh Plé úsáideora:Marcas.oduinn 3 85500 1326453 1324570 2026-08-20T17:57:29Z Marcas.oduinn 33120 /* Béarla */ Freagra 1326453 wikitext text/x-wiki ==Fáilte== Dia dhuit, a Mharcas.oduinn! Tá fáilte romhat chuig an Vicipéid! GRMA as do chuid iarrachtaí anseo ar Vicipéid agus tá súil againn go mbeidh níos mó uait le teacht! Tá súil againn go mbainfidh tú taitneamh agus spórt as do chuid ama anseo! Tá sé éasca ailt nua a chruthú,agus tá bosca gainimh ag barr an leathanaigh seo le cuidiú leat é sin a dhéanamh. Thig leat dul go dtí an Halla Baile chun caint leis na Vicipéideoirí eile (más mian leat é sin a dhéanamh), nó dul go dtí an Lárionad Comhphobail chun breathnú ar na heachtraí Vicipéide is déanaí. Tá breis eolais fóintigh in ár reamhrá, freisin. Más é do thoil é, sínigh do chuid theachtaireachtaí ar leathanaigh phlé le ceithre thilde a chlóscríobh; ciallaíonn sé sin go hionsáfar d'ainm úsáideora agus an dáta go huathoibríoch. Má tá cabhair ag teastail uait, féach ar [[Vicipéid:Cabhair]], nó cuir ceist ormsa nó ar na heagarthóirí eile ar ár leathanaigh phlé. Beir bua! [[Úsáideoir:SeoMac|SeoMac]] ([[Plé úsáideora:SeoMac|plé]]) 17:23, 6 Meán Fómhair 2018 (UTC) ==Naoise== Beidh orm d'alt faoi Naoi a scriosadh, ar an drochuair. Tá alt ann cheana faoin ábhar: [[Naoi (fáidh)]]. Go raibh maith agat as do chuid oibre, áfach. Chuir mé an t-eolas nua a bhí agat ar leathanach phlé an ailt ionas nach mbeidh sé caillte. [[Úsáideoir:SeoMac|SeoMac]] ([[Plé úsáideora:SeoMac|plé]]) 17:23, 6 Meán Fómhair 2018 (UTC) +Ach ní hionann [[Naoi (fáidh)]] an tSean-Tiomna (Noah) agus [https://en.wikipedia.org/wiki/Naoise Naoise] na [[Rúraíocht|Rúraíochta]], an ea, cinnte, dáiríre píre? [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas.oduinn]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 20:03, 6 Meán Fómhair 2018 (UTC) :Aha! Tá an ceart agat! Bhí a laghad sin san alt nár thuig mé é sin! GRMA as sin a dhéanamh soiléir. Cuir leis an alt agus fáilte. [[Úsáideoir:SeoMac|SeoMac]] ([[Plé úsáideora:SeoMac|plé]]) 21:44, 6 Meán Fómhair 2018 (UTC) :: ...agus fáilte romhat, leis. Táim ag súil go mór le halt nó dhó a chuir isteach. Tá a lán déanta agam [https://en.wiktionary.org/wiki/Úsáideoir:Marcas.oduinn anseo] is [https://ga.wiktionary.org/wiki/Úsáideoir:Marcas.oduinn ansiúd], ach bíonn sé an-chiúin thall. Cé mhéad duine atá gníomhach anseo? [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas.oduinn]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 07:13, 7 Meán Fómhair 2018 (UTC) :::Tá sé ciúin anseo ar na mallaibh. An Sathairn seo caite ní raibh ach 6 athrú curtha i gcrích ar an Vicipéid! De ghnáth, bíonn athruithe nó "iarrachtaí" déanta anseo ag 60 go 70 úsáideoir sa mhí, ach ní hionann sin agus 60-70 duine dearfacha difriúla a bhfuil Gaeilge réasúnta maith acu. Má dhéanaim dearmad logáil isteach, ceapann an córas seo ag Wikimedia go ndearna beirt athruithe ar ailt. Tagann beirt nó triúr loitiméirí chugainn, go mór mhór sa bhliain scoile. Déanann úsáideoirí gan Ghaeilge chugainn. Cuidíonn siad an chuid is mó den am - Tá cuid díobh sách tábhachtach (daoine ón Small Wikis Team, mar shampla). Tá b'fhéidir seisear atá ag obair anseo go rialta faoi láthair: Mise, Dmd3music, Dowlinme, Chaco, Eiriugena, Eomurchadh srl. Cupla scríbhneoir maithe a thagann isteach go rialta gach mí nó dhó ná Panu Höglund agus Colin Ryan. Deir Jimmy Wales go mbíonn cúigear eagarthóirí rialta ag teastáil chun Vicipéid a choinneáil beo i dteanga. Tá sé sin againn uaireanta, ach cinnte go bhfuil a lán cúnaimh ag teastáil uainn go fóill. Go raibh maith agat as an obair a dhéanann tú féin. [[Úsáideoir:SeoMac|SeoMac]] ([[Plé úsáideora:SeoMac|plé]]) 05:01, 13 Meán Fómhair 2018 (UTC) :::: 1) Go han-mhaith... Ní fheicim [[Úsáideoir:Eiriugena|Eiriugena]], [[Úsáideoir:Eomurchadh|Eomurchadh]] nó [[Úsáideoir:Panu|Panu]] (Gaeilgeoir den scoth é siúd... agus é Fionlannach!). 2) Ní thuigim "Má dhéanaim dearmad logáil isteach, ceapann an córas seo ag Wikimedia go ndearna beirt athruithe ar ailt". 3) ag tnúth le bheith ag scríobh anseo, agus béim agam ar An Rúraíocht. ==Cén litriú, Sean nó Nua? "Mac" nó "mac"?== '''OarS''' (''obair ar siúl''): tuilleadh nótaí le teacht! Is léir dom go bhfuil neamh-chomhsheasmhacht ann i litirú na n-ainmneacha sa [[Teimpléad:An Rúraíocht]], m.s. * Sean- nó Nua-Ghaeilge ** Tá nualitriú ann do "Conchúr, Méabh, Lú, srl." ** Tá seanlitriú ann do"Ferdiad, Lóegaire Búadach, Fergus mac Róich, ''srl.'' ** Conchobar nó Conchúr; Medb nó Meadhbh nó Méabh; Emer nó Eimear nó Éimhear; ''srl''. * '''m'''ac (Sean?) nó '''M'''ac (Nua?) ** Tá [[Fergus mac Róich|F'''erg'''us '''m'''ac Róich]] athdhírithe go [[Fearghus Mac Róich|F'''eargh'''us '''M'''ac Róich]] ** Níl [[Conchobar mac Nessa]] athdhírithe go [[Conchúr Mac Neasa|Conchúr '''M'''ac Neasa]] * Tá ''Fergus mac R'''oí'''ch'' luaite sa Teimpléad (''ói'' nó '' oí''?) Feicim ar '''en'''.wikipedia.org (m.s. [https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Irish_mythology_(Ulster) Irish mythology (Ulster)] template) go bhfuil gach ainm luaite as SeanGhaeilge. [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas.oduinn]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 08:59, 12 Meán Fómhair 2018 (UTC) ==Sualdamh Mac Róich== Chuir mé beagán leis an alt sin [[Sualdamh Mac Róich]] agus chuir mé nasc ann. Bhí sé ró-lom mar a bhí sé. GRMA as do chuid oibre! [[Úsáideoir:SeoMac|SeoMac]] ([[Plé úsáideora:SeoMac|plé]]) 15:55, 18 Meán Fómhair 2018 (UTC) :GRMAsa, a SheoMac. Tá cúpla leathanach ann atá ró-lom, nach bhfuil an ach ainm, m.s. [[Deichtine]]. Tá an téacs ó en.wikipedia.org curtha ann agam ámh, "commented out", agus tá sé ar intinn agam iad a aistriú de réir a chéile, abairt nó dhó gach lá ar an Luas abhaile! [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 16:30, 18 Meán Fómhair 2018 (UTC) ::An-mhaith ar fad! [[Úsáideoir:SeoMac|SeoMac]] ([[Plé úsáideora:SeoMac|plé]]) 19:44, 18 Meán Fómhair 2018 (UTC) == Béarla == Hi. Please don't create any more articles in English. If it is not your intention to "go back" and translate the ones you have already created, then I will delete them. If it is your intention to continue to create articles in English, with the expectation that someone else will translate them, then that is of zero value to the project. And, rather, is detrimental to it. GRMA. [[Úsáideoir:Guliolopez|Guliolopez]] ([[Plé úsáideora:Guliolopez|plé]]) 01:51, 31 Márta 2019 (UTC) :Hi there, you have no need to worry. The answer is that I fully intend to translate the pages I have copied from en.wiki, and sometimes from de.wiki. If you look at my user page, you will see a record of my work over the past year. With reference for example to [[:Teimpléad:An Rúraíocht]] (which it would seem was created from en.wiki by [[Úsáideoir:Antóin]] in 2010), I would say that it was about 90% red links when I started; now, I have only 12... no wait, 11... I'm working on [[Boand]] this very minute... to go on that one. My modus operandi is to create the page, do some basic initial translation and categorisation, and put the foreign language in italics. From past experience, I find that if I put things in a sand box for translation, then that's where they'll stay, unpublished. Under my [[Úsáideoir:Marcas.oduinn#Tionscadal]], "céim 2, cuir le roinnt leathnach", I'm keeping track of the pages I'm working on at present. You'll see that the focus there is on the early settlers, [[Cessair]], [[Partholón]] etc. I hope all this will allay any and all of your concerns. [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 07:19, 31 Márta 2019 (UTC) ::Tar éis sosa, tháinig mé ar ais ag aistriú ar mo chlár dubh roimh fhoilsiú. [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 17:57, 20 Lúnasa 2026 (UTC) == Composer == How should I write "composer" in Irish? Also, on [[The Fox and the Hound]], I said that Ted Berman, Richard Rich, and Art Stevens was the director, but how do I change it to say that Ted Berman, Richard Rich, and Art Stevens ''were'' the director''s''? I am working on writing more information about each Disney movie, but I can't write everything. IS there anything that can be added to these pages that you can manage? Thank you in advance. [[Speisialta:Contributions/2602:306:83A9:3D00:1809:163E:3D70:969A|2602:306:83A9:3D00:1809:163E:3D70:969A]] 17:10, 23 Iúil 2019 (UTC) :Bail ó dhia ar an obair, lean ort. [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 19:06, 23 Iúil 2019 (UTC) == Moladh == Maith thú leis na hailt uile ar ár seanlitríocht - coinnigh ort leo le do thoil! [[Úsáideoir:Eomurchadha|Eomurchadha]] ([[Plé úsáideora:Eomurchadha|plé]]) 17:54, 31 Iúil 2019 (UTC) : go raibh maith agat. Coinneoidh orm! [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 20:49, 31 Iúil 2019 (UTC) == Tlachtga == Tá alt beag eile ann faoi "[[Tlachta]]". Scriosfaidh mé é agus, ar ndóigh, coimeádfaidh muid an ceann nua agatsa. [[Úsáideoir:SeoMac|SeoMac]] ([[Plé úsáideora:SeoMac|plé]]) 19:37, 31 Iúil 2019 (UTC) :Bhí mé ar tí an leathnach nua (seanainm) a athseoladh chuig an nua (ainm Nua Ghaeilge), tar éis dom an téacs nua a aistriú, ar ndóigh. [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 20:45, 31 Iúil 2019 (UTC) ::Sin déanta agam. [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 18:23, 2 Lúnasa 2019 (UTC) == Niall 7 Níall == A Mharcais, a chara, Maith dom an fhreagra dhéanach seo! Táim an-ghnóthach le déanaí agus níl seans go deo agam féachaint ar an ábhar. Ach tá a fhios agam conas an dá rud a chur le chéile ... ar bhealach. Is féidir athreorú a shocrú ionas ón sean-shuíomh. is féidir féachaint chuige... nó féachfaidh mé féin chuige an deireadh seachtaine b'fhéidir. ádh mór, E == Moladh! == A Mharcais a chara, bail ó Dhia ar an obair atá idir lámha agat ar sheanlitríocht agus stair na nGael. Maith thú! Thug mé faoi deara gur scríobh tú alt nua [[Adhamhnán]], ach tá ceann eile ann cheana leis an teideal [[Naomh Adhamhnán]]. Ar mhiste leat d'ábhar a chumasc isteach sa alt eile sin, agus athdhíriú a dhéanamh? [[Úsáideoir:Kevin Scannell|Kevin Scannell]] ([[Plé úsáideora:Kevin Scannell|plé]]) 17:22, 13 Márta 2020 (UTC) :Agus ardmholadh go deo duitse, ag ucht do chuid oibre ar son na Gaeilge an lae inniu. Feicim go bhfuil tú ag nascadh leathach le Wikidata. Déanfaidh mé mar a deir tú, na leathanaigh úd a chumasc, agus sa deireadh 'Adhamhnán' a athsheoladh. [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 21:57, 14 Márta 2020 (UTC) ::Sin déanta.[[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 23:46, 19 Márta 2020 (UTC) == Daoine == Pléigí, lbdt! ciarraí, cine, cineál, clann, corca, dál, dream, duine/daoine, fine, muintir, pobal, teaghlach [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 09:13, 6 Bealtaine 2020 (UTC) == Universal Code of Conduct == Hi Marcas.oduinn I was asked by Wikimedia Foundation to promote this call for participation on the planned Universal Code of Conduct. Best regards --[[Úsáideoir:Holder|Holder]] ([[Plé úsáideora:Holder|plé]]) 04:29, 14 Lúnasa 2020 (UTC) ''At times, our contributor communities and projects have suffered from a lack of guidelines that can help us together create an environment where free knowledge can be shared safely without fear. ''There has been talk about the need for a global set of conduct rules in different communities over time. Recently, Wikimedia Foundation Board of Trustees announced a Community Culture Statement, asking for new standards to address harassment and promote inclusivity across projects. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Board_noticeboard/May_2020_-_Board_of_Trustees_on_Healthy_Community_Culture,_Inclusivity,_and_Safe_Spaces] ''The universal code of conduct will be a binding minimum set of standards across all Wikimedia projects, and will apply to all of us, staff and volunteers alike, all around the globe.. It is of great importance that we all participate in expressing our opinions and thoughts about UCoC and its values. We should think about what we want it to cover or include and what it shouldn’t include, and how it may create difficulties or help our groups. ''This is the time to talk about it. Before starting drafting the code of conduct, we would like to hear from you and to solicit the opinions and feedback of your colleagues. ''In order for your voice to be heard, we encourage and invite you to read more about the universal code of conduct (UCoC) [https://meta.wikimedia.org/wiki/Universal_Code_of_Conduct] and then write down your opinions or feedback on the discussion page [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Universal_Code_of_Conduct]. To reduce language barriers during the process, you are welcomed to translate the universal code of conduct english main page into your respective local language [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Universal+Code+of+Conduct&language=en&action=page&filter=]. You and your community may choose to provide your opinions/feedback using your local languages. == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 18:50, 25 Meán Fómhair 2020 (UTC) <!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 --> == Hello, 20th anniversary of the Catalan Wikipedia == Hello, Sorry to write in English, I can't speak, nor read nor write your language, unfortunately. I write you this message because we'll be celebrating our Catalan Viquipèdia 20th birthday soon and I would really appreciate having at least one user of your wikipedia saying a few words in your language in a short video, filmed horizontally, congratulating the Catalan Wikipedia. I hope we will have many of your people so your language can be known in Catalonia. The time would be around 15 seconds and you are free to say what you want (if the background can be something beautiful of your country (building, monument) it would be just great..) though you would have to finish in Catalan saying "Bon aniversari" and/or "per molts anys". I really hope you will participate! The video has to be sent to viquipedia@wikimedia.cat if possible before February 28th. I hope to hear from you soon! Take real care and have a great week! Claudi/[[Úsáideoir:Capsot|Capsot]] ([[Plé úsáideora:Capsot|plé]]) 22:04, 25 Feabhra 2021 (UTC) == Wikilink le séimhiú == In ionad : gar do <nowiki>[[Cnoc Uisnigh|Chnoc Uisnigh]]</nowiki> &rarr; gar do [[Cnoc Uisnigh|Chnoc Uisnigh]] arbh fhéidir : gar do <nowiki>[[h:Cnoc Uisnigh]]</nowiki> nó a leithéid? [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 06:37, 16 Meitheamh 2022 (UTC) :Chruthaigh mé [[Teimpléad:H|teimpléad simplí]] agus sílim go n-oibreoidh sé go díreach mar a d'iarr tú thuas, ach le “|” in áit “:”, m.sh. ''gar do <nowiki>[[h|Cnoc Uisnigh]]</nowiki>'' [[Úsáideoir:Kevin Scannell|Kevin Scannell]] ([[Plé úsáideora:Kevin Scannell|plé]]) 12:46, 16 Meitheamh 2022 (UTC) ::Mar sin, gar do <nowiki>{{h|Cnoc Uisnigh}}</nowiki> (lúibíní 'catacha') &rarr; gar do {{h|Cnoc Uisnigh}}. Ní oibríonn sé le lúibíní cearnógacha. [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 17:37, 16 Meitheamh 2022 (UTC) :::Oops, gabh mo leithscéal, ceart agat! [[Úsáideoir:Kevin Scannell|Kevin Scannell]] ([[Plé úsáideora:Kevin Scannell|plé]]) 18:31, 16 Meitheamh 2022 (UTC) :::: Tá an teimpléad úsáidte agam cheana. Fathach fir! [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 18:44, 16 Meitheamh 2022 (UTC) == Íomhá nach bhfeictear == Cén fáth nach féidir an íomhá a leanas a fheiceáil ar gawiki cé gur féidir ar [[en:McInerney]]? [[Íomhá:McInerney Irish coat of arms.png|mion|Armas Mhic an Airchinnigh]] - {{Síniú in easnamh|Marcas.oduinn}} * Mar níl sé cóipeálta chuig an [[Cómhaoin Wikimedia]]. Is féidir liom é sin a dhéanamh i gcúpla soic anois - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] <sup>[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]</sup> 18:31, 23 Meitheamh 2022 (UTC) :* Agus {{Déanta}} :) - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] <sup>[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]</sup> 18:41, 23 Meitheamh 2022 (UTC) ::*GRMA [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 18:49, 23 Meitheamh 2022 (UTC) == D'obair anseo == Maith an fear! Tá sár-obair ag déanamh agat ar ailt chomh tábhatach le sin! Ar fheabhas! - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] <sup>[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]</sup> 18:33, 23 Meitheamh 2022 (UTC) : GRMA (arís) [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 18:50, 23 Meitheamh 2022 (UTC) == 'Location map many' == Ba mhaith liom an teimpléad seo a úsáid, le feiceáil ar [[en:Bruiden]]: :[[en:Template:Location map many]] Feicim go bhfuil ar a laghad spleáchas amháin ann sa teimpléad: :[[en:Module:Location map/data/Island of Ireland]] Sula dtumaim isteach, arbh fhéidir le héinne cabhrú liom é seo a chóipeáil go gawiki? [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 16:54, 30 Meitheamh 2022 (UTC) * {{Déanta}} :) Seo dhuit; {{Location map many |Island of Ireland |relief=1 |float = right | width = 350 | lat1_deg = 53.545410 | lon1_deg = -6.177956 | label1 =B. Forgaill Manaich | lat2_deg = 53.708061 | lon2_deg = -6.633382 | label2 =B. Dá Derga | lat3_deg = 54.168600 | lon3_deg = -8.045783 | label3 = B. Mic Cecht Dá Réo (approx. location) | lat4_deg = 53.458977 | lon4_deg = -7.771521 | label4 =B. Dá Choca | lat5_deg = 52.469353 | lon5_deg = -6.908936 | label5 = B. Da Thó | lat6_deg = 54.262002 | lon6_deg = -5.845051 | label6 = B. Bricriu Nemthenga |background1 = white |background2 = white |background3 = white |background6 = white |background4 = white |background5 = white |caption=Location of the known ''bruidne'' on a map of [[Ireland]] |position1 = top |position2 = left |position3 = bottom |position4 = bottom |position5 = right}} -- [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] <sup>[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]</sup> 10:34, 1 Iúil 2022 (UTC) ::GRMA, mar is gnách [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 14:23, 1 Iúil 2022 (UTC) == Messe ocus HusseyBot == Fathach fir, [[Úsáideoir:Kevin Scannell|Kevin Scannell]]. * Mo bhotúin, tríd is tríd: lastigh, tradisiúin, dearanaí, dá bhárr * Mo roghanna: i nÉirinn, i ndá (leath) * Idir dhá chomhairle: i n-iarthar / in iarthar, srl. * Moltaí le plé ** Xxx ab ea é → Xxx ba ea é. *** Rinne mé iarracht cloí le ceartúcháin neamhchonspóideacha! Scriosfaidh mé "i nÉirinn" agus "i ndá" ón chlár — is Gaeilge go hiomlán intuigthe inghlactha iad. Maidir le "ab/ba ea", sin ceist chonspóideach! Déarfainnse "ab ea", agus creidim gurb é sin an leagan a moladh sna leabhair ghramadaí traidisiúnta, cé go dtuigim go bhfuil "ba ea" molta ag lucht an fhoclóra nua Béarla-Gaeilge. Cad é do thuairimse? [[Úsáideoir:Kevin Scannell|kscanne]] ([[Plé úsáideora:Kevin Scannell|plé]]) 12:20, 20 Iúil 2022 (UTC) ::Feicim ar teanglann FGB [https://www.teanglann.ie/ga/fgb/is is]: past & conditional: ''affirmative'' ''' ba''','' becomes '' '''b'''' '' before vowel (except pronouns é, í, iad, ea)...'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 15:20, 22 Iúil 2022 (UTC) ::Thairis sin, ní fheicim an fhoirm ''' ab ''' ach in:'' direct rel.'' ''' ba,''' '' becomes '' ''' ab ''' '' before vowel...'' [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 15:31, 22 Iúil 2022 (UTC) ::Agus an iontráil: Ba í an bhean ab áille acu uile í. [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 15:39, 22 Iúil 2022 (UTC) :::Is é "ab ea" atá i bhFoclóir de Bhaldraithe... féach "mochóir maith ab ea é", "rí ó thalamh... ab ea é", "síniú bréige ab ea é", srl. Ceadaítear an dá fhoirm sa [https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/caighdeanOifigiul/2017/2017-08-03_an-caighdean-oifigiuil-2017_en.pdf Chaighdeán Oifigiúil nua] — 7.2.1 B (d) — agus mar sin bheinnse sásta glacadh leis an dá rud. [[Úsáideoir:Kevin Scannell|kscanne]] ([[Plé úsáideora:Kevin Scannell|plé]]) 16:02, 22 Iúil 2022 (UTC) :::: Sin go breá [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 18:17, 22 Iúil 2022 (UTC) == WD 'Lua error' == An féidir seo a cheartú? [[Belisama]], WD Carachtar, "Lua error in Module:LangSwitch at line 135: attempt to concatenate a nil value." [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 21:51, 1 Meán Fómhair 2022 (UTC) : Yep - {{déanta}} anois ;) - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] <sup>[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]</sup> 21:53, 1 Meán Fómhair 2022 (UTC) ::: A dhia na bhfeart, sin go tapaidh. GRMA. [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 22:01, 1 Meán Fómhair 2022 (UTC) == Vicí na mBan == A chara, toisc gur úsáideoir Vicipéide rialta thú, ba mhaith liom tusa a chur ar an eolas maidir le tionscadal nua atá ar siúl. Vicí na mBan, nó WikiWomen, is ainm do. Is comhfhiontar é idir Pobal Éireann Wikimedia, Coláiste Oiriall i Muineachán agus eagraíochtaí Vicipéide agus meánscoileanna sa [[An Fhreaslainn|Fhreaslainn]] agus i d[[Tír na mBascach]]. Le linn na tionscadail seo, beidh muid ag cruthú acmhainní teagaisc ionas go mbeidh daltaí meánscoileanna in ann ailt Vicipéide a scríobh as Gaeilge, as Freaslainnis nó as Bascais faoi mhná iomráiteacha. Beidh na daltaí ag foghlaim faoi Vicipéid ón mí seo chugainn ar aghaidh agus tosóidh siad ag scríobh sa bhliain úr. Tá breis eolais ar fáil as Béarla ar an leathanach Meta: https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiWomen_Erasmus%2B_Project. Tá fáilte roimh cheisteanna agus bharúlacha chugamsa ar Vicipéid nó seol r-phost chugainn: wikimediaireland[at]gmail.com. Beidh mé ag cur teachtaireacht ar an halla baile chomh maith, mo leithscéal as crosphostáil a dhéanamh. 17:02, 28 Deireadh Fómhair 2022 (UTC) [[Úsáideoir:Dowlinme|Dowlinme]] ([[Plé úsáideora:Dowlinme|plé]]) 17:02, 28 Deireadh Fómhair 2022 (UTC) == Fáilte ... == ... ar ais arís :) - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] <sup>[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]</sup> 22:14, 12 Bealtaine 2025 (UTC) :'Sea, chonaic mé [[:en:Wikipedia:Recent_additions/2025/March#8 March 2025|seo]] (an pointe deireanach). [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 06:42, 14 Bealtaine 2025 (UTC) ::An mbeinn ag séitéireacht, san lá atá inniu ann, dá mbainfinn úsáid as Google Translate? [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 16:11, 14 Bealtaine 2025 (UTC) == I have sent you an e-mail == @[[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas.oduinn]] Hi dear Marcas! I have sent you an e-mail with a request I made there. Can you view it and complete it? Thanks [[Úsáideoir:GeniVekaGV|GeniVekaGV]] ([[Plé úsáideora:GeniVekaGV|plé]]) 18:54, 18 Bealtaine 2025 (UTC) == Cuireadh: Cruinniú Pobail – 27 Bealtaine == A chara, Tá súil agam go bhfuil tú go maith :) Tá Pobal Éireann Wikimedia | Wikimedia Community Ireland ag reáchtáil an chéad chruinniú pobail eile ar líne ar <nowiki>'''</nowiki>Dé Máirt, 27 Bealtaine ag 18:00<nowiki>'''</nowiki>. Ba bhreá linn tú a fheiceáil ann! Is deis é seo do Vicipéidéirí gníomhacha le: * Nuacht agus forbairtí a roinnt * Smaointe nua agus dúshláin a phlé * Vótáil ar an dréacht-Straitéis 2025–2028 <nowiki>'''</nowiki>Sonraí an chruinnithe:<nowiki>'''</nowiki> Ar Google Meet: [https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc<nowiki> meet.google.com/mnw-pubq-xyc]</nowiki> Fón: +353 1 571 2001 | PIN: 202 328 238# Is féidir an straitéis a léamh roimh ré anseo: [[commons:File:2025-2030_Strategic_Plan_Wikimedia_Community_Ireland-Draft.pdf|[nascaithe anseo]]] Muna bhfuil tu in ann dul ach ba mhaith leat do thuairim nó moltaí ar an straitéis a thabhairt, seol r-phost chugam ag: <nowiki>'''</nowiki>oifigeach.gaeilge<nowiki>{{@}}</nowiki>wikimedia.ie<nowiki>'''</nowiki> Le gach dea-ghuí, Amy ~ [Úsáideoir:OifigeachWMIE] [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 14:24, 23 Bealtaine 2025 (UTC) == Dlí luath / Luath-Fhéineachas / Féineachas? == Haigh, A Mharcais. Maidir leis an trácht [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár_Dubh#Dlí_luath_na_hÉireann|seo]] agus teidil an teimpléad, cé acu is fearr leat? Shílim féin go bhfuil "Luath-Fhéineachas" is oiriúnach, ach ghéillim ortsa ar aon nós :) Agus táim sásta na hathruithe uile is gá a dhéanamh freisin. Tuairimí? - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] <sup>[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]</sup> 19:46, 27 Bealtaine 2025 (UTC) :Ceist mhaith, níl a fhios agam cé acu is oiriúnaí, táim ag machnamh air fós... an mbeadh duine [[Acadamh Ríoga na hÉireann|anseo]] nó boc [[Corpus of Electronic Texts|ansiúd]] in ann comhairle a thabhairt, ní fheadar? [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 22:53, 27 Bealtaine 2025 (UTC) ::Hi Alison, fuair mé moladh ó Jennifer ag tearma.ie: :::'''luathdhlí na hÉireann''' ::[[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 15:51, 10 Iúil 2025 (UTC) == Aiseolas & Forbairt na Vicipéide == A chara, Táim ag dul i dteagmháil le Vicipéideoirí reatha chun tuairimí agus ionchur a bhailiú Ar dtús, an mbeadh 5 nóiméad agat chun [https://docs.google.com/forms/d/1G8K7OH6DtjFcvDvZkn4ld7Ufcgrps3vj9dVY5qK178U/edit an tsuirbhé seo] a líon amach? Chomh maith le sin, an mbeadh suim agat chur le Straitéis Vicipéide chun an t-ardán iontach seo a mhéadú agus a fhorbairt agus muid ag leanúint ar aghaidh? Beimid ag reáchtáil cruinnithe agus ag obair ar straitéis dhíreach don Vicipéid chun treochlár a chur le chéile. Dá mbeadh aon cheist agat, ná bíodh drogall ort agus seol r-phoist chugam ar [mailto:oifigeach.gaeilge@wikimedia.ie oifigeach.gaeilge@wikimedia.ie] ~ Amy [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 16:07, 7 Deireadh Fómhair 2025 (UTC) == Fáilte roimh do thuairim – forbairt Vicipéide == Haigh [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas.oduinn]] Táim ag obair le [[m:Wikimedia_Community_Ireland|Pobal Éireann Wikimedia]] faoi láthair ag féachaint ar fhorbairt Vicipéide - conas is féidir linn tacú níos fearr le heagarthóirí, riarthóirí agus conas a fhásfaimid an pobal agus an chiclipeid, le chéile. Chonaic mé thú ag eagarthóireacht agus shíl mé gur mhaith liom teagmháil a dhéanamh leat. Táimid ag bailiú tuairimí agus ag iarraidh ar dhaoine a bheith páirteach, cibé bealach is fusa duitse - bíodh sin trí smaoineamh a roinnt, ceist a chur, nó díreach súil a choinneáil ar an obair. Tá [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí]] ar bun againn mar áit lárnach don obair seo - is féidir leat d'ainm a chur leis an liosta ann le bheith ar an eolas, agus tá [[Plé Vicipéide:Slí na Vicipéideoirí|leathanach plé]] ann freisin más mhaith leat do chuid smaointe a chur isteach. Má tá suim agat labhairt tuilleadh, is féidir leat teacht orm ar mo leathanach plé anseo, nó ríomhphost a chur chugam. Go raibh maith agat, <nowiki>~~~~</nowiki> [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 15:31, 13 Lúnasa 2026 (UTC) 2ewt55onmz54yngqhyot42zqv4lw3p2 Liosta d’éanlaith na hÉireann 0 89757 1326470 1293058 2026-08-21T07:37:28Z An Sionnach Rua 29036 /* Glasóga agus riabhóga */ 1326470 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Atlantic_Puffin_Latrabjarg_Iceland_05c.jpg|deas|mion| Neadaíonn puifíní an Atlantaigh i gcoilíneachtaí timpeall an chósta. ]] [[Íomhá:Northern_Lapwing.jpg|deas|mion|An [[Pilibín|pilibín tuaisceartach]],(''Vanellus vanellus'')]] Seo '''liosta d’éanlaith a taifeadadh in [[Éire|Éirinn]]'''. I measc fána éanúil na hÉireann san iomlán, áiríodh 520 speiceas ó dheireadh na bliana 2019 de réir Choiste Éin Neamhchoitianta na hÉireann (CÉNÉ).<ref>{{cite web |url=http://www.irbc.ie/topbar/IrishList/IRBC_IrishList(31122018).pdf |teideal=Irish List covering the whole of Ireland on 31st Dec 2019 |author=<!--Not stated--> |date=31 December 2019 |website= |publisher=Irish Rare Birds Committee |access-date=16 July 2020 |quote=}}</ref> Díobh seo, tá 183 neamhchoitianta, agus ní fhacthas 14 de na cinn seo in Éirinn ó 1950. Tugadh trí speiceas isteach go hÉirinn nó tháinig siad go hÉirinn ó líon eile a tugadh isteach. Tá éagsúlacht sách íseal d'éin ghoir in Éirinn mar gheall í a bheith scoite ón mór-roinn. Níor taifeadadh roinnt speiceas amhail an t-ulchabhán donn (''Strix aluco''), an cnóshnag Eoráiseach (''Sitta europaea'') agus an meantán léana (''Poecile montanus'') a phóraíonn sa Bhreatain Mhór. Mar sin féin, tá coilíneachtaí móra d'éin mhara ann, lena n-áirítear líonta tábhachtacha de peadairíní na stoirme (''Hydrobates pelagicus''), gainéid thuaisceartacha (''Morus bassanus'') agus geabhróga rósacha (''Sterna dougallii''). I measc na n-éan pórúcháin suntasach eile tá traonacha (''Crex crex'') agus cága deargchosacha (''Pyrrhocorax pyrrhocorax''). Níl aon speiceas eindéimeach in Éirinn ach tá fospeicis eindéimeacha den [[meantán dubh|mheantán dubh]], den [[scréachóg choille]] agus den [[gabha dubh|ghabha dubh]], agus meastar uaireanta gur fospeiceas faoi leith den [[cearc shailí|chearc shailí]] atá i g[[cearc fhraoigh|cearca fraoigh]] na hÉireann. As na 520 speiceas seo, tá 183 annamh nó ann [[Fánaíocht (bitheolaíocht)|de thaisme]] agus tá triúr tugtha isteach ag daoine. Is cosúil go bhfuil ceann amháin [[Díothú áitiúil|scriosta]], ceann eile [[Díobhadh (speiceas)|imithe in éag]], agus is dócha go bhfuil ceann eile díofa. Cuimsíonn an liosta ceithre iontráil d'éin ar glacadh leo gan speicis a aithint. Ní áirítear leis an liosta speicis a chuir CÉNÉ i gCatagóir D. Is speicis iad seo ina bhfuil amhras faoi cé acu a tharla siad i stát fiáin (Catagóir D1), ar tháinig siad le cabhair ó an duine amhail ar bord loinge (D2), níor taifeadadh ach iad marbh ar an snáth mara (D3), nó gur speicis fhiáin iad a bhféadfadh nach bhfuil a líonta féinchothabhálach (D4). Is beag éagsúlacht atá ag éin ghoir in Éirinn mar gheall ar a leithlisiú. I measc na speiceas nár taifeadadh riamh tá an t-[[ulchabhán donn]], an [[cnóshnag Eoráiseach]] agus an [[meantán léana]] a phórann sa [[An Bhreatain|Bhreatain Mhór]]. Mar sin féin, tá coilíneachtaí móra d' éin mhara ann, lena n-áirítear líonta tábhachtacha de [[guairdeall|ghuairdill]], [[Gainéad|ghainéid thuaisceartacha]] agus [[geabhróg rósach|gheabhróga rósacha]]. I measc na n-éan pórúcháin suntasach eile tá na [[Traonach|traonaigh]] agus na [[Cág cosdearg|cága cosdearga]]. Fanann líon mór éan fiáin agus lapairí in Éirinn le linn an gheimhridh, mealta ag an aeráid bhog. Caitheann thart ar leath de ghéanna móra fionna na Graonlainne an geimhreadh ann. I rith an fhómhair, is féidir go leor éan mara a théann ar imirce a fheiceáil amach ó na cóstaí lena n-áirítear roinnt [[Stercorarius,|meirleach]], [[''Stercorarius''|cánóg]] agus [[Procellariidae|peadairín]]. Fágann suíomh na hÉireann in iarthuaisceart na hEorpa go mbíonn éin Mheiriceá Thuaidh a thaifeadadh go rialta san fhómhar. Tá leagan amach tacsanomaíochta an liosta seo (ainmniú agus seicheamh orduithe, teaghlaigh agus speiceas) agus an córas ainmnithe (ainmneacha Gaeilge, eolaíochta agus Béarla) cosúil leo siúd de chuid 'The Clements Checklist of Birds of the World, eagrán 2019.<ref name="Lepage">{{cite web|url=https://avibase.bsc-eoc.org/checklist.jsp?lang=EN&p2=1&list=clements&synlang=&region=IE&version=text&lifelist=&highlight=0|work=Bird Checklists of the World|last=Lepage|first=Denis|date=23 June 2019|Teideal=Checklist of birds of Ireland|publisher=Avibase|accessdate=20 August 2019}}</ref> Baineadh úsáid as na clibeanna seo a leanas chun aird a tharraingt ar roinnt catagóirí tarlaithe; tagann na clibeanna ó ''Bird Checklists of the World''.<ref name=Lepage/> *(F) ('''Fánach''') - speiceas nach dtarlaíonn ach go hannamh nó trí thimpiste in Éirinn *(T) ('''Tugadh isteach''') - speiceas a tugadh isteach in Éirinn mar thoradh, go díreach nó go hindíreach, ar ghníomhartha daonna. ==Lachain, géanna, and éin uisce== [[File:SwansOnLoughLeane.jpg|right|thumb|Ealaí balbha ar [[Loch Léin]].]] [[File:Barnacle Goose - Branta leucopsis.jpg|right|thumb|Gé ghiúrainn, cuairteoir geimhridh ón nGraonlainn.]] [[File:Mallard male.jpg|right|thumb|Mallard, cónaitheoir an-choitianta.]] [[File:Somateria mollissima male female.jpg|right|thumb| Eadair, coitianta ar na chóstaí thuaidh.]] '''Ord''': [[Anseriformes]] '''Fine''': [[Anatidae]] Cuimsíonn na hAnatidae na [[lacha|lachain]] agus na héin uisce is cosúil le lacha, mar shampla [[Gé|géanna]] agus [[Eala|ealaí]]. Bíonn na héin seo in oiriúint do mhaireachtáil uisceach le cosa scamallacha, goba leacaithe, agus cleití atá sármhaith ar uisce a sceitheadh ​​mar gheall ar bratú ola. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Gé shneachta]] || ''Anser caerulescens'' ||{{lang|enga|Snow goose }}|| (F) |- | [[Gé ghlas ]] || ''Anser anser'' ||{{lang|en|Graylag goose}}|| |- | [[Gé bhánéadanach]] || ''Anser albifrons'' ||{{lang|en|Greater white-fronted goos}}|| |- | [[Mionghé bhánéadanach ]] || ''Anser erythropus'' ||{{lang|en|Lesser white-fronted goose }}|| (F) |- | [[Síolghé thaiga]] || ''Anser fabalis'' ||{{lang|en|Taiga bean-goose}}|| (F) |- | [[Síolghé thundra]] || ''Anser serrirostris'' ||{{lang|ga|Tundra bean-goose}}|| (F) |- | [[Gé ghobghearr]] || ''Anser brachyrhynchus'' ||{{lang|en|Pink-footed goose}}|| |- | [[Cadhan]] || ''Branta bernicla'' ||{{lang|en|Brent goose}}|| |- | [[Gé ghiúrainn ]] || ''Branta leucopsis'' ||{{lang|en|Barnacle goose }} || |- | [[Gé Hutchins ]] || ''Branta hutchinsii'' ||{{lang|en| Cackling goose}}|| (F) |- | [[Gé Cheanadach ]] || ''Branta canadensis'' ||{{lang|en| Canada goose }}|| (F) |- | [[Gé bhroinnrua ]] || ''Branta ruficollis'' ||{{lang|en| Red-breasted goose}}|| (F) |- | [[Eala bhalbh ]] || ''Cygnus olor'' ||{{lang|en|Mute swan}}|| |- | [[Eala thundra ]] || ''Cygnus columbianus'' ||{{lang|en|Tundra swan}}|| |- | [[Eala ghlórach ]] || ''Cygnus cygnus'' ||{{lang|en| Whooper swan}}|| |- | [[Seil-lacha rua ]] || ''Tadorna ferruginea'' ||{{lang|en| Ruddy shelduck}}|| (F) |- | [[Seil-lacha choiteann ]] || ''Tadorna tadorna'' ||{{lang|en| Common shelduck}}|| |- | [[Lacha mhandrach ]] || ''Aix galericulata'' ||{{lang|en| Mandarin duck}}|| (T) |- | [[Praslacha Bhaikalach ]]|| ''Sibirionetta formosa'' ||{{lang|en| Baikal teal}}|| (F) |- | [[Praslacha shamhraidh ]] || ''Spatula querquedula'' ||{{lang|en|Garganey}}|| |- | [[Praslacha ghormeiteach ]]|| ''Spatula discors'' ||{{lang|en| Blue-winged teal}}|| (F) |- | [[Spadalach tuaisceartach ]] || ''Spatula clypeata'' ||{{lang|en|Northern shoveler}}|| |- | [[Gadual ]] || ''Mareca strepera'' ||{{lang|en| Gadwall}}|| |- | [[Rualacha]] || ''Mareca penelope'' ||{{lang|ga|Eurasian wigeon}}|| |- | [[Rualacha Mheiriceánach ]]|| ''Mareca americana'' ||{{lang|en|American wigeon}}|| (F) |- | [[Mallard]] || ''Anas platyrhynchos'' ||{{lang|en| Mallard}}|| |- | [[Lacha chosrua ]] || ''Anas rubripes'' ||{{lang|en|American black duck}}|| (F) |- | [[Biorearrach ]] || ''Anas acuta'' ||{{lang|en|Northern pintail}}|| |- | [[Praslacha ]] || ''Anas crecca'' ||{{lang|en|Eurasian teal}}|| |- | [[Póiseard cíordhearg ]] || ''Netta rufina'' ||{{lang|en| Red-crested pochard}}|| (F) |- | [[Póiseard ceannrua Meiriceánach ]] || ''Aythya americana'' ||{{lang|en|Redhead}}|| (F) |- | [[Póiseard coiteann]] || ''Aythya ferina'' ||{{lang|en|Common pochard}} || |- | [[Lacha mhuinceach]] || ''Aythya collaris'' ||{{lang|en|Ring-necked duck}}|| (F) |- | [[Lacha mheirgeach ]] || ''Aythya nyroca'' ||{{lang|en|Ferruginous duck}}|| (F) |- | [[Lacha bhadánach ]] || ''Aythya fuligula'' ||{{lang|en|Tufted duck}}|| |- | [[Lacha iascán ]] || ''Aythya marila'' ||{{lang|en|Greater scaup}}|| |- | [[Mionlacha iascán ]] || ''Aythya affinis'' ||{{lang|en|Lesser scaup}}|| (F) |- | [[Éadar taibhseach]] || ''Somateria spectabilis'' ||{{lang|en|King eider}}|| (F) |- | [[Éadar]] || ''Somateria mollissima'' ||{{lang|en|Common eider}}|| |- | [[Lacha gháifeach]]<ref name=Lepage/> || ''Histrionicus histrionicus'' ||{{lang|en|Harlequin duck}}|| (F) |- | [[Scótar toinne]] || ''Melanitta perspicillata'' ||{{lang|en|Surf scoter}}|| (F) |- | [[Sceadach]] || ''Melanitta fusca'' ||{{lang|en|Velvet scoter}}|| |- | [[Scótar Degland]]|| ''Melanitta deglandi'' ||{{lang|en|White-winged scoter}}|| |- | [[Scótar]]||''Melanitta nigra'' ||{{lang|en|Common scoter}}|| |- | [[Scótar Meiriceánach ]]|| ''Melanitta americana'' ||{{lang|en|Black scoter}}|| (F) |- | [[Lacha earrfhada]] || ''Clangula hyemalis'' ||{{lang|en|Long-tailed duck}}|| |- | [[Órshúileach ceannsceadach ]] || ''Bucephala albeola'' ||{{lang|en|Bufflehead}}|| (F) |- | [[Órshúileach]] || ''Bucephala clangula'' ||{{lang|en|Common goldeneye}}|| |- | [[Órshúileach Íoslannach ]] || ''Bucephala islandica'' ||{{lang|en|Barrow's goldeneye}}|| (F) |- | [[Síolta gheal]] || ''Mergellus albellus'' ||{{lang|en|Smew}}|| |- | [[Síolta chochaill]]|| ''Lophodytes cucullatus'' ||{{lang|en|Hooded merganser}}|| (F) |- | [[Síolta mhór]] || ''Mergus merganser'' ||{{lang|en|Common merganser}}|| |- | [[Síolta rua ]] || ''Mergus serrator'' ||{{lang|en|Red-breasted merganser}}|| |- | [[Lacha rua]] || ''Oxyura jamaicensis'' ||{{lang|en|Ruddy duck}}|| (T) |} ==Piasúin, cearca fraoigh agus comhghuaillithe== [[File:Perdix perdix (Marek Szczepanek).jpg|right|thumb|Tá meath mór tagtha ar an phatraisc choiteann agus tá sí fíor-annamh anois.]] '''Ord''': [[Galliformes]] '''Fine''': [[Phasianidae]] Is fine d’éin talún iad na Phasianidae atá comhdhéanta de na [[Gearg|gearga]], [[patraisc|patraiscí]], [[coileach sneachta|coiligh shneachta]], [[Francolín|francolíní]], [[Spoirchoiligh|Sporchoileach]], [[Tragapan|tragapain]], [[Mónal|Mónail]], [[Piasún|piasúin]], [[Péacóg (éan)|péacóga]], agus [[éan dufair|éanlaith dhufaire]]. Go ginearálta, tá siad ramhar (cé go bhfuil siad éagsúil i méid) agus tá sciatháin leathan, réasúnta gearr acu. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Gearg choiteann]] || ''Coturnix coturnix'' ||{{lang|en|Common quail}} / {{lang|ga|gearraghuirt}}|| |- | [[Piasún coiteann]] || ''Phasianus colchicus'' ||{{lang|en|Common pheasant}} | (T) |- | [[Patraisc choiteann]] || ''Perdix perdix'' ||{{lang|en|Grey partridge}} | |- | [[Capall coille]] ||''Tetrao urogallus'' ||{{lang|en|Western capercaillie}} | (Díothaithe; nach bhfacthas ó roimh 1950) |- | [[Cearc fhraoigh]] || ''Lagopus lagopus'' ||{{lang|en|Willow ptarmigan}} | |} ==Foithigh== '''Ord''' : [[Foitheach|Podicipediformes]]     '''Fine''' : [[Foitheach|Podicipedidae]] Éin thumtha atá beag go meánacha-móra fhionnuisce iad na foithigh. Tá ladhracha maothánacha acu agus is snámhóirí agus tumadóirí den scoth iad. Mar sin féin, cuirtear a gcosa i bhfad siar ar an gcorp, rud a fhágann go bhfuil siad anásta ar thalamh. Tá 20 speiceas ar fud an domhain agus 5 speiceas le fáil san Asarbaiseáin. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Spágaire tonn]] (nó lapairín locha) || ''Tachybaptus ruficollis'' ||{{lang|en|Little grebe}}|| |- | [[Foitheach gob-alabhreac]]|| ''Podilymbus podiceps'' ||{{lang|en|Pied-billed grebe}}|| (F) |- | [[Foitheach cluasach]] || ''Podiceps auritus'' ||{{lang|en|Horned grebe}}|| |- | [[Foitheach píbrua]] || ''Podiceps grisegena'' ||{{lang|en|Red-necked grebe}}|| |- | [[Foitheach mór]] (nó lúnadán) || ''Podiceps cristatus'' ||{{lang|en|Great crested grebe}}|| |- | [[Foitheach píbdhubh]] || ''Podiceps nigricollis'' ||{{lang|en|Eared grebe}}|| (F) |} ==Coilm== [[File:Tuerkentaube1.jpg|right|thumb| Fearán baicdhubh, a taifeadadh den chéad uair sa bhliain 1959 agus atá coitianta anois.]] [[File:Rock Dove.jpg|right|thumb|Colm aille, de ghnáth ina chónaí ar aillte gar don Aigéan Atlantach.]] '''Ord''': [[Columbiformes]] '''Fine''': [[Columbidae]] Is éin tathagacha iad na coilm le muiníl ghearra agus goba gearra caola le cera feolmhar. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Colm aille]] || ''Columba livia'' ||{{lang|en|Rock pigeon}}|| |- | [[Colm gorm]] || ''Columba oenas'' ||{{lang|en|Stock dove}}|| |- | [[Colúr coille]] || ''Columba palumbus'' ||{{lang|en|Common wood-pigeon}}|| |- | [[Fearán Eorpach]] || ''Streptopelia turtur'' ||{{lang|en|European turtle-dove}}|| |- | [[Fearán baicdhubh]] || ''Streptopelia decaocto'' ||{{lang|en|Eurasian collared-dove}}|| |- | [[Fearán gubhach]]|| ''Zenaida macroura'' ||{{lang|en|Mourning dove}}|| (F) |} ==Gaineamhchearca== '''Ord''': [[Pterocliformes]] '''Fine''': [[Pteroclidae]] Tá cinn agus muiníl bheaga, cosúil le cinn na gcolúr ag na gaineamhchearca, ach tá cabhlacha dlúth láidre acu. Tá sciatháin bhioracha fhada acu agus uaireanta eireabaill agus iad in ann tabhairt faoi eitilt dhíreach ghasta freisin. Eitlíonn ealtaí go poill uisce ag breacadh an lae agus ag luí na gréine. Tá a gcosa cleite síos go dtí na ladhracha. Tá 16 speiceas ar fud an domhain. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | Gaineamhchearc Pallas || ''Syrrhaptes paradoxus'' ||{{lang|en|[[Pallas's sandgrouse]]}}|| (F) |} ==Bustaird== '''Ord''': [[Otidiformes]] '''Family''': [[Otididae]] Is éin mhóra talún iad na bustaird a bhaineann go príomha le talamh tirim oscailte agus steipeanna an tSean-Domhain. Is uiliteoirí iad agus neadaíonn siad ar an talamh. Siúlann siad go seasta ar chosa láidre agus ar chrúbacha móra, ag piocadh le haghaidh bia ar a mbealach. Tá sciatháin fhada leathana acu le reanna sciathánacha "méaracha" agus patrúin shuntasacha agus iad ar eitilt. Bíonn taispeántais chúplála shuimiúla ag go leor acu. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- |[[Bustard mór]] || ''Otis tarda'' ||{{lang|en|Great bustard}}|| (F) |- | [[Bustard beag]] || ''Tetrax tetrax'' ||{{lang|en|Little bustard}}|| (F) |} ==Cuacha== [[File:Kuckuck (Cuculus canorus) by Tim Peukert.jpg|right|thumb| Cnuc coitianta, tá líon a gcuairteanna sa gheimhreadh ag laghdú.]] '''Ord''': [[Cuculiformes]] '''Fine''': [[Cuculidae]] Cuimsíonn an fhine Cuculidae [[cuach|cuacha]], [[Geococcyx|Reathaí an bhóthair]] agus [[Crotophaga]]. Tá méid athraitheach ag na héin seo le corp caol, eireabaill fhada agus cosa láidre. Tá 138 speiceas ar fud an domhain. Is paraisítí goir iad cuacha an tseandomhain. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- |[[Mórchuach bhreac]] || ''Clamator glandarius'' ||{{lang|en|Great spotted cuckoo }}|| (F) |- |[[Cuach ghob-bhuí]] || ''Coccyzus americanus'' ||{{lang|en|Yellow-billed cuckoo }}|| (F) |- |[[Cuach ghobdhubh]]|| ''Coccyzus erythropthalmus'' ||{{lang|en|Black-billed cuckoo}}|| (F) |- |[[Cuach choiteann]] || ''Cuculus canorus'' ||{{lang|en|Common cuckoo}}|| |} ==Tuirní lín agus comhghuaillithe == '''Ord''': [[Caprimulgiformes]] '''Fine''': [[Caprimulgidae]] Is éin oíche mheánmhéide iad na [[Tuirne lín|Tuirní lín]] a neadaíonn ar an talamh de ghnáth. Tá sciatháin fhada, cosa gearra agus goba an-ghearr acu. Tá cosa beaga ag a bhformhór, gan mórán úsáide acu le haghaidh siúlóide, agus sciatháin bhioracha fhada. Tá a gcuid clúmh bog duaithníochta cosúil le coirt nó duilleoga. Tá 86 speiceas ar fud an domhain. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Tuirne lín Meiriceánach]]|| ''Chordeiles minor'' ||{{lang|en|Common nighthawk }}|| (F) |- |[[Tuirne lín Eoráiseach|Tuirne lín Eorpach]]|| ''Caprimulgus europaeus'' ||{{lang|en|Eurasian nightjar}}|| |} ==Gabhláin ghaoithe== Is éin bheaga iad na [[Gabhlán gaoithe|gabhláin ghaoithe]] a chaitheann an chuid is mó dá saol ag eitilt. Tá cosa an-ghearr ag na héin seo agus ní thuirlingíonn siad go deonach ar an talamh, ach ina sheasamh ar dhromchlaí ingearacha. Tá sciatháin fhada scuabtha siar ag go leor acu atá cosúil le corrán nó búmarang. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Gabhlán simléir]] || ''Chaetura pelagica'' ||{{lang|en|Chimney swift}}|| (F) |- | [[Gabhlán earrspíonach]] || ''Hirundapus caudacutus'' ||{{lang|en|White-throated needletail}}|| (F) |- | [[Gabhlán Alpach]] || ''Tachymarptis melba'' ||{{lang|en|Alpine swift}}|| (F) |- | [[Gabhlán gaoithe]]|| ''Apus apus'' ||{{lang|en|Common swift}}|| |- | [[Gabhlán bánlíoch]] || ''Apus pallidus'' ||{{lang|en|Pallid swift}}|| (F) |- | [[Gabhlán beag]] || ''Apus affinis'' ||{{lang|en|Little swift}}|| (F) |} ==Rálóga, gearraí, cearcóga agus cearca ceannanna== '''Ord''': [[Gruiformes]] '''Fine''': [[Rallidae]] Is fine mhór d'éin bheaga go meánmhéide í na Rallidae lena n-áirítear na [[Rálóg|rálóga]], [[Gearr|gearraí]], [[Cearcóg|cearcóga]] agus [[Cearca ceannann|cearca ceannanna]]. De ghnáth bíonn siaf ina gcónaí i ndlúthfhásra i dtimpeallachtaí taise in aice le lochanna, seascann nó aibhneacha. Go ginearálta is éin chúthail agus rúnda iad, rud a fhágann go bhfuil sé deacair iad a bhreathnú. Tá cosa láidre agus barraicíní fada ag mórchuid na speiceas atá oiriúnaithe go maith do dhromchlaí boga míchothrom. Is gnách go mbíonn sciatháin ghearra, chothrománacha acu agus nach mbíonn siad thar cionn ag eitilt. Tá 143 speiceas ar fud an domhain. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Rálóg uisce]] || ''Rallus aquaticus'' ||{{lang|en|Water rail}}|| |- | [[Traonach]] || ''Crex crex'' ||{{lang|en|Corn crake}}|| |- | [[Gearr sora]] || ''Porzana carolina'' ||{{lang|en|Sora}}||(F) |- |[[Gearr breac]] || ''Porzana porzana'' ||{{lang|en|Spotted crake}}||(F) |- |[[Cearc uisce]] || ''Gallinula chloropus'' ||{{lang|en|Eurasian moorhen}}|| |- | [[Cearc cheannann]] || ''Fulica atra'' ||{{lang|en|Eurasian coot}}|| |- | [[Cearc cheannann Mheiriceánach]] || ''Fulica americana'' ||{{lang|en|American coot}}|| (F) |- | [[Cearcóg Mhartinique]]|| ''Porphyrio martinicus'' ||{{lang|en|American purple gallinule }}|| (F) |- | [[Gearr beag ]]|| ''Porzana parva '' ||{{lang|en|Little crake}}|| (F) |- | [[Gearr bídeach]] || ''Porzana pusilla'' ||{{lang|en|Baillon's crake}}|| (F) |} ==Grúis== Is éin mhóra, fhada-chosa agus fhada-chrainn iad na grúis. Murab ionann agus na grúis a bhfuil an chuma chéanna orthu ach nach bhfuil gaolmhar leo, bíonn grúis ag eitilt le muineál sínte amach, gan a bheith tarraingthe siar. Tá taispeántais nó "damhsaí" cúirtéireachta casta agus torannacha ag a bhformhór. Tá 15 speiceas ar fud an domhain. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Grús Ceanadach]]|| ''Antiogne canadensis'' ||{{lang|en|[[Sandhill crane]]}}|| (F) |- |[[Grús coiteann]] || ''Grus grus'' ||{{lang|en|Common crane}}|| (F) |} ==Crotaigh== '''Ord''': [[Charadriiformes]] '''Fine''': [[Burhinidae]] Is grúpa de lapairí trópaiceacha den chuid is mó iad, atá ina mbaill d'fhine Burhinidae. Tá siad le fáil ar fud an domhain laistigh den chrios trópaiceach, agus tá roinnt speiceas ag pórú san Eoraip mheasartha agus san Astráil. Is lapairí meán go mór iad le goba láidre dubha nó buí-dubha, súile móra buí agus pluiméireacht dhuaithne. In ainneoin a bheith rangaithe mar lapairí, is fearr le mórchuid na speiceas gnáthóga tirim nó leath-tirim. Tá 9 speiceas ar fud an domhain agus 1 speiceas le fáil in Éirinn. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- |[[Crotach cloch]] || ''Burhinus oedicnemus''||{{lang|en|Eurasian thick-knee}}|| (F) |} ==Abhóiséid agus Scodalaigh== '''Ord''': [[Charadriiformes]] '''Fine''': [[Recurvirostridae]] Fine de lapairí móra is ea na ''Recurvirostridae'', lena n-áirítear na [[abhóiséad|habhóiséid]] agus na [[Scodalach|scodalaigh]]. Tá cosa fada agus goba fada cuartha ag claonadh in airde ar na habhóiséid. Tá cosa thar a bheith fada agus goba fada tanaí díreacha ag na scodalaigh. Tá 9 speiceas ar fud an domhain. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- |[[Scodalach dubheiteach]] || ''Himantopus himantopus'' ||{{lang|en| Black-winged stilt}}|| |- |[[Abhóiséad alabhreac]] || ''Recurvirostra avosetta'' ||{{lang|en|Pied avocet}}|| (F) |} ==Roilligh== [[File:Haematopus ostralegus He.jpg|right|thumb|Roilleach deargchosach, coitianta timpeall an chósta.]] '''Ord''': [[Charadriiformes]] '''Fine''': [[Haematopodidae]] Tá na [[Roilleach|roilligh]] mór agus callánach mar a bheadh [[Feadóg (éan)|feadóga]], le goba láidre chun [[Moileasc|moilisc]] a bhriseadh nó a oscailt. Tá 11 speiceas ar fud an domhain. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Roilleach]]|| ''Haematopus ostralegus'' ||{{lang|en|Eurasian oystercatcher}}|| |} ==Feadóga agus pilibíní== [[File:Northern Lapwing.jpg|right|thumb|Pilibín a bhíonn ann go coitianta sa gheimhreadh, ach níos annamh sa samhradh.]] [[File:Pluvialis squatarola.jpg|thumb|Na feadóga glasa a póraíonn i réigiúin Artacha.]] [[File:Ringed Plover (Charadrius hiaticula) (11).jpg|right|thumb| Fanann an fheadóg chladaigh i rith an gheimhridh i gceantair chósta ó dheas san [[an Afraic|Aifric]].]] '''Ord''': [[Charadriiformes]] '''Fine''': [[Glareolidae]] Cuimsíonn an fhine Charadriidae na [[Feadóg (éan)|feadóga]], na [[Amadán móinteach|hamadáin mhóinteacha]] agus na [[ pilibín|pilibíní]]. Is éin bheaga agus mheánmhéide iad le corpáin dhea-dhéanta, muiníl ghearra tiubha agus sciatháin fhada, bioracha de ghnáth. Tá siad le fáil amuigh faoin tuath oscailte ar fud an domhain, den chuid is mó i ngnáthóga in aice le huisce. Tá 66 speiceas ar fud an domhain. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Feadóg ghlas]] || ''Pluvialis squatarola'' ||{{lang|en|Black-bellied plover}}|| |- |[[Feadóg bhuí]] || ''Pluvialis apricaria'' ||{{lang|en|European golden-plover}}|| |- | [[Feadóg bhuí Mheiriceánach]] || ''Pluvialis dominica'' ||{{lang|en|American golden-plover}}|| (F) |- | [[Feadóg bhuí Chiúin-Aigéanach]] || ''Pluvialis fulva'' ||{{lang|en|Pacific golden-plover}}|| (F) |- | [[Pilibín]] || ''Vanellus vanellus'' ||{{lang|en|Northern lapwing}}|| |- | [[Pilibín ealtúil]] || ''Vanellus gregarius'' ||{{lang|en|Sociable lapwing}}|| (F) |- | [[Feadóigín Mhongólach ]]|| ''Charadrius mongolus'' ||{{lang|en|Lesser sand-plover}}|| (F) |- | [[Feadóigín Leschenault ]] <ref name=Lepage/> || ''Charadrius leschenaultii'' ||{{lang|en|Greater sand-plover}}|| (F) |- | [[Feadóigín chosdubh]] || ''Charadrius alexandrinus'' ||{{lang|en|Kentish plover}}|| (F) |- | [[Feadóg chladaigh]] || ''Charadrius hiaticula'' ||{{lang|en|Common ringed plover}} || |- | [[Feadóg mhionbhosach]] || ''Charadrius semipalmatus'' ||{{lang|en| Semipalmated plover}}|| (F) |- | [[Feadóigín chladaigh ]] || ''Charadrius dubius'' ||{{lang|en|Little ringed plover}}|| (F) |- | [[Feadóg ghlórach ]] || ''Charadrius vociferus'' ||{{lang|en| Killdeer}}|| (F) |- | [[Amadán móinteach ]] || ''Charadrius morinellus'' ||{{lang|en| Eurasian dotterel}}|| (F) |} ==Gobadáin agus comhghuaillithe== '''Ord''': [[Charadriiformes]] '''Fine''': [[Scolopacidae]] Is fine mhór ilchineálach d'éin chladaigh bheaga go meánmhéide iad na Scolopacidae, lena n-áirítear na [[gobadán|gobadáin]], [[Crotach|crotaigh]], [[Guilbneach|guilbnigh]], [[Cosdeargán|cosdeargáin]], [[Creabhar|creabhair]], [[Naoscach|naoscacha]], [[Guilbnín|guilbníní]] agus [[Falaróip|falaróip]]. Itheann an chuid is mó de na speicis inveirteabraigh bheaga a roghnaíodh as an láib nó ithir. Cuireann athraithe ar fhad na gcosa agus na ngob ar chumas na speiceas éagsúil chun beatha sa ghnáthóg chéanna, go háirithe ar an gcósta, gan iomaíocht go díreach le haghaidh bia. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Gobadán sléibhe]] || ''Bartramia longicauda'' ||{{lang|en|Upland sandpiper}}|| (F) |- | [[Crotach eanaigh]] || ''Numenius phaeopus'' ||{{lang|en|Eurasian whimbrel}}|| |- | [[Crotach Artach]] || ''Numenius borealis'' ||{{lang|en|Eskimo curlew}}|| (F) (is idócha díothaithe é) |- | [[Crotach|Crotach coiteann]] || ''Numenius arquata'' ||{{lang|en|Common curlew}}|| |- | [[Guilbneach stríocearrach]] || ''Limosa lapponica'' ||{{lang|en|Bar-tailed godwit}}|| |- | [[Guilbneach earrdhubh]] || ''Limosa limosa'' ||{{lang|en|Black-tailed godwit}}|| |- | [[Guilbneach broinnrua]]|| ''Limosa haemastica'' ||{{lang|en|Hudsonian godwit}}|| (F) |- | [[Piardálaí trá]] || ''Arenaria interpres'' ||{{lang|en|Ruddy turnstone}}|| |- | [[Cnota mór]] || ''Calidris tenuirostris'' ||{{lang|en|Great knot}}|| (F) |- | [[Cnota]] || ''Calidris canutus'' ||{{lang|en|Red knot}}|| |- | [[Rufachán]] || ''Calidris pugnax'' ||{{lang|en|Ruff}}|| |- | [[Gobadán gobleathan]] || ''Calidris falcinellus'' ||{{lang|en|Broad-billed sandpiper}}|| (F) |- | [[Gobadán earr-rinneach]] || ''Calidris acuminata'' ||{{lang|en|Sharp-tailed sandpiper}}|| (F) |- | [[Gobadán scodalach]] || ''Calidris himantopus'' ||{{lang|en|Stilt sandpiper}}|| (F) |- | [[Gobadáinín crotaigh]] || ''Calidris ferruginea'' ||{{lang|en|Curlew sandpiper}}|| |- | [[Gobadáinín Temminck]] || ''Calidris temminckii'' ||{{lang|en|Temminck's stint}}|| (F) |- | [[Gobadáinín ladharfhada]] || ''Calidris subminuta'' ||{{lang|ga|Gobadáinín ladharfhada}}|| (F) |- | [[Gobadán droimrua ]] || ''Calidris ruficollis'' ||{{lang|en|Red-necked stint}}|| (F) |- | [[Luathrán]] / ladhrán geal || ''Calidris alba'' ||{{lang|en|Sanderling}}|| |- | [[Breacóg ]] || ''Calidris alpina'' ||{{lang|en|Dunlin}}|| |- | [[Gobadán cosbhuí]] || ''Calidris maritima'' ||{{lang|en|Purple sandpiper}}|| |- | [[Gobadán bárd ]] || ''Calidris bairdii'' ||{{lang|en|Baird's sandpiper}}|| (F) |- | [[Gobadáinín beag]] || ''Calidris minuta'' ||{{lang|ga|Little stint}}|| |- | [[Gobadáinín bídeach ]] || ''Calidris minutilla'' ||{{lang|en|Least sandpiper}}|| (F) |- | [[Gobadán bánphrompach]] || ''Calidris fuscicollis'' ||{{lang|en|White-rumped sandpiper}}|| (F) |- | [[Gobadán broinn-donnbhuí ]]|| ''Calidris subruficollis'' ||{{lang|en|Buff-breasted sandpiper}}|| (F) |- | [[Gobadán uchtach]]|| ''Calidris melanotos'' ||{{lang|en| Pectoral sandpiper}}|| |- | [[Gobadán mionbhosach ]]|| ''Calidris pusilla'' ||{{lang|en|Semipalmated sandpiper}}|| (F) |- | [[Gobadán iartharach]]|| ''Calidris mauri'' ||{{lang|en| Western sandpiper}}|| (F) |- | [[Guilbnín gobghearr ]] || ''Limnodromus griseus'' ||{{lang|en|Short-billed dowitcher}}|| (F) |- | [[Guilbnín gobfhada]]|| ''Limnodromus scolopaceus'' ||{{lang|en|Long-billed dowitcher}}|| (F) |- | [[Naoscach bhídeach]] || ''Lymnocryptes minimus'' ||{{lang|en|Jack snipe}}|| |- | [[Creabhar (éan)|Creabhar]] || ''Scolopax rusticola'' ||{{lang|en|Eurasian woodcock}}|| |- | [[Naoscach mhór]]|| ''Gallinago media'' ||{{lang|en|Great snipe}}|| (F) |- | [[Naoscach coiteann]] || ''Gallinago gallinago'' ||{{lang|en|Common snipe}}|| |- | [[Naoscach caoindeilbh ]]|| ''Gallinago delicata'' ||{{lang|en|Wilson's snipe}}|| (F) |- | [[Gobadán Terek]] || ''Xenus cinereus'' ||{{lang|en|Terek sandpiper}}|| (F) |- | [[Falaróp Wilson]]|| ''Phalaropus tricolor'' ||{{lang|en|Wilson's phalarope}}|| (F) |- | [[Falaróp gobchaol]] || ''Phalaropus lobatus'' ||{{lang|en|Red-necked phalarope}}|| (F, a tógadh roimhe seo) |- | [[Falaróp gobmhór]] || ''Phalaropus fulicarius'' ||{{lang|en|Red phalarope}}|| |- | [[Gobadán coiteann]] || ''Actitis hypoleucos'' ||{{lang|ga|Common sandpiper}}|| |- | [[Gobadán breac]]|| ''Actitis macularia'' ||{{lang|en|Spotted sandpiper}}|| (F) |- | [[Gobadán glas]] || ''Tringa ochropus'' ||{{lang|en|Green sandpiper}}|| |- | [[Gobadán aonarach]]|| ''Tringa solitaria'' ||{{lang|en|Solitary sandpiper}}|| (F) |- | [[Cosdeargán breac]] || ''Tringa erythropus'' ||{{lang|en|Spotted redshank}}|| |- | [[Ladhrán buí]] || ''Tringa melanoleuca'' ||{{lang|en|Greater yellowlegs}}|| (F) |- | [[Laidhrín glas]] || ''Tringa nebularia'' ||{{lang|en|Common greenshank}}|| |- | [[Mionladhrán buí]] || ''Tringa flavipes'' ||{{lang|en|Lesser yellowlegs}}|| (F) |- | [[Gobadán corraigh]]|| ''Tringa stagnatilis'' ||{{lang|en|Marsh sandpiper}}|| (F) |- | [[Gobadán coille]] || ''Tringa glareola'' ||{{lang|en|Wood sandpiper}}|| |- | [[Cosdeargán]] / ladhrán trá || ''Tringa totanus'' ||{{lang|en|Common redshank}}|| |} ==Pratancóil agus rásaithe== '''Ord''': [[Charadriiformes]] '''Family''': [[Glareolidae]] Is fine de lapairí iad na Glareolidae a chuimsíonn na [[Pratancól|pratancóil]], a bhfuil cosa gearra, sciatháin bioracha fada agus eireabaill fhada ghabhlacha orthu, agus na [[rásaí|rásaithe]], a bhfuil cosa fada, sciatháin ghearra agus goba fada bioracha orthu a chuarann síos. Tá 17 speiceas ar fud an domhain. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Rásaí bánbhuí]]|| ''Cursorius cursor'' ||{{lang|en|Cream-colored courser}}|| (F) |- | [[Pratancól muinceach]] || ''Glareola pratincola'' ||{{lang|en|Collared pratincole}}|| (F) |- | [[Pratancól dubheiteach]] || ''Glareola nordmanni'' ||{{lang|en|Black-winged pratincole}}|| (F) |} ==Meirligh== [[Íomhá:GreatSkuaInWater.jpg|right|thumb|Meirleach mór, éan eachtrainna timpeall an chósta.]] '''Ord''': [[Charadriiformes]] '''Fine''': [[Stercorariidae]] Is éin mheán go mórmhéide iad an fhine Stercorariidae, go ginearálta, le cluimhreach liath nó dhonn de ghnáth, go minic le marcálacha bána ar na sciatháin. Neadaíonn siad ar an talamh i réigiúin mheasartha agus Artacha agus is imircigh fadraoin iad. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Meirleach mór]] || ''Stercorarius skua'' ||{{lang|en|Great skua}}|| |- | [[Meirleach Mac Cormaic]]||''Stercorarius maccormicki'' ||{{lang|en|South polar skua}}|| (F) |- | [[Meirleach pomairíneach ]] || ''Stercorarius pomarinus'' || {{lang|en|Pomarine jaeger}}|| |- | [[Meirleach Artach]] || ''Stercorarius parasiticus'' || {{lang|en|Parasitic jaeger}}|| |- | [[Meirleach earrfhada Long-tailed jaeger]]|| ''Stercorarius longicaudus'' || {{lang|en|Long-tailed jaeger}}|| (F) |} ==Falcóga, forachain agus puifíní== [[File:Tystie1.jpg|right|thumb|An fhoracha dhubh, le fáil feadh chóstaí creagach agus timpeall ar chuanta agus céanna.]] '''Ord''': [[Charadriiformes]] '''Fine''': [[Alcidae]] Tá na hAlcidae cosúil ar an taobh amuigh le piongain mar gheall ar a gcuid dathanna dubh agus bán, a staidiúir ina seasamh, agus cuid dá nósanna. Mar sin féin, níl baint acu leis na piongain agus tá siad difriúil ó thaobh a bheith in ann eitilt. Cónaíonn na foracha ar an bhfarraige oscailte, ach amháin nuair a thagann siad i dtír chun neadú d’aon ghnó. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Falcóg bheag]] || ''Alle alle'' || {{lang|en|Little auk}}|| (F) |- | [[Foracha]] || ''Uria aalge'' ||{{lang|en|Common murre}}|| |- | [[Foracha Brünnich ]]|| ''Uria lomvia'' || {{lang|en|Foracha brünnich}}|| (F) |- | [[Crosán ]] || ''Alca torda'' ||{{lang|en|Razorbill}}|| |- | [[Falcóg mhór ]] || ''Pinguinus impennis'' || {{lang|en|Great auk}}|| (díothaithe) |- | [[Foracha dhubh ]] || ''Cepphus grylle'' ||{{lang|en|Black guillemot}}|| |- | [[Puifín|Puifín Atlantach]] || ''Fratercula arctica'' ||{{lang|en|Atlantic puffin}}|| |} ==Faoileáin, geabhróga, agus cánóga sciorracha== '''Ord''': [[Charadriiformes]] '''Fine''': [[Laridae]] Fine d'éin mhara mheán go mórmhéide iad Laridae, na [[faoileán|faoileáin]], [[geabhróg|geabhróga]], agus [[Cánóg sciorracha|Cánóga sciorracha]]. Is gnách go mbíonn faoileáin liath nó bán, go minic le marcanna dubha ar an cheann nó ar na sciatháin. Bíonn goba láidre, fada agus cosa scamallacha orthu. Is grúpa éan mara meánmhéide go mór de ghnáth le cluimhreach liath nó bhán, go minic le marcanna dubha ar an cheann iad na geabhróga. Seilgeann an chuid is mó de gheabhróga iasc ag tumadóireacht ach piocann cuid acu feithidí as dromchla fíoruisce. Is éin fadmharthanacha iad go ginearálta, agus is eol do roinnt speiceas a bheith beo níos mó ná 30 bliain. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Saidhbhéar ]] || ''Rissa tridactyla'' || {{lang|en| Black-legged kittiwake}}|| |- | [[Faoileán eabhartha ]]|| ''Pagophila eburnea'' ||{{lang|en|Ivory gull}} || (F) |- | [[Sléibhín Sabine Sabine's gull]]|| ''Xema sabini'' ||{{lang|en|Sabine's gull}}|| |- | [[Sléibhín Bonaparte ]]|| ''Chroicocephalus philadelphia'' ||{{lang|en|Bonaparte's gull}} || (F) |- | [[Faoileán ceanndubh ]] || ''Chroicocephalus ridibundus'' ||{{lang|en|Black-headed gull}}|| |- | [[Sléibhín beag ]] || ''Hydrocoloeus minutus'' ||{{lang|en|Little gull}}|| |- | [[Faoileán Ross ]]|| ''Rhodostethia rosea'' ||{{lang|en|Ross's gull}} || (F) |- | [[Sléibhín an gháire]]|| ''Leucophaeus atricilla'' || {{lang|en|Laughing gull}}|| (F) |- | [[Sléibhín Franklin ]]|| ''Leucophaeus pipixcan'' || {{lang|en|Franklin's gull}}|| (F) |- | [[Sléibhín Meánmhuirí ]] || ''Ichthyaetus melanocephalus'' ||{{lang|en| Mediterranean gull}}|| |- | [[Faoileán bán ]] || ''Larus canus'' || {{lang|en|Mew gull}}|| |- | [[Faoileán bandghobach ]] || ''Larus delawarensis'' ||{{lang|en| Ring-billed gull}}|| |- | [[Faoileán scadán]] || ''Larus argentatus'' ||{{lang|en|European herring gull}}|| |- | [[Faoileán scadán cosbhuí ]] || ''Larus michahellis'' ||{{lang|en| Yellow-legged gull}}|| (F) |- | [[Faoileán gáiriteach]] || ''Larus cachinnans'' ||{{lang|en|Caspian gull}}|| (F) |- | [[Faoileán Íoslannach ]]|| ''Larus glaucoides'' ||{{lang|en|Iceland gull}}|| |- | [[Droimneach beag ]] || ''Larus fuscus'' ||{{lang|en|Lesser black-backed gull}}|| |- | [[Faoileán liathghlas ]]|| ''Larus schistisagus'' ||{{lang|en|Slaty-backed gull}}|| (F) |- | [[Faoileán gormghlas ]] <ref name=Lepage/> || ''Larus glaucescens'' ||{{lang|en| Glaucous-winged gull}}|| (F) |- | [[Faoileán tuaisceartach ]]|| ''Larus hyperboreus'' ||{{lang|en|Glaucous gull}}|| |- | [[Droimneach mór ]] || ''Larus marinus'' ||{{lang|en|Great black-backed gull}}|| |- | [[Geabhróg shúicheach ]]|| ''Onychoprion fuscatus'' |||{{lang|en|Sooty tern}}|| (F) |- | [[Geabhróg bheag ]] || ''Sternula albifrons'' ||{{lang|en|Little tern}}|| |- | [[Geabhrógghobdhubh ]]|| ''Gelochelidon nilotica'' || {{lang|en| Gull-billed tern}}|| (F) |- | [[Geabhróg Chaispeach]] || ''Hydroprogne caspia'' ||{{lang|en| Caspian tern}} || (F) |- | [[Geabhróg dhubh ]] || ''Chlidonias niger'' ||{{lang|en|Black tern}}|| |- | [[Geabhróg bháneiteach]]|| ''Chlidonias leucopterus'' ||{{lang|en|White-winged tern}}|| (F) |- | [[Geabhróg bhroinndubh]] || ''Chlidonias hybridus'' ||{{lang|en|Whiskered tern}} || (F) |- | [[Geabhróg rosach]]|| ''Sterna dougallii'' ||{{lang|en|Roseate tern}}|| |- | [[Geabhróg choiteann]] || ''Sterna hirundo'' ||{{lang|en|Common tern}}|| |- | [[Geabhróg Artach]] || ''Sterna paradisaea'' ||{{lang|en|Arctic tern}}|| |- | [[Geabhróg Forster]]|| ''Sterna forsteri'' ||{{lang|en|Forster's tern}} || (F) |- | [[Geabhróg ríoga ]]|| ''Thalasseus maximus'' ||{{lang|en|Royal tern}} || (F) |- | [[Geabhróg scothdhubh]] || ''Thalasseus sandvicensis'' ||{{lang|en|Sandwich tern}} |- | [[Elegant tern]]|| ''Thalasseus elegans'' || {{lang|en|Geabhróg ghalánta}} || (F) |- | [[Miongheabhróg chíorach]]|| ''Thalasseus bengalensis'' || {{lang|en|Lesser crested tern|| (F) |- | [[Scimire dhubh]]|| ''Rynchops niger'' || {{lang|en|Black skimmer}}|| (F) |} ==Phaethontidae== '''Ord''': [[Phaethontiformes]] '''Fine''': [[Phaethontidae]] Is éin bhána chaola na n-aigéan trópaiceach iad na Phaethontidae, le cleití eireaball lárnacha an-fhada. Tá baill dhubha ar a chuid sciathán fada, agus ar a gcinn. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Saidhbhéar ]] || ''Rissa tridactyla'' ||{{lang|en| Black-legged kittiwake}}|| |- | [[Faetón caolearrach ]]|| ''Phaethon lepturus''||{{lang| White-tailed tropicbird || (F) |- | [[Faetón neimhe ]]||''Phaethon aethereus''||{{lang| Red-billed tropicbird || (F) |} == Lómaí == [[Íomhá:Common Loon (Gavia immer) in the Morro Bay.jpg|right|thumb|An lóma mór, cuairteoir geimhridh ar uiscí cósta.]] '''Ord''' : [[Gaviiformes]]     '''Fine''' : [[Gaviidae]] Is grúpa éan uisceach iad na lómaí, atá le fáil i go leor áiteanna i Meiriceá Thuaidh agus i dtuaisceart na hEorpa. Tá siad ar mhéid lacha mhóir nó gé bheag, rud atá cosúil leo agus iad ag snámh, ach nach bhfuil baint iomlán acu leis. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Lóma rua ]] || ''Gavia stellata'' || {{lang|en| Red-throated loon}}|| |- | [[Lóma Artach]] || ''Gavia arctica'' ||{{lang|en| Arctic loon}}|| (F) |- | [[Lóma an Aigéin Chiúin]] || ''Gavia pacifica'' ||{{lang|Pacific loon || (F) |- | [[Lóma mór ]]|| ''Gavia immer'' ||{{lang|en| Common loon}}|| |- | [[Lóma gobgheal ]]|| ''Gavia adamsii'' || {{lang|en| Yellow-billed loon}}|| (F) |} ==Albatrais== '''Ord''': [[Procellariiformes]] '''Fine''': [[Diomedeidae]] Tá na halbatrais i measc na n-éan eitilte is mó, agus tá na réisí sciathán is mó ag na halbatrais mhóra i ngéineas na 'Diomedea' ', d'aon éan atá ar marthain. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Albatras dú-mhalach]]|| ''Thalassarche melanophris'' || {{lang|en| Black-browed albatross}}|| (F) |} ==Guairdill deisceartacha== '''Ord''': [[Procellariiformes]] '''Fine''': [[Oceanitidae]] Is éin mhara san fhine Oceanitidae na guairdill dheisceartaigh, cuid den ord Procellariiformes. Itheann na héin mhara is lú seo crústaigh planctónacha agus éisc bheaga a phioctar ón dromchla, de ghnáth agus iad ag faoileáil go híseal. Bíonn a n-eitilt ag corraí agus uaireanta cosúil le sciatháin leathair. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Guairdeall Wilson ]]|| ''Oceanites oceanicus'' || {{lang|en|Wilson's storm-petrel}}|| (F) |} ==Guairdill tuaisceartacha== [[File:European Storm-petrel.jpg|right|thumb|Guairdeall na mara; Tá an daonra pórúcháin is mó ar domhan ag Éirinn.]] '''Ord''': [[Procellariiformes]] '''Fine''': [[Hydrobatidae]] Cé go bhfuil baill na fine seo cosúil ar go leor bealaí leis na guairdill ó dheas, lena n-áirítear a gcuma agus a nósanna ginearálta, tá go leor difríochtaí géiniteacha ann chun a socrúchán a dhéanamh i bhfine ar leithligh. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Guairdeall na mara ]] || ''Hydrobates pelagicus'' ||{{lang|en|European storm-petrel}}|| |- | [[Guairdeall gabhlach ]]|| ''Oceanodroma leucorhoa'' ||{{lang|en|Leach's storm-petrel}}|| |- | [[Guairdeall Swinhoe]]|| ''Oceanodroma monorhis'' || Swinhoe's storm-petrel|| (F) |- | [[Guairdeall Maidéarach]]<ref name=Lepage/> || ''Oceanodroma castro'' ||Band-rumped storm-petrel|| (F) |} ==Cánóga agus and peadairíní== [[íomhá:Eissturmvogel02.jpg|right|thumb|Thosaigh fulmaire ag pórú i 1911 ach tá siad forleathan anois.]] '''Ord''': [[Procellariiformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Procellariidae]] Is iad na Procellariidae an príomhghrúpa de “fhíor-pheadairíní” mheánmhéide, arb iad is sainairíonna polláirí aontaithe le seiptim meánach agus cleite príomhúla fhada sheachtrach. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Fulmaire]] || ''Fulmarus glacialis'' || {{lang|en|Northern fulmar}} || |- | [[Peadairín clúmhach Maidéarach]]|| ''Pterodroma madeira'' || {{lang|en|Zino's petrel}} || (F) |- | [[Peadairín clúmhach Fea]]|| ''Pterodroma feae'' || {{lang|en|Fea's petrel}} || (F) |- | [[Peadairín clúmhach deisceartach]]|| ''Pterodroma mollis'' || {{lang|en|Soft-plumaged petrel}} || (F) |- | || ''Pterodroma cahow'' || {{lang|en|Bermuda petrel}} || (F) |- | [[Peadairín Bulwer]]|| ''Bulweria bulwerii'' || {{lang|en|Bulwer's petrel}} || (F) |- | [[Cánóg Cory]]|| ''Calonectris borealis'' || {{lang|en|Cory's shearwater}} || |- | [[Cánóg mhór]]|| ''Ardenna gravis'' || {{lang|en|Great shearwater}} || |- | [[Cánóg dhorcha]]|| ''Ardenna griseus'' || {{lang|en|Sooty shearwater}} || |- | [[Cánóg dhubh]] || ''Puffinus puffinus'' || {{lang|en|Manx shearwater}} || |- | [[Cánóg Mheánmhuirí]]|| ''Puffinus yelkouan'' || {{lang|en|Yelkouan shearwater}} || (F) |- | [[Cánóg Bhailéarach]]|| ''Puffinus mauretanicus'' || {{lang|en|Balearic shearwater}} || |- | [[Cánóg Barolo]]|| ''Puffinus baroli'' || {{lang|en|Barolo shearwater}} || (F) |- | || ''Puffinus bailloni'' || {{lang|en|Tropical shearwater}} || (F) |} ==Stoirc== '''Ord''': [[Ciconiiformes]] '''Fine''': [[Ciconiidae]] Lapairí móra, fadchosacha, fadmhuineálacha is ea na stoirc, le goba fada láidre. Tá stoirc balbh, ach is modh tábhachtach cumarsáide é clagarnach na ngob le linn neadaithe. Is féidir lena neadacha a bheith mór agus féadfar iad a athúsáid ar feadh blianta fada. Tá go leor de na speiceas imirceach. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Storc dubh ]] || ''Ciconia nigra'' ||{{lang|en|Black stork}} || (F) |- | [[Storc bán]] || ''Ciconia ciconia'' ||{{lang|en| White stork}} || (F) |} ==Frigéaid== '''Ord''': [[Suliformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Fregatidae]] Is éin mhara mhóra iad frigéaid a fhaightear de ghnáth thar aigéin thrópaiceacha. Tá siad mór, dubh agus bán, nó go hiomlán dubh, le sciatháin fhada agus eireabaill dhorcha. Tá púitsí scornach inséidte daite ag na fireannaigh. Ní bhíonn siad ag snámh ná ag siúl agus ní féidir leo éirí as dromchla cothrom. Agus an cóimheas is mó idir sciathán-agus-meáchan coirp acu d’éan ar bith, is aeróg iad go bunúsach, in ann fanacht eadarbhuas ar feadh níos mó ná seachtain. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | Speiceas [[frigéad|frigéid]] || ''Fregata'' || {{lang|en|Frigatebird}} || (F) |} ==Búbaraithe agus gainéid== '''Ord''': [[Suliformes]] '''Fine''': [[Sulidae]] Cuimsíonn na Sulidae na [[Gainéad|gainéid]] agus na [[búbaí|búbaraithe]]. Is éin mhara cósta mheán go mór iad an dá ghrúpa a bhíonn ag tumadh le haghaidh iasc. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | || ''Sula leucogaster'' ||{{lang|en|Brown booby}} || (F) |- | [[Gainéad]] || ''Morus bassanus'' ||{{lang|ga|Northern gannet}}|| |} ==Broighill agus seagaí== '''Ord''': [[Suliformes]] '''Fine''': [[Phalacrocoracidae]] Is éard atá i Phalacrocoracidae ná teaghlach d’éin mhara a itheann cósta meán go mór agus a chuimsíonn cormáin agus shags. Ní hionann dathú pluiméireachta, agus pluiméireacht dhorcha den chuid is mó ag an gcuid is mó díobh, tá roinnt speiceas dubh agus bán agus cuid acu ildaite. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Broigheall]] || ''Phalacrocorax carbo'' ||{{lang|en|Great cormorant}} || |- | [[Seaga]] || ''Phalacrocorax aristotelis'' ||{{lang|en|European shag}} || |- | [[Broigheall cluasach]]|| ''Phalacrocorax auritus'' ||{{lang|en|Double-crested cormorant}} || (F) |} ==Corra, éigrití agus bonnáin== [[íomhá:Little Egret (Egretta garzetta)- In Breeding plumage-actively catching prey in Kolkata I IMG 7990.jpg|right|thumb|Thosaigh Éigrit bheag ag pórú i 1997 agus tá sé ag éirí níos coitianta i gcónaí.]] [[íomhá:Bubulcus ibis 0011.jpg|right|thumb|Is fánach í éigrit eallaigh.]] '''Ord''': [[Pelecaniformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Ardeidae]] Tá na corra, éigrití agus bonnáin sa teaghlach Ardeidae. Is éin chreiche mheán go mór iad corra agus éigrití le muineál agus cosa fada. Eitlíonn na Ardeidae agus a gcuid muineál tarraingthe siar, murab ionann agus éin eile a bhfuil muineál fada orthu mar stoca, íbisí agus corra leitheadacha. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Bonnán Meiriceánach]]|| ''Botaurus lentiginosus'' || {{lang|en|American bittern}} || (F) |- | [[Bonnán]] || ''Botaurus stellaris'' || {{lang|en|Great bittern}} || (F) |- | [[Bonnán beag]] || ''Ixobrychus minutus'' || {{lang|en|Little bittern}} || (F) |- | [[Corr réisc]] || ''Ardea cinerea'' || {{lang|en|Grey heron}} || |- | [[Corr chorcra]] || ''Ardea purpurea'' || {{lang|en|Purple heron}} || |- | [[Éigrit mhór]] || ''Ardea alba'' || {{lang|en|Great egret}} || |- | [[Éigrit bheag]] || ''Egretta garzetta'' || {{lang|en|Little egret}} || |- | [[Éigrit ghorm]]|| ''Egretta caerulea'' || {{lang|en|Little blue heron}} || (F) |- | [[Éigrit eallaigh]]|| ''Bubulcus ibis'' || {{lang|en|Cattle egret}} || (F) |- | [[Corr scréachach]] || ''Ardeola ralloides'' || {{lang|en|Squacco heron}} || (F) |- | [[Corr ghormghlas]]|| ''Butorides virescens'' || {{lang|en|Green heron}} || (F) |- | [[Corr oíche]] || ''Nycticorax nycticorax'' || {{lang|en|Black-crowned night-heron}} || (F) |} ==Íbisí agus corra leitheadach== [[íomhá:Loeffler.jpg|right|thumb|Corr leitheadach Eoráiseach, fánaí neamhchoitianta.]] '''Ord''': [[Pelecaniformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Threskiornithidae]] Is lapairí mhóra talún iad baill na Threskiornithidae. Cuimsíonn siad na [[íbis]]í agus na [[corr leitheadach|corra leitheadach]]. Tá sciatháin fhada, leathan acu le 11 chleite príomhúla agus thart ar 20 cleite tánaisteacha. Eitlíonn siad go láidir agus in ainneoin a méid agus a meáchan, tá siad an-ábalta eitilt ardaitheach. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Íbis niamhrach]] || ''Plegadis falcinellus'' || {{lang|en|Glossy ibis}} || (F) |- | [[Corr leitheadach Eoráiseach]] || ''Platalea leucorodia'' || {{lang|en|Eurasian spoonbill}} || (F) |} ==Coirneach== [[íomhá:2010-kabini-osprey.jpg|right|thumb|Coirneach.]] '''Ord''': [[Accipitriformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Pandionidae]] Níl ach speiceas amháin sa teaghlach Pandionidae, an coirneach nó ospróg. Is é an coirneach [[éin chreiche]] mheán-mhór atá mar ghnáth-itheoir éisc le dáileadh ar fud an domhain. Bhí an speiceas seo ina phóraitheoir coitianta in Éirinn tráth ach rinneadh géarleanúint air go ndeachaigh sé as feidhm faoin 19ú haois. Feictear go rialta é agus é ar imirce. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Coirneach]] || ''Pandion haliaetus'' || {{lang|en|Osprey}} || |} ==Seabhaic, iolair agus cúir== [[íomhá:Hen Harrier.jpg|right|thumb|Cromán na gearc, éan pórúcháin annamh.]] [[íomhá:Buzzard.jpg|right|thumb|Clamhán, ag méadú i líon agus ag scaipeadh.]] '''Ord''': [[Accipitriformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Accipitridae]] Is teaghlach [[éin chreiche|éan creiche]] é Accipitridae a chuimsíonn seabhaic, iolair, cúir, cromáin agus bultúir. Tá goba cumhachtacha crúcaí ag na héin seo tá a úsáideann siad chun feoil a chuimilt óna gcreach. Tá cosa láidre acu, spuaiceanna cumhachtacha, agus radharc na súl géar. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Clamhán riabhach]] || ''Pernis apivorus'' || {{lang|en|European honey-buzzard}} || (F) |- | [[Bultúr gríofa]]|| ''Gyps fulvus'' || {{lang|en|Eurasian griffon}} || (F) |- | [[Iolar breac mór]] || ''Clanga clanga'' || {{lang|en|Greater spotted eagle}} || (F) |- | [[Iolar fíréan]] || ''Aquila chrysaetos'' || {{lang|en|Golden eagle}} || (F, á thabhairt isteach arís) |- | [[Cromán móna]] || ''Circus aeruginosus'' || {{lang|en|Eurasian marsh-harrier}} || |- | [[Cromán na gcearc]] || ''Circus cyaneus'' || {{lang|en|Hen harrier}} || |- | || ''Circus hudsonius'' || {{lang|en|Northern harrier}} || (F) |- | [[Cromán bánlíoch]] || ''Circus macrourus'' || {{lang|en|Pallid harrier}} || (F) |- | [[Cromán liath]] || ''Circus pygargus'' || {{lang|en|Montagu's harrier}} || (F) |- | [[Spioróg]] || ''Accipiter nisus'' || {{lang|en|Eurasian sparrowhawk}} || |- | [[Spioróg mhór]] || ''Accipiter gentilis'' || {{lang|en|Northern goshawk}} || (F) |- | [[Cúr rua]] || ''Milvus milvus'' || {{lang|en|Red kite}} || |- | [[Cúr dubh]] || ''Milvus migrans'' || {{lang|en|Black kite}} || |- | [[Iolar maol]] || ''Haliaeetus leucocephalus'' || {{lang|en|Bald eagle}} || (F) |- | [[Iolar mara]] || ''Haliaeetus albicilla'' || {{lang|en|White-tailed eagle}} || (F, á thabhairt isteach arís) |- | [[Clamhán lópach]] || ''Buteo lagopus'' || {{lang|en|Rough-legged hawk}} || (F) |- | [[Clamhán]] || ''Buteo buteo'' || {{lang|en|Common buzzard}} || |} ==Scréachóga== '''Ord''': [[Strigiformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Tytonidae]] Is ulchabháin mheán go mór iad scréachóga le cinn mhóra agus aghaidheanna múnlaithe croí tréith agus tréith croíchruthach aghaidheanna. Tá cosa fada láidre acu le croibh cumhachtacha. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Scréachóg reilige]] || ''Tyto alba'' || {{lang|en|Barn owl}} || |} ==Ulchabháin== [[íomhá:CRW 2987.jpg|right|thumb|Ceann cait, speiceas cónaitheach atá deacair a fheiceáil.]] '''Ord''': [[Strigiformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Strigidae]] Is éin chreiche oíche beag go mór iad na h-ulchabháin. Tá súile móra agus cluasa acu atá os comhair agus gob cosúil le seabhac. Tá ciorcal feiceálach cleití timpeall gach súl ar a dtugtar diosca aghaidhe. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Ulchabhán scopach Eoráiseach]] || ''Otus scops'' || {{lang|en|Eurasian scops-owl}} || (F) |- | [[Ulchabhán sneachtúil]] || ''Bubo scandiacus'' || {{lang|en|Snowy owl}} || (F) |- | [[Ulchabhán beag]] || ''Athene noctua'' || {{lang|en|Little owl}} || (F) |- | [[Ceann cait]] || ''Asio otus'' || {{lang|en|Long-eared owl}} || |- | [[Ulchabhán réisc]] || ''Asio flammeus'' || {{lang|en|Short-eared owl}} || |} ==Húpúnna== '''Ord''': [[Bucerotiformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Upupidae]] Tá dath dubh, bán agus oráiste-bándearg ar húpúnna le cuircíní mór ar a gceann. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Húpú]] || ''Upupa epops'' || {{lang|en|Eurasian hoopoe}} || |} ==Cruidíní== [[íomhá:Alcedo atthis 1 (Lukasz Lukasik).jpg|right|thumb|Feictear cruidín coitianta in aice le haibhneacha agus lochanna.]] '''Ord''': [[Coraciiformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Alcedinidae]] Is éin mheánmhéide iad cruidíní le cinn mhóra, goba bioracha fada, cosa gearra, agus eireabaill ghiortacha. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Cruidín]] || ''Alcedo atthis'' || {{lang|en|Common kingfisher}} || |- | [[Cruidín creasa]]|| ''Ceryle alcyon'' || {{lang|en|Belted kingfisher}} || (F) |} ==Beachadóirí== '''Ord''': [[Coraciiformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Meropidae]] Is fine éan iad na beachadóirí a fhaightear den chuid is mó san Afraic, ach tá cinn eile le fáil i ndeisceart na hEorpa, i Madagascar, san Astráil, agus sa Ghuine Nua. Is sainairíonna iad pluiméirí daite saibhir, coirp caol, agus cleití eireaball fada fadaithe de ghnáth. Tá siad uile ildaite agus tá goba fada laghdaithe agus sciatháin bioracha acu a thugann cuma cosúil le fáinleog dóibh. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Beachadóir Eorpach]] || ''Merops apiaster'' || {{lang|en|European bee-eater}} || (F) |} ==Rollóirí== '''Ord''': [[Coraciiformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Coraciidae]] Tá rollóirí cosúil le préacháin i méid agus i struchtúr, ach tá baint níos dlúithe acu le cruidíní agus beachadóirí. Roinneann siad cuma ildaite na ngrúpaí sin le gormacha agus donn is mó. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Rollóir Eorpach]] || ''Coracias garrulus'' || {{lang|en|European roller}} || (F) |} ==Cnagairí== [[íomhá:Dendrocopos major 4-3c.jpg|right|thumb|Cuairteoir ócáideach ab ea mórchnagaire breac ach phóraigh sé le déanaí.]] '''Ord''': [[Piciformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Picidae]] Is éin bheaga nó mheánmhéide iad cnagairí na coille le gob cosúil le siséal, cosa gearra, eireabaill righin, agus teangacha fada a úsáidtear chun feithidí a ghabháil. Tá cosa ag roinnt speiceas le dhá bharraicín ag pointeáil ar aghaidh agus dhá cheann ar gcúl, agus níl ach trí bharraicín ag roinnt speiceas. Tá sé de nós ag go leor cnónna coill cnagadh go torann ar stoc crainn lena goba. Thosaigh mórchnagaire breac ag pórú le blianta beaga anuas. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Cam-mhuin]] || ''Jynx torquilla'' || {{lang|en|Eurasian wryneck}} || (F) |- | [[Súdhiúlaí tarrbhuí]]|| ''Sphyrapicus varius'' || {{lang|en|Yellow-bellied sapsucker}} || (F) |- | [[Mórchnagaire breac]] || ''Dendrocopos major'' || {{lang|en|Great spotted woodpecker}} || |- | [[Cnagaire glas]] || ''Picus viridis'' || {{lang|en|Eurasian green woodpecker}} || |} ==Fabhcúin== [[íomhá:Common-Kestrel-5.jpg|right|thumb|Is gnáthchónaitheoir é pocaire gaoithe.]] '''Ord''': [[Falconiformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Falconidae]] Is fine d’éin chreiche laethúil é Falconidae. Tá siad difriúil ó seabhaic, iolair agus cúir sa mhéid is go maraíonn siad lena gob in ionad a crobh. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Mionphocaire gaoithe]] || ''Falco naumanni'' || {{lang|en|Lesser kestrel}} || (F) |- | [[Pocaire gaoithe]] || ''Falco tinnunculus'' || {{lang|en|Eurasian kestrel}} || |- | [[Fabhcún cosdearg]] || ''Falco vespertinus'' || {{lang|en|Red-footed falcon}} || (F) |- | [[Meirliún]] || ''Falco columbarius'' || {{lang|en|Merlin}} || |- | [[Fabhcún coille]] || ''Falco subbuteo'' || {{lang|en|Eurasian hobby}} || (F) |- | [[Fabhcún mór]]|| ''Falco rusticolus'' || {{lang|en|Gyrfalcon}} || (F) |- | [[Fabhcún gorm]] || ''Falco peregrinus'' || {{lang|en|Peregrine falcon}} || |} ==Tyrannidae== '''Ord''': [[Passeriformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Tyrannidae]] Is fine éan é Tyrannidae atá le fáil ar fud Mheiriceá Thuaidh agus Theas. Aistrítear a n-ainm Béarla mar "cuilirí anlatha". Féach siad cosúil leis na cuilirí an tSean-Domhain, ach tá níos láidre agus tá a goba níos láidre. Níl scileanna amhránaíochta na n-éan ceoil acu. Tá an chuid is mó, ach níl siad uile, sách simplí. Tá an chuid is mó díobh [[feithiditeach]]. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | || ''Tyrannus tyrannus'' || {{lang|en|Eastern kingbird}} || (F) |} ==Glaseáin== '''Ord''': [[Passeriformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Vireonidae]] Is éard atá sna glaseáin ná grúpa éan pasaireach beag nó meánmhéide atá teoranta don Domhan Nua. Is gnách go mbíonn dath glas orthu agus bíonn siad cosúil le ceoldrámaí an Domhain Nua seachas a gcuid gob níos troime. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Glaséan Philadelphia]]|| ''Vireo philadelphicus'' || {{lang|en|Philadelphia vireo}} || (F) |- | [[Glaséan súildearg]]|| ''Vireo olivaceus'' || {{lang|en|Red-eyed vireo}} || (F) |} ==Óiréil an tseandomhain== '''Ord''': [[Passeriformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Oriolidae]] Is éin [[pasaireach]] ildaite iad óiréil an tseandomhain. Níl baint acu leis óiréil an Domhain Nua. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Óiréal órga]] || ''Oriolus oriolus'' || {{lang|en|Eurasian golden oriole}} || (F) |} ==Scréacháin== [[íomhá:Lanius collurio male am.jpg|right|thumb|Is imirceach pasáiste annamh é scréachán droimrua.]] '''Ord''': [[Passeriformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Laniidae]] Is éin pasaireach iad scréacháin a bhfuil aithne orthu mar gheall ar a nós éan agus ainmhithe beaga eile a ghabháil. Cuireann siad coirp a gcreach ar ndealga. Tá gob scréacháin ceangailte, cosúil le héan creiche tipiciúil. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Scréachán droimrua]] || ''Lanius collurio'' || {{lang|en|Red-backed shrike}} || |- | [[Scréachán earr-rua]]|| ''Lanius phoenicuroides'' || {{lang|en|Red-tailed shrike}} || (F) |- | || ''Lanius isabellinus'' || {{lang|en|Isabelline shrike}} || (F) |- | [[Scréachán donn]]|| ''Lanius cristatus'' || {{lang|en|Brown shrike}} || (F) |- | [[Mórscréachán liath]] || ''Lanius excubitor'' || {{lang|en|Great gray shrike}} || (F) |- | [[Mionscréachán liath]] || ''Lanius minor'' || {{lang|en|Lesser gray shrike}} || (F) |- | [[Scréachán coille]] || ''Lanius senator'' || {{lang|en|Woodchat shrike}} || (F) |} ==Caróga agus meaigeanna== [[íomhá:Corvus cornix in Locarno.jpg|right|thumb|Is gnáthchónaitheoir é caróg liath.]] '''Ord''': [[Passeriformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Corvidae]] Tá baill an Corvidae níos airde ná an meán i measc na pasairigh. Taispeánann cuid de na speicis is mó leibhéil arda faisnéise. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Scréachóg choille]] || ''Garrulus glandarius'' || {{lang|en|Eurasian jay}} || |- | [[Snag breac]] || ''Pica pica'' || {{lang|en|Eurasian magpie}} || |- | [[Cág cosdearg]] || ''Pyrrhocorax pyrrhocorax'' || {{lang|en|Red-billed chough}} || |- | [[Cág]] || ''Corvus monedula'' || {{lang|en|Eurasian jackdaw}} || |- | [[Rúcach]] || ''Corvus frugilegus'' || {{lang|en|Rook (bird)|Rook}} || |- | [[Caróg dhubh]] || ''Corvus corone'' || {{lang|en|Carrion crow}} || |- | [[Fiach dubh]] || ''Corvus corax'' || {{lang|en|Common raven}} || |- | [[Caróg liath]] || ''Corvus cornix'' || {{lang|en|Hooded crow}} || |} ==Meantáin== [[íomhá:Coal tit (Periparus ater) on line.jpeg|right|thumb|Tá meantán dubh coitianta i gcoillte agus i ngairdíní.]] '''Ord''': [[Passeriformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Paridae]] Is speicis bheaga coillearnacha iad na meantáin le goba gearra láidre. Tá círíni ag cuid acu. Is éin inoiriúnaithe iad, le réim bia measctha lena n-áirítear síolta agus feithidí. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Meantán dubh]] || ''Periparus ater'' || {{lang|en|Coal tit}} || |- | [[Meantán lathaí]] || ''Poecile palustris'' || {{lang|en|Marsh tit}} || (F) |- | [[Meantán gorm]] || ''Cyanistes caeruleus'' || {{lang|en|Eurasian blue tit}} || |- | [[Meantán mór]] || ''Parus major'' || {{lang|en|Great tit}} || |} ==Fuiseoga== [[íomhá:Alauda arvensis 2.jpg|right|thumb|Is gnáthchónaitheoir í fuiseog.]] '''Ord''': [[Passeriformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Alaudidae]] Is éin bheaga talún iad fuiseoga le hamhráin iomarcacha go minic agus eitiltí ar taispeáint. Tá cuma pat-baoth ar fhormhór na speiceas. Is feithidí agus síolta a gcuid bia. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Fuiseog adharcach]] || ''Eremophila alpestris'' || {{lang|en|Horned lark}} || |- | [[Fuiseog ladharghearr]] || ''Calandrella brachydactyla'' || {{lang|en|Greater short-toed lark}} || (F) |- | [[Fuiseog choille]] || ''Lullula arborea'' || {{lang|en|Wood lark}} || (F) |- | [[Fuiseog]] || ''Alauda arvensis'' || {{lang|en|Eurasian skylark}} || |} ==Panuridae== '''Ord''': [[Passeriformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Panuridae]] Tá an speiceas seo, an t-aon cheann dá fhine, le fáil i leapacha giolcach ar fud na hEorpa measartha agus na hÁise. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Meantán croiméalach]] || ''Panurus biarmicus'' || {{lang|en|Bearded reedling}} || (F) |} ==Cisticolidae== '''Ord''': [[Passeriformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Cisticolidae]] Is ceolairí iad na Cisticolidae a fhaightear go príomha i réigiúin theas níos teo den Sean-Domhan. De ghnáth is éin an-bheag iad a bhfuil cuma dhonn nó liath orthu. Tá siad le fáil i bhfor-réidh mar talamh féaraigh nó scrobarnach. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Ceolaire feanearrach]]|| ''Cisticola juncidis'' || {{lang|en|Zitting cisticola}} || (F) |} ==Ceolairí giolcaí== [[Íomhá:Acrocephalus scirpaceus Vlaskop cropped.jpg|deas|mion|Ceolaire giolcaí]] '''Ord''': [[Passeriformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Acrocephalidae]] Is iondúil go mbíonn baill an teaghlaigh seo sách mór do cheolairí. Tá an chuid is mó díobh donn thuas le buí nó bánlíoch thíos. Is gnách go mbíonn siad le fáil i gcoillearnach oscailte, i leapacha giolcacha nó i bhféar ard. Faightear an fine den chuid is mó i ndeisceart go iarthar na hEoráise agus sa timpeallacht, ach téann sé i bhfad isteach san Aigéan Ciúin, le roinnt speiceas san Afraic. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Ceolaire cuaráin]] || ''Iduna caligata'' || {{lang|en|Booted warbler}} || (F) |- | [[Ceolaire Syke]]|| ''Iduna rama'' || {{lang|en|Sykes's warbler}} || (F) |- | [[Ceolaire bánlíoch]] || ''Iduna pallida'' || {{lang|en|Eastern olivaceous warbler}} || (F) |- | [[Ceolaire binn]]|| ''Hippolais polyglotta'' || {{lang|en|Melodious warbler}} || (F) |- | [[Ceolaire ictireach]] || ''Hippolais icterina'' || {{lang|en|Icterine warbler}} || (F) |- | [[Ceolaire uisce]]|| ''Acrocephalus paludicola'' || {{lang|en|Aquatic warbler}} || (F) |- | [[Ceolaire cíbe]] || ''Acrocephalus schoenobaenus'' || {{lang|en|Sedge warbler}} || |- | [[Ceolaire gort ríse]] || ''Acrocephalus agricola'' || {{lang|en|Paddyfield warbler}} || (F) |- | [[Ceolaire Blyth]] || ''Acrocephalus dumetorum'' || {{lang|en|Blyth's reed warbler}} || (F) |- | [[Ceolaire corraigh]] || ''Acrocephalus palustris'' || {{lang|en|Marsh warbler}} || (F) |- | [[Ceolaire giolcaí]] || ''Acrocephalus scirpaceus'' || {{lang|en|Eurasian reed warbler}} || |- | [[Ceolaire giolcaí mór]]|| ''Acrocephalus arundinaceus'' || {{lang|en|Great reed warbler}} || (F) |} ==Gealóga an tseandomhain== [[File:Emberiza citrinella bl1.jpg|right|thumb|An bhuíóg, tá líon na gcónaitheoirí seo ag laghdú.]] '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Emberizidae]] Is fine mhór éan pasaireach iad na hEmberizidae ina bhfuil géineas amháin ann. Itheann siad síolta le goba a bhfuil cruth sainiúil orthu. Tá patrúin sainiúla sa chloigeann ag go leor speiceas acu. Go dtí 2017, measadh go raibh gealbhain an Domhain Nua (Passerellidae) mar chuid den fhine seo freisin. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Gealóg cheanndubh ]] || ''Emberiza melanocephala'' || {{lang|en|Black-headed bunting}}|| (F) |- | [[Gealóg bhuachair ]] || ''Emberiza calandra'' ||{{lang|en| Corn bunting}}|| (F, pórtha a thuilleadh) |- | [[Cirlghealóg ]] || ''Emberiza cirlus'' ||{{lang|en|Cirl bunting}} || (F) |- | [[Buíóg ]] || ''Emberiza citrinella'' ||{{lang|en|Yellowhammer}}|| |- | [[Gealóg phéine]]|| ''Emberiza leucocephalos'' ||{{lang|en| Pine bunting}} || (F) |- | [[Gealóg gharraí ]] || ''Emberiza hortulana'' ||{{lang|en|Ortolan bunting}} || (F) |- | [[Gealóg ghiolcaí ]] || ''Emberiza schoeniclus'' ||{{lang|en|Reed bunting}} | |- | [[Gealóg bhroinnbhuí ]]|| ''Emberiza aureola'' || {{lang|en| Yellow-breasted bunting}}|| (F) |- | [[Gealóg bheag ]]|| ''Emberiza pusilla'' || {{lang|en|Little bunting}}|| (F) |- | [[Gealóg thuathúil ]]|| ''Emberiza rustica'' ||{{lang|en| Rustic bunting}} || (F) |} ==Gealbhain an Domhain Nua== '''Ord''': [[Passeriformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Passerellidae]] Go 2017, measadh go raibh na speicis seo mar chuid den fhine Emberizidae. Tugtar "gealbhain" ar fhormhór na speiceas, ach níl dlúthbhaint ag na héin seo leis na gealbhain Sean-Domhain atá sa fhine Passeridae. Tá patrúin sainiúla ceann ag go leor acu. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Gealbhan sionnaigh]] || ''Passerella iliaca'' || {{lang|en|Fox sparrow}} || (F) |- | [[Luachairín shúildubh]]|| ''Junco hyemalis'' || {{lang|en|Dark-eyed junco}} || (F) |- | [[Gealbhan bánchorónach]]|| ''Zonotrichia leucophrys'' || {{lang|en|White-crowned sparrow}} || (F) |- | [[Gealbhan píbgheal]]|| ''Zonotrichia albicollis'' || {{lang|en|White-throated sparrow}} || (F) |} ==Gealbhain an tseandomhain== [[File:House sparrowII.jpg|right|thumb|Gealbhan binne, coitianta timpeall áitreabh an duine.]] '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Passeridae]] Is éin bheaga phasaireacha iad gealbhain an tseandomhain. Go ginearálta, is gnách gur éin bheaga, ramhara, dhonna nó liatha iad le heireabaill ghearra agus ghoba gearra cumhachtacha. Itheoirí síol na iad gealbhain, ach itheann siad feithidí beaga freisin. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Gealbhan binne]] || ''Passer domesticus'' ||{{lang|en|House sparrow}}|| |- | [[Gealbhan crainn]] || ''Passer montanus'' ||{{lang|en|Eurasian tree sparrow}}|| |} ==Icteridae== '''Ord''': [[Passeriformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Icteridae]] Is éard atá sna Icteridae ná grúpa éan pasaireach beag go meánmhéide, go minic ildaite, atá teoranta don Dhomhan Nua. Is é dubh an chuid is mó de na speicis mar an dath cluimhrí is mó, go minic beoga le buí, oráiste nó dearg. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Bobóilinc]] || ''Dolichonyx oryzivorus'' || {{lang|en|Bobolink}} || (F) |- | [[Óiréal tuaisceartach]]|| ''Icterus galbula'' || {{lang|en|Baltimore oriole}} || (F) |} ==Ceolairí an Domhain Nua== [[íomhá:Blue-winged Warbler.jpg|right|thumb|Ba é an ceolaire gormeiteach ar [[Cléire]] sa bhliain 2000 an chéad taifead Eorpach.]] '''Ord''': [[Passeriformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Parulidae]] Is grúpa d’éin bheaga, ildaite, paserine iad na ceolairí an Domhain Nua atá teoranta do Chríocha Mheiriceá. Tá an chuid is mó díobh ainmhí crannach, ach tá cuid acu ainmhí talún. Is feithidicídí iad formhór na mball den fhine seo. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | || ''Seiurus aurocapilla'' || {{lang|en|Ovenbird}} || (F) |- | [[Smólach uisce tuaisceartach]]|| ''Parkesia noveboracensis'' || {{lang|en|Northern waterthrush}} || (F) |- | [[Ceolaire gormeiteach]]|| ''Vermivora cyanoptera'' || {{lang|en|Blue-winged warbler}} || (F) |- | [[Ceolaire dubh is bán]]|| ''Mniotilta varia'' || {{lang|en|Black-and-white warbler}} || (F) |- | [[Buíphíb choiteann]]|| ''Geothlypis trichas'' || {{lang|en|Common yellowthroat}} || (F) |- | [[Earrdheargán Meiriceánach]]|| ''Setophaga ruticilla'' || {{lang|en|American redstart}} || (F) |- | || ''Setophaga americana'' || {{lang|en|Northern parula}} || (F) |- | || ''Setophaga petechia'' || {{lang|en|Yellow warbler}} || (F) |- | [[Ceolaire dubhéadanach]]|| ''Setophaga striata'' || {{lang|en|Blackpoll warbler}} || (F) |- | [[Ceolaire buíphrompach]]|| ''Setophaga coronata'' || {{lang|en|Yellow-rumped warbler}} || (F) |- | [[Ceolaire Ceanadach]]|| ''Cardellina canadensis'' || {{lang|en|Canada warbler}} || (F) |- | || ''Cardellina pusilla'' || {{lang|en|Wilson's warbler}} || (F) |} ==Cairdinéil== '''Ord''': [[Passeriformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Cardinalidae]] Is fine iad na cairdinéil d’éin láidre a itheann síolta le goba láidre. De ghnáth bíonn baint acu le coillearnach oscailte. Is minic go mbíonn a gcluimhreach an-difriúil ag bhfireannach agus ag mbaineannaigh. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Tanagair scarlóideach]]|| ''Piranga olivacea'' || {{lang|en|Scarlet tanager}} || (F) |- | [[Gobach mór broinnrósach]] || ''Pheucticus ludovicianus'' || {{lang|en|Rose-breasted grosbeak}} || (F) |- | [[Gealóg phlúiríneach]]|| ''Passerina cyanea'' || {{lang|en|Indigo bunting}} || (F) |} ==Glasóga agus riabhóga== [[File:Pied Wagtail rear view 700.jpg|right|thumb|An ghlasóg shráide, cónaitheoir coitianta agus forleathan. ]] [[File:Grey Wagtail.jpg|right|thumb|Tá an ghlasóg liath beagán níos mó ná an ghlasóg bhán.]] '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Motacillidae]] Fine bheag éan le eireabaill mheánmhéide go fada is ea na Motacillidae. Cuimsíonn siad na glasóga, na crúba fada agus na riabhóga. Is feithiditeoirí caola iad a itheann ar an talamha amuigh faoin tuath. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Glasóg liath ]] || ''Motacilla cinerea'' ||{{lang|en| Gray wagtail}}|| |- | [[Glasóg bhuí iartharach]]|| ''Motacilla flava'' || Western yellow wagtail || |- | [[Glasóg bhuí oirthearach ]] <ref name=Lepage/> || ''Motacilla tschutschensis'' ||Eastern yellow wagtail || (F) |- | [[Glasóg chiotrónach ]] || ''Motacilla citreola'' || Citrine wagtail || (F) |- | [[Glasóg bhán]]/[[Glasóg shráide]] || ''Motacilla alba'' ||{{lang|en|White wagtail}}|| |- | [[Riabhóg Richard ]]|| ''Anthus richardi'' || {{lang|en| Richard's pipit}}|| (F) |- | [[Riabhóg dhonn]] || ''Anthus campestris'' ||{{lang|en|Tawny pipit}}|| (F) |- | [[Riabhóg mhóna]] || ''Anthus pratensis'' ||{{lang|en| Meadow pipit}}|| |- | [[Riabhóg choille ]] || ''Anthus trivialis'' ||{{lang|en| Tree pipit}} || |- | [[Riabhóg dhroimghlas ]]|| ''Anthus hodgsoni'' ||{{lang|en| Olive-backed pipit}} || (F) |- | [[Riabhóg Pechora ]]|| ''Anthus gustavi'' ||{{lang|en| Pechora pipit}} || (F) |- | [[Riabhóg phíbrua ]] || ''Anthus cervinus'' ||{{lang|en|Red-throated pipit}} || (F) |- | [[Riabhóg uisce ]] || ''Anthus spinoletta'' ||{{lang|en|Water pipit}} || (F) |- | [[Riabhóg chladaigh]]|| ''Anthus petrosus'' ||{{lang|en| Eurasian rock pipit}}|| |- | [[Riabhóg scothdhearg]]|| ''Anthus rubescens'' || American pipit || (F) |} ==Glasáin, Euphonia, agus comhghuaillithe == [[File:Fringilla coelebs chaffinch male edit2.jpg|right|thumb|An rí rua, cónaitheoir an-choitianta.]] '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Fringillidae]] Is éin phasaireacha a itheann síolta iad na [[Glasán (éan)|glasáin]], atá beag go measartha mór agus a bhfuil goba láidre orthu, de ghnáth cónúil agus i roinnt speiceas an-mhór. Tá dhá chleite eireabaill déag acu agus naoi bpríomhchleite ag gach ceann acu. Tá eitilt phreabadh ag na héin seo le babhtaí malartacha ag bualadh a sciathán agus ag faoileitilt ar sciatháin iata, agus bíonn cantain na n-éan seo go maith. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Rí rua]] || ''Fringilla coelebs'' ||{{lang|en| Common chaffinch}}|| |- | [[Breacán (éan)|Breacán]] || ''Fringilla montifringilla'' ||{{lang|en|Brambling}}|| |- | [[Glasán gobmhór ]] || ''Coccothraustes coccothraustes'' || {{lang|en|Hawfinch}}|| (F) |- | [[Rósghlasán coiteann ]]|| ''Carpodacus erythrinus'' || {{lang|ga|Common rosefinch}}|| (F) |- | [[Corcrán coille ]] || ''Pyrrhula pyrrhula'' ||{{lang|en|Eurasian bullfinch}}|| |- | [[Glasán darach ]] || ''Chloris chloris'' ||{{lang|en|European greenfinch}}|| |- | [[Gleoiseach sléibhe]] || ''Linaria flavirostris'' ||{{lang|en|Twite}}|| |- | [[Gleoiseach ]] || ''Linaria cannabina'' ||{{lang|en|Eurasian linnet}}|| |- | [[Deargéadan coiteann ]]|| ''Acanthis flammea'' ||{{lang|en|Common redpoll}} || |- | [[Deargéadan beag ]] <ref name=Lepage/> || ''Acanthis cabaret'' ||{{lang|ga|Lesser redpoll}}|| |- | [[Deargéadan Hornemann]]|| ''Acanthis hornemanni'' ||Hoary redpoll || (F) |- | [[Crosghob pearóide ]]|| ''Loxia pytyopsittacus'' ||Parrot crossbill || (F) |- | [[Crosghob rua ]]|| ''Loxia curvirostra'' ||{{lang|en|Red crossbill}}|| |- | [[Crosghob báneiteach ]] || ''Loxia leucoptera'' ||{{lang|en|White-winged crossbill}} || (F) |- | [[Lasair choille ]] || ''Carduelis carduelis'' ||{{lang|en|European goldfinch}}|| |- | [[Seirín Eorpach]]|| ''Serinus serinus'' || {{lang|en| European serin}}|| (F) |- | [[Siscín Eoráiseach ]]|| ''Spinus spinus'' ||{{lang|en|Eurasian siskin}}|| |} ==Calcariidae== '''Ord''': [[Passeriformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Calcariidae]] Is fine éan pasaireach iad na Calcariidae a bhí grúpáilte go traidisiúnta le gealbhain an Domhain Nua, ach atá difriúil ar roinnt bealaí agus is gnách go mbíonn siad le fáil i limistéir for-réidhe. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Gealóg Laplannach]]|| ''Calcarius lapponicus'' || {{lang|en|Lapland longspur}} || |- | [[Gealóg shneachta]]|| ''Plectrophenax nivalis'' || {{lang|en|Snow bunting}} || |} ==Donnóga== [[File:Dunnock.jpg|right|thumb|An donnóg, cónaitheoir an-choitianta.]] '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Prunellidae]] Is iad na donnóga an t-aon fhine éan atá go hiomlán eindéimeach sa [[Pailéartach|Phailéartach]]. Is speiceas beag, measartha gruama é atá cosúil go leor le gealbhain an tSean-Domhain. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Donnóg shléibhe ]] <ref name=Lepage/> || ''Prunella montanella'' ||Siberian accentor || (F) |- | [[Donnóg ]] || ''Prunella modularis'' ||Dunnock|| |} ==Síodeitigh== '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Bombycillidae]] [[File:Bohemian Waxwing-male, Ottawa.jpg|thumb|Síodeiteach Boihéamach-fireann, Ottawa]] Is grúpa éan iad na [[Síodeiteach|síodeitigh]] le cluimhreach bhog shíoda agus reanna dearga uathúla ar chuid de na cleití sciatháin. Sna síodeitigh Bhoihéamacha agus chéadair, tá cuma [[céir séalaithe]] ar na reanna seo agus tugann siad a ainm don ghrúpa. Is éin chrainn iad seo i bhforaoisí thuaidh. Fanann siad beo ina gcónaí ar fheithidí sa samhradh agus ar chaora sa gheimhreadh. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Síodeiteach Boihéamach ]] || ''Bombycilla garrulus'' ||{{lang|en|Bohemian waxwing}}|| |- | [[Síodeiteach céadair]]|| ''Bombycilla cedrorum'' ||Cedar waxwing || (F) |} ==Dreoilíní== [[File:Zaunkoenig-photo.jpg|right|thumb|An dreoilín, Is sean-thraidisiún in Éirinn é [[Lucht an Dreoilín|Lá an Dreoilín]]]] '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Troglodytidae]] Tá na [[Dreoilín donn|dreoilíní]] beag agus neamhshuntasach den chuid is mó ach amháin a gcuid ceiliúr ard. Tá sciatháin ghearra agus goba tanaí casta síos ar na héin seo. Is minic a choinníonn roinnt speiceas a n-eireabaill ina seasamh. Is éin fheithiditeacha iad uile. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Dreoilín donn|Dreoilín]] || ''Troglodytes troglodytes'' ||{{lang|en|Eurasian wren}}|| |} ==Cuilirí an tSean-Domhain== [[File:SpottedFlycatcheronfence.jpg|right|thumb|An cuilire liath, ceann de na cuairteoirí deireanacha a thagann le linn an tsamhraidh go hÉirinn.]] [[File:Robin Redbreast at Greenwich Park, London.jpg|right|thumb|An spideog bhroinndearg, cónaitheoir coiteanna agus aithnidiúil.]] '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Muscicapidae]] Fine mhór d'fheithiditeoirí bheaga crainn den chuid is mó is ea '''cuilirí an tSean-Domhain'''. Tá cuma an-éagsúil ar na héin seo, ach den chuid is mó bíonn ceiliúir laga agus glaonna crua acu. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Cuilire liath ]] || ''Muscicapa striata'' ||{{lang|en|Spotted flycatcher}}|| |- | [[Torspideog ruadhonn ]] || ''Cercotrichas galactotes'' ||Rufous-tailed scrub-robin || (F) |- | [[Spideog bhroinndearg]] || ''Erithacus rubecula'' ||{{lang|en| European robin}}|| |- | [[Filiméala smólaigh ]] || ''Luscinia luscinia'' || Thrush nightingale|| (F) |- | [[Filiméala|Filiméala coiteann]] || ''Luscinia megarhynchos'' || Common nightingale || (F) |- | [[Gormphíb|Gormphíb Shualannach ]] || ''Luscinia svecica'' ||Bluethroat || (F) |- | [[Gormphíb earrdhubhghorm, ]]|| ''Tarsiger cyanurus'' || Red-flanked bluetail|| (F) |- | [[Cuilire earrbhán ]] <ref name=Lepage/> || ''Ficedula albicilla'' || Taiga flycatcher || (F) |- | [[Cuilire beag ]] || ''Ficedula parva'' ||Red-breasted flycatcher || (F) |- | [[Cuilire alabhreac ]] || ''Ficedula hypoleuca'' ||European pied flycatcher || |- | [[Cuilire píb-bhán ]]|| ''Ficedula albicollis'' || Collared flycatcher || (F) |- | [[Earrdheargán| Earrdheargán coiteann ]] || ''Phoenicurus phoenicurus'' ||{{lang|en|Common redstart}}|| |- | [[Earrdheargán dubh ]] || ''Phoenicurus ochruros'' ||{{lang|en| Black redstart}}|| |- | [[Smólach aille ]]|| ''Monticola saxatilis'' ||Rufous-tailed rock-thrush || (F) |- | [[Caislín aitinn ]] || ''Saxicola rubetra'' ||Whinchat|| |- | [[Caislín dristeánach ]]|| ''Saxicola rubicola'' ||{{lang|en| European stonechat}}|| |- | [[Caislín Múrach]]|| ''Saxicola maurus'' || Siberian stonechat|| (F) |- | [[Clochrán coiteann ]] || ''Oenanthe oenanthe'' ||Northern wheatear || |- | [[Clochrán Sibéal ]]|| ''Oenanthe isabellina'' || Isabelline wheatear|| (F) |- | [[Clochrán fásaigh ]] || ''Oenanthe deserti'' || Desert wheatear || (F) |- | [[Clochrán alabhreac ]] || ''Oenanthe pleschanka'' ||Pied wheatear || (F) |- | [[Clochrán Easpáinneach ]] || ''Oenanthe hispanica'' || Western black-eared wheatear|| (F) |- | [[Clochrán dubh is bán ]]|| ''Oenanthe melanoleuca'' ||Eastern black-eared wheatear || (F) |- | [[Clochrán earrbhán ]]|| ''Oenanthe leucura'' ||{{lang|en| Black wheatear}}|| (F) |} ==Smólaigh agus comhghuaillithe== [[File:Turdus torquatus2.jpg|right|thumb|Lon creige, cuairteoir annamh sa samhradh, ar shléibhte arda.]] '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Turdidae]] Is grúpa éan pasaireach iad na [[Smólach|smólaigh]] a tharlaíonn go príomha sa sean domhan. Is feithiditeoirí nó omnabhóirí uaireanta méithe iad le cluimhreach bhog. Bíonn siad beag go meánmhéide agus beathaíonn siad ar an talamh go minic. Tá céiliúr tarraingteach ag go leor acu. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Smólach Sibéarach ]] || ''Geokichla sibirica'' ||Siberian thrush || (F) |- | [[Smólach White ]] || ''Zoothera dauma'' || White's thrush || (F) |- | [[Smólach dubh]]|| ''Catharus fuscescens'' || Veery|| (F) |- | [[Smólach glasleicneach ]]|| ''Catharus minimus'' || Gray-cheeked thrush || (F) |- | [[Smólach Swainson ]]|| ''Catharus ustulatus'' || Swainson's thrush|| (F) |- | [[Smólach breac ]]|| ''Catharus guttatus'' ||Hermit thrush || (F) |- | [[Liatráisc ]] || ''Turdus viscivorus'' ||{{lang|en|Mistle thrush}}|| |- | [[Smólach ceoil ]] || ''Turdus philomelos'' ||{{lang|en|Song thrush}}|| |- | [[Deargán sneachta ]] || ''Turdus iliacus'' ||{{lang|en| Redwing}}|| |- | [[Lon dubh ]] || ''Turdus merula'' ||{{lang|en| Eurasian blackbird}}|| |- | [[Smólach imirce ]]|| ''Turdus migratorius'' ||{{lang|en| American robin}}|| (F) |- | [[Sacán ]] || ''Turdus pilaris'' ||{{lang|en|Fieldfare}}|| |- | [[Lon creige ]] || ''Turdus torquatus'' ||{{lang|en| Ring ouzel}}|| |- | [[Smólach píbdhubh ]]<ref name=Lepage/> || ''Turdus atrogularis'' || Black-throated thrush || (F) |- | [[Smólach ordúil ]]<ref name=Lepage/> || ''Turdus eunomus'' ||Dusky thrush || (F) |- | [[Smólach Naumann ]]<ref name=Lepage/> || ''Turdus naumanni'' ||Naumann's thrush || (F) |} ==Éin aithriseacha agus Toxostoma== '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Mimidae]] Is fine d’éin phasaireacha iad na Mimidae a chuimsíonn [[Toxostoma]], [[Éan aithriseach| éin aithriseacha]], [[creathóir (Éan)|creathóirí]], agus [[catéan an Domhain Nua|catéin an Domhain Nua]]. Tá na héin seo suntasach mar gheall ar a nguthaíochtaí, go háirithe a gcumas aithris a dhéanamh ar réimse leathan éan agus fuaimeanna eile a chloistear amuigh faoin aer. Bíonn claonadh ag a gcuid dathú i dtreo dathanna liatha agus donna. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Catéan liath ]] || ''Dumetella carolinensis'' ||Gray catbird || (F) |} ==Druideanna== [[File:Taking a rest.jpg|right|thumb| An druid choiteann, tá cluimhreach dhathlonrach acu.]] '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Sturnidae]] Is éin phasaireacha bheaga nó mheánmhéide iad na druideanna. Tá a n-eitilt láidir agus díreach agus tá siad an-thréadúil. Is í an ghnáthóg is fearr leo ná bheith i lár na tuaithe oscailte. Itheann siad feithidí agus torthaí. Is gnách go mbíonn cluimhreach dhorcha le loinnir mhiotalach acu. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Druid choiteann]] || ''Sturnus vulgaris'' ||{{lang|en|Common starling}} | |- | [[Druid rósach ]] || ''Pastor roseus'' || Rosy starling || (F) |} ==Tumadóirí== [[File:Cinclus cinclus -Scotland-4-4c.jpg|right|thumb|'''An gabha dubh''' a bhíonn le fáil feadh sruthanna agus aibhneacha atá ag sreabhadh go tapa.]] '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Cinclidae]] Is grúpa éan den fhine Cinclidés iad na tumadóirí, a bhíonn ar fara i dtimpeallachtaí uisceacha i gCríocha Mheiriceá, san Eoraip agus san Áise. Ainmnítear iad as a ngluaiseachtaí ' ag bogadaíl' nó 'ag tumadh'. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- |[[Gabha dubh]] || ''Cinclus cinclus'' ||{{lang|en|White-throated dipper}}|| |} ==Corra, éigrití agus bonnáin== [[íomhá:Little Egret (Egretta garzetta)- In Breeding plumage-actively catching prey in Kolkata I IMG 7990.jpg|right|thumb| Éigrítí bheaga, a tógadh den chéad uair sa bhliain 1997 agus atá ag éirí níos coitianta i gcónaí.]] [[íomhá:Bubulcus ibis 0011.jpg|right|thumb| An éigrit eallaigh, fánaí neamhchoitianta.]] '''Ord''': [[Pelecaniformes]]&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Fine''': [[Ardeidae]] Tá na bonnáin, corra agus éigrití san fhine Ardeidae. Is lapairí mheánméide go mór iad le muiníl agus cosa fada. Is gnách go mbíonn muiníl níos giorra ag na bonnáin agus bíonn siad níos faichillí. Eitlíonn baill de na hArdeidae lena gcuid muineál tarraingthe siar, murab ionann agus éin eile a bhfuil muiníl fhada orthu, a leithéid agus stoirmeacha, ibises agus corra leitheadacha. Eitlíonn baill de na hArdeidae lena gcuid muineál tarraingthe siar, murab {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Bonnán Meiriceánach]]|| ''Botaurus lentiginosus'' || {{lang|en|American bittern}} || (F) |- | [[Bonnán]] || ''Botaurus stellaris'' || {{lang|en|Great bittern}} || (F) |- | [[Bonnán beag]] || ''Ixobrychus minutus'' || {{lang|en|Little bittern}} || (F) |- | [[Corr réisc]] || ''Ardea cinerea'' || {{lang|en|Gray heron}} || |- | [[Corr chorcra]] || ''Ardea purpurea'' || {{lang|en|Purple heron}} || |- | [[Éigrit mhór]] || ''Ardea alba'' || {{lang|en|Great egret}} || |- | [[Éigrit bheag]] || ''Egretta garzetta'' || {{lang|en|Little egret}} || |- | || ''Egretta caerulea'' || {{lang|en|Little blue heron}} || (F) |- | [[Éigrit eallaigh]]|| ''Bubulcus ibis'' || {{lang|en|Cattle egret}} || (F) |- | || ''Ardeola ralloides'' || {{lang|en|Squacco heron}} || (F) |- | || ''Butorides virescens'' || {{lang|en|Green heron}} || (F) |- | || ''Nycticorax nycticorax'' || {{lang|en|Black-crowned night-heron}} || (F) |} ==Snaganna== [[File:Boomkruiper1reversed.jpg|right|thumb|'''An snag coiteann''', cónaitheoir neamhshuntasach.]] '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Certhiidae]] Is éin bheaga coillearnacha iad na snaganna, donn ar bharr agus bán laistíos. Tá goba tanaí síoschuartha acu, a úsáideann siad chun feithidí a bhaint as coirt. Tá cleití eireabaill righin acu, cosúil le cnagairí, a úsáideann siad chun iad féin a choinneáil ar chrainn ingearacha. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Snag coiteann ]] || ''Certhia familiaris'' ||{{lang|en| Eurasian treecreeper}} | |} ==Cíorbhuíonna== '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Regulidae]] Is éard atá sna cíorbhuíonna ná grúpa beag éan a chuimsítear go minic i measc ceolairí an tSean-Domhain, ach a thugtar stádas fine dóibh go minic toisc go bhfuil siad cosúil leis na [[meantán |meantáin]]. Tá 7 speiceas ar fud an domhain agus 3 speiceas le fáil in Éirinn. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- |[[Cíorbhuí rúibínchorónach]]|| ''Regulus calendula'' ||{{lang|en|Ruby-crowned kinglet}}|| (F) |- | [[Cíorbhuí coiteann ]] || ''Regulus regulus'' ||{{lang|en|Goldcrest}}|| |- | [[Lasairchíor choiteann ]] || ''Regulus ignicapillus'' ||{{lang|en| Common firecrest}} | |} == Sylviidae== [[File:Sylvia atricapilla.jpg|thumb|'''An caipín dubh''' atá ina chónaitheoir sa chuid is mó den tír.]] '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Sylviidae]] Is é atá san fhine Sylviidae ná grúpa éan beag pasaireach feithiditeach. Is éin ghoir iad a mbíonn áit phórúcháin roinnte acu de ghnáth. Bíonn siad le fáil i go leor áiteanna san Eoraip, san Áise agus a bheagán san Afraic. Go hiondúil, bíonn cuma neamhshuntasach ar an gcuid is mó díobh, ach tá amhráin shainiúla ag go leor acu. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Caipín dubh ]] || ''Sylvia atricapilla'' ||{{lang|en| Eurasian blackcap}}|| |- | [[Ceolaire garraí ]] || ''Sylvia borin'' ||{{lang|en| Garden warbler}}|| |- | [[Ceolaire barrach ]] || ''Sylvia nisoria'' ||Barred warbler || (F) |- | [[Gilphíb bheag ]] || ''Sylvia curruca'' ||{{lang|en| Lesser whitethroat}}|| |- | [[Ceolaire fo-Alpach ]]|| ''Sylvia cantillans'' || Subalpine warbler || (F) |- | [[Ceolaire Sairdíneach ]]|| ''Sylvia melanocephala'' || Sardinian warbler|| (F) |- | [[Gilphíb choiteann]] || ''Sylvia communis'' ||{{lang|en|Common whitethroat}}|| |- | [[Ceolaire fraoigh ]] || ''Sylvia undata'' ||Dartford warbler || (F) |} ==Meantáin earrfhada== '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Aegithalidae]] [[File:Aegithalos caudatus 1 (Marek Szczepanek).jpg|right|thumb|An meantán earrfhada, gnáthchónaitheoir.]] Grúpa beag éan pasaireach a bhfuil eireabaill mheánmhéide go fada acu. Is sac solúbtha a neadacha le bealach isteach beag, cruinn ar a bharr, ar crochadh íseal i tor aiteann nó tor nó go hard i bhforcanna craobhacha na gcrann. Itheann a bhformhór aiste bia measctha lena n-áirítear feithidí. Tá 9 speiceas ar fud an domhain agus 1 speiceas le fáil in Éirinn. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Meantán earrfhada ]] || ''Aegithalos caudatus'' ||{{lang|en|Long-tailed tit}}|| |} ==Ceolairí agus comhghuaillithe== '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Scotocercidae]] Faightear baill na fine seo ar fud na hAfraice, na hÁise agus na Polainéise. Is é an speiceas seo an t-aon cheann a fhaightear go rialta san Eoraip. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Ceolaire Cetti ]] || ''Cettia cetti'' || Cetti's warbler || (F) |} ==Feadcheolairí== '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Phylloscopidae]] Fine d’éin bheaga fheithiditeacha, a fhaightear den chuid is mó san Eoráise agus a théann isteach i [[Wallacea]] (''réigiún nádúrtha scaipthe idir an Indinéis agus Tíomór Thoir'') agus san Afraic, is ea na fadcheolairí. Tá na speicis de mhéideanna éagsúla, go minic le cluimhreach ghlas os cionn agus buí laistíos, nó níos fainne le dathanna liathghlas go liathdhonn. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Ceolaire coille ]] || ''Phylloscopus sibilatrix'' ||{{lang|en|Wood warbler}}|| |- | [[Ceolaire Bonelli iartharach ]]|| ''Phylloscopus bonelli'' || Western Bonelli's warbler|| (F) |- | [[Ceolaire Bonelli oirthearach]]<ref name=Lepage/> || ''Phylloscopus orientalis'' || Eastern Bonelli's warbler || (F) |- | [[Ceolaire Pallas ]]|| ''Phylloscopus proregulus'' ||Pallas's leaf warbler || (F) |- | [[Ceolaire buímhalach ]]|| ''Phylloscopus inornatus'' ||{{lang|en| Yellow-browed warbler}}|| |- | [[Ceolaire Hume ]]|| ''Phylloscopus humei'' ||Hume's warbler || (F) |- | [[Ceolaire Radde ]]|| ''Phylloscopus schwarzi'' || Radde's warbler|| (F) |- | [[Ceolaire breacdhorcha ]]|| ''Phylloscopus fuscatus'' ||Dusky warbler || (F) |- | [[Ceolaire sailí ]] || ''Phylloscopus trochilus'' ||{{lang|en| Willow warbler}}|| |- | [[Tiuf-teaf ]] || ''Phylloscopus collybita'' ||{{lang|en|Common chiffchaff}}|| |- | [[Tiuf-teaf Ibéarach ]]|| ''Phylloscopus ibericus'' ||Iberian chiffchaff || (F) |- | [[Ceolaire scothghlas ]] || ''Phylloscopus trochiloides'' || Greenish warbler|| (F) |- | [[Ceolaire Artach ]]|| ''Phylloscopus borealis'' ||Arctic warbler || (F) |} ==Fáinleoga== [[File:Landsvale.jpg|right|thumb|An fáinleog tuaithe, cuairteoir samhraidh an-choitianta.]] Ord: [[Passeriformes]] Fine: [[Hirundinidae]] Tá an fhine Hirundinidae curtha in oiriúint do bheathú ón aer. Tá corp caol sruthlínithe acu, sciatháin bhioracha fhada agus gob gearr atá in ann bheith ar leathadh go mór. Cuirtear na cosa in oiriúint bheith ina sheasamh seachas ag siúl, agus tá na ladhracha tosaigh ceangailte go páirteach ag an mbun. Tá 75 speiceas ar fud an domhain agus 5 speiceas le fáil in Éirinn. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Gabhlán gainimh ]] || ''Riparia riparia'' ||{{lang|en| Bank swallow}}|| |- | [[Fáinleog tuaithe ]] || ''Hirundo rustica'' ||{{lang|en|Barn swallow}}|| |- | [[Fáinleog ruaphrompach ]]|| ''Cecropis daurica'' ||{{lang|en|Red-rumped swallow}}|| (F) |- | [[ Fáinleog aille Mheiriceánach]]|| ''Petrochelidon pyrrhonota'' ||{{lang|en|American cliff swallow}}|| (F) |- | [[Gabhlán binne ]] || ''Delichon urbicum'' ||{{lang|en|Common house-martin}}|| |} ==Locustellidae== Ord: Passeriformes Fine: Locustellidae Is fine d’éin bheaga cheoil fheithiditeacha iad na Locustellidae atá le fáil go príomha san Eoráise, san Afraic, agus i réigiún na hAstráile. Is éin bheaga iad le heireabaill atá fada agus boireach de ghnáth, agus is gnách go mbíonn siad liathdhonn nó donnbhuí ó bhun go barr. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Ceolaire casarnaí Pallas ]] || ''Locustella certhiola'' ||{{lang|en|}} Pallas's grasshopper-warbler|| (F) |- | [[Ceolaire Savi ]] || ''Locustella luscinioides'' ||{{lang|en| Savi's warbler}} || (F) |- | [[Ceolaire casarnaí ]] || ''Locustella naevia'' ||{{lang|en|Common grasshopper-warbler}}|| |} ==Ceolairí giolcaí agus comhghuaillithe== '''Ord''': [[Passeriformes]] Fine: [[Acrocephalidae]] Is iondúil go mbíonn baill na fine seo sách mór le bheith ina gceolairí. Tá an chuid is mó díobh donn glasbhuí ar bharr le go leor béasa ar an mbun. Is gnách go mbíonn siad le fáil i gcoillearnach oscailte, i ngiolcarnaí nó i bhféar ard. Bíonn siad an fhine ar fáil den chuid is mó i ndeisceart go iarthar na hEoráise agus a thimpeallacht, ach téann sí i bhfad isteach san Aigéan Ciúin freisin, le roinnt speiceas san Afraic. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Ceolaire cuaráin ]] || ''Iduna caligata'' ||{{lang|en| Booted warbler}} || (F) |- | [[Ceolaire Rama ]]|| ''Iduna rama'' ||{{lang|en|Sykes's warbler}}|| (F) |- | [[Ceolaire bánlíoch ]] || ''Iduna pallida'' ||{{lang|en|Eastern olivaceous warbler}}|| (F) |- | [[Ceolaire binn ]]|| ''Hippolais polyglotta'' ||{{lang|en|Melodious warbler}}|| (F) |- | [[Ceolaire ictireach ]] || ''Hippolais icterina'' ||{{lang|en| Icterine warbler}}|| (F) |- | [[Ceolaire uisce ]]|| ''Acrocephalus paludicola'' ||{{lang|en|Aquatic warbler}}|| (F) |- | [[Ceolaire cíbe]] || ''Acrocephalus schoenobaenus'' ||{{lang|en| Sedge warbler}}|| |- | [[Ceolaire gort ríse ]] || ''Acrocephalus agricola'' ||{{lang|en|Paddyfield warbler}}|| (F) |- | [[Ceolaire Blyth ]] || ''Acrocephalus dumetorum'' ||{{lang|en|Blyth's reed warbler}}|| (F) |- | [[Ceolaire corraigh]] || ''Acrocephalus palustris'' ||{{lang|en|Marsh warbler}}|| (F) |- | [[Ceolaire giolcaí ]] || ''Acrocephalus scirpaceus'' ||{{lang|en|Eurasian reed warbler}}|| |- | [[Ceolaire giolcaí mór ]]|| ''Acrocephalus arundinaceus'' ||{{lang|en|Great reed warbler}}|| (F) |} ==Cisticola agus comhghuaillithe== '''Ord''': [[Passeriformes]] '''Fine''': [[Cisticolidae]] Is ceolairí iad na Cisticolidae a fhaightear go príomha sna réigiúin theas atá níos teo den Sean-Domhan. De ghnáth, bionn na héin seo an-bheag le cuma donn nó liath orthu agus iad le fáil i dtimpeallacht oscailte, ar nós féarthalaimh nó scrobarnaí. {| width=60% class="wikitable" !width=32% | Ainm coitianta !width=32% | Ainmníocht dhéthéarmach !width=32% | Ainm Béarla !width=4% | Stádas |- | [[Ceolaire feanearrach ]]|| ''Cisticola juncidis'' ||{{lang|en|Zitting cisticola}} || (F) |} ==Tagairtí== [[Catagóir:Liostaí d’éanlaith de réir tíortha | Éire]] [[Catagóir:Fána na hÉireann | Éin]] [[Catagóir:Liostaí d’éanlaith na hEorpa | Éire]] [[Catagóir:Liostaí bithéagsúlacht na hÉireann | Éin]] <references /> [[Catagóir:Éin na hÉireann]] [[Catagóir:Éin]] jc0tra9evikyqb78hndrqqlmfsamt7g Cúr dubh 0 92619 1326343 1323243 2026-08-20T12:30:54Z An Sionnach Rua 29036 1326343 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] é an '''cúr dubh'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Milvus%20migrans/|title=“Milvus migrans” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Accipitridae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Cur dubh}} [[Catagóir:Milvus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1783]] pxp75gmynpjvh29709t1ukr0lpbrobv Clamhán lópach 0 92696 1326346 1323160 2026-08-20T12:32:58Z An Sionnach Rua 29036 1326346 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] é an '''clamhán lópach'''.<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Buteo%20lagopus/|title=“Buteo lagopus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-10}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Clamhan lopach}} [[Catagóir:Buteo]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1763]] j0s4gz44q942dnqawuprb7fxrl5dt57 Iolar breac mór 0 92734 1326331 1256001 2026-08-20T12:02:22Z An Sionnach Rua 29036 1326331 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] é '''an t-iolar breac mór'''. Is baill d'fhine na Accipitridae é. == Féach freisin == * [[Iolar mara]] * [[:Catagóir:Iolair|Iolair]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Iolar breac beag}} [[Catagóir:Iolair]] [[Catagóir:Clanga]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1811]] 6gh5m3etw9wm43hfn5orvcyey7y1336 Iolar steipeach 0 92735 1326355 1255992 2026-08-20T12:39:51Z An Sionnach Rua 29036 1326355 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[Éin chreiche|éan mór creiche]] é an '''t-iolar steipeach''' ('''''Aquila nipalensis'''''). Cosúil le gach [[iolar]], is ball den fhine [[Accipitridae]] é.<ref name="Ferguson-Lees">{{Cite book-en|author=Ferguson-Lees|first=J.|year=2001|title=''Raptors of the World''|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|isbn=0-618-12762-3}}</ref> Is iolar crúbchlúmhach é, ball den fhofhine Aquilinae, mar gheall ar an gclúmh a chlúdaíonn a chosa.<ref name="Helbig">Helbig, A. J., Kocum, A., Seibold, I., & Braun, M. J. (2005). </ref> Measadh san am atá caite go raibh dlúthbhaint ag an speiceas seo le ''Aquila rapax'' agus déileáladh leis an dá fhoirm mar speiceas amháin. Roinneadh iad bunaithe ar dhifríochtaí soiléire sa mhoirfeolaíocht agus san anatamaíocht;<ref name="Clark">{{Luaigh foilseachán|author=Clark|first=W.S.|year=1992|title=''The taxonomy of Steppe and Tawny Eagles, with criteria for separation of museum specimens and live eagles''|journal=[[Bulletin of the British Ornithologists' Club]]|volume=112|pages=150–157|url=http://biostor.org/reference/112208}}</ref><ref name="Olson">{{Luaigh foilseachán|author=Olson|first=Storrs L.|year=1994|title=Cranial osteology of Tawny and Steppe Eagles ''Aquila rapax'' and ''A. nipalensis''|journal=[[Bulletin of the British Ornithologists' Club]]|volume=114|pages=264–267|url=http://biostor.org/reference/112139}}</ref> Léiríonn dhá staidéar mhóilíneacha, gach ceann acu bunaithe ar líon an-bheag géinte, go bhfuil dhá speiceas ar leith ann, cé nach n-aontaíonn siad maidir le cé chomh dlúth atá an gaol eatarthu.<ref name="Olson" /><ref name="globalraptors">{{Cite web-en|url=http://www.globalraptors.org/grin/SpeciesResults.asp?specID=8167|title=Steppe Eagle ''Aquila nipalensis''|work=globalraptors.org|publisher=Global Raptor Information Network}}</ref><ref name="Sangster">{{Luaigh foilseachán|author=Sangster|first=George|year=2002|title=''Taxonomic recommendations for European birds''|journal=[[Ibis (journal)|Ibis]]|volume=144|issue=1|pages=153–159|doi=10.1046/j.0019-1019.2001.00026.x}}</ref> == Féach freisin == * [[Iolar mara]] * [[:Catagóir:Iolair|Iolair]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Iolar steipeach}} [[Catagóir:Iolair]] [[Catagóir:Aquila]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1833]] 7em0kzrd7519qxkqyo127h012hddlg2 Iolar Bonelli 0 92743 1326349 1256003 2026-08-20T12:34:56Z An Sionnach Rua 29036 1326349 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] é '''an t-iolar Bonelli''' (''Aquila fasciata'', nó ''Hieraaetus fasciatus'' níos luaithe).<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Hieraaetus%20fasciatus/|title=“Hieraaetus fasciatus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-17}}</ref> == Féach freisin == * [[Iolar mara]] * [[:Catagóir:Iolair|Iolair]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Iolar Bonelli}} [[Catagóir:Iolair]] [[Catagóir:Aquila]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1822]] h5phc1zms7rlmk84o58qaghkmqw8ikx Iolar crúbchlúmhach 0 92744 1326351 1256002 2026-08-20T12:37:09Z An Sionnach Rua 29036 1326351 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] é '''an t-iolar crúbchlúmhach''' (''Hieraaetus pennatus'').<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Hieraaetus%20pennatus/|title=“Hieraaetus pennatus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-27}}</ref> == Féach freisin == * [[Iolar mara]] * [[:Catagóir:Iolair|Iolair]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Iolar crubchlumhach}} [[Catagóir:Iolair]] [[Catagóir:Hieraaetus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1788]] 86w6ckyxvc53y3yn5op6fypzcb4bs5r Cruidín píbgheal 0 93184 1326365 1323231 2026-08-20T12:47:22Z An Sionnach Rua 29036 1326365 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] é an '''cruidín píbgheal''' den fhine Alcedininae laistigh den ghéineas [[Halcyon]] é an [[cruidín]] seo. Tá an cruidín seo le fáil go forleathan thar achar a chuimsíonn codanna den [[An Meánoirthear|Mheánoirthear]], an [[An India|India]], an [[An Ind-Sín|Ind-Sín]], codanna de dheisceart na [[An tSín|Síne]] agus na [[Na hOileáin Fhilipíneacha|hOileáin Fhilipíneacha]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Cruidini pibgheal}} [[Catagóir:Cruidín]] [[Catagóir:Halcyon]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] sxdela8mpcvgosmgqqdxoy9f52habjy Fuiseog ladharghearr 0 93323 1326404 1323415 2026-08-20T14:13:16Z An Sionnach Rua 29036 1326404 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] í an '''fhuiseog ladharghearr'''.<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Calandrella%20brachydactyla/|title=“Calandrella brachydactyla” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-12}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Fuiseog ladharghearr}} [[Catagóir:Calandrella]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1814]] q41wrvkjy5ez1wuunb8wxwhfkxql026 Ceolaire Cetti 0 93413 1326515 1323115 2026-08-21T08:41:02Z An Sionnach Rua 29036 1326515 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Cettia cetti cetti MHNT.ZOO.2010.11.199.25.jpg|thumb|left|Uibheacha ''Cettia cetti cetti'']] Is [[éan]] é an '''ceolaire Cetti'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Cettia%20cetti/|title=“Cettia cetti” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Cettiidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Ceolaire Cetti}} [[Catagóir:Cettia]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1820]] aflr536ix5rhoz8gg8q9ad089r7itfh Ceolaire Savi 0 93414 1326520 1323134 2026-08-21T08:43:36Z An Sionnach Rua 29036 1326520 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Locustella luscinioides MHNT.ZOO.2010.11.195.32.jpg|thumb|left|Uibheacha ''Locustella luscinioides'']] [[File:Zingende snor-4961920.webm|thumb|Locustella luscinioides]] Is [[éan]] é an '''ceolaire Savi'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Locustella%20luscinioides/|title=“Locustella luscinioides” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Locustella luscinioides''). Is baill d'fhine na Locustellidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Ceolaire Savi}} [[Catagóir:Locustella]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1824]] 6xa8sb8vp6ie086wx2nzxhqxy3pvzew Ceolaire cíbe 0 93415 1326415 1323116 2026-08-20T14:24:14Z An Sionnach Rua 29036 1326415 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Acrocephalus schoenobaenus MHNT.ZOO.2010.11.200.1.jpg|thumb|left|''Acrocephalus schoenobaenus'']] Is [[éan]] é an '''ceolaire cíbe'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Acrocephalus%20schoenobaenus/|title=“Acrocephalus schoenobaenus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Ceolaire cibe}} [[Catagóir:Acrocephalus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] 06g150z53wy4o6lkr5azidgqeqb6vdz Ceolaire goirt ríse 0 93438 1326413 1323130 2026-08-20T14:23:36Z An Sionnach Rua 29036 1326413 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Acrocephalus agricola MHNT.ZOO.2010.11.200.20.jpg|thumb|left|''Acrocephalus agricola'']] Is [[éan]] é an '''ceolaire goirt ríse''' (''Acrocephalus agricola'').<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Acrocephalus%20agricola/|title=“Acrocephalus agricola” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-28}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Ceolaire goirt rise}} [[Catagóir:Acrocephalus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1845]] p13d2g59jonq6mhb9hludmaerg43azj Ceolaire Blyth 0 93439 1326412 1323109 2026-08-20T14:23:27Z An Sionnach Rua 29036 1326412 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] é an '''ceolaire Blyth'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Acrocephalus%20dumetorum/|title=“Acrocephalus dumetorum” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Ceolaire Blyth}} [[Catagóir:Acrocephalus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1849]] 2jiprcrpqkmbgtcudc86k0mj2xg3a9i Ceolaire cuaráin 0 93445 1326417 1323121 2026-08-20T14:24:53Z An Sionnach Rua 29036 1326417 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] é an '''ceolaire cuaráin'''. Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Ceolaire cuarain}} [[Catagóir:Iduna]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1823]] hshaatl7jy5nmcqq826qlynd13inv1o Ceolaire bánlíoch 0 93462 1326416 1323108 2026-08-20T14:24:31Z An Sionnach Rua 29036 1326416 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] é an '''ceolaire bánlíoch'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Iduna%20pallida/|title=“Iduna pallida” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Ceolaire banlioch}} [[Catagóir:Iduna]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1833]] esfihlsod826kxrys32nw7xqtddmbnh Ceolaire ictireach 0 93471 1326410 1323131 2026-08-20T14:22:08Z An Sionnach Rua 29036 1326410 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] é an '''ceolaire ictireach'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Hippolais%20icterina/|title=“Hippolais icterina” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Acrocephalidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Ceolaire ictireach}} [[Catagóir:Hippolais]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1817]] mvxzwb4956amoozgxb1kni7bzbz5cj1 Ceolaire scothghlas 0 93481 1326518 1323135 2026-08-21T08:42:30Z An Sionnach Rua 29036 1326518 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] é an '''ceolaire scothghlas'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Phylloscopus%20trochiloides/|title=“Phylloscopus trochiloides” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Phylloscopidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Ceolaire scothghlas}} [[Catagóir:Phylloscopus]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1837]] didxf0ciozlqot29aivhdkjaqes7v9q Caislín aille 0 93503 1326494 1323006 2026-08-21T08:25:27Z An Sionnach Rua 29036 1326494 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Monticola saxatilis MHNT.ZOO.2010.11.190.5.jpg|thumb|''Monticola saxatilis'']] Is [[éan]] í an '''caislín aille''' (''Monticola saxatilis'').<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Monticola%20saxatilis/|title=“Monticola saxatilis” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-30}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Caislín aille}} [[Catagóir:Monticola]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1766]] p346axls7faxt3luak4gfmreo5b1upi Cuilire broinnrua 0 93533 1326488 1323240 2026-08-21T08:22:49Z An Sionnach Rua 29036 1326488 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Ficedula parva MHNT.ZOO.2010.11.206.5.jpg|thumb|left|Uibheacha ''Ficedula parva'']] Is [[éan]] í an '''cuilire broinnrua''' (''Ficedula parva'').<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Ficedula%20parva/|title=“Ficedula parva” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-28}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Cuilire broinnrua}} [[Catagóir:Ficedula]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1792]] 1w3jvpe8w3t7lafkn2ltzl13sem3hkk Smólach Sibéarach 0 93534 1326500 1205583 2026-08-21T08:29:08Z An Sionnach Rua 29036 1326500 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Ball den fhine Turdidae is ea '''an smólach Sibéarach'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Geokichla%20sibirica/|title=“Geokichla sibirica” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Geokichla sibirica''). Tagann ainm an ghéinis ''Geokichla'' [[An tSean-Ghréigis|ón tSean-Ghréigis]] ''geo-,'' "talamh" agus ''kikhle,'' "smólach". Tagann an t-ainm speiceasach ''sibirica'' [[An Laidin|ón Laidin]] agus ciallaíonn sé [[An tSibéir|Sibéir]]. Póraíonn sé sa [[Foraoisí tuaisceartacha|taiga]] sa tSibéir. Tá sé imirceach go láidir, agus formhór na n-éan ag bogadh go dtí oirdheisceart na hÁise i rith an gheimhridh. Is faighne an-annamh é in iarthar na hEorpa. Is fánaí An neamhchoitianta an-rúnda.Is faighne an-annamh é in iarthar na hEorpa. Tá sé an-rúnda. Tá an smólach Sibéarach cosúil i méid leis [[Smólach ceoil|an smólach ceoil]]. Is [[Uiliteach|ainmhí uiliteach]] é, ag ithe réimse leathan [[Feithid|feithidí]], [[Cuiteog|péisteanna talún]] agus caora. Tá an smólach fireann Siberian gorm-liath dorcha ar bharr agus ar an mbun, le stríoch bhán os cionn na súl. Tá an bolg íochtarach agus na cliatháin bán. Tán an t-éan baineann i bhfad níos doinne, le stríoch dhonnbhuí os cionn na súl. Gné aitheantais shuntasach den dá ghnéas agus iad ar eitilt is ea an banda dubh ar na fo-eití bána, gné a roinntear leis [[Smólach White|an smólach White]]. [[Íomhá:Geokichla sibirica (male) in Vietnam.jpg|mion| Smólach Sibéarach ]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Geokichla]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1776]] [[Catagóir: Éin na hÁise Thuaidh]] [[Catagóir: Éin a thuairiscítear i 1776 | Smólach Sibéarach]] [[Category:Articles with 'species' microformats]] jzu4tc3wkz9iupr7r6igvv4ux0bz8hy 1326502 1326500 2026-08-21T08:30:54Z An Sionnach Rua 29036 1326502 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Ball den fhine Turdidae is ea '''an smólach Sibéarach'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Geokichla%20sibirica/|title=“Geokichla sibirica” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Geokichla sibirica''). Tagann ainm an ghéinis ''Geokichla'' [[An tSean-Ghréigis|ón tSean-Ghréigis]] ''geo-,'' "talamh" agus ''kikhle,'' "smólach". Tagann an t-ainm speiceasach ''sibirica'' [[An Laidin|ón Laidin]] agus ciallaíonn sé [[An tSibéir|Sibéir]]. Póraíonn sé sa [[Foraoisí tuaisceartacha|taiga]] sa tSibéir. Tá sé imirceach go láidir, agus formhór na n-éan ag bogadh go dtí oirdheisceart na hÁise i rith an gheimhridh. Is faighne an-annamh é in iarthar na hEorpa. Is fánaí An neamhchoitianta an-rúnda.Is faighne an-annamh é in iarthar na hEorpa. Tá sé an-rúnda. Tá an smólach Sibéarach cosúil i méid leis [[Smólach ceoil|an smólach ceoil]]. Is [[Uiliteach|ainmhí uiliteach]] é, ag ithe réimse leathan [[Feithid|feithidí]], [[Cuiteog|péisteanna talún]] agus caora. Tá an smólach fireann Siberian gorm-liath dorcha ar bharr agus ar an mbun, le stríoch bhán os cionn na súl. Tá an bolg íochtarach agus na cliatháin bán. Tán an t-éan baineann i bhfad níos doinne, le stríoch dhonnbhuí os cionn na súl. Gné aitheantais shuntasach den dá ghnéas agus iad ar eitilt is ea an banda dubh ar na fo-eití bána, gné a roinntear leis [[Smólach White|an smólach White]]. [[Íomhá:Geokichla sibirica (male) in Vietnam.jpg|mion| Smólach Sibéarach ]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Geokichla]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1776]] [[Catagóir: Éin na hÁise Thuaidh]] sfnknydllj7o0ri4i95gwbnv0d0pw95 Smólach White 0 93542 1326501 1221865 2026-08-21T08:30:41Z An Sionnach Rua 29036 1326501 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Ball den fhine Turdidae is ea '''an smólach White''' (''Zoothera aurea'' ), a ainmníodh as an nádúraí Sasanach [[:en:Gilbert_White|Gilbert White]].. Tagann ainm an ghéinis ''Zoothera'' ón tSean-Ghréigis ''zoon,'' "ainmhí" agus ''theras,'' "sealgaire". Tagann ainm an speicis ''aurea'' ón [[An Laidin|Laidin]] ''aureus'', "órga". .<ref name=job>{{cite book | last= Jobling | first= James A | year= 2010| teideal= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url= https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher= Christopher Helm | location = London | isbn = 978-1-4081-2501-4 | pages = [https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n61 61], 414}}</ref> == Dáileadh agus gnáthóg == Póraíonn sé i bhforaoisí [[Cónaiféar|buaircíneacha fliucha (taiga)]], go príomha sa chuid thoir den Phailéartach go dtí an Mhanchúir, an Chóiré agus an tSeapáin. Tá pórtha an tuaiscirt imirceach go láidir, agus formhór na n-éan ag bogadh go dtí oirdheisceart na hÁise i rith an gheimhridh. Is fáiní an- ghann é in iarthar na [[An Eoraip|hEorpa]]. == Cur síos == Tá an dá ghnéas cosúil, 27–31 &nbsp; cm ar fhad, le scálú dubh ar chúlra atá níos báine nó ní ba bhuí. Agus é ag eitilt, is í an ghné aitheantais is suntasaí atá aige ná an banda dubh ar na fo-eití bána, gné atá roinnte leis an [[smólach Sibéarach]]. Bíonn ceiliúr na n-éan fireann a bhíonn glórach, ina fheadóg mheicniúil ard, agus a scaipeann i gcéin, le sosanna 5–10 soicind idir gach dara gíog fhada''... tuuu .... tuuu .... tuuu''. Measadh roimhe seo gur fospeiceas den smólach White é. == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Zoothera]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1825]] [[Catagóir: Éin na hÁise Thuaidh]] [[Catagóir: Éin na Manchúire]] [[Catagóir: Éin na Cóiré]] [[Catagóir: Éin na Seapáine]] cs6rtmzgx0gp85xgcc78qts4y0843b3 Filiméala smólaigh 0 93546 1326485 1323397 2026-08-21T08:19:25Z An Sionnach Rua 29036 1326485 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Luscinia luscinia MHNT.ZOO.2010.11.193.1.jpg|mion|clé|Uibheach ''Luscinia luscinia'']] Is [[éan]] é an '''filiméala smólaigh''' (''Luscinia luscinia'').<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Luscinia%20luscinia/|title=“Luscinia luscinia” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-09}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Filimeala smolaigh}} [[Catagóir:Luscinia]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] pq5rqv05n8t7v3eb3gi3h502on8owq2 Clochrán coiteann 0 93602 1326496 1323171 2026-08-21T08:26:03Z An Sionnach Rua 29036 1326496 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Oenanthe oenanthe oenanthe MHNT.ZOO.2010.11.192.21.jpg|thumb|''Oenanthe oenanthe oenanthe'']] Is [[éan]] é an '''clochrán'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Oenanthe%20oenanthe/|title=“Oenanthe oenanthe” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> nó an '''clochrán coiteann'''. Is baill d'fhine na Muscicapidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Clochran coiteann}} [[Catagóir:Oenanthe]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] mn58zq12ovwqp17woy1vhyvgqe18iw8 Clochrán alabhreac 0 93608 1326498 1323165 2026-08-21T08:26:36Z An Sionnach Rua 29036 1326498 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Oenanthe pleschanka MHNT.ZOO.2010.11.190.23.jpg|thumb|''Oenanthe pleschanka'']] Is [[speiceas]] [[éan]] é '''an clochrán alabhreac''' (''Oenanthe pleschanka'') san [[Fine (bitheolaíocht)|fhine]] [[Muscicapidae]]. == Cur Síos == Tá cluimhreach dhubh agus bhán (sa cheann fireann) ina chomhartha sóirt aige a bhfuil a ainm dlite dó. Bíonn dath bán ar a chochall, cúl an mhuiníl agus an bholg, agus dath dubh ar a aghaidh, cliabhrach, droim agus sciatháin. Bíonn na cleití eireaball bán le marcanna dubha tréithiúla, a chruthaíonn patrún "T" dubh inbhéartaithe atá cosúil le eireaball an ''Oenanthe hispanica''. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Clochran alabhreac}} [[Catagóir:Oenanthe]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1770]] nmphc4bds4vqj2ztxjxd4dfeo8qrb3f Oenanthe hispanica 0 93613 1326499 1323173 2026-08-21T08:26:50Z An Sionnach Rua 29036 1326499 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Oenanthe hispanica hispanica MHNT.ZOO.2010.11.191.8.jpg|thumb|''Oenanthe hispanica hispanica'']] Is [[éan]] é an '''clochrán cluasdubh''' (''Oenanthe hispanica'').<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Oenanthe%20hispanica/|title=“Oenanthe hispanica” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-29}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Clochran cluasdubh}} [[Catagóir:Oenanthe]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] i7xq4slw9ho9xcjfrpypxl65h2vnq9n Clochrán fásaigh 0 93631 1326497 1323169 2026-08-21T08:26:21Z An Sionnach Rua 29036 1326497 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] é an '''clochrán fásaigh'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Oenanthe%20deserti/|title=“Oenanthe deserti” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is ball d'fhine na Muscicapidae é. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Clochran fasaigh}} [[Catagóir:Oenanthe]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1829]] f0uis7pao9uwl4lhvd29adqn44uc0b9 Druid rósach 0 93792 1326510 1323258 2026-08-21T08:36:26Z An Sionnach Rua 29036 1326510 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] í an '''druid rósach'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Pastor%20roseus/|title=“Pastor roseus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Sturnidae iad. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Druid rosach}} [[Catagóir:Pastor]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] 6iu3rsw9lu8ewm8q0ysr90tvrf4d202 Úsáideoir:Llywelyn2000/Liosta alt ar éin 2 94537 1326462 1323518 2026-08-20T23:42:33Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1326462 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql= SELECT DISTINCT ?item ?name WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q16521 . ?item wdt:P171* wd:Q5113 . ?item wdt:P105 wd:Q7432 . #species only FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P141 wd:Q237350 } # not extinct ?articleURL schema:about ?item ; schema:name ?name ; schema:isPartOf <https://ga.wikipedia.org/> . #must have sitelink to cywiki } ORDER BY ?name OFFSET 0 LIMIT 1000 |links=local |section= |sort=label |columns=number:#,qid,label,p225:enw tacson,P373,P2067,P2050,P181,P7770,P141 }} {| class='wikitable sortable' ! # ! qid ! label ! enw tacson ! catagóir Commons ! mais ! réise sciathán ! léarscáil de raon an tacsóin ! tréimhse ghoir ! IUCN conservation status |- | style='text-align:right'| 1 | Q26147 | [[abhóiséad]] | Recurvirostra avosetta | [[:commons:Category:Recurvirostra avosetta|Recurvirostra avosetta]] | 31.7 gram | 78 ceintiméadar | [[Íomhá:RecurvirostraAvosettaIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 2 | Q469992 | [[Recurvirostra americana|Abhóiséad Mheiriceánach]] | Recurvirostra americana | [[:commons:Category:Recurvirostra americana|Recurvirostra americana]] | 28.7 gram<br/>316 gram | 68 ceintiméadar | [[Íomhá:Recurvirostra americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 3 | Q832565 | [[Alcedo hercules]] | Alcedo hercules | [[:commons:Category:Alcedo hercules|Alcedo hercules]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 4 | Q202504 | [[amadán móinteach]] | Charadrius morinellus | [[:commons:Category:Charadrius morinellus|Charadrius morinellus]] | 17 gram | 60 ceintiméadar | [[Íomhá:Charadrius morinellus distr..png|center|128px]] | | |- | style='text-align:right'| 5 | Q1268205 | [[Súmaire gabhair ghlórach|Antrostomus vociferus]] | Antrostomus vociferus | [[:commons:Category:Antrostomus vociferus|Antrostomus vociferus]] | | | [[Íomhá:Antrostomus vociferus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 6 | Q106447604 | [[Éigrit eallaigh|Ardea ibis]] | Ardea ibis | [[:commons:Category:Ardea ibis|Ardea ibis]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 7 | Q652266 | [[Argas mór|Argusianus argus]] | Argusianus argus | [[:commons:Category:Argusianus argus|Argusianus argus]] | | | | 24 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 8 | Q692192 | [[Póiseard ceannrua Meiriceánach|Aythya americana]] | Aythya americana | [[:commons:Category:Aythya americana|Aythya americana]] | 1.1 cileagram<br/>990 gram | 79.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Aythya americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 9 | Q26742 | [[Aythya ferina]] | Aythya ferina | [[:commons:Category:Aythya ferina|Aythya ferina]] | 66 gram | 0.77 méadar | [[Íomhá:AythyaFerinaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 25 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 10 | Q170718 | [[Beachadóir Eorpach|beachadóir]] | Merops apiaster | [[:commons:Category:Merops apiaster|Merops apiaster]] | 6.5 gram | 0.47 méadar | [[Íomhá:Merops apiaster en.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 11 | Q1951359 | [[Beachadóir Peirseach|beachaire gormleicneach]] | Merops persicus | [[:commons:Category:Merops persicus|Merops persicus]] | 49.4 gram | | | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 12 | Q25450 | [[biorearrach]] | Anas acuta | [[:commons:Category:Anas acuta|Anas acuta]] | 1.025 cileagram<br/>866 gram | 0.9 méadar | [[Íomhá:AnasAcutaIUCN2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 13 | Q591831 | [[bobóilinc]] | Dolichonyx oryzivorus | [[:commons:Category:Dolichonyx oryzivorus|Dolichonyx oryzivorus]] | 2.75 gram | | [[Íomhá:Dolichonyx oryzivorus.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | Q25709 | [[Bonnán buí (éan)|bonnán]] | Botaurus stellaris | [[:commons:Category:Botaurus stellaris|Botaurus stellaris]] | 42 gram<br/>2.906 cileagram<br/>2.017 cileagram | 1.27 méadar | [[Íomhá:Botaurus stellaris map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 15 | Q26129 | [[bonnán beag]] | Botaurus minutus | [[:commons:Category:Ixobrychus minutus|Ixobrychus minutus]] | 13 gram<br/>147 gram | 49 ceintiméadar | [[Íomhá:IxobrychusMinutusIUCNvr2018 2.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 16 | Q204111 | [[Bonnán cainéaldathach|bonnán cainéil]] | Ixobrychus cinnamomeus | [[:commons:Category:Botaurus cinnamomeus|Botaurus cinnamomeus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 17 | Q743017 | [[Bonnán breicneach|bonnán Meiriceánach]] | Botaurus lentiginosus | [[:commons:Category:Botaurus lentiginosus|Botaurus lentiginosus]] | 36 gram | 115 ceintiméadar | [[Íomhá:Botaurus lentiginosus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 18 | Q469586 | [[Bonnán caol|bonnán seang]] | Ixobrychus exilis | [[:commons:Category:Botaurus exilis|Botaurus exilis]] | 10 gram<br/>80 gram | 43 ceintiméadar | [[Íomhá:Ixobrychus exilis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 19 | Q188877 | [[Breacán (éan)|breacán]] | Fringilla montifringilla | [[:commons:Category:Fringilla montifringilla|Fringilla montifringilla]] | 2.14 gram<br/>22 gram | 0.27 méadar | [[Íomhá:FringillaMontifringillaIUCN.svg|center|128px]] | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 20 | Q26650 | [[breacóg]] | Calidris alpina | [[:commons:Category:Calidris alpina|Calidris alpina]] | | 0.36 méadar | [[Íomhá:Calidris alpina migrations.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 21 | Q25440 | [[broigheall]] | Phalacrocorax carbo | [[:commons:Category:Phalacrocorax carbo|Phalacrocorax carbo]] | 2.4 cileagram<br/>2 cileagram | 1.4 méadar | [[Íomhá:PhalacrocoraxCarbo.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 22 | Q244319 | [[Mionbhroigheall|broigheall bídeach]] | Microcarbo pygmaeus | [[:commons:Category:Microcarbo pygmaeus|Microcarbo pygmaeus]] | | 85 ceintiméadar | [[Íomhá:MicrocarboPygmaeusIUCN.svg|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 23 | Q18700 | [[bróg-ghob]] | Balaeniceps rex | [[:commons:Category:Balaeniceps rex|Balaeniceps rex]] | | | [[Íomhá:Balaeniceps rex distribution.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 24 | Q121221 | [[budragár]] | Melopsittacus undulatus | [[:commons:Category:Melopsittacus undulatus|Melopsittacus undulatus]] | 2.15 gram | | [[Íomhá:Budgerigar map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 25 | Q168677 | [[bultúr luaithriúíl]] | Aegypius monachus | [[:commons:Category:Aegypius monachus|Aegypius monachus]] | 243 gram | 2.5 méadar | [[Íomhá:AegypiusMonachusIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 26 | Q126167 | [[bultúr uan]] | Gypaetus barbatus | [[:commons:Category:Gypaetus barbatus|Gypaetus barbatus]] | 224 gram<br/>4.913 cileagram<br/>6.175 cileagram | 2.621 méadar | [[Íomhá:GypaetusBarbatusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 54 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 27 | Q33504 | [[bultúr Éigipteach]] | Neophron percnopterus | [[:commons:Category:Neophron percnopterus|Neophron percnopterus]] | 94 gram<br/>1.977 cileagram | 1.676 méadar | [[Íomhá:NeophronMap.svg|center|128px]] | 42 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 28 | Q188601 | [[bustard beag]] | Tetrax tetrax | [[:commons:Category:Tetrax tetrax|Tetrax tetrax]] | 41 gram | 110 ceintiméadar | [[Íomhá:TetraxTetraxIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 21 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 29 | Q290871 | [[bustard Houbara]] | Chlamydotis undulata | [[:commons:Category:Chlamydotis undulata|Chlamydotis undulata]] | 68 gram<br/>1.96 cileagram<br/>1.15 cileagram | | [[Íomhá:Houbara map.svg|center|128px]] | 24 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 30 | Q171655 | [[bustard mór]] | Otis tarda | [[:commons:Category:Otis tarda|Otis tarda]] | 143 gram | 235 ceintiméadar<br/>180 ceintiméadar | [[Íomhá:Otis tarda distribution.png|center|128px]] | 25 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 31 | Q26205 | [[buíóg]] | Emberiza citrinella | [[:commons:Category:Emberiza citrinella|Emberiza citrinella]] | 2.94 gram | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:Emberizacitronella3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 32 | Q908909 | [[búbúc Norfolk]] | Ninox novaeseelandiae | [[:commons:Category:Ninox novaeseelandiae|Ninox novaeseelandiae]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 33 | Q179959 | [[cacapó]] | Strigops habroptila | [[:commons:Category:Strigops habroptila|Strigops habroptila]] | | | [[Íomhá:Kakapohist.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 34 | Q27050 | [[cadhan]] | Branta bernicla | [[:commons:Category:Branta bernicla|Branta bernicla]] | | 1.01 méadar | [[Íomhá:Branta bernicla map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 35 | Q188446 | [[caipín dubh]] | Sylvia atricapilla | [[:commons:Category:Sylvia atricapilla|Sylvia atricapilla]] | 2.19 gram<br/>18.1 gram | 23 ceintiméadar | [[Íomhá:Sylviaatricapillamap2.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 36 | Q235057 | [[caislín aille]] | Monticola saxatilis | [[:commons:Category:Monticola saxatilis|Monticola saxatilis]] | 4.95 gram<br/>47 gram<br/>52.4 gram | | [[Íomhá:MonticolaSaxatilisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 37 | Q152144 | [[caislín aille gorm]] | Monticola solitarius | [[:commons:Category:Monticola solitarius|Monticola solitarius]] | 5.95 gram | | [[Íomhá:MonticolaSolitariusIUCNver2019 1.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 38 | Q155869 | [[caislín aitinn]] | Saxicola rubetra | [[:commons:Category:Saxicola rubetra|Saxicola rubetra]] | 2.06 gram | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:Saxicola rubetra, IUCN.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 39 | Q1315689 | [[caislín cloch]] | Saxicola torquatus | [[:commons:Category:Saxicola torquatus|Saxicola torquatus]] | | | | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 40 | Q838665 | [[caislín cloch Eorpach]] | Saxicola rubicola | [[:commons:Category:Saxicola rubicola|Saxicola rubicola]] | | | | 15 lá | |- | style='text-align:right'| 41 | Q1589281 | [[caislín Sibéarach]] | Saxicola maurus | [[:commons:Category:Saxicola maurus|Saxicola maurus]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 42 | Q852622 | [[Cnagaire impiriúil|Campephilus imperialis]] | Campephilus imperialis | [[:commons:Category:Campephilus imperialis|Campephilus imperialis]] | | | [[Íomhá:Campephilus imperialis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 43 | Q284331 | [[Cnagaire Magellanach|Campephilus magellanicus]] | Campephilus magellanicus | [[:commons:Category:Campephilus magellanicus|Campephilus magellanicus]] | 260 gram | 0.6 méadar | [[Íomhá:Campephilus magellanicus distr.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 44 | Q208334 | [[Donnóg Alpach|cantaire Alpshléibhe]] | Prunella collaris | [[:commons:Category:Prunella collaris|Prunella collaris]] | | | [[Íomhá:PrunellaCollariusIUCN.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 45 | Q1049121 | [[Donnóg Radde|cantaire carraige]] | Prunella ocularis | [[:commons:Category:Prunella ocularis|Prunella ocularis]] | | | | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 46 | Q129059 | [[capall coille]] | Tetrao urogallus | [[:commons:Category:Tetrao urogallus|Tetrao urogallus]] | 3.8 cileagram<br/>1.97 cileagram<br/>53 gram | 106 ceintiméadar | [[Íomhá:Western Capercaillie Tetrao urogallus distribution map.png|center|128px]] | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 47 | Q26198 | [[caróg dhubh]] | Corvus corone | [[:commons:Category:Corvus corone|Corvus corone]] | | 0.91 méadar | [[Íomhá:Corvus corone map.png|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 48 | Q831597 | [[catéan liath]] | Dumetella carolinensis | [[:commons:Category:Dumetella carolinensis|Dumetella carolinensis]] | 3.8 gram<br/>35.7 gram<br/>39.6 gram | | [[Íomhá:Dumetella carolinensis-map.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 49 | Q25384 | [[ceann cait]] | Asio otus | [[:commons:Category:Asio otus|Asio otus]] | | 95 ceintiméadar | [[Íomhá:Asio otus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 50 | Q25376 | [[Cearc cheannann Eoráiseach|cearc cheannann]] | Fulica atra | [[:commons:Category:Fulica atra|Fulica atra]] | 36.5 gram<br/>835 gram<br/>715 gram | 75 ceintiméadar | [[Íomhá:Fulica atra distribution.png|center|128px]] | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 51 | Q470016 | [[cearc cheannann Mheiriceánach]] | Fulica americana | [[:commons:Category:Fulica americana|Fulica americana]] | | | [[Íomhá:Fulica americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 52 | Q901228 | [[cearc mhailí]] | Leipoa ocellata | [[:commons:Category:Leipoa ocellata|Leipoa ocellata]] | 2.4 cileagram<br/>175 gram<br/>1.8 cileagram | | | 63 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 53 | Q178702 | [[cearc shailí]] | Lagopus lagopus | [[:commons:Category:Lagopus lagopus|Lagopus lagopus]] | 720 gram<br/>580 gram | | [[Íomhá:Willow Ptarmigan Lagopus lagopus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 54 | Q18847 | [[cearc uisce]] | Gallinula chloropus | [[:commons:Category:Gallinula chloropus|Gallinula chloropus]] | 348 gram | 52 ceintiméadar | [[Íomhá:Gallinula chloropus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 55 | Q104867606 | [[Ceolaire barrach]] | Curruca nisoria | [[:commons:Category:Curruca nisoria|Curruca nisoria]] | 2.63 gram | 25 ceintiméadar | [[Íomhá:SylviaNisoriaIUCN.svg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 56 | Q312779 | [[ceolaire Blyth]] | Acrocephalus dumetorum | [[:commons:Category:Acrocephalus dumetorum|Acrocephalus dumetorum]] | 1.68 gram | | [[Íomhá:AcrocephalusDumetorumIUCN.svg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 57 | Q14753772 | [[ceolaire bánlíoch]] | Iduna pallida | [[:commons:Category:Iduna pallida|Iduna pallida]] | | | [[Íomhá:IdunaPallidaIUCN.svg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 58 | Q208710 | [[ceolaire casarnaí]] | Locustella naevia | [[:commons:Category:Locustella naevia|Locustella naevia]] | | 17 ceintiméadar | [[Íomhá:LocustellaNaeviaIUCN.svg|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 59 | Q650114 | [[ceolaire Cetti]] | Cettia cetti | [[:commons:Category:Cettia cetti|Cettia cetti]] | | 17 ceintiméadar | [[Íomhá:Cettia cetti distribution map.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 60 | Q27075477 | [[ceolaire coille]] | Phylloscopus sibilatrix | [[:commons:Category:Phylloscopus sibilatrix|Phylloscopus sibilatrix]] | 1.32 gram<br/>10 gram | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:Phylloscopus sibilatrix Range Map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 61 | Q210422 | [[ceolaire corraigh]] | Acrocephalus palustris | [[:commons:Category:Acrocephalus palustris|Acrocephalus palustris]] | 1.85 gram | 20 ceintiméadar | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 62 | Q757116 | [[ceolaire cuaráin]] | Iduna caligata | [[:commons:Category:Iduna caligata|Iduna caligata]] | | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 63 | Q27236 | [[ceolaire cíbe]] | Acrocephalus schoenobaenus | [[:commons:Category:Acrocephalus schoenobaenus|Acrocephalus schoenobaenus]] | 1.65 gram | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:AcrocephalusSchoenobaenusIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 64 | Q1590574 | [[Ceolaire Upcher|ceolaire fann]] | Hippolais languida | [[:commons:Category:Hippolais languida|Hippolais languida]] | 1.79 gram | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 65 | Q210791 | [[ceolaire feanearrach]] | Cisticola juncidis | [[:commons:Category:Cisticola juncidis|Cisticola juncidis]] | | | [[Íomhá:CisticolaJuncidisIUCN.svg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 66 | Q110257524 | [[Ceolaire fraoigh]] | Curruca undata | [[:commons:Category:Curruca undata|Curruca undata]] | | 16 ceintiméadar | | 13 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 67 | Q110257494 | [[Ceolaire mion|Ceolaire fásaigh]] | Curruca nana | [[:commons:Category:Curruca nana|Curruca nana]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 68 | Q202478 | [[ceolaire garraí]] | Sylvia borin | [[:commons:Category:Sylvia borin|Sylvia borin]] | | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:Sylviaborinmap2.jpg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 69 | Q159080 | [[ceolaire giolcaí]] | Acrocephalus scirpaceus | [[:commons:Category:Acrocephalus scirpaceus|Acrocephalus scirpaceus]] | 12 gram | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:AcrocephalusScirpaceusIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 70 | Q827657 | [[ceolaire goirt ríse]] | Acrocephalus agricola | [[:commons:Category:Acrocephalus agricola|Acrocephalus agricola]] | | | [[Íomhá:AcrocephalusAgricolaIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 71 | Q27674 | [[ceolaire ictireach]] | Hippolais icterina | [[:commons:Category:Hippolais icterina|Hippolais icterina]] | 1.7 gram | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:HippolaisIcterinaIUCN.svg|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 72 | Q110257499 | [[Ceolaire tiubhghobach|Ceolaire Oirféach]] | Curruca crassirostris | [[:commons:Category:Curruca crassirostris|Curruca crassirostris]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 73 | Q27239 | [[ceolaire sailí]] | Phylloscopus trochilus | [[:commons:Category:Phylloscopus trochilus|Phylloscopus trochilus]] | | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:Phylloscopus trochilus Range Map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 74 | Q321272 | [[ceolaire Savi]] | Locustella luscinioides | [[:commons:Category:Locustella luscinioides|Locustella luscinioides]] | 2.08 gram | 20 ceintiméadar | [[Íomhá:LocustellaLuscinioidesIUCN.svg|center|128px]] | 10 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 75 | Q460229 | [[ceolaire scothghlas]] | Phylloscopus trochiloides | [[:commons:Category:Phylloscopus trochiloides|Phylloscopus trochiloides]] | | | [[Íomhá:Phylloscopus trochiloides distribution map.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 76 | Q110257505 | [[Ceolaire Ménétries|ceolaire screige]] | Curruca mystacea | [[:commons:Category:Curruca mystacea|Curruca mystacea]] | 1.5 gram | | | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 77 | Q1052008 | [[Ceyx erithaca]] | Ceyx erithaca | [[:commons:Category:Ceyx erithaca|Ceyx erithaca]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 78 | Q26982 | [[circín starraiceach]] | Galerida cristata | [[:commons:Category:Galerida cristata|Galerida cristata]] | | | [[Íomhá:Galerida cristata distribution map.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 79 | Q148583 | [[cirlghealóg]] | Emberiza cirlus | [[:commons:Category:Emberiza cirlus|Emberiza cirlus]] | | 24 ceintiméadar | [[Íomhá:Emberiza cirlus distribution map.jpg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 80 | Q25385 | [[clamhán]] | Buteo buteo | [[:commons:Category:Buteo buteo|Buteo buteo]] | 0.925 cileagram<br/>60 gram<br/>790 gram<br/>966.5 gram | 1.24 méadar | [[Íomhá:Buteo buteo distribution map.png|center|128px]] | 34 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 81 | Q233684 | [[clamhán cosfhada]] | Buteo rufinus | [[:commons:Category:Buteo rufinus|Buteo rufinus]] | 73 gram | | [[Íomhá:ButeoRufinusIUCN2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 82 | Q26407 | [[clamhán lópach]] | Buteo lagopus | [[:commons:Category:Buteo lagopus|Buteo lagopus]] | 824.6 gram<br/>1.027 cileagram | 1.35 méadar | [[Íomhá:Buteo lagopus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 83 | Q170466 | [[clamhán riabhach]] | Pernis apivorus | [[:commons:Category:Pernis apivorus|Pernis apivorus]] | 49 gram | 1.26 méadar | [[Íomhá:PernisApivorusIUCN2018 2.png|center|128px]] | 32 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 84 | Q21090684 | [[Iolar breac mór|Clanga clanga]] | Clanga clanga | [[:commons:Category:Clanga clanga|Clanga clanga]] | 110 gram | 167.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Aquila clanga distribution map.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 85 | Q26420 | [[Clochrán coiteann|clochrán]] | Oenanthe oenanthe | [[:commons:Category:Oenanthe oenanthe|Oenanthe oenanthe]] | | 0.28 méadar | [[Íomhá:Oenanthe oenanthe map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 86 | Q769528 | [[Clochrán earr-rua|clochrán Afganastánach]] | Oenanthe chrysopygia | [[:commons:Category:Oenanthe chrysopygia|Oenanthe chrysopygia]] | | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 87 | Q763538 | [[clochrán alabhreac]] | Oenanthe pleschanka | [[:commons:Category:Oenanthe pleschanka|Oenanthe pleschanka]] | 2.43 gram | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 88 | Q385723 | [[Oenanthe hispanica|clochrán cluasdubh]] | Oenanthe hispanica | [[:commons:Category:Oenanthe hispanica|Oenanthe hispanica]] | | | [[Íomhá:OenantheHispanicaIUCNver2019-3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 89 | Q769093 | [[Clochrán Finsch|clochrán droimbhán]] | Oenanthe finschii | [[:commons:Category:Oenanthe finschii|Oenanthe finschii]] | 26 gram<br/>29 gram | | | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 90 | Q1303323 | [[Clochrán Coirdíneach|clochrán earrdhearg]] | Oenanthe xanthoprymna | [[:commons:Category:Oenanthe xanthoprymna|Oenanthe xanthoprymna]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 91 | Q769934 | [[clochrán fásaigh]] | Oenanthe deserti | [[:commons:Category:Oenanthe deserti|Oenanthe deserti]] | | | [[Íomhá:OenantheDesertiIUCNver2019-3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 92 | Q747686 | [[clochrán gainimh]] | Oenanthe isabellina | [[:commons:Category:Oenanthe isabellina|Oenanthe isabellina]] | 3.04 gram<br/>29 gram | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 93 | Q207290 | [[Cnagaire droimgheal|cnagaire droimbhán]] | Dendrocopos leucotos | [[:commons:Category:Dendrocopos leucotos|Dendrocopos leucotos]] | | | [[Íomhá:White-backed Woodpecker Dendrocopos leucotos distribution map.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 94 | Q143284 | [[cnagaire dubh]] | Dryocopus martius | [[:commons:Category:Dryocopus martius|Dryocopus martius]] | 11.8 gram | | [[Íomhá:Dryocopus martius distr.PNG|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 95 | Q166171 | [[cnagaire glas]] | Picus viridis | [[:commons:Category:Picus viridis|Picus viridis]] | 8.9 gram<br/>193 gram | 41 ceintiméadar | [[Íomhá:Picus viridis dis.png|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 96 | Q752481 | [[Cnagaire Siriach|cnagaire Síriach]] | Dendrocopos syriacus | [[:commons:Category:Dendrocopos syriacus|Dendrocopos syriacus]] | 5.1 gram | | [[Íomhá:Dendrocopos syriacus distr new.png|center|128px]] | 10 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 97 | Q27124 | [[cnota]] | Calidris canutus | [[:commons:Category:Calidris canutus|Calidris canutus]] | 19.3 gram<br/>126 gram<br/>148 gram | 0.5 méadar | [[Íomhá:RedKnotMigration.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 98 | Q749701 | [[Cnóshnag Neumayer|cnóshnag creige]] | Sitta neumayer | [[:commons:Category:Sitta neumayer|Sitta neumayer]] | 2.43 gram | | | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 99 | Q156767 | [[cnóshnag Eorpach]] | Sitta europaea | [[:commons:Category:Sitta europaea|Sitta europaea]] | 2.25 gram<br/>23 gram | 24 ceintiméadar | [[Íomhá:Sitta europaea distribution map.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 100 | Q514809 | [[cocaitíl]] | Nymphicus hollandicus | [[:commons:Category:Nymphicus hollandicus|Nymphicus hollandicus]] | 5.68 gram<br/>86 gram | | [[Íomhá:Bird range cockatiel.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 101 | Q210341 | [[Cochlearius cochlearius]] | Cochlearius cochlearius | [[:commons:Category:Cochlearius cochlearius|Cochlearius cochlearius]] | | | [[Íomhá:Cochlearius cochlearius map.svg|center|128px]] | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 102 | Q1274601 | [[coileach sneachta Caispeach]] | Tetraogallus caspius | [[:commons:Category:Tetraogallus caspius|Tetraogallus caspius]] | 2.59 cileagram<br/>2.07 cileagram<br/>75 gram | 100 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 103 | Q1137277 | [[coileach sneachta Cugasach]] | Tetraogallus caucasicus | [[:commons:Category:Tetraogallus caucasicus|Tetraogallus caucasicus]] | | 87.5 ceintiméadar | | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 104 | Q25332 | [[coirneach]] | Pandion haliaetus | [[:commons:Category:Pandion haliaetus|Pandion haliaetus]] | 1.4 cileagram | 1.6 méadar | [[Íomhá:Wiki-Pandion haliaetus.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 105 | Q42326 | [[colm aille]] | Columba livia | [[:commons:Category:Columba livia|Columba livia]] | 294 gram<br/>267 gram | 690 millimetre | [[Íomhá:Columba livia distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 106 | Q26026 | [[Colúr coille|colm coille]] | Columba palumbus | [[:commons:Category:Columba palumbus|Columba palumbus]] | 18.9 gram | 0.75 méadar | [[Íomhá:Columba-palumbus-dist.png|center|128px]] | 17 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 107 | Q26140 | [[colm gorm]] | Columba oenas | [[:commons:Category:Columba oenas|Columba oenas]] | 16.7 gram | 0.75 méadar | [[Íomhá:ColumbaOenasIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 108 | Q170598 | [[condar na nAindéas]] | Vultur gryphus | [[:commons:Category:Vultur gryphus|Vultur gryphus]] | | 3.048 méadar | [[Íomhá:AndeanMap.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 109 | Q25382 | [[corcrán coille]] | Pyrrhula pyrrhula | [[:commons:Category:Pyrrhula pyrrhula|Pyrrhula pyrrhula]] | 2.41 gram<br/>31 gram | 0.26 méadar | [[Íomhá:PyrrhulaPyrrhulaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 110 | Q1084895 | [[corcrán coille ceannliath]] | Pyrrhula erythaca | [[:commons:Category:Pyrrhula erythaca|Pyrrhula erythaca]] | 21.7 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 111 | Q160488 | [[corr chorcra]] | Ardea purpurea | [[:commons:Category:Ardea purpurea|Ardea purpurea]] | 51 gram | 1.35 méadar | [[Íomhá:ArdeaPurpureaIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 112 | Q171360 | [[corr leitheadach Eoráiseach]] | Platalea leucorodia | [[:commons:Category:Platalea leucorodia|Platalea leucorodia]] | 76 gram | 1.3 méadar | [[Íomhá:Platalea leucorodia.PNG|center|128px]] | 23 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 113 | Q126216 | [[corr oíche]] | Nycticorax nycticorax | [[:commons:Category:Nycticorax nycticorax|Nycticorax nycticorax]] | 682 gram<br/>590 gram | 1.06 méadar | [[Íomhá:Nycticorax nycticorax map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 114 | Q722981 | [[corr ríoga]] | Platalea regia | [[:commons:Category:Platalea regia|Platalea regia]] | 69 gram | 120 ceintiméadar | | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 115 | Q191394 | [[corr scréachach]] | Ardeola ralloides | [[:commons:Category:Ardeola ralloides|Ardeola ralloides]] | 16 gram<br/>288 gram | 0.86 méadar | [[Íomhá:Ardeola ralloides map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 116 | Q144218 | [[coscaróba]] | Coscoroba coscoroba | [[:commons:Category:Coscoroba coscoroba|Coscoroba coscoroba]] | 4.6 cileagram<br/>3.8 cileagram<br/>185 gram | | [[Íomhá:Coscoroba coscoroba map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 117 | Q18859 | [[cosdeargán]] | Tringa totanus | [[:commons:Category:Tringa totanus|Tringa totanus]] | 22.3 gram<br/>129 gram | 62 ceintiméadar | [[Íomhá:TringaTotanusIUCN2019 2.png|center|128px]] | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 118 | Q28103 | [[cosdeargán breac]] | Tringa erythropus | [[:commons:Category:Tringa erythropus|Tringa erythropus]] | 24.5 gram<br/>142 gram<br/>161 gram | 64 ceintiméadar | [[Íomhá:TringaErythropusIUCN.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 119 | Q230837 | [[cromán bánlíoch]] | Circus macrourus | [[:commons:Category:Circus macrourus|Circus macrourus]] | 28 gram<br/>322 gram<br/>445 gram | 1.09 méadar | [[Íomhá:Circus macrourus distribution map.png|center|128px]] | 29 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 120 | Q26574 | [[cromán liath]] | Circus pygargus | [[:commons:Category:Circus pygargus|Circus pygargus]] | 24 gram<br/>261 gram<br/>370 gram | 1.09 méadar | [[Íomhá:Circus pygargus distribution map.png|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 121 | Q26431 | [[Cromán móna iartharach]] | Circus aeruginosus | [[:commons:Category:Circus aeruginosus|Circus aeruginosus]] | 40 gram | 1.16 méadar | [[Íomhá:Circus aeruginosus distribution map.png|center|128px]] | 34 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 122 | Q25572 | [[cromán na gcearc]] | Circus cyaneus | [[:commons:Category:Circus cyaneus|Circus cyaneus]] | 346 gram<br/>527 gram | 1.1 méadar | [[Íomhá:Circus cyaneus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 123 | Q27102 | [[crosán]] | Alca torda | [[:commons:Category:Alca torda|Alca torda]] | | 0.661 méadar | [[Íomhá:Alca torda map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 124 | Q18854 | [[crotach]] | Numenius arquata | [[:commons:Category:Numenius arquata|Numenius arquata]] | 76 gram<br/>742 gram<br/>869 gram | 0.97 méadar | [[Íomhá:NumeniusArquata.png|center|128px]] | 28 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 125 | Q61857 | [[crotach Artach]] | Numenius borealis | [[:commons:Category:Numenius borealis|Numenius borealis]] | | 70 ceintiméadar | [[Íomhá:Numenius borealis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 126 | Q18858 | [[crotach eanaigh]] | Numenius phaeopus | [[:commons:Category:Numenius phaeopus|Numenius phaeopus]] | | 1.07 méadar | [[Íomhá:Numenius phaeopus distribution map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 127 | Q79915 | [[Murlach mara|cruidín]] | Alcedo atthis | [[:commons:Category:Alcedo atthis|Alcedo atthis]] | 4.3 gram | 25 ceintiméadar | [[Íomhá:Alcedo atthis -range map-2-cp.png|center|128px]] | 19.5 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 128 | Q31646 | [[Cruidín ceiriúlach]] | Alcedo coerulescens | [[:commons:Category:Alcedo coerulescens|Alcedo coerulescens]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 129 | Q1263692 | [[Cruidín crúcghobach]] | Melidora macrorrhina | [[:commons:Category:Melidora macrorrhina|Melidora macrorrhina]] | 97 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 130 | Q1265314 | [[Cruidín droimghlas]] | Actenoides monachus | [[:commons:Category:Actenoides monachus|Actenoides monachus]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 131 | Q735158 | [[cruidín píbgheal]] | Halcyon smyrnensis | [[:commons:Category:Halcyon smyrnensis|Halcyon smyrnensis]] | | | [[Íomhá:White-throated Kingfisher Range.JPG|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 132 | Q18845 | [[Cuach choiteann|cuach]] | Cuculus canorus | [[:commons:Category:Cuculus canorus|Cuculus canorus]] | 3.22 gram<br/>117 gram<br/>106 gram | 58 ceintiméadar | [[Íomhá:CuculusCanorusIUCNver2019 3.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 133 | Q852265 | [[cuach ghob-bhuí]] | Coccyzus americanus | [[:commons:Category:Coccyzus americanus|Coccyzus americanus]] | | | [[Íomhá:Coccyzus americanus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 134 | Q27442 | [[cuilire alabhreac]] | Ficedula hypoleuca | [[:commons:Category:Ficedula hypoleuca|Ficedula hypoleuca]] | 1.7 gram<br/>12 gram | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:FicedulaHypoleucaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 135 | Q241499 | [[cuilire broinnrua]] | Ficedula parva | [[:commons:Category:Ficedula parva|Ficedula parva]] | 1.45 gram | | [[Íomhá:FicedulaParvaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 136 | Q1591580 | [[cuilire leathmhuinceach]] | Ficedula semitorquata | [[:commons:Category:Ficedula semitorquata|Ficedula semitorquata]] | | | | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 137 | Q26607 | [[cuilire liath]] | Muscicapa striata | [[:commons:Category:Muscicapa striata|Muscicapa striata]] | 1.92 gram | 24 ceintiméadar | [[Íomhá:MuscicapaStriataIUCN2019-3.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 138 | Q690826 | [[Cuilire bán|cuilire muinceach]] | Ficedula albicollis | [[:commons:Category:Ficedula albicollis|Ficedula albicollis]] | 1.6 gram | | [[Íomhá:FicedulaAlbicollisIUCN2019-3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 139 | Q838749 | [[Scréachóg Steller|Cyanocitta stelleri]] | Cyanocitta stelleri | [[:commons:Category:Cyanocitta stelleri|Cyanocitta stelleri]] | 8.1 gram<br/>94 gram | | [[Íomhá:Cyanocitta stelleri map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 140 | Q25345384 | [[cág]] | Coloeus monedula | [[:commons:Category:Coloeus monedula|Coloeus monedula]] | | 0.65 méadar | [[Íomhá:Corvus monedula distribution de.svg|center|128px]] | 20 lá | |- | style='text-align:right'| 141 | Q191386 | [[cág gob-bhuí]] | Pyrrhocorax graculus | [[:commons:Category:Pyrrhocorax graculus|Pyrrhocorax graculus]] | | | [[Íomhá:Pyrrhocoraxgraculusmap.png|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 142 | Q208405 | [[cánóg dhubh]] | Puffinus puffinus | [[:commons:Category:Puffinus puffinus|Puffinus puffinus]] | 521 gram | 82 ceintiméadar | [[Íomhá:Puffinus puffinus distribution.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 143 | Q25234 | [[Lon dubh|céirseach]] | Turdus merula | [[:commons:Category:Turdus merula|Turdus merula]] | | 36 ceintiméadar | [[Íomhá:Turdus merula distribution map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 144 | Q244197 | [[Cíobhaí Beag Breac|cíobhaí beag breac]] | Apteryx owenii | [[:commons:Category:Apteryx owenii|Apteryx owenii]] | 285 gram | | [[Íomhá:Apteryx owenii - distribution map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 145 | Q734829 | [[Cíobhaí Donn an Oileáin Thuaidh|cíobhaí donn an Oileáin Thuaidh]] | Apteryx mantelli | [[:commons:Category:Apteryx mantelli|Apteryx mantelli]] | 2.25 cileagram<br/>2.955 cileagram | | [[Íomhá:North Island Brown Kiwi.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 146 | Q730091 | [[Cíobhaí Mór Breac|cíobhaí mór breac]] | Apteryx haastii | [[:commons:Category:Apteryx haastii|Apteryx haastii]] | 425 gram | | [[Íomhá:418px-NZ-kiwimapApteryx haastii.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 147 | Q26657 | [[Cíorbhuí coiteann|cíorbhuí]] | Regulus regulus | [[:commons:Category:Regulus regulus|Regulus regulus]] | 0.77 gram | 14 ceintiméadar | [[Íomhá:Regulus regulus map.png|center|128px]] | 17 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 148 | Q869023 | [[cíorlacha Phatagónach]] | Lophonetta specularioides | [[:commons:Category:Lophonetta specularioides|Lophonetta specularioides]] | | | [[Íomhá:Lophonetta specularioides map.svg|center|128px]] | 30 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 149 | Q716456 | [[Cúcabarra breac]] | Dacelo tyro | [[:commons:Category:Dacelo tyro|Dacelo tyro]] | 136 gram<br/>156 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 150 | Q854856 | [[Cúcabarra gormeiteach]] | Dacelo leachii | [[:commons:Category:Dacelo leachii|Dacelo leachii]] | 334 gram<br/>284 gram | | | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 151 | Q824974 | [[Cúcabarra gáiriteach]] | Dacelo novaeguineae | [[:commons:Category:Dacelo novaeguineae|Dacelo novaeguineae]] | 30.4 gram<br/>307.2 gram<br/>352.1 gram | | [[Íomhá:Distribution laughing kookaburra.jpg|center|128px]] | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 152 | Q919707 | [[Cúcabarra sluasaidghobach]] | Dacelo rex | [[:commons:Category:Clytoceyx rex|Clytoceyx rex]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 153 | Q942119 | [[Cúcabarra tarr-ruadhonn]] | Dacelo gaudichaud | [[:commons:Category:Dacelo gaudichaud|Dacelo gaudichaud]] | 143 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 154 | Q80362 | [[cúr dubh]] | Milvus migrans | [[:commons:Category:Milvus migrans|Milvus migrans]] | 56 gram<br/>828 gram | 1.52 méadar | [[Íomhá:Milvus migrans distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 155 | Q156250 | [[cúr rua]] | Milvus milvus | [[:commons:Category:Milvus milvus|Milvus milvus]] | 63 gram<br/>1.012 cileagram<br/>1.232 cileagram | 1.66 méadar | [[Íomhá:Milvus milvus distr.png|center|128px]] | 31 lá | |- | style='text-align:right'| 156 | Q184825 | [[deargán sneachta]] | Turdus iliacus | [[:commons:Category:Turdus iliacus|Turdus iliacus]] | 4.9 gram<br/>62 gram | 0.36 méadar | [[Íomhá:Turdus iliacus map.svg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 157 | Q275591 | [[Meánchnagaire breac|Dendrocoptes medius]] | Dendrocoptes medius | [[:commons:Category:Dendrocoptes medius|Dendrocoptes medius]] | | | [[Íomhá:Dendrocopos medius distr.png|center|128px]] | | |- | style='text-align:right'| 158 | Q856531 | [[Dicrurus paradiseus]] | Dicrurus paradiseus | [[:commons:Category:Dicrurus paradiseus|Dicrurus paradiseus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 159 | Q26698 | [[donnóg]] | Prunella modularis | [[:commons:Category:Prunella modularis|Prunella modularis]] | | 0.21 méadar | [[Íomhá:PrunellaModularisIUCN.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 160 | Q167230 | [[Snámhaí balla|dreapaire balla]] | Tichodroma muraria | [[:commons:Category:Tichodroma muraria|Tichodroma muraria]] | | | [[Íomhá:Mauerläufer1.png|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 161 | Q25740 | [[dreoilín]] | Troglodytes troglodytes | [[:commons:Category:Troglodytes troglodytes|Troglodytes troglodytes]] | | 15 ceintiméadar | [[Íomhá:TroglodytesTroglodytesIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 162 | Q27160 | [[droimneach beag]] | Larus fuscus | [[:commons:Category:Larus fuscus|Larus fuscus]] | 880 gram<br/>755 gram | 1.34 méadar | [[Íomhá:Larus fuscus map.svg|center|128px]] | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 163 | Q26629 | [[droimneach mór]] | Larus marinus | [[:commons:Category:Larus marinus|Larus marinus]] | | 1.67 méadar | [[Íomhá:Larus marinus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 164 | Q25469 | [[Druid choiteann|druid]] | Sturnus vulgaris | [[:commons:Category:Sturnus vulgaris|Sturnus vulgaris]] | | 0.38 méadar | [[Íomhá:Sturnus vulgaris map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 165 | Q890912 | [[Druid droimchorcra|druid dauria]] | Agropsar sturninus | [[:commons:Category:Agropsar sturninus|Agropsar sturninus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 166 | Q20823352 | [[druid rósach]] | Pastor roseus | [[:commons:Category:Pastor roseus|Pastor roseus]] | 6.6 gram<br/>79.6 gram<br/>66.9 gram | | [[Íomhá:PastorRoseusIUCNver2020-1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 167 | Q25402 | [[eala bhalbh]] | Cygnus olor | [[:commons:Category:Cygnus olor|Cygnus olor]] | 11.8 cileagram<br/>9.67 cileagram | 230 ceintiméadar | [[Íomhá:CygnusOlorIUCN2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 168 | Q131044 | [[eala dhubh]] | Cygnus atratus | [[:commons:Category:Cygnus atratus|Cygnus atratus]] | 258 gram<br/>6.2 cileagram<br/>5.1 cileagram | 180 ceintiméadar | [[Íomhá:Black Swan.png|center|128px]] | 38 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 169 | Q25612 | [[eala ghlórach]] | Cygnus cygnus | [[:commons:Category:Cygnus cygnus|Cygnus cygnus]] | 331 gram<br/>14 cileagram<br/>8.75 cileagram | 2.29 méadar | [[Íomhá:Cygnus-cygnus.png|center|128px]] | 36 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 170 | Q244432 | [[eala phíbdhubh]] | Cygnus melancoryphus | [[:commons:Category:Cygnus melancoryphus|Cygnus melancoryphus]] | | | [[Íomhá:Cygnus melancoryphus map.svg|center|128px]] | 35 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 171 | Q26603 | [[eala thundra]] | Cygnus columbianus | [[:commons:Category:Cygnus columbianus|Cygnus columbianus]] | 7.258 cileagram<br/>6.305 cileagram | 1.98 méadar | [[Íomhá:Cygnus columbianus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 172 | Q26620 | [[earrdheargán]] | Phoenicurus phoenicurus | [[:commons:Category:Phoenicurus phoenicurus|Phoenicurus phoenicurus]] | | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:Distribution ph phoenicurus.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 173 | Q796484 | [[Earrdheargán báneiteach|earrdheargán Cugasach]] | Phoenicurus erythrogastrus | [[:commons:Category:Phoenicurus erythrogastrus|Phoenicurus erythrogastrus]] | | | | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 174 | Q26755 | [[earrdheargán dubh]] | Phoenicurus ochruros | [[:commons:Category:Phoenicurus ochruros|Phoenicurus ochruros]] | | 25 ceintiméadar | [[Íomhá:DistributionBlackRedstart.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 175 | Q645528 | [[Euplectes franciscanus|Easpag flannbhuí]] | Euplectes franciscanus | [[:commons:Category:Euplectes franciscanus|Euplectes franciscanus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 176 | Q205491 | [[Gealóg charraige|Emberiza cia]] | Emberiza cia | [[:commons:Category:Emberiza cia|Emberiza cia]] | 2.77 gram<br/>23 gram | | [[Íomhá:EmberizaCiaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 177 | Q1262861 | [[Spioróg mhór ruadhonn|Erythrotriorchis radiatus]] | Erythrotriorchis radiatus | [[:commons:Category:Erythrotriorchis radiatus|Erythrotriorchis radiatus]] | 630 gram<br/>1.1 cileagram | 123.5 ceintiméadar | | 41 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 178 | Q1060483 | [[Eurylaimus ochromalus]] | Eurylaimus ochromalus | [[:commons:Category:Eurylaimus ochromalus|Eurylaimus ochromalus]] | 33 gram | | [[Íomhá:Eurylaimus ochromalus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 179 | Q748290 | [[fabhcún Barbarach]] | Falco pelegrinoides | [[:commons:Category:Falco peregrinus pelegrinoides|Falco peregrinus pelegrinoides]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 180 | Q25876 | [[Fabhcún coille Eoráiseach]] | Falco subbuteo | [[:commons:Category:Falco subbuteo|Falco subbuteo]] | 24 gram<br/>181.5 gram<br/>240.5 gram | 0.74 méadar | [[Íomhá:FalcoSubbuteoIUCNver2019 2.png|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 181 | Q179625 | [[fabhcún cosdearg]] | Falco vespertinus | [[:commons:Category:Falco vespertinus|Falco vespertinus]] | 17 gram<br/>150 gram<br/>167 gram | 0.72 méadar | [[Íomhá:Falco vespertinus distr.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 182 | Q30535 | [[Falco peregrinus|fabhcún gorm]] | Falco peregrinus | [[:commons:Category:Falco peregrinus|Falco peregrinus]] | | 1.02 méadar | [[Íomhá:PeregrineRangeMap.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 183 | Q33554 | [[fabhcún Lanner]] | Falco biarmicus | [[:commons:Category:Falco biarmicus|Falco biarmicus]] | | 100.5 ceintiméadar | [[Íomhá:FalcoBiarmicusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 32 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 184 | Q165974 | [[fabhcún Saker]] | Falco cherrug | [[:commons:Category:Falco cherrug|Falco cherrug]] | 53 gram<br/>875 gram<br/>1.13 cileagram | 111.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Falco cherrug distr.png|center|128px]] | 30 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 185 | Q177688 | [[fabhcún tuaithe]] | Falco rusticolus | [[:commons:Category:Falco rusticolus|Falco rusticolus]] | | 58 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 186 | Q206840 | [[falaróp gobchaol]] | Phalaropus lobatus | [[:commons:Category:Phalaropus lobatus|Phalaropus lobatus]] | 6.3 gram<br/>35 gram<br/>39 gram | 0.34 méadar | [[Íomhá:Phalaropus lobatus map.svg|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 187 | Q208335 | [[falaróp gobmhór]] | Phalaropus fulicarius | [[:commons:Category:Phalaropus fulicarius|Phalaropus fulicarius]] | | 0.42 méadar | [[Íomhá:Phalaropus fulicarius map.svg|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 188 | Q26470 | [[falcóg bheag]] | Alle alle | [[:commons:Category:Alle alle|Alle alle]] | 28 gram | 0.32 méadar | [[Íomhá:Alle alle - distribution map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 189 | Q683138 | [[faoileán Airméanach]] | Larus armenicus | [[:commons:Category:Larus armenicus|Larus armenicus]] | 1 cileagram | 140 ceintiméadar | [[Íomhá:Larus armenicus range.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 190 | Q619065 | [[faoileán an Aigéin Chiúin]] | Larus pacificus | [[:commons:Category:Larus pacificus|Larus pacificus]] | 98.4 gram<br/>1.55 cileagram<br/>1.077 cileagram | 147 ceintiméadar | | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 191 | Q754885 | [[faoileán bandghobach]] | Larus delawarensis | [[:commons:Category:Larus delawarensis|Larus delawarensis]] | 566 gram<br/>471 gram | 1150 millimetre | [[Íomhá:Larus delawarensis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 192 | Q26427 | [[faoileán bán]] | Larus canus | [[:commons:Category:Larus canus|Larus canus]] | 413 gram<br/>360 gram | 1.11 méadar | [[Íomhá:Larus canus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 193 | Q27375 | [[faoileán glas]] | Larus hyperboreus | [[:commons:Category:Larus hyperboreus|Larus hyperboreus]] | 1.576 cileagram<br/>1.249 cileagram | 158 ceintiméadar | [[Íomhá:Larus hyperboreus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 194 | Q391421 | [[Crotach gobchaol|faoileán gobchaol]] | Chroicocephalus genei | [[:commons:Category:Chroicocephalus genei|Chroicocephalus genei]] | 29 gram<br/>275 gram<br/>236 gram | 102 ceintiméadar | [[Íomhá:ChroicocephalusGeneiIUCN.svg|center|128px]] | 22 lá | |- | style='text-align:right'| 195 | Q389505 | [[faoileán gáiriteach]] | Larus cachinnans | [[:commons:Category:Larus cachinnans|Larus cachinnans]] | 60 gram<br/>1.275 cileagram<br/>1.033 cileagram | 141 ceintiméadar | [[Íomhá:LarusCachinnansIUCN2019-2.png|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 196 | Q28236 | [[faoileán scadán]] | Larus argentatus | [[:commons:Category:Larus argentatus|Larus argentatus]] | | 1.34 méadar | [[Íomhá:Larus argentatus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 197 | Q704982 | [[faoileán scadán cosbhuí]] | Larus michahellis | [[:commons:Category:Larus michahellis|Larus michahellis]] | | 130 ceintiméadar | [[Íomhá:Larus michahellis map.png|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 198 | Q742574 | [[feadlacha aghaidhbhán]] | Dendrocygna viduata | [[:commons:Category:Dendrocygna viduata|Dendrocygna viduata]] | 36 gram<br/>674 gram | | [[Íomhá:Dendrocygnaviduatarange.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 199 | Q378192 | [[feadlacha na nIndiacha Thiar]] | Dendrocygna arborea | [[:commons:Category:Dendrocygna arborea|Dendrocygna arborea]] | 54 gram | | [[Íomhá:Dendrocygna arborea map.svg|center|128px]] | 30 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 200 | Q752461 | [[feadlacha tharrdhubh]] | Dendrocygna autumnalis | [[:commons:Category:Dendrocygna autumnalis|Dendrocygna autumnalis]] | 831 gram | | [[Íomhá:Dendrocygna autumnalis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 201 | Q21148 | [[feadóg bhuí]] | Pluvialis apricaria | [[:commons:Category:Pluvialis apricaria|Pluvialis apricaria]] | 32.8 gram<br/>175 gram | 72 ceintiméadar | [[Íomhá:Pluvialis apricaria map.svg|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 202 | Q18865 | [[feadóg bhuí Chiúin-Aigéanach]] | Pluvialis fulva | [[:commons:Category:Pluvialis fulva|Pluvialis fulva]] | 18 gram<br/>135 gram | 44 ceintiméadar | [[Íomhá:PluvialisFulvaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 203 | Q216836 | [[feadóg bhuí Mheiriceánach]] | Pluvialis dominica | [[:commons:Category:Pluvialis dominica|Pluvialis dominica]] | 26 gram<br/>145 gram | 0.62 méadar | [[Íomhá:Pluvialis dominica map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 204 | Q752485 | [[Feadóg Áiseach|feadóg Chaispeach]] | Anarhynchus asiaticus | [[:commons:Category:Charadrius asiaticus|Charadrius asiaticus]] | | 58 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 205 | Q26816 | [[feadóg chladaigh]] | Charadrius hiaticula | [[:commons:Category:Charadrius hiaticula|Charadrius hiaticula]] | 10.9 gram | 0.41 méadar | [[Íomhá:Charadrius hiaticula map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 206 | Q752398 | [[Pilibín Indiach|feadóg dheargsprochallach]] | Vanellus indicus | [[:commons:Category:Vanellus indicus|Vanellus indicus]] | | 0.683 méadar | [[Íomhá:Vanellus indicus map.svg|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 207 | Q827245 | [[feadóg earrbhán]] | Vanellus leucurus | [[:commons:Category:Vanellus leucurus|Vanellus leucurus]] | | 62.5 ceintiméadar | | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 208 | Q18857 | [[feadóg ghainimh mhór]] | Charadrius leschenaultii | [[:commons:Category:Charadrius leschenaultii|Charadrius leschenaultii]] | | 52 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 209 | Q18835 | [[feadóg ghlas]] | Pluvialis squatarola | [[:commons:Category:Pluvialis squatarola|Pluvialis squatarola]] | | 77 ceintiméadar | [[Íomhá:Pluvialis squatarola map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 210 | Q755737 | [[feadóg ghlórach]] | Charadrius vociferus | [[:commons:Category:Charadrius vociferus|Charadrius vociferus]] | | 61 ceintiméadar | [[Íomhá:Charadrius vociferus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 211 | Q468009 | [[feadóg mhionbhosach]] | Charadrius semipalmatus | [[:commons:Category:Charadrius semipalmatus|Charadrius semipalmatus]] | | 47.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Charadrius semipalmatus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 212 | Q18851 | [[feadóigín chladaigh]] | Charadrius dubius | [[:commons:Category:Charadrius dubius|Charadrius dubius]] | 7.7 gram | 45 ceintiméadar | [[Íomhá:CharadriusDubiusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 213 | Q18855 | [[feadóigín chosdubh]] | Charadrius alexandrinus | [[:commons:Category:Charadrius alexandrinus|Charadrius alexandrinus]] | 47 gram | 42.5 ceintiméadar | [[Íomhá:CharadriusAlexandrinusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 214 | Q25405 | [[Caróg liath|feannóg]] | Corvus cornix | [[:commons:Category:Corvus cornix|Corvus cornix]] | | 98 ceintiméadar | [[Íomhá:Corvus cornix map.svg|center|128px]] | 18 lá | |- | style='text-align:right'| 215 | Q168514 | [[Fearán Eorpach|fearán]] | Streptopelia turtur | [[:commons:Category:Streptopelia turtur|Streptopelia turtur]] | 8.2 gram<br/>136 gram | 50 ceintiméadar | [[Íomhá:StreptopeliaTurturIUCN.png|center|128px]] | 15 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 216 | Q54696 | [[fearán baicdhubh]] | Streptopelia decaocto | [[:commons:Category:Streptopelia decaocto|Streptopelia decaocto]] | 9.2 gram<br/>193 gram | 30 ceintiméadar | [[Íomhá:StreptopeliaDecaoctoIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 217 | Q750027 | [[fearán gubhach]] | Zenaida macroura | [[:commons:Category:Zenaida macroura|Zenaida macroura]] | | | [[Íomhá:Zenaida macroura map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 218 | Q391198 | [[Colm gáiriteach|fearán pailme]] | Spilopelia senegalensis | [[:commons:Category:Spilopelia senegalensis|Spilopelia senegalensis]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 219 | Q25357 | [[fiach dubh]] | Corvus corax | [[:commons:Category:Corvus corax|Corvus corax]] | 689 gram<br/>1625 gram<br/>1041 gram<br/>25 gram | 120 ceintiméadar<br/>150 ceintiméadar | [[Íomhá:Corvus corax map.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 220 | Q25393 | [[filiméala]] | Luscinia megarhynchos | [[:commons:Category:Luscinia megarhynchos|Luscinia megarhynchos]] | 2.65 gram | 24 ceintiméadar | [[Íomhá:LusciniaMegarhynchosIUCN.svg|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 221 | Q206130 | [[filiméala smólaigh]] | Luscinia luscinia | [[:commons:Category:Luscinia luscinia|Luscinia luscinia]] | 3.06 gram | | [[Íomhá:LusciniaLusciniaIUCN.svg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 222 | Q192058 | [[foitheach cluasach]] | Podiceps auritus | [[:commons:Category:Podiceps auritus|Podiceps auritus]] | 22.5 gram<br/>449.5 gram | 62 ceintiméadar | [[Íomhá:Slavonian Grebe-location-map-en.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 223 | Q579718 | [[foitheach gob-alabhreac]] | Podilymbus podiceps | [[:commons:Category:Podilymbus podiceps|Podilymbus podiceps]] | 20.5 gram<br/>522 gram<br/>358 gram | 54 ceintiméadar | [[Íomhá:Podilymbus podiceps map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 224 | Q25422 | [[foitheach mór]] | Podiceps cristatus | [[:commons:Category:Podiceps cristatus|Podiceps cristatus]] | 39.5 gram<br/>920 gram<br/>830 gram | 88 ceintiméadar | [[Íomhá:PodicepsCristatusIUCN2019-2.png|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 225 | Q185183 | [[foitheach píbdhubh]] | Podiceps nigricollis | [[:commons:Category:Podiceps nigricollis|Podiceps nigricollis]] | | 58 ceintiméadar | [[Íomhá:Black-necked Grebe-map-location-map-en.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 226 | Q179919 | [[foitheach píbrua]] | Podiceps grisegena | [[:commons:Category:Podiceps grisegena|Podiceps grisegena]] | 30.5 gram<br/>873.5 gram<br/>785.4 gram | 0.725 méadar | [[Íomhá:PodicepsGrisegenaIUCNver2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 227 | Q21062 | [[foracha]] | Uria aalge | [[:commons:Category:Uria aalge|Uria aalge]] | 108 gram | 0.707 méadar | [[Íomhá:Uria aalge map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 228 | Q212055 | [[foracha dhubh]] | Cepphus grylle | [[:commons:Category:Cepphus grylle|Cepphus grylle]] | 381 gram | 55 ceintiméadar | [[Íomhá:Cepphus grylle map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 229 | Q285165 | [[Francolin dubh|francóilín dubh]] | Francolinus francolinus | [[:commons:Category:Francolinus francolinus|Francolinus francolinus]] | 425 gram<br/>355 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 230 | Q25961 | [[Alauda arvensis|fuiseog]] | Alauda arvensis | [[:commons:Category:Alauda arvensis|Alauda arvensis]] | | 0.35 méadar | [[Íomhá:AlaudaArvensisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 231 | Q207249 | [[fuiseog adharcach]] | Eremophila alpestris | [[:commons:Category:Eremophila alpestris|Eremophila alpestris]] | | 32 ceintiméadar | [[Íomhá:EremophilaAlpestrisIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 232 | Q470853 | [[Fuiseog chalandra|fuiseog aithriseach]] | Melanocorypha calandra | [[:commons:Category:Melanocorypha calandra|Melanocorypha calandra]] | 63 gram<br/>55 gram | | [[Íomhá:Melanocorypha calandra distribution map.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 233 | Q1137284 | [[fuiseog bháneiteach]] | Alauda leucoptera | [[:commons:Category:Alauda leucoptera|Alauda leucoptera]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 234 | Q26969 | [[fuiseog choille]] | Lullula arborea | [[:commons:Category:Lullula arborea|Lullula arborea]] | | 29 ceintiméadar | [[Íomhá:Lullula arborea distribution map.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 235 | Q318893 | [[Fuiseog Elton|fuiseog dhubh]] | Melanocorypha yeltoniensis | [[:commons:Category:Melanocorypha yeltoniensis|Melanocorypha yeltoniensis]] | 4.34 gram<br/>63.7 gram<br/>56.4 gram | | | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 236 | Q819885 | [[fuiseog dhébhallach]] | Melanocorypha bimaculata | [[:commons:Category:Melanocorypha bimaculata|Melanocorypha bimaculata]] | 4.04 gram<br/>54 gram | | [[Íomhá:Melanocorypha bimaculata distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 237 | Q24843 | [[fuiseog ladharghearr]] | Calandrella brachydactyla | [[:commons:Category:Calandrella brachydactyla|Calandrella brachydactyla]] | | | [[Íomhá:CalandrellaBrachydactylaIUCN2019 2.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 238 | Q525871 | [[fuiseog oirthearach]] | Alauda gulgula | [[:commons:Category:Alauda gulgula|Alauda gulgula]] | | | | 10 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 239 | Q25429 | [[fáinleog]] | Hirundo rustica | [[:commons:Category:Hirundo rustica|Hirundo rustica]] | | 0.32 méadar | [[Íomhá:Hirundo rustica.png|center|128px]] | 13.5 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 240 | Q26055 | [[gabhlán binne]] | Delichon urbicum | [[:commons:Category:Delichon urbicum|Delichon urbicum]] | | 0.29 méadar | [[Íomhá:Delichon urbicum.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 241 | Q165923 | [[gabhlán bánlíoch]] | Apus pallidus | [[:commons:Category:Apus pallidus|Apus pallidus]] | 3.5 gram<br/>41.3 gram | 0.44 méadar | | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 242 | Q213216 | [[gabhlán creige Eoráiseach]] | Ptyonoprogne rupestris | [[:commons:Category:Ptyonoprogne rupestris|Ptyonoprogne rupestris]] | 2.08 gram<br/>20 gram | 0.32 méadar | [[Íomhá:Ptyonoprogne rupestris.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 243 | Q31769 | [[gabhlán earrspíonach]] | Hirundapus caudacutus | [[:commons:Category:Hirundapus caudacutus|Hirundapus caudacutus]] | | | [[Íomhá:HirundapusCaudacutusDistribution.png|center|128px]] | 40 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 244 | Q25909 | [[gabhlán gainimh]] | Riparia riparia | [[:commons:Category:Riparia riparia|Riparia riparia]] | | 0.27 méadar | [[Íomhá:Riparia riparia map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 245 | Q25377 | [[gabhlán gaoithe]] | Apus apus | [[:commons:Category:Apus apus|Apus apus]] | 3.5 gram | 0.4 méadar | [[Íomhá:Apus apus distribution map.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 246 | Q321267 | [[Gabhlán Alpach|gabhlán gaoithe alpach]] | Tachymarptis melba | [[:commons:Category:Tachymarptis melba|Tachymarptis melba]] | 6.05 gram<br/>96 gram | | [[Íomhá:TachymarptisMelbaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 247 | Q611324 | [[Gabhlán beag|gabhlán gaoithe beag]] | Apus affinis | [[:commons:Category:Apus affinis|Apus affinis]] | | | [[Íomhá:ApusAffinisDistribution.png|center|128px]] | 23 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 248 | Q912863 | [[gabhlán simléir]] | Chaetura pelagica | [[:commons:Category:Chaetura pelagica|Chaetura pelagica]] | 23.6 gram | | [[Íomhá:Chimney Swift range.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 249 | Q128002 | [[gaineamhchearc Pallas]] | Syrrhaptes paradoxus | [[:commons:Category:Syrrhaptes paradoxus|Syrrhaptes paradoxus]] | 21 gram | 69 ceintiméadar | [[Íomhá:SyrrhaptesParadoxusIUCN.png|center|128px]] | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 250 | Q18875 | [[Geabhróg choiteann|geabhróg]] | Sterna hirundo | [[:commons:Category:Sterna hirundo|Sterna hirundo]] | | 0.88 méadar | [[Íomhá:CommonTernmap.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 251 | Q26800 | [[geabhróg Artach]] | Sterna paradisaea | [[:commons:Category:Sterna paradisaea|Sterna paradisaea]] | 114 gram | 0.8 méadar | [[Íomhá:Sterna paradisaea distribution and migration map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 252 | Q12267692 | [[geabhróg bheag]] | Sternula albifrons | [[:commons:Category:Sternula albifrons|Sternula albifrons]] | 10 gram<br/>57 gram | 0.52 méadar | [[Íomhá:SternulaAlbifronsIUCN.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 253 | Q233616 | [[geabhróg bhroinndubh]] | Chlidonias hybrida | [[:commons:Category:Chlidonias hybrida|Chlidonias hybrida]] | 90 gram<br/>78 gram | 67 ceintiméadar | [[Íomhá:ChlidoniasHybridaIUCN2019 3.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 254 | Q241753 | [[geabhróg bháneiteach]] | Chlidonias leucopterus | [[:commons:Category:Chlidonias leucopterus|Chlidonias leucopterus]] | 10.5 gram | 0.65 méadar | [[Íomhá:Chlidonias leucopterus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 255 | Q27129 | [[geabhróg Chaispeach]] | Hydroprogne caspia | [[:commons:Category:Hydroprogne caspia|Hydroprogne caspia]] | 680 gram<br/>588 gram | 133.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Hydroprogne caspia map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 256 | Q27215 | [[geabhróg dhubh]] | Chlidonias niger | [[:commons:Category:Chlidonias niger|Chlidonias niger]] | 11 gram<br/>60 gram | 0.539 méadar | [[Íomhá:Chlidonias niger map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 257 | Q18834 | [[geabhróg ghobdhubh]] | Gelochelidon nilotica | [[:commons:Category:Gelochelidon nilotica|Gelochelidon nilotica]] | | 94 ceintiméadar | [[Íomhá:Gelochelidon nilotica map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 258 | Q321293 | [[geabhróg rósach]] | Sterna dougallii | [[:commons:Category:Sterna dougallii|Sterna dougallii]] | | 76 ceintiméadar | [[Íomhá:Sterna dougallii map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 259 | Q27547 | [[geabhróg scothdhubh]] | Thalasseus sandvicensis | [[:commons:Category:Thalasseus sandvicensis|Thalasseus sandvicensis]] | | 1 méadar | [[Íomhá:ThalasseusSandvicensisIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 260 | Q14683 | [[gealbhan binne]] | Passer domesticus | [[:commons:Category:Passer domesticus|Passer domesticus]] | 30.5 gram | 239 millimetre<br/>23 ceintiméadar | [[Íomhá:PasserDomesticusDistribution.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 261 | Q25968 | [[gealbhan crainn]] | Passer montanus | [[:commons:Category:Passer montanus|Passer montanus]] | 26 gram | 21 ceintiméadar | [[Íomhá:Passermontanusmap.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 262 | Q736313 | [[Gealbhan petronia|gealbhan creige]] | Petronia petronia | [[:commons:Category:Petronia petronia|Petronia petronia]] | | | | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 263 | Q1318638 | [[Gealbhan ladharghearr|gealbhan mílítheach]] | Carpospiza brachydactyla | [[:commons:Category:Carpospiza brachydactyla|Carpospiza brachydactyla]] | | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 264 | Q422873 | [[gealbhan sionnaigh]] | Passerella iliaca | [[:commons:Category:Passerella iliaca|Passerella iliaca]] | | | [[Íomhá:Passerella iliaca map 2.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 265 | Q499290 | [[Glasán gléigeal|gealbhan sneachta]] | Montifringilla nivalis | [[:commons:Category:Montifringilla nivalis|Montifringilla nivalis]] | | | [[Íomhá:MontifringillaNivalisIUCN2019-3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 266 | Q466200 | [[Gealbhan Easpáinneach|gealbhan Spáinneach]] | Passer hispaniolensis | [[:commons:Category:Passer hispaniolensis|Passer hispaniolensis]] | | | [[Íomhá:SpanishSparrowMap.svg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 267 | Q27220 | [[gealóg bhuachair]] | Emberiza calandra | [[:commons:Category:Emberiza calandra|Emberiza calandra]] | | 29 ceintiméadar | [[Íomhá:EmberizaCalandraIUCN2018 2.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 268 | Q334183 | [[gealóg cheanndubh]] | Emberiza melanocephala | [[:commons:Category:Emberiza melanocephala|Emberiza melanocephala]] | 3.08 gram<br/>28 gram | | [[Íomhá:EmberizaMap.svg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 269 | Q842599 | [[Gealbhan ceoil|Gealóg cheoil]] | Melospiza melodia | [[:commons:Category:Melospiza melodia|Melospiza melodia]] | 24 gram | | [[Íomhá:Melospiza melodia map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 270 | Q206630 | [[gealóg gharraí]] | Emberiza hortulana | [[:commons:Category:Emberiza hortulana|Emberiza hortulana]] | 2.48 gram | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:EmberizaHortulanaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 271 | Q26961 | [[gealóg ghiolcaí]] | Emberiza schoeniclus | [[:commons:Category:Emberiza schoeniclus|Emberiza schoeniclus]] | | 24 ceintiméadar | [[Íomhá:EmberizaSchoeniclusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 272 | Q837753 | [[Gealóg Chretzschmar|gealóg liathghorm]] | Emberiza caesia | [[:commons:Category:Emberiza caesia|Emberiza caesia]] | 2.31 gram | | [[Íomhá:Emberiza caesia 2.jpg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 273 | Q648313 | [[Gealóg Bhuchanan|gealóg liathmhuinceach]] | Emberiza buchanani | [[:commons:Category:Emberiza buchanani|Emberiza buchanani]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 274 | Q26416 | [[gealóg shneachta]] | Plectrophenax nivalis | [[:commons:Category:Plectrophenax nivalis|Plectrophenax nivalis]] | | 35 ceintiméadar | [[Íomhá:Plectrophenax nivalis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 275 | Q28358 | [[Gearg choiteann|gearg]] | Coturnix coturnix | [[:commons:Category:Coturnix coturnix|Coturnix coturnix]] | 8.2 gram | 34 ceintiméadar | [[Íomhá:CoturnixCoturnixIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 276 | Q142651 | [[gearg bhabaight]] | Colinus virginianus | [[:commons:Category:Colinus virginianus|Colinus virginianus]] | 8.9 gram<br/>171 gram | 34.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Colinus virginianus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 277 | Q852146 | [[gearg Himiléach]] | Ophrysia superciliosa | [[:commons:Category:Ophrysia superciliosa|Ophrysia superciliosa]] | | | [[Íomhá:Ophrysia map.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 278 | Q716869 | [[gearg Sheapánach]] | Coturnix japonica | [[:commons:Category:Coturnix japonica|Coturnix japonica]] | 8 gram | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 279 | Q237670 | [[gearr Baillon]] | Zapornia pusilla | [[:commons:Category:Zapornia pusilla|Zapornia pusilla]] | 35 gram | | [[Íomhá:PorzanaPusillaIUCN2019 2.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 280 | Q270680 | [[gearr beag]] | Zapornia parva | [[:commons:Category:Zapornia parva|Zapornia parva]] | 7.9 gram | 36.5 ceintiméadar | [[Íomhá:ZaporniaParvaIUCNver2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 281 | Q194024 | [[gearr breac]] | Porzana porzana | [[:commons:Category:Porzana porzana|Porzana porzana]] | 10.9 gram<br/>80 gram | 0.38 méadar | [[Íomhá:Porzana porzana distribution map.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 282 | Q936740 | [[gearr sora]] | Porzana carolina | [[:commons:Category:Porzana carolina|Porzana carolina]] | 8.9 gram | 37.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Porzana carolina map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 283 | Q110257516 | [[Gilphíb choiteann|Gilphíb]] | Curruca communis | [[:commons:Category:Curruca communis|Curruca communis]] | 1.78 gram<br/>14.5 gram | 20 ceintiméadar | [[Íomhá:SylviaCommunisIUCN2019-3.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 284 | Q110257504 | [[Gilphíb bheag]] | Curruca curruca | [[:commons:Category:Curruca curruca|Curruca curruca]] | | 18 ceintiméadar | [[Íomhá:SylviaCurrucaIUCN.png|center|128px]] | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 285 | Q27075785 | [[glasán darach]] | Chloris chloris | [[:commons:Category:Chloris chloris|Chloris chloris]] | 2.17 gram | 0.25 méadar | [[Íomhá:Carduelis chloris distribution map.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 286 | Q559977 | [[Glasán cródheargach|glasán deargeiteach]] | Rhodopechys sanguineus | [[:commons:Category:Rhodopechys sanguineus|Rhodopechys sanguineus]] | | | | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 287 | Q174088 | [[glasán gobmhór]] | Coccothraustes coccothraustes | [[:commons:Category:Coccothraustes coccothraustes|Coccothraustes coccothraustes]] | | 31 ceintiméadar | [[Íomhá:Rangemap-grosbec.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 288 | Q921335 | [[glasán Mongólach]] | Bucanetes mongolicus | [[:commons:Category:Bucanetes mongolicus|Bucanetes mongolicus]] | | | [[Íomhá:Bucanetes mongolicus Distribution Map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 289 | Q559883 | [[Glasán cogalach|glasán trumpa]] | Bucanetes githagineus | [[:commons:Category:Bucanetes githagineus|Bucanetes githagineus]] | | | [[Íomhá:Bucanetes githagineus map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 290 | Q25984 | [[glasóg bhuí]] | Motacilla flava | [[:commons:Category:Motacilla flava|Motacilla flava]] | | 0.26 méadar | [[Íomhá:MotacillaFlavaIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 291 | Q25399 | [[glasóg bhán]] | Motacilla alba | [[:commons:Category:Motacilla alba|Motacilla alba]] | | 0.26 méadar | [[Íomhá:Motacilla alba distribution.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 292 | Q206540 | [[glasóg chiotrónach]] | Motacilla citreola | [[:commons:Category:Motacilla citreola|Motacilla citreola]] | | | [[Íomhá:MotacillaCitreolaIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 293 | Q201316 | [[glasóg liath]] | Motacilla cinerea | [[:commons:Category:Motacilla cinerea|Motacilla cinerea]] | 1.91 gram<br/>17.4 gram | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:MotacillaCinereaDistributionMapIUCNv8 2.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 294 | Q27075852 | [[gleoiseach]] | Linaria cannabina | [[:commons:Category:Linaria cannabina|Linaria cannabina]] | 1.66 gram<br/>19 gram | 0.24 méadar | [[Íomhá:LinariaCannabinaIUCN2019 2.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 295 | Q582976 | [[Glaséan súildearg|Gleoiseach shúildearg]] | Vireo olivaceus | [[:commons:Category:Vireo olivaceus|Vireo olivaceus]] | | | [[Íomhá:Vireo olivaceus map 2.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 296 | Q10965357 | [[gleoiseach sléibhe]] | Linaria flavirostris | [[:commons:Category:Linaria flavirostris|Linaria flavirostris]] | 1.37 gram | 23 ceintiméadar | [[Íomhá:LinariaFlavirostrisIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 297 | Q839834 | [[gobach mór broinnrósach]] | Pheucticus ludovicianus | [[:commons:Category:Pheucticus ludovicianus|Pheucticus ludovicianus]] | 44 gram | | [[Íomhá:Pheucticus ludovicianus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 298 | Q788649 | [[gobadáinín Baird]] | Calidris bairdii | [[:commons:Category:Calidris bairdii|Calidris bairdii]] | 9.6 gram | 38 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris bairdii map.svg|center|128px]] | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 299 | Q27232 | [[gobadáinín beag]] | Calidris minuta | [[:commons:Category:Calidris minuta|Calidris minuta]] | 6.3 gram<br/>24 gram<br/>27.1 gram | 36 ceintiméadar | [[Íomhá:CalidrisMinutaIUCNver2019 2.png|center|128px]] | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 300 | Q913052 | [[gobadáinín bídeach]] | Calidris minutilla | [[:commons:Category:Calidris minutilla|Calidris minutilla]] | | | [[Íomhá:Calidris minutilla map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 301 | Q62345 | [[gobadáinín crotaigh]] | Calidris ferruginea | [[:commons:Category:Calidris ferruginea|Calidris ferruginea]] | 12 gram | 44 ceintiméadar | [[Íomhá:Curlew sandpiper rangemap (cropped).svg|center|128px]] | 19 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 302 | Q845969 | [[gobadáinín ladharfhada]] | Calidris subminuta | [[:commons:Category:Calidris subminuta|Calidris subminuta]] | 7.5 gram<br/>29 gram<br/>32 gram | 30.5 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 303 | Q18860 | [[gobadáinín píbrua]] | Calidris ruficollis | [[:commons:Category:Calidris ruficollis|Calidris ruficollis]] | 8.3 gram<br/>26 gram | 31 ceintiméadar | [[Íomhá:Red-necked Stint.jpg|center|128px]] | 21 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 304 | Q58921 | [[gobadáinín Temminck]] | Calidris temminckii | [[:commons:Category:Calidris temminckii|Calidris temminckii]] | 5.8 gram<br/>24.3 gram<br/>27.8 gram | 36 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris temminckii distribution map.png|center|128px]] | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 305 | Q18850 | [[Gobadán coiteann|gobadán]] | Actitis hypoleucos | [[:commons:Category:Actitis hypoleucos|Actitis hypoleucos]] | | 0.273 méadar | [[Íomhá:ActitisHypoleucosIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 306 | Q599749 | [[gobadán bánphrompach]] | Calidris fuscicollis | [[:commons:Category:Calidris fuscicollis|Calidris fuscicollis]] | 10.8 gram<br/>39.7 gram<br/>45.8 gram | 37 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris fuscicollis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 307 | Q18837 | [[gobadán coille]] | Tringa glareola | [[:commons:Category:Tringa glareola|Tringa glareola]] | 13.5 gram<br/>62 gram<br/>73 gram | 0.4 méadar | | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 308 | Q62359 | [[gobadán cosbhuí]] | Calidris maritima | [[:commons:Category:Calidris maritima|Calidris maritima]] | 67.6 gram<br/>76.3 gram | 44 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris maritima map2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 309 | Q753760 | [[gobadán earr-rinneach]] | Calidris acuminata | [[:commons:Category:Calidris acuminata|Calidris acuminata]] | 13.7 gram<br/>70.3 gram<br/>63.5 gram | 39.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris acuminata map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 310 | Q28450 | [[gobadán glas]] | Tringa ochropus | [[:commons:Category:Tringa ochropus|Tringa ochropus]] | 15.5 gram<br/>75 gram<br/>85 gram | 59 ceintiméadar | [[Íomhá:TringaOchropusIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 311 | Q28114227 | [[Gobadán gobleathan]] | Calidris falcinellus | [[:commons:Category:Calidris falcinellus|Calidris falcinellus]] | 9.1 gram<br/>37 gram | 36.5 ceintiméadar | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 312 | Q839820 | [[gobadán scodalach]] | Calidris himantopus | [[:commons:Category:Calidris himantopus|Calidris himantopus]] | | 42.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris himantopus map.svg|center|128px]] | 20 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 313 | Q530194 | [[gobadán sléibhe]] | Bartramia longicauda | [[:commons:Category:Bartramia longicauda|Bartramia longicauda]] | | 66 ceintiméadar | [[Íomhá:Bartramia longicauda map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 314 | Q18856 | [[gobadán Terek]] | Xenus cinereus | [[:commons:Category:Xenus cinereus|Xenus cinereus]] | | 58 ceintiméadar | [[Íomhá:XenusCinereusIUCN.png|center|128px]] | 23 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 315 | Q26578 | [[gormphíb]] | Luscinia svecica | [[:commons:Category:Luscinia svecica|Luscinia svecica]] | | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:Luscinia svecica distribution.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 316 | Q191683 | [[grús coimir]] | Anthropoides virgo | [[:commons:Category:Grus virgo|Grus virgo]] | | 167.5 ceintiméadar | [[Íomhá:AnthropoidesVirgoIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 317 | Q4764 | [[grús coiteann]] | Grus grus | [[:commons:Category:Grus grus|Grus grus]] | | 2.22 méadar | [[Íomhá:Verbreitungskarte des Kranichs.png|center|128px]] | 30 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 318 | Q457477 | [[grús Meiriceánach]] | Grus americana | [[:commons:Category:Grus americana|Grus americana]] | 7.497 cileagram | 215 ceintiméadar | [[Íomhá:Grus americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 319 | Q21949185 | [[grús Sibéarach]] | Leucogeranus leucogeranus | [[:commons:Category:Grus leucogeranus|Grus leucogeranus]] | 197 gram | 235 ceintiméadar | [[Íomhá:SiberianCrane.svg|center|128px]] | 29 lá | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 320 | Q27461 | [[guairdeall]] | Hydrobates pelagicus | [[:commons:Category:Hydrobates pelagicus|Hydrobates pelagicus]] | | 38 ceintiméadar | [[Íomhá:Hydrobatesmap2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 321 | Q18841 | [[guilbneach earrdhubh]] | Limosa limosa | [[:commons:Category:Limosa limosa|Limosa limosa]] | 39 gram<br/>264 gram<br/>315 gram | 76 ceintiméadar | [[Íomhá:LimosalimosaWorldDistribution.jpg|center|128px]] | 23 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 322 | Q283458 | [[Cnota mór|guilbneach Hudsúnach]] | Limosa haemastica | [[:commons:Category:Limosa haemastica|Limosa haemastica]] | 37.5 gram<br/>222 gram<br/>289 gram | 73 ceintiméadar | [[Íomhá:Limosa haemastica map.svg|center|128px]] | 23 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 323 | Q18864 | [[guilbneach stríocearrach]] | Limosa lapponica | [[:commons:Category:Limosa lapponica|Limosa lapponica]] | 313 gram<br/>354 gram | 0.73 méadar | [[Íomhá:Limosa-lapponica-distribution-map.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 324 | Q371633 | [[guilbnín gobghearr]] | Limnodromus griseus | [[:commons:Category:Limnodromus griseus|Limnodromus griseus]] | 113 gram | 48 ceintiméadar | [[Íomhá:Limnodromus griseus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 325 | Q83020448 | [[Seaga|Gulosus aristotelis]] | Gulosus aristotelis | [[:commons:Category:Gulosus aristotelis|Gulosus aristotelis]] | | | [[Íomhá:GulosusAristotelisIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 326 | Q177856 | [[Bultúr gríofa|Gyps fulvus]] | Gyps fulvus | [[:commons:Category:Gyps fulvus|Gyps fulvus]] | 252 gram<br/>8.328 cileagram | 2.591 méadar | [[Íomhá:Gyps fulvus distribution map.png|center|128px]] | 54 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 327 | Q212937 | [[gé alabhreac chosbhuí]] | Anseranas semipalmata | [[:commons:Category:Anseranas semipalmata|Anseranas semipalmata]] | 128 gram | 155 ceintiméadar<br/>145 ceintiméadar | | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 328 | Q187852 | [[gé bhroinnrua]] | Branta ruficollis | [[:commons:Category:Branta ruficollis|Branta ruficollis]] | 1.095 cileagram<br/>90 gram<br/>1.375 cileagram | | [[Íomhá:Branta ruficollis map.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 329 | Q172093 | [[gé bhánéadanach]] | Anser albifrons | [[:commons:Category:Anser albifrons|Anser albifrons]] | | 1.41 méadar | [[Íomhá:Anser albifrons map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 330 | Q26733 | [[gé Cheanadach]] | Branta canadensis | [[:commons:Category:Branta canadensis|Branta canadensis]] | 3.814 cileagram<br/>3.314 cileagram<br/>5 cileagram | 1.69 méadar | [[Íomhá:Branta canadensis map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 331 | Q26680 | [[gé ghiúrainn]] | Branta leucopsis | [[:commons:Category:Branta leucopsis|Branta leucopsis]] | 107 gram<br/>1.788 cileagram<br/>1.586 cileagram | 1.08 méadar | [[Íomhá:Branta leucopsis map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 332 | Q25882 | [[gé ghlas]] | Anser anser | [[:commons:Category:Anser anser|Anser anser]] | 160 gram<br/>3.692 cileagram<br/>3.237 cileagram | 1.55 méadar | [[Íomhá:Anser anser distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 333 | Q244189 | [[Gé Hutchins|gé ghogallach]] | Branta hutchinsii | [[:commons:Category:Branta hutchinsii|Branta hutchinsii]] | | | [[Íomhá:Branta hutchinsii map.svg|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 334 | Q658658 | [[gé ghormeiteach Aibisíneach]] | Cyanochen cyanoptera | [[:commons:Category:Cyanochen cyanoptera|Cyanochen cyanoptera]] | 52 gram<br/>2.18 cileagram | | | 32 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 335 | Q755653 | [[Gé impireach|gé impiriúil]] | Anser canagicus | [[:commons:Category:Anser canagicus|Anser canagicus]] | | 119 ceintiméadar | [[Íomhá:Anser canagicus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 336 | Q766276 | [[gé luaithcheannach]] | Chloephaga poliocephala | [[:commons:Category:Chloephaga poliocephala|Chloephaga poliocephala]] | 89 gram<br/>2.233 cileagram | | [[Íomhá:Chloephaga poliocephala map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 337 | Q837402 | [[gé mhongach]] | Chenonetta jubata | [[:commons:Category:Chenonetta jubata|Chenonetta jubata]] | 54 gram<br/>807 gram | 79 ceintiméadar | [[Íomhá:Chenonetta jubata distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 338 | Q129036 | [[gé shléibhe]] | Chloephaga picta | [[:commons:Category:Chloephaga picta|Chloephaga picta]] | 73 gram<br/>3.17 cileagram<br/>2.69 cileagram | 1.29 méadar | [[Íomhá:Chloephaga picta map.svg|center|128px]] | 30 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 339 | Q27074540 | [[gé shneachta]] | Anser caerulescens | [[:commons:Category:Anser caerulescens|Anser caerulescens]] | 127 gram<br/>2.63 cileagram | 148.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Chen caerulescens map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 340 | Q247412 | [[gé sporeiteach]] | Plectropterus gambensis | [[:commons:Category:Plectropterus gambensis|Plectropterus gambensis]] | 5.4 cileagram<br/>4.375 cileagram<br/>140 gram | | [[Íomhá:PlectropterusGambensisIUCN2019 2.png|center|128px]] | 31 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 341 | Q191125 | [[gé stríoc-cheannach]] | Anser indicus | [[:commons:Category:Anser indicus|Anser indicus]] | 141 gram<br/>2.505 cileagram<br/>2.23 cileagram | 150 ceintiméadar | | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 342 | Q257006 | [[gé Thasmánach]] | Cereopsis novaehollandiae | [[:commons:Category:Cereopsis novaehollandiae|Cereopsis novaehollandiae]] | 137 gram<br/>5.29 cileagram<br/>3.77 cileagram | | [[Íomhá:Cape barren Goose.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 343 | Q274179 | [[Gé Éigipteach]] | Alopochen aegyptiaca | [[:commons:Category:Alopochen aegyptiaca|Alopochen aegyptiaca]] | | 144 ceintiméadar | [[Íomhá:Alopochen aegyptiaca map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 344 | Q62168711 | [[Ceolaire casarnaí Pallas|Helopsaltes certhiola]] | Helopsaltes certhiola | [[:commons:Category:Helopsaltes certhiola|Helopsaltes certhiola]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 345 | Q25247 | [[húpú]] | Upupa epops | [[:commons:Category:Upupa epops|Upupa epops]] | | 44 ceintiméadar | [[Íomhá:Upupa distribution.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 346 | Q17970 | [[iabairiú]] | Jabiru mycteria | [[:commons:Category:Jabiru mycteria|Jabiru mycteria]] | | 245 ceintiméadar | [[Íomhá:Jabiru mycteria map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 347 | Q232523 | [[Iolar breac beag|iolar beag breac]] | Clanga pomarina | [[:commons:Category:Clanga pomarina|Clanga pomarina]] | 88 gram<br/>1.258 cileagram<br/>1.693 cileagram | | [[Íomhá:ClangaPomarinaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 39 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 348 | Q182971 | [[iolar crúbchlúmhach]] | Hieraaetus pennatus | [[:commons:Category:Hieraaetus pennatus|Hieraaetus pennatus]] | 62 gram<br/>709 gram<br/>975 gram | 1.11 méadar | [[Íomhá:Distribution of Booted Eagle (Hieraetus pennatus).png|center|128px]] | 38 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 349 | Q41181 | [[iolar fíréan]] | Aquila chrysaetos | [[:commons:Category:Aquila chrysaetos|Aquila chrysaetos]] | 3.572 cileagram<br/>5.194 cileagram | 2.03 méadar | [[Íomhá:Cypron-Range Aquila chrysaetos.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 350 | Q53745 | [[iolar hairpí]] | Harpia harpyja | [[:commons:Category:Harpia harpyja|Harpia harpyja]] | 4.4 cileagram<br/>7.5 cileagram | 188.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Harpy Eagle Range.svg|center|128px]] | 56 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 351 | Q168976 | [[iolar impiriúil]] | Aquila heliaca | [[:commons:Category:Aquila heliaca|Aquila heliaca]] | 2.585 cileagram<br/>3.845 cileagram<br/>132 gram | 197.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Aquila heliaca area frei.jpg|center|128px]] | 44 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 352 | Q170251 | [[Iolar nathartha gearrladhrach|iolar ladharghearr]] | Circaetus gallicus | [[:commons:Category:Circaetus gallicus|Circaetus gallicus]] | 136 gram | 177 ceintiméadar | [[Íomhá:Circaetus gallicus distribution map.png|center|128px]] | 46 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 353 | Q127216 | [[iolar maol]] | Haliaeetus leucocephalus | [[:commons:Category:Haliaeetus leucocephalus|Haliaeetus leucocephalus]] | 117 gram<br/>4.13 cileagram<br/>5.35 cileagram | 2.3 méadar | [[Íomhá:Haliaeetus leucocephalus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 354 | Q25438 | [[Iolar mara earrbhán|iolar mara]] | Haliaeetus albicilla | [[:commons:Category:Haliaeetus albicilla|Haliaeetus albicilla]] | 142 gram<br/>4.014 cileagram<br/>5.572 cileagram | 2.18 méadar | [[Íomhá:Haliaeetus albicilla distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 355 | Q179359 | [[iolar steipeach]] | Aquila nipalensis | [[:commons:Category:Aquila nipalensis|Aquila nipalensis]] | 117 gram<br/>2.459 cileagram<br/>2.987 cileagram | 2.03 méadar | [[Íomhá:Aquila nipalensis distribution map.png|center|128px]] | 45 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 356 | Q888660 | [[Bonnán amhrasach|Ixobrychus dubius]] | Ixobrychus dubius | [[:commons:Category:Botaurus dubius|Botaurus dubius]] | | 45 ceintiméadar | | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 357 | Q888651 | [[Bonnán scartha|Ixobrychus involucris]] | Ixobrychus involucris | [[:commons:Category:Botaurus involucris|Botaurus involucris]] | 80 gram | | [[Íomhá:Ixobrychus involucris map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 358 | Q26444 | [[lacha bhadánach]] | Aythya fuligula | [[:commons:Category:Aythya fuligula|Aythya fuligula]] | 56 gram | 0.71 méadar | [[Íomhá:AythyaFuligulaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 359 | Q25495361 | [[lacha bháneiteach]] | Asarcornis scutulata | [[:commons:Category:Asarcornis scutulata|Asarcornis scutulata]] | 3.25 cileagram<br/>2.65 cileagram<br/>72.3 gram | | [[Íomhá:Cairina scutulata distribution map.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 360 | Q597144 | [[lacha cheann-bhándearg]] | Rhodonessa caryophyllacea | [[:commons:Category:Rhodonessa caryophyllacea|Rhodonessa caryophyllacea]] | | | [[Íomhá:RhodonessaCaryophyllaceaMap.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 361 | Q241399 | [[lacha cheannbhán]] | Oxyura leucocephala | [[:commons:Category:Oxyura leucocephala|Oxyura leucocephala]] | 96 gram<br/>737 gram<br/>593 gram | 66 ceintiméadar | [[Íomhá:OxyuraLeucocephala.png|center|128px]] | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 362 | Q322159 | [[lacha choille]] | Aix sponsa | [[:commons:Category:Aix sponsa|Aix sponsa]] | | 71 ceintiméadar | [[Íomhá:Aix sponsa map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 363 | Q845292 | [[lacha chosrua]] | Anas rubripes | [[:commons:Category:Anas rubripes|Anas rubripes]] | 1.252 cileagram<br/>1.111 cileagram | 90.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Anas rubripes map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 364 | Q426968 | [[lacha chuircíneach]] | Sarkidiornis melanotos | [[:commons:Category:Sarkidiornis melanotos|Sarkidiornis melanotos]] | 66 gram<br/>1.455 cileagram<br/>1.777 cileagram | | [[Íomhá:Sarkidiornis melanotos distribution.png|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 365 | Q26597 | [[lacha earrfhada]] | Clangula hyemalis | [[:commons:Category:Clangula hyemalis|Clangula hyemalis]] | | 0.71 méadar | [[Íomhá:Clangula hyemalis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 366 | Q654901 | [[lacha Fhilipíneach]] | Anas luzonica | [[:commons:Category:Anas luzonica|Anas luzonica]] | 906 gram<br/>779 gram | 84 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 367 | Q535206 | [[lacha ghob-bhuí]] | Anas undulata | [[:commons:Category:Anas undulata|Anas undulata]] | 55 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 368 | Q851349 | [[lacha ghobrósach]] | Netta peposaca | [[:commons:Category:Netta peposaca|Netta peposaca]] | 1.181 cileagram<br/>1.004 cileagram | | [[Íomhá:Netta peposaca map.svg|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 369 | Q845624 | [[lacha Hartlaub]] | Pteronetta hartlaubii | [[:commons:Category:Pteronetta hartlaubii|Pteronetta hartlaubii]] | 40 gram<br/>1.035 cileagram<br/>790 gram | | | 31 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 370 | Q26635 | [[lacha iascán]] | Aythya marila | [[:commons:Category:Aythya marila|Aythya marila]] | | 0.82 méadar | [[Íomhá:AythyaMarilaIUCN2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 371 | Q917490 | [[lacha Meller]] | Anas melleri | [[:commons:Category:Anas melleri|Anas melleri]] | 45 gram | | | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 372 | Q200339 | [[lacha mhandrach]] | Aix galericulata | [[:commons:Category:Aix galericulata|Aix galericulata]] | 41 gram | 71 ceintiméadar | [[Íomhá:Aix galericulata dis.PNG|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 373 | Q191723 | [[lacha mheirgeach]] | Aythya nyroca | [[:commons:Category:Aythya nyroca|Aythya nyroca]] | 43 gram<br/>583 gram<br/>520 gram | 65 ceintiméadar | [[Íomhá:AythyaNyrocaIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 374 | Q601055 | [[lacha mhuinceach]] | Aythya collaris | [[:commons:Category:Aythya collaris|Aythya collaris]] | 744 gram<br/>671 gram | 68 ceintiméadar | [[Íomhá:Aythya collaris range map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 375 | Q647461 | [[lacha rua]] | Oxyura jamaicensis | [[:commons:Category:Oxyura jamaicensis|Oxyura jamaicensis]] | 590 gram<br/>499 gram | 57.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Oxyura jamaicensis distribution.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 376 | Q28106837 | [[Rualacha|Lacha rua]] | Mareca penelope | [[:commons:Category:Mareca penelope|Mareca penelope]] | | | [[Íomhá:Mareca penelope map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 377 | Q839542 | [[lacha spotghobach]] | Anas poecilorhyncha | [[:commons:Category:Anas poecilorhyncha|Anas poecilorhyncha]] | 57 gram<br/>1.365 cileagram<br/>1.025 cileagram | 0.689 méadar | [[Íomhá:Anas poecilorhyncha map.svg|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 378 | Q570379 | [[ladhrán buí]] | Tringa melanoleuca | [[:commons:Category:Tringa melanoleuca|Tringa melanoleuca]] | 27.9 gram<br/>170 gram | 72 ceintiméadar | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 379 | Q18840 | [[laidhrín glas]] | Tringa nebularia | [[:commons:Category:Tringa nebularia|Tringa nebularia]] | 30.5 gram<br/>173 gram | 0.61 méadar | [[Íomhá:TringaNebulariaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 380 | Q25418 | [[lasair choille]] | Carduelis carduelis | [[:commons:Category:Carduelis carduelis|Carduelis carduelis]] | 1.53 gram | 0.24 méadar | [[Íomhá:Carduelis carduelis map.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 381 | Q27471 | [[Lasairchíor choiteann|lasairchíor]] | Regulus ignicapilla | [[:commons:Category:Regulus ignicapilla|Regulus ignicapilla]] | | 14 ceintiméadar | [[Íomhá:Regulus ignicapilla -approx range map.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 382 | Q179863 | [[Lasairéan mór|lasairéan]] | Phoenicopterus roseus | [[:commons:Category:Phoenicopterus roseus|Phoenicopterus roseus]] | | 163.5 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 383 | Q644012 | [[Leptoptilos dubius]] | Leptoptilos dubius | [[:commons:Category:Leptoptilos dubius|Leptoptilos dubius]] | | | [[Íomhá:LeptoptilosDubiusMap.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 384 | Q155878 | [[liathchearc]] | Lyrurus tetrix | [[:commons:Category:Lyrurus tetrix|Lyrurus tetrix]] | 1.175 cileagram<br/>925 gram<br/>35.5 gram | 72 ceintiméadar | [[Íomhá:Lyrurus tetrix distribution.png|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 385 | Q845408 | [[Cearc fhraoigh Chugasaigh|liathchearc cugasach]] | Lyrurus mlokosiewiczi | [[:commons:Category:Lyrurus mlokosiewiczi|Lyrurus mlokosiewiczi]] | 32.5 gram<br/>865 gram<br/>766 gram | | | 22 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 386 | Q178942 | [[liatráisc]] | Turdus viscivorus | [[:commons:Category:Turdus viscivorus|Turdus viscivorus]] | | 0.44 méadar | [[Íomhá:Turdusviscivorusmap2.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 387 | Q26641 | [[lon creige]] | Turdus torquatus | [[:commons:Category:Turdus torquatus|Turdus torquatus]] | 7.4 gram | 40 ceintiméadar | [[Íomhá:Turdus torquatus distribution map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 388 | Q58958 | [[luathrán]] | Calidris alba | [[:commons:Category:Calidris alba|Calidris alba]] | | 35 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris alba map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 389 | Q184432 | [[lóma Artach]] | Gavia arctica | [[:commons:Category:Gavia arctica|Gavia arctica]] | | 1.2 méadar | [[Íomhá:Gavia arctica distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 390 | Q558990 | [[Lóma an Aigéin Chiúin|lóma ciúinmuirí]] | Gavia pacifica | [[:commons:Category:Gavia pacifica|Gavia pacifica]] | 95 gram<br/>2.349 cileagram<br/>2.115 cileagram | | [[Íomhá:Gavia pacifica map.svg|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 391 | Q26691 | [[lóma rua]] | Gavia stellata | [[:commons:Category:Gavia stellata|Gavia stellata]] | 1.729 cileagram<br/>1.477 cileagram | 1.04 méadar | [[Íomhá:Gavia stellata map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 392 | Q673417 | [[Malacocincla perspicillata]] | Malacocincla perspicillata | [[:commons:Category:Malacocincla perspicillata|Malacocincla perspicillata]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 393 | Q25348 | [[mallard]] | Anas platyrhynchos | [[:commons:Category:Anas platyrhynchos|Anas platyrhynchos]] | | 0.88 méadar | [[Íomhá:AnasPlatyrhynchosIUCN2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 394 | Q28106966 | [[Gadual|Mareca strepera]] | Mareca strepera | [[:commons:Category:Mareca strepera|Mareca strepera]] | | | [[Íomhá:Mareca strepera map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 395 | Q273067 | [[Meantán crochta|meantán crochadánach]] | Remiz pendulinus | [[:commons:Category:Remiz pendulinus|Remiz pendulinus]] | 0.95 gram | | [[Íomhá:Remiz pendulinus distribution map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 396 | Q192817 | [[meantán croiméalach]] | Panurus biarmicus | [[:commons:Category:Panurus biarmicus|Panurus biarmicus]] | 1.88 gram<br/>15.3 gram | 17 ceintiméadar | [[Íomhá:PanurusBiarmicusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 397 | Q207831 | [[meantán cuircíneach]] | Lophophanes cristatus | [[:commons:Category:Lophophanes cristatus|Lophophanes cristatus]] | 1.31 gram | 100000 millimetre | [[Íomhá:Lophophanes cristatus distribution map.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 398 | Q574281 | [[Meantán gruama|meantán duairc]] | Poecile lugubris | [[:commons:Category:Poecile lugubris|Poecile lugubris]] | 1.68 gram<br/>16.8 gram | | [[Íomhá:Parus lugubris. Distribution map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 399 | Q191096 | [[meantán dubh]] | Periparus ater | [[:commons:Category:Periparus ater|Periparus ater]] | 1.04 gram | 0.18 méadar | [[Íomhá:PeriparusAterIUCN2018 2.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 400 | Q170831 | [[meantán earrfhada]] | Aegithalos caudatus | [[:commons:Category:Aegithalos caudatus|Aegithalos caudatus]] | | 18 ceintiméadar | [[Íomhá:Schwanzmeise (Aegithalos caudatus) distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 401 | Q25404 | [[meantán gorm]] | Cyanistes caeruleus | [[:commons:Category:Cyanistes caeruleus|Cyanistes caeruleus]] | 1.14 gram<br/>11.8 gram | 18 ceintiméadar | [[Íomhá:Cyanistes caeruleus only.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 402 | Q4967039 | [[Meantán Hyrcaniach|meantán Iaránach]] | Poecile hyrcanus | [[:commons:Category:Poecile hyrcanus|Poecile hyrcanus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 403 | Q207838 | [[meantán lathaí]] | Poecile palustris | [[:commons:Category:Poecile palustris|Poecile palustris]] | 1.24 gram<br/>11.9 gram | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:Poecile palustris distribution map.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 404 | Q215211 | [[meantán léana]] | Poecile montanus | [[:commons:Category:Poecile montanus|Poecile montanus]] | | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:Poecile montanus distribution map.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 405 | Q25485 | [[meantán mór]] | Parus major | [[:commons:Category:Parus major|Parus major]] | 1.68 gram<br/>18.5 gram | 0.23 méadar | [[Íomhá:Parus major distribution map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 406 | Q571268 | [[Stercorarius maccormicki|meirleach Antartach]] | Stercorarius maccormicki | [[:commons:Category:Stercorarius maccormicki|Stercorarius maccormicki]] | 89.4 gram<br/>1.277 cileagram<br/>1.421 cileagram | 135 ceintiméadar | [[Íomhá:Stercorarius maccormicki map.svg|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 407 | Q203053 | [[meirleach Artach]] | Stercorarius parasiticus | [[:commons:Category:Stercorarius parasiticus|Stercorarius parasiticus]] | | 1.06 méadar | [[Íomhá:Stercorarius parasiticus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 408 | Q207760 | [[meirleach mór]] | Stercorarius skua | [[:commons:Category:Stercorarius skua|Stercorarius skua]] | 111.7 gram<br/>1.735 cileagram<br/>1.935 cileagram | 136 ceintiméadar | [[Íomhá:Stercorarius skua map.svg|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 409 | Q212767 | [[meirleach pomairíneach]] | Stercorarius pomarinus | [[:commons:Category:Stercorarius pomarinus|Stercorarius pomarinus]] | 66 gram<br/>648 gram<br/>740 gram | 1.18 méadar | [[Íomhá:Stercorarius pomarinus area.PNG|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 410 | Q131918 | [[meirliún]] | Falco columbarius | [[:commons:Category:Falco columbarius|Falco columbarius]] | 162 gram<br/>212 gram | 60 ceintiméadar | [[Íomhá:Falco columbarius distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 411 | Q184518 | [[mionchnagaire breac]] | Dryobates minor | [[:commons:Category:Dryobates minor|Dryobates minor]] | | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:Dendrocopos minor distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 412 | Q27075424 | [[Mionfhuiseog ladharghearr]] | Alaudala rufescens | [[:commons:Category:Alaudala rufescens|Alaudala rufescens]] | | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 413 | Q386949 | [[mionghé Afracach]] | Nettapus auritus | [[:commons:Category:Nettapus auritus|Nettapus auritus]] | 23 gram | | | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 414 | Q191628 | [[mionghé bhánéadanach]] | Anser erythropus | [[:commons:Category:Anser erythropus|Anser erythropus]] | 100 gram<br/>1.797 cileagram | 125 ceintiméadar | [[Íomhá:AnserErythropusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 26 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 415 | Q833243 | [[mionlacha iascán]] | Aythya affinis | [[:commons:Category:Aythya affinis|Aythya affinis]] | 825 gram<br/>748 gram | 72.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Aythya affinis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 416 | Q210954 | [[Steilléadar|Mionlacha lochlannach]] | Polysticta stelleri | [[:commons:Category:Polysticta stelleri|Polysticta stelleri]] | 58 gram<br/>807 gram | | [[Íomhá:Polysticta stelleri map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 417 | Q28000 | [[mionladhrán buí]] | Tringa flavipes | [[:commons:Category:Tringa flavipes|Tringa flavipes]] | 17.4 gram<br/>81 gram | 61.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Tringa flavipes map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 418 | Q229408 | [[mionphocaire gaoithe]] | Falco naumanni | [[:commons:Category:Falco naumanni|Falco naumanni]] | 16 gram<br/>148 gram<br/>170 gram | 0.65 méadar | [[Íomhá:Burning Ship 20210818.png|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 419 | Q239393 | [[mionscréachán liath]] | Lanius minor | [[:commons:Category:Lanius minor|Lanius minor]] | 4.3 gram<br/>46 gram | | [[Íomhá:Lanius minor distr.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 420 | Q191155 | [[mionulchabhán Eoráiseach]] | Glaucidium passerinum | [[:commons:Category:Glaucidium passerinum|Glaucidium passerinum]] | 8.3 gram<br/>58 gram<br/>73 gram | 35 ceintiméadar | [[Íomhá:Verbreitung Glaucidium passerinum Kopie.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 421 | Q742818 | [[monál Himiléach]] | Lophophorus impejanus | [[:commons:Category:Lophophorus impejanus|Lophophorus impejanus]] | | | [[Íomhá:Lophophorus impejanus range map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 422 | Q242851 | [[musclacha]] | Cairina moschata | [[:commons:Category:Cairina moschata|Cairina moschata]] | 74 gram<br/>3 cileagram<br/>1.25 cileagram | | [[Íomhá:Cairina moschata map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 423 | Q116667 | [[Míona coiteann|míona]] | Acridotheres tristis | [[:commons:Category:Acridotheres tristis|Acridotheres tristis]] | 7.1 gram | 0.378 méadar | [[Íomhá:Common Mynah distribution map.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 424 | Q180835 | [[mórcheolaire giolcaí]] | Acrocephalus arundinaceus | [[:commons:Category:Acrocephalus arundinaceus|Acrocephalus arundinaceus]] | 3.15 gram | | [[Íomhá:AcrocephalusArundinaceusIUCN2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 425 | Q26209 | [[mórchnagaire breac]] | Dendrocopos major | [[:commons:Category:Dendrocopos major|Dendrocopos major]] | 5.7 gram<br/>89 gram | 36 ceintiméadar | [[Íomhá:Dendrocopos major distribution map.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 426 | Q333796 | [[Éigrit mhór ghorm|Mórchorr ghorm]] | Ardea herodias | [[:commons:Category:Ardea herodias|Ardea herodias]] | 2.48 cileagram<br/>2.11 cileagram | 183 ceintiméadar | [[Íomhá:Great Blue Heron-rangemap.gif|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 427 | Q665363 | [[mórchuach bhreac]] | Clamator glandarius | [[:commons:Category:Clamator glandarius|Clamator glandarius]] | 9.85 gram<br/>169 gram<br/>138 gram | | [[Íomhá:ClamatorGlandariusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 428 | Q476356 | [[Sléibhín Pallas|mórfhaoileán ceanndubh]] | Ichthyaetus ichthyaetus | [[:commons:Category:Ichthyaetus ichthyaetus|Ichthyaetus ichthyaetus]] | 112 gram<br/>1.599 cileagram<br/>1.189 cileagram | 161 ceintiméadar | [[Íomhá:LarusIchthyaetusIUCN.svg|center|128px]] | 25 lá | |- | style='text-align:right'| 429 | Q184508 | [[mórscréachán liath]] | Lanius excubitor | [[:commons:Category:Lanius excubitor|Lanius excubitor]] | 63.4 gram | 32 ceintiméadar | [[Íomhá:Lanius excubitor distr3.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 430 | Q81515 | [[mórulchabhán cluasach]] | Bubo virginianus | [[:commons:Category:Bubo virginianus|Bubo virginianus]] | | 1.34 méadar | [[Íomhá:Bubo virginianus dis.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 431 | Q25692 | [[naoscach]] | Gallinago gallinago | [[:commons:Category:Gallinago gallinago|Gallinago gallinago]] | 111 gram<br/>128 gram | 0.52 méadar | [[Íomhá:GallinagoGallinagoIUCNver2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 432 | Q26711 | [[naoscach bhídeach]] | Lymnocryptes minimus | [[:commons:Category:Lymnocryptes minimus|Lymnocryptes minimus]] | 53.7 gram<br/>46.7 gram | 40 ceintiméadar | [[Íomhá:LymnocryptesMinimusIUCN2019-2.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 433 | Q687695 | [[néné]] | Branta sandvicensis | [[:commons:Category:Branta sandvicensis|Branta sandvicensis]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 434 | Q1193048 | [[Gearg choille scornáin|Odontophorus strophium]] | Odontophorus strophium | [[:commons:Category:Odontophorus strophium|Odontophorus strophium]] | | | [[Íomhá:Odontophorus strophium map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 435 | Q188660 | [[Opisthocomus hoazin]] | Opisthocomus hoazin | [[:commons:Category:Opisthocomus hoazin|Opisthocomus hoazin]] | | | [[Íomhá:Hoatzin (Opisthocomus hoazin) world.png|center|128px]] | 31 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 436 | Q279939 | [[Oxyura maccoa]] | Oxyura maccoa | [[:commons:Category:Oxyura maccoa|Oxyura maccoa]] | 96 gram<br/>820 gram<br/>554 gram | | [[Íomhá:Oxyura maccoa distribution.svg|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 437 | Q27075910 | [[parúl tuaisceartach]] | Setophaga americana | [[:commons:Category:Setophaga americana|Setophaga americana]] | 1.26 gram | | [[Íomhá:Parula americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 438 | Q26106 | [[Patraisc choiteann|patraisc]] | Perdix perdix | [[:commons:Category:Perdix perdix|Perdix perdix]] | | 46 ceintiméadar | [[Íomhá:Verbreitungskarte Rebhuhn.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 439 | Q733777 | [[patraisc bhroinnliath]] | Arborophila orientalis | [[:commons:Category:Arborophila orientalis|Arborophila orientalis]] | | | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 440 | Q754863 | [[patraisc chosdearg]] | Alectoris rufa | [[:commons:Category:Alectoris rufa|Alectoris rufa]] | 20.1 gram | 48 ceintiméadar | [[Íomhá:AlectorisChristensen.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 441 | Q194043 | [[patraisc thiucair]] | Alectoris chukar | [[:commons:Category:Alectoris chukar|Alectoris chukar]] | 650 gram<br/>565 gram<br/>22.5 gram | 51 ceintiméadar | [[Íomhá:AlectorisChristensen.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 442 | Q168748 | [[Peannaire (éan)|peannaire]] | Sagittarius serpentarius | [[:commons:Category:Sagittarius serpentarius|Sagittarius serpentarius]] | 130 gram<br/>4.052 cileagram | 203 ceintiméadar | [[Íomhá:Sekretär Verbreitungsgebiet.png|center|128px]] | 44 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 443 | Q208060 | [[pearaicít rósbhráisléadach]] | Psittacula krameri | [[:commons:Category:Psittacula krameri|Psittacula krameri]] | | 45 ceintiméadar | [[Íomhá:Rose ringed parakeet range.PNG|center|128px]] | 23 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 444 | Q220328 | [[pearóid liath Afracach]] | Psittacus erithacus | [[:commons:Category:Psittacus erithacus|Psittacus erithacus]] | 18.7 gram | | [[Íomhá:Psittacus erithacus range.png|center|128px]] | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 445 | Q199427 | [[peileacán bán]] | Pelecanus onocrotalus | [[:commons:Category:Pelecanus onocrotalus|Pelecanus onocrotalus]] | 180 gram<br/>11.45 cileagram<br/>7.59 cileagram | 2.91 méadar | [[Íomhá:PelecanusOnocrotalusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 446 | Q184751 | [[peileacán Dalmátach]] | Pelecanus crispus | [[:commons:Category:Pelecanus crispus|Pelecanus crispus]] | | 320 ceintiméadar | [[Íomhá:PelecanusCrispusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 32 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 447 | Q385891 | [[piasún cír]] | Catreus wallichii | [[:commons:Category:Catreus wallichii|Catreus wallichii]] | 1.525 cileagram<br/>1.13 cileagram | | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 448 | Q25307 | [[Snag breac|Pica pica]] | Pica pica | [[:commons:Category:Pica pica|Pica pica]] | 9.9 gram<br/>221 gram<br/>191 gram | 56 ceintiméadar | [[Íomhá:Pica pica map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 449 | Q25392 | [[pilibín]] | Vanellus vanellus | [[:commons:Category:Vanellus vanellus|Vanellus vanellus]] | 25.5 gram | 0.75 méadar<br/>69.5 ceintiméadar | [[Íomhá:VanellusVanellusIUCN.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 450 | Q279307 | [[pilibín ealtúil]] | Vanellus gregarius | [[:commons:Category:Vanellus gregarius|Vanellus gregarius]] | 26.5 gram<br/>252 gram<br/>200 gram | 70 ceintiméadar | [[Íomhá:VanellusGregariusIUCN.png|center|128px]] | 28 lá | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 451 | Q161829 | [[piongain impireach]] | Aptenodytes forsteri | [[:commons:Category:Aptenodytes forsteri|Aptenodytes forsteri]] | 425 gram | | [[Íomhá:Manchot empereur carte reparition.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 452 | Q494544 | [[Corr bheag|Platalea minor]] | Platalea minor | [[:commons:Category:Platalea minor|Platalea minor]] | | 110 ceintiméadar | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 453 | Q26490 | [[Pocaire gaoithe coiteann|pocaire gaoithe]] | Falco tinnunculus | [[:commons:Category:Falco tinnunculus|Falco tinnunculus]] | 201 gram | 0.73 méadar | [[Íomhá:FalcoTinnunculusIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 454 | Q187902 | [[Cearcóg chorcra|Porphyrio porphyrio]] | Porphyrio porphyrio | [[:commons:Category:Porphyrio porphyrio|Porphyrio porphyrio]] | | | | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 455 | Q25700 | [[praslacha]] | Anas crecca | [[:commons:Category:Anas crecca|Anas crecca]] | | 0.59 méadar | [[Íomhá:Anas crecca distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 456 | Q331447 | [[praslacha mharmarach]] | Marmaronetta angustirostris | [[:commons:Category:Marmaronetta angustirostris|Marmaronetta angustirostris]] | 562 gram<br/>492 gram | 65 ceintiméadar | | 26 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 457 | Q695729 | [[pratancól dubheiteach]] | Glareola nordmanni | [[:commons:Category:Glareola nordmanni|Glareola nordmanni]] | 11 gram<br/>97 gram | 64 ceintiméadar | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 458 | Q330310 | [[pratancól muinceach]] | Glareola pratincola | [[:commons:Category:Glareola pratincola|Glareola pratincola]] | 10.1 gram<br/>77 gram | 65 ceintiméadar | [[Íomhá:GlareolaPratincolaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 459 | Q1262047 | [[Seabhac droimliath|Pseudastur occidentalis]] | Pseudastur occidentalis | [[:commons:Category:Pseudastur occidentalis|Pseudastur occidentalis]] | | | [[Íomhá:Pseudastur occidentalis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 460 | Q643836 | [[Pyrrhocorax pyrrhocorax]] | Pyrrhocorax pyrrhocorax | [[:commons:Category:Pyrrhocorax pyrrhocorax|Pyrrhocorax pyrrhocorax]] | 312 gram<br/>263 gram | 82 ceintiméadar | [[Íomhá:Chough range map.png|center|128px]] | 17 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 461 | Q244350 | [[póiseard cíordhearg]] | Netta rufina | [[:commons:Category:Netta rufina|Netta rufina]] | 56 gram<br/>1.115 cileagram | 87 ceintiméadar | [[Íomhá:NettaRufinaIUCNverz2018 2.png|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 462 | Q642685 | [[riabhóg chladaigh]] | Anthus petrosus | [[:commons:Category:Anthus petrosus|Anthus petrosus]] | | 25 ceintiméadar | [[Íomhá:Anthus petrosus map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 463 | Q143313 | [[riabhóg choille]] | Anthus trivialis | [[:commons:Category:Anthus trivialis|Anthus trivialis]] | 22 gram<br/>25 gram | 0.27 méadar | [[Íomhá:Anthus trivialis distr.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 464 | Q27226 | [[riabhóg dhonn]] | Anthus campestris | [[:commons:Category:Anthus campestris|Anthus campestris]] | 2.73 gram<br/>22 gram | | [[Íomhá:AnthusCampestrisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 465 | Q26956 | [[riabhóg mhóna]] | Anthus pratensis | [[:commons:Category:Anthus pratensis|Anthus pratensis]] | 2.06 gram | 0.26 méadar | [[Íomhá:AnthusPratensisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 466 | Q241347 | [[riabhóg phíbrua]] | Anthus cervinus | [[:commons:Category:Anthus cervinus|Anthus cervinus]] | 2.01 gram | | [[Íomhá:AnthusCervinusIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 467 | Q208707 | [[riabhóg uisce]] | Anthus spinoletta | [[:commons:Category:Anthus spinoletta|Anthus spinoletta]] | 2.73 gram | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:Anthus spinoletta mapcomm.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 468 | Q179367 | [[rollóir Eorpach]] | Coracias garrulus | [[:commons:Category:Coracias garrulus|Coracias garrulus]] | | | [[Íomhá:Coracias garrulus distr.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 469 | Q927358 | [[rowi]] | Apteryx rowi | [[:commons:Category:Apteryx rowi|Apteryx rowi]] | | | [[Íomhá:Apteryx rowi distribution.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 470 | Q28122714 | [[rufachán]] | Calidris pugnax | [[:commons:Category:Calidris pugnax|Calidris pugnax]] | 21 gram<br/>170 gram<br/>102 gram | | [[Íomhá:Philomachuspugnaxmap.png|center|128px]] | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 471 | Q185099 | [[rálóg uisce]] | Rallus aquaticus | [[:commons:Category:Rallus aquaticus|Rallus aquaticus]] | 125 gram<br/>98 gram | 42 ceintiméadar | [[Íomhá:Rallus aquaticus distribution.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 472 | Q25383 | [[rí rua]] | Fringilla coelebs | [[:commons:Category:Fringilla coelebs|Fringilla coelebs]] | 2.16 gram<br/>22 gram | 0.26 méadar | [[Íomhá:Rangemap-pinson.PNG|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 473 | Q182209 | [[rí-phiongain]] | Aptenodytes patagonicus | [[:commons:Category:Aptenodytes patagonicus|Aptenodytes patagonicus]] | 306 gram<br/>12.8 cileagram<br/>11.5 cileagram | | [[Íomhá:Manchot royal carte reparition.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 474 | Q130933 | [[Rí-ulchabhán Eoráiseach|rí-ulchabhán]] | Bubo bubo | [[:commons:Category:Bubo bubo|Bubo bubo]] | 80 gram<br/>2.38 cileagram<br/>2.992 cileagram | 174 ceintiméadar | [[Íomhá:Bubo bubo distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 475 | Q1273551 | [[rí-ulchabhán beag]] | Otus gurneyi | [[:commons:Category:Otus gurneyi|Otus gurneyi]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 476 | Q819706 | [[Carpodacus rubicilla|rósghlasán mór Cugasach]] | Carpodacus rubicilla | [[:commons:Category:Carpodacus rubicilla|Carpodacus rubicilla]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 477 | Q46143 | [[rósghlasán scarlóideach]] | Carpodacus erythrinus | [[:commons:Category:Carpodacus erythrinus|Carpodacus erythrinus]] | | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:CarpodacusErythrinusIUCN.svg|center|128px]] | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 478 | Q25386 | [[rúcach]] | Corvus frugilegus | [[:commons:Category:Corvus frugilegus|Corvus frugilegus]] | 489 gram<br/>418 gram | 0.93 méadar | [[Íomhá:Corvus frugilegus distribution.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 479 | Q25777 | [[sacán]] | Turdus pilaris | [[:commons:Category:Turdus pilaris|Turdus pilaris]] | 6.8 gram<br/>105 gram | 0.42 méadar | [[Íomhá:Turdus pilaris map.svg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 480 | Q201300 | [[sceadach]] | Melanitta fusca | [[:commons:Category:Melanitta fusca|Melanitta fusca]] | 1.762 cileagram | 0.97 méadar | [[Íomhá:MelanittaFuscaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 481 | Q178821 | [[scodalach dubheiteach]] | Himantopus himantopus | [[:commons:Category:Himantopus himantopus|Himantopus himantopus]] | 21.8 gram<br/>160 gram | | [[Íomhá:HimantopusHimantopusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 482 | Q752678 | [[Scréachán isibéalach|scréachán banbhuí]] | Lanius isabellinus | [[:commons:Category:Lanius isabellinus|Lanius isabellinus]] | 30 gram | | | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 483 | Q235052 | [[scréachán coille]] | Lanius senator | [[:commons:Category:Lanius senator|Lanius senator]] | 3.4 gram | | [[Íomhá:Lanius senator distr.png|center|128px]] | 15 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 484 | Q26671 | [[scréachán droimrua]] | Lanius collurio | [[:commons:Category:Lanius collurio|Lanius collurio]] | 3.15 gram | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:LaniusCollurioIUCN.svg|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 485 | Q25354 | [[scréachóg]] | Garrulus glandarius | [[:commons:Category:Garrulus glandarius|Garrulus glandarius]] | 8.5 gram | 0.54 méadar | [[Íomhá:Garrulus glandarius distribution.jpg|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 486 | Q80858 | [[scréachóg liath]] | Perisoreus canadensis | [[:commons:Category:Perisoreus canadensis|Perisoreus canadensis]] | | | [[Íomhá:Perisoreus canadensis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 487 | Q25317 | [[scréachóg reilige]] | Tyto alba | [[:commons:Category:Tyto alba|Tyto alba]] | 580 gram | 0.9 méadar | [[Íomhá:Schleiereule-Tyto alba-World.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 488 | Q27434 | [[Scótar coiteann|Scótar]] | Melanitta nigra | [[:commons:Category:Melanitta nigra|Melanitta nigra]] | | 0.85 méadar | [[Íomhá:MelanittaNigraIUCNver2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 489 | Q2020137 | [[Scótar báneiteach]] | Melanitta deglandi | [[:commons:Category:Melanitta deglandi|Melanitta deglandi]] | | | [[Íomhá:Melanitta deglandi map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 490 | Q529048 | [[Scótar dubh]] | Melanitta americana | [[:commons:Category:Melanitta americana|Melanitta americana]] | | | [[Íomhá:Melanitta americana map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 491 | Q742468 | [[scótar toinne]] | Melanitta perspicillata | [[:commons:Category:Melanitta perspicillata|Melanitta perspicillata]] | 62 gram<br/>1 cileagram<br/>900 gram | 84 ceintiméadar | [[Íomhá:Melanitta perspicillata range map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 492 | Q943329 | [[Tuirne lín Meiriceánach|seabhac oíche Meiriceánach]] | Chordeiles minor | [[:commons:Category:Chordeiles minor|Chordeiles minor]] | 79.3 gram | | [[Íomhá:Chordeiles minor map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 493 | Q606755 | [[Speirsheabhac Seapánach|seabhac Seapánach]] | Accipiter gularis | [[:commons:Category:Accipiter gularis|Accipiter gularis]] | | 52 ceintiméadar | | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 494 | Q234722 | [[Iolar Bonelli|seabhaciolar]] | Aquila fasciata | [[:commons:Category:Aquila fasciata|Aquila fasciata]] | 1.82 cileagram<br/>2.56 cileagram<br/>112 gram | | [[Íomhá:Hieraaetus fasciatus area.PNG|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 495 | Q25761 | [[seil-lacha]] | Tadorna tadorna | [[:commons:Category:Tadorna tadorna|Tadorna tadorna]] | 78 gram<br/>1.261 cileagram<br/>1.043 cileagram | 112 ceintiméadar | [[Íomhá:Tadorna tadorna distribution.png|center|128px]] | 30 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 496 | Q170723 | [[seil-lacha rua]] | Tadorna ferruginea | [[:commons:Category:Tadorna ferruginea|Tadorna ferruginea]] | 83 gram<br/>1.36 cileagram<br/>1.1 cileagram | 133 ceintiméadar | [[Íomhá:TadornaFerrugineaIUCN.png|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 497 | Q192524 | [[Seirín Canárach]] | Serinus canaria | [[:commons:Category:Serinus canaria|Serinus canaria]] | 1.54 gram<br/>15.3 gram | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 498 | Q621833 | [[seirín ceanndubh]] | Serinus pusillus | [[:commons:Category:Serinus pusillus|Serinus pusillus]] | 1.43 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 499 | Q27461190 | [[Praslacha Bhaikalach|Sibirionetta formosa]] | Sibirionetta formosa | [[:commons:Category:Sibirionetta formosa|Sibirionetta formosa]] | | | [[Íomhá:SibirionettaFormosaIUCN2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 500 | Q27075864 | [[siscín]] | Spinus spinus | [[:commons:Category:Spinus spinus|Spinus spinus]] | 1.29 gram<br/>13.8 gram | 0.21 méadar | [[Íomhá:Rangemap-tarin.PNG|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 501 | Q25634 | [[sléibhín]] | Chroicocephalus ridibundus | [[:commons:Category:Chroicocephalus ridibundus|Chroicocephalus ridibundus]] | 294 gram<br/>267 gram | 0.97 méadar | [[Íomhá:ChroicocephalusRidibundusIUCN2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 502 | Q164467 | [[sléibhín beag]] | Hydrocoloeus minutus | [[:commons:Category:Hydrocoloeus minutus|Hydrocoloeus minutus]] | 98 gram | 78 ceintiméadar | [[Íomhá:HydrocoloeusMinutusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 503 | Q276189 | [[sléibhín Meánmhuirí]] | Ichthyaetus melanocephalus | [[:commons:Category:Ichthyaetus melanocephalus|Ichthyaetus melanocephalus]] | | 96 ceintiméadar | [[Íomhá:LarusMelanocephalus.png|center|128px]] | 24 lá | |- | style='text-align:right'| 504 | Q843175 | [[smólach breacdhorcha]] | Turdus naumanni | [[:commons:Category:Turdus naumanni|Turdus naumanni]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 505 | Q26349 | [[smólach ceoil]] | Turdus philomelos | [[:commons:Category:Turdus philomelos|Turdus philomelos]] | 6 gram<br/>72 gram | 0.36 méadar | [[Íomhá:TurdusPhilomelosIUCN.svg|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 506 | Q80780 | [[smólach píbdhubh]] | Turdus atrogularis | [[:commons:Category:Turdus atrogularis|Turdus atrogularis]] | | | | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 507 | Q1591651 | [[Smólach ordúil|smólach rua-eiteach]] | Turdus eunomus | [[:commons:Category:Turdus eunomus|Turdus eunomus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 508 | Q258964 | [[smólach Sibéarach]] | Geokichla sibirica | [[:commons:Category:Geokichla sibirica|Geokichla sibirica]] | 60 gram<br/>70 gram | | | 10 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 509 | Q796672 | [[Éan oighinn|smólach talún]] | Seiurus aurocapilla | [[:commons:Category:Seiurus aurocapilla|Seiurus aurocapilla]] | | | [[Íomhá:Seiurus aurocapilla map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 510 | Q949662 | [[smólach White]] | Zoothera aurea | [[:commons:Category:Zoothera aurea|Zoothera aurea]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 511 | Q193593 | [[Snag coiteann|snag]] | Certhia familiaris | [[:commons:Category:Certhia familiaris|Certhia familiaris]] | 9.95 gram | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:CerthiaFamiliarisIUCN2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 512 | Q125895 | [[Reathaí ladharghearr|snag ladharghearr]] | Certhia brachydactyla | [[:commons:Category:Certhia brachydactyla|Certhia brachydactyla]] | 1.16 gram<br/>8.4 gram | | [[Íomhá:Sttreecreepereurope.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 513 | Q28106731 | [[Spadalach tuaisceartach|spadalghob]] | Spatula clypeata | [[:commons:Category:Spatula clypeata|Spatula clypeata]] | | | [[Íomhá:SpatulaClypeata.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 514 | Q28106902 | [[Praslacha shamhraidh|Spatula querquedula]] | Spatula querquedula | [[:commons:Category:Spatula querquedula|Spatula querquedula]] | | | [[Íomhá:Spatula querquedula map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 515 | Q25334 | [[Spideog bhroinndearg|spideog]] | Erithacus rubecula | [[:commons:Category:Erithacus rubecula|Erithacus rubecula]] | 2.4 gram | 21 ceintiméadar | [[Íomhá:ErithacusRubeculaIUCN.svg|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 516 | Q557745 | [[spideog phíb-bhán]] | Irania gutturalis | [[:commons:Category:Irania gutturalis|Irania gutturalis]] | 2.66 gram | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 517 | Q25380 | [[spioróg]] | Accipiter nisus | [[:commons:Category:Accipiter nisus|Accipiter nisus]] | 110 gram<br/>22.5 gram<br/>150 gram<br/>290 gram | 0.67 méadar | [[Íomhá:AccipiterNisusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 518 | Q114338 | [[spioróg Leiveantach]] | Accipiter brevipes | [[:commons:Category:Accipiter brevipes|Accipiter brevipes]] | | 0.7 méadar | [[Íomhá:AccipiterBrevipesIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 519 | Q137474876 | [[Spioróg mhór]] | Astur gentilis | | | | [[Íomhá:AccipiterGentilis.png|center|128px]] | | |- | style='text-align:right'| 520 | Q25421 | [[spágaire tonn]] | Tachybaptus ruficollis | [[:commons:Category:Tachybaptus ruficollis|Tachybaptus ruficollis]] | 13.7 gram | 42 ceintiméadar | [[Íomhá:Tachybaptus ruficollis-map-distribution.svg|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 521 | Q753741 | [[Gaineamhchearc bhiorearrach|steipcholúr biorearrach]] | Pterocles alchata | [[:commons:Category:Pterocles alchata|Pterocles alchata]] | 25 gram<br/>250 gram<br/>225 gram | 59.5 ceintiméadar | | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 522 | Q383182 | [[Gaineamhchearc bholgdhubh|steipcholúr tarrdhubh]] | Pterocles orientalis | [[:commons:Category:Pterocles orientalis|Pterocles orientalis]] | 28 gram<br/>428 gram<br/>383 gram | 71.5 ceintiméadar | | 23 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 523 | Q25352 | [[storc bán]] | Ciconia ciconia | [[:commons:Category:Ciconia ciconia|Ciconia ciconia]] | 110 gram | 1.91 méadar | [[Íomhá:WhiteStorkMap.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 524 | Q25398 | [[storc dubh]] | Ciconia nigra | [[:commons:Category:Ciconia nigra|Ciconia nigra]] | | 1.5 méadar | [[Íomhá:Ciconia nigra distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 525 | Q616393 | [[Ulchabhán mínlíneach|Strix leptogrammica]] | Strix leptogrammica | [[:commons:Category:Strix leptogrammica|Strix leptogrammica]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 526 | Q17592 | [[Struthio|Struthio camelus]] | Struthio camelus | [[:commons:Category:Struthio camelus|Struthio camelus]] | 1.5 cileagram<br/>115 cileagram<br/>100 cileagram | | [[Íomhá:Struthio camelus distribution.svg|center|128px]] | 42 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 527 | Q27043839 | [[Gearg Shíneach|Synoicus chinensis]] | Synoicus chinensis | [[:commons:Category:Synoicus chinensis|Synoicus chinensis]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 528 | Q26135 | [[síodeiteach Boihéamach]] | Bombycilla garrulus | [[:commons:Category:Bombycilla garrulus|Bombycilla garrulus]] | | 34 ceintiméadar | [[Íomhá:BombycillaGarrulusIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 529 | Q1084995 | [[Estrilda melpoda|síodghob leiceann flannbhuí]] | Estrilda melpoda | [[:commons:Category:Estrilda melpoda|Estrilda melpoda]] | 0.68 gram<br/>7.8 gram | | | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 530 | Q184314 | [[Bombycilla cedrorum|Síodéan céadrais]] | Bombycilla cedrorum | [[:commons:Category:Bombycilla cedrorum|Bombycilla cedrorum]] | | | [[Íomhá:Bombycilla cedrorum map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 531 | Q26452 | [[Síolghé thaiga|síolghé]] | Anser fabalis | [[:commons:Category:Anser fabalis|Anser fabalis]] | 146 gram<br/>3.198 cileagram<br/>2.843 cileagram | 1.62 méadar | [[Íomhá:AnserFabalisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 532 | Q673280 | [[síolghé thundra]] | Anser serrirostris | [[:commons:Category:Anser serrirostris|Anser serrirostris]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 533 | Q241349 | [[Síolta chochaill|Síolta chochallach]] | Lophodytes cucullatus | [[:commons:Category:Lophodytes cucullatus|Lophodytes cucullatus]] | | 63 ceintiméadar | [[Íomhá:Lophodytes cucullatus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 534 | Q200646 | [[síolta gheal]] | Mergellus albellus | [[:commons:Category:Mergellus albellus|Mergellus albellus]] | 42 gram<br/>652 gram<br/>568 gram | 62 ceintiméadar | [[Íomhá:MergellusAlbellusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 535 | Q180991 | [[síolta mhór]] | Mergus merganser | [[:commons:Category:Mergus merganser|Mergus merganser]] | 1.709 cileagram<br/>1.232 cileagram | 0.93 méadar | [[Íomhá:Mergus merganser distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 536 | Q189609 | [[síolta rua]] | Mergus serrator | [[:commons:Category:Mergus serrator|Mergus serrator]] | 72 gram<br/>1.135 cileagram<br/>908 gram | 0.87 méadar | [[Íomhá:Mergus serrator distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 537 | Q205930 | [[tarmachan]] | Lagopus muta | [[:commons:Category:Lagopus muta|Lagopus muta]] | 665 gram<br/>555 gram | 57 ceintiméadar | [[Íomhá:Rock Ptarmigan Lagopus muta distribution map.png|center|128px]] | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 538 | Q218543 | [[Corr thíograch chíorbhán|Tigriornis leucolopha]] | Tigriornis leucolopha | [[:commons:Category:Tigriornis leucolopha|Tigriornis leucolopha]] | | | [[Íomhá:Tigriornis leucolopha map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 539 | Q185784 | [[tiuf-teaf]] | Phylloscopus collybita | [[:commons:Category:Phylloscopus collybita|Phylloscopus collybita]] | | 18 ceintiméadar | [[Íomhá:Phylloscopus collybita.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 540 | Q3729103 | [[Ceolaire Sindeach|tiuf-teaf sléibhe]] | Phylloscopus sindianus | [[:commons:Category:Phylloscopus sindianus|Phylloscopus sindianus]] | 7 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 541 | Q667778 | [[tokoeka]] | Apteryx australis | [[:commons:Category:Apteryx australis|Apteryx australis]] | 2.208 cileagram<br/>2.535 cileagram | | [[Íomhá:Southern Brown Kiwi.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 542 | Q607027 | [[torspideog ruadhonn]] | Cercotrichas galactotes | [[:commons:Category:Cercotrichas galactotes|Cercotrichas galactotes]] | 3.2 gram<br/>22.7 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 543 | Q26017 | [[traonach]] | Crex crex | [[:commons:Category:Crex crex|Crex crex]] | 13.2 gram | 50 ceintiméadar | [[Íomhá:Crexcrex.png|center|128px]] | 17 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 544 | Q26717 | [[Tuirne lín Eorpach|tuirne lín]] | Caprimulgus europaeus | [[:commons:Category:Caprimulgus europaeus|Caprimulgus europaeus]] | | 60 ceintiméadar | [[Íomhá:Caprimulgus europaeus distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 545 | Q129958 | [[ulchabhán beag]] | Athene noctua | [[:commons:Category:Athene noctua|Athene noctua]] | | 56 ceintiméadar | [[Íomhá:Steinkauz-Athene noctua-World.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 546 | Q174466 | [[ulchabhán bóireach]] | Aegolius funereus | [[:commons:Category:Aegolius funereus|Aegolius funereus]] | | 56 ceintiméadar | [[Íomhá:Aegolius funereus dis.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 547 | Q25756 | [[ulchabhán donn]] | Strix aluco | [[:commons:Category:Strix aluco|Strix aluco]] | 426 gram<br/>524 gram | 99 ceintiméadar | [[Íomhá:StrixAlucoIUCN.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 548 | Q200724 | [[ulchabhán mór liath]] | Strix nebulosa | [[:commons:Category:Strix nebulosa|Strix nebulosa]] | | 1.37 méadar | [[Íomhá:Strix nebulosa distribution map updated (2013).jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 549 | Q190083 | [[ulchabhán na hÚraile]] | Strix uralensis | [[:commons:Category:Strix uralensis|Strix uralensis]] | | 114.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Strix uralensis distr..png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 550 | Q25769 | [[ulchabhán réisc]] | Asio flammeus | [[:commons:Category:Asio flammeus|Asio flammeus]] | | 102 ceintiméadar | [[Íomhá:Sumpfohreule-Asio flammeus-World.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 551 | Q171563 | [[ulchabhán scopach Eoráiseach]] | Otus scops | [[:commons:Category:Otus scops|Otus scops]] | | 58.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Otus scops distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 552 | Q1270124 | [[ulchabhán scopach Sokoke]] | Otus ireneae | [[:commons:Category:Otus ireneae|Otus ireneae]] | | | | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 553 | Q1256551 | [[ulchabhán seabhaic Oileán na Nollag]] | Ninox natalis | [[:commons:Category:Ninox natalis|Ninox natalis]] | 184 gram | | [[Íomhá:Christmas Island.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 554 | Q193192 | [[Ulchabhán seabhaic|ulchabhán seabhaic tuaisceartach]] | Surnia ulula | [[:commons:Category:Surnia ulula|Surnia ulula]] | | 76 ceintiméadar | [[Íomhá:Surnia ulula distr with national borders.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 555 | Q170177 | [[ulchabhán sneachtúil]] | Bubo scandiacus | [[:commons:Category:Bubo scandiacus|Bubo scandiacus]] | | | [[Íomhá:Cypron-Range Bubo scandiacus.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 556 | Q1265138 | [[ulchabhán Soumagne]] | Tyto soumagnei | [[:commons:Category:Tyto soumagnei|Tyto soumagnei]] | 380 gram | | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 557 | Q926291 | [[ulchabhán síofrach]] | Micrathene whitneyi | [[:commons:Category:Micrathene whitneyi|Micrathene whitneyi]] | | | [[Íomhá:Micrathene whitneyi map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 558 | Q467068 | [[ulchabhán uachasach]] | Athene cunicularia | [[:commons:Category:Athene cunicularia|Athene cunicularia]] | | 595 millimetre | [[Íomhá:Distribuição Buraqueira.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 559 | Q207846 | [[éadar taibhseach]] | Somateria spectabilis | [[:commons:Category:Somateria spectabilis|Somateria spectabilis]] | 73 gram<br/>1.617 cileagram | 0.93 méadar | [[Íomhá:Somateria spectabilis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 560 | Q93208 | [[éamú]] | Dromaius novaehollandiae | [[:commons:Category:Dromaius novaehollandiae|Dromaius novaehollandiae]] | 581.2 gram<br/>32.7 cileagram<br/>38.3 cileagram | | [[Íomhá:Dromaius novaehollandiae map distribution 2.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 561 | Q131709 | [[éigrit bheag]] | Egretta garzetta | [[:commons:Category:Egretta garzetta|Egretta garzetta]] | 28 gram<br/>532 gram | 92 ceintiméadar | [[Íomhá:EgrettaGarzettaIUVNver2018 2.png|center|128px]] | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 562 | Q130730 | [[éigrit mhór]] | Ardea alba | [[:commons:Category:Ardea alba|Ardea alba]] | | 1.44 méadar | [[Íomhá:ArdeaAlbaIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 563 | Q208763 | [[íbis bheannaithe]] | Threskiornis aethiopicus | [[:commons:Category:Threskiornis aethiopicus|Threskiornis aethiopicus]] | 62 gram | 118 ceintiméadar | [[Íomhá:ThreskiornisAethiopicusIUCNver2024.png|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 564 | Q589171 | [[íbis bhán Mheiriceánach]] | Eudocimus albus | [[:commons:Category:Eudocimus albus|Eudocimus albus]] | 1.036 cileagram<br/>764 gram | | [[Íomhá:Eudocimus albus map 2.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 565 | Q245414 | [[íbis mhaol thuaisceartach]] | Geronticus eremita | [[:commons:Category:Geronticus eremita|Geronticus eremita]] | 68 gram | | [[Íomhá:Morocco bald ibis map-01.png|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 566 | Q178811 | [[íbis niamhrach]] | Plegadis falcinellus | [[:commons:Category:Plegadis falcinellus|Plegadis falcinellus]] | 633 gram | 0.89 méadar | [[Íomhá:Plegadis falcinellus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 567 | Q25388 | [[óiréal órga]] | Oriolus oriolus | [[:commons:Category:Oriolus oriolus|Oriolus oriolus]] | 7.3 gram | 46 ceintiméadar | [[Íomhá:Oriolus oriolus distribution map.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 568 | Q576762 | [[órshúileach ceannsceadach]] | Bucephala albeola | [[:commons:Category:Bucephala albeola|Bucephala albeola]] | 481 gram<br/>367 gram | 57 ceintiméadar | [[Íomhá:Bucephala albeola map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 569 | Q369767 | [[órshúileach Íoslannach]] | Bucephala islandica | [[:commons:Category:Bucephala islandica|Bucephala islandica]] | 70 gram<br/>1.09 cileagram<br/>730 gram | 75.5 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |} {{Wikidata list end}} 4tgj12ka1rix02yspwhwc5j3l2nar2w Fungie (deilf) 0 100500 1326461 1044776 2026-08-20T23:35:41Z TGcoa 21229 1326461 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:2019-07-24-Fungie-6646.jpg|mion|Fungie sa bhliain 2019]] Deilf iomráiteach ab ea '''Fungie'''<ref>nó Fungi</ref> a raibh cáil mhór air i mbaile an [[An Daingean|Daingin]] i g[[Contae Chiarraí]]. Chaith Fungi beagnach 40 bliain (1980idí - 2020) ag mealladh turasóirí agus bhí baint mhór aige le forbairt [[Turasóireacht|thurasóireacht]] an Daingin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.listennotes.com/podcasts/nuacht-mhall/9-deireadh-fómhair-2021-jPrDYmgTfOL/|teideal=9 Deireadh Fómhair 2021 (Ciarraí) - Nuacht Mhall (podcast)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=2021|language=ga|work=Listen Notes|dátarochtana=2022-02-19}}</ref> Bhí cáil air as an gcaidreamh a bhí aige le daoine i mBá an Daingin i gCo Chiarraí. [[Íomhá:Dingle Fungie.jpg|mion|Cuimhneachán inniu]] D'imigh Fungie gan tásc gan tuairisc i mí Dheireadh Fómhair 2020. == Aigéad dí-ocsairibeanúicléasach == IN 2026, léirigh staidéar [[Aigéad dí-ocsairibeanúicléasach|ADN]] gur meascán de dhá chineál deilfe bolgshrónaí ab ea Fungie. Meascán ab ea Fungie den deilf bholgshrónach a mhaireann in Inbhear na Sionainne agus den deilf bholgshrónach a mhaireann amach san fharraige, de réir na hanailíse a rinne eolaithe ó Ollscoil Teicneolaíochta an Atlantaigh i nGaillimh. Go hiondúil, baineann deilfeanna bolgshrónacha le ceann nó ceann eile den dá chineál sin. Tá i bhfad níos mó den chineál farraige ann, más ea. Ní speicis éagsúla iad an dá chineál agus ní fospeiceas é ach oiread an cineál a mhaireann san inbhear. Is 'éicitíopaí' ar leith a thugtar orthu ó tá an dá chineál comhshaoil ina maireann siad éagsúil lena chéile agus is iondúil go maireann an ceann inbhir ina aonar. Is ó chulaith uisce duine a bhiodh ag snámh in éindí le Fungie a fuarthas na samplaí ADN.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Meascán de dhá chineál deilfe ab ea Fungie an Daingin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0820/1588619-meascan-de-dha-chineal-deilfe-ab-ea-fungie-an-daingin/|date=2026-08-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[An Daingean]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Daingean]] [[Catagóir:Deilfeanna]] pfj7jb4108t1q8brafzn2fm4jveqaj8 Scréachóg scrobarnaigh iartharach 0 103840 1326466 1079375 2026-08-21T00:04:17Z Xqbot 3926 Bot: Ag socrú athsheolta dúbailte → [[Aphelocoma]] 1326466 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Aphelocoma]] 45mhz8yu8ktmnubsu6d8q2khbmojehi Canáraí 0 106211 1326463 1123163 2026-08-21T00:04:03Z Xqbot 3926 Bot: Ag socrú athsheolta dúbailte → [[Seirín Canárach]] 1326463 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Seirín Canárach]] 5ddf0umo4dy4cm26b88u7p8vx5wntqm Seirín na gCanárach 0 106215 1326464 1122825 2026-08-21T00:04:07Z Xqbot 3926 Bot: Ag socrú athsheolta dúbailte → [[Seirín Canárach]] 1326464 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Seirín Canárach]] 5ddf0umo4dy4cm26b88u7p8vx5wntqm Ceolaire feanearrach 0 106651 1326399 1323122 2026-08-20T14:10:34Z An Sionnach Rua 29036 1326399 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is ceolaire de chuid an tSean-Domhain é '''an ceolaire feanearrach'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Cisticola%20juncidis/|title=“Cisticola juncidis” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Cisticola juncidis'') le fáil go forleathan agus a n-áirítear a raon pórúcháin i ndeisceart na hEorpa, san Afraic (lasmuigh de na fásaigh agus an fhoraois bháistí), agus i nideisceart na hÁise anuas go dtí dtuaisceart na hAstráile. Éan beag a fhaightear go príomha i bhféarthailte, is fearr é a aithint trína gheadán ruadhonn; chomh maith leis sin, níl dath an óir ar bith ar a choiléar agus tá teascán bán ar a eireaball scothdhonn. Le linn shéasúr an ghoir, bíonn taispeáint eitilte 'anonn is anall' ag na fireannaigh in éineacht le glaonna rialta "zitting" a cuireadh i gcomparáid le cúpla scor den deimheas. Tógann siad a nead phúitse ar crochadh laistigh de thomóg féir. == Tacsanomaíocht agus córasach == [[Íomhá:Zitting_Cisticola_(Cisticola_juncidis)_4.jpg|mion| ''C. j. uropygialis'' (Dacár, an tSeineagáil)]] Rinne an nádúraí Constantine Samuel Rafinesque cur síos ar an gceolaire feanearrach sa bhliain 1810, agus tugadh an t-ainm déthéarmach ''Sylvia juncidis'' air. Is é Campofelice di Roccella sa t[[An tSicil|Sicil]] an saindúiche atá aige.<ref>{{Cite book-en|author=Rafinesque|first=Constantine Samuel|author-link=Constantine Samuel Rafinesque|year=1810|title=Caratteri di alcuni nuovi generi e nuove specie di animali e piante della Sicilia|language=it|location=Palermo|publisher=Per le stampe di Sanfilippo|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/47825957}}</ref><ref name="Check-list">{{Cite book-en|year=1986|title=Check-list of Birds of the World. Volume 11|volume=11|publisher=Museum of Comparative Zoology|location=Cambridge, Massachusetts|pages=114–117|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483815|via=Biodiversity Heritage Library}}</ref> Tagann an t-ainm géinis reatha ''Cisticola'' ó ''kisthos'' na [[An tSean-Ghréigis|Sean-Ghréigise]], "rós carraige ", agus ''colere'' na [[An Laidin|Laidine]]," cónaigh ". Tagann an téarma sonrach ''juncidis'' ón Laidin freisin. agus is ainm ceana de ''iuncus'' "giolcach " é.<ref name="job">{{Cite book-en|author=Jobling|first=James A.|year=2010|title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names|url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling|publisher=Christopher Helm|location=London|isbn=978-1-4081-2501-4|pages=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n109 109, 212]}}</ref> Ar fud a raon leathan dáileacháin, tugadh faoi deara roinnt athruithe ar a líonta agus aithnítear an oiread agus 18 fospeiceas. Tá difríocht bheag eatarthu ó thaobh glaonna, cluimhreach agus méide de agus measadh gur speicis iomlána cuid acu i roinnt cóireálacha tacsanomaíocha. Tá an fhoirm ainmniúil le fáil i ndeisceart na Fraince, na Gréige, na Tuirce, na Sicile, na Corsaice agus na hÉigipte agus tá an ''cisticola'' in iarthar na Portaingéile agus sa Spáinn. Tá an''neuroticus'' sa Phalaistín, san tSiria, san Iaráic agus san Iaráin, agus tá ''uropygialis'' san Afraice thuaidh agus thoir agus ''perennius'' (níos faide ó dheas). Tá ''terrestris'' sa Ghabúin, in Angóla, agus i ndeisceart na hAfraice. Ní thaispeánann na ''salimalii'', an líon i nGat Thiar na hIndia, athrú séasúrach ar fhad eireaball mar atá sna ''cursitans'' ar mhachairí na hIndia agus ar an gcrios tirim i Shrí Lanca, a bhfuil eireaball níos faide aige sa séasúr neamhphóraithe. Tá anlíon ''malaya''le fáil i ndeisceart Oirdheisceart na hÁise, ''tinnabulans'' níos faide ó thuaidh i ndeisceart na Síne agus tá ''brunniceps'' le fáil sa Chóiré agus sa tSeapáin. I measc na líonta eile tá ''nigrostriatus'' (Na hOileáin Fhilipíneacha), ''constans'' (an tSulaivéis), ''fuscicapilla'' (Java Thoir), ''leanyeri'' (tuaisceart na hAstráile), ''normani'' (iarthuaisceart Queensland) agus ''laveryi'' (oirthuaisceart na hAstráile). Roinntear an géineas seo uaireanta le ghéinis éagsúla eile de chuid na gceolairí theas agus tugtar stádas na fine dó mar ''Cisticolidae''. Tugadh an ceolaire feanearrach ar an speiceas seo roimhe seo, ach tugann an t-ainm reatha comhsheasmhacht leis an iliomad speiceas cisticola trópaiceach, chomh maith le mearbhall a sheachaint le speiceas Meiriceánach darbh ainm an ceolaire feanearrach freisin. ==Tagairtí== {{Reflist}} [[Catagóir:Cisticola]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1810]] 6gj7wz9m7ajsldsgp5rdjmpt5wt65jn Cruidín 0 108010 1326376 1323225 2026-08-20T12:56:13Z An Sionnach Rua 29036 1326376 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[Fine (bitheolaíocht)|fine]] éan iad '''na cruidíní''', ar a dtugtar na h'''Alcedinidae''' san ord [[Coraciiformes]]. Éin bheaga nó mheánmhéide iad a bhfuil dathanna geala orthu. Tá [[dáileadh cosmapolaiteach]] acu, an chuid is mó de na speicis le fáil i réigiúin trópaiceacha na hAfraice, na hÁise, agus na hAigéine, cé go bhfaightear iad san Eoraip freisin. Bíonn siad le feiceáil i bhforaoisí doimhne in aice le linnte ciúine agus aibhneacha beaga. Tá 116 speiceas san fhine, i dtrí fhofhine agus 19 [[géineas]]. Cloigne móra, goba fada bioracha, cosa gearra, agus eireabaill giortacha. Bíonn clúmh feiceálach ar fhormhór na speiceas, gan ach difríochtaí beaga idir na hinscní. De ghnáth, is é an “cruidín coitianta”, ''[[Murlach mara|Alcedo atthis]]'' (ar a dtugtar an “murlach mara” freisin), atá i gceist nuair a úsáidtear an téarma “cruidín” i nGaeilge. [[Catagóir:Coraciiformes]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Taxonbar}} 0vwr5qhh0iu1o28sj5u4mcywnu45rwz 1326379 1326376 2026-08-20T13:00:19Z An Sionnach Rua 29036 1326379 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[Fine (bitheolaíocht)|fine]] éan iad '''na cruidíní''', ar a dtugtar na h'''Alcedinidae''' san ord [[Coraciiformes]]. Éin bheaga nó mheánmhéide iad a bhfuil dathanna geala orthu. Tá [[dáileadh cosmapolaiteach]] acu, an chuid is mó de na speicis le fáil i réigiúin trópaiceacha na hAfraice, na hÁise, agus na hAigéine, cé go bhfaightear iad san Eoraip freisin. Bíonn siad le feiceáil i bhforaoisí doimhne in aice le linnte ciúine agus aibhneacha beaga. Tá 116 speiceas san fhine, i dtrí fhofhine agus 19 [[géineas]]. Cloigne móra, goba fada bioracha, cosa gearra, agus eireabaill giortacha. Bíonn clúmh feiceálach ar fhormhór na speiceas, gan ach difríochtaí beaga idir na hinscní. De ghnáth, is é an “cruidín coitianta”, ''[[Murlach mara|Alcedo atthis]]'' (ar a dtugtar an “murlach mara” freisin), atá i gceist nuair a úsáidtear an téarma “cruidín” i nGaeilge. [[Catagóir:Coraciiformes]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Alcedinidae}} {{Taxonbar|from=Q8154335}} c9idkn8xh7go9z1wfuldb0dkncwx0vc Cúcabarra sluasaidghobach 0 110659 1326363 1323236 2026-08-20T12:46:46Z An Sionnach Rua 29036 1326363 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[cruidín crainn]] dúdhonn é an '''[[cúcabarra]] sluasaidghobach''' (''Dacelo rex'') atá thart ar 33cm (13 orlach) i bhfad agus a bhfuil gob trom gearr leathan air nach bhfuil a mhacasamhail le fáil ar aon chruidín eile. Tá ceann dorcha le stríoc ruadhonn taobh thiar dá súile agus tá clár éadain an éin níos éadroime le dath dearg air. Tosaíonn stríoc beag oráiste atá an-fheiceálach ag súile an éin agus críochnaíonn sé ag a chluasa. Tá a scornach bhán agus tá coiléar muinéil agus íochtar ruadhonn air. geadán gléghorm, [[imreasc]] donn, [[gob]] donn-dubh(is minic cuma dhonn a bheith ar an ghob iomlán de bharr cré) le mandabal níos éadroime agus cosa éadroma air. Tá cuma an-chosúil le chéile ar an dá ghnéas ach is féidir brath ar dhath an eireabaill chun idirdhealú a dhéanamh orthu. Tá eireaball gorm dorcha ar an fhireannach agus ceann ruadhonn ar an bhaineannach. Tá cuma bhaineannach ar [[Clúmh|chlúmh]] an éin óig le cleití a bhfuil pátrún gainne orthu<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Shovel-billed Kookaburra (Dacelo rex), version 1.0|url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/shbkoo1/cur/introduction|journal=Birds of the World|date=2020|issn=2771-3105|doi=10.2173/bow.shbkoo1.01species_shared.bow.project_name|language=en|author=P. F. Woodall}}</ref>. == Rangú == Is é an t-éaneolaí Briotanach Richard Bowdler a rinne an chéad chur síos ar an speiceas seo sa bhliain 1880 agus rangaigh sé sa [[Géineas|ghéineas]] mhonaitíopach ''Clytoceyx'' inar fhan sé ina specieas aonarach go dtí an bhliain 2017 é<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Annals and magazine of natural history; zoology, botany, and geology|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/81219|publisher=Taylor and Francis, Ltd|date=1880|location=London|volume=ser.5:v.6=no.31-36 (1880)}}</ref>. Ceapadh gurb é an cúcabarra sluasaidghobach an t-aon ionadaí den [[Géineas|ghéineas]] ''Clytoceyx'' sular léirigh staidéar filighiniteach móilíneach a foilsíodh in 2017 gur speiceas deirféar é leis an chúcabarra bhreac laistigh den ghéineas ''Dacelo''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=A phylogeny of kingfishers reveals an Indomalayan origin and elevated rates of diversification on oceanic islands|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/jbi.13139|journal=Journal of Biogeography|date=2018-02|issn=0305-0270|pages=269–281|volume=45|issue=2|doi=10.1111/jbi.13139|language=en|author=Michael J. Andersen, Jenna M. McCullough, William M. Mauck, Brian Tilston Smith, Robert G. Moyle}}</ref>. D'athrangaigh an [[Chomhdháil Éaneolaíoch Idirnáisiúnta]] é sa ghéineas ''Dacelo'' in 2023 agus is comhchiallach é ''Clytoceyx'' de ''Dacelo'' ó shin i leith<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/rollers/|teideal=Rollers, ground rollers, kingfishers – IOC World Bird List|work=www.worldbirdnames.org|dátarochtana=03-02-2023}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=Michael J. Andersen, Jenna M. McCullough, William M. Mauck III, Brian Tilston Smith, Robert G. Moyle|date=2017|title=A phylogeny of kingfishers reveals an Indomalayan origin and elevated rates of diversification on oceanic islands.|issue=45(2)|doi=10.1111/jbi.13139|publisher=Journal of Biogeography}}</ref>. == Tacsanomaíocht == Is éan [[eindéimeach]] de bhunadh [[An Nua-Ghuine|na Nua-Ghuine]] é an cúcabarra sluasaidghobach<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Birds of New Guinea: Distribution, Taxonomy, and Systematics|url=https://books.google.ie/books?id=wRR1CwAAQBAJ&pg=PA226&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|publisher=Princeton University Press|date=2016-03-29|language=en|author=Bruce M. Beehler, Thane K. Pratt}}</ref>. Ní aithnítear aon fhospeicis toisc go bhfuil na difríochtaí clúimh idir an dá chine ''imperator'' agus ''septentrionalis'' an-bheag. Faightear an t-éan seo i gcoillte cnoic de ghnáth ach tá taifid den éan seo ó [[leibhéal na mara]] suas go hairde 2400m (7850tr)<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.iucnredlist.org/species/22683202/92978611|teideal=Clytoceyx rex|údar=BirdLife International|coauthors=IUCN Red List of Threatened Species|dáta=2016|doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22683202A92978611|dátarochtana=11-11-2021}}</ref>. Faigheann an cúcabarra sluasaidghobach a chuid bia i láib nó i dtalamh tais. Péist talún, seilidí, ciaróga, laghairteanna agus feithidí is mó atá i gceist le réim bia an éin seo. Tá sé neamhfheiceálach agus ní minic a fheictear é. Tá seans maith ann gur ainmhí leath-[[Ainmhí clapsholais|chlapsholais]] é an cúcabarra sluasaidghobach<ref name=":0" />. == Caomhantas == Éan forleathan ach neamhchoitianta is ea an cúcabarra sluasaidghobach atá le fáil i gcuid mhaith den Nua-Ghuine agus meastar an t-éan seo a bheith ina [[speiceas is lú imní]] dar le [[Liosta Dearg an AICD|Liosta Dearg]] de Speicis faoi Bhagairt an [[An tAontas Idirnáisiúnta do Chaomhnú an Dúlra|Aontais Idirnáisiúnta do Chaomhnú an Dúlra]] toisc nach bhfuil aon shainbhagairt aithnithe<ref name=":1" />. == Tagairtí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Naisc sheachtracha == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>{{Catcómhaoin|Dacelo rex}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Dacelo-rex Xeno-canto: taifeadtaí fuaime den chúcabarra shluasaidghobach] {{Halcyoninae}}{{Taxonbar}} [[Catagóir:Cruidín]] [[Catagóir:Dacelo]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1880]] [[Catagóir:Éin Eindéimeacha na Nua-Ghuine]] [[Catagóir:Liosta Dearg na speiceas is lú imní de chuid an AICD]] 1wyuhpxy4g5und7rlepr8upgu3euw50 Na healaíona 0 110884 1326478 1193065 2026-08-21T07:51:16Z TGcoa 21229 1326478 wikitext text/x-wiki [[File:Werff Homage to the Arts.jpg|thumb|Onóir na n-Ealaíon le Johann Wilhelm ón bPailitín (1658 -1716)]] Is raon an-leathan cleachtais dhaonna iad '''na healaíona''' – léiriú cruthaitheach, scéalaíocht agus rannpháirtíocht [[Cultúr|chultúrtha]] . Cuimsíonn siad iliomad modhanna éagsúla agus iolracha smaointeoireachta, a dhéanamh, agus a bheith, i raon meán thar a bheith leathan. Idir gné dhinimiciúil agus saintréith leanúnach de shaol an duine, d'fhorbair siad ina bhfoirmeacha nuálacha, stílithe agus casta uaireanta. Is minic a bhaintear é seo amach trí staidéar, oiliúint, agus/nó teoiriciú marthanach agus d'aon ghnó laistigh de thraidisiún ar leith, thar na glúnta, agus fiú idir sibhialtachtaí . Is feithicil iad na healaíona trína gcothaíonn an duine féiniúlachtaí sóisialta, cultúrtha agus aonair ar leith agus luachanna, tuairimí, breithiúnais, smaointe, físeanna, bríonna spioradálta, patrúin saoil, agus eispéiris á dtarchur trasna ama agus spáis. I measc na samplaí is suntasaí de na healaíona tá: * [[Dearcealaíona|na hamharc-ealaíona]] ( lena n-áirítear [[ailtireacht]], criadóireacht, líníocht, [[scannánaíocht]], [[Péintéireacht|péinteáil]], [[grianghrafadóireacht]] agus [[dealbhóireacht]] ) * na healaíona liteartha, (lena n-áirítear [[ficsean]], [[drámaíocht]], [[filíocht]], agus prós ) * na taibh-ealaíona ( lena n-áirítear [[Damhsa|rince]], [[ceol]], agus téatar ) ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Ealaíona}} [[Catagóir:Aeistéitic ]] [[Catagóir:Cultúr]] [[Catagóir:Daonnachtaí]] [[Catagóir:Na hEalaíona]] 7v038xha9qsyefog6cejhgolhcfc00f 1326479 1326478 2026-08-21T07:52:17Z TGcoa 21229 1326479 wikitext text/x-wiki [[File:Werff Homage to the Arts.jpg|thumb|Onóir na n-Ealaíon le Johann Wilhelm ón bPailitín (1658 -1716)]] Is raon an-leathan cleachtais dhaonna iad '''na healaíona''' – léiriú cruthaitheach, scéalaíocht agus rannpháirtíocht [[Cultúr|chultúrtha]] . Cuimsíonn siad iliomad modhanna éagsúla agus iolracha smaointeoireachta, a dhéanamh, agus a bheith, i raon meán thar a bheith leathan. Idir gné dhinimiciúil agus saintréith leanúnach de shaol an duine, d'fhorbair siad ina bhfoirmeacha nuálacha, stílithe agus casta uaireanta. Is minic a bhaintear é seo amach trí staidéar, oiliúint, agus/nó teoiriciú marthanach agus d'aon ghnó laistigh de thraidisiún ar leith, thar na glúnta, agus fiú idir sibhialtachtaí . Is feithicil iad na healaíona trína gcothaíonn an duine féiniúlachtaí sóisialta, cultúrtha agus aonair ar leith agus luachanna, tuairimí, breithiúnais, smaointe, físeanna, bríonna spioradálta, patrúin saoil, agus eispéiris á dtarchur trasna ama agus spáis. I measc na samplaí is suntasaí de na healaíona tá: * [[Dearcealaíona|na hamharc-ealaíona]] ( lena n-áirítear [[ailtireacht]], criadóireacht, líníocht, [[scannánaíocht]], [[Péintéireacht|péinteáil]], [[grianghrafadóireacht]] agus [[dealbhóireacht]] ) * na healaíona liteartha, (lena n-áirítear [[ficsean]], [[drámaíocht]], [[filíocht]], agus prós ) * na taibh-ealaíona ( lena n-áirítear [[Damhsa|rince]], [[ceol]], agus téatar ) == Féach freisin == * [[Cruthaitheacht]] ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Ealaíona}} [[Catagóir:Aeistéitic ]] [[Catagóir:Cultúr]] [[Catagóir:Daonnachtaí]] [[Catagóir:Na hEalaíona]] 7ys2gzgd9l4ibg7mztj56wmnvj6wynw Fabhcún Barbarach 0 111398 1326357 1197239 2026-08-20T12:42:04Z An Sionnach Rua 29036 1326357 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[Falco|fabhcún]] meánmhéide é an '''fabhcún Barbarach''' (''Falco peregrinus pelegrinoides'') atá chóir a bheith ar cóimhéid le [[préachán]]. Faightear [[Éin chreiche|an t-éan creiche]] seo ó na [[Na hOileáin Chanáracha|hOileáin Chanáracha]] san oirthear trí cheantair áirithe i [[An Afraic Thuaidh|dTuaisceart na hAfraice]], sa [[An Meánoirthear|Meánoirthear]], agus i Lár na hÁise. == Cur síos == Is maith leis an bhfabhcún Barbarach aeráid bhreacfhásaigh agus cnoic thirime oscailte. De ghnáth, beireann sé a chuid uibheacha i neadacha ar dhreapaí aille. Tá sé cosúil leis an [[Falco peregrinus|bhfabhcún gorm]], ach níos lú — idir 33 agus 39 cm ar fad agus réise sciathán idir 76 agus 98 cm. Tá clúmh sainiúil aige, agus dá bharr sin is féidir na héin fásta a aithint ón fhabhcún gorm. Measann roinnt daoine gur speiceas ar leith é (''Falco pelegrinoides''<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Falco%20pelegrinoides/|title=“Falco pelegrinoides” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-01-27}}</ref>) toisc go bhfuil sé oiriúnaithe don fhásach. Ach le déanaí, fuarthas go bhfuil sé cosúil le fospeicis eile de chuid an fhabhcúin ghoirm ó thaobh na ngéinte de, mar sin meastar gur fospeiceas é anois (''Falco peregrinus pelegrinoides''). == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Fabhcúin]] [[Catagóir:Falco (géineas)]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1829]] [[Catagóir:Éin na hAfraice]] [[Catagóir:Éin Lár na hÁise]] [[Catagóir:Éin chreiche]] 727lil508rmsazzshtn781o99hk64bh Plé:Agaricus bisporus 1 111522 1326460 1325236 2026-08-20T23:12:04Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1326460 wikitext text/x-wiki == glanadh-mar|profléitheoireacht de dhíth == Tá súil agam go bhfuil mo bhotúin ceartaithe agam![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:14, 3 Feabhra 2024 (UTC) :GRMA. [[Úsáideoir:Kevin Scannell|kscanne]] ([[Plé úsáideora:Kevin Scannell|plé]]) 14:18, 3 Feabhra 2024 (UTC) ==https://cy.wikipedia.org/wiki/Madarch_meithrin== Is trua nach bhfuil mé in ann leas a bhaint as an 'Wikidata list' seo a leanas; <nowiki> {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q913614 } LIMIT 10 |sort=label |columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd |row_template=Zutabe formatoa/Familiak |thumb=80 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! rhywogaeth ! ainm an tacsóin ! delwedd |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q107565464|Chitonia cellaris]]'' | p225 = Chitonia cellaris }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q107565468|Chitonia coprinus]]'' | p225 = Chitonia coprinus }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q61928762|Chitonia gennadii]]'' | p225 = Chitonia gennadii }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q107565469|Chitonia pecquinii]]'' | p225 = Chitonia pecquinii }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q61933145|Chitonia pequinii]]'' | p225 = Chitonia pequinii }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q107565471|Chitonia pervolvata]]'' | p225 = Chitonia pervolvata }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q107565473|Chitonia plana]]'' | p225 = Chitonia plana }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q107565479|Chitonia rubriceps]]'' | p225 = Chitonia rubriceps }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q62663971|Hypophyllum geminum]]'' | p225 = Hypophyllum geminum }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q96695202|Hypophyllum sanguifluum]]'' | p225 = Hypophyllum sanguifluum }} |} {{Wikidata list end}}</nowiki> [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:30, 3 Feabhra 2024 (UTC) 3qzqui3tn151jliymduokyk5nsadydl Cúcabarra breac 0 113714 1326360 1323233 2026-08-20T12:45:56Z An Sionnach Rua 29036 1326360 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}Is cruidín crainn gorm agus bán é an '''[[cúcabarra]] breac''' ('''''Dacelo tyro''''') ar a bhaistear an '''cruidín ollmhór Arúach''' fosta. Is speiceas [[cúcabarra]] gan iomrá é a fhaightear sna [[Leasríocht na n-Oileán Arú|hOileáin Arú]] agus [[sabhána agus talamh féaraigh Tras-Flaidh]] na [[Nua-Ghuine]] Theas. Níl mórán ar eolas faoi shaol teaghlaigh agus bitheolaíocht phóraithe an éin seo == Tacsanomaíocht == Aithnítear dhá fhospeiceas den éan seo: <ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers, by Hilary Fry, Kathie Fry, and Alan Harris [Review]|url=http://dx.doi.org/10.5962/p.357170|journal=The Canadian field-naturalist|date=1993|issn=0008-3550|pages=384–385|volume=107|issue=3|doi=10.5962/p.357170|author=Roy John}}</ref> * ''D. t. tyro -'' na hOileáin Arúacha, an Indinéis * ''D. t. archboldi'' - An Nua-Ghuine == Cur síos == Fásann an cúcabarra breac suas go 33 cm (13 or) i bhfad; is minic na baineannaigh a bheith beagáinín níos mó ná na fireannaigh. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.hbw.com/species/spangled-kookaburra-dacelo-tyro|title=Spangled Kookaburra (Dacelo tyro)|language=en|work=Handbook of the Birds of the World Alive|access-date=2019-01-31}}</ref> Tá sciatháin agus eireaball gealghorm, ucht agus bolg bán, súile dorcha agus ceann dubh bánbhallach air. Tá an [[gob]] uachtair dúliath agus tá an gob íochtair bán. Tá cuma na bhfireannach agus na mbaineannach an-chosúil le chéile. <ref name=":0" /> == Sanasaíocht agus Stair na Taighde == Rinne George Robert Gray an chéad chur síos ar an chúcabarra bhreac sa bhliain 1858 faoin ainm ''Dacelo tyro''. Bhailigh Alfred Russel Wallace an t-eiseamal speicis ar na hOileáin Arúacha.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=A list of the birds, with descriptions of new Species, obtained by Mr Alfred R. Wallace in the Aru and Ké Islands|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/32271683#page/237/mode/1up|publisher=Academic Press, Zoological Society of London|date=1858|location=Londain|volume=357|author=George Robert Gray|journal=Proceedings of the Zoological Society of London|issue=26|pages=lch. 171}}</ref> Is sa bhliain 1815 a thug William Elford Leach an géineas nua ''Dacelo'' isteach don chúcabarra gháiriteach (''Dacelo novaeguineae'' (Hermann, 1783)) (comhchiallach: ''Dacelo gigas'').<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The zoological miscellany : being descriptions of new, or interesting animals|url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/91182#page/221/mode/1up|publisher=Printed by B. McMillan for E. Nodder & Son and sold by all booksellers|date=1815|location=London|volume=v.2 (1815)|author=William Elford Leach, William Elford Leach, Frederick Polydore Nodder, Richard Polydore Nodder, George Shaw|language=Béarla|pages=lch. 125}}</ref> Is anagram den ghéineas ''Alcedo'' le [[Carl von Linné|Linnaeus]], 1758, é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=Dacelo|teideal=The Key to Scientific Names - Birds of the World|language=en|work=birdsoftheworld.org|dátarochtana=2025-04-23}}</ref> Síolraíonn an t-ainm speicis ó [[Miotaseolaíocht|mhiotaseolaíocht]] [[Miotaseolaíocht na Gréige|na Gréige]] mar thagairt don nimfeach Tyro.<ref>{{Lua idirlín|url=https://birdsoftheworld.org/bow/key-to-scientific-names/search?q=tyro|teideal=The Key to Scientific Names - Birds of the World|language=en|work=birdsoftheworld.org|dátarochtana=2025-04-23}}</ref> Tugann ''Archiboldi'' ómós do Richard Archibold.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Austin Loomer Rand|date=1938|url=https://digitallibrary.amnh.org/bitstreams/3e15cecc-6a80-463c-8ecd-5ed1e9b0d104/download|title=Results of the Archbold Expeditions No. 19 On some non-passerine New Guinea birds|journal=American Museum novitates|volume=990|pages=lch. 13|language=Béarla|location=Cathair Nua Eabhraic|publisher=The American Museum of Natural History}}</ref> == Litríocht == * George Robert Gray: ''A list of the birds, with descriptions of new Species, obtained by Mr Alfred R. Wallace in the Aru and Ké Islands''. In: ''Proceedings of the Zoological Society of London''. Eagrán 26, Ui. 357, 1858, lgh. 169–198 ([https://www.biodiversitylibrary.org/page/32271683#page/237/mode/1up biodiversitylibrary.org]). * Colin Harrison, Alan Greensmith: ''Vögel: Mit mehr als 800 Arten und 2200 Abbildungen''. DK Verlag Dorling Kindersley, München 2005, [[:de:Spezial:ISBN-Suche/9783831007851|ISBN 978-3-8310-0785-1]].(as Gearmáinis) * William Elford Leach, Richard Polydore Nodder: ''The zoological miscellany: being descriptions of new, or interesting animals''. Eagrán 2. E. Nodder & Son, Londain 1815 ([https://www.biodiversitylibrary.org/item/91182#page/221/mode/1up biodiversitylibrary.org]). * Austin Loomer Rand: ''Results of the Archbold Expeditions No. 19 On some non-passerine New Guinea birds''. In: ''American Museum novitates''. Ui. 990, 1938, lgh. 1–15 (Béarla, [https://digitallibrary.amnh.org/bitstreams/3e15cecc-6a80-463c-8ecd-5ed1e9b0d104/download amnh.org] [PDF; 1.4 MB]). == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == {{Commonscat|Dacelo tyro|audio=0|video=0}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=1093&m=0 Bileog Eolais ar Speicis BirdLife] {{Halcyoninae}} {{Taxonbar|from=Q716456}} [[Catagóir:Cruidín]] [[Catagóir:Dacelo]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1858]] [[Catagóir:Éin Eindéimeacha na Nua-Ghuine]] [[Catagóir:Éin Eindéimeacha na n-Oileán Arú]] [[Catagóir:Liosta Dearg na speiceas is lú imní de chuid an AICD]] escbzcvt1owccuav2xbkev4cbefa7rt Cúcabarra tarr-ruadhonn 0 113718 1326367 1323237 2026-08-20T12:48:01Z An Sionnach Rua 29036 1326367 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}Is speiceas [[cúcabarra]] a fhaightear go forleathan i bhforaoisí ísealchríocha na [[Nua-Ghuine]] é an '''cúcabarra tarr-ruadhonn'''<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/c%FAcabarra%20tarr-ruadhonn/|title=“cúcabarra tarr-ruadhonn” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-05-16}}</ref> ''('''Dacelo gaudichaud''')''. Is é an luibheolaí Francach [[Charles Gaudichaud-Beaupré]] a rinne an chéad chur síos ar an éan seo nuair a bhaist sé an t-ainm '''''kookaburra Gaudichaud''''' as a ainm féin air i dtosach báire. == Cur síos == Is éan dubhchaipíneach é le sciatháin a bhfuil imir ghorm orthu agus tá dath tarr-ruadhonn ar ucht agus eireaball an éin seo. Is féidir idirdhealú a dhéanamh idir é agus cúcabarraí eile agus gob bán air a fhad agus atá goba dubha ar na cúcabarraí eile.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers, by Hilary Fry, Kathie Fry, and Alan Harris [Review]|url=http://dx.doi.org/10.5962/p.357170|journal=The Canadian field-naturalist|date=1993|issn=0008-3550|pages=384–385|volume=107|issue=3|doi=10.5962/p.357170|author=Roy John}}</ref> Tá gob dúliath ar na héin óga, áfach. Is féidir idirdhealú a dhéanamh idir an dá ghnéas amhail an [[cúcabarra gormeiteach]] trí fhaire ar dhath a n-eireaball atá gorm ar na fireannaigh agus tarr-ruadhonn ar na baineannaigh agus na héin óga. Tá an cúcabarra tarr-ruadhonn níos lú ná speicis chúcabarra<ref>{{Luaigh foilseachán|title=CRC Handbook of Avian Body Masses|url=http://dx.doi.org/10.1201/9781420064452|date=2007-12-05|doi=10.1201/9781420064452|author=John B. Dunning Jr.}}</ref> eile agus é thart ar 143 g (5.0 unsa) agus 28 cm (11.0 or)<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|title=Birds of Singapore|url=http://dx.doi.org/10.1142/9789811282027_0039|publisher=WORLD SCIENTIFIC|journal=Peace with Nature|date=2023-08|pages=307–314|author=Morten Strange, Bee Choo Strange}}</ref> i bhfad i gcomparáid le meáchan 335g (11.8 unsa) agus fad 46 cm (18.1 or) an [[Cúcabarra gáiriteach|chúcabarra gháiriteach]]. In ainneoin dhifríochtaí ollmhóra na méideanna, tá cáil ar an chúcabarra tarr-ruadhonn as na hibridí (neamhthorthúla) a chruthaíonn se le chuile speiceas chúcabarra eile,<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=McCarthy, Sir Mortimer (Eugene), (7 July 1890–16 May 1967)|url=http://dx.doi.org/10.1093/ww/9780199540884.013.u54579|publisher=Oxford University Press|journal=Who Was Who|date=2007-12-01}}</ref> cé go léiríonn staidéir ghéiniteacha gurb é an speiceas is faide amach den chúig speiceas cúcabarra.<ref name=":0" /> == Tacsanomaíocht == Tá an cúcabarra seo neamhghnách sa mhéid is go n-aimsítear i [[Foraois bháistí|bhforaoisí báistí]] dlútha (seachas an talamh oscailte ab fhearr le cúcabarraí eile) é agus nach mbíonn cónaí air i ngrúpaí teaghlaigh [[Pórú comhoibritheach|phóraithe chomhoibrithigh]] ach go haonarach nó i bpéirí agus iad ag pórú. Is féidir cúcabarraí tarr-ruadhonna a aimsiú i meánstór na foraoise báistí trópaicí, áit a eitlíonn siad go díreach agus go sciobtha óna fhara chun feithidí móra a ghabháil ó chrainn. <ref name=":2" /> In ainneoin a n-eitilte dírí, tá na cúcabarraí tarr-ruadhonna in ann cor agus casadh go géar timpeall na gcrann sa ghnáthóg is acu. Is eol dúinn go seilgeann siad veirteabraigh bheaga chomh maith ach ní ba mhinice ná na cúcabarraí coille agus is iomaí uaire a phlódaíonn éin níos lú timpeall orthu nuair a chreachann siad ar a gcuid uibheacha nó éan óg.<ref name=":1" /> Bíonn fireannaigh an-ionsaitheach agus iad ag cosaint a ndúiche a bhíonn méid idir 2 go 2.5 he (4.9 go 6.2 acra) ar an mheán agus is go foréigneach a throideann siad in aghaidh ionróirí. [[Íomhá:Sauromarptis_gaudichaudii_27.jpg|clé|mion| Creatlach]] === Pórú === Póraíonn an cúcabarra tarr-ruadhonn i ndumhaí teirmití cosúil lena ngaolta níos mó. Bíonn a gcuid póraithe ar siúl ó mhí Bealtaine go mí Dheireadh Fómhair ach ní minic a scaipeann na héin óga amach go dtí mí Feabhra agus ní aithnítear go ndéanann siad dara iarracht áil in aon bhliain amháin.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers, by Hilary Fry, Kathie Fry, and Alan Harris [Review]|url=http://dx.doi.org/10.5962/p.357170|journal=The Canadian field-naturalist|date=1993|issn=0008-3550|pages=384–385|volume=107|issue=3|doi=10.5962/p.357170|author=Roy John}}</ref> Beirtear dhá ubh bána, cé nach eol fad na tréimhse goir dúinn. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Commonscat|Dacelo gaudichaud|audio=0|video=0}} {{Halcyoninae}} {{Taxonbar|from=Q942119}} [[Catagóir:Cruidín]] [[Catagóir:Dacelo]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1824]] [[Catagóir:Éin Eindéimeacha na Nua-Ghuine]] [[Catagóir:Liosta Dearg na speiceas is lú imní de chuid an AICD]] ofr0are4tju2195jo39ofc3ufxxvg4e Cúcabarra gáiriteach 0 118819 1326359 1324035 2026-08-20T12:45:28Z An Sionnach Rua 29036 1326359 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo|sinonims=''Dacelo gigas''}} [[Íomhá:Laughing_kookaburra_plate_663_Planches_enluminées_d'histoire_naturelle.jpg|deas|mion| Pláta daite leis an eochair eolais mhícheart a d’úsáid [[Johann Hermann]] agus [[Pieter Boddaert]] araon]] [[Íomhá:Kookaburra-making-hollow-in-arboreal-termite-nest_1.jpg|mion| Cúcabarra gáiriteach ag déanamh log i gcomhair neide i nead chrannach teirmíte.]] Is éan é an '''[[cúcabarra]] gáiriteach''' ('''''Dacelo novaeguineae''''') i bhfofhine na [[Cruidín|gcruidíní]] [[Cruidín crainn|Halcyoninae]]. Is cruidín mór láidir é le ceann bán agus stríoc súile dhonn<ref name=":0" /> Tá na codanna uachtaracha dá gcoirp dúdhonn don chuid is mó ach tá scead ghealghorm bhreac ar na [[cleití ceilte]].<ref name=":4">{{Luaigh foilseachán|author=Morcombe, Michael|date=2003|title=Field Guide to Australian Birds|issue=3|publisher=Pascal Press, Glebe, NSW ISBN 978174021417-9}}</ref><ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=Pizzey, Graham; Doyle, Roy.|date=1980|title=A Field Guide to the Birds of Australia|publisher=Collins Publishers, Sydney. ISBN 073222436-5}}</ref> Tá codanna íochtar a gcoirp bánbhuí agus barrtar an t-eireaball le tarr-ruadhonn agus dubh.<ref name=":0" /> Tá clúmh na n-éan fireannach agus baineannach cosúil le chéile. Is gáire faoi leith é a nglao cosantach a dhéanann cupla éan ag an am chéanna go minic agus úsáidtear é go forleathan mar [[Maisíocht fuaime stoc|mhaisíocht fuaime stoc]] i gcásanna a bhaineann le suíomh dufair.<ref name=":11">{{Lua idirlín|url=https://soundandthefoley.com/2013/05/30/that-jungle-sound/|teideal=That Jungle Sound|údar=Melissa Kaercher|dáta=2013-05-30|language=Béarla|work=The Sound and the Foley|dátarochtana=2025-04-23}}</ref> Is as [[Oirthear na hAstráile|oirthear mhórthír na hAstráile]] ó dhúchas don chúcabarra gháiriteach ach tugadh isteach in áiteanna sa [[An Nua-Shéalainn|Nua-Shéalainn]], sa [[An Tasmáin|Tasmáin]] agus san [[An Astráil Thiar|Astráil Thiar]] é fosta.<ref name=":5" /> Cuireann an t-éan seo faoi i bhforaois thirim [[Eocalaip|eocalaipe]], i gcoillearnach, i bpáirceanna cathracha agus i ngairdíní.<ref name=":5" /> Is speiceas neamhimirceach é an speiceas seo agus cuireann sé faoi sa [[dúiche]] féin agus a gcuireann sé i rith na bliana. Tá sé [[Monagamas|monagamach]] agus coimeádann sé an páirtí céanna ar feadh a shaoil . Is féidir le péire pórúcháin a bheith in éineacht le cúig shliocht fhásta neamhphórúcháin ó bhlianta roimhe sin a chabhraíonn leis na tuismitheoirí a ndúiche a chosaint agus a n-éin óga a thógáil.<ref name=":5" /> Póraíonn an cúcabarra gáiriteach i bpoill chrainn neamhlínithe nó i bpoill thochailte i neadacha [[Teirmít|teirmíte]] crannach go ginearálta.<ref name=":5" /> Trí ubh bhána is ea líon na n-uibheacha ina gcuid ál. Gorann na tuismitheoirí agus na cúntóirí na huibheacha agus beathaíonn siad na héin óga. Is minic a mharaíonn na siblíní níos sine an t-éan óg is óige den trí éan óga. Nuair atá na gearrcaigh [[faoi lán chlúimhrí|faoi lán clúimhrí]] beathaítear fós iad ar feadh sé go deich seachtaine eile sular féidir leo dul ar thóir foráiste go neamhspleách.<ref name=":6">{{Luaigh foilseachán|author=Fry, C. H.; Fry, Kathie; Harris, Alan|date=1999|title=Kingfishers, Bee-eaters and Rollers|pages=lgh 133-136|publisher=Londain: Christopher Helm. ISBN 978-0-7136-5206-2}}</ref> Mar chreachadóir raonleathan ainmhithe beaga, seasann an cúcabarra gáiriteach ar chraobh agus fanann sé go dtí go dtéann ainmhí ar an talamh tráth a eitlíonn sé síos agus a thugann sé áladh ar a chuid chreiche.<ref name=":4" /> Bíonn laghairteanna, feithidí, péisteanna, nathracha, lucha san áireamh le haiste bia an éin agus tá de cháil acu iasc órga a bhaint amach as locháin i ngairdíní. Rangaíonn [[an tAontas Idirnáisiúnta do Chaomhnú an Dúlra]] (AICD) an cúcabarra gáiriteach mar [[speiceas is lú imní]] toisc go bhfuil raon agus daonra mór aige gan aon bhagairtí fhorleathana.<ref name=":12">{{Luaigh foilseachán|title=IUCN Red List of Threatened Species: Dacelo novaeguineae|url=https://www.iucnredlist.org/species/22683189/253968941|journal=IUCN Red List of Threatened Species|date=2024-01-15|author=BirdLife International (BirdLife International)}}</ref> == Tacsanomaíocht == [[Íomhá:Laughing_Kookaburra_Sydney_2023.webm|mion| Cúcabarra gáiriteach, Audley, Sydney, 2023]] Rinne an nádúraí agus an taiscéalaí Francach Pierre Sonnerat an chéad chur síos agus léaráid den chúcabarra gháiriteach (i ndubh agus bán) ina ''Voyage à la nouvelle Guinée'', a foilsíodh in 1776.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Voyage à la Nouvelle Guinée : dans lequel on trouve la description des lieux, des observations physiques & morales, & des détails relatifs à l'histoire naturelle dans le regne animal & le regne végétal|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/13719308|publisher=Chez Ruault|date=1776|location=Paris|author=Pierre Sonnerat, Pierre Sonnerat|language=Fraincis|pages=p. 170, Pláta 106}}</ref><ref name=":7">{{Luaigh foilseachán|title=The Scientific Name of the Laughing Kookaburra: Dacelo Glgas (Boddaert) V. Dacelo Novaeguineae (Hermann)|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1071/MU9770035|journal=Emu - Austral Ornithology|date=1977-01-01|issn=0158-4197|pages=35–36|volume=77|issue=1|doi=10.1071/MU9770035|author=G. F. Mees}}</ref> Mhaígh sé go bhfaca sé an t-éan sa [[An Nua-Ghuine|Nua-Ghuine]]. I bhfírinne níor thug sé cuairt ar an Nua-Ghuine riamh agus ní fhaightear an cúcabarra gáiriteach inti. Is dócha go bhfuair sé eiseamal caomhnaithe ó dhuine de na nádúraithe a thaistil in éineacht leis an [[James Cook|Chaptaen James Cook]] go cósta thoir na hAstráile.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Why did Sonnerat record the Kookaburra, Dacelo gigas (Boddaert) from New Guinea?|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1071/MU956224|journal=Emu - Austral Ornithology|date=1956-08-01|issn=0158-4197|pages=224–225|volume=56|issue=3|doi=10.1071/MU956224|author=Averil Lysaght}}</ref> Chuir Edme-Louis Daubenton agus François-Nicolas Martinet pláta daite den chúcabarra gháiriteach bunaithe ar eiseamal Sonnerat isteach ina sraith ''Planches enluminées d’histoire naturelle'' (Plátaí daite ar an stair nádúrtha). Deir eochair eolais Fraincise ar an phláta úd "''Martin-pecheur, de la Nouvelle Guinée''" (Cruidín ón Nua-Ghuine), arb eol dúinn anois nach fíor é.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Daubenton, Edme-Louis; Martinet, François-Nicolas .|date=1765–1783|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/35219151|title=Planches enluminées d'histoire naturelle|volume=7|pages=Pláta 663|publisher=Páras}}</ref> Rinne an nádúraí Francach Johann Hermann an chéad chur síos foirmiúil ar an speiceas in 1783 bunaithe ar an phláta dhaite le Daubenton agus Martinet. Bhaist sé an t-ainm eolaíoch ''Alcedo novæ Guineæ'' air. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Peters, James Lee, eag.|date=1945|title=Check-list of Birds of the World.|volume=5|issue=5|pages=lch 190|publisher=Massachusetts: Harvard University Press|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480201}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Hermann, Johann|date=1783|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/39000863#page/212/mode/1up|title=Tabula affinitatum animalium olim academico specimine edita : nunc uberiore commentario illustrata cum annotationibus ad historiam naturalem animalium augendam facientibus (as Laidin)|pages=lch 192|publisher=Argentorati: Impensis Joh. Georgii Treuttel}}</ref> Thug an zó-eolaí Sasanach William Elford Leach an [[géineas]] reatha ''[[Cúcabarra|Dacelo]]'' isteach sa bhliain 1815 <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Check-list of birds of the world|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480201|publisher=Harvard University Press|date=1945|location=Cambridge, Massachusetts|volume=v.5 (1945)|author=Cottrell, G. William,, G. William Cottrell, James C. Greenway, Ernst Mayr, Raymond A. Paynter, James Lee Peters, Melvin A. Traylor, Harvard University|pages=p. 189}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Leach, William Elford|date=1815|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/28685516|title=The Zoological Miscellany; being descriptions of new, or interesting Animals|volume=2|pages=lch 125|publisher=Londain: B. McMillan for E. Nodder & Son}}</ref> agus is anagram é den fhocal Laidineach ''Alcedo'' arb é ”cruidín” a chiall. Comhcheanglaíonn an buafhocal sonrach ''novaeguineae'' an focal Laidineach ''novus'' ar 'nua' leis an fhocal ar Ghuine,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Helm dictionary of scientific bird names [electronic resource] : from aalge to zusii|url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling|publisher=Londain: Christopher Helm. ISBN 978-1-4081-2501-4|date=2010|author=James A. Jobling|pages=lch 130, 275}}</ref> bunaithe ar an tuairim earráideach gurb as an Nua-Ghuine dá eiseamal.<ref name=":7" /> Creideadh ar feadh na mblianta gurbh é an nádúraí Ollannach Pieter Boddaert a rinne an cur síos ba luaithe agus is é a ainm eolaíoch ''Dacelo gigas'' a bhí in úsáid sa litríocht eolaíoch, <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Boddaert, Pieter|date=1783|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/27822660#page/62/mode/1up|title=Table des planches enluminéez d'histoire naturelle de M. D'Aubenton|pages=lch 40|publisher=Utrecht|language=Fraincis}}</ref> ach thaispeáin an t-éaneolaí Astrálach Gregory Mathews sa bhliain 1926 gur foilsíodh cur síos le Hermann níos luaithe sa bhliain chéanna, 1783, a raibh tosaíocht aige dá bharr.<ref name=":7" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Correspondence|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1071/MU926148|journal=Emu - Austral Ornithology|date=1926-10-01|issn=0158-4197|pages=148–149|volume=26|issue=2|doi=10.1071/MU926148|author=Gregory M. Mathews, E. C. and Chisholm}}</ref> Níor measadh faoi 1977 go raibh an tuiscint mhíchruinn ar dháileadh geografach an éin de bharr an ainm in úsáid reatha ina ábhar tábhachtach go leor chun iallach a chur ar athrú i bhfabhar ''D. gigas''.<ref name=":7" /> Ba mhinic a nglaodh "laughing jackass" ar an speiceas seo sa Bhéarla sa 19ú haois, ainm a taifeadadh don chéad uair (mar Laughing Jack-Ass) in ''An Account of the English Colony in New South Wales'' le David Collins a foilsíodh sa bhliain 1798.<ref name=":8">{{Luaigh foilseachán|title=An Account of the English Colony in New South Wales, Volume 1: With Remarks on the Dispositions, Customs, Manners, Etc. of The Native Inhabitants of That Country. to Which Are Added, Some Particulars of New Zealand; Compiled, By Permission, From The Mss. of Lieutenant-Governor King.|url=https://archive.org/details/anaccountoftheen12565gut|coauthors=Project Gutenberg|author=David Collins|publisher=Londain: T. Cadell Jr and W. Davies|pages=Aguisín 12 Language}}</ref><ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|author=Gray, Jeannie; Fraser, Ian|date=2013|title=Australian Bird Names: A Complete Guide.|pages=lgh 156–158|publisher=Collingwood VIC, an Astráil: CSIRO. ISBN 978-0-64310469-3}}</ref> D'úsáid an t-éaneolaí John Gould "great brown kingfisher" nó 'cruidín donn mór' sa bhliain 1858, ainm a chum John Latham in 1782.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Gould, John (1848).|date=1848|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48200561|title=The Birds of Australia|volume=2|publisher=Londain: féin-fhoilsithe|pages=Pláta 18}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=Latham, John|date=1782|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33727247|title=A General Synopsis of Birds|volume=1|pages=lch 609|publisher=Londain: priontáilte ar son Benj. White}}</ref> Ainm coitianta eile ab ea "laughing kingfisher" nó 'cruidín gáiriteach'.<ref name=":1" /> Bhí na hainmneacha in roinnt [[Teangacha Bundúchasacha na hAstráile|teangacha bundúchasacha na hAstráile]] liostaithe ag údair Eorpacha lena n-áirítear ''Go-gan-ne-gine'' le Collins in 1798,<ref name=":8" /> ''Cuck'anda'' le René Lesson in 1828<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Lesson, René Primeverre|date=1828|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49447225|title=Manuel d'ornithologie, ou description des genres et des principales espèces d'oiseaux|pages=lch 93|publisher=Páras: Roret|language=Fraincis}}</ref> agus ''Gogera'' nó ''Gogobera'' le George Bennett in 1834.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Bennett, George|date=1834|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/27932355|title=Wandering in New South Wales, Batavia, Pedir Coast, Singapore, and China: being the journal of a naturalist in those countries during 1832, 1833, and 1834|pages=lch 222|publisher=Londain: Richard Bentley|volume=1}}</ref> Áiríodh "kookaburra" mar ainm malartach i bhfoilseacháin éaneolaíochta i mblianta tosaigh na 20ú haoise,<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Lucas, A.H.S.; Le Souef, W.H. Dunley|date=1911|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/37362467#page/256/mode/1up|title=The Birds of Australia|pages=lgh 236-237|publisher=Londain: Whitcombe agus Tombs}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=Leach, John Albert|date=1912|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48031268#page/113/mode/1up|title=An Australian bird book: a pocket book for field use (2nd ed.).|issue=2|pages=lch 105|publisher=Melbourne: Whitcombe & Tombs}}</ref> ach ní go dtí 1926 gur ghlac Aontas Éaneolaithe Ríoga na hAstraláise go hoifigiúil leis an ainm "laughing kookaburra" sa dara heagrán de ''Seicliosta Oifigiúil Éanlaith na hAstráile''.<ref name=":1" /> Is as an Wiradjuri don ainm, [[Teangacha Bundúchasacha na hAstráile|teanga bhundúchasach]] atá i mbaol.<ref name=":1" /> Tá ceithre speiceas chúcabarra sa ghéineas ''Dacelo'' dá bhfuil an [[cúcabarra tarr-ruadhonn]], an [[cúcabarra sluasaidghobach]] agus an [[cúcabarra breac]] srianta don Nua-Ghuine agus d'oileáin Chaolas Torres . Tá an [[cúcabarra gormeiteach]] agus an cúcabarra gáiriteach le fáil go forleathan san Astráil.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Kingfishers (Alcedinidae), version 1.0|url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/alcedi1/1.0/introduction|journal=Birds of the World|date=2020|issn=2771-3105|doi=10.2173/bow.alcedi1.01|language=Béarla|author=David W. Winkler, Shawn M. Billerman, Irby J. Lovette|publisher=Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NE, SAM|coauthors=S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, and T. S. Schulenberg, eag.}}</ref> Aithnítear dhá [[Fospeiceas|fhospeiceas]]:<ref name="ioc">{{Luaigh foilseachán|author=Gill, Frank; Donsker, David, eag.|date=2016|url=https://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/|title=Rollers, ground rollers & kingfishers|journal=World Bird List Version 6.3|publisher=International Ornithologists' Union}}</ref> * ''D. n. novaeguineae'' (Hermann, 1783) – an [[fospeiceas ainmniúcháin]], oirthear na hAstráile, [[an Tasmáin]] agus tugadh isteach in iardheisceart na hAstráile é * ''D. n. mion'' Robinson, 1900 – [[Leithinis Rinn York|Leithinis Rinn Eabhrac]] ó dheas go Baile an Chócaigh<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Robinson, Herbert Christopher|date=1900|title=Contributions to the zoology of north Queensland|journal=Bulletin of the Liverpool Museums|volume=2|issue=3 agus 4|pages=lch 116|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12801366}}</ref><ref name=":6" /> == Cur síos == [[Íomhá:Laughing_kookaburra444.jpg|deas|mion| Mionghné mór ghob agus cinn]] Is é an cúcabarra gáiriteach an speiceas cruidín is mó agus é níos mó ó thaobh na corpmhaise de ná an cruidín ollmhór fiú.<ref name=":6" /><ref>{{Luaigh foilseachán|author=Dunning, John B. Jr., eag.|date=2008|title=CRC Handbook of Avian Body Masses|issue=2|publisher=CRC Press. ISBN 978-1-4200-6444-5}}</ref> Is éan láidir téagartha é idir 41–47 cm (16–19 or) i bhfad, le ceann mór, súile donna feiceálacha, agus gob fada láidir.<ref name=":0" /> Tá an dá ghnéas an-chosúil le chéile, cé gur mó an baineannach de ghnáth agus gur lú goirme atá ar a cromán ná mar atá ar chromán an fhireannaigh. Tá meáchan an fhireannaigh idir 196–450 g (6.9–15.9 unsa), 307 g (10.8 unsa) go meánach agus tá meáchan an bhaineannaigh idir 190–465 g (6.7–16.4 unsa), 352 g (12.4 unsa) go meánach.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|author=Woodall, P. F.|date=2020|title=Laughing Kookaburra (Dacelo novaeguineae), version 1.0.|volume=Birds of the World|publisher=Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NE, SAM.|coauthors=J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, agus E. de Juana, eag.|doi=10.2173/bow.laukoo1.01}}</ref> Tá corp bán nó bánbhuí orthu agus ceann le stríoc dhúdhonn orthu a théann trasna an dá shúile ach atá níos doiléire thar barr an chinn. Tá na sciatháin agus an droim donn agus tá spotaí spéirghorma ar na guaillí. Tá an t-eireaball cróchdhearg ruabhallach le bandaí dúdhonna agus barraí bána ar na cleití. Tá an gob trom dubh ar a bharr agus tá dath cnámha ar a bhun. Tá clúmh an fhospeicis ''D. n. minor'' cosúil le clúmh an fhospeicis ainmnithe ach tá sé níos lú ó thaobh méide de.<ref name=":6" /> Is féidir idirdhealú a dhéanamh idir an cúcabarra gáiriteach agus an cúcabarra gormeiteach atá ar chomhmhéid leis trína shúile dorcha, a stríoc súile dhorcha, a ghob níos giorra agus na limistéir ghorma atá níos lú agus níos dlúithe ar an sciathán agus ar an gheadán.<ref name=":6" /> Tá difríocht idir chúcabarraí gormeiteacha fireannacha chomh maith toisc go bhfuil eireaball le bandaí gorma agus dubha orthu.<ref name=":6" /> [[Íomhá:Laughing_Kookaburra_1_JCB.jpg|deas|mion| Sa Pháirc Náisiúnta Ríoga, NSW]] === Glao === Déanann ainm an "chúcabarra gháiritigh" tagairt dá "gháire" a úsáidtear chun dúichí a bhunú i measc grúpaí teaghlaigh. Is féidir é a chloisteáil ag aon am den lá, ach is minice a chloiste ag breacadh an lae agus sa chlapsholas.<ref name=":6" /> Tá sirincs thraicéabhroinceach ag an speiceas seo a chruthaíonn dhá fhoinse tonnchreatha ionas gur féidir leis dhá mhinicíocht a tháirgeadh ag an am chéanna le harmónaigh iolracha.<ref name=":5">{{Luaigh foilseachán|author=Higgins, Peter J., eag|date=1999|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Handbook_of_Australian,_New_Zealand_and_Antarctic_Birds|title=Dacelo novaeguineae Laughing Kookaburra|volume=Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds. Imleabhar 4|issue=Parrots to dollarbird|pages=lgh 1121-1138|publisher=Melbourne: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-553071-1}}</ref> Déantar glao an chúcabarra gháiritigh trí chóras casta táirgeachta fuaime, trí aer a bhrú isteach sna feadáin bhroinceacha ó na scamhóga.<ref name=":5" /> Cé go bhfuil an struchtúr táirgeachta glaonna i láthair ó aois an-óg, is iompar foghlamtha é amhrán an chúcabarra.<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|author=Baker|first=Myron C.|date=Eanáir 2004|title=The Chorus Song of Cooperatively Breeding Laughing Kookaburras (Coraciiformes, Halcyonidae: ''Dacelo novaeguineae''): Characterization and Comparison Among Groups|url=http://dx.doi.org/10.1046/j.1439-0310.2003.00941.x|journal=Ethology|volume=110|issue=1|pages=21–35|doi=10.1046/j.1439-0310.2003.00941.x|language=Béarla}}</ref> Múineann an péire pórúcháin laistigh de ghrúpa chúcabarra an glao gáiriteach inaitheanta do na héin óga tar éis dóibh an nead a fhágáil.<ref name=":2" /> Canfaidh an fireannach cuid ghairid den ghlao a dhéanfaidh na hóga aithris air, iarracht a mbíonn gan rath de ghnáth.<ref name=":2" /> Maireann na ceachtanna amhránaíochta coicís sula mbíonn an gearrcach in ann canadh i gceart agus páirt a ghlacadh in amhráin chórúla [[Clapsholas|clapsholais]].<ref name=":2" /> Nuair a bhíonn máistreacht acu, is féidir leis an aos óg páirt a ghlacadh i gcrón amhráin chlapsholais a chabhraíonn le bunú na ndúichí.<ref name=":2" /> Tosaíonn éan amháin le gáire snagach íseal sula gcaitear a cheann ar ais le grágaíl gháiriteach: is minic a ghlacann cúpla éan eile páirt ann.<ref name=":4" /><ref name=":3" /> Má tá níos mó ná treibh amháin atá in iomaíocht le chéile laistigh dá raon éisteachta, baileoidh an teaghlach ar fad go luath chun an díthreabh a líonadh le gáire óna gcroíthe.<ref name=":0" /> Tá cúig eilimint athraitheacha sa chéiliúr gháiriteach seo: 1. "Cúa"; 2. "Grágaíl gháire"; 3. "Roll-áil", "ú-ú-ú" ar a ndéantar aithris arís agus arís eile go tapa; 4. "Ha-ha" ard a leantar le; 5. glao "Gó-gó" an fhireannaigh nó glao "sclogálach" an bhaineannaigh.<ref name=":3" /> Má fhaightear an deis éisteacht le cúcabarraí in ard a nglórtha, tá sé ar cheann de na heispéiris is neamhghnáiche i nDíthreabh na hAstráile, rud nach féidir fiú muintir na háite neamhaird a dhéanamh air; b'fhéidir go mbainfí geit as aon chuairteoir a chloisfeadh a gceiliúr mura gcuirfí fainic orthu roimh ré. Aithrisítear na glaonna seo chun céile a mhealladh/a chosaint, chun an t-ordlathas sóisialta a bhunú agus a chothabháil, agus chun críoch a fhógairt agus a chosaint, mar is minic a gceaptar a nglaonna a bheith comhghaolmhar le hionsaitheacht.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Helpers Have Little to Laugh About: Group Structure and Vocalisation in the Laughing Kookaburra Dacelo novaeguineae|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1071/MU9880150|journal=Emu - Austral Ornithology|date=1988-09-01|issn=0158-4197|pages=150–160|volume=88|issue=3|doi=10.1071/MU9880150|author=Heinz-Ulrich Reyer, Dieter and Schmidl}}</ref> Úsáidtear glaonna lena thaispeáint dá gcomharsan/ngaolta go bhfuil grúpaí fós ag cur fúthu i gcríoch.<ref name=":2"/> Léiríonn na glaonna seo dá n-éisteoirí go bhfuil caighdeán agus sláinte níos fearr ag grúpaí dea-chomhordaithe fosta.<ref name=":9">{{Luaigh foilseachán|title=A review of hypotheses for the functions of avian duetting|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s00265-003-0741-x|journal=Behavioral Ecology and Sociobiology|date=2004-03-01|issn=1432-0762|pages=415–430|volume=55|issue=5|doi=10.1007/s00265-003-0741-x|language=Béarla|author=Michelle L. Hall}}</ref> Méadaíonn cumarsáid fhuaimiúil idir cúcabarraí gáiriteacha 2-3 mhí roimh shéasúr an phóraithe, ó Mheán Fómhair go hEanáir, faoi mar a mhéadaíonn ionsaitheacht na bhfireannach chomh maith.<ref name=":5" /> Teastaíonn leibhéil níos airde comhoibrithe laistigh den ghrúpa ón ghlao phéire.<ref name=":5" /> Tá hipitéis ann go neartaíonn comhordú na nglaonna i measc cúcabarraí an phríomhdháimh péire fadtéarmach agus is féidir gur éabhólóidigh sé mar mheicníocht chun dáimh an ghrúpa a dhaingniú toisc go bhfuil sé costasach ó thaobh fuinnimhe de ceiliúir nua a fhoghlaim.<ref name=":9" /> Léiríonn grúpaí comharsanachta céimeanna comhoibrithe chomh maith ós rud é go seachadtar ceiliúir chórúla idir comharsana gan aon fhorluí, ag malartú idir na grúpaí.<ref name=":2"/> ==== Cineálacha eile cumarsáide fuaimiúla ==== Is cineál cumarsáide fuaimiúla eile í grágaíl in ''D. novaeguineae'' a úsáidtear i raon comhthéacsanna éagsúla.<ref name=":3" /> Tá sé tugtha faoi deara go ngrágaíonn cúcabarraí gáiriteacha nuair a bhíonn siad ag neadú, ag taispeáint iompair ghéilliúil, agus nuair a bhíonn gearrcaigh ag feitheamh lena mbeathú.<ref name=":3" /> Tá stór níos mó glaonna ag cúcaburraí gáiriteacha ná mar atá ag speicis chúcabarraí eile cosúil leis an chúcaburra ghormeiteach ( ''Dacelo leachii'' ) a tháirgeann dhá chineál glao simplí: “tafann” agus “snag”.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Kookaburra: King of the Bush|url=https://ebooks.publish.csiro.au/content/kookaburra|publisher=Clayton Theas, VIC, an Astráil: CSIRO Publishing|date=2004|doi=10.1071/9780643091375|language=Béarla|author=Sarah Legge}}</ref> Aibhsítear an raon mór glaonna seo trí dhúnadh, iontonú agus modhnuithe minicíochta a cheadaíonn do na cúcabarraí faisnéis níos mionsonraithe a chur in iúl.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=21. Using Interactive Playback to Study How Songs and Singing Contribute to Communication about Behavior|url=https://www.degruyterbrill.com:443/document/doi/10.7591/9781501736957-030/html|publisher=Cornell University Press. ISBN 978-1-5017-3695-7|journal=Ecology and Evolution of Acoustic Communication in Birds|date=2019-05-15|pages=377–397|doi=10.7591/9781501736957-030|language=Béarla|author=W. John Smith|coauthors=Kroodsma, Donald E; Miller, Edward H, eag.}}</ref> == Dáileadh agus gnáthóg == Is de bhunadh oirthear na hAstráile é an cúcabarra gáiriteach a bhfuil raon aige a shíneann ó [[Leithinis Rinn York|Leithinis Rinn Eabhrac]] sa tuaisceart go [[Rinn Otway]] sa deisceart. Tá sé le fáil ar an taobh thoir agus ar an taobh thiar den [[Deighiltraon Mór|Raon Mór Roinnte]]. Síneann an raon sa deisceart siar ó [[Victoria (An Astráil)|Victoria]] go dtí [[Leithinis Yorke]] agus na [[Raonta Flinders]] san [[An Astráil Theas|Astráil Theas]].<ref name=":10">{{Luaigh foilseachán|title=Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic birds|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-19-553071-1|publisher=Oxford University Press|date=1999|location=Melbourne|author=Peter Higgins|issue=4|language=Béarla|pages=lgh. 1124-1125}}</ref> [[Íomhá:Distribution laughing kookaburra.jpg|alt=Dúghlas: dúchasach Bánghlas: tugadh isteach|mion|Léarscáil dáilte an chúcabarra gháiritigh (''Dacelo novaeguineae'') laistigh den Astráil agus den Tasmáin. {| class="wikitable" !Dúghlas !Bánghlas |- |dúchasach |tugadh isteach |} ]] Tugadh isteach in go leor áiteanna eile é agus is dóichí gur mar gheall ar a cháil maraithe nathracha a tharla sé seo. Chuir parlaimint Iarthar na hAstráile an ‘Laughing Jackass’ san áireamh i sceideal d’éin dhúchasacha dhochtchaomhnaithe na hAstráile sa "Game Bill" nó 'Bille Géime' i mí na Nollag 1891, a d’aistrigh [[Horatio William Sholl|Horace Sholl]], ar bhall don Cheantar Thuaidh é. Rinne sé cur síos air mar éan dúchasach an Iarthuaiscirt. <ref>''The Daily News'', Perth, 22 Nollaig 1891, lch 3, Legislative Assembly</ref> Is é is dóichí, áfach, gur tagairt é a ainmniúchán don chúcabarra ghormeiteach (''Dacelo leachii''), seachas don chúcabarra gháiriteach (''Dacelo novaeguineae'') a fhaightear ann. Thug "''The Game Act, 1892''" nó '''an tAcht Géime, 1892''<nowiki/>' (Iarthar na hAstráile), "Acht chun socrú a dhéanamh maidir le héin agus ainmhithe iompórtáilte, agus géim dhúchasach a chaomhnú," deis dearbhaithe go gcosaítear na héin agus na hainmhithe dúchasacha Astrálacha fógartha a liostaíodh sa Chéad Sceideal den Acht ar shealgaireacht. Bhí an "Laughing Jackass" ar cheann den 23 speiceas éan dúchasach Astrálach a ainmníodh sa sceideal.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.legislation.wa.gov.au/legislation/statutes.nsf/law_a3112.html|teideal=WALW - Game Act 1892 - Home Page|work=www.legislation.wa.gov.au|dátarochtana=2025-04-23}}</ref> Scaoileadh cúcabarraí gáiriteacha amach ó Stáit an Oirithir chun an Iardheiscirt chomh luath le 1883<ref>{{Cite book-en|author=Sellick|first=Douglas|title=First impressions : Albany 1791-1901 :travellers' tales|isbn=0730983668|pages=151-2}}</ref> agus sonraíodh éin idir Perth agus Fremantle agus i Mullewa fosta thart ar 1896.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Clee Francis Howard Jenkins|first=C.F .H.|date=1959|title=Introduced Birds in Western Australia|journal=Emu|volume=59|pages=201-207|url=https://doi.org/10.1071/MU959201}}</ref> D'allmhairigh agus scaoil an Cumann Clíomaithe (nó an coiste um Chlíomú Ainmhithe agus Éan WA) na céadta éan idir 1897 agus 1912.<ref>{{Cite book-en|author=John L. Long|url=http://worldcat.org/oclc/27566719|title=Introduced birds and mammals in Western Australia|date=1974|publisher=Agriculture Protection Board of Western Australia|isbn=0-7244-5758-5|pages=3|oclc=27566719}}</ref> Ba é Ernest Le Souef arbh é Rúnaí an Chumainn Chlíomaithe agus Stiúrthóir ar Ghairdíní Zó-eolaíochta Perth é agus ar thacaí díograiseach an chúcabarra é ba chúis leis go príomha mar d'admhaigh sé gur scaoil sé na céadta ón Zú, lena n-áirítear 50 i 1900 ar iarratas Ríoga ón Diúc Eabhrac a bhí ar cuairt. Bhí daonraí póraithe bunaithe i roinnt ceantar faoin bhliain 1912. Tá an raon reatha in Iarthar na hAstráile siar ó dheas ó líne a cheanglaíonn [[Geraldton]] ar an chósta thiar agus Hopetoun ar an chósta theas.<ref name=":5" /> Tugadh an cúcabarra gáiriteach isteach i roinnt áiteanna sa [[An Tasmáin|Tasmáin]] ón bhliain 1906 ar aghaidh. Faightear go príomha anois é soir ó thuaidh ó líne a cheanglaíonn Huonville, Loch Rowallan, Waratah agus Marrawah.<ref name=":5" /> Tugadh isteach ar Oileán Flinders é timpeall 1940, áit a bhfuil sé le fáil go forleathan anois, agus ar Oileán Changarú i 1926.<ref name=":5" /> Shocraigh George Gray go scaoilfí cúcabarraí gáiriteacha ar Oileán Kawau le linn a dhara téarma mar ghobharnóir ar an Nua-Shéalainn sna 1860idí. Tá an t-oileán suite i Murascaill Hauraki, thart ar 40 ciliméadar (25 míle) ó thuaidh ó [[Tāmaki Makaurau|Auckland]] ar [[Oileán Thuaidh]] na Nua-Shéalainne. Ceapadh nár éirigh leis an tabhairt isteach ach thángthas ar roinnt éan i 1916 ar an mhórthír in aice láimhe.<ref name=":10" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=The naturalisation of animals & plants in New Zealand|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/21725433|publisher=Cambridge University Press|date=1922|author=George Malcolm Thomson|language=Béarla|pages=lgh. 137-138|location=Cambridge}}</ref> Póraíonn sé anois i réigiún beag ar an taobh thiar de Mhurascaill Hauraki idir Leigh agus Kumeū.<ref name=":10" /> Is iad foraois scléirifill oscailte agus coillearnaí gnáthóga gnácha an éin seo. Tá sé níos coitianta san áit a bhfuil an fhothóg oscailte agus gann nó áit a bhfuil an talamh clúdaithe le féar. Teastaíonn poill chrainn uathu dá gcuid neadacha. Tá sé le fáil freisin in aice le portaigh agus i limistéir atá glanta go páirteach nó talamh feirme le crainn feadh bóithre agus sconsaí. Tá sé le fáil i bpáirceanna agus i ngairdíní i gceantair uirbeacha.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic birds|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/978-0-19-553071-1|publisher=Oxford University Press|date=1990|location=Melbourne|language=Béarla|pages=1123|author=Peter Higgins|issue=4}}</ref> Forluíonn raon an chúcabarra gháiritigh le raon an chúcabarra ghormeitigh i limistéar in oirthear [[Tír na Banríona|Thír na Banríona]] a shíneann ó Leithinis Rinn Eabhrac ó dheas go ceantair mháguaird [[Brisbane]]. Is minic gurb fhearr leis an chúcabarra gháiriteach ceantair cois uisce timpeall Bhaile an Chócaigh agus go bhanann an cúcabarra gormeiteach in gnáthóga atá níos tirime.<ref name=":6" /> Tá eiseamláir amháin den chúcabarra gháiriteach ag cur faoi go fiáin i [[Suffolk]] sa [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe]] ó 2015 ar a laghad agus chonacthas arís in 2024 é.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/uk-england-suffolk-68345409|teideal=Kookaburra spotted living in Suffolk countryside|údar=Stuart Howells|language=Béarla|work=BBC News|dátarochtana=2025-04-23}}</ref> Taifeadadh radharcanna breise de chúcabarraí gáiriteacha in [[Albain]], <ref>{{Cite web-en|url=https://au.news.yahoo.com/kookaburras-spotted-in-wilds-of-scotland-by-excited-adventurer-theyre-wicked-035433553.html|title=Kookaburras spotted in wilds of Scotland by excited adventurer: 'They're wicked'|author=Michael Dahlstrom|date=2024-04-12|language=Béarla|work=Yahoo News|access-date=2024-07-01}}</ref> ag cur le fios go bhféadfadh go bhfuil eiseamláir den speiceas seo á scaoileadh d'aon ghnó nó trí thimpiste. == Iompar == [[Íomhá:Kookaburra-003.jpg|deas|mion| Cúcabarra le [[geiceo]] gafa ina ghob]] Cuireann cúcabarraí fúthu i ngrúpaí teaghlaigh scaoilte i ndúichí coillearnaí (foraoisí san áireamh) agus tá an cuspóir céanna ag a gcuid gáire agus atá ag go leor glaonna éan eile - chun teorainneacha a gcuid dúichí a mharcáil. Is gnách d'formhór na speiceas cúcabarra cur fúthu in aonaid teaghlaigh agus cuidíonn na héin óga leis na tuismitheoirí fiach agus aire a thabhairt don chéad ál eile. === Pórú === [[Íomhá:Laughing_Kookaburra_Juvenile.jpg|mion| Gearrcach i [[Sydney]]: Tá goba níos giorra ag gearrcaigh le híochtar dorcha agus bán láidir ar a sciathán agus a chleití fallainge]] Is cosúil go mbíonn iompar atá cosúil leis an [[éan sprochailleach]] ar bun ag an chúcabarra gháiriteach le linn séasúr na cúplála. Cuireann an baineannach seasamh déircíneachta uirthi agus glaonn sí ar nós éin óig. Ofrálann an fireannach a ghabháil reatha di ansin le fuaim "ú ú ú". Deir roinnt breathnóirí, áfach, go dtarlaíonn a mhalairt – téann an baineannach chuig an fhireannach lena ghabháil reatha agus tairgeann sí dó é. Is féidir go gcuirfear tús le tógáil neadacha i mí Lúnasa agus bíonn buaicphointe breithe uibheacha ann ó Mheán Fómhair go Samhain.<ref name=":5" /> Má theipeann ar an chéad ál, leanfaidh siad ag pórú go dtí míonna an tsamhraidh.<ref name=":5" /> Beireann an baineannach ál de thrí ubh leath-snasta bána cruinne go ginearálta arb í 36 mm × 45 mm (1.4 or × 1.8 or) a méid agus eatramh atá thart ar dhá lá eatarthu.<ref name=":4" /> Gorann na tuismitheoirí agus na cúntóirí na huibheacha ar feadh 24 go 26 lá.<ref name=":5" /> Tá goróga altramach agus scolamánach agus iad faoi lán clúimhrí faoi lá 32-40.<ref name=":5" /> Mura bhfuil an soláthar bia leordhóthanach, beidh an tríú hubh níos lú agus beidh an tríú éan óg níos lú fosta agus é faoi mhíbhuntáiste i gcomparáid lena siblíní níos mó. Bíonn crúca ag éin óga ar an mhandabal uachtarach, rud a imíonn faoin am a mbíonn siad faoi lán clúimhrí. Mura bhfuil an soláthar bia do na héin óga leordhóthanach, beidh achrann ann ina mbeidh crúca na n-éan óg mar arm acu. D'fhéadfadh sé go maródh na héin óga móra an t-éan óg is lú fiú.<ref name=":5" /> Má tá a ndóthain bia acu, caitheann na tuismitheoirí níos mó ama ag goir na n-éan óg, rud a fhágann nach mbíonn siad in ann troid. === Beathú === [[Íomhá:Dacelo_novaeguineae_catching_a_worm.ogv|mion| Péist á ghabháil, Oileán Bruny, an Tasmáin, an Astráil]] Seilgeann cúcabarraí mar a dhéanann cruidíní eile (agus spideoga Astraláiseach chomh maith) é; suíonn siad ar chraobh nó ar shreang áisiúil agus fanann siad go foighneach go dtéann creach thar a mbráid. Itheann siad réimse leathan creach go coitianta idir lucha agus [[Mamach|mamaigh]] bheaga den mhéid chéanna, éagsúlacht mhór [[Inveirteabrach|inveirteabraigh]] (cosúil le feithidí, péisteanna talún agus seilidí), crústaigh dhúchasacha Astrálacha, éisc bheaga, [[Laghairt|laghairteanna]], froganna, éin bheaga agus éin óga sa nead agus a gcreach is cáiliúla, [[Nathair|nathracha]].<ref name=":5" /><ref name=":3" /> Is fearr leo creacha beaga, ach uaireanta seilgeann cúcabarraí créatúir mhóra, lena n-áirítear nathracha nimhe atá i bhfad níos faide ná a gcoirp féin.<ref name=":5" /> Agus iad ag beathú a n-óg, déanfaidh cúcabarraí gáiriteacha “Glaonna Chuck”, ar glaonna doimhne scrunch iad atá an-difriúil ar fad óna n-amhráin chórúla laethúla.<ref name=":3" /> === Taispeántais amhairc === Chun tuilleadh feabhais a chur ar iompar cosantach, glacfaidh cúcabarraí páirt i ndá chineál taispeántais ón aer: traipéis agus eitiltí ciorclacha.<ref name=":13">{{Luaigh foilseachán|title=Review of Handbook of Australian, New Zealand & Antarctic Birds. Volume 3: Snipe to Pigeons|url=https://www.jstor.org/stable/1521625?origin=crossref|journal=Colonial Waterbirds|date=1997|issn=0738-6028|pages=631–631|volume=20|issue=3|doi=10.2307/1521625|author=ICTN, Peter J. Higgins, Stephen J. J. F. Davies}}</ref> Feileann ainm na n-eitiltí traipéise go maith don ghluaiseacht de ráib a dhéanann cúcabarraí in aice láimhe eadarbhuas i dtreo a chéile agus iad ag cosaint a gcríche.<ref name=":13" /> Le linn eitiltí traipéise, seasfaidh éan amháin ó gach grúpa ar chraobhacha ar teorainn a gcríche agus eitleoidh siad anonn agus anall idir crainn laistigh dá raon baile seanbhunaithe agus crainn ar teorainn chríoch na gcúcabarraí atá in aice láimhe.<ref name=":13" /> Chonacthas go maireann na taispeántais seo suas le leathuair an chloig agus go mbíonn glaonna ón seoltóir agus ó bhaill ghrúpa an éin sin ag gabháil leo de ghnáth.<ref name=":13" /> Cuirtear tús le heitiltí ciorclacha nuair a eitlíonn éan amháin timpeall chríoch ghrúpa éan eile trí eitilt thar an limistéar agus ionradh tapa a dhéanamh ar an gcríoch úd ina dhiaidh.<ref name=":13" /> Chomh luath agus a bheidh sé laistigh den chríoch in aice láimhe, beidh an t-éan amháin sin ag eitilt i gciorcail timpeall na gcúcabarraí eile a bhfuil cónaí orthu sa cheantar, rud a leanfaidh gnáthghlao gáiriteach nó grágaíl é ag brath ar stádas an ghrúpa ann.<ref name=":13" /> Tá taispeántais eitilte úsáideach chun cumarsáid a dhéanamh thar achair fhada, ach is féidir le cineálacha eile comharthaí amhairc a bheith éifeachtach le haghaidh cumarsáide gearr-raoin. Is féidir leo comharthaí amhairc gearr-raoin a úsáid chun iompar bagrach a chur in iúl nó chun bagairtí atá ag teacht isteach a léiriú lena n-ealta.<ref name=":13" /> Úsáidtear gothaí troda mar rabhadh sula n-ionsaítear ar comhartha é a fhaigheann cúcabarraí eachtracha go coitianta agus iad ag cúngú ar chríoch ghrúpaí eile. <ref name=":14">{{Luaigh foilseachán|title=The Auxiliary Social System in Kookaburras: A Reappraisal of Its Adaptive Significance|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1071/MU974195b|journal=Emu - Austral Ornithology|date=1974-07-01|issn=0158-4197|pages=196–198|volume=74|issue=3|doi=10.1071/MU974195b|author=S. R. Morton, G. D. and Parry}}</ref> Spréifidh cúcabarraí gáiriteacha a sciatháin amach agus brúfaidh siad a gceann chun cinn agus iad ag croitheadh a gcuid cleití eireabaill chun ceannasacht a thaispeáint agus iad féin a chosaint ar ionróirí.<ref name=":14" /> Ruaigfear na héin gan iarraidh tar éis na ngothaí troda sula n-ionsófar iad.<ref name=":5" /> Úsáidtear taispeántais amhairc freisin chun forairdeall agus láithreacht bagairtí a chur in iúl trí ghotha airdeallach.<ref name=":5" /> Osclóidh ''D. novaeguineae'' a ghob, cuirfidh sé colg ar na cleití timpeall ar a chaipín, agus tiontóidh sé a cheann i dtreo na bagairte.<ref name=":5" /> Ag brath ar phráinn na bagairte, d’fhéadfadh glaonna gáiriteacha arda leanúint ar ghothaí rabhaidh chun rabhadh a thabhairt do bhaill eile na healta.<ref name=":5" /> == Caidreamh le daoine == [[Íomhá:Laughing_kookaburra_snatch.jpg|alt=Image of a laughing kookaburra holding a sausage in its mouth.|mion| Cúcabarra gáiriteach le feiceáil ag ithe ispíne a sciob sé ó bheárbaiciú.]] Is radharc coitianta é an cúcabarra gáiriteach i ngairdíní bruachbhailteacha agus i suíomhanna uirbeacha, fiú i limistéir fhoirgnithe agus tá siad chomh múinte go n-íosfaidh siad as lámha duine agus go ligfear do dhaoine a gcuid bolg a chuimilt go minic. Níl sé neamhchoitianta go sciobfar bia as lámha daoine gan rabhadh, trí theacht anuas de ráib. Is minic a bheathaíonn daoine le píosaí feola amha iad. Is minic fosta go gcoinnítear cúcabrraí gáiriteacha i [[Zú|zúnna]]. Is ábhar amhráin leanaí Astrálach é an cúcabarra a bhfuil an-tóir air chomh maith darb ainm “Kookaburra” a chum Marion Sinclair in 1934.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Howell, P. A.|date=2012|title=Sinclair, Marion (1896–1988)|volume=Australian Dictionary of Biography|publisher=National Centre of Biography, Australian National University|issn=1833-7538|accessdate=8ú Deireadh Fómhair 2016|url=https://adb.anu.edu.au/biography/sinclair-marion-15924}}</ref> Tá taifeadtaí den éan seo curtha le scannáin Hollywood le cúpla deich mbliana, i suíomhanna dufair de ghnáth, ó shraith Tarzan sna 1930idí go leithéidí ''The Lost World: Jurassic Park'' (1997) níos déanaí fós.<ref name=":11" /> == Stádas caomhnaithe == Athraíonn dlús daonra an chúcabarra gháiritigh san Astráil idir 0.04 agus 0.8 éan/ha ag brath ar an ghnáthóg. Má ghlactar le meán de 0.3 éan/ha, d'fhéadfadh an daonra iomlán a bheith chomh mór le 65 milliún éan.<ref name=":6" /> Mar sin féin, is féidir gur rómheastachán ollmhór é seo ós rud é go bhfuil an chuma ar an scéal go bhfuil laghdú suntasach ag teacht ar dhaonra an chúcabarra gháiritigh agus Birdata ag taispeáint titim 50% ar líon na radharcanna idir na blianta 2000 go 2019 agus laghdú ar an ráta tuairiscithe ó 25% go 15% thar an tréimhse chéanna.<ref>{{Cite web-en|url=https://birdata.birdlife.org.au/explore#map=-35.1044048_144.4568962_5&species_id=322|title=Explore Birdata map: Laughing kookaburra|author=BirdLife Australia|year=2020|access-date=2020-06-17}}</ref> Tá daonra na Nua-Shéalainne sách beag agus is dócha go bhfuil níos lú ná 500 éan ann. <ref>{{Cite web-en|url=http://nzbirdsonline.org.nz/species/laughing-kookaburra|title=Laughing kookaburra|author=B. Michaux|year=2013|editor=C.M. Miskelly, eag.|publisher=New Zealand Birds Online|access-date=4 Deireadh Fómhair 2016}}</ref> Mar gheall ar an raon sínte agus an daonra mór seasmhach, measann an [[An tAontas Idirnáisiúnta do Chaomhnú an Dúlra|tAontas Idirnáisiúnta um Chaomhnú an Dúlra]] gur “[[speiceas is lú imní]]” é.<ref name=":12" /> == Léitheoireachta bhreise == * {{Cite book-en|author=Legge|first=Sarah|year=2004|title=Kookaburra: King of the Bush|publisher=CSIRO Publishing|location=Collingwood Vic, Australia|isbn=978-0-643-09063-7}} * {{Cite book-en|author=Parry|first=Veronica A.|year=1970|title=Kookaburras|location=Melbourne|publisher=Lansdowne Press|isbn=978-0-7018-0290-5}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.xeno-canto.org/species/Dacelo-novaeguineae Xeno-canto: taifeadtaí fuaime den chúcabrra gháiriteach] * [https://ebird.org/species/laukoo1/ Grianghraif, fuaim agus físeán den chúcabarra gháiriteach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250411012238/https://ebird.org/species/laukoo1/ |date=2025-04-11 }} ó Leabharlann Mhic Amhlaoibh Cornell Lab of Ornithology * [http://www.graemechapman.com.au/library/sounds.php?c=312&p=347 Taifeadtaí de chúcabarra gáiriteach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250505222604/http://www.graemechapman.com.au/library/sounds.php?c=312&p=347 |date=2025-05-05 }} ó leabharlann fuaime Graeme Chapman == Tagairtí == {{Reflist}} {{Halcyoninae}} {{Taxonbar|from=Q824974}} [[Catagóir:Cruidín]] [[Catagóir:Dacelo]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1783]] [[Catagóir:Éin na hAstráile Theas]] [[Catagóir:Éin na Tasmáine]] [[Catagóir:Éin Queensland]] [[Catagóir:Éin Eindéimeacha na hAstráile]] [[Catagóir:Ailt a bhfuil físeáin iontu]] [[Catagóir:Éin Victoria (An Astráil)]] [[Catagóir:Tacsain ainmnithe ag Johann Hermann]] [[Catagóir:Liosta Dearg na speiceas is lú imní de chuid an AICD]] lb2abrgzh3vs98308h93x4sjdwrq0th Cúcabarra gormeiteach 0 118912 1326361 1323235 2026-08-20T12:46:18Z An Sionnach Rua 29036 1326361 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is speiceas mór [[Cruidín|cruidíní]] ó thuaisceart na [[An Astráil|hAstráile]] agus ó dheisceart na [[An Nua-Ghuine|Nua-Ghuine]] ó dhúchas é an '''[[cúcabarra]] gormeiteach''' ('''''Dacelo leachii'''''). Tá sé beagáinín níos lú ná an [[cúcabarra gáiriteach]] atá níos coitianta agus é thart ar 40 cm i bhfad. Tá codanna uachtair agus agus íochtair an éin seo bánbhuí agus barrtar le baill dhonna iad. Tá sciatháin ghorma, guaillí donna, agus geadán gorm air. Tá sé [[Démhorfacht gnéasanna|démhorfach ó thaobh a ngnéasanna de]], le heireaball gorm ar an fhireannach, agus eireaball [[ruadhonn]] le barraí dubha ar an bhaineannach. ==Tacsanomaíocht== Bailíodh an chéad eiseamláir den chúcabarra ghormeiteach le Sir Joseph Banks sa bhliain 1770 ach chuir an t-éan mearbhall ar dhaoine agus ceapadh ar dtús gur cineál cúcabarra gáiriteach a bhí ann sula ndearnadh an chéad chur síos oifigiúil air le [[Nicholas Aylward Vigors]] agus [[Thomas Horsfield]] sa bhliain 1826; ceiliúrann a ainm speicis an zó-eolaí [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]] [[William Elford Leach]].<ref>Legge, lgh. 16-17</ref> Tá sé ar cheann den chúig bhall den ghéineas ''[[Dacelo]]'' ar a mbaistear an t-ainm cúcabarra go coitianta. Is iad an t-asal béiceach nó uaillfairteach nó cúcabarra Leach ainmneacha coitianta eile ar an éan seo.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://birdsinbackyards.net/bird/280|teideal=Birds in Backyards - Blue-winged Kookaburra (Dacelo leachii) Fact sheet|údar=Birds in Backyards|language=en-AU|work=birdsinbackyards.net|dátarochtana=2025-11-21}}</ref> Níl líon na bhfospeiceas atá ann soiléir go leor ach dearbhaíonn formhór na n-údarás gurb ann do cheithre cinn cé go measann údaráis eile go n-athraíonn an trí fhospeiceas Astrálach de réir a chéile agus gur cheart caitheamh leo mar speiceas amháin.<ref name=":1">Legge, lch. 22</ref> * ''D. l. leachii'' is ea an speiceas ainmneach a fhaightear ó [[Brisbane|Bhrisbane]] go [[Broome]]. * ''D. l. cervina'' a fhaightear ar [[Oileán Melville]] agus an mórthír thart timpeall air. * ''D. l. cliftoni'' a fhaightear i gceantracha [[Pilbara]] agus [[Hamersley]] in iarthuaisceart na hAstráile. * ''D. l. intermedia'' a fhaightear i [[Deisceart na Nua-Ghuine|ndeisceart na Nua-Ghuine]]. ==Cur síos== Tá aosach an chúcabarra ghormeitigh thart ar 38 go 42 cm (15 go 17 or) i bhfad agus meánn sé idir 260 go 330 g. Tá sé níos lú i gcomparáid leis an chúcabarra gháiriteach le níos mó goirme sna sciatháin agus súile bána áille aige agus é gan masc dorcha an chúcabarra gháiritigh. Is troma an gob atá aige ná gob a ghaoil níos mó. Tá a cheann agus an chuid íochtarach de bánbhuí le stríoca donna. Tá sé [[Démhorfacht gnéasanna|démhorfach ó thaobh a ngnéasanna]] de le heireaball gorm ag an fhireannach agus eireaball a bharrtar le tarr-ruadhonn agus dubh ag an bhaineannach. Tá bairr agus loirg dhonna níos feiceálaí i gclúmhrach na ngearrcach, rud a fhágann go mbíonn cuma salach orthu, agus bíonn a gcuid súile donn don chéad dá bhliain ar an tsaol.<ref>Legge, lch. 37</ref> Is minic a gcuirtear glao an éin seo i gcomparáid le grágaíl gáire nó le béicíl.<ref name=":0" /> ==Dáileadh agus gnáthóg== Dáiltear an cúcabarra gormeiteach ó dheisceart na Nua-Ghuine agus codanna taise [[Tuaisceart na hAstráile]] go láthair Brisbane i ndeisceart [[Queensland]] trasna an [[Top End]] agus chomh fada síos cósta [[Iarthar na hAstráile]] le ceantar [[Shark Bay]]. Ní fhaightear an t-éan idir Broome agus [[Port Hedland]] in iarthuaisceart na hAstráile.<ref name=":1" /> Meastar gur [[speiceas is lú imní]] é ar [[Liosta Dearg an AICD]] toisc go bhfaightear go forleathan agus go coitianta laistigh dá raon mór é. Cónaíonn an cúcabarra gormeiteach i ngrúpaí chomh mór le 12 éan laistigh de choillte sabhána oscailte agus seascann ''[[Melaleuca]]'' chomh maith le talamh feirme agus plandálacha [[cána siúcra]].<ref name=":0" /> ==Iompar== === Pórú === Is póraitheoir comhoibritheach é an cúcabarra gormeiteach le grúpaí de phéire pórúcháin agus éan cabhrach amháin nó níos mó ná sin den chuid is mó a chabhraíonn le tógáil na n-éan óg.<ref>Legge, lch. 49</ref> Tarlaíonn pórúchán uair amháin sa bhliain san earrach dhéanach (mí Mheán Fómhair go mí na Nollag). Is i gcuais chrainn a fhaightear an nead go minic, thart ar 25 m (82 tr) os cionn na talún. Beirtear trí nó ceithre ubh bána atá ábhairín lonrach agus a thomhaiseann 44 mm × 35 mm (1.7 or × 1.4 or) nó beagáinín níos mó.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Beruldsen, G|date=2003|title=Australian Birds: Their Nests and Eggs|publisher=féinfhoilsithe|pages=268|location=Kenmore Hills, Queensland|issn=ISBN 0-646-42798-9.}}</ref> Gorann an baineannach na hubha ar feadh 26 lá agus fanann na héin óga thart ar 36 lá eile sa nead sula gcleiteann siad.<ref name=":0" /> Rugtar na héin óga bándearg, dall agus lomnocht (.i. ''[[altramach]]'') agus déanann siad a mbealach amach as an ubh le fiacail uibhe ar a ngob. Nochtar na chéad chleití roimh an tseachtú lá agus osclaíonn a súile ón deichiú lá ar aghaidh.<ref>Legge, lch. 64</ref> Bíonn cúcabarraí óga an-trodach laistigh den chéad sheachtain saoil agus is minic a mharaíonn na héin óga níos sine an t-éag óg is óige le linn na tréimhse seo.<ref>Legge, lgh. 92-95</ref> Nuair a bhíonn na gearrcaigh faoi lánchlúimhrí, múineann na tuismitheoirí nósanna seilge dóibh ar feadh 6-10 seachtaine eile sular féidir leo soláthar dóibh féin.<ref>Legge, lch. 59</ref> === Beathú === Seilgeann agus itheann an cúcabarra gormeiteach réimse leathan ainmhithe a chuireann fúthu ar an, nó i ngar don, talamh.<ref>Legge, lch. 42</ref> Cuimsíonn [[Feithid|feithidí]], [[Laghairt|laghairteanna]] agus [[Frog|froganna]] cuid mhaith dá aiste bia i séasúr fliuch an tsamhraidh agus itheann an t-éan seo [[Artrapód|artrapóid]] cosúil le [[Cráifisc|cráifisceanna]], [[Scairp|scairpeanna]] agus [[Damhán alla|damháin alla]] chomh maith le [[Iasc|héisc]], [[Péist talún|péisteanna talún]], [[Aves|éin]] bheaga agus [[Creimire|creimirí]] ag amanna eile.<ref name=":0" /> Tá taifid ann dá fhoighneacht agus é ag feitheamh ar fheithidí a sciobadh ón aer agus iad ag teitheadh ó thinte scrobarnaí.<ref>Legge, lch. 44</ref> ==Bagairtí== Creachann an [[spioróg mhór dhearg]] agus an [[Ulchabhán ruadhonn|t-ulchabhán ruadhonn]] an cúcabarra gormeiteach. Is éin eitilte malla iad na héin fhásta agus mar sin bíonn siad i mbaoil buailte carranna ar bhóthair faoin tuath.<ref>Legge, lch. 109</ref> Is féidir le táin píotón olóige, cuoill agus góannaí teacht i dtír ar a neadacha.[lua ag teastáil] ==Gailearaí== <gallery> Íomhá:Dacelo_leachii.jpg|Fireannach i ngéibheann Íomhá:Bluewingedadelzoo.JPG|Fireannach ar [[Ghairdín na nAinmhithe Adelaide]] Íomhá:Dacelo_leachii_Zoo_Praha_2011-3.jpg|Ar Ghairdín na nAinmhithe Prág Íomhá:Dacelo_leachii_Zoo_Praha_2011-4.jpg|Ar Ghairdín na nAinmhithe Prág Íomhá:Blue-winged_Kookaburra_(Dacelo_leachii)_-female.jpg|Baineannach Íomhá:Lednak_modrokridly.jpg|Ar [[Ghairdín na nAinmhithe Prág]] Íomhá:Blue-winged_Kookaburra.ogv|Droichead Lester, Oirdheisceart Queensland, an Astráil Íomhá:Dacelo_leachii,_Avifauna_ZvD_03.jpg|In éanlann Ísiltíreach Avifauna </gallery> == Naisc sheachtracha == * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=1092&m=0 Bileog Eolais Speicis BirdLife] * [https://ebird.org/species/blwkoo1 Grianghraif, fuaim agus físeán den chúcabarra ghormeiteach] ó Leabharlann Mhic Amhlaoibh [[Cornell Lab of Ornithology]] * [https://www.xeno-canto.org/species/Dacelo-leachii Taifeadtaí den chúcabarra ghormeiteach] ó chartlann fuaime Xeno-canto ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Commonscat|Dacelo leachii|audio=0|video=0}} {{Halcyoninae}} {{Taxonbar|from=Q854856}} [[Catagóir:Cruidín]] [[Catagóir:Dacelo]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1826]] [[Catagóir:Éin Eindéimeacha na hAstráile]] [[Catagóir:Éin Eindéimeacha na Nua-Ghuine]] [[Catagóir:Liosta Dearg na speiceas is lú imní de chuid an AICD]] aykn4v6nxdewa0o0ejm1547efo4xyvu Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda 2 120000 1326373 1326191 2026-08-20T12:51:56Z Marcas.oduinn 33120 1326373 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # Carbon tariff # Net-zero emissions # Carbon footprint == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | '' Examples of renewable energy: [[grianfhuinneamh]] <=> [[grianchumhacht]] in [[an Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] in [[an Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] on the [[An Iaing-tsí]] in [[an tSín]]; [[bithfhuinneamh]] -> [[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite|renewable natural resource]]s that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years. <ref name=>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190129005932/https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html |archive-date=29 January 2019 |access-date=28 January 2019 |website=Deloitte Insights}}</ref> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable. <ref name=>{{lua idirlín |date=2 April 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity |archive-date=2 April 2019 |access-date=2 December 2020 |website=irena.org}}</ref> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels. <ref name=>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ |access-date=2024-06-10 |website=www.lazard.com |language=en}}</ref> In some geographic localities, [[Photovoltaic system|photovoltaic solar]] or [[Wind power|onshore wind]] is the cheapest new-build electricity. <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[fossil energy]] shrank from 68% to 62%. <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030. <ref name=>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ |access-date=2025-04-11 |website=Ember |language=en-US}}</ref> <ref name=>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables |website=IEA |language=en-GB}}</ref> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources. <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=>{{lua idirlín |last=Sensiba |first=Jennifer |date=2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ |archive-date=17 November 2021 |access-date=2021-11-22 |website=CleanTechnica}}</ref> The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[greenhouse gas emissions]], which cause [[climate change]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[air pollution]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[Noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables. <ref name=>{{lua idirlín |date=2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly |access-date=2024-05-31 |website=International Energy Agency |language=en}}</ref> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally, <ref name=>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU. <ref name=>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]], <ref name=>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature |date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 |pages=403–405 |doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> [[lobbying]] by incumbent power providers, <ref name=>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> and local opposition to the use of land for renewable installations. <ref name=>{{Cite journal | last1=Susskind | first1=Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Alexander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[Environmental effects of mining|environmental damage]]. <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition. Here's why experts say we need to do it better | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> Some also consider [[Nuclear power proposed as renewable energy|nuclear power a renewable power source]], although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=Vincenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world |journal=[[Energy and Environmental Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A }}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A }}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1-138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ s320efyyw2jz3veakk6kmh9x9b8c2q4 1326421 1326373 2026-08-20T14:51:28Z Marcas.oduinn 33120 1326421 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # Carbon tariff # Net-zero emissions # Carbon footprint == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite|renewable natural resource]]s that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years. <ref name=deloitte>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190129005932/https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html | archive-date=29 January 2019 | dátarochtana = 28 Eanáir 2019 | work = Deloitte Insights}}</ref> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[Photovoltaic system|photovoltaic solar]] or [[Wind power|onshore wind]] is the cheapest new-build electricity. <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[fossil energy]] shrank from 68% to 62%. <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030. <ref name=>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ |access-date=2025-04-11 |website=Ember |language=en-US}}</ref> <ref name=>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables |website=IEA |language=en-GB}}</ref> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources. <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=>{{lua idirlín |last=Sensiba |first=Jennifer |date=2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ |archive-date=17 November 2021 |access-date=2021-11-22 |website=CleanTechnica}}</ref> The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[greenhouse gas emissions]], which cause [[climate change]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[air pollution]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[Noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables. <ref name=>{{lua idirlín |date=2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly |access-date=2024-05-31 |website=International Energy Agency |language=en}}</ref> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally, <ref name=>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU. <ref name=>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]], <ref name=>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature |date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 |pages=403–405 |doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> [[lobbying]] by incumbent power providers, <ref name=>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> and local opposition to the use of land for renewable installations. <ref name=>{{Cite journal | last1=Susskind | first1=Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Alexander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[Environmental effects of mining|environmental damage]]. <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition. Here's why experts say we need to do it better | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> Some also consider [[Nuclear power proposed as renewable energy|nuclear power a renewable power source]], although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=Vincenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world |journal=[[Energy and Environmental Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A }}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ |access-date=2024-06-10 |website=www.lazard.com |language=en}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1-138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ tn4hdltejyr6ihqjkmnu9zk7f5bsqiz 1326422 1326421 2026-08-20T15:00:07Z Marcas.oduinn 33120 1326422 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # Carbon tariff # Net-zero emissions # Carbon footprint == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite|renewable natural resource]]s that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years. <ref name=deloitte>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190129005932/https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html | archive-date=29 January 2019 | dátarochtana = 28 Eanáir 2019 | work = Deloitte Insights}}</ref> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[Photovoltaic system|photovoltaic solar]] or [[Wind power|onshore wind]] is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[fossil energy]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /> <ref name=>{{lua idirlín |last=Sensiba |first=Jennifer |date=2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ |archive-date=17 November 2021 |access-date=2021-11-22 |website=CleanTechnica}}</ref> The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[greenhouse gas emissions]], which cause [[climate change]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[air pollution]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[Noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables. <ref name=>{{lua idirlín |date=2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly |access-date=2024-05-31 |website=International Energy Agency |language=en}}</ref> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally, <ref name=>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU. <ref name=>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]], <ref name=>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature |date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 |pages=403–405 |doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> [[lobbying]] by incumbent power providers, <ref name=>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> and local opposition to the use of land for renewable installations. <ref name=>{{Cite journal | last1=Susskind | first1=Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Alexander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[Environmental effects of mining|environmental damage]]. <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition. Here's why experts say we need to do it better | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> Some also consider [[Nuclear power proposed as renewable energy|nuclear power a renewable power source]], although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=Vincenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world |journal=[[Energy and Environmental Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A }}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ |access-date=2024-06-10 |website=www.lazard.com |language=en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1-138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ f5o7pj11y45tq8qn7yj941nibbiiwqr 1326423 1326422 2026-08-20T15:12:47Z Marcas.oduinn 33120 1326423 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # Carbon tariff # Net-zero emissions # Carbon footprint == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite|renewable natural resource]]s that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years. <ref name=deloitte>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190129005932/https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html | archive-date=29 January 2019 | dátarochtana = 28 Eanáir 2019 | work = Deloitte Insights}}</ref> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[Photovoltaic system|photovoltaic solar]] or [[Wind power|onshore wind]] is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[fossil energy]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[greenhouse gas emissions]], which cause [[climate change]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[air pollution]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[Noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally, <ref name=>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU. <ref name=>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]], <ref name=>{{cite journal | last1=Timperley | first1 =Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature |date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 |pages=403–405 |doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..4 03T | doi-access=free}}</ref> [[lobbying]] by incumbent power providers, <ref name=>{{cite journa l | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[Environmental effects of mining|environmental damage]]. <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | t eideal = Mining is necessary for the green transition. Here's why experts say we need to do it better | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-t he-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> Some also consider [[Nuclear power proposed as renewable energy|nuclear power a renewable power source]], although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world |journal=[[Energy and Environmen tal Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A }}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ |access-date=2024-06-10 |website=www.lazard.com |language=en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ mms5uwtn66i47hl6ez60jwaxardbhoq 1326426 1326423 2026-08-20T15:20:00Z Marcas.oduinn 33120 1326426 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # Carbon tariff # Net-zero emissions # Carbon footprint == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite|renewable natural resource]]s that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years. <ref name=deloitte>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190129005932/https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html | archive-date=29 January 2019 | dátarochtana = 28 Eanáir 2019 | work = Deloitte Insights}}</ref> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[Photovoltaic system|photovoltaic solar]] or [[Wind power|onshore wind]] is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[fossil energy]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[greenhouse gas emissions]], which cause [[climate change]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[air pollution]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[Noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]], <ref name=Timperley>{{cite journal | last1=Timperley | first1 =Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature |date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..4 03T | doi-access=free}}</ref> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[Environmental effects of mining|environmental damage]]. <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | t eideal = Mining is necessary for the green transition. Here's why experts say we need to do it better | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-t he-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> Some also consider [[Nuclear power proposed as renewable energy|nuclear power a renewable power source]], although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world |journal=[[Energy and Environmen tal Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A }}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ |access-date=2024-06-10 |website=www.lazard.com |language=en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journa l | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 9ywn30np6l17op3b1384wu697dum7ro 1326427 1326426 2026-08-20T15:33:16Z Marcas.oduinn 33120 1326427 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # Carbon tariff # Net-zero emissions # Carbon footprint == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite|renewable natural resource]]s that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years. <ref name=deloitte>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190129005932/https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html | archive-date=29 January 2019 | dátarochtana = 28 Eanáir 2019 | work = Deloitte Insights}}</ref> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[Photovoltaic system|photovoltaic solar]] or [[Wind power|onshore wind]] is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[fossil energy]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[greenhouse gas emissions]], which cause [[climate change]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[air pollution]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[Noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]], <ref name=Timperley>{{cite journal | last1=Timperley | first1 =Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature |date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..4 03T | doi-access=free}}</ref> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[Environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> Some also consider [[Nuclear power proposed as renewable energy|nuclear power a renewable power source]], although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world |journal=[[Energy and Environmen tal Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A }}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ |access-date=2024-06-10 |website=www.lazard.com |language=en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journa l | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition. Here's why experts say we need to do it better | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-t he-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ oojjzygatntw1zhtyhi2mprf8qx9v4s 1326428 1326427 2026-08-20T15:37:42Z Marcas.oduinn 33120 /* Fuinneamh in-athnuaite */ 1326428 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # Carbon tariff # Net-zero emissions # Carbon footprint == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite|renewable natural resource]]s that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years. <ref name=deloitte>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190129005932/https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html | archive-date=29 January 2019 | dátarochtana = 28 Eanáir 2019 | work = Deloitte Insights}}</ref> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[Photovoltaic system|photovoltaic solar]] or [[Wind power|onshore wind]] is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[fossil energy]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[greenhouse gas emissions]], which cause [[climate change]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[air pollution]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[Noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]], <ref name=Timperley>{{cite journal | last1=Timperley | first1 =Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature |date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..4 03T | doi-access=free}}</ref> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[Environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> Some also consider [[Nuclear power proposed as renewable energy|nuclear power a renewable power source]], although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world |journal=[[Energy and Environmen tal Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A }}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ |access-date=2024-06-10 |website=www.lazard.com |language=en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journa l | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition. Here's why experts say we need to do it better | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-t he-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ ne244s7a6rm9cy4uxhkmc3g4mo0hxtb 1326429 1326428 2026-08-20T15:44:19Z Marcas.oduinn 33120 /* Fuinneamh in-athnuaite */ 1326429 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # Carbon tariff # Net-zero emissions # Carbon footprint == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite|renewable natural resource]]s that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years. <ref name=deloitte>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190129005932/https://www2.deloitte.com/insights/us/en/industry/power-and-utilities/global-renewable-energy-trends.html | archive-date=29 January 2019 | dátarochtana = 28 Eanáir 2019 | work = Deloitte Insights}}</ref> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[Photovoltaic system|photovoltaic solar]] or [[Wind power|onshore wind]] is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[fossil energy]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[greenhouse gas emissions]], which cause [[climate change]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[air pollution]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[Noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]], <ref name=Timperley>{{cite journal | last1=Timperley | first1 =Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature |date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..4 03T | doi-access=free}}</ref> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[Environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> Some also consider [[Nuclear power proposed as renewable energy|nuclear power a renewable power source]], although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world |journal=[[Energy and Environmen tal Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A }}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ gxwgodl4jbi325qjwfvoc25vwxtlvzu 1326430 1326429 2026-08-20T15:47:49Z Marcas.oduinn 33120 1326430 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # Carbon tariff # Net-zero emissions # Carbon footprint == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite|renewable natural resource]]s that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[Photovoltaic system|photovoltaic solar]] or [[Wind power|onshore wind]] is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[fossil energy]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[greenhouse gas emissions]], which cause [[climate change]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[air pollution]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[Noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]], <ref name=Timperley>{{cite journal | last1=Timperley | first1 =Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature |date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..4 03T | doi-access=free}}</ref> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[Environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> Some also consider [[Nuclear power proposed as renewable energy|nuclear power a renewable power source]], although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world |journal=[[Energy and Environmen tal Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A }}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 7fxrbzic850ws38viowj26r3t6fggkh 1326431 1326430 2026-08-20T15:50:02Z Marcas.oduinn 33120 /* Fuinneamh in-athnuaite */ 1326431 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # Carbon tariff # Net-zero emissions # Carbon footprint == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite|renewable natural resource]]s that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[Photovoltaic system|photovoltaic solar]] or [[Wind power|onshore wind]] is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[fossil energy]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[greenhouse gas emissions]], which cause [[climate change]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[air pollution]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[Noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]], <ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[Environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> Some also consider [[Nuclear power proposed as renewable energy|nuclear power a renewable power source]], although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world |journal=[[Energy and Environmen tal Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A }}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ jeuifjeo6ylen8jttztj0e628mn1zle 1326432 1326431 2026-08-20T15:51:06Z Marcas.oduinn 33120 1326432 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # Carbon tariff # Net-zero emissions # Carbon footprint == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite|renewable natural resource]]s that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[Photovoltaic system|photovoltaic solar]] or [[Wind power|onshore wind]] is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[fossil energy]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> '' The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[greenhouse gas emissions]], which cause [[climate change]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[air pollution]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[Noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> '' The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]], <ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[Environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> '' Some also consider [[Nuclear power proposed as renewable energy|nuclear power a renewable power source]], although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world |journal=[[Energy and Environmen tal Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A }}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ glpps9yd6j9nn8o9yna9114a2kxhbzm 1326433 1326432 2026-08-20T15:56:55Z Marcas.oduinn 33120 /* Fuinneamh in-athnuaite */ 1326433 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # Carbon tariff # Net-zero emissions # Carbon footprint == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite|renewable natural resource]]s that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[Photovoltaic system|photovoltaic solar]] or [[Wind power|onshore wind]] is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[fossil energy]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> '' The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[greenhouse gas emissions]], which cause [[climate change]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[Truailliú aeir]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[Noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> '' The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]], <ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[Environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> '' Some also consider [[Fuinneamh núicléach|nuclear power]] a renewable power source, although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world |journal=[[Energy and Environmen tal Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A }}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 0c8b7g57msd7gptbfokdhcnuv9wtqe8 1326434 1326433 2026-08-20T15:57:40Z Marcas.oduinn 33120 1326434 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # Carbon tariff # Net-zero emissions # Carbon footprint == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite|renewable natural resource]]s that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[Photovoltaic system|photovoltaic solar]] or onshore wind is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[fossil energy]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> '' The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[greenhouse gas emissions]], which cause [[climate change]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[Truailliú aeir]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[Noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> '' The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]], <ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[Environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> '' Some also consider [[Fuinneamh núicléach|nuclear power]] a renewable power source, although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world |journal=[[Energy and Environmen tal Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A }}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ qy474knqh6w8r01kwh6btfayfuy2mkd 1326435 1326434 2026-08-20T15:59:15Z Marcas.oduinn 33120 1326435 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # Carbon tariff # Net-zero emissions # Carbon footprint == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite|renewable natural resource]]s that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[Photovoltaic system|photovoltaic solar]] or onshore wind is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[fossil energy]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> '' The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[greenhouse gas emissions]], which cause [[climate change]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[Truailliú aeir]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[Noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> '' The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]], <ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[Environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> '' Some also consider [[Fuinneamh núicléach|nuclear power]] a renewable power source, although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world | journal=[[Energy and Environmental Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A}}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ ozdx8eotg8xybskpyj7vnfh4o705lbw 1326436 1326435 2026-08-20T16:02:15Z Marcas.oduinn 33120 /* Fuinneamh in-athnuaite */ 1326436 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # Carbon tariff # Net-zero emissions # Carbon footprint == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite]] that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[Photovoltaic system|photovoltaic solar]] or onshore wind is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[Breosla iontaise]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> '' The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], which cause [[athrú aeráide]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[truailliú aeir]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> '' The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]], <ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[Environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> '' Some also consider [[fuinneamh núicléach|nuclear power]] a renewable power source, although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world | journal=[[Energy and Environmental Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A}}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 2iqxzcvfjrcelimbqu1xm4nrcapezrt 1326437 1326436 2026-08-20T16:06:48Z Marcas.oduinn 33120 1326437 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # Carbon tariff # Net-zero emissions # Carbon footprint == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite]] that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[Photovoltaic system|photovoltaic solar]] or onshore wind is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[Breosla iontaise]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> '' The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], which cause [[athrú aeráide]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[truailliú aeir]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> '' The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]],<ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[Environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> '' Some also consider [[fuinneamh núicléach|nuclear power]] a renewable power source, although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world | journal=[[Energy and Environmental Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A}}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ tiqkx77dux10pl1uqbb37mm29mfrgr3 1326443 1326437 2026-08-20T17:05:55Z Marcas.oduinn 33120 1326443 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # Carbon tariff # Net-zero emissions # Carbon footprint == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite]] that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[photovoltaic system|photovoltaic solar]] or onshore wind is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[Breosla iontaise]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> '' The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], which cause [[athrú aeráide]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[truailliú aeir]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net-zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> '' The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]],<ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> '' Some also consider [[fuinneamh núicléach]] a renewable power source, although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world | journal=[[Energy and Environmental Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A}}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ bb42imvgyj2wxn46li8k0rk52rr6jbc 1326444 1326443 2026-08-20T17:08:39Z Marcas.oduinn 33120 /* Teicneolaíocht agus geilleagar */ 1326444 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # Geothermal power # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies]]'' - [[]] # ''[[:en:Net-zero emissions]]'' - [[]] # ''[[:en:Carbon tariff]]'' - [[]] # ''[[:en:Carbon footprint]]'' - [[]] # ''[[:en:Heat pump]]'' - [[]] # ''[[:en:Electric vehicle]]'' - [[]] == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite]] that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[photovoltaic system|photovoltaic solar]] or onshore wind is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[Breosla iontaise]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> '' The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], which cause [[athrú aeráide]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[truailliú aeir]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net-zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> '' The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]],<ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> '' Some also consider [[fuinneamh núicléach]] a renewable power source, although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world | journal=[[Energy and Environmental Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A}}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ bn20imzma2ie7ini4wr35c221cet655 1326445 1326444 2026-08-20T17:10:02Z Marcas.oduinn 33120 /* Teicneolaíocht agus geilleagar */ 1326445 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # ''[[:en:Geothermal power|Geothermal power]]'' - [[]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[]] # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[]] # ''[[:en:Electric vehicle|Electric vehicle]]'' - [[]] == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite]] that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[photovoltaic system|photovoltaic solar]] or onshore wind is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[Breosla iontaise]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> '' The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], which cause [[athrú aeráide]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[truailliú aeir]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net-zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> '' The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]],<ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> '' Some also consider [[fuinneamh núicléach]] a renewable power source, although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world | journal=[[Energy and Environmental Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A}}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ nofalpf2oa11wf4whtvqxer4tmaz93l 1326446 1326445 2026-08-20T17:19:14Z Marcas.oduinn 33120 1326446 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # ''[[:en:Geothermal power|Geothermal power]]'' - [[Cumhacht gheoiteirmeach]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Astaíochtaí xxx]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] # ''[[:en:Electric vehicle|Electric vehicle]]'' - [[Feithicil leictreach]] == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite]] that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[photovoltaic system|photovoltaic solar]] or onshore wind is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[Breosla iontaise]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> '' The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], which cause [[athrú aeráide]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[truailliú aeir]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net-zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> '' The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]],<ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> '' Some also consider [[fuinneamh núicléach]] a renewable power source, although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world | journal=[[Energy and Environmental Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A}}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 1lxnxxgvhfr1hrfp9ngxvbzag2heu8y 1326447 1326446 2026-08-20T17:19:35Z Marcas.oduinn 33120 /* Teicneolaíocht agus geilleagar */ 1326447 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # ''[[:en:Geothermal power|Geothermal power]]'' - [[Cumhacht gheoiteirmeach]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Astaíochtaí xxx]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite]] that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[electric vehicle|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[photovoltaic system|photovoltaic solar]] or onshore wind is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[Breosla iontaise]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> '' The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], which cause [[athrú aeráide]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[truailliú aeir]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net-zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> '' The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]],<ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> '' Some also consider [[fuinneamh núicléach]] a renewable power source, although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world | journal=[[Energy and Environmental Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A}}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ jsvhp1pk5n1ix3t5gnomiyo1wmcfhxm 1326448 1326447 2026-08-20T17:20:37Z Marcas.oduinn 33120 1326448 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # ''[[:en:Geothermal power|Geothermal power]]'' - [[Cumhacht gheoiteirmeach]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Astaíochtaí xxx]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite]] that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Feithicil leictreach|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[photovoltaic system|photovoltaic solar]] or onshore wind is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[Breosla iontaise]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> '' The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], which cause [[athrú aeráide]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[truailliú aeir]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net-zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> '' The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]],<ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> '' Some also consider [[fuinneamh núicléach]] a renewable power source, although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world | journal=[[Energy and Environmental Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A}}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 7sa882uz6a4fjdfrlj0tjhorofikog8 1326449 1326448 2026-08-20T17:24:20Z Marcas.oduinn 33120 /* Teicneolaíocht agus geilleagar */ 1326449 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Hidrileictreachas]], Hydropower - [[Fuinneamh hiodrálach]] # ''[[:en:Geothermal power|Geothermal power]]'' - [[Cumhacht gheoiteirmeach]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialasachta]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite]] that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Feithicil leictreach|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[photovoltaic system|photovoltaic solar]] or onshore wind is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[Breosla iontaise]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> '' The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], which cause [[athrú aeráide]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[truailliú aeir]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net-zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> '' The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]],<ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> '' Some also consider [[fuinneamh núicléach]] a renewable power source, although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world | journal=[[Energy and Environmental Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A}}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 7pmuhbxfujxziocs1pmyzqewuw69gr9 1326450 1326449 2026-08-20T17:27:33Z Marcas.oduinn 33120 /* Teicneolaíocht agus geilleagar */ 1326450 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Fuinneamh hiodrálach]] / [[Hidrileictreachas]] # ''[[:en:Geothermal power|Geothermal power]]'' - [[Cumhacht gheoiteirmeach]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialasachta]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite]] that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Feithicil leictreach|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[photovoltaic system|photovoltaic solar]] or onshore wind is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[Breosla iontaise]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> '' The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], which cause [[athrú aeráide]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[truailliú aeir]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net-zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> '' The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]],<ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> '' Some also consider [[fuinneamh núicléach]] a renewable power source, although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world | journal=[[Energy and Environmental Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A}}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 1iwfpyfipl0xah8iaxna6po04dsaxkp 1326451 1326450 2026-08-20T17:29:01Z Marcas.oduinn 33120 /* Teicneolaíocht agus geilleagar */ 1326451 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Fuinneamh hiodrálach]] / [[Hidrileictreachas]] # ''[[:en:Geothermal power|Geothermal power]]'' - [[Cumhacht gheoiteirmeach]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] [[Damba na dTrí Mhám]] ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite]] that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] agus [[cumhacht gheoiteirmeach]] are also significant in some countries. Renewable energy installations can be large or small and are suited for both urban and rural areas. Renewable energy is often deployed together with further [[electrification]]. This has several benefits: electricity can [[heat pump|move heat]] and [[Feithicil leictreach|power vehicles]] efficiently and is clean at the point of consumption.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> [[Variable renewable energy]] sources are those that have a fluctuating nature, such as wind power and solar power. In contrast, ''controllable renewable energy'' sources include dammed hydroelectricity, bithfhuinneamh, or cumhacht gheoiteirmeach. '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[photovoltaic system|photovoltaic solar]] or onshore wind is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[Breosla iontaise]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> '' The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], which cause [[athrú aeráide]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[truailliú aeir]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net-zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> '' The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]],<ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> '' Some also consider [[fuinneamh núicléach]] a renewable power source, although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world | journal=[[Energy and Environmental Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A}}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ kvsjsbb91mdwconvieyi1zl5ivi5ckw 1326469 1326451 2026-08-21T06:41:53Z Marcas.oduinn 33120 1326469 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Fuinneamh hiodrálach]] / [[Hidrileictreachas]] # ''[[:en:Geothermal power|Geothermal power]]'' - [[Cumhacht gheoiteirmeach]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] ar {{h|Damba na dTrí Mhám}} ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} '' Fuinneamh in-athnuaite '''Renewable energy''' (also called '''green energy''') is [[fuinneamh]] made from [[acmhainní in-athnuaite]] that are replenished on a [[human lifetime|human timescale]]. The most widely used renewable energy types are [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. [[Cumhacht gheoiteirmeach]] agus [[Bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] are also significant in some countries. Glaoitear [[fuinneamh in-athnuaite athraitheach]] ar foinsí nach féidir cumhacht a ghiniúint go leanúnach, amhail is cumhacht ghréine agus cumhacht ghaoithe. I gcodarsnacht, tugtar ''fuinneamh in-athnuaite insmachtaithe'' ar fhoinsí eile ina n-áirítear hidrileictreachas dambáilte, bithfhuinneamh agus cumhacht gheoiteirmeach. Úsáidtear fuinneamh in-athnuaite go minic chun [[giniúint leictreachais|leictreachas a ghiniúint]]. Tá roinnt buntáistí ann: is féidir le leictreachas idir [[teaschaidéal|teas a bhogadh]] agus [[Feithicil leictreach|cumhacht a soláthar]] d'fheithicilí, agus is glan é ag a air ídithe.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[photovoltaic system|photovoltaic solar]] or onshore wind is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[Breosla iontaise]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> '' The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], which cause [[athrú aeráide]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[truailliú aeir]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net-zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> '' The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]],<ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> '' Some also consider [[fuinneamh núicléach]] a renewable power source, although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world | journal=[[Energy and Environmental Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A}}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ dh2fn0ctvr36z4b3fezqkkpxlddrcp0 1326529 1326469 2026-08-21T11:34:13Z Marcas.oduinn 33120 /* Fuinneamh in-athnuaite */ 1326529 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] == Cúiseanna == # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture == Aontas Eorpach == * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] == Teicneolaíocht agus geilleagar == Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) # ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # [[Fuinneamh hiodrálach]] / [[Hidrileictreachas]] # ''[[:en:Geothermal power|Geothermal power]]'' - [[Cumhacht gheoiteirmeach]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] == Fuinneamh in-athnuaite == {| class=wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion]] |- | [[Íomhá:ThreeGorgesDam-China2009.jpg | mion]] | [[Íomhá:Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | mion ]] |- | colspan = 2 | Samplaí d'fhuinneamh in-athnuaite: [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]] sa [[an Spáinn|Spáinn]]; [[fuinneamh gaoithe]] san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]]; [[Hidrileictreachas]] ar {{h|Damba na dTrí Mhám}} ar [[an Iaing-tsí]] sa [[an tSín|tSín]]; [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]] plant san [[Albain]]. |} Is éard atá i gceist le '''fuinneamh in-athnuaite''' (ar a nglaoitear fosta '''fuinneamh glas''') ná [[fuinneamh]] ginte le h[[acmhainní in-athnuaite]] a a athshlánaítear le feadh [[saol daonna|saoil daonna]]. I measc na bhfoinsí a úsáidtear go forleathan, tá [[grianfhuinneamh]]/[[grianchumhacht]], [[fuinneamh gaoithe]]/[[cumhacht ghaoithe]] agus [[hidreachumhacht]]. I roinnt tíortha, faightear go suntasach fosta [[cumhacht gheoiteirmeach]] agus [[bithfhuinneamh]]/[[bithbhreosla]]. Glaoitear [[fuinneamh in-athnuaite athraitheach]] ar foinsí nach féidir cumhacht a ghiniúint go leanúnach, amhail is cumhacht ghréine agus cumhacht ghaoithe. I gcodarsnacht, tugtar ''fuinneamh in-athnuaite insmachtaithe'' ar fhoinsí eile ina n-áirítear hidrileictreachas dambáilte, bithfhuinneamh agus cumhacht gheoiteirmeach. Úsáidtear fuinneamh in-athnuaite go minic chun [[giniúint leictreachais|leictreachas a ghiniúint]]. Tá roinnt buntáistí ann: is féidir le leictreachas idir [[teaschaidéal|teas a bhogadh]] agus [[Feithicil leictreach|cumhacht a soláthar]] d'fheithicilí, agus is glan é ag a air ídithe.<ref name=Armaroli2011 /><ref name=Armaroli2016 /> '' Renewable energy systems have rapidly become more efficient and cheaper over the past 40 years.<ref name=deloitte2018 /> A large majority of newly installed worldwide electricity capacity is now renewable.<ref name=irena2019 /> Renewable energy sources, such as solar and wind power, have seen significant cost reductions over the past decade, making them more competitive with traditional fossil fuels.<ref name=lazard2023 /> In some geographic localities, [[photovoltaic system|photovoltaic solar]] or onshore wind is the cheapest new-build electricity.<ref name="IEA Renewables 2020" /> From 2011 to 2021, renewable energy grew from 20% to 28% of the global electricity supply. Power from the sun and wind accounted for most of this increase, growing from a combined 2% to 10%. Use of [[Breosla iontaise]] shrank from 68% to 62%.<ref name=:8 /> In 2025, renewables accounted for than 30% of global electricity generation and are projected to reach over 45% by 2030.<ref name=ember2025 /><ref name=iea /> Many countries already have renewables contributing more than 20% of their total energy supply, with some generating over half or even all their electricity from renewable sources.<ref name=:5 /><ref name=Sensiba2021 /> '' The main motivation to use renewable energy instead of fossil fuels is to reduce [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], which cause [[athrú aeráide]]. In general, renewable energy sources pollute much less than fossil fuels.<ref name=:2 /> Renewables also cause much less [[truailliú aeir]] than fossil fuels, improving public health, and are less [[noise pollution|noisy]].<ref name=:2 /> The [[International Energy Agency]] estimates that to achieve [[net-zero emissions]] by 2050, 90% of global electricity will need to be generated by renewables.<ref name=iea2024 /> The current pace of renewable expansion remains far from this required rate globally,<ref name=Cherp2021 /> including in major economies with high financial capacities such as the G7 and the EU.<ref name=Suzuki2023 /> '' The deployment of renewable energy still faces obstacles, especially [[fossil fuel subsidies]],<ref name=Timperley2021 /> [[lobbying]] by incumbent power providers,<ref name=Lockwood2020 /> and local opposition to the use of land for renewable installations.<ref name=Susskind2022 /><ref name=:0 /> Like all mining, the extraction of minerals required for many renewable energy technologies also results in [[environmental effects of mining|environmental damage]].<ref name=Isaacs2023 /> '' Some also consider [[fuinneamh núicléach]] a renewable power source, although this is controversial, as nuclear energy requires mining uranium, a non-renewable resource. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Armaroli2011>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | author-link=Nicola Armaroli | last2=Balzani | first2=. incenzo | author-link2=Vincenzo Balzani | year=2011 | title=Towards an electricity-powered world | journal=[[Energy and Environmental Science]] | volume=4 | issue=9 | pages=3193–3222 | doi=10.1039/c1ee01249e | bibcode=2011EnEnS...4.3193A}}</ref> <ref name=Armaroli2016>{{cite journal | last1=Armaroli | first1=Nicola | last2=Balzani | first2=Vincenzo | year=2016 | title=Solar Electricity and Solar Fuels: Status and Perspectives in the Context of the Energy Transition | journal=[[Chemistry – A European Journal]] | volume=22 | issue=1 | pages=32–57 | doi=10.1002/chem.201503580 | pmid=26584653 | bibcode=2016ChEuJ..22...32A}}</ref> <ref name=irena2019>{{lua idirlín | dáta = 2 Aibreán 2019 | teideal = Renewable Energy Now Accounts for a Third of Global Power Capacity | url = https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20190402133504/https://www.irena.org/newsroom/pressreleases/2019/Apr/Renewable-Energy-Now-Accounts-for-a-Third-of-Global-Power-Capacity | archive-date=2 April 2019 | dátarochtana = 2 Nollaig 2020 | work = irena.org}}</ref> <ref name=lazard2023>{{lua idirlín | teideal = 2023 Levelized Cost Of Energy+ | url = https://www.lazard.com/research-insights/2023-levelized-cost-of-energyplus/ | dátarochtana = 2024-06-10 | work = lazard.com | teanga = en}}</ref> <ref name="IEA Renewables 2020">{{cite report | url=https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | title=Renewables 2020 Analysis and forecast to 2025 | author=IEA | page=12 | access-date=27 April 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210426063553/https://www.iea.org/reports/renewables-2020 | archive-date=26 April 2021 | url-status=live | year=2020}}</ref> <ref name=ember2025>{{lua idirlín | teideal = Global Electricity Review 2025 | url = https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2025/ | dátarochtana = 2025-04-11 | work = ember-energy.org | teanga = en-US}}</ref> <ref name=iea>{{lua idirlín | teideal = Renewables - Energy System | url = https://www.iea.org/energy-system/renewables | work = iea.org | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=Sensiba2021>{{lua idirlín | sloinne = Sensiba | ainm = Jennifer | dáta = 2021-10-28 | teideal = Some Good News: 10 Countries Generate Almost 100% Renewable Electricity | url = https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20211117140228/https://cleantechnica.com/2021/10/28/some-good-news-10-countries-generate-almost-100-renewable-electricity/ | archive-date=17 November 2021 | dátarochtana = 2021-11-22 | work = CleanTechnica}}</ref> <ref name=iea2024>{{lua idirlín | dáta = 2024-05-30 | teideal = Rapid rollout of clean technologies makes energy cheaper, not more costly | url = https://www.iea.org/news/rapid-rollout-of-clean-technologies-makes-energy-cheaper-not-more-costly | dátarochtana = 2024-05-31 | work = ina.org | teanga = en}}</ref> <ref name=Susskind2022>{{cite journal | last1=Susskind | first1 =Lawrence | last2=Chun | first2=Jungwoo | last3=Gant | first3=Ale xander | last4=Hodgkins | first4=Chelsea | last5=Cohen | first5=Jessica | last6=Lohmar | first6=Sarah | date=June 2022 | title=Sources of opposition to renewable energy projects in the United States | journal=Energy Policy | language=en | volume=165 | article-number=112922 | doi=10.1016/j.enpol.2022.112922|bibcode=2022EnPol.16512922S | doi-access=free }}</ref> <ref name=Cherp2021>{{cite journal | last1=Cherp | first1=Aleh | last2=Vinichenko | first2=Vadim | last3=Tosun | first3=Jale | last4=Gordon | first4=Joel A. | last5=Jewell | first5=Jessica | title=National growth dynamics of wind and solar power compared to the growth required for global climate targets | journal=Nature Energy | date=19 July 2021 | volume=6 | issue=7 | pages=742–754 | doi=10.1038/s41560-021-00863-0 | bibcode=2021NatEn...6..742C}}</ref> <ref name=Suzuki2023>{{cite journal | last1=Suzuki | first1=Masahiro | last2=Jewell | first2=Jessica | last3=Cherp | first3=Aleh | title=Have climate policies accelerated energy transitions? Historical evolution of electricity mix in the G7 and the EU compared to net-zero targets | journal=Energy Research & Social Science | date=December 2023 | volume=106 | article-number=103281 | doi=10.1016/j.erss.2023.103281 | bibcode=2023ERSS..10603281S | hdl=20.500.14018/14250 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=deloitte2018>{{lua idirlín | teideal = Global renewable energy trends | url = https://www.deloitte.com/us/en/insights/industry/renewable-energy/global-renewable-energy-trends.html | url-status=live | dátarochtana = 20 Lúnasa 2026 | work = Deloitte Insights}}</ref> <ref name=Lockwood2020>{{cite journal | last1=Lockwood | first1=Matthew | last2=Mitchell | first2=Catherine | last3=Hoggett | first3=Richard | title=Incumbent lobbying as a barrier to forward-looking regulation: The case of demand-side response in the GB capacity market for electricity | journal=Energy Policy | date=May 2020 | volume=140 | article-number=111426 | doi=10.1016/j.enpol.2020.111426 | bibcode=2020EnPol.14011426L | hdl=10871/120327 | hdl-access=free}}</ref> <ref name=Timperley2021>{{cite journal | last1=Timperley | first1=Jocelyn | title=Why fossil fuel subsidies are so hard to kill | journal=Nature | date=21 October 2021 | volume=598 | issue=7881 | pages=403–405 | doi=10.1038/d41586-021-02847-2 | pmid=34671143 | bibcode=2021Natur.598..403T | doi-access=free}}</ref> <ref name=Isaacs2023>{{lua idirlín | sloinne = Isaacs-Thomas | ainm = Bella | dáta = 2023-12-01 | teideal = Mining is necessary for the green transition | url = https://www.pbs.org/newshour/science/mining-is-necessary-for-the-green-transition-heres-why-experts-say-we-need-to-do-it-better | dátarochtana = 2024-05-31 | work = PBS NewsHour | teanga = en-us}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 18 Bealtaine 2021 | teideal = Net Zero by 2050 – Analysis | url = https://www.iea.org/reports/net-zero-by-2050 | access-date=2023-03-19 | work = IEA | teanga = en-GB}}</ref> <ref name=:2>{{cite book | last1=Ehrlich | first1=Robert | title=Renewable energy: a first course | last2=Geller | first2=Harold A. | last3=Geller | first3=Harold | date=2018 | publisher=Taylor & Francis, CRC Press | isbn=978-1- 138-29738-8 | edition=2nd | location=Boca Raton, Londain, Nua Eabhrac}}</ref> <ref name=:5>{{Cite journal | last1=Ritchie | first1=Hannah | author-link=Hannah Ritchie | last2=Roser | first2=Max | author2-link=Max Roser | last3=Rosado | first3=Pablo | date=January 2024 | title=Renewable Energy | url=https://ourworldindata.org/renewable-energy | journal=[[Our World in Data]]}}</ref> <ref name=:8>{{cite journal | date=14 June 2019 | title=Renewables 2022 | url=https://www.ren21.net/reports/global-status-report/ | journal=Global Status Report | issue=renewable energies | page=44 | access-date=5 September 2022 | archive-date=24 May 2019 | archive-url=https://web.archive .org/web/20190524023106/http://www.ren21.net/status-of-renewables/global-status-report/}}</ref> }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 3xb2w5gyjsmot8nigym962m27u26xb7 Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Natura 2000 2 120601 1326468 1325316 2026-08-21T06:18:57Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1326468 wikitext text/x-wiki * Tá an focal "item" de dhíth ón mbot, is amhlaidh... tá! * An eochairfhocal é "Label"? Is . * Ní fheictear anseo go díreach na torthaí SQL, ach ina ionad sin, céard a dhéanann an bot leo, mar shampla ?item -> <nowiki>[[:d:?item|?item]]</nowiki> {{Wikidata list | sparql = SELECT ?item ?itemLabel ?can2000 { # P3425=(Comhartha) Aitheantas Nature 2000 # P17=tír, Q27=Éire ?item wdt:P3425 ?can2000; wdt:P17 wd:Q27. # label SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga". } } | columns = number:#, label:Alt, P7959:Contae, P18:Íomhá, P3425:Natura 2000 | links = local }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Alt ! Contae ! Íomhá ! Natura 2000 |- | style='text-align:right'| 1 | [[Loch Iascaigh]] | [[Contae Dhún na nGall]] | [[Íomhá:Lough Eske sud est.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000163 IE0000163] |- | style='text-align:right'| 2 | [[An Abhainn Mhór]] | [[Contae Phort Láirge]] | [[Íomhá:IMG BlackwaterBridge3720rz.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0002170 IE0002170] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Gleann Dá Ghrua]] | [[Contae Chill Mhantáin]] | [[Íomhá:Glen walk way.JPG|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000719 IE0000719] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Bá Bhaile Dúill|Bá Baile Dúill]] | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] | [[Íomhá:The View from Strand Road Baldoyle - geograph.org.uk - 181928.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000199 IE0000199] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Páirc Náisiúnta Shléibhte Chill Mhantáin]] | [[Contae Chill Mhantáin]] | [[Íomhá:Wicklow Mountains National Park Information Office.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0002122 IE0002122] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Portach Chlóirthigh|Dúlra Phortach Chlóirthigh]] | [[Contae Uíbh Fhailí]] | [[Íomhá:Clara bog boardwalk. 07.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000572 IE0000572] |- | style='text-align:right'| 7 | [[An Sliabh Riabhach]] | [[Contae Luimnigh]] | [[Íomhá:Black Rock on the Ballyhoura Mountain Range - geograph.org.uk - 1103684.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0002036 IE0002036] |- | style='text-align:right'| 8 | [[Loch Uí Ghadhra]] | [[Contae Shligigh]] | [[Íomhá:Lough Gara 1.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0004048 IE0004048] |- | style='text-align:right'| 9 | [[Inbhear Bhaile Roiséir]] | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] | [[Íomhá:View of Rogerstown Estuary.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000208 IE0000208] |- | style='text-align:right'| 10 | [[Loch Coirib]] | [[Contae na Gaillimhe]] | [[Íomhá:Loughcorrib.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0004042 IE0004042] |- | style='text-align:right'| 11 | [[Coill Chnoc Sinche]] | [[Contae Chill Mhantáin]] | [[Íomhá:Plants on damp bankside in Knocksink woods.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000725 IE0000725] |} {{Wikidata list end}} f1s46lr689euwioy6x3t959v19l1531 Spioróg mhór ruadhonn 0 121789 1326372 1289015 2026-08-20T12:51:47Z An Sionnach Rua 29036 1326372 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[Éin chreiche|éan creiche]] é an '''spioróg mhór ruadhonn''' ( '''''Erythrotriorchis radiatus''''' ) a fhaightear san [[An Astráil|Astráil]]. Faightear é den chuid is mó i gcoillte sabhána thuaisceart na hAstráile, in aice le sruthchúrsaí ach go háirithe. Itheann sé réimse leathan creiche beo, arb éin eile iad den chuid is mó. == Tacsanomaíocht == Rinne an t-éaneolaí Sasanach [[John Latham]] an chéad chur síos ar an spioróg mhór ruadhonn den chéad uair sa bhliain 1801 faoin [[Ainmníocht dhéthéarmach|ainm dhéthéarmach]] ''Falco radiatus'' mar ba ghnách le go leor éin chreiche a aimsíodh ag an am.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=John Latham|date=1801|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33261386|title=Supplementum indicis ornithologici sive systematis ornithologiae (sa Laidin)|pages=lch. xii|publisher=Leigh & Sotheby|location=Londain}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=235CF06A|teideal=Erythrotriorchis radiatus (Red Goshawk) - Avibase|work=avibase.bsc-eoc.org|dátarochtana=2025-11-25}}</ref> Glacadh leis gur ball an-mhór de fho-fhine na spioróige móire, Accipitrinae, a bhí sa speiceas seo ach creidtear anois go bhfuil a cosúlacht leis na héin eile seo [[Éabhlóid inréimneach|inréimneach]]. Cuireann saineolaithe an spioróg mhór ruadhonn i ngrúpa leis an [[Clamhán broinndubh|chlamhán bhroinndubh]] ''Hamirostra melanosternon'' agus an [[cúr cearnógearrach]] ''Lophoictinia isura'' anois mar cheann de '''shean-éin chreiche dhúchasacha''' na hAstráiléise. Creidtear gur chóilínigh sinsir na n-éan seo [[Gonduanalainn]] agus gur scar na speicis seo ina bhfoirmeacha reatha thar na milliúin bliain, b'fhéidir mar aon le dornán speiceas ó oirdheisceart na hÁise agus na [[An Afraic|hAfraice]].<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|author=Barrowclough, G. F.; Groth, J. G.; Lai, J. E.; S Tsang, S. M.|date=1cd Márta 2014|url=https://bioone.org/journals/journal-of-raptor-research/volume-48/issue-1/JRR-13-33.1/The-Phylogenetic-Relationships-of-the-Endemic-Genera-of-Australo-Papuan/10.3356/JRR-13-33.1.full#:~:text=Bootstrapped%20maximum%20likelihood%20trees%20and%20a%20permutation%20likelihood,and%20Megatriorchis%20represent%20two%20unrelated%20clades%20of%20accipiters.|title=The Phylogenetic Relationships of the Endemic Genera of Australo-Papuan Hawks|volume=48|issue=1|doi=https://doi.org/10.3356/JRR-13-33.1|pages=lgh. 36-43|publisher=|journal=J. of Raptor Research}}</ref> Is speiceas monaitíopach é an spioróg mhór ruadhonn cé gur féidir méadú meáchain agus méide coirp a aithint laistigh dá raon ó aduaidh go dtí aneas.<ref name=":4">{{Luaigh foilseachán|author=Ferguson-Lees, J.; Christie, D. A.|date=2001|title=Raptors of the World|pages=lgh. 603–605|location=Londain|publisher=Christopher Helm. ISBN 0-7136-8026-1}}</ref> Ní aithnítear an fospeiceas ''E. f. rufotibia'' ar a ndearna Archibald James Campbell cur síos sa bhliain 1911 as réigiún Kimberley in iarthuaisceart na hAstráile a thuilleadh, rud a chiallaíonn gur deacra atá sé an spioróg mhór ruadhonn a chur i dtacsón faoi leith dá bharr.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Campbell, A. J.|date=1911|title=Description of a new goshawk|volume=10|issue=4|pages=lgh. 249–251|doi=https://doi.org/10.1071/MU910249|publisher=|journal=Emu - Austral Ornithology}}</ref> Tá roinnt conspóide ann ó thaobh gaol na spioróige móire ruadhoinne leis an spioróg mhór ''chestnut-shouldered'' (''E. buergersi'') as an [[An Nua-Ghuine|Nua-Ghuine]] lena roinneann sé an géineas ''Erythrotriorchis'' sa lá atá inniu ann. Glactar leis de réir staidéir a rinneadh ar sheicheamhú géinte amach go bhfuil gaol idir ''Hamirostra'' agus ''Lophoictinia'', ach tá áit ''Erythrotriorchis'' laistigh den fhine ''Accipitridae'' fós doiléir ag an tráth seo.<ref name=":3" /><ref>{{Luaigh foilseachán|author=Debus, S.|date=2017|title=Australasian Eagles and Eagle-like birds|pages=lch. 2012|publisher=CSIRO Publishing. ISBN 978-1-4863-0692-3|location=Clayton South}}</ref> == Cur síos == [[Íomhá:Red_Goshawk.jpg|mion|Spioróg mhór ruadhonn, Leithinis Rinn Eabhrac, Queensland]] Bíonn [[clúmh]] na spioróige móire ruadhoinne [[ruadhonn]] don chuid is mó; tá stríoca dubha agus bána ar an cheann, agus tá an aghaidh agus an scornach níos báine; marcáltar na dromchlaí uachtair (corp agus uachtair na sciathán) le dubh. Barrtar a cleití eitilte agus a heireaball le liath, le huachtar dorcha agus íochtar geal. Tá a híochtar (bolg agus clúdach íochtar na sciathán) ruadhonn le beagán ticeáil dhubh. Tá bolg níos éadroime ag an bhaineannach ná mar atá ag an fhireannach. Tá tuilleadh stríoca ar cheann an éin fhásta ná mar a bhíonn ar na gearrcaigh dá gcéad bhliain ar an tsaol.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=Simpson, Ken; Day, Nicolas|date=2004|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-670-04180-7|title=Field guide to the birds of Australia|issue=7|pages=lch. 122|publisher=Penguin Group (an Astráil). ISBN 0-670-04180-7.|location=Camberwell, Victoria}}</ref> Bíonn imrisc bhuí ar na héin fhásta<ref name=":0" /> (idir donn agus buí san fhireannach);<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|author=Debus, Stephen J. S.|date=1998|title=The birds of prey of Australia: a field guide|pages=lgh. 35-39|location=Melbourne|publisher=Oxford University Press Australia. ISBN 0-19-550624-3}}</ref> bíonn dath donn ar imrisc na n-éan óg. Bíonn dath an ''cere'' agus an chraicinn éagsúil san éan óg idir gorm-liath éadrom go liath éadrom san éan fhásta. Bíonn cosa agus troithe na n-éan fásta buí; bíonn dath idir liath éadrom, bánbhuí, nó buí éadrom ar chosa agus troithe na n-éan óg.<ref name=":1" /> Tá na sciatháin fada, leathan agus fadmhéarach ag a mbairr.<ref name=":0" /> Tá a sciatháin fhada difriúil ó sciatháin ghearra na spioróg mór ''Accipiter''.<ref name=":1" /> Tá a heireaball fada agus leathan,<ref name=":0" /> cearnógbhiorach agus thart ar leath a fhaid iomláin.<ref name=":1" /> Tá gob láidir, iomaire malaí beag, agus cosa an-troma air le tarsa-mheiteatarsas lom a bhfuil patrún gainne scútalach orthu.<ref name=":1" /> Déantar cur síos ar phatrún na heitilte dírí mar "suaimhneach in amanna, sách trom agus cosúil le préachán, le buillí leanúnacha". Déanann an t-éan seo tóir atá "cumhachtach agus fuinniúil le buillí sciatháin domhain, sreabhach, cosúil le Fabhcún Donn atá ag eitilt go tapa". Bíonn sé ag faoileoireacht le sciatháin ardaithe ábhairín déhéidreach, nach mór cothrom, téann sé ar foluain le sciatháin cothroma nó beagáinín lúbtha agus cromann sé le sciatháin dhúnta uaireanta.<ref name=":1" /> Tomhaiseann an t-éan seo 45–60 cm ar fhad, le [[réise sciathán]] de 110–135 cm. Meáchan 635 g atá ag na fireannaigh agus 1100–1400 g ag na baineannaigh. Tá an baineannach ar chomhmhéid leis an [[Cúr feadlach|chúr feadlach]], agus an fireannach le seabhac donn baineann.<ref name=":1" /> == Dáileadh agus gnáthóg == Mar gheall ar a neamhchoitianta agus atá an spioróg mhór ruadhonn agus an saol seachantach atá aige, is beag iad na deiseanna taifeadta iompair a bhí ag eolaithe go dtí seo. Ní minic a chasann daoine uirthi agus is i gcéin a bhíonn sé ar feadh tamaill ghearr leis sin; níos deacra fós a dhéanann na radharcanna do-dheimhnithe de bharr na speiceas atá an-chosúil léi a chothaíonn mearbhall ar dhaoine.<ref>Debus & Czechura, lch. 175</ref> Cuireann an t-éan seo faoi in go leor gnáthóga difriúla fosta le gnéithe casta tíre amhail coillearnaí oscailte, sabhána trópaiceach faoi bhrat crainn, coillte bruachánach le taobh aibhneacha nó fiú ar imeall foraoisí báistí trópaicí. Seachnaíonn sé foraoisí dlútha, áfach. Glactar leis go bhfuil tábhacht faoi leith ag baint le foinsí uisce nach dtéann i ndísc ar feadh na bliana iomláine.<ref>Debus & Czechura, lch. 177</ref> Is cosúil go dtaitníonn tírdhreach faoi smacht na gcrann eocalaipe leis na héin seo in Queensland ar a laghad.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Debus, S.|date=2017|title=Australasian Eagles and Eagle-like birds|pages=lch. 2013|publisher=CSIRO Publishing. ISBN 978-1-4863-0692-3.|location=Clayton South}}</ref> Is ina n-aonar nó i bpéire a fheictear an spioróg mhór ruadhonn don chuid is mó, mar sin ní cosúil go gcruthaíonn siad grúpaí níos mó ná sin.<ref name=":4" /> Nuair nach mbíonn siad i mbun seilge, is cosúil go gcaitheann siad a gcuid ama in áiteanna ciúine faoi scáth, rud a fhágann nach mbíonn siad an-fheiceálach. Is féidir iad a fheiceáil go príomha sna huaireanta déanacha ar maidin agus um thráthnóna ar eitiltí ísle ar foluain (faoi 150 m in airde) os cionn an cheannbhrait.<ref>Debus & Czechura, lch. 176</ref> Is iad Lilyvale i gCiantuaisceart Queensland, Sabhána Kakadu agus Oileáin Tiwi i [[Críoch an Tuaiscirt|gCríoch an Tuaiscirt]], agus Tearmann Mornington i réigiún Kimberley na [[An Astráil Thiar|hAstráile Thiar]] na suíomhanna a aithníonn BirdLife International mar shuíomhanna tábhachtacha ar mhaithe le caomhnú na spioróige móire ruadhoinne.<ref>{{Lua idirlín|url=https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-goshawk-erythrotriorchis-radiatus|teideal=Red Goshawk Erythrotriorchis Radiatus Species Factsheet|language=en|work=BirdLife DataZone|dátarochtana=2025-11-25}}</ref> == Iompar == === Pórú === Tógtar an nead i nóid nochta crainn arda atá [[Foraois bháistí|ag teacht chun cinn]]. Is ardán maide é atá líneáilte le duilleoga glasa, a thomhaiseann 60–120&nbsp;cm trasna agus 30–50&nbsp;cm domhain.<ref name=":1" /> Bíonn séasúr breithe na n-uibheacha ar siúl ó mhí na Bealtaine go mí Dheireadh Fómhair sa tuaisceart thrópaiceach, agus ó mhí Lúnasa go mí Dheireadh Fómhair san oirthear. Gortar na huibheacha ar feadh 40 lá, maireann an tréimhse sa nead 51–53 lá agus braitheann na gearrcaigh ar a dtuismitheoirí ar feadh 2–3 mhí eile.<ref name=":1" /> === Beathú === Itheann spioróga móra ruadhonna éin den chuid is mó, [[Pearóid|pearóidí]] agus [[Colm|coilm]] go háirithe; is annamh a bheireann siad ar [[Mamach|mhamaigh]], [[Reiptíl|reiptílí]] agus [[Feithid|feithidí]] móra freisin. Go moch agus go déanach sa lá, seilgeann siad ó fharaí ceilte sna crainnte. Úsáideann siad traschriosanna fada i lár an lae agus téann siad tríd an chrannbhrat nó os a chionn, nó déanann siad cuardach ó shuíomh ard faoileoireachta. Ionsaíonn siad trí fhaoileitilt rúnda, trí ruaig dhíreach, nó b'fhéidir go gcromfaidh siad ó airde.<ref name=":1" /> === Iompar imirce === Feictear an spioróg mhór ruadhonn i dtuaisceart agus in oirthear na hAstráile agus go dtí New South Wales ó dheas. Is éan neamh-imirceach é thar aon rud eile ach bogann roinnt éan in oirthear na hAstráile óna láthair póraithe sna sléibhte go dtí an cósta tar éis na tréimhse póraithe sa gheimhreadh.<ref>{{Lua idirlín|url=http://globalraptors.org/grin/SpeciesResults.asp?specID=8220|teideal=Erythrotriorchis radiatus|work=globalraptors.org|dátarochtana=2025-11-26|archivedate=2021-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210607132715/http://globalraptors.org/grin/SpeciesResults.asp?specID=8220}}</ref> == Stádas == Liostaítear an spioróg mhór ruadhonn go náisiúnta san Astráil mar éan atá i mbaol faoin acht cónaidhme ''Acht Chosanta Timpeallachta agus Chaomhnaithe Bithéagsúlachta 1999'' EPBC agus tá sé liostáilte mar éan atá i mbaol i Queensland agus i New South Wales agus mar atá leochaileach i gCríoch an Tuaiscirt agus in Iarthar na hAstráile. Tá sé liostaithe faoin ''Coinbhinsiún maidir le Trádáil Idirnáisiúnta i Speicis Fána agus Flóra Fiáine atá i mBaol'' CITES fosta.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=http://www.environment.gov.au/resource/national-recovery-plan-red-goshawk-erythrotriorchis-radiatus|teideal=National recovery plan for the red goshawk (Erythrotriorchis radiatus)|údar=Department of the Environment and Energy|dáta=2012-08-01|language=en|work=www.environment.gov.au|dátarochtana=2025-11-25}}</ref> Tá an speiceas seo scaipthe go tearc ar fud a raoin fud fad na hAstráile ach is cúis imní iad na laghduithe suntasacha a tharla le déanaí. Is iad na príomhbhagairtí agus príomhchúiseanna laghdaithe in oirthear na hAstráile ná glanadh foraoisí agus coillearnaí le haghaidh talmhaíochta, rud a fhágann go ndíghrádaítear an ghnáthóg atá fágtha, go laghdaítear líon na gcreach atá ar fáil agus go laghdaítear suíomhanna neadaithe oiriúnacha.<ref name=":2" /> Is uirlis bhainistíochta caomhnaithe thábhachtach í cosaint na gnáthóige fágtha atá slán agus obair athshlánaithe na gnáthóige oiriúnaí trí rialáil ar ghlanadh talún.<ref name=":2" /> == Tagairtí == {{Taxonbar}} [[Catagóir:Erythrotriorchis]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1801]] [[Catagóir:Éin Eindéimeacha na hAstráile]] [[Catagóir:Tacsain ainmnithe ag John Latham (éineolaí)]] [[Catagóir:Liosta Dearg na speiceas i mbaol an AICD]] 9ezroecaaonyq1hsk4d9l98lb6lu4nf 1326374 1326372 2026-08-20T12:52:18Z An Sionnach Rua 29036 /* Tagairtí */ 1326374 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[Éin chreiche|éan creiche]] é an '''spioróg mhór ruadhonn''' ( '''''Erythrotriorchis radiatus''''' ) a fhaightear san [[An Astráil|Astráil]]. Faightear é den chuid is mó i gcoillte sabhána thuaisceart na hAstráile, in aice le sruthchúrsaí ach go háirithe. Itheann sé réimse leathan creiche beo, arb éin eile iad den chuid is mó. == Tacsanomaíocht == Rinne an t-éaneolaí Sasanach [[John Latham]] an chéad chur síos ar an spioróg mhór ruadhonn den chéad uair sa bhliain 1801 faoin [[Ainmníocht dhéthéarmach|ainm dhéthéarmach]] ''Falco radiatus'' mar ba ghnách le go leor éin chreiche a aimsíodh ag an am.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=John Latham|date=1801|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33261386|title=Supplementum indicis ornithologici sive systematis ornithologiae (sa Laidin)|pages=lch. xii|publisher=Leigh & Sotheby|location=Londain}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=235CF06A|teideal=Erythrotriorchis radiatus (Red Goshawk) - Avibase|work=avibase.bsc-eoc.org|dátarochtana=2025-11-25}}</ref> Glacadh leis gur ball an-mhór de fho-fhine na spioróige móire, Accipitrinae, a bhí sa speiceas seo ach creidtear anois go bhfuil a cosúlacht leis na héin eile seo [[Éabhlóid inréimneach|inréimneach]]. Cuireann saineolaithe an spioróg mhór ruadhonn i ngrúpa leis an [[Clamhán broinndubh|chlamhán bhroinndubh]] ''Hamirostra melanosternon'' agus an [[cúr cearnógearrach]] ''Lophoictinia isura'' anois mar cheann de '''shean-éin chreiche dhúchasacha''' na hAstráiléise. Creidtear gur chóilínigh sinsir na n-éan seo [[Gonduanalainn]] agus gur scar na speicis seo ina bhfoirmeacha reatha thar na milliúin bliain, b'fhéidir mar aon le dornán speiceas ó oirdheisceart na hÁise agus na [[An Afraic|hAfraice]].<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|author=Barrowclough, G. F.; Groth, J. G.; Lai, J. E.; S Tsang, S. M.|date=1cd Márta 2014|url=https://bioone.org/journals/journal-of-raptor-research/volume-48/issue-1/JRR-13-33.1/The-Phylogenetic-Relationships-of-the-Endemic-Genera-of-Australo-Papuan/10.3356/JRR-13-33.1.full#:~:text=Bootstrapped%20maximum%20likelihood%20trees%20and%20a%20permutation%20likelihood,and%20Megatriorchis%20represent%20two%20unrelated%20clades%20of%20accipiters.|title=The Phylogenetic Relationships of the Endemic Genera of Australo-Papuan Hawks|volume=48|issue=1|doi=https://doi.org/10.3356/JRR-13-33.1|pages=lgh. 36-43|publisher=|journal=J. of Raptor Research}}</ref> Is speiceas monaitíopach é an spioróg mhór ruadhonn cé gur féidir méadú meáchain agus méide coirp a aithint laistigh dá raon ó aduaidh go dtí aneas.<ref name=":4">{{Luaigh foilseachán|author=Ferguson-Lees, J.; Christie, D. A.|date=2001|title=Raptors of the World|pages=lgh. 603–605|location=Londain|publisher=Christopher Helm. ISBN 0-7136-8026-1}}</ref> Ní aithnítear an fospeiceas ''E. f. rufotibia'' ar a ndearna Archibald James Campbell cur síos sa bhliain 1911 as réigiún Kimberley in iarthuaisceart na hAstráile a thuilleadh, rud a chiallaíonn gur deacra atá sé an spioróg mhór ruadhonn a chur i dtacsón faoi leith dá bharr.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Campbell, A. J.|date=1911|title=Description of a new goshawk|volume=10|issue=4|pages=lgh. 249–251|doi=https://doi.org/10.1071/MU910249|publisher=|journal=Emu - Austral Ornithology}}</ref> Tá roinnt conspóide ann ó thaobh gaol na spioróige móire ruadhoinne leis an spioróg mhór ''chestnut-shouldered'' (''E. buergersi'') as an [[An Nua-Ghuine|Nua-Ghuine]] lena roinneann sé an géineas ''Erythrotriorchis'' sa lá atá inniu ann. Glactar leis de réir staidéir a rinneadh ar sheicheamhú géinte amach go bhfuil gaol idir ''Hamirostra'' agus ''Lophoictinia'', ach tá áit ''Erythrotriorchis'' laistigh den fhine ''Accipitridae'' fós doiléir ag an tráth seo.<ref name=":3" /><ref>{{Luaigh foilseachán|author=Debus, S.|date=2017|title=Australasian Eagles and Eagle-like birds|pages=lch. 2012|publisher=CSIRO Publishing. ISBN 978-1-4863-0692-3|location=Clayton South}}</ref> == Cur síos == [[Íomhá:Red_Goshawk.jpg|mion|Spioróg mhór ruadhonn, Leithinis Rinn Eabhrac, Queensland]] Bíonn [[clúmh]] na spioróige móire ruadhoinne [[ruadhonn]] don chuid is mó; tá stríoca dubha agus bána ar an cheann, agus tá an aghaidh agus an scornach níos báine; marcáltar na dromchlaí uachtair (corp agus uachtair na sciathán) le dubh. Barrtar a cleití eitilte agus a heireaball le liath, le huachtar dorcha agus íochtar geal. Tá a híochtar (bolg agus clúdach íochtar na sciathán) ruadhonn le beagán ticeáil dhubh. Tá bolg níos éadroime ag an bhaineannach ná mar atá ag an fhireannach. Tá tuilleadh stríoca ar cheann an éin fhásta ná mar a bhíonn ar na gearrcaigh dá gcéad bhliain ar an tsaol.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=Simpson, Ken; Day, Nicolas|date=2004|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0-670-04180-7|title=Field guide to the birds of Australia|issue=7|pages=lch. 122|publisher=Penguin Group (an Astráil). ISBN 0-670-04180-7.|location=Camberwell, Victoria}}</ref> Bíonn imrisc bhuí ar na héin fhásta<ref name=":0" /> (idir donn agus buí san fhireannach);<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|author=Debus, Stephen J. S.|date=1998|title=The birds of prey of Australia: a field guide|pages=lgh. 35-39|location=Melbourne|publisher=Oxford University Press Australia. ISBN 0-19-550624-3}}</ref> bíonn dath donn ar imrisc na n-éan óg. Bíonn dath an ''cere'' agus an chraicinn éagsúil san éan óg idir gorm-liath éadrom go liath éadrom san éan fhásta. Bíonn cosa agus troithe na n-éan fásta buí; bíonn dath idir liath éadrom, bánbhuí, nó buí éadrom ar chosa agus troithe na n-éan óg.<ref name=":1" /> Tá na sciatháin fada, leathan agus fadmhéarach ag a mbairr.<ref name=":0" /> Tá a sciatháin fhada difriúil ó sciatháin ghearra na spioróg mór ''Accipiter''.<ref name=":1" /> Tá a heireaball fada agus leathan,<ref name=":0" /> cearnógbhiorach agus thart ar leath a fhaid iomláin.<ref name=":1" /> Tá gob láidir, iomaire malaí beag, agus cosa an-troma air le tarsa-mheiteatarsas lom a bhfuil patrún gainne scútalach orthu.<ref name=":1" /> Déantar cur síos ar phatrún na heitilte dírí mar "suaimhneach in amanna, sách trom agus cosúil le préachán, le buillí leanúnacha". Déanann an t-éan seo tóir atá "cumhachtach agus fuinniúil le buillí sciatháin domhain, sreabhach, cosúil le Fabhcún Donn atá ag eitilt go tapa". Bíonn sé ag faoileoireacht le sciatháin ardaithe ábhairín déhéidreach, nach mór cothrom, téann sé ar foluain le sciatháin cothroma nó beagáinín lúbtha agus cromann sé le sciatháin dhúnta uaireanta.<ref name=":1" /> Tomhaiseann an t-éan seo 45–60 cm ar fhad, le [[réise sciathán]] de 110–135 cm. Meáchan 635 g atá ag na fireannaigh agus 1100–1400 g ag na baineannaigh. Tá an baineannach ar chomhmhéid leis an [[Cúr feadlach|chúr feadlach]], agus an fireannach le seabhac donn baineann.<ref name=":1" /> == Dáileadh agus gnáthóg == Mar gheall ar a neamhchoitianta agus atá an spioróg mhór ruadhonn agus an saol seachantach atá aige, is beag iad na deiseanna taifeadta iompair a bhí ag eolaithe go dtí seo. Ní minic a chasann daoine uirthi agus is i gcéin a bhíonn sé ar feadh tamaill ghearr leis sin; níos deacra fós a dhéanann na radharcanna do-dheimhnithe de bharr na speiceas atá an-chosúil léi a chothaíonn mearbhall ar dhaoine.<ref>Debus & Czechura, lch. 175</ref> Cuireann an t-éan seo faoi in go leor gnáthóga difriúla fosta le gnéithe casta tíre amhail coillearnaí oscailte, sabhána trópaiceach faoi bhrat crainn, coillte bruachánach le taobh aibhneacha nó fiú ar imeall foraoisí báistí trópaicí. Seachnaíonn sé foraoisí dlútha, áfach. Glactar leis go bhfuil tábhacht faoi leith ag baint le foinsí uisce nach dtéann i ndísc ar feadh na bliana iomláine.<ref>Debus & Czechura, lch. 177</ref> Is cosúil go dtaitníonn tírdhreach faoi smacht na gcrann eocalaipe leis na héin seo in Queensland ar a laghad.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Debus, S.|date=2017|title=Australasian Eagles and Eagle-like birds|pages=lch. 2013|publisher=CSIRO Publishing. ISBN 978-1-4863-0692-3.|location=Clayton South}}</ref> Is ina n-aonar nó i bpéire a fheictear an spioróg mhór ruadhonn don chuid is mó, mar sin ní cosúil go gcruthaíonn siad grúpaí níos mó ná sin.<ref name=":4" /> Nuair nach mbíonn siad i mbun seilge, is cosúil go gcaitheann siad a gcuid ama in áiteanna ciúine faoi scáth, rud a fhágann nach mbíonn siad an-fheiceálach. Is féidir iad a fheiceáil go príomha sna huaireanta déanacha ar maidin agus um thráthnóna ar eitiltí ísle ar foluain (faoi 150 m in airde) os cionn an cheannbhrait.<ref>Debus & Czechura, lch. 176</ref> Is iad Lilyvale i gCiantuaisceart Queensland, Sabhána Kakadu agus Oileáin Tiwi i [[Críoch an Tuaiscirt|gCríoch an Tuaiscirt]], agus Tearmann Mornington i réigiún Kimberley na [[An Astráil Thiar|hAstráile Thiar]] na suíomhanna a aithníonn BirdLife International mar shuíomhanna tábhachtacha ar mhaithe le caomhnú na spioróige móire ruadhoinne.<ref>{{Lua idirlín|url=https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/red-goshawk-erythrotriorchis-radiatus|teideal=Red Goshawk Erythrotriorchis Radiatus Species Factsheet|language=en|work=BirdLife DataZone|dátarochtana=2025-11-25}}</ref> == Iompar == === Pórú === Tógtar an nead i nóid nochta crainn arda atá [[Foraois bháistí|ag teacht chun cinn]]. Is ardán maide é atá líneáilte le duilleoga glasa, a thomhaiseann 60–120&nbsp;cm trasna agus 30–50&nbsp;cm domhain.<ref name=":1" /> Bíonn séasúr breithe na n-uibheacha ar siúl ó mhí na Bealtaine go mí Dheireadh Fómhair sa tuaisceart thrópaiceach, agus ó mhí Lúnasa go mí Dheireadh Fómhair san oirthear. Gortar na huibheacha ar feadh 40 lá, maireann an tréimhse sa nead 51–53 lá agus braitheann na gearrcaigh ar a dtuismitheoirí ar feadh 2–3 mhí eile.<ref name=":1" /> === Beathú === Itheann spioróga móra ruadhonna éin den chuid is mó, [[Pearóid|pearóidí]] agus [[Colm|coilm]] go háirithe; is annamh a bheireann siad ar [[Mamach|mhamaigh]], [[Reiptíl|reiptílí]] agus [[Feithid|feithidí]] móra freisin. Go moch agus go déanach sa lá, seilgeann siad ó fharaí ceilte sna crainnte. Úsáideann siad traschriosanna fada i lár an lae agus téann siad tríd an chrannbhrat nó os a chionn, nó déanann siad cuardach ó shuíomh ard faoileoireachta. Ionsaíonn siad trí fhaoileitilt rúnda, trí ruaig dhíreach, nó b'fhéidir go gcromfaidh siad ó airde.<ref name=":1" /> === Iompar imirce === Feictear an spioróg mhór ruadhonn i dtuaisceart agus in oirthear na hAstráile agus go dtí New South Wales ó dheas. Is éan neamh-imirceach é thar aon rud eile ach bogann roinnt éan in oirthear na hAstráile óna láthair póraithe sna sléibhte go dtí an cósta tar éis na tréimhse póraithe sa gheimhreadh.<ref>{{Lua idirlín|url=http://globalraptors.org/grin/SpeciesResults.asp?specID=8220|teideal=Erythrotriorchis radiatus|work=globalraptors.org|dátarochtana=2025-11-26|archivedate=2021-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210607132715/http://globalraptors.org/grin/SpeciesResults.asp?specID=8220}}</ref> == Stádas == Liostaítear an spioróg mhór ruadhonn go náisiúnta san Astráil mar éan atá i mbaol faoin acht cónaidhme ''Acht Chosanta Timpeallachta agus Chaomhnaithe Bithéagsúlachta 1999'' EPBC agus tá sé liostáilte mar éan atá i mbaol i Queensland agus i New South Wales agus mar atá leochaileach i gCríoch an Tuaiscirt agus in Iarthar na hAstráile. Tá sé liostaithe faoin ''Coinbhinsiún maidir le Trádáil Idirnáisiúnta i Speicis Fána agus Flóra Fiáine atá i mBaol'' CITES fosta.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=http://www.environment.gov.au/resource/national-recovery-plan-red-goshawk-erythrotriorchis-radiatus|teideal=National recovery plan for the red goshawk (Erythrotriorchis radiatus)|údar=Department of the Environment and Energy|dáta=2012-08-01|language=en|work=www.environment.gov.au|dátarochtana=2025-11-25}}</ref> Tá an speiceas seo scaipthe go tearc ar fud a raoin fud fad na hAstráile ach is cúis imní iad na laghduithe suntasacha a tharla le déanaí. Is iad na príomhbhagairtí agus príomhchúiseanna laghdaithe in oirthear na hAstráile ná glanadh foraoisí agus coillearnaí le haghaidh talmhaíochta, rud a fhágann go ndíghrádaítear an ghnáthóg atá fágtha, go laghdaítear líon na gcreach atá ar fáil agus go laghdaítear suíomhanna neadaithe oiriúnacha.<ref name=":2" /> Is uirlis bhainistíochta caomhnaithe thábhachtach í cosaint na gnáthóige fágtha atá slán agus obair athshlánaithe na gnáthóige oiriúnaí trí rialáil ar ghlanadh talún.<ref name=":2" /> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Taxonbar}} [[Catagóir:Erythrotriorchis]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1801]] [[Catagóir:Éin Eindéimeacha na hAstráile]] [[Catagóir:Tacsain ainmnithe ag John Latham (éineolaí)]] [[Catagóir:Liosta Dearg na speiceas i mbaol an AICD]] dr701l5h2lmhqihrkldtex2ufw51lr8 Ráig den hantaivíreas ar an MV Hondius 2026 0 126100 1326456 1312432 2026-08-20T20:17:33Z CommonsDelinker 440 Ag baint [[:Íomhá:MV_Hondius.png|MV_Hondius.png]] amach, scrios [[commons:User:Didym|Didym]] é ón Chómhaoin mar: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:MV Hondius.png|]] 1326456 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} In 2026 fuair triúr bás de bharr '''ráig''' '''den hantaivíreas ar an long chrúsála, an MV Hondius''', a bhí ag seoladh ó [[Ushuaia]] san Airgintín trasna an Atlantaigh chomh fada le [[Cabo Verde|Rinn Verde]] san Afraic.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Beirt as Éirinn ar bord long saoire buailte ag víreas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0504/1571646-triur-basaithe-agus-triur-eile-i-mbaol-bais-ar-long-saoire/|date=2026-05-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Scaipeadh an [[Orthohantavirus|hantaivíreas]] ó dhuine go duine i ngar-theagmháil lena chéile ar an long saoire. Bhí an long sáinnithe ar muir amach ó chósta thiar na hAfraice ar feadh trí seachtaine.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Na hOileáin Chanáracha in éadan long le hantaivíreas teacht le cé|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0506/1571947-cead-diultaithe-do-long-le-hantaivireas-teacht-le-ce/|date=2026-05-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=An víreas ar long saoire ag scaipeadh ó dhuine go duine - an WHO|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0505/1571744-an-vireas-ar-long-saoire-ag-scaipeadh-o-dhuine-go-duine-an-who/|date=2026-05-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> De ghnáth, baineann an hantaivíreas le creimirí amhail luchóga agus francaigh. Is annamh a tharlaíonn tarchur ó dhuine go duine. Ach is aicíd chontúirteach í a loiteann an [[Riospráid|córas riospráide]]. Níl aon chógas ar leith ann le ghabháil i ngleic le hantaivíreas agus cuirtear othair a bhíonn buailte go dona ar mheaisín aerála in [[Aonad Dianchúraim|aonad dianchúraim]]. [[Íomhá:Andes orthohantavirus Genus Structure.png|clé|mion|220x220px|''[[Orthohantavirus]]'']] [[Íomhá:El presidente del Gobierno, Pedro Sánchez, preside la reunión sobre la solicitud de la Organización Mundial de la Salud para acoger a la embarcación 'MV Hondius' en las Islas Canarias.jpg|clé|mion|220x220px|Pedro Sánchez, "El presidente del Gobierno," Rialtas na Spáinne i mbun, 2026-05-06]] == Imeachtaí == An chéad lá de mhí an Aibreáin 2026 a sheol an MV Hondius, long chrúsála ghalánta, as [[Ushuaia]], san Airgintín ar a turas go Poblacht [[Cabo Verde]], ag seoladh ó dheas ar thuras dúlra ar chostas idir €14,000 agus €22,000 go [[Antartaice]], na [[Malvinas]] agus oileáin eile agus as sin soir trasna an Atlantaigh chomh fada le Rinn Verde san Afraic. Ach scaip ráig den [[Orthohantavirus|hantavíreas]] i measc na bpaisinéirí ar an long. Bhí scéal an MV Hondius i mbéal an phobail ó tháinig an fhadhb chun solais ar an long timpeall an 20ú Aibreán.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Réiteach á dhéanamh do phaisinéirí an MV Hondius|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0509/1572519-reiteach-a-dheanamh-do-phaisineiri-an-mv-hondius/|date=2026-05-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> D'fhógair an bainisteoir Oceanwide Expeditions, an comhlacht as an Ísiltír gur leo an long, go raibh sé ráite acu le paisinéirí fanacht ina gcuid seomraí ar fhaitíos go scaipfeadh an tinneas tuilleadh. Ar dtús bhí Oceanwide ag deimhniú go bhfuil siad ag gabháil i ngleic le "cás tromchúiseach leighis" ar an long. D'fhan an long ar ancaire amach ó Rinn Verde ar feadh cúpla seachtain. Cé go raibh cóir leighis faighte ag an beirt ar bord ó dhochtúirí de chuid na tíre sin, níl raibh aon chead tugtha iad a chur i dtír. Bhí suas le 150 paisinéir<ref>{{Luaigh foilseachán|title=My MV Hondius Statement|url=https://www.youtube.com/shorts/VZGcs1G3L-0|language=en|author=Paisinéir "Jake Rosmarin" faoi strus diamhair. "Is daoine muid, agus daoine a bhaineann linn ag fanacht linn sa mbaile" a dúirt sé ar fhíseán ar an ardán Instagram seolta ón mbád.|date=4 Beataine 2026}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Atlantic OdysseyVlog🚢🌊🐧🦭🏝️ Day 15 #travel #travelinspiration #travelinspo #bucketlistadventures|url=https://www.youtube.com/shorts/QktOhSnRm3o|language=en|author=Paisinéir "Jake" roimh an eachtra, sona sásta}}</ref> as 23 tír a bhí ar bord na loinge ar dtús, beirt as Éirinn san áireamh. Turasóirí as an mBreatain, as Meiriceá agus as an Spáinn is mó a bhí ar bord an Hondius. Deimhníodh ocht gcás den hantaivíreas ar feadh an turais in iomlán, ar chúis bháis do thriúr, lánúin ón Ísiltír agus bean ón Ghearmáin<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-long-ata-buailte-ag-raig-den-hantaivireas-le-teacht-le-ce-in-tenerife/|teideal=An long atá buailte ag ráig den hantaivíreas le teacht le cé in Tenerife|dáta=2026-05-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-10}}</ref> (bhásaigh paisinéir amháin a cuireadh ar eitleán go dtí an Afraic Theas ar mhaithe le cóir leighis a fháil).<ref>Bhí an EDS sa tóir ar dhaoine a bhí ar an eitilt chéanna as oileán Saint Helena go Johannesburg le paisinéir ar an Hondius a d'éag níos déanaí. Bean as an Ísiltír a bhí inti, agus bhí a fear céile básaithe leis an víreas ar an long. D'fhág sise an bád an 24ú Aibreán i Saint Helena agus "comharthaí sóirt gastraistéigeach" uirthi. Chuaigh sí "chun olcais ar bord an eitleáin go Johannesburg" agus cailleadh an 26ú Aibreán í a deir an WHO.</ref> Bhí an [[EDS]] den tuairim go raibh an víreas tolgtha ag an gcéad duine sa gcás seo sula raibh siad tagtha ar bord na loinge. Tá tréimhse ghoir roinnt seachtainí in ann a bheith ag an aicíd. Mar sin ní gá go mbeadh comharthaí sóirt fós ar dhaoine fiú agus an víreas tolgtha acu. === Coraintín agus eipidéimeolaíocht === Tháinig an long i dtír ag Granadilla i [[Tenerife]] ar an 10 Bealtaine, ceann de na h[[Na hOileáin Chanáracha|Oileáin Chanáracha]] atá faoi dhlínse na Spáinne. Aistríodh na paisinéirí ón long agus cuireadh iad ar bord eitleáin ar ais chuig a dtíortha féin. (Bhí rialtas áitiúil na nOileán Canárach in aghaidh cead a thabhairt don teacht le cé ag an am). Cuireadh an t-eitleán Rialtais anonn leis na paisinéirí Éireannacha a bhailiú. Ansin aistríodh iad chuig ionad coraintín de chuid an [[Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte|FSS]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Údaráis sláinte i Tenerife ar tí tús a chur le aistriú paisinéirí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0510/1572605-udarais-slainte-i-tenerife-ar-ti-tus-a-chur-le-aistriu-paisineiri/|date=2026-05-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Coinníodh súil ghéar ar na paisinéirí agus criú, ar [[coraintín]], ar fad go ceann ocht seachtainí, an t-achar a d’fhéadfadh an víreas a bheith á ghor ina gcolainn. Mar sin féin is eol gur scaip an galar seo corruair i measc daoine a bhí i ngartheagmháil lena chéile i gcás cineál amháin den víreas ar a dtugtar "hantaivíreas na nAindéis", cineál tógálach atá scaipthe i Meiriceá Theas. Tá an cineál sin le fáil san Airgintín, an tír ónar sheol an long chrúsála.<ref name=":1" /> Dúirt an [[An Eagraíocht Dhomhanda Sláinte|Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]] nach raibh siad ag súil le heipidéim mar gheall ar an ráig. Mhaígh an EDS gur beag contúirt a bhí ann don phobal i gcoiteann. == Féach freisin == * [[Orthohantavirus]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Eachtraí muirí]] [[Catagóir:Longa crúsála]] [[Catagóir:Antartaice]] [[Catagóir:Hantaviridae]] [[Catagóir:Eipidéimí]] [[Catagóir:Anachana sláinte]] f1jtjoy7r21zy5nqwme8xedqqjt6v0n Recurvirostra americana 0 127077 1326385 1320428 2026-08-20T13:46:45Z An Sionnach Rua 29036 1326385 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[speiceas]] d'[[Aves|éan]] [[Charadriiformes|é Recurvirostra americana]] <ref name="Clements">{{Cite web-en|url=http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%206.5.xls/view|title=The Clements checklist of birds of the world: Version 6.6|author=Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan y C. L. Wood.|year=2011|access-date=23 de enero de 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120218121246/http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%206.5.xls/view|archive-date=18 de febrero de 2012}}</ref> san ord [[Charadriiformes]] agus den fhine Recurvirostridae.Níl aon fhospeiceas aitheanta. <ref name="Clements" /> Cosúil le gach ball dá [[Géineas|ghéineas]], tá gob cuartha (ag lúbadh suas) aige. Is iad a [[Gnáthóg|ngnáthóga]] pórúcháin ná [[Seascann|portaigh]], portaigh fionnuisce, portaigh shalainn, locháin mhachaire, agus [[Loch|lagúin nó lochanna]] éadomhain ó dheisceart [[Ceanada|Cheanada]] i gcúigí ar nós [[Saskatchewan]] agus [[Alberta]] ó dheas, go príomha sa Mhór-abhantrach (Great Basin), lena n-áirítear Loch Mór an tSáile, an Gleann Láir, California, agus chomh fada ó dheas le lár [[Meicsiceo|Mheicsiceo]] i nGleann Anáhuac, (mar shampla el <a href="https://es.wikipedia.org/wiki/Lago_de_Texcoco" rel="mw:ExtLink" title="Lago de Texcoco" class="cx-link" data-linkid="105">lago de Texcoco</a>, agus feadh chósta an Aigéin [[An tAigéan Ciúin|Chiúin]] ó Stát [[Washington]] go California i [[Meiriceá Thuaidh]], le roinnt taifead neadaithe i [[Baja California Sur]], [[Meicsiceo]] . <ref>{{Luaigh foilseachán|url=https://www.scielo.org.mx/scielo.php?pid=S1870-74592020000200006&script=sci_arttext|title=Poblaciones reproductivas de aves playeras en humedales del noroeste mexicano|author=Carmona|first=Roberto|date=2020-12|journal=Huitzil|volume=21|issue=2|accessdate=2025-03-07|language=es|issn=1870-7459|doi=10.28947/hrmo.2020.21.2.506}}</ref> Neadaíonn siad i limistéir oscailte ar an talamh i gcabhaí beaga ina dtaiscíonn siad an-bheagán ábhair; bíonn nósanna leath-choilíneacha acu agus is minic a roinneann siad na suíomhanna seo le speicis eile. <ref>{{Luaigh foilseachán|url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/ameavo/cur/introduction|title=American Avocet (Recurvirostra americana), version 1.0|author=Ackerman|first=Joshua T.|date=2020|accessdate=2025-03-07|language=es|issn=2771-3105|doi=10.2173/bow.ameavo.01species_shared.bow.project_name}}</ref> Is éin imirceacha iad a chaitheann an chuid is mó den gheimhreadh feadh chóstaí an Aigéin Chiúin agus [[An tAigéan Atlantach|an Atlantaigh]] i [[Meicsiceo]] agus i ndeisceart [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]. Is é iarthar Mheicsiceo an limistéar geimhridh is mó don speiceas, go háirithe tailte fliucha ar nós [[Ensenada Pabellones]] agus [[Marismas Nacionales]]; ag an suíomh deireanach sin, tá beagán os cionn 30,000 [[abhóiséad]] áirithe ann gach geimhreadh.[ <ref name="dup-0-96">{{Luaigh foilseachán|url=https://www.scielo.org.mx/scielo.php?pid=S1870-74592018000100022&script=sci_abstract&tlng=pt|title=http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S1870-74592018000100022&lng=es&nrm=iso&tlng=en|author=Molina|first=David|date=2018-06|journal=Huitzil|volume=19|issue=1|pages=22–32|accessdate=2025-03-07|issn=1870-7459|doi=10.28947/hrmo.2018.19.1.308}}</ref> Faigheann na habhóiséid a gcuid bia ag doimhneachtaí éagsúla, ó láib fhliuch go dtí doimhneacht 50 cm, ag beathú den chuid is mó ar [[Crústach|chrústaigh]], [[iasc]] agus [[Feithid|feithidí]] . <ref name="dup-0-96">{{Luaigh foilseachán|url=https://www.scielo.org.mx/scielo.php?pid=S1870-74592018000100022&script=sci_abstract&tlng=pt|title=http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S1870-74592018000100022&lng=es&nrm=iso&tlng=en|author=Molina|first=David|date=2018-06|journal=Huitzil|volume=19|issue=1|pages=22–32|accessdate=2025-03-07|issn=1870-7459|doi=10.28947/hrmo.2018.19.1.308}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == {{Cómhaoin|Recurvirostra americana}} {{Vicíghnéithe}} [[Catagóir:Recurvirostra]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1789]] [[Catagóir:Éin Mheiriceá Thuaidh]] lozzovxwugtopttnvu5i0lu0xbls5le Ceyx erithaca 0 127236 1326358 1323128 2026-08-20T12:44:45Z An Sionnach Rua 29036 1326358 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[speiceas]] [[Aves|éin]] den [[Fine (bitheolaíocht)|fhine]] [[Cruidín|Alcedinidae]] é an '''cruidín''' deargdhonn (''Ceyx erithaca''). == Dáileadh == Tá cónaí air san India agus in Oirdheisceart na hÁise. Tá sé an-choitianta in Iardheisceart na hIndia, go háirithe ar chósta Konkan, ach ní bhíonn sé coitianta sa Téalainn agus i gceantair sléibhtiúla. == Cur síos == Tá an t-éan seo 13-14cm ar fhad agus tá mais idir 14g agus 20g aige. [[Íomhá:Rufous-backed_Kingfisher_(Ceyx_erithaca)_(8416824325).jpg|clé|mion| Cruidín deargdhonn (Páirc Náisiúnta Gunung Mulu, An Mhalaeisia)]] [[Íomhá:Oriental_dwarf_kingfisher_28.jpg|mion|Cruidín deargdhonn i bPáirc Náisiúnta Kaeng Krachan, an Téalainn. Bealtaine 2022.]] == Gnáthóg == Maireann an cruidín deargdhonn i bhforaoisí trópaiceacha ísealchríche, agus uaireanta i bhforaoisí cnocacha. Fanann sé i bhforaoisí síorghlasa nó neamhshíorghlasa, sean agus athfhástha araon. Maireann sé in aice le srutháin agus le locháin. Suíonn sé ar gheaganna ísle, thart ar 1 go 2 mhéadar os cionn an uisce. == Cothú == Itheann an cruidín deargdhonn feithidí ''agus éisc''. Tagann a aiste bia ó thimpeallachtaí talún agus uisceacha araon. Itheann sé [[Maintis|maintisí]], [[criogar]], [[Diptera|cuileoga]] agus [[Damhán alla|damháin alla]], ach freisin ciaróga uisceacha, [[Portán|portáin]] bheaga, [[Frog|froganna]] agus [[Iasc|éisc]] bheaga freisin. == Atáirgeadh == Tarlaíonn an séasúr cúplála i mí an Mheithimh le linn shéasúr an mhonsúin. Déanann an lánúin tollán a thochailt le chéile atá thart ar 1 mhéadar ar fhad i mbruach bog nó i bhfána bóthair. Is giorra a fhad nuair a dhruileáiltear é i ndumha teirmíte nó idir fréamhacha crainn atá tiontaithe bunoscionn. Téann an gailearaí chuig seomra '''breithe''' 13-15cm ar trastomhas agus 5-7cm ar airde, áit a leagann an an cruidín seo 3 go 7 n-ubh.<ref>{{Cite book-en|language=|author=Jiri Felix|title=Faune d'Asie|location=|edition=Gründ|date=1982|pages=302|isbn=2-7000-1512-6|url=}}</ref> == Nótaí agus tagairtí == <references /> [[Catagóir:Cruidín]] [[Catagóir:Ceyx]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]] [[Catagóir:Éin Eindéimeacha na hÁise]] [[Catagóir:Liosta Dearg na speiceas beagnach faoi bhagairt de chuid an AICD]] ld61yqb4svjyvyleznav083ddo8jm0p Cruidín crúcghobach 0 127275 1326364 1325585 2026-08-20T12:46:59Z An Sionnach Rua 29036 1326364 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is speiceas [[cruidín]] san fho-fhine [[Cruidín crainn|Halcyoninae]] é an '''cruidín crúcghobach''' ('''''Melidora macrorrhina''''') a bhfuil cónaí air i gceantair fhoraoise ísealchríocha na [[An Nua-Ghuine|Nua-Ghuine]] agus i roinnt de na hoileáin in aice láimhe. Is é an t-aon bhall den ghéineas ''Melidora'' é an t-éan seo. Rangaítear an speiceas seo mar speiceas is lú imní ar [[Liosta Dearg na Speiceas i mBaol]] an AICD.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Melidora macrorrhina|url=https://www.iucnredlist.org/species/22683516/92988700|date=2016|doi=10.2305/iucn.uk.2016-3.rlts.t22683516a92988700.en|language=en|author=BirdLife International|journal=The IUCN Red List of Threatened Species|publisher=BirdLife International|pages=e.T22683516A92988700|accessdate=13 Mí na Samhna 2021|volume=2016|authorlink=}}</ref> == Tacsanomaíocht == Ba é an máinlia agus nádúraí Francach [[René Lesson]] a rinne an chéad [[Cur síos foirmiúil|chur síos foirmiúil]] ar an gcrígh-iasc gobach sa bhliain 1827 faoin [[Ainmníocht dhéthéarmach|ainm dhéthéarmach]] ''Dacelo macrorrhina''.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Lesson, R.|title=Description d'un nouveau espèce de Dalcedo|journal=Bulletin des sciences naturelles et de géologie|volume=12|language=fr|pages=131–132|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/43065527|date=1827}}</ref> Is é an cruidín crúcghobach an t-aon speiceas a lonnaítear sa ghéineas ''Melidora'' a thug Lesson isteach sa bhliain 1830.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Lesson, R.|date=1830|title=Traite d'Ornithologie|volume=1|publisher=F.G. Levrault. Tá an bhliain 1831 ar an leathanach teidil.|location=Páras|pages=249|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/35997233}}</ref><ref name=":0">{{Citation |title=Rollers, ground rollers & kingfishers |date=2017 |work=World Bird List Version 7.2 |editor-last=Gill |editor-first=F. |editor-last2=Donsker |editor-first2=D. |url=http://www.worldbirdnames.org/bow/rollers/ |access-date=17 Bealtaine 2017 |publisher=International Ornithologists' Union}}</ref> Is dócha gur ón Ghréigis chlasaiceach ''mēlis'' a chiallaíonn "buí" agus ''doru'' a chiallaíonn "sleá" a thagann ainm an ghéinis seo. Tagann an buafhocal sonrach ''macrorrhina'' ón Ghréigis chlasaiceach ''makros'' a chiallaíonn "fada" agus ''rhis'' arb é "srón" is brí leis.<ref name="jobling">{{Cite book-en|author=Jobling, J. A.|year=2010|title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names|url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling|publisher=Christopher Helm|location=Londain|isbn=978-1-4081-2501-4|pages=236, 249|date=2010}}</ref> Rangaíodh ''Melidora'' leis an ghéineas ''Tanysiptera'' sna 1980idí ach léirigh staidéir a foilsíodh sa bhliain 2006 gur gaire an gaol atá aige le ''Dacelo'' agus ''Clytoceyx''.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=A Molecular Phylogeny of Kingfishers (Alcedinidae) With Insights Into Early Biogeographic History|url=https://academic.oup.com/auk/article/123/2/487-499/5147695|journal=The Auk|date=2006|issn=0004-8038|pages=487|volume=123|issue=2|doi=10.1642/0004-8038(2006)123[487:AMPOKA]2.0.CO;2|language=en|author=Moyle, R. G.}}</ref> Tá trí fhospeiceas ann:<ref name=":0" /> * ''M. m. waigiuensis'' [[Ernst Hartert|Hartert]], 1930 – [[Oileán Waigeo]] * ''M. m. macrorrhina'' (Lesson, R, 1827) – iarthar, lár, agus oirthear na Nua-Ghuine, agus na hOileáin [[Misool]] agus [[Batanta]] * ''M. m. jobiensis'' [[Tomasso Salvadori|Salvadori]], 1880 – tuaisceart na Nua-Ghuine agus [[Oileán Yapen]] == Cur síos == Is cruidín mór plucach é an cruidín crúcghobach atá 27 cm (11 or) i bhfad agus a bhfuil meáchan 85–100 g (3.0–3.9 oz) air.<ref name="fry">{{Cite book-en|author=Fry, C. H.; Fry, K.; Harris, A.|first=C. Hilary|title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers|publisher=Christopher Helm|location=Londain|isbn=978-0-7136-8028-7|pages=123–125|date=1992}}</ref> Tá stríoc bhán fhada aige faoina shúile. Tá íochtar bán agus cosa modartha buí air. Bíonn sé an-deacair an t-ainmhí seo a fheiceáil. Is ainmhí clapsholais é don chuid is mó a mbíonn gníomhach ó thitim go lár na hoíche. Glaonn sé agus canann sé a chuid amhráin um bhreacadh an lae agus um thitim na hoíche go príomha. Is feadóg fhada í an glao is coitianta á lean ag sraith nótaí gearra níos ardairde atá coitianta fosta.<ref name="fry">{{Cite book-en|author=Fry, C. H.; Fry, K.; Harris, A.|first=C. Hilary|title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers|publisher=Christopher Helm|location=Londain|isbn=978-0-7136-8028-7|pages=123–125|date=1992}}</ref> == Iompar == === Pórú === Tochlaíonn an cruidín crúcghobach seomra neide i nead gníomhach teirmítí crannacha atá 3–6 m (10–20 tr) os cionn na talún. Is éard atá san ál ná dhá ubh bhána a thagann amach go neamhshioncrónach. Cuidíonn an fireannach le goradh na n-uibheacha ar dtús agus le goradh na n-óga tar éis dá dteacht amach fosta.<ref name="fry">{{Cite book-en|author=Fry, C. H.; Fry, K.; Harris, A.|first=C. Hilary|title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers|publisher=Christopher Helm|location=Londain|isbn=978-0-7136-8028-7|pages=123–125|date=1992}}</ref> Rugtar na hóga le dhá fhiacail uibhe ceann amháin ar an ghob íochtair agus an ceann eile ar an ghob uachtair.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://pngbirds.myspecies.info/taxonomy/term/8339/descriptions|teideal=Melidora macrorrhina [Lesson, 1827]|údar=Tvardikova, K.|dáta=2017|language=en|work=pngbirds.myspecies.info|foilsitheoir=Guinea Birds online|dátarochtana=19 Meán Fómhair 2017|archivedate=2019-02-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190213185715/http://pngbirds.myspecies.info/taxonomy/term/8339/descriptions}}</ref> === Beathú === Beathaíonn sé ar fheithidí agus ar fhroganna. Féadfaidh sé tochailt san ithir ag cuardach creiche ar bhealach cosúil leis an [[Cúcabarra sluasaidghobach|chúcabarra shluasaidghobach]].<ref name="fry">{{Cite book-en|author=Fry, C. H.; Fry, K.; Harris, A.|first=C. Hilary|title=Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers|publisher=Christopher Helm|location=Londain|isbn=978-0-7136-8028-7|pages=123–125|date=1992}}</ref> Níl mórán ar eolas faoi bheathú an ainmhí seo ach nuair a fheictear é, is minic a bhíonn sram le feiceáil ar a ghob.<ref name=":1" /> == Tagairtí == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} == Naisc sheachtracha == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>{{Catcómhaoin|Melidora macrorrhina}} * [http://www.xeno-canto.org/species/Melidora-macrorrhina Xeno-canto: taifeadtaí fuaime den chruidín chrúcghobach] {{Halcyoninae}}{{Cavitaves|K.|state=collapsed}}{{Taxonbar}} [[Catagóir:Cruidín]] [[Catagóir:Melidora]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1827]] [[Catagóir:Éin Eindéimeacha na Nua-Ghuine]] [[Catagóir:Liosta Dearg na speiceas is lú imní de chuid an AICD]] 90ufiukh14kananpl9frspidqoe5h3m Catagóir:Muscicapoidea 14 127623 1326483 1324183 2026-08-21T08:15:54Z An Sionnach Rua 29036 1326483 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhorfhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Muscicapida]] ejtq02nafpwzo4t4rkl6d22dmykfmkn Úsáideoir:120Hz USB type C HDMI cable cord 2 128059 1326340 1326148 2026-08-20T12:25:34Z 120Hz USB type C HDMI cable cord 76476 1326340 wikitext text/x-wiki [[:en:User:120Hz_USB_type_C_HDMI_cable_cord|Go Béarla]], [[:pl:Wikipedysta:120Hz_USB_type_C_HDMI_cable_cord|Go Polainnis]] Seo mo leathanach úsáideora, cruthaím agus eagraím ailt a bhaineann le iarnróid Pholainne agus uaireanta tugaimse le do thoil le hailt eachtracha a bhaineann le iarnróid freisin. Uaireanta bíonn mé ag bailiú agus ag filleadh buidéil taisce (kaucja).<gallery mode="packed" heights="200"> Íomhá:Baureihe 35.1097 w Jaworzynie Śląskiej.jpg|Inneall dóiteáin Ghearmáin Thoir [[DR Aicme 23.10|DR Aicme 35.1097]] i [[Stáisiún Iarnróid Jaworzyna Śląska|Jaworzyna Śląska]] Íomhá:Stacja kolejowa Paczków – Lokomotywy Dolata.jpg|[[Clann DR Aicme 130|BR232]]-561 agus [[PKP rang EU07|PKP Aicme EU07E]]-502 le traein i [[Stáisiún Iarnróid Paczków|Paczków]] Íomhá:S200-301.jpg|Lóistéach Seicis [[ChME3|S200]]-301 i [[Stáisiún Iarnróid Kłodzko Główne|Kłodzko]] </gallery> == Rinne ranníocaíochtaí == === Alt === * [[IÉ 22000]] * [[IÉ 29000]] * [[RA1 (bunaithe ar ZIL-158V)]] * [[IÉ 2600]] * [[CIÉ 071]] === Teimpléad === * [[Teimpléad:Bosca Sonraí Lóicómótar]] * [[Teimpléad:Bosca Sonraí Traein]] * [[Teimpléad:Bosca Sonraí stáisiún traenach]] hx1ycuiqffx2eybivlyeifco68nsowo 1326378 1326340 2026-08-20T12:59:54Z 120Hz USB type C HDMI cable cord 76476 1326378 wikitext text/x-wiki [[:en:User:120Hz_USB_type_C_HDMI_cable_cord|Go Béarla]], [[:pl:Wikipedysta:120Hz_USB_type_C_HDMI_cable_cord|Go Polainnis]] Seo mo leathanach úsáideora, cruthaím agus eagraím ailt a bhaineann le iarnróid Pholainne agus uaireanta tugaimse le do thoil le hailt eachtracha a bhaineann le iarnróid freisin. Uaireanta bíonn mé ag bailiú agus ag filleadh buidéil taisce (kaucja).<gallery mode="packed" heights="200"> Íomhá:Baureihe 35.1097 w Jaworzynie Śląskiej.jpg|Inneall dóiteáin Ghearmáin Thoir [[DR Aicme 23.10|DR Aicme 35.1097]] i [[Stáisiún Iarnróid Jaworzyna Śląska|Jaworzyna Śląska]] Íomhá:Stacja kolejowa Paczków – Lokomotywy Dolata.jpg|[[Clann DR Aicme 130|BR232]]-561 agus [[PKP rang EU07|PKP Aicme EU07E]]-502 le traein i [[Stáisiún Iarnróid Paczków|Paczków]] Íomhá:S200-301.jpg|Lóistéach Seicis [[ChME3|S200]]-301 i [[Stáisiún Iarnróid Kłodzko Główne|Kłodzko]] </gallery> == Rinne ranníocaíochtaí == === Alt === * [[IÉ 22000]] * [[IÉ 29000]] * [[RA1 (bunaithe ar ZIL-158V)]] * [[IÉ 2600]] * [[CIÉ 071]] * [[IÉ 90000]] === Teimpléad === * [[Teimpléad:Bosca Sonraí Lóicómótar]] * [[Teimpléad:Bosca Sonraí Traein]] * [[Teimpléad:Bosca Sonraí stáisiún traenach]] b4skmphnhd7afsuxigr82ytdfkfbxv0 1326425 1326378 2026-08-20T15:17:19Z 120Hz USB type C HDMI cable cord 76476 1326425 wikitext text/x-wiki [[:en:User:120Hz_USB_type_C_HDMI_cable_cord|Go Béarla]], [[:pl:Wikipedysta:120Hz_USB_type_C_HDMI_cable_cord|Go Polainnis]] Seo mo leathanach úsáideora, cruthaím agus eagraím ailt a bhaineann le iarnróid Pholainne agus uaireanta tugaimse le do thoil le hailt eachtracha a bhaineann le iarnróid freisin. Uaireanta bíonn mé ag bailiú agus ag filleadh buidéil taisce (kaucja).<gallery mode="packed" heights="200"> Íomhá:Baureihe 35.1097 w Jaworzynie Śląskiej.jpg|Inneall dóiteáin Ghearmáin Thoir [[DR Aicme 23.10|DR Aicme 35.1097]] i [[Stáisiún Iarnróid Jaworzyna Śląska|Jaworzyna Śląska]] Íomhá:Stacja kolejowa Paczków – Lokomotywy Dolata.jpg|[[Clann DR Aicme 130|BR232]]-561 agus [[PKP rang EU07|PKP Aicme EU07E]]-502 le traein i [[Stáisiún Iarnróid Paczków|Paczków]] Íomhá:S200-301.jpg|Lóistéach Seicis [[ChME3|S200]]-301 i [[Stáisiún Iarnróid Kłodzko Główne|Kłodzko]] </gallery> == Rinne ranníocaíochtaí == === Alt === * [[IÉ 22000]] * [[IÉ 29000]] * [[RA1 (bunaithe ar ZIL-158V)]] * [[IÉ 2600]] * [[CIÉ 071]] * [[IÉ 90000]] === Teimpléad === * [[Teimpléad:Bosca Sonraí Lóicómótar]] * [[Teimpléad:Bosca Sonraí Traein]] * [[Teimpléad:Bosca Sonraí stáisiún traenach]] * [[Teimpléad:Bosca Sonraí línte iarnróid]] 31ggwr6uvjhusoplbr55no5vvlgzbg1 1326439 1326425 2026-08-20T16:09:25Z 120Hz USB type C HDMI cable cord 76476 1326439 wikitext text/x-wiki [[:en:User:120Hz_USB_type_C_HDMI_cable_cord|Go Béarla]], [[:pl:Wikipedysta:120Hz_USB_type_C_HDMI_cable_cord|Go Polainnis]] Seo mo leathanach úsáideora, cruthaím agus eagraím ailt a bhaineann le iarnróid Pholainne agus uaireanta tugaimse le do thoil le hailt eachtracha a bhaineann le iarnróid freisin. Uaireanta bíonn mé ag bailiú agus ag filleadh buidéil taisce (kaucja).<gallery mode="packed" heights="200"> Íomhá:Baureihe 35.1097 w Jaworzynie Śląskiej.jpg|Inneall dóiteáin Ghearmáin Thoir [[DR Aicme 23.10|DR Aicme 35.1097]] i [[Stáisiún Iarnróid Jaworzyna Śląska|Jaworzyna Śląska]] Íomhá:Stacja kolejowa Paczków – Lokomotywy Dolata.jpg|[[Clann DR Aicme 130|BR232]]-561 agus [[PKP rang EU07|PKP Aicme EU07E]]-502 le traein i [[Stáisiún Iarnróid Paczków|Paczków]] Íomhá:S200-301.jpg|Lóistéach Seicis [[ChME3|S200]]-301 i [[Stáisiún Iarnróid Kłodzko Główne|Kłodzko]] </gallery> == Rinne ranníocaíochtaí == === Alt === * [[IÉ 22000]] * [[IÉ 29000]] * [[RA1 (bunaithe ar ZIL-158V)]] * [[IÉ 2600]] * [[CIÉ 071]] * [[IÉ 90000]] * [[CIÉ 113]] === Teimpléad === * [[Teimpléad:Bosca Sonraí Lóicómótar]] * [[Teimpléad:Bosca Sonraí Traein]] * [[Teimpléad:Bosca Sonraí stáisiún traenach]] * [[Teimpléad:Bosca Sonraí línte iarnróid]] t92b0pwhx0bqn69dh8ag9an66956biw Catagóir:Pernis 14 128208 1326329 2026-08-20T12:01:05Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Perninae]]' 1326329 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Perninae]] cf8zxgg1zsn9vo804xckrcykfkozb1b Catagóir:Perninae 14 128209 1326330 2026-08-20T12:01:26Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Accipitridae]]' 1326330 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Accipitridae]] 0100ci5lfg0o9g5skr6g8kqsczvvyjz Catagóir:Clanga 14 128210 1326332 2026-08-20T12:03:23Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Aquilinae]]' 1326332 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Aquilinae]] 7if2meov6u7wvqq7ip3e5y08cs2j42i Catagóir:Aquilinae 14 128211 1326333 2026-08-20T12:03:46Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Aquilinae]]' 1326333 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Aquilinae]] fcyhsv2s2dgcmnaluhw9yug3ls3asyl 1326334 1326333 2026-08-20T12:04:13Z An Sionnach Rua 29036 1326334 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Accipitridae]] 0100ci5lfg0o9g5skr6g8kqsczvvyjz Catagóir:Aquila 14 128212 1326336 2026-08-20T12:05:25Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Aquilinae]]' 1326336 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Aquilinae]] 7if2meov6u7wvqq7ip3e5y08cs2j42i Catagóir:Haliaeetus 14 128213 1326338 2026-08-20T12:08:02Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Buteoninae]]' 1326338 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Buteoninae]] fwjcdp2i4iumogvd1f5sycdlw4e2meh CIÉ 071 0 128214 1326339 2026-08-20T12:23:27Z 120Hz USB type C HDMI cable cord 76476 Leathanach cruthaithe le '{{Bosca Sonraí Lóicómótar|name=CIÉ 071<br>NIR 110<br>ŽS Aicme 666|image=File:087, Castlrea (cropped).jpg|caption=CIÉ 071 ar thuras iarnróid IRRS i g[[An Caisleán Riabhach]] i 2015|powertype=Díosail-leictreach|builder=[[Electro-Motive Diesel|Electro-Motive Division]]|serialnumber={{Plainlist| * [[Córas Iompair Éireann|CIÉ]]/[[Iarnród Éireann|IÉ]]: 713736–713753 (071-088) * [[Iarnróid Thuaisceart Éireann|NIR]]: 798072-1, 798072-2, 838084-1 (111/1...' 1326339 wikitext text/x-wiki {{Bosca Sonraí Lóicómótar|name=CIÉ 071<br>NIR 110<br>ŽS Aicme 666|image=File:087, Castlrea (cropped).jpg|caption=CIÉ 071 ar thuras iarnróid IRRS i g[[An Caisleán Riabhach]] i 2015|powertype=Díosail-leictreach|builder=[[Electro-Motive Diesel|Electro-Motive Division]]|serialnumber={{Plainlist| * [[Córas Iompair Éireann|CIÉ]]/[[Iarnród Éireann|IÉ]]: 713736–713753 (071-088) * [[Iarnróid Thuaisceart Éireann|NIR]]: 798072-1, 798072-2, 838084-1 (111/112, 113) * [[Železnice Srbije|ŽS]]: 001–004 }}|buildmodel=JT22CW|builddate={{Plainlist| * CIÉ: Iúil 1976 * ŽS: 1978 * NIR: Deireadh Fómhair 1980, Nollaig 1984 }}|totalproduction={{Plainlist| * CIÉ/IÉ: 18 * NIR: 3 * ŽS: 4 }}}} Is iarnród díosail-leictreach sraith '''EMD JT22CW''' ón [[Electro-Motive Diesel|General Motors Electro-Motive Division]] é an '''[[Córas Iompair Éireann]]/[[Iarnród Éireann]] 071''' '''Class''' nó '''[[Iarnróid Thuaisceart Éireann|Northern Ireland Railways]] 110''' '''Class''' nó '''[[Železnice Srbije]] Aicme 666''' a úsáidtear i b[[Éire (Poblacht na hÉireann)|Poblacht na hÉireann]], i d[[Tuaisceart Éireann]] agus sa [[An tSeirbia|tSeirbia]]. == Córas Iompair Éireann == Is iad na [[Inneall traenach|locóimotafóirí]] Córas Iompair Éireann '''071''' '''Class''' na príomh-locóimotafóirí paisinéirí ar líonra traenach na hÉireann ar feadh fiche bliain ó cuireadh i láthair iad i ndeireadh na 1970idí. D’fhág siad na locóimotafóirí níos sine [[CIÉ 001]] [[CIÉ 001|Class]] agus [[NIR 101]] [[NIR 101|Class]], agus cuireadh iad féin ina n-áit de réir a chéile leis na locóimotafóirí nua [[IÉ 201|201]] [[IÉ 201|Class]]. Faoi láthair tá gach inneall CIÉ fós i seirbhís, á n-úsáid ar thraenach lasta agus an bhealach buan. Bhí NIR 112 ar iasacht fhadtéarmach chuig [[Iarnród Éireann]] ón Aibreán 2003 go Meán Fómhair 2006, nuair a tugadh ar ais é chuig Iarnróid Thuaisceart Éireann. Shroich na locóidí Éire ar an 2 Samhain 1976 agus ceannaíodh iad chun áisiúlacht a thabhairt do rith suas le 90 mph ar na línte [[Chorcaí]] agus [[Bhéal Feirste]].<ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.railwaymagazine.co.uk/3745/from-our-archive-master-of-mixed-traffic-forty-years-of-irelands-big-gms/|title=Master of mixed traffic – forty years of Ireland's 'big' GMs|date=2017-11-13|language=Béarla}}</ref> Tharla díospóid trádaíochta a d’fhág moill shuntasach ar a gcur i bhfeidhm; cuireadh an chéad tseirbhís i bhfeidhm ar an 23 Bealtaine 1977 á tarraingt ag 082 ar an 14:30 ó [[Stáisiún Heuston|Heuston]] go [[Stáisiún Cheannt (Corcaigh)|Corcaigh]].<ref name=":0" /> Bhí an rang feistithe ar dtús le innill EMD 12-645E3B ach uasghrádaíodh iad go sonraíocht 12-645E3C sa bhliain 1992, chomh maith le húsáid damperanna casachta chun fadhbanna maidir le droch-chaighdeán ina dturas agus scoilteanna ar na bogies ag luasanna ard a réiteach.<ref name=":0" /> I Mí Shamhain 2006, thosaigh IÉ ar chlár athchóirithe de dhóichead a dó aonad amháin, ag fágáil cinniúint a sé aonad eile ina cheist. Faoin 2009, bhí fiche a ceathair 071 tar éis an 'Dath Aistarraingthe Lastais' nua a fháil, áfach níor fuair gach aonad athchóiriú. Bhí na heinsím a fuair athphéinteáil isteach sa dath nua ná: Uimhreacha 071, 072, 073, 074, 075, 076, 079, 080, 081, 082, 083, 085, 086 agus 088. Ar an Satharn 14 agus 15 Samhain 2009 úsáideadh 075 agus traein Mines Tara chun tástáil a dhéanamh ar an droichead nua i [[Droichead ardán Broadmeadow|Mullach Íde]]. I mbliana 2013 thosaigh clár athchóirithe do gach duine de na hocht mbliana a bhain le rang aolchumhacht a athbhunú, bogies athchóirithe, toin nua, cabanna nua agus dath nua liath leanaí le huimhreacha Eorpacha. Ó Mheán Fómhair 2018, tá an rang 071 iomlán athchóirithe. Tá na comhaltaí den rang a bhí as úsáid le roinnt blianta curtha ar ais chuig seirbhís i ndiaidh athchóirithe. Tar éis don rang stop a chur le seirbhísí paisinéirí a iompar, laghdaigh [[Iarnród Éireann]] luas uasta na lóistíochta go 120 km/h (75 mph) agus 80 km/h (50 mph) agus siad ag oibriú seirbhísí lasta ar leith. I 2016, fuair roinnt ball den rang clár comórtha faoi bhreoslaithe láimhe acu mar aitheantas ar a 40 bliain seirbhíse le CIÉ agus Iarnród Éireann. Athphéinteadh Locomotive 071 ar ais chuig a bhíodh dathú bunaidh CIÉ Supertrain dubh agus oráiste i mí Bealtaine 2016, agus ba í an chéad oibríocht eile a bhí aici turas díosail RPSI ó Bhaile Átha Cliath go Port Láirge agus Comhthráid Luimneach. I Iúil 2017, rinneadh athchóiriú agus athphéinteáil ar loictrim 073 ar ais go livery bhunúsach Iarnróid na hÉireann a dháta ó 1987 chun ceiliúradh a dhéanamh ar 30ú bliain bhunaithe na cuideachta. D’fhógair IÉ pleananna i 2023 chun ball den flot a athrú go [[Traein hidrigin|rith ar hidrigin]] le cabhair ó chomhlacht na Laoithe DIGAS. Táthar ag súil go mbeidh costas thart ar €1.5 milliún ar an tionscadal agus go bhfaighidh sé maoiniú ón [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]].<ref>{{Cite web-en|url=https://www.trains.com/trn/news-reviews/news-wire/hydrogen-fuel-conversion-planned-for-irish-emd-built-locomotive/|title=Hydrogen fuel conversion planned for Irish EMD-built locomotive|date=2023-03-19|language=Béarla|access-date=2026-08-20}}</ref> == Tagairtí == <references /> == Naisc sheachtracha == {{Catcómhaoin}} a7lhcsro1ui6uhhdlyxpqixda33m5nb Catagóir:Milvus 14 128215 1326344 2026-08-20T12:31:27Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Buteoninae]]' 1326344 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Buteoninae]] fwjcdp2i4iumogvd1f5sycdlw4e2meh Catagóir:Buteo 14 128216 1326347 2026-08-20T12:33:49Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Buteoninae]]' 1326347 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Buteoninae]] fwjcdp2i4iumogvd1f5sycdlw4e2meh Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1822 14 128217 1326350 2026-08-20T12:35:08Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le '{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]' 1326350 wikitext text/x-wiki {{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]] in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz Catagóir:Harpia 14 128218 1326353 2026-08-20T12:38:29Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Harpiinae]]' 1326353 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Harpiinae]] 28o1zoxl92d4wgbnkwi78lf6739h4r6 Catagóir:Harpiinae 14 128219 1326354 2026-08-20T12:38:57Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Accipitridae]]' 1326354 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Accipitridae]] 0100ci5lfg0o9g5skr6g8kqsczvvyjz Catagóir:Hieraaetus 14 128220 1326356 2026-08-20T12:40:51Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Aquilinae]]' 1326356 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Aquilinae]] 7if2meov6u7wvqq7ip3e5y08cs2j42i Fearganainm Ó Domhnalláin 0 128221 1326362 2026-08-20T12:46:26Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1340382526|Nehemiah Donnellan]]" 1326362 wikitext text/x-wiki Bhí '''Fearganainm Ó Domhnalláin''' (ar a dtugtar freisin.'''Nehemiah Donnellan''' ) (fl. c. 1560–1609) [[Ard-Easpag Thuama|ina Ardeaspag ar Thuama]] . == Cúlra == Rugadh '''Ó Domhnalláin''' i gcontae na Gaillimhe. Deirtear gur Maoileachlainn ab ainm dá athair agus gurbh í Sisile Ní Cheallaigh a mháthair, iníon le Uilliam Ó Cellaigh as an gCaladh. Ba de shliocht Dhomnallan mac Maelbrigdi é. Faoin ainm Nehemiah Daniel a cláraíodh é in Ollscoil Cambridge in Eanáir 1580 agus d'fhreastail ar [[:en:King's_College,_Cambridge|King's College]] agus ar [[:en:Catharine_Hall|Catharine Hall]] araon, áit ar bhain sé céim BA amach i 1581–2. == Gairmréim == D'fhill sé ar Éirinn agus bhí cónaí air i ndeoise Chill Chainnigh nuair a luadh é i gcáipéis 1591 ar staid an reiligiúin i gCúige Chonnacht mar dhuine den bheagán Protastúnach sa tír a d'fhéadfadh an soiscéal a chraobhscaoileadh i nGaeilge. Ghníomhaigh sé ar feadh tamaill mar chóidiútar do [[William Ó Maolalaidh|'''Ulliam Ó Maolalaidh''']], ardeaspag Thuama, agus ina dhiaidh sin, ar mholadh Thomáis Dubh de Buitléir, ceapadh é mar chomharba an phréaláid sin, le litreacha paitinne dar dáta an 17 Lúnasa 1595, i gceannas na hard-deoise. Dúradh faoi i dtaifead an cheapacháin go raibh sé ‘very fit to communicate with the people in their mother tongue, and a very meet instrument to retain and instruct them in duty and religion; and that he had also taken great pains in translating and putting to the press the Communion-Book [Leabhar na nUrnaithe gComhchoiteann, 1608] and New Testament in the Irish Language, which her Majesty greatly approved of’. Is cosuil gur beag den obair aistriúcháin a rinne sé i ndiaidh a cheapacháin; bhí tromdhualgais eile ar fad le comhlíonadh aige. Chomh maith lena easpagóideacht , bhí sé i seilbh, de bharr dispeansáide, ar theach reachtaire Chill Mhór, Co. Chill Chainnigh, agus ar bhíocóirí Chaisleán an Dabhaigh i ndeoise Osraí, agus ar Dhún Ard i ndeoise Bhaile Átha Cliath. Bhí sé ar dhuine d'aistritheoirí an Tiomna Nua ar chuir Eilís I airgead ar fáil dóibh go luath ina réimeas. Bhí an t-aistriúchán curtha i gcrích ag William Daniel agus foilsithe i mBaile Átha Cliath (1603) faoin teideal ''Tiomna nvadh ar dTighearna agvs ar Slanaightheora Iosa Criosd'', agus ba é an t-aistriúchán sin an mheán trína rabhthas ag súil go scriosfaí an eaglais Chaitliceach Rómhánach in Éirinn. Ina theannta sin, rinne '''Ó Domhnalláin''' cuid mhór d'aistriúchán 'The Book of Common Prayer', a d'fhoilsigh Uilliam Ó Domhnaill (1608) mar ''Leabhar na n-vrnaightheadh gcomhchoidchiond''. Tarraingíonn Uilliam Ó Domhnaill as an méid sin gurbh i ngeall ar obair sin an aistrithe a tugadh an easpagóideacht dó. Deir [[Teige Ó Dubhagáin]] (féach freisin;Teige O'Dugan ), a dhréachtaigh ginealas de theaghlach Uí Dhónalláin, nach raibh sé riamh in ord coisricthe, ach is dócha gur spreag drogall chun glacadh le hord coisricthe na heaglaise leasaithe an ginealeolaí chun an ráiteas suntasach seo a dhéanamh. D’éirigh Ó Domhnalláin as a Shuí go deonach sa bhliain 1609. D’éag Ó Domhnalláin sa bhliain 1609. Bhí sé pósta ar Eilís Ní Dhomhnaill agus bhí cúigear mac acu. Breitheamh ba ea a mhac Sir James (d’éag 1665) agus iníon lena mhacsan, Nehemiah (1649–1705), Barún an Státchiste, ba ea Anne a bhunaigh Léachtaí Uí Dhomhnalláin i gColáiste na Tríonóide. == ''Tiomna Nuadh'' == Bhí an cainteoir dúchais Gaeilge seo ar dhuine díobh sin a rinne obair aistrithe le haghaidh Tiomna Nuadh Uilliam Uí Dhomhnaill. == Teaghlach == Bhí sé pósta ar Eilís Ní Dhomhnaill agus bhí cúigear mac acu; Rinneadh ridire de dhuine dá gcúigear mac, Sir James Donnellan (d’éag 1665) * == Tagairtí == * ''Cuntas Croineolaíoch ar beagnach ceithre chéad scríbhneoir Éireannach'', [[Éadbhard Ó Raghallaigh|Edward O'Reilly]], [[Baile Átha Cliath]], 1820 (athchlóite 1970). * ''Treibheanna agus Nósanna Hy-Many, ar a dtugtar Tír Uí Cheallaigh go coitianta, as Leabhar Lecan maille le haistriúchán agus nótaí agus léarscáil de Hy-Many'' (Baile Átha Cliath 1843; athchlóite ag Tower Books, Corcaigh 1976; athchlóite ag Irish Genealogical Foundation, Kansas City, Missouri, c. 1992). * [http://www.kaweah.com/famtree/stories/donlin/Origins.html Sloinnte Donlin] * Ó hAodha, a Ruairí. (2014). "Madra ag tafann ag an ngealach" – Tuaim i Ré Eilís in Anne Tierney (eag.) ''Glimpses of Tuam through the Centuries'' (Gaillimh, Cumann Sean-Tuaim) * Uilliams, Nioclás. ''I bprionta i leabhar: na Protastún agus prós na Gaeilge'' (Baile Átha Cliath, 1986) [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 16ú haois]] [[Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Básanna i 1609]] dzslhotvtpqmnnwnga1dd58p8i4wkzz 1326383 1326362 2026-08-20T13:21:11Z Ériugena 188 1326383 wikitext text/x-wiki Bhí '''Fearganainm Ó Domhnalláin''' (ar a dtugtar freisin.'''Nehemiah Donnellan''' ) (fl. c. 1560–1609) [[Ard-Easpag Thuama|ina Ardeaspag ar Thuama]] . == Cúlra == Rugadh Ó Domhnalláin i g[[Contae na Gaillimhe]]. Deirtear gur Maoileachlainn ab ainm dá athair agus gurbh í Sisile Ní Cheallaigh a mháthair, iníon le Uilliam Ó Cellaigh as an gCaladh. Ba de shliocht Dhomnallan mac Maelbrigdi é. Faoin ainm Nehemiah Daniel a cláraíodh é in [[Ollscoil Cambridge]] in Eanáir 1580 agus d'fhreastail ar [[:en:King's_College,_Cambridge|King's College]] agus ar [[:en:Catharine_Hall|Catharine Hall]] araon, áit ar bhain sé céim BA amach i 1581–2. == Gairmréim == D'fhill sé ar Éirinn agus bhí cónaí air i ndeoise [[Cill Chainnigh|Chill Chainnigh]] nuair a luadh é i gcáipéis 1591 ar staid an reiligiúin i g[[Cúige Chonnacht]] mar dhuine den bheagán Protastúnach sa tír a d'fhéadfadh an soiscéal a chraobhscaoileadh i nGaeilge. Ghníomhaigh sé ar feadh tamaill mar chóidiútar do Uilliam Ó Maolalaidh, [[Ard-Easpag Thuama|ardeaspag Thuama]], agus ina dhiaidh sin, ar mholadh [[Tomás Dubh de Buitléir, 10ú hIarla Urumhan|Thomáis Dubh de Buitléir]], ceapadh é mar chomharba an phréaláid sin, le litreacha paitinne dar dáta an 17 Lúnasa 1595, i gceannas na hard-deoise. Dúradh faoi i dtaifead an cheapacháin go raibh sé ‘''very fit to communicate with the people in their mother tongue, and a very meet instrument to retain and instruct them in duty and religion; and that he had also taken great pains in translating and putting to the press the Communion-Book [Leabhar na nUrnaithe gComhchoiteann, 1608] and New Testament in the Irish Language, which her Majesty greatly approved of’''. Is cosuil gur beag den obair aistriúcháin a rinne sé i ndiaidh a cheapacháin; bhí tromdhualgais eile ar fad le comhlíonadh aige. Chomh maith lena easpagóideacht , bhí sé i seilbh, de bharr dispeansáide, ar theach reachtaire Chill Mhór, [[Contae Chill Chainnigh|Co. Chill Chainnigh]], agus ar bhíocóirí Chaisleán an Dabhaigh i ndeoise Osraí, agus ar Dhún Ard i ndeoise Bhaile Átha Cliath. == An Tiomna Nuadh == Bhí sé ar dhuine d'aistritheoirí an Tiomna Nua ar chuir [[Eilís I Shasana|Eilís I]] airgead ar fáil dóibh go luath ina réimeas. Bhí an t-aistriúchán curtha i gcrích ag [[Uilliam Ó Domhnaill]] agus foilsithe i mBaile Átha Cliath (1603) faoin teideal 'Tiomna nvadh ar dTighearna agvs ar Slanaightheora Iosa Criosd,' agus ba é an t-aistriúchán sin an mheán trína rabhthas ag súil go scriosfaí an eaglais Chaitliceach Rómhánach in Éirinn. Ina theannta sin, rinne Ó Domhnalláin cuid mhór d'aistriúchán '''The Book of Common Prayer''<nowiki/>', a d'fhoilsigh [[Uilliam Ó Domhnaill]] (1608) mar 'Leabhar na Nornaigheadh Ccomhoitchionn...'. Tarraingíonn Uilliam Ó Domhnaill as an méid sin gurbh i ngeall ar obair sin an aistrithe a tugadh an easpagóideacht dó. Deir [[Teige Ó Dubhagáin]] (féach freisin;Teige O'Dugan ), a dhréachtaigh ginealas de theaghlach Uí Dhónalláin, nach raibh Fearganainm riamh in ord coisricthe, ach is dócha gur spreag a dhrogall chun glacadh le hord coisricthe na heaglaise leasaithe an ginealeolaí chun an ráiteas suntasach seo a dhéanamh. D’éirigh Ó Domhnalláin as a Shuí go deonach sa bhliain 1609 agus fuair sé bás sa bhliain chéanna . Bhí sé pósta ar Eilís Ní Dhomhnaill agus bhí cúigear mac acu. Breitheamh ba ea a mhac Sir James (d’éag 1665) agus iníon lena mhacsan, Nehemiah (1649–1705), Barún an Státchiste, ba ea Anne a bhunaigh Léachtaí Uí Dhomhnalláin i gColáiste na Tríonóide. == Teaghlach == Bhí sé pósta ar Eilís Ní Dhomhnaill agus bhí cúigear mac acu; Rinneadh ridire de dhuine dá gcúigear mac, Sir James Donnellan (d’éag 1665) * == Tagairtí == * ''Cuntas Croineolaíoch ar beagnach ceithre chéad scríbhneoir Éireannach'', [[Éadbhard Ó Raghallaigh|Edward O'Reilly]], [[Baile Átha Cliath]], 1820 (athchlóite 1970). * ''Treibheanna agus Nósanna Hy-Many, ar a dtugtar Tír Uí Cheallaigh go coitianta, as Leabhar Lecan maille le haistriúchán agus nótaí agus léarscáil de Hy-Many'' (Baile Átha Cliath 1843; athchlóite ag Tower Books, Corcaigh 1976; athchlóite ag Irish Genealogical Foundation, Kansas City, Missouri, c. 1992). * [http://www.kaweah.com/famtree/stories/donlin/Origins.html Sloinnte Donlin] * Ó hAodha, a Ruairí. (2014). "Madra ag tafann ag an ngealach" – Tuaim i Ré Eilís in Anne Tierney (eag.) ''Glimpses of Tuam through the Centuries'' (Gaillimh, Cumann Sean-Tuaim) * Uilliams, Nioclás. ''I bprionta i leabhar: na Protastún agus prós na Gaeilge'' (Baile Átha Cliath, 1986) [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 16ú haois]] [[Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Básanna i 1609]] d5rz477bqwuykduszsodhyxto4iz2bm 1326387 1326383 2026-08-20T13:48:34Z Ériugena 188 1326387 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Fearganainm Ó Domhnalláin''' (ar a dtugtar freisin '''Nehemiah Donnellan''' ) (c. 1560–1609) [[Ard-Easpag Thuama|ina Ardeaspag ar Thuama]] . == Cúlra == Rugadh Ó Domhnalláin i g[[Contae na Gaillimhe]]. Deirtear gur Maoileachlainn ab ainm dá athair agus gurbh í Sisile Ní Cheallaigh a mháthair, iníon le Uilliam Ó Cellaigh as an gCaladh. Ba de shliocht Dhomnallan mac Maelbrigdi é. Faoin ainm Nehemiah Daniel a cláraíodh é in [[Ollscoil Cambridge]] in Eanáir 1580 agus d'fhreastail ar [[:en:King's_College,_Cambridge|King's College]] agus ar [[:en:Catharine_Hall|Catharine Hall]] araon, áit ar bhain sé céim BA amach i 1581–2. == Gairmréim == D'fhill sé ar Éirinn agus bhí cónaí air i ndeoise [[Cill Chainnigh|Chill Chainnigh]] nuair a luadh é i gcáipéis 1591 ar staid an reiligiúin i g[[Cúige Chonnacht]] mar dhuine den bheagán Protastúnach sa tír a d'fhéadfadh an soiscéal a chraobhscaoileadh i nGaeilge. Ghníomhaigh sé ar feadh tamaill mar chóidiútar do Uilliam Ó Maolalaidh, [[Ard-Easpag Thuama|ardeaspag Thuama]], agus ina dhiaidh sin, ar mholadh [[Tomás Dubh de Buitléir, 10ú hIarla Urumhan|Thomáis Dubh de Buitléir]], ceapadh é mar chomharba an phréaláid sin, le litreacha paitinne dar dáta an 17 Lúnasa 1595, i gceannas na hard-deoise. Dúradh faoi i dtaifead an cheapacháin go raibh sé ‘''very fit to communicate with the people in their mother tongue, and a very meet instrument to retain and instruct them in duty and religion; and that he had also taken great pains in translating and putting to the press the Communion-Book [Leabhar na nUrnaithe gComhchoiteann, 1608] and New Testament in the Irish Language, which her Majesty greatly approved of’''. Is cosuil gur beag den obair aistriúcháin a rinne sé i ndiaidh a cheapacháin; bhí tromdhualgais eile ar fad le comhlíonadh aige. Chomh maith lena easpagóideacht, bhí sé i seilbh, de bharr dispeansáide, ar theach reachtaire Chill Mhór, [[Contae Chill Chainnigh|Co. Chill Chainnigh]], agus ar bhíocóirí Chaisleán an Dabhaigh i ndeoise Osraí, agus ar Dhún Ard i ndeoise Bhaile Átha Cliath. Deir [[Teige Ó Dubhagáin]] (féach freisin;Teige O'Dugan ), a dhréachtaigh ginealas de theaghlach Uí Dhónalláin, nach raibh Fearganainm riamh in ord coisricthe, ach is dócha gur spreag a dhrogall chun glacadh le hord coisricthe na heaglaise leasaithe an ginealeolaí chun an ráiteas suntasach seo a dhéanamh. == An Tiomna Nuadh == Bhí sé ar dhuine d'aistritheoirí an Tiomna Nua ar chuir [[Eilís I Shasana|Eilís I]] airgead ar fáil dóibh go luath ina réimeas. Bhí an t-aistriúchán curtha i gcrích ag [[Uilliam Ó Domhnaill]] agus foilsithe i mBaile Átha Cliath (1603) faoin teideal 'Tiomna nvadh ar dTighearna agvs ar Slanaightheora Iosa Criosd,' agus ba é an t-aistriúchán sin an mheán trína rabhthas ag súil go scriosfaí an eaglais Chaitliceach Rómhánach in Éirinn. Ina theannta sin, rinne Ó Domhnalláin cuid mhór d'aistriúchán '''The Book of Common Prayer''<nowiki/>', a d'fhoilsigh [[Uilliam Ó Domhnaill]] (1608) mar 'Leabhar na Nornaigheadh Ccomhoitchionn...'. Tarraingíonn Uilliam Ó Domhnaill as an méid sin gurbh i ngeall ar obair sin an aistrithe a tugadh an easpagóideacht dó. ==Saol pearsantɑ== D’éirigh Ó Domhnalláin as a Shuí go deonach sa bhliain 1609 agus fuair sé bás sa bhliain chéanna. Bhí sé pósta ar Eilís Ní Dhomhnaill agus bhí cúigear mac acu; Sir James Donnellan (d’éag 1665) ==Naisc sheachtracha== *[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1424 Ó DOMHNALLÁIN, Fearganainm (c.1560–1609) le Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú.] *[https://ga.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=ga&page=Nehemiah+Donnellan Donellan, Nehemias (Daniel, Nehemiah; Ó Domhnalláin, Fearganainm)] *[https://archive.org/details/leabharnanornaig00chur/page/n7/mode/2up Leabhar na nornaightheadh ccomhchoitchionn, agas mhiniostralachda na Sacraimeinteadh, : agas reachdadh agas dheasghnh oile na Heaglaise,] *[https://historyireland.com/desirous-to-be-deliveredprophecy-printing-and-puritanism-beyond-the-pale/ ‘Desirous to be delivered’:prophecy, printing and Puritanism beyond the Pale] *[https://kids.kiddle.co/Nehemiah_Donnellan Nehemiah Donnellan facts for kids] == Tagairtí == * ''Cuntas Croineolaíoch ar beagnach ceithre chéad scríbhneoir Éireannach'', [[Éadbhard Ó Raghallaigh|Edward O'Reilly]], [[Baile Átha Cliath]], 1820 (athchlóite 1970). * ''Treibheanna agus Nósanna Hy-Many, ar a dtugtar Tír Uí Cheallaigh go coitianta, as Leabhar Lecan maille le haistriúchán agus nótaí agus léarscáil de Hy-Many'' (Baile Átha Cliath 1843; athchlóite ag Tower Books, Corcaigh 1976; athchlóite ag Irish Genealogical Foundation, Kansas City, Missouri, c. 1992). * [http://www.kaweah.com/famtree/stories/donlin/Origins.html Sloinnte Donlin] * Ó hAodha, a Ruairí. (2014). "Madra ag tafann ag an ngealach" – Tuaim i Ré Eilís in Anne Tierney (eag.) ''Glimpses of Tuam through the Centuries'' (Gaillimh, Cumann Sean-Tuaim) * Uilliams, Nioclás. ''I bprionta i leabhar: na Protastún agus prós na Gaeilge'' (Baile Átha Cliath, 1986) [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 16ú haois]] [[Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Básanna i 1609]] drbys4mhkgbmdmntwvyoup0un4ihhi7 1326440 1326387 2026-08-20T16:17:11Z Ériugena 188 1326440 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Fearganainm Ó Domhnalláin''' (ar a dtugtar freisin '''Nehemiah Donnellan''' ) (c. 1560–1609) [[Ard-Easpag Thuama|ina Ardeaspag ar Thuama]] . == Cúlra == Rugadh Ó Domhnalláin i g[[Contae na Gaillimhe]]. Deirtear gur Maoileachlainn ab ainm dá athair agus gurbh í Sisile Ní Cheallaigh a mháthair, iníon le Uilliam Ó Cellaigh as an gCaladh. Ba de shliocht Dhomnallan mac Maelbrigdi é. Faoin ainm Nehemiah Daniel a cláraíodh é in [[Ollscoil Cambridge]] in Eanáir 1580 agus d'fhreastail ar [[:en:King's_College,_Cambridge|King's College]] agus ar [[:en:Catharine_Hall|Catharine Hall]] araon, áit ar bhain sé céim BA amach i 1581–2. == Gairmréim == D'fhill sé ar Éirinn agus bhí cónaí air i ndeoise [[Cill Chainnigh|Chill Chainnigh]] nuair a luadh é i gcáipéis 1591 ar staid an reiligiúin i g[[Cúige Chonnacht]] mar dhuine den bheagán Protastúnach sa tír a d'fhéadfadh an soiscéal a chraobhscaoileadh i nGaeilge. Ghníomhaigh sé ar feadh tamaill mar chóidiútar do Uilliam Ó Maolalaidh, [[Ard-Easpag Thuama|ardeaspag Thuama]], agus ina dhiaidh sin, ar mholadh [[Tomás Dubh de Buitléir, 10ú hIarla Urumhan|Thomáis Dubh de Buitléir]], ceapadh é mar chomharba an phréaláid sin, le litreacha paitinne dar dáta an 17 Lúnasa 1595, i gceannas na hard-deoise. Dúradh faoi i dtaifead an cheapacháin go raibh sé ‘''very fit to communicate with the people in their mother tongue, and a very meet instrument to retain and instruct them in duty and religion; and that he had also taken great pains in translating and putting to the press the Communion-Book [Leabhar na nUrnaithe gComhchoiteann, 1608] and New Testament in the Irish Language, which her Majesty greatly approved of’''. Is cosuil gur beag den obair aistriúcháin a rinne sé i ndiaidh a cheapacháin; bhí tromdhualgais eile ar fad le comhlíonadh aige. Chomh maith lena easpagóideacht, bhí sé i seilbh, de bharr dispeansáide, ar theach reachtaire Chill Mhór, [[Contae Chill Chainnigh|Co. Chill Chainnigh]], agus ar bhíocóirí Chaisleán an Dabhaigh i ndeoise Osraí, agus ar Dhún Ard i ndeoise Bhaile Átha Cliath. Deir [[Teige Ó Dubhagáin]] (féach freisin;Teige O'Dugan ), a dhréachtaigh ginealas de theaghlach Uí Dhónalláin, nach raibh Fearganainm riamh in ord coisricthe, ach is dócha gur spreag a dhrogall chun glacadh le hord coisricthe na heaglaise leasaithe an ginealeolaí chun an ráiteas suntasach seo a dhéanamh. == An Tiomna Nuadh == Bhí sé ar dhuine d'aistritheoirí an Tiomna Nua ar chuir [[Eilís I Shasana|Eilís I]] airgead ar fáil dóibh go luath ina réimeas. Bhí an t-aistriúchán curtha i gcrích ag [[Uilliam Ó Domhnaill]] agus foilsithe i mBaile Átha Cliath (1603) faoin teideal 'Tiomna nvadh ar dTighearna agvs ar Slanaightheora Iosa Criosd,' agus ba é an t-aistriúchán sin an mheán trína rabhthas ag súil go scriosfaí an eaglais Chaitliceach Rómhánach in Éirinn. Ina theannta sin, rinne Ó Domhnalláin cuid mhór d'aistriúchán '''The Book of Common Prayer''<nowiki/>', a d'fhoilsigh [[Uilliam Ó Domhnaill]] (1608) mar 'Leabhar na Nornaigheadh Ccomhoitchionn...'. Tarraingíonn Uilliam Ó Domhnaill as an méid sin gurbh i ngeall ar obair sin an aistrithe a tugadh an easpagóideacht dó. ==Saol pearsantɑ== D’éirigh Ó Domhnalláin as a Shuí go deonach sa bhliain 1609 agus fuair sé bás sa bhliain chéanna. Bhí sé pósta ar Eilís Ní Dhomhnaill agus bhí cúigear mac acu; Sir James Donnellan (d’éag 1665) ==Naisc sheachtracha== *[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1424 Ó DOMHNALLÁIN, Fearganainm (c.1560–1609) le Diarmuid Breathnach agus Máire Ní Mhurchú.] *[https://ga.wikipedia.org/wiki/Special:ContentTranslation?from=en&to=ga&page=Nehemiah+Donnellan Donellan, Nehemias (Daniel, Nehemiah; Ó Domhnalláin, Fearganainm)] *[https://archive.org/details/leabharnanornaig00chur/page/n7/mode/2up Leabhar na nornaightheadh ccomhchoitchionn, agas mhiniostralachda na Sacraimeinteadh, : agas reachdadh agas dheasghnh oile na Heaglaise] *[https://historyireland.com/desirous-to-be-deliveredprophecy-printing-and-puritanism-beyond-the-pale/ ‘Desirous to be delivered’:prophecy, printing and Puritanism beyond the Pale] *[https://kids.kiddle.co/Nehemiah_Donnellan Nehemiah Donnellan facts for kids] == Tagairtí == [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine a rugadh sa 16ú haois]] [[Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Básanna i 1609]] h2kbntd8vbr58cc3zf2bwxuybk2aio9 Catagóir:Halcyon 14 128222 1326366 2026-08-20T12:47:43Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Halcyoninae]]' 1326366 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Halcyoninae]] nnnlkyw1v9g3v2w8zp32cgn3mh9eqj8 Catagóir:Dromaius 14 128223 1326369 2026-08-20T12:49:38Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Casuariidae]]' 1326369 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Casuariidae]] 5aohd3ieqwdcg00wugozcfwiqgbujol Catagóir:Casuariidae 14 128224 1326370 2026-08-20T12:50:20Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Casuariiformes]]' 1326370 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Casuariiformes]] 1sjn30vlzkv759yjpij3bwf4jqj1l3h Catagóir:Casuariiformes 14 128225 1326371 2026-08-20T12:50:31Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ord [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Aves]]' 1326371 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ord [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Aves]] hbxeab6qj2ka9bx47by59hf54ph3roa Catagóir:Erythrotriorchis 14 128226 1326375 2026-08-20T12:53:19Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Accipitrinae]]' 1326375 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Accipitrinae]] 7344mooivujh096n7b0jna34ugpk2zm IÉ 90000 0 128227 1326377 2026-08-20T12:58:51Z 120Hz USB type C HDMI cable cord 76476 Leathanach cruthaithe le '{{Bosca Sonraí Traein|name=IÉ 90000|image=File:DART 90002 at Fairview Depot.jpg|caption=IE 90000 ag dépó traenach DART Fairview in 2025|stocktype=Aonad il-leictreach|service=2027 (Pleanáilte)|manufacturer=[[Alstom]]|assembly=[[Katowice]], [[An Pholainn]]|background=#33a02c|family=[[X'Trapolis]]|yearconstruction=2024–an lá inniu|numberbuilt=57|operator=[[Iarnród Éireann]]|depots=Dépó traenach DART Fairview|lines={{Plainlist| * DART+ Iarthar * DART+ Deis...' 1326377 wikitext text/x-wiki {{Bosca Sonraí Traein|name=IÉ 90000|image=File:DART 90002 at Fairview Depot.jpg|caption=IE 90000 ag dépó traenach DART Fairview in 2025|stocktype=Aonad il-leictreach|service=2027 (Pleanáilte)|manufacturer=[[Alstom]]|assembly=[[Katowice]], [[An Pholainn]]|background=#33a02c|family=[[X'Trapolis]]|yearconstruction=2024–an lá inniu|numberbuilt=57|operator=[[Iarnród Éireann]]|depots=Dépó traenach DART Fairview|lines={{Plainlist| * DART+ Iarthar * DART+ Deisceart Thiar * DART+ An Trá Thuaidh }}}} Is cineál [[aonaid il-leictreacha]] é '''Iarnród Éireann''' '''90000 Class'''<ref>{{Cite web-en|url=https://www.alstom.com/press-releases-news/2025/12/alstom-manufacture-additional-100-new-xtrapolis-carriages-irish-rail|title=Alstom to manufacture an additional 100 new X’trapolis carriages for Irish Rail|date=2025-12-22|language=Béarla|access-date=2026-08-20}}</ref> a chuirfear i bhfeidhm ar líonra [[DART]] i m[[Baile Átha Cliath]], Éire. I Nollaig 2021 roghnaigh [[Iarnród Éireann]] [[Alstom]] mar soláthraí suas le 750 carráiste, i dtraenacha cúig nó deich carráiste, agus rinne sé ordú tosaigh de 19 traein chúig charráiste, 13 acu a bheidh ina [[Aonad il-leictreach ceallraí|aonaid il-leictreacha bainte le ceallraí]] (BEMU).<ref>{{Cite web-en|url=https://www.modernrailways.com/article/new-fleet-dart|title=New fleet for the DART|date=2022-01-26|language=Béarla|access-date=2026-08-20}}</ref> Cuireadh ordú dara ceann i Nollaig 2022 do 18 BEMU cúig charráiste.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.railwaygazette.com/suburban-and-commuter-rail/first-battery-electric-train-for-dublins-dart-network-unveiled/66471.article|title=First battery-electric train for Dublin's DART+ network unveiled|date=2024-05-07|language=Béarla|access-date=2026-08-20}}</ref> Rinneadh ordú tríú de 20 aonad i Nollaig 2025.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.rte.ie/news/leinster/2025/1222/1550137-dart-fleet-replacement/|title=DART fleet to be replaced with energy-efficient carriages|date=2025-12-22|language=Béarla|access-date=2026-08-20}}</ref> == Tagairtí == <references /> {{Síol-iompar ar iarnród}} pi45v4ay083625ukt1s1ibex81h8yth Catagóir:Rynchops 14 128228 1326381 2026-08-20T13:02:38Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Rynchopinae]]' 1326381 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Rynchopinae]] htyemr5qvaoi8oev08pu4pus2zf4uaf Catagóir:Rynchopinae 14 128229 1326382 2026-08-20T13:03:02Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Laridae]]' 1326382 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Laridae]] n375s7ic3q5jzpsztfb798jzzpqtvaj Catagóir:Muscicapa 14 128230 1326388 2026-08-20T13:49:54Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Muscicapini]]' 1326388 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Muscicapini]] r3de7b3otn22j097m2fcwdx8xbm9qiq Catagóir:Muscicapini 14 128231 1326389 2026-08-20T13:50:18Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Muscicapinae]]' 1326389 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Muscicapinae]] 40rmrgfjm98nvma3ekm8ov38e8c2mpg Catagóir:Jynx 14 128232 1326392 2026-08-20T14:06:16Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Jynginae]]' 1326392 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Jynginae]] 1t5nsvk5clrljsqfbwwef58g4inm4lb Catagóir:Jynginae 14 128233 1326393 2026-08-20T14:06:40Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Picidae]]' 1326393 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Picidae]] o7vy0dv3rbfha9wmte3g2hf4o3l97qm Catagóir:Coloeus 14 128234 1326395 2026-08-20T14:08:35Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Corvinae]]' 1326395 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Corvinae]] fuwt746awcg41zcxuq2likqfttrfmj1 Catagóir:Cisticola 14 128235 1326400 2026-08-20T14:11:26Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Cisticolinae]]' 1326400 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Cisticolinae]] 6cj46vt3o1c9n5t176b7o4lv86qtje7 Catagóir:Cisticolinae 14 128236 1326401 2026-08-20T14:12:32Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Cisticolidae]]' 1326401 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Cisticolidae]] rq2lm5ucr4mhmmx53erpd5y6a05ou7k Catagóir:Cisticolidae 14 128237 1326402 2026-08-20T14:12:38Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Sylviida]]' 1326402 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Sylviida]] gvuisd1tfd267bq26co5v90mljga0t5 Catagóir:Lullula 14 128238 1326406 2026-08-20T14:14:12Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Alaudinae]]' 1326406 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Alaudinae]] mt0ocdss6xpbbwxbgxcpcjom2kboh49 Catagóir:Calandrella 14 128239 1326407 2026-08-20T14:14:26Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Alaudinae]]' 1326407 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Alaudinae]] mt0ocdss6xpbbwxbgxcpcjom2kboh49 Catagóir:Eremophila 14 128240 1326408 2026-08-20T14:14:30Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Alaudinae]]' 1326408 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Alaudinae]] mt0ocdss6xpbbwxbgxcpcjom2kboh49 Catagóir:Iduna 14 128241 1326418 2026-08-20T14:25:51Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Acrocephalidae]]' 1326418 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Acrocephalidae]] l1lklcb8hkc5dnqob58r0sw2woyg1qi Catagóir:Hippolais 14 128242 1326419 2026-08-20T14:25:59Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Acrocephalidae]]' 1326419 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Acrocephalidae]] l1lklcb8hkc5dnqob58r0sw2woyg1qi Teimpléad:Bosca Sonraí línte iarnróid 10 128243 1326424 2026-08-20T15:15:45Z 120Hz USB type C HDMI cable cord 76476 Leathanach cruthaithe le '{{Infobox | bodystyle = width:{{{box_width|25em}}}; font-size: 90%; | above = {{#if:{{{logo2<includeonly>|</includeonly>}}}|}}{{#if:{{{logo<includeonly>|</includeonly>}}}|<br />}}{{#if:{{{color<includeonly>|</includeonly>}}}|<div style="margin-top: 0.5em">}} {{{name|{{PAGENAME}}}}}{{#if:{{{color|}}}|</div>}} | image = {{#if:{{{image<includeonly>|</includeonly>}}}|}} | caption = {{{caption<includeonly>|</includeonly>}}} | headerstyle = backgro...' 1326424 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodystyle = width:{{{box_width|25em}}}; font-size: 90%; | above = {{#if:{{{logo2<includeonly>|</includeonly>}}}|}}{{#if:{{{logo<includeonly>|</includeonly>}}}|<br />}}{{#if:{{{color<includeonly>|</includeonly>}}}|<div style="margin-top: 0.5em">}} {{{name|{{PAGENAME}}}}}{{#if:{{{color|}}}|</div>}} | image = {{#if:{{{image<includeonly>|</includeonly>}}}|}} | caption = {{{caption<includeonly>|</includeonly>}}} | headerstyle = background-color: #efefef | header1 = {{#if:{{{type<includeonly>|</includeonly>}}}{{{system|}}}{{{status|}}}{{{locale|}}}{{{start|}}}{{{continuesfrom|}}}{{{continuesas|}}}{{{stations|}}}{{{routes|}}}{{{ridership|}}}{{{trainnumber|}}}{{{line_number|}}}|Forbhreathnú}} | label2 = Cineál | data2 = {{{type<includeonly>|</includeonly>}}} | label3 = Córas | data3 = {{{system<includeonly>|</includeonly>}}} | label4 = Stádas | data4 = {{{status<includeonly>|</includeonly>}}} | label5 = Áit | data5 = {{{locale<includeonly>|</includeonly>}}} | label6 = Comhordanáidí | data6 = {{{coordinates<includeonly>|</includeonly>}}} | label7 = Deireadh-stad | data7 = {{#if:{{{start<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{start}}}{{#if:{{{end<includeonly>|</includeonly>}}}|<br />{{{end}}}}}}} | label8 = Leanann ó | data8 = {{{continuesfrom<includeonly>|</includeonly>}}} | label9 = Leanann as | data9 = {{{continuesas<includeonly>|</includeonly>}}} | label10 = Stáisiúin | data10 = {{{stations<includeonly>|</includeonly>}}} | label11 = Bealaí | data11 = {{{routes<includeonly>|</includeonly>}}} | label12 = Lucht marcaíochta (laethúil) | data12 = {{{ridership<includeonly>|</includeonly>}}} | label13 = Lucht marcaíochta is mó | data13 = {{{ridership2<includeonly>|</includeonly>}}} | label14 = Uimhir an traenach | data14 = {{{trainnumber<includeonly>|</includeonly>}}} | label15 = Uimhir lítne | data15 = {{{linenumber<includeonly>|</includeonly>}}} | label16 = Suíomh Gréasáin | data16 = {{{website<includeonly>|</includeonly>}}} | header20 = {{#if:{{{open<includeonly>|</includeonly>}}}{{{close|}}}{{{owner|}}}{{{operator|}}}{{{character|}}}{{{depot|}}}{{{stock|}}}|O ddydd i ddydd}} | label21 = Agorwyd | data21 = {{#if:{{{open<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{open}}}}} | label22 = Ceuwyd | data22 = {{#if:{{{close<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{close}}}}} | label23 = Agorwyd | data23 = {{#if:{{{reopen<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{reopen}}}}} | label24 = Perchennog | data24 = {{#if:{{{owner<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{owner}}}}} | label25 = O ddydd i ddydd | data25 = {{#if:{{{operator<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{operator}}}}} | label26 = Cymeriad | data26 = {{#if:{{{character<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{character}}}}} | label27 = Llefydd storio | data27 = {{#if:{{{depot<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{depot}}}}} | label28 = Rolling stock | data28 = {{#if:{{{stock<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{stock}}}}} | header40 = {{#if:{{{linelength<includeonly>|</includeonly>}}}{{{linelength_km|}}}{{{linelength_mi|}}}{{{tracklength|}}}{{{tracklength_km|}}}{{{tracklength_mi|}}}{{{notrack|}}}{{{gauge|}}}{{{el|}}}{{{speed|}}}{{{speed_km/h|}}}{{{speed_mph|}}}{{{elevation|}}}{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}{{{maxincline|}}}{{{minradius_m|}}}{{{minradius_ft|}}}{{{minradius|}}}{{{racksystem|}}}{{{routenumber|}}}|Technegol}} | label41 = Hyd y linell | data41 = {{{linelength|}}} | label42 = Hyd y cledrau | data42 = {{{tracklength|}}} | label43 = Sawl trac? | data43 = {{{notrack<includeonly>|</includeonly>}}} | label44 = Cul neu safonol? | data44 = {{{gauge<includeonly>|</includeonly>}}} | label45 = Cledrau hynafol | data45 = {{{ogauge<includeonly>|</includeonly>}}} | label46 = Maint llwytho | data46 = {{{lgauge<includeonly>|</includeonly>}}} | label47 = Radiws y tro (lleiafswm) | data47 = {{{minradius<includeonly>|</includeonly>}}} | label48 = [[Railway electrification system|Electrification]] | data48 = {{{el<includeonly>|</includeonly>}}} | label49 = Cyflymder | data49 = {{{speed<includeonly>|</includeonly>}}} | label50 = Uchter (uwch y môr) | data50 = {{{elevation<includeonly>|</includeonly>}}} | label51 = Graddfa llethr | data51 = {{{maxincline<includeonly>|</includeonly>}}} | label52 = Sustem rac | data52 = {{{racksystem<includeonly>|</includeonly>}}} | label53 = Rhif y daith | data53 = {{{routenumber<includeonly>|</includeonly>}}} | belowstyle = vertical-align: middle | below = {{#if:{{{map<includeonly>|</includeonly>}}}| <table style="width:100%; margin:0; background-color:#F9F9F9; " class="mw-collapsible {{#switch:{{{map_state|}}}|0 |no |#default = no |1 |yes |collapsed = mw-collapsed autocollapse }}"> <tr><th style="background-color:#efefef; text-align:center;">{{#if:{{{map_name|}}}|{{{map_name}}}|Map}}</th></tr> <tr><td align="center"> {{{map<noinclude>|</noinclude>}}} </td></tr> </table> }} }}<noinclude>{{doiciméadú}}</noinclude> 7z59oz0pw0mxo8m420dslq1zkah7kq3 1326454 1326424 2026-08-20T20:10:52Z 120Hz USB type C HDMI cable cord 76476 1326454 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodystyle = width:{{{box_width|25em}}}; font-size: 90%; | above = {{#if:{{{logo2<includeonly>|</includeonly>}}}|[[file:{{{logo2<noinclude>|Placeholder.svg</noinclude>}}}|{{{{{logo_width2|25px}}}|frameless}}|alt={{{logo_alt2|}}}]]}}{{#if:{{{logo<includeonly>|</includeonly>}}}|[[file:{{{logo<noinclude>|Placeholder.svg</noinclude>}}}|{{px|{{{logo_width|25px}}}|frameless}}|alt={{{logo_alt|}}}]]<br />}}{{#if:{{{color<includeonly>|</includeonly>}}}|<div style="margin-top: 0.5em">}} {{{name|{{PAGENAME}}}}}{{#if:{{{color|}}}|</div>}} | image = {{#if:{{{image<includeonly>|</includeonly>}}}|[[file:{{{image<noinclude>|Placeholder.svg</noinclude>}}}|{{px|frameless}}|alt={{{image_alt|}}}]]}} | caption = {{{caption<includeonly>|</includeonly>}}} | headerstyle = background-color: #efefef | header1 = {{#if:{{{type<includeonly>|</includeonly>}}}{{{system|}}}{{{status|}}}{{{locale|}}}{{{start|}}}{{{continuesfrom|}}}{{{continuesas|}}}{{{stations|}}}{{{routes|}}}{{{ridership|}}}{{{trainnumber|}}}{{{line_number|}}}|Forbhreathnú}} | label2 = Cineál | data2 = {{{type<includeonly>|</includeonly>}}} | label3 = Córas | data3 = {{{system<includeonly>|</includeonly>}}} | label4 = Stádas | data4 = {{{status<includeonly>|</includeonly>}}} | label5 = Áit | data5 = {{{locale<includeonly>|</includeonly>}}} | label6 = Comhordanáidí | data6 = {{{coordinates<includeonly>|</includeonly>}}} | label7 = Deireadh-stad | data7 = {{#if:{{{start<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{start}}}{{#if:{{{end<includeonly>|</includeonly>}}}|<br />{{{end}}}}}}} | label8 = Leanann ó | data8 = {{{continuesfrom<includeonly>|</includeonly>}}} | label9 = Leanann as | data9 = {{{continuesas<includeonly>|</includeonly>}}} | label10 = Stáisiúin | data10 = {{{stations<includeonly>|</includeonly>}}} | label11 = Bealaí | data11 = {{{routes<includeonly>|</includeonly>}}} | label12 = Lucht marcaíochta (laethúil) | data12 = {{{ridership<includeonly>|</includeonly>}}} | label13 = Lucht marcaíochta is mó | data13 = {{{ridership2<includeonly>|</includeonly>}}} | label14 = Uimhir an traenach | data14 = {{{trainnumber<includeonly>|</includeonly>}}} | label15 = Uimhir lítne | data15 = {{{linenumber<includeonly>|</includeonly>}}} | label16 = Suíomh Gréasáin | data16 = {{{website<includeonly>|</includeonly>}}} | header20 = {{#if:{{{open<includeonly>|</includeonly>}}}{{{close|}}}{{{owner|}}}{{{operator|}}}{{{character|}}}{{{depot|}}}{{{stock|}}}|O ddydd i ddydd}} | label21 = Agorwyd | data21 = {{#if:{{{open<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{open}}}}} | label22 = Ceuwyd | data22 = {{#if:{{{close<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{close}}}}} | label23 = Agorwyd | data23 = {{#if:{{{reopen<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{reopen}}}}} | label24 = Perchennog | data24 = {{#if:{{{owner<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{owner}}}}} | label25 = O ddydd i ddydd | data25 = {{#if:{{{operator<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{operator}}}}} | label26 = Cymeriad | data26 = {{#if:{{{character<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{character}}}}} | label27 = Llefydd storio | data27 = {{#if:{{{depot<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{depot}}}}} | label28 = Rolling stock | data28 = {{#if:{{{stock<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{stock}}}}} | header40 = {{#if:{{{linelength<includeonly>|</includeonly>}}}{{{linelength_km|}}}{{{linelength_mi|}}}{{{tracklength|}}}{{{tracklength_km|}}}{{{tracklength_mi|}}}{{{notrack|}}}{{{gauge|}}}{{{el|}}}{{{speed|}}}{{{speed_km/h|}}}{{{speed_mph|}}}{{{elevation|}}}{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}{{{maxincline|}}}{{{minradius_m|}}}{{{minradius_ft|}}}{{{minradius|}}}{{{racksystem|}}}{{{routenumber|}}}|Technegol}} | label41 = Hyd y linell | data41 = {{{linelength|}}} | label42 = Hyd y cledrau | data42 = {{{tracklength|}}} | label43 = Sawl trac? | data43 = {{{notrack<includeonly>|</includeonly>}}} | label44 = Cul neu safonol? | data44 = {{{gauge<includeonly>|</includeonly>}}} | label45 = Cledrau hynafol | data45 = {{{ogauge<includeonly>|</includeonly>}}} | label46 = Maint llwytho | data46 = {{{lgauge<includeonly>|</includeonly>}}} | label47 = Radiws y tro (lleiafswm) | data47 = {{{minradius<includeonly>|</includeonly>}}} | label48 = [[Railway electrification system|Electrification]] | data48 = {{{el<includeonly>|</includeonly>}}} | label49 = Cyflymder | data49 = {{{speed<includeonly>|</includeonly>}}} | label50 = Uchter (uwch y môr) | data50 = {{{elevation<includeonly>|</includeonly>}}} | label51 = Graddfa llethr | data51 = {{{maxincline<includeonly>|</includeonly>}}} | label52 = Sustem rac | data52 = {{{racksystem<includeonly>|</includeonly>}}} | label53 = Rhif y daith | data53 = {{{routenumber<includeonly>|</includeonly>}}} | belowstyle = vertical-align: middle | below = {{#if:{{{map<includeonly>|</includeonly>}}}| <table style="width:100%; margin:0; background-color:#F9F9F9; " class="mw-collapsible {{#switch:{{{map_state|}}}|0 |no |#default = no |1 |yes |collapsed = mw-collapsed autocollapse }}"> <tr><th style="background-color:#efefef; text-align:center;">{{#if:{{{map_name|}}}|{{{map_name}}}|Map}}</th></tr> <tr><td align="center"> {{{map<noinclude>|</noinclude>}}} </td></tr> </table> }} }}<noinclude>{{doiciméadú}}</noinclude> crftfqtlq941p3kwhggsr3kfia6sp13 1326455 1326454 2026-08-20T20:13:09Z 120Hz USB type C HDMI cable cord 76476 1326455 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodystyle = width:{{{box_width|25em}}}; font-size: 90%; | above = {{#if:{{{logo2<includeonly>|</includeonly>}}}|[[file:{{{logo2<noinclude>|Placeholder.svg</noinclude>}}}|{{{{{logo_width2|50px}}}|frameless}}|alt={{{logo_alt2|}}}]]}}{{#if:{{{logo<includeonly>|</includeonly>}}}|[[file:{{{logo<noinclude>|Placeholder.svg</noinclude>}}}|{{px|{{{logo_width|50px}}}|frameless}}|alt={{{logo_alt|}}}]]<br />}}{{#if:{{{color<includeonly>|</includeonly>}}}|<div style="margin-top: 0.5em">}} {{{name|{{PAGENAME}}}}}{{#if:{{{color|}}}|</div>}} | image = {{#if:{{{image<includeonly>|</includeonly>}}}|[[file:{{{image<noinclude>|Placeholder.svg</noinclude>}}}|{{px|frameless}}|alt={{{image_alt|}}}]]}} | caption = {{{caption<includeonly>|</includeonly>}}} | headerstyle = background-color: #efefef | header1 = {{#if:{{{type<includeonly>|</includeonly>}}}{{{system|}}}{{{status|}}}{{{locale|}}}{{{start|}}}{{{continuesfrom|}}}{{{continuesas|}}}{{{stations|}}}{{{routes|}}}{{{ridership|}}}{{{trainnumber|}}}{{{line_number|}}}|Forbhreathnú}} | label2 = Cineál | data2 = {{{type<includeonly>|</includeonly>}}} | label3 = Córas | data3 = {{{system<includeonly>|</includeonly>}}} | label4 = Stádas | data4 = {{{status<includeonly>|</includeonly>}}} | label5 = Áit | data5 = {{{locale<includeonly>|</includeonly>}}} | label6 = Comhordanáidí | data6 = {{{coordinates<includeonly>|</includeonly>}}} | label7 = Deireadh-stad | data7 = {{#if:{{{start<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{start}}}{{#if:{{{end<includeonly>|</includeonly>}}}|<br />{{{end}}}}}}} | label8 = Leanann ó | data8 = {{{continuesfrom<includeonly>|</includeonly>}}} | label9 = Leanann as | data9 = {{{continuesas<includeonly>|</includeonly>}}} | label10 = Stáisiúin | data10 = {{{stations<includeonly>|</includeonly>}}} | label11 = Bealaí | data11 = {{{routes<includeonly>|</includeonly>}}} | label12 = Lucht marcaíochta (laethúil) | data12 = {{{ridership<includeonly>|</includeonly>}}} | label13 = Lucht marcaíochta is mó | data13 = {{{ridership2<includeonly>|</includeonly>}}} | label14 = Uimhir an traenach | data14 = {{{trainnumber<includeonly>|</includeonly>}}} | label15 = Uimhir lítne | data15 = {{{linenumber<includeonly>|</includeonly>}}} | label16 = Suíomh Gréasáin | data16 = {{{website<includeonly>|</includeonly>}}} | header20 = {{#if:{{{open<includeonly>|</includeonly>}}}{{{close|}}}{{{owner|}}}{{{operator|}}}{{{character|}}}{{{depot|}}}{{{stock|}}}|O ddydd i ddydd}} | label21 = Agorwyd | data21 = {{#if:{{{open<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{open}}}}} | label22 = Ceuwyd | data22 = {{#if:{{{close<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{close}}}}} | label23 = Agorwyd | data23 = {{#if:{{{reopen<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{reopen}}}}} | label24 = Perchennog | data24 = {{#if:{{{owner<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{owner}}}}} | label25 = O ddydd i ddydd | data25 = {{#if:{{{operator<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{operator}}}}} | label26 = Cymeriad | data26 = {{#if:{{{character<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{character}}}}} | label27 = Llefydd storio | data27 = {{#if:{{{depot<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{depot}}}}} | label28 = Rolling stock | data28 = {{#if:{{{stock<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{stock}}}}} | header40 = {{#if:{{{linelength<includeonly>|</includeonly>}}}{{{linelength_km|}}}{{{linelength_mi|}}}{{{tracklength|}}}{{{tracklength_km|}}}{{{tracklength_mi|}}}{{{notrack|}}}{{{gauge|}}}{{{el|}}}{{{speed|}}}{{{speed_km/h|}}}{{{speed_mph|}}}{{{elevation|}}}{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}{{{maxincline|}}}{{{minradius_m|}}}{{{minradius_ft|}}}{{{minradius|}}}{{{racksystem|}}}{{{routenumber|}}}|Technegol}} | label41 = Hyd y linell | data41 = {{{linelength|}}} | label42 = Hyd y cledrau | data42 = {{{tracklength|}}} | label43 = Sawl trac? | data43 = {{{notrack<includeonly>|</includeonly>}}} | label44 = Cul neu safonol? | data44 = {{{gauge<includeonly>|</includeonly>}}} | label45 = Cledrau hynafol | data45 = {{{ogauge<includeonly>|</includeonly>}}} | label46 = Maint llwytho | data46 = {{{lgauge<includeonly>|</includeonly>}}} | label47 = Radiws y tro (lleiafswm) | data47 = {{{minradius<includeonly>|</includeonly>}}} | label48 = [[Railway electrification system|Electrification]] | data48 = {{{el<includeonly>|</includeonly>}}} | label49 = Cyflymder | data49 = {{{speed<includeonly>|</includeonly>}}} | label50 = Uchter (uwch y môr) | data50 = {{{elevation<includeonly>|</includeonly>}}} | label51 = Graddfa llethr | data51 = {{{maxincline<includeonly>|</includeonly>}}} | label52 = Sustem rac | data52 = {{{racksystem<includeonly>|</includeonly>}}} | label53 = Rhif y daith | data53 = {{{routenumber<includeonly>|</includeonly>}}} | belowstyle = vertical-align: middle | below = {{#if:{{{map<includeonly>|</includeonly>}}}| <table style="width:100%; margin:0; background-color:#F9F9F9; " class="mw-collapsible {{#switch:{{{map_state|}}}|0 |no |#default = no |1 |yes |collapsed = mw-collapsed autocollapse }}"> <tr><th style="background-color:#efefef; text-align:center;">{{#if:{{{map_name|}}}|{{{map_name}}}|Map}}</th></tr> <tr><td align="center"> {{{map<noinclude>|</noinclude>}}} </td></tr> </table> }} }}<noinclude>{{doiciméadú}}</noinclude> iallzl7vbf5y6oukman5g6yis19s6pc 1326457 1326455 2026-08-20T20:21:55Z 120Hz USB type C HDMI cable cord 76476 1326457 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodystyle = width:{{{box_width|25em}}}; font-size: 90%; | above = {{#if:{{{logo2<includeonly>|</includeonly>}}}|[[file:{{{logo2<noinclude>|Placeholder.svg</noinclude>}}}|{{{{{logo_width2|50px}}}|frameless}}|alt={{{logo_alt2|}}}]]}}{{#if:{{{logo<includeonly>|</includeonly>}}}|[[file:{{{logo<noinclude>|Placeholder.svg</noinclude>}}}|{{px|{{{logo_width|50px}}}|frameless}}|alt={{{logo_alt|}}}]]<br />}}{{#if:{{{color<includeonly>|</includeonly>}}}|<div style="margin-top: 0.5em">}} {{{name|{{PAGENAME}}}}}{{#if:{{{color|}}}|</div>}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|upright={{#if:{{{image_upright|}}}|{{{image_upright}}}|1.35}}|alt={{{alt|}}}}} | caption = {{{caption|{{{image_caption|}}}}}} | headerstyle = background-color: #efefef | header1 = {{#if:{{{type<includeonly>|</includeonly>}}}{{{system|}}}{{{status|}}}{{{locale|}}}{{{start|}}}{{{continuesfrom|}}}{{{continuesas|}}}{{{stations|}}}{{{routes|}}}{{{ridership|}}}{{{trainnumber|}}}{{{line_number|}}}|Forbhreathnú}} | label2 = Cineál | data2 = {{{type<includeonly>|</includeonly>}}} | label3 = Córas | data3 = {{{system<includeonly>|</includeonly>}}} | label4 = Stádas | data4 = {{{status<includeonly>|</includeonly>}}} | label5 = Áit | data5 = {{{locale<includeonly>|</includeonly>}}} | label6 = Comhordanáidí | data6 = {{{coordinates<includeonly>|</includeonly>}}} | label7 = Deireadh-stad | data7 = {{#if:{{{start<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{start}}}{{#if:{{{end<includeonly>|</includeonly>}}}|<br />{{{end}}}}}}} | label8 = Leanann ó | data8 = {{{continuesfrom<includeonly>|</includeonly>}}} | label9 = Leanann as | data9 = {{{continuesas<includeonly>|</includeonly>}}} | label10 = Stáisiúin | data10 = {{{stations<includeonly>|</includeonly>}}} | label11 = Bealaí | data11 = {{{routes<includeonly>|</includeonly>}}} | label12 = Lucht marcaíochta (laethúil) | data12 = {{{ridership<includeonly>|</includeonly>}}} | label13 = Lucht marcaíochta is mó | data13 = {{{ridership2<includeonly>|</includeonly>}}} | label14 = Uimhir an traenach | data14 = {{{trainnumber<includeonly>|</includeonly>}}} | label15 = Uimhir lítne | data15 = {{{linenumber<includeonly>|</includeonly>}}} | label16 = Suíomh Gréasáin | data16 = {{{website<includeonly>|</includeonly>}}} | header20 = {{#if:{{{open<includeonly>|</includeonly>}}}{{{close|}}}{{{owner|}}}{{{operator|}}}{{{character|}}}{{{depot|}}}{{{stock|}}}|O ddydd i ddydd}} | label21 = Agorwyd | data21 = {{#if:{{{open<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{open}}}}} | label22 = Ceuwyd | data22 = {{#if:{{{close<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{close}}}}} | label23 = Agorwyd | data23 = {{#if:{{{reopen<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{reopen}}}}} | label24 = Perchennog | data24 = {{#if:{{{owner<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{owner}}}}} | label25 = O ddydd i ddydd | data25 = {{#if:{{{operator<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{operator}}}}} | label26 = Cymeriad | data26 = {{#if:{{{character<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{character}}}}} | label27 = Llefydd storio | data27 = {{#if:{{{depot<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{depot}}}}} | label28 = Rolling stock | data28 = {{#if:{{{stock<includeonly>|</includeonly>}}}|{{{stock}}}}} | header40 = {{#if:{{{linelength<includeonly>|</includeonly>}}}{{{linelength_km|}}}{{{linelength_mi|}}}{{{tracklength|}}}{{{tracklength_km|}}}{{{tracklength_mi|}}}{{{notrack|}}}{{{gauge|}}}{{{el|}}}{{{speed|}}}{{{speed_km/h|}}}{{{speed_mph|}}}{{{elevation|}}}{{{elevation_m|}}}{{{elevation_ft|}}}{{{maxincline|}}}{{{minradius_m|}}}{{{minradius_ft|}}}{{{minradius|}}}{{{racksystem|}}}{{{routenumber|}}}|Technegol}} | label41 = Hyd y linell | data41 = {{{linelength|}}} | label42 = Hyd y cledrau | data42 = {{{tracklength|}}} | label43 = Sawl trac? | data43 = {{{notrack<includeonly>|</includeonly>}}} | label44 = Cul neu safonol? | data44 = {{{gauge<includeonly>|</includeonly>}}} | label45 = Cledrau hynafol | data45 = {{{ogauge<includeonly>|</includeonly>}}} | label46 = Maint llwytho | data46 = {{{lgauge<includeonly>|</includeonly>}}} | label47 = Radiws y tro (lleiafswm) | data47 = {{{minradius<includeonly>|</includeonly>}}} | label48 = [[Railway electrification system|Electrification]] | data48 = {{{el<includeonly>|</includeonly>}}} | label49 = Cyflymder | data49 = {{{speed<includeonly>|</includeonly>}}} | label50 = Uchter (uwch y môr) | data50 = {{{elevation<includeonly>|</includeonly>}}} | label51 = Graddfa llethr | data51 = {{{maxincline<includeonly>|</includeonly>}}} | label52 = Sustem rac | data52 = {{{racksystem<includeonly>|</includeonly>}}} | label53 = Rhif y daith | data53 = {{{routenumber<includeonly>|</includeonly>}}} | belowstyle = vertical-align: middle | below = {{#if:{{{map<includeonly>|</includeonly>}}}| <table style="width:100%; margin:0; background-color:#F9F9F9; " class="mw-collapsible {{#switch:{{{map_state|}}}|0 |no |#default = no |1 |yes |collapsed = mw-collapsed autocollapse }}"> <tr><th style="background-color:#efefef; text-align:center;">{{#if:{{{map_name|}}}|{{{map_name}}}|Map}}</th></tr> <tr><td align="center"> {{{map<noinclude>|</noinclude>}}} </td></tr> </table> }} }}<noinclude>{{doiciméadú}}</noinclude> fmevblz8ackbxel5obsrbl51obzvndf CIÉ 113 0 128244 1326438 2026-08-20T16:08:29Z 120Hz USB type C HDMI cable cord 76476 Leathanach cruthaithe le '{{Bosca Sonraí Lóicómótar|name=Córas Iompair Éireann B class<br>(níos déanaí CIE 113)|image=File:Cultra 1.jpg|caption=B113 caomhnaithe ag [[Músaem Daonchultúir agus Iompair Uladh]] sa bhliain 2014|powertype=Díosail-leictreach|builder=[[Saothair iarnróid Inse Chór]]|builddate=1950–1951|totalproduction=2}} Ba iad [[Inneall traenach|lómhaí]] [[Córas Iompair Éireann|Chóras Iompair Éireann]] '''113''' '''class''' na chéad lómhaí díosail prío...' 1326438 wikitext text/x-wiki {{Bosca Sonraí Lóicómótar|name=Córas Iompair Éireann B class<br>(níos déanaí CIE 113)|image=File:Cultra 1.jpg|caption=B113 caomhnaithe ag [[Músaem Daonchultúir agus Iompair Uladh]] sa bhliain 2014|powertype=Díosail-leictreach|builder=[[Saothair iarnróid Inse Chór]]|builddate=1950–1951|totalproduction=2}} Ba iad [[Inneall traenach|lómhaí]] [[Córas Iompair Éireann|Chóras Iompair Éireann]] '''113''' '''class''' na chéad lómhaí díosail príomhbhealaí a úsáideadh in Éirinn, a tógadh i Eanáir 1950 agus Deireadh Fómhair 1951 ag CIÉ ina [[Saothair iarnróid Inse Chór|n-Oibreacha Inse Chór]]. Cuireadh innill [[Sulzer]] 6LDA28 915 hp (682 kW) (ardaíodh go 960 hp nó 720 kW in 1956) leo, le ceithre mhótair tarraingthe [[Metropolitan-Vickers]] MV157. Ba le socrú rothaí Bo-Bo iad, mheáigh siad 80 tonna agus bhí luas uasta de 90 km/h (56 mph) acu. Ar dtús, bhí a n-uimhreacha 1100–1101 sa tsraith uimhreach lómhaithe gaile (agus ainmnithe mar rang C2a), ach ina dhiaidh sin athuimhreofar iad B113–B114 i 1957. == Stair == Ba iad a bhí i gceist le dualgais tráchta measctha, ag tarraingt lasta agus traenacha paisinéirí araon. Nuair a cuireadh i láthair iad den chéad uair, úsáideadh iad ar chuid de na dualgais paisinéirí express idir [[Baile Átha Cliath]] agus [[Corcaigh]]. Mar sin féin, le teacht na lóistíocht diésail táirge (na Ranganna [[CIÉ 001|001]] agus [[CIÉ 101|101]]) ó 1955, úsáideadh na dhá lóistíocht seo níos mó le haghaidh oibre lasta, go príomha i gceantar thart ar Bhaile Átha Cliath. D’fhulaing siad ó locht coscáin athfhillteach agus tar éis eachtra thromchúiseach i mí Lúnasa 1971 nuair a rith 114 i bhfad agus í ag obair le traein earraí, cuireadh an dá lo-líneach ar ceal le haghaidh modhnuithe a dhéanamh ar a gcuid coscán. I ndáiríre, níor cuireadh 114 ar ais riamh agus níor oibrigh 113 ach ar feadh roinnt míonna i ndeireadh 1974 sular cuireadh ar stóráil arís é freisin. Ansin, úsáidíodh iad araon ag Saotharlanna Inchicore mar chuid de bhalla fuaime le lo-línte 101. Tugadh B113 don [[Músaem Daonchultúir agus Iompair Uladh|Mhúsaem]] [[Músaem Daonchultúir agus Iompair Uladh|Daonchultúir agus Iompair Uladh]] i mí Bealtaine 2011, ach cuireadh 114 ar smidiríní i mí Márta 1995.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.derbysulzers.com/cie.html|title=CIE 113 - 114 (1100 - 1101)|date=2004-05-12|language=Béarla|access-date=026-08-20}}</ref> == Coimeád == Chaomhnaíodh B113 ag [[Iarnród Éireann]] ag na saothair i nInse Chór, Baile Átha Cliath, agus fuair sé athchóiriú cosmaideach ansin. Ansin cuireadh ar aghaidh é go díonpháirc an RPSI i bh[[An Cionn Bán]], Contae Aontroma agus níos déanaí tógadh é go dtí Músaem na nDúchasaigh agus Iompair Uladh le haghaidh taispeántais statach i mí Eanáir 2012, in éineacht le [[NIR 101]] Uimh. 102. Faoi láthair, níl na dhá innill dhíobhála in ann rith faoi a gcumhacht féin, agus mar sin sholáthair innill [[CIÉ 071|NIR 111]], 112 agus 113, cumhacht mheicniúil don aistriú. == Tagairtí == <references /> == Naisc sheachtracha == * [https://web.archive.org/web/20081012121240/http://eiretrains.com/Photo_Gallery/Irish%20Locos/A%26Bindex.html Eiretrains - Irish locomotives] - (Béarla) {{Catcómhaoin}} djh5qso0evf03i2ufbg6hi523yyyqo2 Cruthaitheacht 0 128245 1326467 2026-08-21T00:40:31Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Íomhá:Light bulb icon red.svg|mion|220x220px]] Is éard atá i gceist leis an g'''cruthaitheacht'''<ref>i mBéarla, ''creativeness'' nó ''creativity''</ref> ná an tréith a bhaineann leis an gcumas smaointe úrnua a cheapadh agus a fhorbairt, go háirithe sna healaíona.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/cruthaitheacht|teideal=cruthaitheacht - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for cruthaitheacht by Foras na Gae...' 1326467 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Light bulb icon red.svg|mion|220x220px]] Is éard atá i gceist leis an g'''cruthaitheacht'''<ref>i mBéarla, ''creativeness'' nó ''creativity''</ref> ná an tréith a bhaineann leis an gcumas smaointe úrnua a cheapadh agus a fhorbairt, go háirithe sna healaíona.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/cruthaitheacht|teideal=cruthaitheacht - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for cruthaitheacht by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-08-21}}</ref> "Samhlaímid an chruthaitheacht leis an ealaíontóir, an scríbhneoir nó an ceoltóir ach tá sí ionainn go léir, ach an doras a oscailt roimpi", a scríobh Marian Ní Chonghaile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-an-chruthaitheacht-ionainn-go-leir/|teideal=Tá an chruthaitheacht ionainn go léir|údar=Marian Ní Chonghaile|dáta=18 Lúnasa 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-08-21}}</ref> == Féach freisin == * [[Samhlaíocht]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Cruthaitheacht]] [[Catagóir:Aighne]] 8a0bctq13paowhb5fecxo1bt6faxu1y 1326476 1326467 2026-08-21T07:48:23Z TGcoa 21229 1326476 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Light bulb icon red.svg|mion|220x220px]] Is éard atá i gceist leis an g'''cruthaitheacht'''<ref>i mBéarla, ''creativeness'' nó ''creativity''</ref> ná an tréith a bhaineann leis an gcumas smaointe úrnua a cheapadh agus a fhorbairt, go háirithe sna healaíona.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/cruthaitheacht|teideal=cruthaitheacht - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for cruthaitheacht by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-08-21}}</ref> "Samhlaímid an chruthaitheacht leis an ealaíontóir, an scríbhneoir nó an ceoltóir ach tá sí ionainn go léir, ach an doras a oscailt roimpi", a scríobh Marian Ní Chonghaile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-an-chruthaitheacht-ionainn-go-leir/|teideal=Tá an chruthaitheacht ionainn go léir|údar=Marian Ní Chonghaile|dáta=18 Lúnasa 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-08-21}}</ref> == Féach freisin == * [[Samhlaíocht]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Cruthaitheacht]] [[Catagóir:Intinn]] s265lkmc800e851976yn5ho3qoklvp6 1326477 1326476 2026-08-21T07:49:16Z TGcoa 21229 1326477 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Light bulb icon red.svg|mion|220x220px]] Is éard atá i gceist leis an g'''cruthaitheacht'''<ref>i mBéarla, ''creativeness'' nó ''creativity''</ref> ná an tréith a bhaineann leis an gcumas smaointe úrnua a cheapadh agus a fhorbairt, go háirithe sna healaíona.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/cruthaitheacht|teideal=cruthaitheacht - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for cruthaitheacht by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-08-21}}</ref> "Samhlaímid an chruthaitheacht leis an ealaíontóir, an scríbhneoir nó an ceoltóir ach tá sí ionainn go léir, ach an doras a oscailt roimpi", a scríobh Marian Ní Chonghaile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-an-chruthaitheacht-ionainn-go-leir/|teideal=Tá an chruthaitheacht ionainn go léir|údar=Marian Ní Chonghaile|dáta=18 Lúnasa 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-08-21}}</ref> == Féach freisin == * [[Samhlaíocht]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Cruthaitheacht]] [[Catagóir:Intinn]] [[Catagóir:Na healaíona]] [[Catagóir:Na hEalaíona]] 2umqmlct5vbvy3ma5t2yb0ph8xxbs5j 1326481 1326477 2026-08-21T07:54:05Z TGcoa 21229 1326481 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Light bulb icon red.svg|mion|220x220px]] Is éard atá i gceist leis an g'''cruthaitheacht'''<ref>i mBéarla, ''creativeness'' nó ''creativity''</ref> ná an tréith a bhaineann leis an gcumas smaointe úrnua a cheapadh agus a fhorbairt, go háirithe sna healaíona.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/cruthaitheacht|teideal=cruthaitheacht - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for cruthaitheacht by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-08-21}}</ref> "Samhlaímid an chruthaitheacht leis an ealaíontóir, an scríbhneoir nó an ceoltóir ach tá sí ionainn go léir, ach an doras a oscailt roimpi", a scríobh Marian Ní Chonghaile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-an-chruthaitheacht-ionainn-go-leir/|teideal=Tá an chruthaitheacht ionainn go léir|údar=Marian Ní Chonghaile|dáta=18 Lúnasa 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-08-21}}</ref> == Féach freisin == * [[Samhlaíocht]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Cruthaitheacht]] [[Catagóir:Intinn]] [[Catagóir:Na hEalaíona]] jb5fbofnqbest12g13ir6ohnkmne2x1 Catagóir:Pyrrhula 14 128246 1326472 2026-08-21T07:39:07Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Carduelinae]]' 1326472 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Carduelinae]] jnl4h81j2h2vli5vps2rdj3ysx70t85 Catagóir:Prunella 14 128247 1326474 2026-08-21T07:41:23Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Prunellidae]]' 1326474 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Prunellidae]] ibghmg6te8h9ov17b1ankofmh9xkwvx Catagóir:Prunellidae 14 128248 1326475 2026-08-21T07:43:44Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Passeroidea]]' 1326475 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Passeroidea]] 2b2b0pde1wrmqm6z832rphjrh38i0ez Catagóir:Na healaíona 14 128249 1326480 2026-08-21T07:53:10Z TGcoa 21229 Ag athdhíriú go [[Catagóir:Na hEalaíona]] 1326480 wikitext text/x-wiki #athsheoladh[[Catagóir:Na hEalaíona]] sh8bh30fpz0fxpaxbvhiccahccvpbbz Catagóir:Ficedula 14 128250 1326490 2026-08-21T08:23:58Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Saxicolinae]]' 1326490 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Saxicolinae]] 0w5s2511ir0gv6tnwpxo2r240tts5qy 1326507 1326490 2026-08-21T08:35:07Z An Sionnach Rua 29036 1326507 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Mimidae]] ik06oengeb9ub23ep2x0nl9t1fcgh2u 1326508 1326507 2026-08-21T08:35:38Z An Sionnach Rua 29036 1326508 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Saxicolinae]] 0w5s2511ir0gv6tnwpxo2r240tts5qy Catagóir:Phoenicurus 14 128251 1326493 2026-08-21T08:25:04Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Saxicolinae]]' 1326493 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Saxicolinae]] 0w5s2511ir0gv6tnwpxo2r240tts5qy Catagóir:Monticola 14 128252 1326495 2026-08-21T08:25:41Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Saxicolinae]]' 1326495 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Saxicolinae]] 0w5s2511ir0gv6tnwpxo2r240tts5qy Catagóir:Zoothera 14 128253 1326503 2026-08-21T08:31:16Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Turdidae]]' 1326503 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Turdidae]] puafa9emb75egiut3u34jk6q2lk53a7 Catagóir:Geokichla 14 128254 1326504 2026-08-21T08:31:20Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Turdidae]]' 1326504 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Turdidae]] puafa9emb75egiut3u34jk6q2lk53a7 Catagóir:Dumetella 14 128255 1326509 2026-08-21T08:35:51Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Mimidae]]' 1326509 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Mimidae]] nnt4ikketb9jhnetms9wayo1s7dfkm3 Catagóir:Pastor 14 128256 1326511 2026-08-21T08:37:18Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Sturnidae]]' 1326511 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Sturnidae]] e73g9dml6691kpandxpbbwi9i3zyfgw Catagóir:Cettia 14 128257 1326516 2026-08-21T08:41:36Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Cettidae]]' 1326516 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Cettidae]] s6c0bfexam87qru0r7jtt7tg3kp2ah8 Catagóir:Cettidae 14 128258 1326517 2026-08-21T08:42:02Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Aegithaloidea]]' 1326517 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Aegithaloidea]] 1i8yry81bqaol6v98t4al1xv1493q3z Catagóir:Locustella 14 128259 1326522 2026-08-21T08:44:46Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Locustellidae]]' 1326522 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Locustellidae]] sie4wucxgj8hapm50yfcsumlyahq37p Catagóir:Helopsaltes 14 128260 1326523 2026-08-21T08:44:50Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Locustellidae]]' 1326523 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Locustellidae]] sie4wucxgj8hapm50yfcsumlyahq37p Catagóir:Locustellidae 14 128261 1326524 2026-08-21T08:45:07Z An Sionnach Rua 29036 Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Locustelloidea]]' 1326524 wikitext text/x-wiki Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Locustelloidea]] s4cpgu0ggjqcdhrb2b2c6ahdvs5fgzl