Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2592 1327024 1325115 2026-08-29T05:04:23Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327024 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir agus saighdiúir Sasanach ab ea '''Oilibhéar Cromail''', nó '''Cromail'''<ref>as [[Béarla]], ''Oliver Cromwell''</ref> mar a thugtar air go minic ([[25 Aibreán]] [[1599]] – [[3 Meán Fómhair]] [[1658]]). Bhí sé ina cheannaire ar an [[Modh-Arm Nua]] i rith [[Cogadh Cathartha Shasana|Chogaí Cathartha Shasana]], agus ba dhuine de na feisirí a shínigh barántas báis an Rí [[Séarlas I Shasana|Séarlas I]] sa bhliain 1649. Rialaigh sé Sasana, Albain agus Éire ina dhiaidh sin mar '''Thiarna Cosanta''' an [[Comhlathas Shasana|Chomhlathais]], ó [[16 Nollaig]] [[1653]] go dtí lá a bháis. Tá cuimhne ar leith ag muintir na hÉireann air mar gheall ar an gconcas a rinne sé ar an tír idir 1649 agus 1650 — go háirithe na sléachta i n[[Droichead Átha]] agus i [[Loch Garman]] — agus ar an bpolasaí lonnaíochta agus coigistithe talún a lean an concas sin. Tá sé fós ar dhuine de na daoine is mó conspóid i stair na hEorpa: measann roinnt staraithe gur chosain sé cearta na Parlaiminte in aghaidh chumhacht neamhtheoranta an rí, ach is siombail é do go leor in Éirinn den chos ar bolg agus den sléacht. [[Íomhá:Oliver Cromwell by Robert Walker.jpg|mion|Oilibhéar Cromail, péinteáil le Robert Walker, c. 1649|273x273px|clé]] [[Íomhá:CromwellDissolvingLongParliament.jpg|clé|mion|311x311px|20 Aibreán 1653, chuaigh Cromwell isteach i dTeach na dTeachtaí chun é a bhriseadh, le Andrew Carrick Gow, 1907]] [[Íomhá:Samuel Cooper (1609-1672) (after) - Oliver Cromwell (1599–1658) - HUTCM-114 - Cromwell Museum.jpg|clé|mion|318x318px|le Samuel Cooper, ó bheo (''ad vivum'')]] [[Íomhá:Samuel Cooper (1609-1672) (style of) - Oliver Cromwell (1599–1658) - HUTCM-301 - Cromwell Museum.jpg|clé|mion|262x262px|le Samuel Cooper, ó bheo (''ad vivum'')]] == Tús a shaoil == Rugadh Cromail ar 25 Aibreán 1599 i [[Huntingdon]], i Sasana, an t-aon mhac a tháinig slán de chlann Robert Cromwell agus Elizabeth Steward; bhí seachtar deirfiúracha aige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hrp.org.uk/hampton-court-palace/history-and-stories/oliver-cromwell/|teideal=Oliver Cromwell: Soldier, Statesman, Lord Protector|work=Historic Royal Palaces|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Ba de bhunadh mion-uaisle é, agus talamh agus tionscal measartha ag an teaghlach in Oirthear Shasana. I 1616 chuaigh sé chuig Sidney Sussex College, [[Ollscoil Cambridge]], coláiste a raibh cáil láidir Phiúratánach air, ach d'fhág sé an coláiste tar éis bliana amháin, gan céim, nuair a fuair a athair bás i 1617.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/explore-our-collection/highlights/M2-1912|teideal=Death Mask of Oliver Cromwell|work=The Fitzwilliam Museum, Ollscoil Cambridge|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Ar 22 Lúnasa 1620, phós sé Elizabeth Bourchier, iníon le ceannaí saibhir i Londain, i séipéal San Giles, Cripplegate.<ref name="hrp">{{Lua idirlín|url=https://www.hrp.org.uk/hampton-court-palace/history-and-stories/oliver-cromwell/|teideal=Oliver Cromwell: Soldier, Statesman, Lord Protector|work=Historic Royal Palaces|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Rugadh naonúr clainne dóibh, agus tháinig seisear acu slán go haois an duine fhásta.<ref name="hrp" /> Toghadh é mar bhall Parlaiminte ar son Huntingdon i 1628–1629, ach níor mhair an Pharlaimint sin ach cúpla mí. Sna 1630idí tháinig deacrachtaí airgeadais air agus b'éigean dó bogadh go St Ives mar fheirmeoir cíosa; ach tar éis dó oidhreacht a fháil ó ghaol leis, bhog sé go [[Ely|hEly]] agus tháinig feabhas ar a chás.<ref name="hrp" /> Ba le linn na mblianta seo a chuaigh sé trí chlaochlú creidimh phearsanta, agus d'iompaigh sé ina Phiúratánach díograiseach a chreid go láidir i gcaoinfhulaingt reiligiúnach do na seicteanna Protastúnacha éagsúla. == An Cogadh Cathartha i Sasana == I mí Aibreáin 1640, toghadh Cromail mar bhall Parlaiminte ar son [[Cambridge]] — sa Pharlaimint Ghairid ar dtús, agus ansin sa Pharlaimint Fhada, dhá Pharlaimint a rinne a ndícheall cumhacht an rí a shrianadh. Nuair a bhris an chéad [[Cogadh Cathartha Shasana|Chogadh Cathartha]] amach i 1642 idir an Rí Séarlas I agus a lucht tacaíochta (na '''Ríogaithe''') ar thaobh amháin, agus lucht na Parlaiminte (na '''Maolchinn''', mar gheall ar a ngearrfholt) ar an taobh eile, thóg Cromail complacht marcra dó féin, cé nach raibh aon taithí mhíleata roimhe sin aige. D'éirigh go hiontach leis mar cheannaire marcra i gCath Marston Moor i mí Iúil 1644, agus tugadh 'Ironsides' mar leasainm ar a chuid saighdiúirí — leasainm a leathnaíodh ar Chromail féin ina dhiaidh sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nam.ac.uk/explore/oliver-cromwell-lord-protector|teideal=Oliver Cromwell: Lord Protector|work=National Army Museum|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> I 1645 bunaíodh an Modh-Arm Nua, arm gairmiúil lánaimseartha faoi smacht daingean; ba mhór an lámh a bhí ag Cromail ina bhunú. Bhuail an t-arm seo arm an rí go cinntitheach ag [[Cath Naseby]] ar 14 Meitheamh 1645, rud a chuir deireadh leis an gcéad chogadh cathartha. Nuair a bhris an dara cogadh cathartha amach i 1648, chloígh Cromail arm Albanach na Ríogaithe ag Preston. Faoi dheireadh na bliana sin, ar 6 Nollaig 1648, dhíbir an Coirnéal [[Thomas Pride]] agus a chuid saighdiúirí gach feisire nach raibh ar son an Rí a thriail ar chúiseamh tréasa — eachtra ar a dtugtar 'Pride's Purge' as Béarla go coitianta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ebsco.com/research-starters/history/oliver-cromwell-becomes-lord-protector|teideal=Oliver Cromwell Becomes Lord Protector|work=EBSCO Research Starters|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Ghlac Cromail leis an mbeart seo, cé nár ghlac sé páirt ann é féin. Bhí Cromail ar dhuine de na feisirí a shínigh barántas báis an Rí, agus cuireadh Séarlas I chun báis ar [[30 Eanáir]] 1649. Cuireadh deireadh leis an monarcacht agus le Teach na dTiarnaí, agus bunaíodh an Comhlathas — poblacht Shasana. == An Feachtas in Éirinn == {{Príomhalt|Cromail in Éirinn 1649-1650}} Ar 20 Meitheamh 1649, cheap an Pharlaimint Oilibhéar Cromail mar cheannaire an airm a chuirfeadh an t-éirí amach in Éirinn faoi chois. Bhí mórán Ríogaithe cruinnithe in Éirinn faoin am seo, agus i 1649 rinne siad comhaontas leis an gComhdháil Chaitliceach, rud ar mhór an chontúirt é don Pharlaimint. Chreid Cromail agus na ginearáil Shasanacha eile na scéalta uafásacha a foilsíodh faoin drochíde a tugadh do choilínigh Phrotastúnacha in Éirinn le linn [[Ceannairc na bliana 1641|cheannairc na bliana 1641]], rud a d'fhág a rian ar iompar na saighdiúirí.<ref>Féach Beresford Ellis, Peter (1975). ''Hell or Connaught! The Cromwellian Colonization of Ireland 1652-1660'', Hamish Hamilton, lch 21.</ref> Tháinig Cromail i dtír gar do Bhaile Átha Cliath ar 15 Lúnasa 1649, agus é i gceannas ar arm a raibh thart ar 12,000 fear ann, i dteannta an gharastúin a bhí cheana féin i mBaile Átha Cliath faoi cheannas an Choirnéil Michael Jones.<ref>{{Lua idirlín|url=https://historyinnumbers.com/people/oliver-cromwell/ireland/|teideal=Cromwell in Ireland|work=History in Numbers|language=en|dátarochtana=2026-08-14|archivedate=2023-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926150015/https://historyinnumbers.com/people/oliver-cromwell/ireland/}}</ref> Ghabh sé [[Droichead Átha]] ar 11 Meán Fómhair 1649, agus maraíodh na mílte den gharastún agus de mhuintir an bhaile.<ref name="autogenerated2">Kenyon, John &amp; Ohlmeyer, Jane (eag.). ''The Civil Wars'', Oxford 1998, lch 98.</ref> I nDeireadh Fómhair na bliana sin tharla sléacht eile i [[Loch Garman]], agus básaíodh suas le 2,000 saighdiúir agus 1,500 sibhialtach ann.<ref>Fraser, Antonia (1973). ''Cromwell, Our Chief of Men'' (Phoenix Press), ISBN 0-7538-1331-9, lgh 344-46.</ref> Ghéill mórán bailte eile — Cill Chainnigh ina measc, i mí an Mhárta 1650 — ach theip ar Chromail [[Port Láirge]] a ghabháil, agus chaill sé suas le 2,000 fear ag léigear [[Cluain Meala|Chluain Meala]] i mí na Bealtaine 1650. Fuair sé cabhair thábhachtach nuair a d'aontaigh saighdiúirí Protastúnacha Ríogaí i gCorcaigh dul lena thaobh, agus cúrsaí creidimh tábhachtach sa choimhlint seo.<ref>Kenyon &amp; Ohlmeyer, lch 100; Fraser, lgh 321-322.</ref> D'fhág Cromail Éire ar 26 Bealtaine 1650, ag seoladh ó [[Eochaill]] go Sasana, nuair a chuala sé go raibh [[Séarlas II, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban|Séarlas II]] tar éis Albain a bhaint amach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.olivercromwell.org/wordpress/ireland/|teideal=Cromwell in Ireland|údar=John Morrill|work=olivercromwell.org|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Lean an cogadh ar aghaidh beagnach trí bliana eile faoi cheannas Henry Ireton agus, ina dhiaidh sin, Edmund Ludlow. Ghéill [[Gaillimh]], an baile mór deireanach a bhí ag na Caitlicigh, i mí Aibreáin 1652, agus ghéill na saighdiúirí Caitliceacha deireanacha i mí Aibreáin 1653. Ina dhiaidh sin, coisceadh cleachtadh an Chaitliceachais go poiblí agus cuireadh sagairt a gabhadh chun báis. Rinneadh iarracht na Caitlicigh a bhí fágtha ina n-úinéirí talún a aistriú siar go [[Cúige Connacht]] agus go [[Contae an Chláir]] — b'as seo a d'eascair an nath cáiliúil Béarla ''"to Hell or to Connaught"'' — agus laghdaíodh sciar na gCaitliceach de thalamh na tíre ó thart ar 60% go dtí thart ar 8-9%.<ref>Beresford Ellis, lgh 8-9, 25.</ref> Meastar gur cuireadh timpeall 12,000 duine chun [[na hIndiacha Thiar]] faoi chonarthaí seirbhíse ar théarma seasta.<ref>Beresford Ellis, lch 25.</ref> == An Feachtas in Albain == Nuair a chuala pobal na hAlban faoi chur chun báis Shéarlais I, d'fhógair siad go raibh a mhac, [[Séarlas II, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban|Séarlas II]], ina rí orthu, cé gur ghéill Séarlas do théarmaí crua na gCúnantóirí Albanacha. Mheas an Comhlathas gur bhagairt í seo, agus i mí Iúil 1650 chuaigh Cromail ó thuaidh leis an Modh-Arm Nua. Ar 3 Meán Fómhair 1650, bhuaigh Cromail bua cinntitheach ag Cath Dunbar, in ainneoin gurbh í an Albain a bhí sa lámh in uachtar ó thaobh líon fear de. D'áitigh Séarlas II ansin ionradh a dhéanamh ó dheas isteach i Sasana, ach rugadh air agus ar a arm ag Cath Worcester ar 3 Meán Fómhair 1651 — bliain go díreach tar éis Dunbar — agus cuireadh deireadh dá bharr leis an tríú cogadh cathartha. D'éalaigh Séarlas II féin ón gcath agus chuaigh ar deoraíocht go dtí an Fhrainc. Is nós le staraithe a lua gur ar an lá céanna, an 3 Meán Fómhair, a bhuaigh Cromail an dá bhua chinniúnacha sin agus a fuair sé féin bás ina dhiaidh sin, i 1658.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ebsco.com/research-starters/biography/thomas-pride|teideal=Thomas Pride|work=EBSCO Research Starters|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref>[[Íomhá:Oliver-Cromwell-as-King-Dutch-satirical-caricature 1.jpg|mion|413x413px|Caracatúr aorach Ollannach ón 17ú haois, a léiríonn Cromail mar rí — atáirgeadh é in eagrán de ''The History of England'' le Thomas Macaulay (Londain: Macmillan, 1913).|clé]] == Tiarna Cosanta == D'fhás mífhoighne ar Chromail leis an gComhlathas agus é ag brath ar an bParlaimint Gheadáin (nó 'Rump Parliament' as Béarla) chun athchóirithe dlí agus reachtaíochta a chur i bhfeidhm. Ar 20 Aibreán 1653, dhíbir sé an Pharlaimint sin le lucht airm.<ref name="ebsco2">{{Lua idirlín|url=https://www.ebsco.com/research-starters/history/oliver-cromwell-becomes-lord-protector|teideal=Oliver Cromwell Becomes Lord Protector|work=EBSCO Research Starters|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Ina hionad sin, tháinig an Pharlaimint Ainmnithe, ar a dtugtar 'Parlaimint Barebone' go coitianta, ó 4 Iúil go 12 Nollaig 1653.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/topic/Barebones-Parliament|teideal=Barebones Parliament|work=Encyclopaedia Britannica|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Nuair a dhíscaoil an Pharlaimint sin í féin, tugadh isteach bunreacht nua, an [[An Chosantóireacht|Ionstraim Rialtais]], agus ar 16 Nollaig 1653 ainmníodh Cromail ina '''Thiarna Cosanta''' ar an gComhlathas — an chéad duine gan bunadh ríoga ná uasal a bhí riamh ina cheann stáit ar Shasana.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/evolutionofparliament/parliamentaryauthority/civilwar/overview/rump-dissolved/|teideal=The Rump dissolved|work=UK Parliament|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Mar Thiarna Cosanta, rinne Cromail a dhícheall córas dlí Shasana a athchóiriú, oideachas a chur chun cinn, agus riarachán na tíre a dhílárú, cé gur chuir dlíodóirí agus tiarnaí talún bac ar chuid mhaith dá phleananna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/biography/Oliver-Cromwell/Administration-as-lord-protector|teideal=Oliver Cromwell - Administration as lord protector|work=Encyclopaedia Britannica|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Nuair a theip ar an gcéad Pharlaimint faoin gCosantóireacht dul i gcomhar leis, roinn sé an tír ina ceantair mhíleata, gach ceann faoi cheannas ginearáil a bhí dílis dó — beart nár mhair ach cúpla bliain agus a mhéadaigh an t-amhras faoina réim mar dheachtóireacht mhíleata. In 1657, thairg an dara Parlaimint faoin gCosantóireacht coróin na ríochta dó tríd an ''Humble Petition and Advice'' (Achainí Uiríseal agus Comhairle), ach tar éis dó machnamh fada a dhéanamh, dhiúltaigh sé don choróin, cé gur ghlac sé le cuid eile de théarmaí an bhunreachta nua.<ref name="hrp" /> I mí na Nollag 1655, d'éist Cromail agus a Chomhairle le hachainí ó Menasseh ben Israel, raibí ó Amstardam, ag lorg cead do Ghiúdaigh cur fúthu i Sasana arís, tar éis a ndíbirt sa 13ú haois. Cé nár tugadh cinneadh dlíthiúil foirmiúil, ó 1656 amach ceadaíodh do phobal Giúdach beag adhradh go príobháideach i Londain, agus sin an chéad chéim i dtreo a n-athlonnaithe i Sasana.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.olivercromwell.org/wordpress/cromwell-and-the-jews/|teideal=Cromwell and the Jews|work=olivercromwell.org|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref>[[Íomhá:WarwickCastle CromwellDeathmaskcrop.JPG|mion|Masc mairbh Oilibhéar Cromail|330x330px|clé]] [[Íomhá:Execution of Cromwell, Bradshaw and Ireton, 1661.jpg|mion|220x220px|1661: tógadh coirp Chromail, an Choirnéil John Bradshaw agus Henry Ireton as a n-uaigheanna, agus 'cuireadh chun báis' "arís" iad !|clé]] [[Íomhá:Oliver Cromwell Statue - geograph.org.uk - 2955112.jpg|clé|mion|293x293px|"cosantóir ar chearta na Parlaiminte": dealbh inniu i Westminster ]] == Bás == Bhí drochshláinte ag cur as do Chromail ó lár na 1650idí — clocha duáin is cosúil, agus taomanna athfhillteacha fiabhrais, is dócha maláire.<ref>{{Lua idirlín|url=https://hekint.org/2018/11/13/oliver-cromwells-illnesses-and-death/|teideal=Oliver Cromwell's illnesses and death|work=Hektoen International|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Cailleadh a iníon ab ansa leis, Elizabeth Claypole, ar 6 Lúnasa 1658, agus deirtear gur ghéaraigh an bás uirthise ar mheath Chromail féin. Fuair sé bás ar [[3 Meán Fómhair]] [[1658]] i bPálás Whitehall, 59 bliain d'aois, tar éis mí iomlán tinnis. Is é tuairim fhormhór na staraithe gur [[maláire]] agus fadhbanna duáin ba chúis lena bhás, cé gur mhol staraí Meiriceánach amháin, i staidéar in 2000, gur nimhíodh é d'aon ghnó — teoiric nach nglactar léi go forleathan.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rmg.co.uk/stories/topics/how-did-oliver-cromwell-die|teideal=How did Oliver Cromwell die?|work=Royal Museums Greenwich|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Tugadh sochraid stáit dó agus adhlacadh é in [[Mainistir Westminster]]. Ainmníodh a mhac Risteard Cromail mar Thiarna Cosanta ina dhiaidh, ach níorbh fhada gur éirigh sé as, i mBealtaine 1659, cheal tacaíochta ón arm. Le hAthchóiriú na monarcachta i 1660, d'fhill Séarlas II ón bhFrainc agus fuair sé an ríchathaoir ar ais. Ar 30 Eanáir 1661 — dhá bhliain déag go beacht tar éis chur chun báis Shéarlais I — tógadh coirp Chromail, an Choirnéil John Bradshaw agus Henry Ireton as a n-uaigheanna, agus 'cuireadh chun báis' arís iad ar ordú an rí nua: crochadh ag Tyburn iad agus baineadh a gcinn díobh. Cuireadh ceann Chromail ar chuaille os cionn Halla Westminster, áit ar fhan sé ar taispeáint go ceann breis is fiche bliain.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nam.ac.uk/explore/oliver-cromwell-lord-protector|teideal=Oliver Cromwell: Lord Protector|work=National Army Museum|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Ina dhiaidh sin, bhí an ceann ag dul ó lámh go lámh i measc bailitheoirí príobháideacha ar feadh na gcéadta bliain, go dtí gur adhlacadh é faoi dheireadh, go rúnda, i séipéal Sidney Sussex College, Cambridge, an 25 Márta 1960 — an coláiste céanna inar chaith Cromail féin bliain mar mhac léinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fitzmuseum.cam.ac.uk/explore-our-collection/highlights/M2-1912|teideal=Death Mask of Oliver Cromwell|work=The Fitzwilliam Museum, Ollscoil Cambridge|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> == Oidhreacht == === In Éirinn === I gcuimhne na hÉireann, is minic a bhaintear feidhm as ainm Chromail mar mhallacht: deirtí go traidisiúnta le duine a raibh mí-ádh mór ag titim air go raibh "mallacht Chromail" air. Baineann an nath cáiliúil Béarla ''"to Hell or to Connaught"'' go sonrach le polasaí an aistrithe siar a lean an concas — rogha chrua a tugadh do na Caitlicigh a raibh talamh acu fós, idir dhul ar deoraíocht siar go Connacht (nó, sa deireadh, go hIfreann). Chuir Fear Dorcha Ó Mealláin, file de chuid an ama, cás na ndaoine sin in iúl go cumhachtach ina dhánta féin.<ref>de Brún, Pádraig, Ó Buachalla, Breandán agus Ó Coincheanainn, Tomás (eag.) (athchló 1975). ''Nua-Dhuanaire: Cuid 1'', Institiúid Ardléinn Bhaile Átha Cliath.</ref> Tá díospóireacht stairiúil fós beo faoi chruinneas na scéalta faoi na sléachta i nDroichead Átha agus i bPort Láirge — áitíonn scoláirí áirithe, ar nós Tom Reilly, gur sa 19ú haois is mó a cumadh cuid den scéal, ach ní aontaíonn staraithe eile, ar nós John Morrill, leis.<ref>Féach [[Cromail in Éirinn 1649-1650]] le haghaidh cur síos níos iomláine ar an díospóireacht seo.</ref> === Sa Bhreatain === Sa Bhreatain féin, tá oidhreacht conspóideach ag Chromail chomh maith. Nuair a beartaíodh dealbh de a chur suas taobh amuigh de Theach na Parlaiminte i Westminster sna 1890idí, chuir [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]] ina choinne go láidir, agus dhiúltaigh Teach na dTeachtaí airgead poiblí a chaitheamh air. Sa deireadh, is as a phóca féin a d'íoc an Príomh-Aire roimhe sin, an tIarla Rosebery, as an dealbh — rud nár admhaigh sé go poiblí ag an am — agus nochtadh í go ciúin i mí na Samhna 1899, obair an dealbhóra Hamo Thornycroft.<ref>{{Lua idirlín|url=https://historyireland.com/cromwells-statue-in-westminster/|teideal=Cromwell's statue in Westminster|work=History Ireland|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1900/jun/21/the-cromwell-statue|teideal=The Cromwell Statue|work=Hansard, Teach na dTiarnaí, 21 Meitheamh 1900|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Seasann an dealbh sin ann fós inniu, agus é ina shiombail den dá dhearcadh atá ann faoi Chromail: mar chosantóir ar chearta na Parlaiminte in aghaidh chumhacht neamhtheoranta an rí do dhream amháin, agus mar dheachtóir a rinne coireanna cogaidh agus a chuir bunús le coilíniú a mhair na céadta bliain in Éirinn do dhream eile.[[Íomhá:Autograph-OliverCromwell.svg|mion|220x220px|Síniú Oilibhéar Cromail]] == Féach freisin == * [[Cromail in Éirinn 1649-1650]] * [[Léigear Dhroichead Átha, 1649]] * [[Cogaí na dTrí Ríocht]] * [[Séarlas I Shasana]] * [[An Chosantóireacht]] * [[Ceannairc na bliana 1641]] == Tagairtí == {{reflist|2}} {{DEFAULTSORT:Cromail, Oilibhear}} [[Catagóir:Oilibhéar Cromail]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1599]] [[Catagóir:Básanna i 1658]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] [[Catagóir:Cogadh na hAon Bhliana Déag]] [[Catagóir:17ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]] [[Catagóir:Piúratánachas]] [[Catagóir:Piúratánaigh]] pqmlle42rptp8ee8he73rke214xebop 0 2603 1327004 1317855 2026-08-28T23:45:18Z TGcoa 21229 1327004 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba í '''Máire Pádraigín Mhic Giolla Íosa''' nó '''Mary McAleese''' ([[27 Meitheamh]] [[1951]] i m[[Béal Feirste]] a rugadh í) ina ochtú h[[Uachtarán na hÉireann|Uachtarán ar Éirinn]] ó [[1997]] go [[2011]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/childrens-section/who-past|teideal=Childrens Section Who Past|work=president.ie|dátarochtana=2020-05-19}}</ref> == Saol == Saolaíodh Máire Pádraigín Ní Lionnacháin in [[Ard Eoin]] i m[[Béal Feirste]] ar an [[27 Meitheamh]], [[1951]], an duine is sine de naonúr clainne: ba í an chéad uachtarán a rugadh agus a tógadh i dTuaisceart Éireann. Is Caitliceach í. Bhí [[na Trioblóidí]] faoi lán seoil agus í ag fás aníos, agus chuir dílseoirí iachall ar mhuintir Uí Lionnacháin ceantar Ard Eoin a fhágáil. Bhain Máire céim le dlí amach ó [[Ollscoil na Ríona]] i mBéal Feirste sa bhliain [[1973]] agus glaodh chun [[Barra Thuaisceart Éireann]] í sa bhliain [[1974]]. Sa bhliain [[1975]], ceapadh í mar Ollamh Reid le [[Dlí Coiriúil]], [[Coireolaíocht]] agus [[Pionóseolaíocht]] i g[[Coláiste na Tríonóide]] i m[[Baile Átha Cliath]]. Sa bhliain [[1976]] phós sí an [[Dr. Máirtín Mac Giolla Íosa]], cuntasóir agus fiaclóir. Tá triúr clainne orthu, Emma, a rugadh sa bhliain [[1982]] agus cúpla, Justin agus SaraMai, a rugadh sa bhliain [[1985]]. D'fhill sí ar Ollscoil na Ríona sa bhliain [[1987]] nuair a ceapadh í mar Stiúrthóir ar [[Institiúid an Léinn Dlí Ghairmiúil]]. Bhí sí ina hiarrthóir d'[[Fhianna Fáil]] in olltoghchán 1987, ach níor toghadh í. Sa bhliain [[1994]], ceapadh í mar an chéad Leas-Seansailéir Cúnta mná riamh ar Ollscoil na Ríona Béal Feirste. D'oibrigh sí mar iriseoir cúrsaí reatha agus mar láithreoir raidió agus teilifíse le [[Radio Teilifís Éireann]].[[Íomhá:Mary McAleese 2007.JPG|clé|mion|152x152px|Máire Mhic Ghiolla Íosa, 2007]] == Uachtarán == [[Íomhá:McAleese.jpg|clé|mion|197x197px|Máire Mhic Ghiolla Íosa 2011]]Sa bhliain 1997 bhuail Máire Mhic Giolla Íosa iar-[[Taoiseach|Thaoiseach]] [[Ailbhe Mac Raghnaill]] agus roghnaíodh mar iarrthóir [[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]] don Uachtaránacht í. Toghadh í mar uachtarán sa bhliain 1997. Ba í an chead uachtarán í a rugadh sna sé chontae.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=[[Kerron Ó Luain]]|date=24 Deireadh Fómhair 2025|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/10/stair-na-huachtaranachta/|title=Stair na huachtaránachta|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=52}}</ref> Ar 11 Samhain insealbhaíodh Máire Mhic Giolla Íosa mar ochtú Uachtarán na hÉireann. Tháinig sí i gcomharbas ar [[Máire Mhic Róibín|Mháire Mhic Roibín]]. "Droichid a thógáil" an téama a bhain lena huachtaránacht dar léi. Bliain tar éis di theacht i réim is ea ar síníodh [[Comhaontú Bhéal Feirste]].<ref name=":0" /> Átoghadh Máire Mhic Giolla Íosa ar an 1 Deireadh Fómhair 2004: ba í an t-aon iarrthóir a bhí ainmnithe go bailí. == Postanna eile == * Stiúrthóir Cainéal Teilifíse Channel 4. * Stiúrthóir, Northern Ireland Electricity. * Stiúrthóir, Royal Group of Hospitals Trust. * Toscaire chuig Comhdháil an Tí Bháin i 1995 ar Thrádáil agus Infheistíocht in Éirinn agus an Chomhdháil leantach i b[[Pittsburgh]] i 1996. * Comhalta de thoscaireacht na hEaglaise Caitlicí i 1996 chuig Coimisiún an Tuaiscirt ar Pharáideanna Conspóideacha. * Comhalta de Thoscaireacht Easpagach na hEaglaise Caitlicí chuig Fóram Nua-Éireann i 1984. * Comhalta bunaidh de Choimisiún na hÉireann um Príosúnaigh Thar Lear. == Gaeilge == Ag labhairt di, ar ''The Ireland Podcast'' in 2026, dúirt Máire Mhic Giolla Íosa go bhfuil sí ag dul go [[Gleann Cholm Cille]] “gach uile bliain ó ’97” agus go bhfuil an fuinneamh a bhíonn le brath ar chúrsaí [[Oideas Gael]] “iontach speisialta” Dúirt sí go raibh ceangal aici i gcónaí le [[Contae Dhún na nGall|Gaeltacht Dhún na nGall]] agus gur chaith sí seal beag ag obair san Oifig an Phoist i m[[Baile na Finne]] ina déagóir. Dúirt sí go raibh sé deacair teacht ar scoil lán-Ghaeilge nuair a bhí sí ag fás aníos i mBéal Feirste, ach gur shíl a hathair go raibh sé tábhachtach go mbeadh “seans ag a chlann an Ghaeilge a fhoghlaim,” agus go raibh “an Ghaeilge fite fuaite” ina saol ó bhí sí óg.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-bristi-peile-gaeltachta-gracie-abrams-cupla-focal-traitors-ireland-gaeilge-mhic-giolla-iosa/|teideal=DIALANN TUAIRISC: Brístí peile Gaeltachta Gracie Abrams; cúpla focal Traitors Ireland; Gaeilge Mhic Giolla Íosa|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=27 Lúnasa 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-08-28}}</ref> == Leabharliosta == * ''Máire Mhic Giolla Íosa: Beathaisnéis'', Ray Mac Mánais. (aistrithe go Béarla mar ''The Road From Ardoyne: The Making Of A President') * ''Mary McAleese-The Outsider: An Unauthorised Biography'', Justine McCarthy, Dublin, Blackwater Press, 1999 * ''First citizen: Mary McAleese and the Irish Presidency'', Patsy McGarry, Dublin, O'Brien Press, 2008 == Léitheoireacht bhreise == * [[Eithne Nic Eoin|Eoin, Eithne Nic]]. (2010). ''[https://comhar.ie/leabhair/uachtarain-na-heireann/ Uachtaráin na hÉireann]''. [[LeabhairCOMHAR]]. ISBN 9780955721724. == Naisc == * [http://www.president.ie/index.php?section=20&lang=ire Beathaisnéis oifigiúil] * [http://www.bbc.co.uk/northernireland/religion/sundaysequence/archive-interviews.shtml (Agallamh BBC, 2/3/2003)] * [http://www.irlfunds.org/aif/new_york/events_31.asp Óráid: AIF Humanitarian Award] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100612111946/http://www.irlfunds.org/aif/new_york/events_31.asp |date=2010-06-12 }} * [http://www.beo.ie/index.php?page=archive_content&archive_id=848 Sliocht as beathaisnéis Mhic Mhánais]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Tagairtí == {{reflist}} {{Uachtaráin na hÉireann}} {{DEFAULTSORT:Mhic Giolla Íosa, Maire}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1951]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]] [[Catagóir:Acadóirí Briotanacha]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:Bandlíodóirí]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a bhaineann le Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Daoine as Contae Aontroma]] [[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]] [[Catagóir:Láithreoirí raidió Éireannacha]] [[Catagóir:Mná Éireannacha]] [[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]] [[Catagóir:Uachtaráin na hÉireann]] nr4uaf1rencw1x36doj1wx2jul0o3zx 0 3918 1326997 1320862 2026-08-28T16:21:53Z Martin Macha 2111 44114 /* */ 1326997 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[tír]] in iarthuaisceart na h[[An Eoraip|Eorpa]] í '''Ríocht na hIorua''' ([[Bokmål]]'), nó '''an Iorua''' (Bokmål: ''Norge''; Nynorsk: ''Noreg''). Is cuid de [[leithinis]] [[Críoch Lochlann|Chríoch Lochlann]] í. Tá teorainn aici leis an bh[[An Fhionlainn|Fionlainn]], leis an t[[An tSualainn|Sualainn]] agus leis an [[An Rúis|Rúis]]. Is é [[Haakon VIII na hIorua|Haakon VIII]] Rí na hIorua faoi láthair [[Jonas Gahr Støre]] an príomh-aire ó 2021 i leith. ==Ainm agus Sanasaíocht== Cé gurb é "an Iorua" an t-aon leagan amháin lena ghlactar i nGaeilge chaighdeánach an lae inniu, feictear "an Norbhuaidh" i dtéacsanna níos sine. Is léir gur measadh an 'N' a bhí ina chuid den ainmfhocal a bheith ina chuid den alt ([[athlúibíniú]] a thugtar ar an bpróiseas seo); i bhFoclóir [[Pádraig Ua Duinnín|an Duinnínigh]] faightear na leaganacha ''Ioruaidhe'', ''Iorruaidhe'', ''Norbhuaidh'', ''Orbhuaidh'', ''Noirbhéige'', agus ''Noirbhéife''. Pé litriú Gaeilge a úsáidtear, is léir go luíonn bunús an fhocail leis [[an Sean-Bhéarla]], ''Norþweg'', 'bealach ó thuaidh'. Mheastaí gan aimhreas gur ghaol leis an ainm Ioruaise (''Norge'' ([[Bokmål]])/''Noreg'' ([[Nynorsk]])) an t-ainm Béarla. Ach de réir teoirice eile a tháinig ar an bhfód sa [[19ú haois]], is ó ''nór'' .i. 'caol' a thagas an bunainm Ioruaise. Tá focal eile sa nGaeilge a bhaineas leis an tír seo chomh maith. Is é sin "Lochlann", ainm a thugtar ar na tíortha (a raibh na Gaeil ar bheagán eolais fúthu) as a dtáinig na foghlaithe mara agus trádálaithe úd, na hUigingigh, i.e., [[na Lochlannaigh]]. Ón Iorua is mó a tháinig "Lochlannaigh" go hÉirinn, ach bhí Danair ann leo, agus mar sin ní hionann Lochlann agus an Iorua, ach tugtar "[[Críoch Lochlann]]" fós ar an Iorua, [[an tSualainn]] agus [[an Danmhairg]] le chéile. ==Stair== Thart ar 10,000 RCh, agus na clúideacha oighir ag cúlú, a d'aistrigh na daoine ba luatha ó thuaidh go dtí an limistéar ina bhfuil an Iorua suite anois. Thaistil siad ar aghaidh ó thuaidh diaidh ar ndiaidh trí na ceantracha cois farraige a théitear ag [[Sruth na Murascaille]]. [[Fiagaithe/cnuasaitheoirí|Fiagaithe cnuasaitheoirí]] a bhí iontu, a d'itheadh, i measc rudaí eile, bia mara agus géim, go háirithe [[réinfhia]]nna. Idir 5,000 RCh agus 500 RCh a tháinig lonnaíochtaí talmhaíochta ar an bhfód ar fud dheisceart na hIorua. Deirtear gur cuireadh tús le [[Neoiliteach|Tréimhse Neoiliteach]] na hIorua thart ar 4,000 RCh. Le linn thréimhse [[Imirce na dTreabh]], thosaigh taoisigh Ghearmáinice ag glacadh seilbhe ar dhúichí san Iorua agus ag tógáil dúnta cnoic ar nós na gceann ag Borgaråsen agus ag Bjorå. Ón [[8ú haois]] i leith, thosaigh daoine ón Iorua ag seoladh siar thar lear agus ag creachadh na Breataine agus na hÉireann ach go háirithe, sular chuireadar fúthu sna hoileáin sin agus s[[an Íoslainn]] is sa n[[an Ghraonlainn |Graonlainn]]. B'eo Aois na Lochlannach. San aois sin chomh maith a aontaíodh ríochta beaga na hIorua le chéile faoi smacht aon rí amháin tar éis do [[Harald na Gruaige Finne]] an bua a bhaint amach ag Cath Hafrsfjord sa mbliain 872. Bhunaigh a mhac sin, [[Haakon Maith]], dhá ''thing'' (dhá dháil): Gulating in iarthar na tíre agus Frostating in [[Trøndelag]] níos faide ó thuaidh. Rinne Haakon, a tógadh i [[Sasana]], iarracht chomh maith [[an Chríostaíocht]] a thabhairt isteach san Iorua, ach ní bhfuair an creideamh nua lucht leanta mór sa bpobal go dtí réim [[Olav II Haraldsson|Naomh Olaf]] ar an tír. In 1152 a bunaíodh [[Ard-deoise Nidaros]]. Ba é [[Haakon Haakonson]], a tháinig i gcoróin i 1217, a chuir deireadh le cogthaí cathartha na hIorua agus a chuir an Íoslainn agus an Ghraonlainn le ríocht na hIorua. Ba é tús na [[14ú haois|14ú haoise]] Ré Órga na hIorua. Bhí síocháin sa tír, bhí an daonra ag fás an t-am ar fad, agus bhí go leor trádála ar siúl leis an mBreatain Mhór. I 1349, áfach, shroich [[an Phlá Mhór]] an Iorua agus in aon bhliain amháin, maraíodh dhá thrian, b'fhéidir, den daonra. Bhí cumhacht na Gearmáine ag dul i méid sa gcéad sin freisin, agus cuireadh trádáil san Iorua faoi smacht [[an Conradh Hainseatach|an Chonraidh Hainseataigh]]. Tháinig Olaf Haakonson i gcoróin ar an Iorua agus ar an Danmhairg araon i 1380. Ansin, le fórsa a chruthú a chuirfeadh i gcoinne chumhacht ollmhór an Chonraidh Hainseataigh, aontaíodh an Iorua, an Danmhairg agus an tSualainn mar "[[Aontas Kalmar]]" faoi [[Margrethe I|Mhargrethe I]] i 1397. Thug sise faoi pholasaithe a bhí fabhrach do gheilleagar na Danmhairge thar gheilleagair na Sualainne agus na hIorua, ach bhí Comhairle Stáit na hIorua ró-lag le héalú ón Aontas. Tar éis don tSualainn briseadh amach ó Aontas Kalmar i 1521, rinne an Iorua iarracht déanamh amhlaidh, ach theip ar an éirí amach agus d'fhan an Iorua in aontas leis an Danmhairg go dtí 1814 - 434 bhliain ar an iomlán - tréimhse ar ar thug náisiúnaithe rómánsacha na 19ú haoise "Oíche na 400 Bliain". Le linn don [[an Danmhairg agus an Iorua (stát)|Danmhairg agus an Iorua]] a bheith ann mar stát aontaithe, tugadh an Protastúnachas isteach sa tír (i 1536), agus Protastúnaigh is ea tuairim is 70% de dhaonra na hIorua go dtí an lá inniu. Mar gheall ar an Danmhairg-an Iorua a bheith ar an taobh cailliúna i g[[cogaí Napoléon]] a tháinig deireadh le h"Oíche 400 Bliain" na hIorua. Tugadh ar an Danmhairg an Iorua a ghéilleadh don tSualainn (choinneodh an Danmhairg greim ar na sean-phroibhinsí Ioruacha úd, an Íoslainn, an Ghraonlainn agus [[Oileáin Fharó]], áfach), ach thapaigh an Iorua an deis chun Rídhamhna na hIorua agus na Danmhairge, [[Christian VIII|Christian Frederick]] a thoghadh mar a rí féin, agus bunreacht nua a chur i bhfeidhm. Ar dháta sínithe an bhunreachta nua, 17 Bealtaine, a cheiliúrtar lá náisiúnta na tíre go fóill. Bhris cogadh amach leis an tSualainn, áfach, agus bhí ar Christian Frederick filleadh ar a thír dhúchais agus ar an Iorua a dhul faoi cheannas na Sualainne i ndeireadh na dála. Mhair an smacht ag an tSualainn ar an Iorua go dtí 1905. Nuair a scar an dá thír sa mbliain sin, thogh pairlimint na hIorua [[Haakon VII na hIorua|Haakon]], prionsa de chuid na Danmhairge, le bheith ina rí ar an Iorua. D'fhan an Iorua neodrach sa g[[An Chéad Chogadh Domhanda|Céad Chogadh Domhanda]] agus ar thosach [[an Dara Cogadh Domhanda]], fógraíodh go bhfanfadh arís. Ar an 9 Aibreán 1940, áfach, d'ionsaigh [[Gearmáin na Naitsithe]] an Iorua agus chuir faoina smacht í, le [[Vidkun Quisling]] mar 'aire uachtarán' agus le [[Josef Terboven]] mar [[Reichskommissar]]. Cabhair mhór do na Comhghuallaithe, áfach, a bhí i gCabhlach Trádála na hIorua le linn an chogaidh. Mhair an cairdeas idir an Iorua neamhspleách agus na Comhghuallaithe tar éis an chogaidh. Bronnann an Iorua crann Nollag ar [[an Ríocht Aontaithe]] chuile bhliain, agus bhí an Iorua ina ball bunaithe i [[NATO]], cé gur dhiúltaigh siad dhá chuireadh chun a dhul san [[Aontas Eorpach]]. Frítheadh ola amach ó chósta na hIorua i 1967, ach níor sholáthair tionscal na hola glanioncam go dtí na [[1980idí]], agus bhí uimhir na ndaoine a bhí fostaithe sa tionscal tar éis buaic a bhaint amach thart ar 1975. ==Polaitíocht == Is ríocht í an Iorua agus tá [[Harald V na hIorua|Harald V]] ina rí uirthi ón [[17 Eanáir|17ú lá d'Eanáir]] [[1991]]. Tá lá náisiúnta na hIorua ar an [[17 Bealtaine|17ú lá de Bhealtaine]]. Ar an lá seo ceiliúrtar bunreacht na tíre, a síníodh ar an lá céanna sa bhliain [[1814]]. Is ar an [[11 Feabhra]] [[1814]] a d'fhógair an Iorua a [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchas]]. === Parlaimint === ''Stortinget'' ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]: "An Dáil Mhór") an t-ainm atá ar [[parlaimint|pharlaimint]] na tíre. Toghann an pobal na 169 d[[Teachta Dála|teachtaí]] gach ceithre [[Bliain|bliana]]. === Limistéir riaracháin === Tá an Iorua roinnte ina 15 contaetha<ref name="fylker">{{Cite web|url=https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunestruktur/fylkesinndelingen-fra-2024/id2922222/|title=Fylkesinndelingen fra 2024 |publisher=Regjeringen|date=2022-07-05|accessdate=2024-03-01|language=no}}</ref>, Svalbard agus Jan Mayen. Tá na contaetha roinnt ina 357 bhardais. Tá stádas cathair oifigiúil ag 96 baile. [[File:Fylkesinndeling2024 original.webp|thumb|left|Contae (''fylke'') 2024<ref name="fylker" />]] {| class="wikitable sortable" !# !Contae (''fylke'') 2024<ref name="fylker" /> !Contae central |- | align=left|3||[[File:Oslo_komm.svg| 28x28px]] [[Oslo]]||[[Oslo]] |- | align=left|11||[[File:Rogaland_våpen.svg| 28x28px]] [[Rogaland]]||[[Stavanger]] |- | align=left|15||[[File:Møre_og_Romsdal_våpen.svg| 27x27px]] [[Møre og Romsdal]]||[[Molde]] |- | align=left|18||[[File:Nordland_våpen.svg| 28x28px]] [[Nordland]]||[[Bodø]] |- | align=left|31||[[File:Østfold_våpen.svg| 28x28px]] [[Østfold]]||[[Sarpsborg]] |- | align=left|32||[[File:Akershus_våpen.svg| 28x28px]] [[Akershus]]||[[Oslo]] |- | align=left|33||[[File:Buskerud_våpen.svg| 28x28px]] [[Buskerud]]||[[Drammen]] |- | align=left|34||[[File:Innlandet_våpen.svg| 28x28px]] [[Innlandet]]||[[Hamar]] |- | align=left|39||[[File:Vestfold våpen.svg| 28x28px]] [[Vestfold]]||[[Tønsberg]] |- | align=left|40||[[File:Telemark våpen.svg| 28x28px]] [[Telemark]]||[[Skien]] |- | align=left|42||[[File:Agder_våpen.svg| 28x28px]] [[Agder]]||[[Kristiansand]] |- | align=left|46||[[File:Vestland_våpen.svg| 28x28px]] [[Vestland]]||[[Bergen]] |- | align=left|50||[[File:Trøndelag våpen.svg| tlo|28x28px]] [[Trøndelag]]||[[Steinkjer]] |- | align=left|55||[[File:Troms våpen.svg| 28x28px]] [[Troms]]||[[Tromsø]] |- | align=left|56||[[File:Finnmark våpen.svg| 28x28px]] [[Finnmark]]||[[Vadsø]] |}{{clear|left}} {| class="wikitable" |+Contaetha na hIorua !Uimhir !Contae !Daonra<ref name="SSB 11342">{{cite web|url=https://www.ssb.no/en/statbank/table/11342/|teideal=11342: Population and area (M) 2007-2020|language=no|údar=SSB|dátarochtana=2020-09-18}}</ref> !Achar<ref name="SSB 11342"/> |- |03 |Osló |693,494 |454 km² |- |11 |Rogaland |479,892 |9,377 km² |- |15 |Møre og Romsdal |265,238 |14,356 km² |- |18 |Nordland |241,235 |38,155 km² |- |30 |Viken |1,241,165 |24,593 km² |- |34 |Innlandet |371,385 |52,072 km² |- |38 |Vestfold og Telemark |419,396 |17,466 km² |- |42 |Agder |307,231 |16,434 km² |- |46 |Vestland |636,531 |33,871 km² |- |50 |Trøndelag |468,702 |42,202 km² |- |54 |Troms og Finnmark |243,311 |74,830 km² |} == Déimeagrafaic == === Daonra === Tá 5,367,580 duine ina gcónaí san Iorua ag tús 2020.<ref name="SSB 11342"/> === Teangacha === Is iad [[an Ioruais]] agus [[teangacha Sámacha|an tSáimis]] teangacha oifigiúla na hIorua. Tá dhá chaighdeán ag an Ioruais, mar atá, an [[Nynorsk]] agus an [[Bokmål]]. Úsáideann formhór na ndaoine (thart ar 80-85%) an Bokmål. Tá stádas oifigiúil ag trí theanga Sháimeacha sa tír chomh maith: [[Sáimis an Tuaiscirt]], [[Sáimis an Deiscirt]], agus [[Sáimis Lule]]. Chomh maith leis an dá theanga oifigiúil, tugtar aitheantas mar theangacha mionlaigh don [[an Chveinis|Chveinis]], don [[an Romainis|Romainis]], do [[Romainis Chríoch Lochlann]] agus do [[Teanga Chomharthaíochta na hIorua|Theanga Chomharthaíochta na hIorua]]. === Creideamh === Is í an Chríostaíocht Liútarach an reiligiún is mó san Iorua ó an [[Reifirméisean]] i [[1536]]. Ní raibh cead ag Ioruaigh an eaglais stáit a fhágáil go dtí [[1845]] agus ní raibh cead ag creideamh neamh-Chríostaí a eagrú go dtí 1891. Tá an tsochaí níos dí-eaglaisithe sa lá atá inniu ann. I 2012, chinn an Storting an téarma "eaglais stáit" a bhaint den bunreacht.<ref>[https://www.tv2.no/a/3786678 TV2: Her vedtar Stortinget å avvikle statskirken, 2012] Accessdate=2020-09-18</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Iorua, An}} [[Catagóir:An Iorua| ]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|I]] ggzat1i77opfxxkny5plczb3lkst8j1 0 8128 1327010 1183039 2026-08-29T01:02:13Z TGcoa 21229 1327010 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Kaaba in macca.jpg|mion|Masjid al-Haram, [[Meice]]]] [[Íomhá:Masjid Nabawi The Prophet's Mosque, Madina.jpg|mion|Al-Masjid an-Nabawi, Medina]] [[Íomhá:Jerusalem Al-Aqsa Mosque BW 2010-09-21 06-38-12.JPG|mion|thumb|An mosc Al-Aqsa in [[Iarúsailéim]]]] [[Íomhá:Dublin Mosque.jpg|mion|Mosc [[Baile Átha Cliath|Átha Cliath]]]] Is áit adhartha na Moslamach, lucht leanúna an reiligiúin [[Ioslam]], é '''mosc'''. De ghnáth, úsáideann na Moslamaigh an t-ainm Arabach masjid ({{lang-ar|مسجد}}). Is é an Masjid al-Haram mosc i [[Meice]], [[An Araib Shádach]] an chéad mosc a bunaíodh. == Féach freisin == * [[Sionagóg]], [[Séipéal]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol-creid}} {{DEFAULTSORT:Mosc}} [[Catagóir:Moscanna]] [[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir]] [[Catagóir:Ioslam]] sckv87vpj46wbyvxjuq5275syzxftrl 0 9379 1326994 1298555 2026-08-28T16:09:33Z TGcoa 21229 1326994 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir as [[Contae Chill Mhantáin]] ab ea '''Charles Stewart Parnell''' ([[27 Meitheamh]], [[1846]] – [[6 Deireadh Fómhair]], [[1891]]). Duine de na ceannairí ba thábhachtaí in Éirinn agus sa [[Ríocht Aontaithe]] sa [[19ú haois|naoú haois déag]] ab ea Parnell, agus tugadh an leasainm "Rí gan choróin na hÉireann" air. Ba bhall de Theach na dTeachtaí i bParlaimint na Ríochta Aontaithe é ó 1875 ar aghaidh. Uachtarán [[Conradh na Talún|Chonartha na Talún]] ab ea é, agus theastaigh [[Rialtas Dúchais]] uaidh. Bhí cónaí air ar eastát na Craobhaí<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/55689|teideal=Avondale|údar=logainm.ie|dátarochtana=2026}}</ref> i [[Ráth Droma]], [[Contae Chill Mhantáin]], agus tá an t-eastát sin oscailte don phobal inniu. [[Íomhá:Punch Anti-Irish propaganda (1882) Irish Frankenstein.jpg|clé|mion|220px|Bolscaireacht ó ''Punch'' (1882): Parnell mar "Irish Frankenstein"]] [[Íomhá:Charles Cunningham Boycott (Vanity Fair) crop.jpg|clé|mion|220px|[[Baghcat (agóid)|An Captaen Boycott]]]] [[Íomhá:Katherine O Shea.jpg|clé|mion|220px|Katharine O'Shea (Mrs Charles Stewart Parnell)]] == Óige agus oideachas == Rugadh Parnell ar an [[27 Meitheamh]] [[1846]] ar eastát na Craobhaí i gContae Chill Mhantáin. Tiarna talún Protastúnach ab ea a athair, John Henry Parnell, agus ba Mheiriceánach í a mháthair, Delia Tudor Stewart. Cuireadh ar scoil i Sasana é, agus chaith sé na blianta 1865–1869 i gColáiste Magdalene in [[Ollscoil Cambridge]], ach níor bhain sé céim amach. Ceapadh ina Ard-Sirriam ar Chontae Chill Mhantáin é sa bhliain 1874, agus toghadh ina fheisire é i bhfothoghchán i gContae na Mí ar an [[17 Aibreán]] [[1875]]. Bhí a dheirfiúr [[Anna Parnell]] gníomhach i gcúrsaí na talún freisin. == Conradh na Talún == Bhunaigh [[Michael Davitt (feachtasóir)|Mícheál Dáibhéad]] Conradh na Talún sa bhliain 1879. Ba é Parnell an chéad uachtarán ar an gConradh. Theastaigh ó Chonradh na Talún deireadh a chur le cíosanna arda agus le díshealbhú, agus deis a thabhairt do thionóntaí an talamh a cheannach dóibh féin. Bhí modhanna síochánta ag an gConradh. Cuireadh cruinnithe ar siúl in aon áit a raibh trioblóid ann, agus mhol an Conradh baghcat a dhéanamh. Chuir cumhacht an Chonartha eagla ar rialtas na Breataine, agus gabhadh Parnell i mí Dheireadh Fómhair 1881. Chaith sé tamall i [[Príosún Chill Mhaighneann]]. D'fhógair ceannairí an Chonartha ansin nach n-íocfadh na tionóntaí cíos ar bith, agus scaoileadh saor Parnell i mBealtaine 1882 tar éis "Chonradh Chill Mhaighneann" a shocrú. Sa bhliain 1881 tháinig acht talún i bhfeidhm a bhunaigh cúirteanna talún chun cíos cothrom a shocrú. As sin amach ní bheadh tiarna talún in ann tionónta a dhíshealbhú dá mbeadh an cíos íoctha aige. Ag deireadh na bliana 1879 agus i dtús na bliana 1880 chuaigh sé go Meiriceá chun airgead a bhailiú agus chun cabhair a lorg. Bhí an-tóir air i measc na ndaoine thall. Thaistil Parnell ar fud na tíre ag cur ina luí ar na daoine tacú le leasú chóras na talún.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/St%C3%B3r-Staire.pdf|teideal=Stór Staire|údar=COGG|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2024-06-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240607154557/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/St%C3%B3r-Staire.pdf}}</ref> Ar an [[19 Meán Fómhair]] [[1880]] in [[Inis (baile)|Inis]], [[Contae an Chláir]], thug Parnell óráid cháiliúil inar mhol sé modhanna [[Síocháin|síochánta]] agus inar spreag sé neamhíocaíocht cíosa agus [[Baghcat (agóid)|baghcait]]. Mhol sé don slua duine mar sin a sheachaint amhail is dá mba lobhar é. Cúpla lá ina dhiaidh sin rinne muintir Mhaigh Eo baghcat ar an [[Baghcat (agóid)|gCaptaen Charles Boycott]], gníomhaire talún, agus is óna ainm sin a tháinig an focal "baghcat". == Rialtas Dúchais == Ar an [[28 Lúnasa]] [[1877]], toghadh Charles Stewart Parnell ina uachtarán ar Chónaidhm an Rialtais Dúchais sa Bhreatain Mhór. Thug [[Bráithreachas na Poblachta|Bráithreachas Phoblacht na hÉireann]] (BPÉ) tacaíocht dó, de réir cosúlachta. Chuir siad an ruaig ar [[Isaac Butt]] agus ar an dearcadh measartha a bhí aige i leith roinnt mhaith ceisteanna.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Home rule : an Irish history, 1800-2000|url=https://www.worldcat.org/oclc/51270900|publisher=Weidenfeld & Nicolson|date=2003|location=London|oclc=51270900|author=Jackson, Alvin.}}</ref> Chuir Parnell agus a lucht leanúna moill d'aon ghnó ar obair na Parlaiminte le hóráidí fada, cleas ar tugadh "obstruction" air, chun aird a tharraingt ar éilimh na hÉireann. Theastaigh ó Pharnell deireadh a chur le h[[Achtanna an Aontais 1800|Acht an Aontais]] agus Rialtas Dúchais a bhaint amach.<ref>Paul Bew, ''Parnell, Charles Stewart (1846-1891), politician and landowner'', Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press (2004-5)</ref> Ar an [[17 Bealtaine]] [[1880]], toghadh Charles Stewart Parnell ina chathaoirleach ar [[Léig an Rialtais Dúchais]] in ionad William Shaw, a bhí ina mhinistir Protastúnach agus ina Fhuig (Whig). Bhí [[Cogadh na Talún]] ar tí briseadh amach ag an am. Ba é Parnell a bhunaigh [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]] sa bhliain [[1882]], in ionad [[Léig an Rialtais Dúchais]].<ref>Cowman, Des - Fianaise na Staire Iml. 3 : Gnéithe de Stair an 20ú hAois, Ar dTuiscint ar an Domhan Nua-Aoiseach (An Gúm 1991).</ref> Ar an [[6 Bealtaine]] [[1882]] dúnmharaíodh Príomh-Rúnaí na hÉireann, an Tiarna Frederick Cavendish, agus an Fo-Rúnaí Buan, Thomas Henry Burke, i [[Páirc an Fhionnuisce]] (féach [[Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce (1882)]]). Cháin Parnell an feall go géar. Sa bhliain 1887 d'fhoilsigh an nuachtán ''The Times'' litreacha a thabharfadh le fios go raibh Parnell báúil leis na dúnmharuithe, ach chruthaigh coimisiún speisialta sa bhliain 1889 gur litreacha bréige a bhí iontu a bhí brionnaithe ag Richard Pigott. Sa toghchán ginearálta i 1885 bhuaigh páirtí Pharnell 86 shuíochán, agus bhí cothromaíocht na cumhachta i dTeach na dTeachtaí aige dá bharr. D'iompaigh [[William Ewart Gladstone|William Gladstone]] i dtreo an Rialtais Dúchais ansin. Cuireadh an chéad Bhille um Rialtas Dúchais os comhair na Parlaiminte sa bhliain 1886, ach caitheadh amach sa dara léamh é i dTeach na dTeachtaí, le 341 vóta in aghaidh 311. [[Íomhá:StatueParnellDublin.JPG|clé|mion|220px|Dealbh chuimhneacháin i mBaile Átha Cliath ag barr Shráid Uí Chonaill|alt=]] [[Íomhá:The cause of Ireland LCCN2004670089.jpg|clé|mion|220px|1881: an "Rí gan choróin"]] == Scannal O'Shea == I mí na Samhna 1890 nochtadh i gcás colscartha go raibh caidreamh fada adhaltranach ag Parnell le [[Katharine O'Shea]], bean chéile fheisire eile dá pháirtí, an Captaen William O'Shea. Chuir an scannal isteach ar a lán daoine. Labhair go leor díobh amach i gcoinne Pharnell, agus chaill sé cuid mhaith dá thacaíocht, go háirithe i measc lucht leanúna Gladstone agus i measc chléir na hEaglaise Caitlicí. Ar an [[6 Nollaig]] [[1890]], i Seomra Coiste 15 i dTeach na dTeachtaí, tháinig scoilt ar Pháirtí Parlaiminteach na hÉireann: shiúil 44 feisire amach faoi cheannas Justin McCarthy, agus d'fhan 28 acu dílis do Pharnell. Phós Parnell Katharine O'Shea ar an [[25 Meitheamh]], [[1891]]. == Bás agus sochraid == Chaith Parnell míonna deiridh a shaoil ag stocaireacht in Éirinn ar son a cheannaireachta, ach bhí a shláinte ag teip. Fuair sé bás de bharr niúmóine i Hove, in aice le [[Brighton and Hove|Brighton]] i [[Sasana]], ar an [[6 Deireadh Fómhair]] [[1891]]. Ní raibh sé ach 45 bliain d'aois. Bhí níos mó ná 200,000 duine ar a shochraid i m[[Baile Átha Cliath]] ar an [[11 Deireadh Fómhair]], [[1891]]. Cuireadh i [[Reilig Ghlas Naíon]] é. Níl ar an leac os cionn na huaighe ach an t-aon fhocal amháin: "Parnell". == Oidhreacht == Nochtadh dealbh chuimhneacháin de Pharnell ag barr Shráid Uí Chonaill i mBaile Átha Cliath sa bhliain 1911, obair an dealbhóra Mheiriceánaigh Augustus Saint-Gaudens. Tá focail as óráid a thug sé i gCorcaigh sa bhliain 1885 greanta uirthi: "No man has a right to fix the boundary of the march of a nation." == Féach freisin == * [[Conradh na Talún]] * [[Cogadh na Talún]] * [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]] * [[Rialtas Dúchais]] * [[Katharine O'Shea]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Parnell, Charles Stewart}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1846]] [[Catagóir:Básanna i 1891]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn]] [[Catagóir:Athriar talúntais in Éirinn]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Mhantáin]] [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] cuaxy9wpjy6n5sh3dc62acfcizjqjux 0 12721 1327028 1312661 2026-08-29T07:13:08Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327028 wikitext text/x-wiki {{Athbhreithniú}} {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta | nom = Shamrock Rovers | imatge = | nom_original = Shamrock Rovers Football Club | alies = ''Na Fonsaí'', ''Ruagairí'', ''Seamróga''| colors = {{color box|green}} {{color box|white}} [[glas]], [[bán]] | data_fundacio = [[1901]] | entrenador = Stephen Bradley| lliga = [[League of Ireland|Sraith na hÉireann]] | lloc_web = http://www.shamrockrovers.ie/ |equipament={{Trealamh spóirt il | pattern_la1 =_shamrock22H | pattern_b1 = _shamrock22H | pattern_ra1 =_shamrock22H | pattern_sh1 =_shamrock22H | pattern_so1 =_shamrock22Hl | leftarm1= 007020 | body1 = 007020 | rightarm1 = 007020 | shorts1 = 007020 | socks1 = 007020 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2=FFFFFF | body2=FFFFFF | rightarm2=FFFFFF | shorts2=FFFFFF | socks2=007020 | pattern_la3 =_shamrock21t | pattern_b3 =_shamrock21t | pattern_ra3 =_shamrock21t | pattern_sh3 =_shamrock21t | pattern_so3 = | leftarm3=000000 | body3=000000 | rightarm3=000000 | shorts3=000000 | socks3=000000 | title1=Baile | title2=As baile | title3=Triú }} }} Is club [[Sacar|peile]] [[Poblacht na hÉireann|Éireannach]] é '''Shamrock Rovers Football Club''' ([[Gaeilge]]: ''Cumann Peile Ruagairí na Seamróige'') as [[Baile Átha Cliath]] a imríonn i [[League of Ireland|Sraith na hÉireann]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/11/leamhthuiscint-ruagairi-na-seamroige/|teideal=Léamhthuiscint: Ruagairí na Seamróige|údar=Domhnall Mac Concharraige|dáta=2025-11-07|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2025-11-07}}</ref> Is é Ruagairí na Seamróige an club is rathúla in Éirinn.<ref name="liosta trófaí">{{Lua idirlín|url=http://www.shamrockrovers.ie/about/honours|teideal=Roll of Honour|dátarochtana=2010-04-14|foilsitheoir=Shamrock Rovers Football Club|archivedate=2009-03-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090317095444/http://www.shamrockrovers.ie/about/honours}} {{en icon}}</ref> Tá sé shraith déag buaite aige agus ceithre [[Corn FAI|Choirn Cumann Peile na hÉireann]] buaite is fiche. Tá níos mó imreoirí soláthartha [[Foireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann|d'Fhoireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann]] leis an club ná aon club eile. Is é an club is rathúla i gcomórtas [[Éire|Éireann uile]] freisin.<ref>{{Lua idirlín|url=http://home.online.no/~smogols/ifcp/archive/allirelandarchive/allirelandpastwinners.htm|teideal=Irish Football Club Project - North vs. South - Past Winners|dátarochtana=2010-04-18|archivedate=2009-04-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415085227/http://home.online.no/~smogols/ifcp/archive/allirelandarchive/allirelandpastwinners.htm}} {{en icon}}</ref> Bunaíodh Ruagairí na Seamróige sa [[An Rinn (Contae Bhaile Átha Cliath)|Rinn]] sa bhliain 1901 de réir an chlub,<ref name="stair">{{Lua idirlín|url=http://www.shamrockrovers.ie/about/history|teideal=A Brief History of Shamrock Rovers|dátarochtana=2010-04-18|foilsitheoir=Shamrock Rovers Football Club|archivedate=2011-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110116070457/http://www.shamrockrovers.ie/about/history}} {{en icon}}</ref> ach níl dáta bunaithe soiléir ann. Áitíonn tacadóirí éigin gur is é 1899 dáta bunaidh an chlub. Bhuaigh an club Sraith na hÉireann i [[League of Ireland 1922/23|1922/23]] in a chéad séasúr sa tsraith. Bhunaigh sé a stádas is rathúla faoi 1949 le 44 trófaithe móra buaite aige. Bhuaigh an club trí sraith agus dhá Chorn Chumann Peile na hÉireann le linn na 1950idí agus d'éirigh sé an chéad club Éireannach páirt a ghlacadh i gcomórtas Eorpach nuair a d'imir sé i [[Sraith na Seaimpíní|gCorn na hEorpa]] sa bhliain 1958.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.fai.ie/index.php?option=com_content&view=article&id=225&Itemid=227|teideal=FAI History: 1930 - 1959|dátarochtana=2010-04-18|foilsitheoir=[[Cumann Peile na hÉireann]]}} {{en icon}}</ref> Bhuaigh an club sé Chorn Chumann Peile na hÉireann i ndiaidh a chéile sa 1960idí, rud atá curiarracht. Chuaigh an fhoireann go dtí [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] sa bhliain 1967 agus bhunaigh siad an Cumann Sacair Aontaithe in éineacht le clubanna Eorpacha eile.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.sover.net/~spectrum/year/1967.html|teideal=The Year in American Soccer - 1967|dátarochtana=2010-04-18|archivedate=2008-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081102062256/http://www.sover.net/~spectrum/year/1967.html}} {{en icon}}</ref> Bhuaigh an club Sraith na hÉireann ceithre uair i ndiaidh a chéile idir 1983 agus 1987. D'imir an club ag Páirc Ghleann Molúra ó 1926 go 1987, nuair a dhíol úinéirí na chlub an staid le forbróirí maoine in imthosca conspóideacha.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.tribune.ie/article/2006/dec/03/who-dropped-the-ball-when-it-came-to-protecting-ou/?q=|teideal=Who dropped the ball when it came to protecting our sporting heritage?|dátarochtana=2010-04-19|foilsitheoir=[[Sunday Tribune]]|archivedate=2016-03-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160308150734/http://tribune.ie/article/2006/dec/03/who-dropped-the-ball-when-it-came-to-protecting-ou?q=}} {{en icon}}</ref> Bhog an fhoireann timpeall Baile Átha Cliath ar dhá bhliain is fiche ina dhiaidh sin ag imirt i staideanna ar cíos. Bhog an club isteach i [[Staid Thamhlachta]] roimh thús na séasúr 2009, tar éis fanacht fada mar gheall ar díospóidí dhlíthiúil agus moilleadóireachta nuair a raibh an club caomhnaithe ar éag lena tacadóirí.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.shamrockrovers.ie/members/club-history|teideal=Shamrock Rovers Members Club|dátarochtana=2010-04-22|foilsitheoir=Shamrock Rovers Football Club|archivedate=2009-03-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090316054116/http://www.shamrockrovers.ie/members/club-history}} {{en icon}}</ref> Chaith Ruagairí na Seamróige geansaithe le stríoca glas agus bán go dtí 1926, nuair a thosaigh sé ag imirt i ngeansaithe le fonsaí ina áit.<ref name="fonsaí">{{Lua idirlín|url=http://www.belfastceltic.org/archive/hoops.html|teideal=They Gave us the Hoops|dátarochtana=2010-04-22}} {{en icon}}</ref> Is é an [[Seamróg|tseamróg]] siombail an chlub. Tá an club ar úinéireacht ag na tacadóirí ó 2005. Tá sé a reáchtáil ar bhonn ballraíochta. Is é taobh theas de Bhaile Átha Cliath áit dhúchais fhormhór na tacadóirí. Bíonn iompairc dhian ann idir ''Na Fonsaí'' agus [[Bohemian F.C.|Bohemians]].<ref name="naimhde">{{Lua idirlín|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/sport/2009/1002/1224255680861.html|teideal=Best of enemies ready to go at it|údar=Emmet Malone|dátarochtana=2010-04-22|foilsitheoir=[[The Irish Times]]|dáta=02-10-2009}} {{en icon}}</ref> [[File:Tallaght Stadium 1.jpg|thumb|deas|310px|Staid Thamhlachta]] == Stair == Bunaíodh an club sa [[An Rinn (Contae Bhaile Átha Cliath)|Rinn]] sa bhliain 1901 de réir an chlub,<ref name="stair"/> ach níl dáta bunaithe soiléir ann. Áitíonn tacadóirí éigin gur is é 1899 dáta bunaidh an chlub. D'imir sé sa sraitheanna íochtaracha a bhformhór na chéad cúpla deichniúir agus sa chéad chluiche ceannais an [[Corn FAI|Chorn Cumann Peile na hÉireann]] sa bhliain 1922. Bhuaigh an club Sraith na hÉireann i [[League of Ireland 1922/23|1922/23]] in a chéad séasúr sa tsraith agus dhá teidil sa bhreis sna ceithre shéasúr tar éis sin. Sna 1930idí, bhuaigh an club Sraith na hÉireann trí uair agus an Corn Cumann Peile na hÉireann cúig uair. D'imir idirnáisiúntais Éireannach, Paddy Moore agus Jimmy Dunne róil tábhachtach san rath sin agus tugadh tacaíocht dóibh le tinrimh de bhreis ar 25 000 daoine.<ref name="Rice 2005 39">{{cite book|last=Rice|first=Eoghan|title=We Are Rovers|url=https://archive.org/details/weareroversoralh0000rice|publisher=Nonsuch|year=2005|chapter=Foundation|page=[https://archive.org/details/weareroversoralh0000rice/page/39 39]|quote=You'd get up to 30,000 people in Milltown.|isbn=1845885104}} {{en icon}}</ref> Bhunaigh Ruagairí na Seamróige a stádas is rathúla in Éirinn faoi 1949 le 44 trófaithe móra buaite aige lena n-áirítear sé teidil Sraithe na hÉireann agus 11 Coirn Cumann Peile na hÉireann.<ref name="liosta trófaí"/> Ghlac [[Paddy Coad]] an post ''imreoir-traenálaí'' le drogall sa bhliain [[1949]] tar éis bás [[Jimmy Dunne]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://nifootball.blogspot.com/2006/11/jimmy-dunne.html|teideal=Jimmy Dunne|dátarochtana=2009-02-02}} {{en icon}}</ref> D'imríodh sé leis an club ar feadh beagnach ocht mbliana roimhe sin agus é féin a thaispeáin mar dhuine de na himreoirí is fearr i Sraith na hÉireann.<ref>{{Lua idirlín|url=http://waterfordireland.tripod.com/paddy_coad.htm|teideal=Paddy Coad|dátarochtana=2009-02-02|archivedate=2008-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080507071310/http://waterfordireland.tripod.com/paddy_coad.htm}} {{en icon}}</ref> Thionscain sé beartas óige radacach ina chéad trí bliana i bhfeighil. Thionscain sé modhanna traenála réabhlóideacha freisin agus chuir treise ar oilteacht theicniúil agus peil seilbhe. Stíl pheile tapa a bhí bunaithe ar phasáil ab ea an toradh agus chuir sé leis bhforbairt an chluiche in Éirinn.<ref>{{cite book|last=Rice|first=Eoghan|title=We Are Rovers|url=https://archive.org/details/weareroversoralh0000rice|publisher=Nonsuch|year=2005|chapter=Coad's Colts (1950–1959)|page=[https://archive.org/details/weareroversoralh0000rice/page/53 53]–55|quote=However, the side that Paddy Coad would form was to change the way Irish people viewed the sport of football. The fast, passing style of football they played revolutionised the game in Ireland.|isbn=1845885104}} {{en icon}}</ref> Bhuaigh an club Sraith na hÉireann don chéad uair i gcúig bliana déag sa bhliain [[1954]] nuair a chríochnaigh [[Paddy Ambrose]] an séasúr mar ardaimsitheoir na foirne.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.clontarfonline.com/ambrose_eglington.htm|teideal=Paddy Ambrose and Tommy Eglington|dátarochtana=2010-10-08|foilsitheoir=Clontarf Online}} {{en icon}}</ref> Bhuaigh an fhoireann a bhí ainmnithe mar ''Coad's Colts'' dhá teidil sraithe eile de bhreis ar dhá Coirn CPÉ. Ghlac [[Seán Thomas]] ról an fhoireann a athfhoirgniú tar éis an imeacht Paddy Coad agus séasúr mírathúil faoi bhun an ceannas Albie Murphy. D'fhan [[Paddy Ambrose]] agus Ronnie Nolan leis an club agus bhí siad ceangailte le himreoirí eile iomaí lena n-áirítear idirnáisiúntais Éireannacha [[Frank O’Neill]] agus Johnny Fullam.<ref name="stair"/> Tháinig [[Liam Tuohy]] ar ais go dtí na fonsaí mar chaptaen freisin. Bhuaigh an club gach trófaí intíre cé is moite den Chorn ''Top Four'' i shéasúr 1963-64 agus d'fhulaing cailleadh caol i gcoinne an sealbhóir [[Valencia Club de Fútbol|Valencia]] i gCorn Aontaí Idirchathracha. == Croinic == {| class="toccolours" style="margen: 0{{e}}5em auto; width: 99%; background:#BFD4F7; text-align: left;" !colspan="2" align=center bgcolor="#008000"| <span style="color:#FFFFFF;"> Croinic an chlub</span> |- |<div style="font-size:93%"> {| |valign="top" width="33%"| * [[1901]] – Bunaíodh an club. ---- * [[League of Ireland 1922/23|1922/23]] - [[Íomhá:Flag of Ireland.svg|border|18px|Seaimpíní na hÉireann]] '''Seaimpíní na hÉireann'''. * [[League of Ireland 1923/24|1923/24]] - 7ú sa [[Sraith na hÉireann]]. * [[League of Ireland 1924/25|1924/25]] - [[Íomhá:Flag of Ireland.svg|border|18px|Seaimpíní na hÉireann]] '''Seaimpíní na hÉireann''' - <br />[[League of Ireland Shield|Sciath]] agus [[Corn FAI|Corn]] buaite. * [[League of Ireland 1925/26|1925/26]] - 2ú sa Sraith na hÉireann. * [[League of Ireland 1926/27|1926/27]] - [[Íomhá:Flag of Ireland.svg|border|18px|Seaimpíní na hÉireann]] '''Seaimpíní na hÉireann''' - <br />Sciath buaite. * [[1927]]/[[1928|28]] - 3ú sa Sraith na hÉireann. * [[1928]]/[[1929|29]] - 3ú sa Sraith na hÉireann - <br /> Corn buaite. ---- * [[1929]]/[[1930|30]] - 3ú sa Sraith na hÉireann - <br /> Corn buaite. * [[1930]]/[[1931|31]] - 7ú sa Sraith na hÉireann - <br /> Corn buaite. * [[1931]]/[[1932|32]] - [[Íomhá:Flag of Ireland.svg|border|18px|Seaimpíní na hÉireann]] '''Seaimpíní na hÉireann''' - <br />Sciath agus Corn buaite. * [[1932]]/[[1933|33]] - 2ú sa Sraith na hÉireann - <br />Sciath agus Corn buaite. * [[1933]]/[[1934|34]] - 3ú sa Sraith na hÉireann. * [[1934]]/[[1935|35]] - 6ú sa Sraith na hÉireann - <br />Sciath buaite. * [[1935]]/[[1936|36]] - 6ú sa Sraith na hÉireann - <br /> Corn buaite. * [[1936]]/[[1937|37]] - 9ú sa Sraith na hÉireann. * [[1937]]/[[1938|38]] - [[Íomhá:Flag of Ireland.svg|border|18px|Seaimpíní na hÉireann]] '''Seaimpíní na hÉireann''' - <br />Sciath buaite. * [[1938]]/[[1939|39]] - [[Íomhá:Flag of Ireland.svg|border|18px|Seaimpíní na hÉireann]] '''Seaimpíní na hÉireann'''. ---- * [[1939]]/[[1940|40]] - 2ú sa Sraith na hÉireann - <br /> Corn buaite. * [[1940]]/[[1941|41]] - 4ú sa Sraith na hÉireann. * [[1941]]/[[1942|42]] - 2ú sa Sraith na hÉireann - <br />Sciath buaite. * [[1942]]/[[1943|43]] - 4ú sa Sraith na hÉireann. * [[1943]]/[[1944|44]] - 3ú sa Sraith na hÉireann - <br /> Corn buaite. * [[1944]]/[[1945|45]] - 3ú sa Sraith na hÉireann - <br /> Corn buaite. * [[1945]]/[[1946|46]] - 4ú sa Sraith na hÉireann. * [[1946]]/[[1947|47]] - 3ú sa Sraith na hÉireann. * [[1947]]/[[1948|48]] - 3ú sa Sraith na hÉireann - <br /> Corn buaite. |width="50"|&nbsp; |valign="top" width="33%"| * [[1948]]/[[1949|49]] - 4ú sa Sraith na hÉireann. ---- * [[1949]]/[[1950|50]] - 7ú sa Sraith na hÉireann - <br />Sciath buaite. * [[1950]]/[[1951|51]] - 6ú sa Sraith na hÉireann. * [[1951]]/[[1952|52]] - 3ú sa Sraith na hÉireann - <br />Sciath buaite. * [[1952]]/[[1953|53]] - 3ú sa Sraith na hÉireann. * [[1953]]/[[1954|54]] - [[Íomhá:Flag of Ireland.svg|border|18px|Seaimpíní na hÉireann]] '''Seaimpíní na hÉireann'''. * [[1954]]/[[1955|55]] - 3ú sa Sraith na hÉireann - <br />Sciath agus Corn buaite. * [[1955]]/[[1956|56]] - 2ú sa Sraith na hÉireann - <br />Sciath agus Corn buaite. * [[1956]]/[[1957|57]] - [[Íomhá:Flag of Ireland.svg|border|18px|Seaimpíní na hÉireann]] '''Seaimpíní na hÉireann''' - <br />Sciath buaite. * [[1957]]/[[1958|58]] - 2ú sa Sraith na hÉireann - <br />Sciath buaite. * [[1958]]/[[1959|59]] - [[Íomhá:Flag of Ireland.svg|border|18px|Seaimpíní na hÉireann]] '''Seaimpíní na hÉireann'''. ---- * [[1959]]/[[1960|60]] - 4ú sa Sraith na hÉireann. * [[1960]]/[[1961|61]] - 6ú sa Sraith na hÉireann. * [[1961]]/[[1962|62]] - 3ú sa Sraith na hÉireann - <br /> Corn buaite. * [[1962]]/[[1963|63]] - 5ú sa Sraith na hÉireann - <br />Sciath buaite. * [[1963]]/[[1964|64]] - [[Íomhá:Star*.svg|15px|10ú teideal]] [[Íomhá:Flag of Ireland.svg|border|18px|Seaimpíní na hÉireann]] '''Seaimpíní na hÉireann''' - <br />Sciath agus Corn buaite. * [[1964]]/[[1965|65]] - 2ú sa Sraith na hÉireann - <br />Sciath agus Corn buaite. * [[1965]]/[[1966|66]] - 2ú sa Sraith na hÉireann - <br />Sciath agus Corn buaite. * [[1966]]/[[1967|67]] - 7ú sa Sraith na hÉireann - <br /> Corn buaite. * [[1967]]/[[1968|68]] - 4ú sa Sraith na hÉireann - <br />Sciath agus Corn buaite. * [[1968]]/[[1969|69]] - 2ú sa Sraith na hÉireann - <br /> Corn buaite. ---- * [[1969]]/[[1970|70]] - 2ú sa Sraith na hÉireann. * [[1970]]/[[1971|71]] - 2ú sa Sraith na hÉireann. * [[1971]]/[[1972|72]] - 5ú sa Sraith na hÉireann. * [[1972]]/[[1973|73]] - 5ú sa Sraith na hÉireann. * [[1973]]/[[1974|74]] - 7ú sa Sraith na hÉireann. * [[1974]]/[[1975|75]] - 8ú sa Sraith na hÉireann. |width="50"|&nbsp; |valign="top" width="33%"| * [[1975]]/[[1976|76]] - 14ú sa Sraith na hÉireann. * [[1976]]/[[1977|77]] - 11ú sa Sraith na hÉireann - <br /> [[League of Ireland Cup|Corn Sraithe na hÉireann]] buaite. * [[1977]]/[[1978|78]] - 4ú sa Sraith na hÉireann - <br /> Corn buaite. * [[1978]]/[[1979|79]] - 5ú sa Sraith na hÉireann. ---- * [[1979]]/[[1980|80]] - 4ú sa Sraith na hÉireann. * [[1980]]/[[1981|81]] - 5ú sa Sraith na hÉireann. * [[1981]]/[[1982|82]] - 2ú sa Sraith na hÉireann. * [[1982]]/[[1983|83]] - 6ú sa Sraith na hÉireann. * [[1983]]/[[1984|84]] - [[Íomhá:Flag of Ireland.svg|border|18px|Seaimpíní na hÉireann]] '''Seaimpíní na hÉireann'''. * [[1984]]/[[1985|85]] - [[Íomhá:Flag of Ireland.svg|border|18px|Seaimpíní na hÉireann]] '''Seaimpíní na hÉireann''' - <br />Corn buaite. * [[1985]]/[[1986|86]] - [[Íomhá:Flag of Ireland.svg|border|18px|Seaimpíní na hÉireann]] '''Seaimpíní na hÉireann''' - <br />Corn buaite. * [[1986]]/[[1987|87]] - [[Íomhá:Flag of Ireland.svg|border|18px|Seaimpíní na hÉireann]] '''Seaimpíní na hÉireann''' - <br />Corn buaite. * [[1987]]/[[1988|88]] - 4ú sa Sraith na hÉireann. * [[1988]]/[[1989|89]] - 7ú sa Sraith na hÉireann. ---- * [[1989]]/[[1990|90]] - 4ú sa Sraith na hÉireann. * [[1990]]/[[1991|91]] - 6ú sa Sraith na hÉireann. * [[1991]]/[[1992|92]] - 6ú sa Sraith na hÉireann. * [[1992]]/[[1993|93]] - 8ú sa Sraith na hÉireann. * [[1993]]/[[1994|94]] - [[Íomhá:Flag of Ireland.svg|border|18px|Seaimpíní na hÉireann]] '''Seaimpíní na hÉireann'''. * [[1994]]/[[1995|95]] - 6ú sa Sraith na hÉireann. * [[1995]]/[[1996|96]] - 5ú sa Sraith na hÉireann. * [[1996]]/[[1997|97]] - 7ú sa Sraith na hÉireann. * [[1997]]/[[1998|98]] - 4ú sa Sraith na hÉireann. * [[1998]]/[[1999|99]] - 8ú sa Sraith na hÉireann. ---- * [[1999]]/[[2000|00]] - 5ú sa Sraith na hÉireann. * [[2000]]/[[2001|01]] - 7ú sa Sraith na hÉireann. * [[2001]]/[[2002|02]] - 2ú sa Sraith na hÉireann. * [[2002]]/[[2003|03]] - 3ú sa Sraith na hÉireann. * [[2003]] - 7ú sa Sraith na hÉireann. * [[2004]] - 9ú sa Sraith na hÉireann. * [[2005]] - 11ú sa Sraith na hÉireann. (Íslithe) * [[2006]] - 1ú sa [[League of Ireland First Division|Chéad Roinn]]. (Ardú Céime) * [[2007]] - 5ú sa Sraith na hÉireann. * [[League of Ireland 2008|2008]] - 7ú sa Sraith na hÉireann. * [[2009]] - 2ú sa Sraith na hÉireann. ---- |} </div> |} == Dathanna agus suaitheantas == {{Bosca éide pheile |align=right |pattern_la=_green_stripes |pattern_b=_greenstripes |pattern_ra=_green_stripes |leftarm=FFFFFF |body=FFFFFF |rightarm=FFFFFF |shorts=FFFFFF |socks=FFFFFF |title=<center>Bunú–1926</center> }} Chaith Ruagairí na Seamróige geansaithe le stríoca glas agus bán go dtí 1926, nuair a thosaigh an fhoireann ag imirt i ngeansaithe le fonsaí ina áit. Mhol John Sheridan, comhalta de choiste, an smaoineamh ar bhonn an caidreamh maith idir Belfast Celtic agus an club.<ref name="fonsaí"/> Caitheadh na geansaithe nua an chéad uair i gcoinne Bray Unknowns i gcluiche coirn ar 9 Eanáir 1927. Chaill ''Na Fonsaí'' an cluiche 3–0 agus phléigh comhaltaí sinsearach tréigean na geansaithe nua. Áfach, lean an fhoireann ag caitheamh na fonsaí glas agus bán go dtí an lae inniu. Is é an [[Seamróg|tseamróg]] siombail an chlub. Cuimsíonn suaitheantas an club seamróg agus liathróid ó bunú an chlub. Rinneadh mionathruithe ócáideach. Cuireadh [[réalta]] thuas an suaitheantas sa bhliain [[2005]] a comharthaigh na chéad deich teidil Sraith na hÉireann buaite ag an gclub. Is tríú dath oifigiúil an chlub é dubh tar éis táthcheangal an club ag na tacadóirí. Comharthaíonn sé bás an Pháirc Ghleann Molúra. Cinneadh sé freisin a cúlaigh an geansaí uimhir 12. Comharthaíonn an uimhir na tacadóirí anois.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.shamrockrovers.ie/members/club-aims|teideal=Shamrock Rovers Members Club Aims|dátarochtana=2010-04-25|foilsitheoir=Shamrock Rovers Football Club|archivedate=2013-01-08|archiveurl=https://archive.today/20130108040919/http://www.shamrockrovers.ie/members/club-aims}} {{en icon}}</ref> == Staid == {{Féach freisin|Staid Thamhlachta}} === Páirc Ghleann Molúra === Ar an 11 Meán Fómhair 1926, d'imir an club a gcéad chluiche ag Páirc Ghleann Molúra, Baile an Mhuilinn in aghaidh [[Dundalk F.C.|Dhún Dealgan]] tar éis tréimhsí ag Páirc [[An Rinn (Contae Bhaile Átha Cliath)|na Rinne]], Páirc na Shelbourne, Na Glasáin agus páirc roimhe ag Baile an Mhuilinn. Tharlaigh an oscailt oifigiúil ar an 19 Meán Fómhair 1926 le cluiche cairdeachais in aghaidh Cheiltigh Bhéal Feirste. Ainmníodh an staid sa 1930idí nuair a d'ainmnigh na húinéirí nua, na Cunningham's, é tar éis a mbaile dúchasach sa [[Sléibhte Chill Mhantáin]]. Chríochnaigh siad an staid nuair a thóg siad lochtáin (áiteanna sheasta) agus chuir siad díon suas ar an lochtán os comhair an phríomhardáin go raibh tógtha lena tacaí. D'fhan sé beagnach neamhathraithe ó shin go dtí a scartáil sa bhliain 1990. Cuireadh suas tuilsolais sa 1980idí. Ba é 20 000 toilleadh an staid (1 000 suíocháin) an chuid is mó den a shaoil. Ba é 28 000 taifead tinrimh an staid. Dhíol úinéirí an chlub, na Kilcoyne's, an staid le forbróirí maoine sa bhliain 1987. Bhí sé ceannaithe acu ó an t-ord Íosánach go díreach roimhe seo. Rinne an slua ionradh ar an bpáirc ag an cluiche deireanach ag an staid in aghaidh [[Sligo Rovers F.C.|Sligo]] ar an 12 Aibreán 1987. == Tacadóirí == Is é taobh theas de Bhaile Átha Cliath an áit dhúchais formhór na tacadóirí,<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.rte.ie/sport/soccer/features/elfglenn5.html|teideal=Eircom League Focus|dátarochtana=2010-04-25|foilsitheoir=[[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]]}} {{en icon}}</ref> ach tarraingíonn an club tacadóirí ar fud na cathrach agus ar fud na tíre. Cuimsíonn an bonn tacaíochta clubanna tiomnaithe a cur tacaigh lena foireann ag cluichí as baile.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.shamrockrovers.ie/about/supporters-clubs|teideal=Supporters Clubs|dátarochtana=2010-04-26|foilsitheoir=Shamrock Rovers Football Club|archivedate=2009-03-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090315081817/http://www.shamrockrovers.ie/about/supporters-clubs}} {{en icon}}</ref> Bíonn grúpa [[ultras]] i gcomhcheangal leis an club.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.srfcultras.org/|teideal=srfc ultras|dátarochtana=2010-04-23}} {{en icon}}</ref> Déanann na SRFC Ultras taispeántais na tacaíocht ag cluichí ag úsáid bratacha agus [[Bladhm (earra piriteicniúla)|bladhmanna láimhe]].<ref name="agallamh ultras">{{Lua idirlín|url=http://www.srfcultras.net/media/keito_interview/keito_interview.html|teideal=Hoops Keeping The Dream Alive|dátarochtana=2010-04-23|archivedate=2008-02-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080228210850/http://www.srfcultras.net/media/keito_interview/keito_interview.html}} {{en icon}}</ref> Bíonn cleamhnacht ann idir na SRFC Ultras agus grúpaí Eorpach eile lena n-áirítear tacadóirí na [[Associazione Sportiva Roma|Roma]],<ref>{{Lua idirlín|url=http://archives.tcm.ie/irishexaminer/2004/01/07/story931987514.asp|teideal=Soccer: Roma Therapy|dátarochtana=2010-04-26|foilsitheoir=[[Irish Examiner]]|archivedate=2009-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090709053906/http://archives.tcm.ie/irishexaminer/2004/01/07/story931987514.asp}} {{en icon}}</ref> [[Hammarby IF Fotbollförening|Hammarby]] agus [[PAE Panathinaikos|Panathinaikos]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://srfcultras.org/index.php?option=com_content&task=view&id=19&Itemid=38|teideal=Brothers|dátarochtana=2010-04-26|archivedate=2010-03-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100329014800/http://srfcultras.org/index.php?option=com_content&task=view&id=19&Itemid=38}} {{en icon}}</ref> Is iad an grúpa ultras is sine in Éirinn, bunaithe sa bhliain [[2001]]. Grúpaí ultras eile in Éirinn agus borradh in iompraíocht i gcomhcheangal lena cultúr a bhí de thoradh ar an bunú na SRFC Ultras.<ref name="agallamh ultras"/> Bhí Páirc Ghleann Molúra i d'óstach do tinrimh tuairim 20 000 daoine go rialta go dtí na [[1970idí]].<ref name="táimid ruagairí">{{cite book|last=Rice|first=Eoghan|title=We Are Rovers|url=https://archive.org/details/weareroversoralh0000rice|publisher=Nonsuch|year=2005|isbn=1845885104}} {{en icon}}</ref> Chuaigh na huimhreacha seo i laghad nuair a thréig formhór pobail spóirt na hÉireann sacar Éireannach.<ref name="macmillan2006">{{cite book|last=Whelan|first=Daire|title=Who Stole Our Game?|publisher=Gill & Macmillan Ltd|year=2006|isbn=0717140040}} {{en icon}}</ref> Bhuaigh an club Sraith na hÉireann ceithre uair i ndiaidh a chéile idir 1983 agus 1987 ach bhí an staid i d'óstach do tinrimh tuairim cheathrú cuid an figiúr roimhe seo.<ref name="táimid ruagairí"/> Ghlac díol an staid páirt i titim eile. Lean na tinrimh ag titim le linn na mblianta gan chónai, go háirithe na blianta a chaitheann ar an taobh thuaidh, gan na tinrimh taifeadta le linn cónaí an club ag an RDS a áireamh. Fhreastail 22 000 daoine an chéad chluiche ag an staid.<ref name="táimid ruagairí"/> Sular an athshuíomh go Tamhlacht, laghdaítí bonn tacaíochta an club go lárghrúpa de bhreis ar míle tacadóirí. Cuimsíonn sé tuairim 2 500 sealbhóirí ticéad séasúir faoi láthair.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.airtricityleague.com/index.php/clubs/premier-division/shamrock-rvs/latest-news/484-tallaght-stadium-sold-out-again|teideal=Tallaght Stadium sold out again|dátarochtana=2010-04-29|foilsitheoir=[[League of Ireland]]}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{en icon}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://www.shamrockrovers.ie/news/35-news/1199-season-ticket-update-delivery-next-week|teideal=Season ticket update - delivery next week|dátarochtana=2010-04-29|foilsitheoir=Shamrock Rovers Football Club|archivedate=2012-09-11|archiveurl=https://archive.today/20120911210835/http://www.shamrockrovers.ie/news/35-news/1199-season-ticket-update-delivery-next-week}} {{en icon}}</ref> Tá a lán iompairceanna comhroinnte idir Ruagairí na Seamróige agus clubanna eile ar feadh a stair. Is é an iompairc comhroinnte leis an [[Shelbourne Football Club|Shelbourne]] an iompairc den sórt is sine. Bunaíodh é ar bhonn bunúis na clubanna sa [[An Rinn (Contae Bhaile Átha Cliath)|Rinn]]. Maireann sé mar iompairc tánaisteach le taobh an dearbaí áitiúil le [[St Patrick's Athletic Football Club|St Patrick's Athletic]]. Ba é Drumcondra príomhiompairc an chlub le linn na [[1950idí]] agus [[1960idí]] ach cuireadh [[Bohemian F.C.|Bohemians]] in ionad [[Drumcondra Football Club|Drumcondra]] mar an club móra ar an taobh thuaidh sa 1970idí.<ref name="naimhde"/> Tá [[Clasaic (sacar)|iompairc clasaiceach]] forbartha idir Ruagairí na Seamróige agus Bohemians ón uair.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/sport/2009/0318/1224243007339.html|teideal=Rivals set for new chapter in old capital affair|dátarochtana=2010-04-30|foilsitheoir=[[The Irish Times]]}} {{en icon}}</ref> == Liosta trófaí == === Náisiúnta === * '''{{bratach|Ireland}} [[League of Ireland|Sraith na hÉireann]]: 22''' (curiarracht) :[[League of Ireland 1922/23|1922/23]], [[League of Ireland 1924/25|1924/25]], [[League of Ireland 1926/27|1926/27]], 1931/32, 1937/38, 1938/39, 1953/54, 1956/57, 1958/59, 1963/64[[Íomhá:Star*.svg|20px]] <br /> 1983/84, 1984/85, 1985/86, 1986/87, 1993/94, 2010, 2011, 2020, 2021, 2022, 2023, 2025 * '''[[Corn FAI|Corn Cumann Peile na hÉireann]]: 25''' (curiarracht) :1925, 1929, 1930, 1931, 1932, 1933, 1936, 1940, 1944, 1945, 1948, 1955, 1956, 1962, 1964, 1965, 1966,<br /> 1967, 1968, 1969, 1978, 1985, 1986, 1987, 2019 * '''[[League of Ireland Shield|Sciath Sraithe na hÉireann]]: 18''' (curiarracht) :1924/25, 1926/27, 1931/32, 1932/33, 1934/35, 1937/38, 1941/42, 1949/50, 1951/52, 1954/55, 1955/56, 1956/57,<br /> 1957/58, 1962/63, 1963/64, 1964/65, 1965/66, 1967/68 * '''[[League of Ireland Cup|Corn Sraithe na hÉireann]]: 1''' :1976/77 * '''[[League of Ireland First Division|Céad Roinn]]: 1''' :2006 === Réigiúnach === * '''Corn Sinsearach na [[Cúige Laighean|Laighin]]: 16''' :1923, 1927, 1929, 1930, 1933, 1938, 1953, 1955, 1956, 1957, 1958, 1964, 1969, 1982, 1985, 1997 <small>[http://www.shamrockrovers.ie/about/honours Liosta trófaí críochnaithe (Béarla)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090317095444/http://www.shamrockrovers.ie/about/honours |date=2009-03-17 }}</small> == Liosta imreoirí 2010 == {{Féach freisin|Shamrock Rovers Football Club 2010}} {{Peileadóir i liosta/tús|col1=#008000|col2=#FFFFFF}} {{Peileadóir i liosta|ú=1|tír=Northern Ireland|ainm=Alan Mannus|ionad=B}} {{Peileadóir i liosta|ú=2|tír=Ireland|ainm=Patrick Sullivan|ionad=C}} {{Peileadóir i liosta|ú=3|tír=Ireland|ainm=Enda Stevens|ionad=C}} {{Peileadóir i liosta|ú=4|tír=Scotland|ainm=Craig Sives|ionad=C}} {{Peileadóir i liosta|ú=5|tír=Ireland|ainm=[[Aidan Price]]|ionad=C}} {{Peileadóir i liosta|ú=6|tír=Ireland|ainm=[[Stephen Rice]]|ionad=L}} {{Peileadóir i liosta|ú=7|tír=Ireland|ainm=Stephen Bradley|ionad=L}} {{Peileadóir i liosta|ú=8|tír=Ireland|ainm=James Chambers|ionad=L}} {{Peileadóir i liosta|ú=9|tír=Scotland|ainm=[[Gary Twigg]]|ionad=I}} {{Peileadóir i liosta|ú=10|tír=Ireland|ainm=Dessie Baker|ionad=I}} {{Peileadóir i liosta|ú=11|tír=England|ainm=[[Neale Fenn]]|ionad=I}} {{Peileadóir i liosta/lár|col1=#008000|col2=#FFFFFF|suaitheantas=Bianca con bande Verdi e trifoglio}} {{Peileadóir i liosta|ú=13|tír=Ireland|ainm=Pat Flynn|ionad=C}} {{Peileadóir i liosta|ú=14|tír=Ireland|ainm=Aidan Downes|ionad=L}} {{Peileadóir i liosta|ú=15|tír=Ireland|ainm=Paddy Kavanagh|ionad=L}} {{Peileadóir i liosta|ú=16|tír=England|ainm=Pat Jennings|ionad=B}} {{Peileadóir i liosta|ú=17|tír=Ireland|ainm=Sean O'Connor|ionad=L}} {{Peileadóir i liosta|ú=18|tír=Northern Ireland|ainm=Chris Turner|ionad=L}} {{Peileadóir i liosta|ú=19|tír=England|ainm=Danny Murphy|ionad=C}} {{Peileadóir i liosta|ú=20|tír=Ireland|ainm=Billy Dennehy|ionad=L}} {{Peileadóir i liosta|ú=23|tír=Northern Ireland|ainm=Thomas Stewart|ionad=I}} {{Peileadóir i liosta|ú=24|tír=England|ainm=Dan Murray|ionad=C}} {{Peileadóir i liosta|ú=25|tír=Ireland|ainm=Robert Bayly|ionad=L}} {{Peileadóir i liosta/críoch}} == Imreoirí == <div style="float:left; valign:top; font-size:90%; width:90%; border:0px; padding:0px; margin-left:1em; margin-right:5px;margin-bottom:0px; text-align:left"> {{fuinneog|lógó=|border=1px|col1=008000|col2=FFFFFF|col3=FFFFFF|font-size=120%|teideal=Imreoirí na bliana|ábhar= {{Multicol}} * 1979–1980: Robbie Gaffney * 1980–1981: Harry Kenny * 1981–1982: Liam Buckley * 1982–1983: Liam Buckley * 1983–1984: Alan Campbell * 1984–1985: Pat Byrne * 1985–1986: Mick Neville * 1986–1987: Jody Byrne {{Multicol-break}} * 1987–1988: Mick Byrne * 1988–1989: Jody Byrne * 1989–1990: Vinny Arkins * 1990–1991: Dave Connell * 1991–1992: Dave Connell * 1992–1993: Peter Eccles * 1993–1994: Alan Byrne * 1994–1995: Gino Brazil {{Multicol-break}} * 1995–1996: Alan O'Neill * 1996–1997: Tony Cousins * 1997–1998: Matt Britton * 1998–1999: Tony O'Dowd * 1999–2000: Terry Palmer * 2000–2001: Tony Grant * 2001–2002: Shane Robinson * 2002–2003: Noel Hunt {{Multicol-break}} * 2003: Glen Fitzpatrick * 2004: Trevor Molloy * 2005: Barry Murphy * 2006: [[Aidan Price]] * 2007: Ger O'Brien * 2008: Darragh Maguire * 2009: [[Gary Twigg]] {{Multicol-end}} }}</div> <br clear=all> == Curiarrachtaí agus staitisticí == <div style="float:left; valign:top; font-size:90%; width:50%; border:0px; padding:0px; margin-left:1em; margin-right:5px;margin-bottom:0px; text-align:left"> {{fuinneog|lógó=|border=1px|col1=008000|col2=FFFFFF|col3=FFFFFF|font-size=120%|teideal=Cluichí|ábhar= * 100ú Cluiche sraithe: Ruagairí na Seamróige 3–1 Athlone (24/9/1927) * 500ú Cluiche sraithe: Ruagairí na Seamróige 2–0 [[Shelbourne Football Club|Shelbourne]] (21/4/1948) * 1000ú Cluiche sraithe: [[Dundalk Football Club|Dundalk]] 1–0 Ruagairí na Seamróige (20/2/1971) * 1500ú Cluiche sraithe: Ruagairí na Seamróige 2–0 Athlone (22/1/1989) * 1600ú Cluiche sraithe: Ruagairí na Seamróige 0–0 [[Waterford United F.C.|Waterford]] (24/1/1993) * 1700ú Cluiche sraithe: [[Galway United F.C.|Galway]] 0–2 Ruagairí na Seamróige (2/3/1996) * 2000ú Cluiche sraithe: Ruagairí na Seamróige 1–2 [[Drogheda United F.C.|Drogheda]] (22/10/2004) }}</div> <div style="float:right; valign:top; font-size:90%; width:42%; border:0px; padding:0px; margin-left:1em; margin-right:5px;margin-bottom:0px; text-align:left"> {{fuinneog|lógó=|border=1px|col1=008000|col2=FFFFFF|col3=FFFFFF|font-size=120%|teideal=Torthaí|ábhar= * Bua is mó:<br />Ruagairí na Seamróige 11–0 Bray Unknowns (28/10/1928) * Cailleadh is mó:<br />St James's Gate 7–0 Ruagairí na Seamróige (22/4/1937)<br />Cork City 7–0 Ruagairí na Seamróige (31/8/1938)<br />Górnik Zabrze 7–0 Ruagairí na Seamróige (1994–95) }}</div> <br clear=all> == Tagairtí == {{reflist}} == Leabharliosta == * {{cite book|last=Rice|first=Eoghan|title=We Are Rovers|url=https://archive.org/details/weareroversoralh0000rice|publisher=Nonsuch|year=2005|isbn=1845885104}} {{en icon}} * {{cite book|last=Paul Doolan|first=Robert Goggins|title=The Hoops|publisher=Gill & Macmillan Ltd|year=1993|isbn=0717121216}} {{en icon}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.shamrockrovers.ie/ Suíomh oifigiúil an chlub] {{Shamrock Rovers Football Club}} {{Teimpléad:Foirne League of Ireland}} {{Reflist}} [[Catagóir:Shamrock Rovers Football Club]] [[Catagóir:Clubanna sacair na hÉireann]] [[Catagóir:Tamhlacht]] toca7ticewskh40y6vj9dnqeihhp64u 0 14088 1327022 1326554 2026-08-29T04:43:29Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327022 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} I gcaint na ngnáthdhaoine, is ionann na '''Trioblóidí''' agus tréimhse na corraíola, an fhoréigin agus na coimhlinte idirphobail a thosaigh i dTuaisceart Éireann sna seascaidí déanacha, agus ar tháinig deireadh léi, a bheag nó a mhór, le síniú [[Comhaontú Aoine an Chéasta|Chomhaontú Bhéal Feirste]], nó Comhaontú Aoine an Chéasta, an 10 Aibreán 1998.<ref name="aughey7">{{cite book|last=Aughey|first=Arthur|title=The Politics of Northern Ireland: Beyond the Belfast Agreement|url=https://archive.org/details/politicsofnorthe0000augh|publisher=Routledge|location=London New York|year=2005|isbn=978-0-415-32788-6|oclc=55962335|page=[https://archive.org/details/politicsofnorthe0000augh/page/7 7]}}</ref><ref name="Ireland 1999, page 221">{{cite book|last1=Holland|first1=Jack|title=Hope Against History: The Course of Terrorist trouble in Northern Ireland|date=August 1999|publisher=[[Henry Holt and Company]]|isbn=978-0-8050-6087-4|page=[https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl/page/221 221]|url=https://archive.org/details/hopeagainsthisto00holl/page/221}}</ref><ref>{{cite book|last1=Gillespie|first1=Gordon|title=Historical Dictionary of the Northern Ireland Conflict|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000gill|date=November 2007|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-5583-0|page=[https://archive.org/details/historicaldictio0000gill/page/250 250]}}</ref><ref name="elliot">{{cite book|last1=Elliott|first1=Marianne|title=The Long Road to Peace in Northern Ireland: Peace Lectures from the Institute of Irish Studies at Liverpool University|url=https://archive.org/details/longroadtopeacei0000unse|date=2007|publisher=[[Liverpool University Press]]|isbn=978-1-84631-065-2|pages=[https://archive.org/details/longroadtopeacei0000unse/page/2 2], 188|edition=2}}</ref> Tugtar go leor sainmhínithe ar na Trioblóidí thar na blianta; cuirtear síos orthu uaireanta mar "cogadh neamhrialta"<ref>{{cite book |title=Northern Ireland: The Troubles: From The Provos to The Det |last=Lesley-Dixon |first=Kenneth |publisher=[[Pen and Sword Books]] |year=2018 |pages=13}}</ref> nó "coimhlint d'íseal-déine",<ref>{{cite news |last1=Taylor |first1=Peter |title=Who Won The War? Revisiting NI on 20th anniversary of ceasefires |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-29369805 |work=BBC News |date=26 September 2014}}</ref> agus fiú mar '[[cogadh cathartha]]'. Cé gur tharla na Trioblóidí i dTuaisceart Éireann den chuid is mó, ag amanna áirithe scaipeadh an foréigean isteach i gcodanna den [[Poblacht na hÉireann|Phoblacht]], de [[Sasana]] agus de mhórthír na hEorpa freisin. [[Íomhá:Dáileadh_na_bProtastúnach_1861-1991.gif|220px|thumb|Dáileadh na bProtastúnach in [[Éire|Éirinn]], 1861–1991]] == Cúlra agus Cúiseanna an Choimhlinte == === Líon na mBásanna === Maraíodh os cionn 3,500 duine agus gortaíodh os cionn 47,500 duine idir [[13 Iúil]] [[1969]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/exhibitions/1042-northern-ireland-1969/1047-growing-tension/320375-dungiven-disturbances/|teideal=Dungiven Disturbances / Death of Frances McCloskey in Dungiven|údar=RTÉ|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> agus deireadh na dTrioblóidí sa bhliain 1998, de réir Innéacs Básanna Sutton, an fhoinse staitistiúil is mó a n-úsáidtear.<ref>{{Lua idirlín|url=https://cain.ulster.ac.uk/sutton/|teideal=CAIN: Sutton Index of Deaths|údar=Malcolm Sutton|work=CAIN Web Service, Ollscoil Uladh|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Má áirítear na blianta ó 1966 go dtí 2006 – tréimhse níos leithne a chuimsíonn roinnt básanna roimh agus i ndiaidh na dtrí bliana déag sin – téann an t-iomlán os cionn 3,700.<ref>{{Lua idirlín|url=https://everycasualty.org/conflict/the-troubles-northern-ireland/|teideal=The Troubles - Northern Ireland|work=Every Casualty Counts|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuimhnigh-ar-lion-na-ndaoine-ata-beo-inniu-nach-mbeadh-duireasa-an-chomhaoantaithe/|teideal=Cuimhnigh ar líon na ndaoine atá beo inniu nach mbeadh d'uireasa an Chomhaontaithe|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=5 Aibreán 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> * Ba é an t[[An tIRA Sealadach|IRA Sealadach]] a mharaigh an líon ba mhó, 1,781 duine (48% den iomlán); bhí mionghrúpaí poblachtánacha eile freagrach freisin – an [[INLA]], an [[An tIRA Oifigiúil|IRA Oifigiúil]] agus grúpaí poblachtacha easaontacha – as suas le 400 eile a mharú idir iad. * Bhí paraimíleataigh dhílseacha freagrach as 1,115 duine a mharú. * Mharaigh [[Arm na Breataine]] 315 duine (an [[UDR]] agus an SAS san áireamh). * Mharaigh an [[Constáblacht Ríoga Uladh|RUC]] 50 duine. Tá cuid de na daoine a maraíodh i ndiaidh Chomhaontú Aoine an Chéasta i measc an líon sin, ina measc naonúr fichead a maraíodh i mBuamáil na hÓmaí i 1998. === Cúiseanna an Choimhlinte === B'í an chúis is bunúsaí leis an gcoimhlint ná stádas conspóideach Thuaisceart Éireann taobh istigh den [[Ríocht Aontaithe]], mar aon leis an dóigh a raibh, dar leis na Náisiúnaithe agus na Caitlicigh, na Protastúnaigh ag déanamh leithcheal ar na Caitlicigh sa stáitín – i gcúrsaí tithíochta, fostaíochta agus vótála go háirithe. B'iad na dreamanna armtha paraimíleata ba mhó a choinnigh an foréigean ag imeacht. Go háirithe, bhí [[An tIRA Sealadach|na Sealadaigh]] – is é sin, faicsean a scoilt ón [[An tIRA Oifigiúil|IRA Oifigiúil]] i 1969 – ag iarraidh deireadh a chur le cumhacht na Ríochta Aontaithe i d[[Tuaisceart Éireann]] agus [[Poblacht]] úr uile-Éireann a chur ar bun. Ba dhóigh le cuid mhaith de na Protastúnaigh go raibh an lámh in uachtar ag an IRA, agus go raibh stádas "[[Briotanach]]" an Tuaiscirt ag meath de réir mar a bhí greim na n[[Aontachtóirí]] á scaoileadh. Mar fhreagra air sin, chrom siad ar fheachtas armtha dá gcuid féin. Tháinig dronga paraimíleata [[dílseoir|Dílseacha]] ar bun: [[Óglaigh Uladh|Fórsa Óglaigh Uladh]] (an [[UVF]]) agus [[Cumann Cosanta Uladh]] (an UDA) an dá cheann is tábhachtaí díobh. Thosaigh siad ag ionsaí agus ag marú Caitlicigh, fiú daoine nach raibh baint dá laghad acu le feachtas míleata na Sealadach. [[Íomhá:Protestant graffiti in Belfast, Northern Ireland, 1974.jpg|220px|mion|Graifítí i m[[Béal Feirste]], 1974]] Ghlac fórsaí slándála an stáit – [[Arm na Breataine]] agus na péas (an [[Constáblacht Ríoga Uladh]]) – páirt san fhoréigean fosta. Dearcadh Rialtas na Breataine ná gur eadránaithe neodracha a bhí sna fórsaí slándála, iad ag iarraidh an dá phobal a chosaint óna chéile agus dlí agus síocháin na sochaí a choinneáil, chomh maith le féinrialtas daonlathach mhuintir an Tuaiscirt a chosaint. Is é meas na [[Poblachtánaigh Éireannacha|bPoblachtánach Éireannach]], áfach, gur páirtí sa choimhlint a bhí sna fórsaí slándála, agus go raibh [[claonpháirteachas]] á chleachtadh acu ar mhaithe leis na Dílseoirí. Dhearbhaigh an fiosrúchán ''Ballast'' a rinne Ombudsman Póilíneachta Thuaisceart Éireann go raibh eilimintí áirithe sna fórsaí slándála, cuid de na péas ar a laghad, ag cuidiú leis na sceimhlitheoirí Protastúnacha faoi choim, agus go raibh baint acu le roinnt dúnmharuithe. Áitíonn na hAontachtóirí, áfach, nach raibh sa chlaonpháirteachas ach corrchás, agus tugann siad le fios go raibh [[Poblacht na hÉireann]] ag tacú leis an IRA ar bhealach dá cuid féin. [[Íomhá:Troubles deaths by perpetrator.png|220px|mion|Básanna de réir na coda a bhí freagrach astu, 1969–2001. Foinse: Innéacs Sutton, CAIN.]] Níorbh é an foréigean an t-aon fhadhb amháin: bhí na páirtithe polaitiúla sa Tuaisceart ag teacht salach ar a chéile go seasta freisin, rud a d'fhág nach raibh siad ábalta comhoibriú go héifeachtach. Bhí formhór na bpolaiteoirí ag cáineadh na sceimhlitheoirí agus ag éileamh síochána, ach san am céanna, bhí siad in achrann faoi stádas an stáitín taobh istigh den Ríocht Aontaithe agus faoin gcineál rialtais ab fhóirsteanaí dó. Tháinig an tsíocháin ghuagach ar bun de réir a chéile nuair a thosaigh próiseas na hidiréachtála agus na gcomhchainteanna ag dul chun cinn: d'éirigh formhór na bparaimíleatach as an ngleic armtha agus dhíchoimisiúnaigh siad a gcuid arm tine. Rinneadh athchóiriú ar an bhfórsa póilíneachta, agus tharraing Arm na Breataine siar as na sráideanna agus as na críocha teorann ba chonspóidí, ar nós [[Contae Ard Mhacha|Ard Mhacha Theas]] agus [[Contae Fhear Manach|Fhear Manach]]. Chuir Comhaontú Aoine an Chéasta séala leis an bhforbairt seo. Thug an Comhaontú aitheantas do sheanphrionsabal rialtas na Breataine ar cheist an Tuaiscirt: go bhfanfadh an stáitín taobh istigh den Ríocht Aontaithe go dtí go gcinnfeadh móramh a mhuintire a mhalairt. Ar an taobh eile, d'admhaigh Rialtas na Breataine go raibh "toise uile-Éireannach" ag baint le cúrsaí an Tuaiscirt, is é sin, gur chuid de shainleas nádúrtha Phoblacht na hÉireann síocháin an Tuaiscirt, agus gurbh iad muintir [[Éire|oileán na hÉireann]], sa dá dhlínse, thar aon dream eile, a d'fhuasclódh ceist na críochdheighilte amach anseo más é sin toil an mhóraimh ar an dá thaobh é. B'é an chuid sin den chomhréiteach ba mhó a chinntigh tacaíocht na Náisiúnaithe don Chomhaontú. Chuir an Comhaontú féinrialtas roinnte i gceannas ar an Tuaisceart freisin, ionadaithe an dá phobal páirteach ann agus an chumhacht roinnte go cothrom eatarthu; ón 14 Deireadh Fómhair 2002 go dtí an 8 Bealtaine 2007, áfach, bhí an rialtas sin ar fionraí agus an stáitín á rialú ó [[Londain]] arís. [[Íomhá:Troubled Images Exhibition, Belfast, August 2010 (03).JPG|220px|mion|Postaer de chuid an UUP, 1974]] Cé nach raibh ach codán beag de dhaonra an Tuaiscirt sáite sa sceimhlitheoireacht go pearsanta, agus cé nár thacaigh na sluaite móra léi ach ar éigean, ní raibh éalú ó scáil na dTrioblóidí ar shaol aon duine sa stáitín, lá i ndiaidh lae. Ó am go chéile, leathnaigh an foréigean thar teorainn amach go [[Sasana]] agus go dtí an Phoblacht. Níos mó ná uair amháin idir 1969 agus 1998, bhí an chuma ar an scéal go bpléascfadh fíorchogadh cathartha amach – go háirithe i 1972 i ndiaidh Dhomhnach na Fola, nó le linn na mórstailceanna ocrais i dtús na n-ochtóidí, nuair a bhí an fuath idir an dá phobal ag dul i ndéine. D'fhág na Trioblóidí a lorg ar mheon mhuintir an Tuaiscirt, rud atá le haithint fós féin i gcúrsaí polaitiúla agus sóisialta, sa chaidreamh trasphobail, agus i ndearcadh na sochaí i gcoitinne. == Fréamhacha Stairiúla == An Phlandáil agus na Péindlíthe (17ú-18ú haois) Ó Acht an Aontais go dtí Deighilt na hÉireann (19ú-20ú haois) {{Príomhalt|Stair Uladh}} Chuir [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Cogadh na Saoirse]] agus an [[Cogadh Cathartha na hÉireann|Cogadh Cathartha]] lena dhiongbháil sin. Idir 1920 agus 1922, tharla foréigean seicteach fíochmhar i gCúige Uladh, go háirithe i mBéal Feirste, agus na céadta duine á marú ar chúiseanna náisiúnta agus seicteacha araon. {{Príomhalt|Na Trioblóidí i gCúige Uladh, 1920-1922}} Roinneadh oileán na hÉireann faoi [[Acht Rialtas na hÉireann 1920|Acht Rialtas na hÉireann]] i 1920: bunaíodh Tuaisceart Éireann ó shé de naoi gcontae Chúige Uladh – na contaetha ina raibh móramh Protastúnach le baint amach dá bhféadfaí é – agus fágadh an chuid eile den oileán mar an Saorstát nua, a tháinig chun bheith ina Phoblacht ina dhiaidh sin. {{Príomhalt|Críochdheighilt na hÉireann}} Ar feadh leathchéad bliain ina dhiaidh sin, bhí Tuaisceart Éireann á rialú ag a pharlaimint féin ag [[Stormont]], agus móramh Aontachtach cinnte aici i gcónaí de bharr an dáilcheantair a bheith deartha ina fhabhar; is le linn na tréimhse sin a socraíodh na patrúin leithcheala i gcúrsaí tithíochta, fostaíochta agus vótála a spreagfadh gluaiseacht na gceart sibhialta sna 1960idí.{{Príomhalt|Stair Thuaisceart Éireann}} == Tús na dTrioblóidí, 1968–1970 == {{Main|Cumann Cearta Sibhialta Thuaisceart Éireann}}{{Main|Gluaiseacht na gCeart Sibhialta i dTuaisceart Éireann}} Glactar leis go coitianta gurbh í an bhliain [[1968]] a thug tús na dTrioblóidí, nuair a spreag mórshiúlta [[Cumann Cearta Sibhialta Thuaisceart Éireann|Chumann Cearta Sibhialta Thuaisceart Éireann]] (NICRA)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Cumann%20Cearta%20Sibhialta%20Thuaisceart%20%C3%89ireann/ga/|teideal="Cumann Cearta Sibhialta Thuaisceart Éireann"|work=téarma.ie|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> míshuaimhneas forleathan poiblí. I dtosach báire, bhí [[Terence O'Neill]], Príomh-Aire an Tuaiscirt, fabhrach d'fheachtas na gceart sibhialta agus é féin ag iarraidh leasuithe nua-aoiseacha sóisialta a chur i gcrích a rachadh chun sochair do na Caitlicigh. Chuir dearg-Dhílseoirí ar nós [[William Craig]] ina choinne go tréan dá bharr sin. Bhí formhór na nAontachtóirí drochamhrasach faoi Chumann na gCeart Sibhialta, á áiteamh nach raibh ann ach eagraíocht bolscaireachta de chuid an IRA, agus bhí cuid acu den bharúil nár chóir cothrom na Féinne a ghéilleadh do na Caitlicigh in aon chor, ó ba thír Phrotastúnach a bhí sa Tuaisceart ó cheart, dar leo. Phléasc trioblóid amach le linn na mórshiúlta nuair a d'ionsaigh baiclí Protastúnacha lucht na máirseála le smachtíní; cháin na Caitlicigh an Constáblacht Ríoga Uladh (RUC) as gan aon rud a dhéanamh leis na hionsaithe seo a stopadh. Ba é an síolteagasc a bhí idir lámha ag ceannairí áirithe den phobal Phrotastúnach ba chúis le cuid mhaith den fhoréigean seo, dar le go leor tráchtairí – iad ag áitiú ar an gcosmhuintir go raibh an IRA ag beartú feachtas nua cogaíochta, agus é sin ag am nach raibh san IRA féin ach dornán beag ball, ar bheagán arm agus ar bheagán tacaíochta, agus é ag tabhairt droim láimhe leis an ngleic armtha ar chúiseanna praiticiúla. B'iad Óglaigh Uladh (an UVF) a stáitsigh an chéad fheachtas buamála i 1969, agus é dírithe ar stáisiúin chumhachta agus ar an gcuid eile den bhonneagar, leis an drochamhras coitianta a tharraingt anuas ar an IRA. Bhí an choimhlint idirphobail ag dul chun donais ó thús na bliana 1969 ar aghaidh, ach chuaigh sí ó smacht ar fad nuair a d'ionsaigh Dílseoirí mórshiúl de chuid Chumann na gCeart Sibhialta i mBun Tolaid i g[[Contae Dhoire]]. Lochtaíodh an RUC as gan lucht na máirseála a chosaint, agus ina dhiaidh sin, chrom na Caitlicigh i nDoire agus i mBéal Feirste ar bharacáidí a thógáil. {{Main|Saor Dhoire}} Idir an 12 agus an [[14 Lúnasa]] [[1969]], throid péas Dhoire agus na náisiúnaithe áitiúla in adharca a chéile ar feadh trí lá i "[[Cath Thaobh an Bhogaigh]]". {{Main|Cath Thaobh an Bhogaigh}} I ndiaidh dhá lá achrainn agus scliúchais, cuireadh saighdiúirí Briotanacha isteach i nDoire ag 5in an 14 Lúnasa chun riail agus reacht a chaomhnú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/exhibitions/1042-northern-ireland-1969/1048-august-1969/320426-british-troops-in-bogside-derry/|teideal=British Troops in Bogside, Derry|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> I mí Lúnasa, mar chuid den 'Fhorógra Shráid Downing', gheall Rialtas na Breataine athleasuithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/z3jmxnb/revision/4|teideal=The Downing Street Declaration (August 1969)|language=en-GB|work=BBC Bitesize|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> [[Íomhá:Troubled Images Exhibition, Belfast, August 2010 (55).JPG|220px|mion|"Ulster '71" (Cumann Cearta Sibhialta Thuaisceart Éireann, 1971)]] Is minic a deir Aontachtóirí gurbh í gluaiseacht na gceart sibhialta a chuir tús leis na Trioblóidí, á áitiú gur chuir an feachtas an rialtas ag guagaíl agus gur sciob na dreamanna paraimíleata an deis a hosclaíodh dá bharr. Is é tuairim na Náisiúnaithe, áfach, nach raibh i bhfeachtas na gceart sibhialta ach freagra ar leithcheal a bhí ag rialtas seicteach an Tuaiscirt á tharraingt anuas air féin. == 1970–1972: Imtheorannú agus Domhnach na Fola == Sna blianta 1970–1972, chuaigh an foréigean polaitiúil ó smacht ar fad i dTuaisceart Éireann, agus shroich sé a bhuaicphointe i 1972, nuair a maraíodh beagnach leathchéad duine agus a naoi gcéad. Tá roinnt cúiseanna leis an bhfás tobann seo ar an bhforéigean. Creideann Aontachtóirí gurbh é bunú na Sealadach an phríomhchúis. Scoiltghrúpa den IRA a bhí sna Sealadaigh: nuair a d'éirigh an tIRA, faoi cheannas [[Cathal Goulding|Chathail Goulding]], as an bhforéigean polaitiúil le dul le polaitíocht shíochánta ar an eite chlé, bhí cuid mhaith den eagraíocht míshásta leis an gcinneadh sin agus bhunaigh siad an tIRA Sealadach lena leanúint den ghleic armtha. Bhí an tIRA Sealadach dírithe ar "chosaint an phobail Chaitlicigh" seachas ar aontú trasphobail an lucht oibre a bhí mar sprioc ag an [[IRA Oifigiúil]], agus mar sin, ba dhream ba shoiléire seicteach iad ó thaobh cur chuige de. Is é tuairim na nAontachtóirí gurbh é feachtas míleata na Sealadach a tharraing na Trioblóidí anuas ar an stáitín agus a choinnigh ar siúl iad. Is é tuairim na Náisiúnaithe, ar an taobh eile, gurbh é an mealladh a baineadh as an bpobal Caitliceach nuair nár tháinig dóchas na gceart sibhialta chun críche, mar aon leis an gcos ar bolg a himríodh ar an bpobal ina dhiaidh sin, ba chúis le fás an fhoréigin. Luann siad imeachtaí ar nós Chuirfiú Bhóthar na bhFál i mí Iúil 1970: choinnigh trí mhíle saighdiúir Sasanach cuirfiú i bhfeidhm ar cheantar na bhFál Íochtarach i mBéal Feirste, agus scaoil siad breis is míle go leith d'urchair le linn na troda leis an IRA; maraíodh ceathrar daoine. [[Íomhá:Free Derry Corner in 1969.jpg|220px|mion|'Saor Dhoire', 1969]] Scéal eile den chineál céanna is ea an t-imtheorannú, is é sin, daoine a ghabháil agus a choinneáil i mbraighdeanas gan triail, ar an t-aon chúis go rabhthas in amhras fúthu. Tugadh an t-imtheorannú isteach in [[Oibríocht Demetrius|Oibríocht Demetrius]] ar an [[9 Lúnasa]] [[1971]], agus gabhadh breis is trí chéad go leith duine ar an gcéad lá amháin.{{Main|Oibríocht Demetrius}} Ní raibh ach beirt acu ina bProtastúnaigh, agus mar sin, ghlac na Caitlicigh leis gur beart seicteach eile a bhí ann a bhí dírithe orthu féin amháin. Ní raibh córas faisnéise an Airm cruinn, agus is iomaí duine a himtheorannaíodh nach raibh baint dá laghad aige leis an IRA; measadh ina dhiaidh sin gur mó ná mar ba lú a chuir an t-imtheorannú le hearcaíocht na Sealadach, ó chuaigh cuid mhór de na daoine éagciontacha a bhí gafa leis an bPoblachtánachas ina dhiaidh sin. I gcarcair [[An Cheis Fhada]] a coinníodh cuid mhaith de na himtheorannaigh.{{Main|An Cheis Fhada}} Sna blianta 1971–1975, chaith 1,981 duine seal i mbraighdeanas den chineál seo: 1,874 acu ina gCaitlicigh nó ina bPoblachtánaigh, agus 107 ina bPreispitéirigh nó ina nDílseoirí. Bhí ráflaí ag dul timpeall i measc na gCaitliceach faoi chéasadh na n-imtheorannaithe, líomhaintí a dhearbhaigh an [[Cúirt Eorpach um Chearta an Duine]] ina dhiaidh sin gur "íde mhídhaonna nó táireach" a bhí i gcuid díobh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57506|teideal=Case of Ireland v. the United Kingdom|work=Cúirt Eorpach um Chearta an Duine|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> === Domhnach na Fola === {{Main|Domhnach na Fola (1972)}} Thar aon rud eile, áfach, luann na Náisiúnaithe [[Domhnach na Fola (1972)|Domhnach na Fola]] i n[[Doire]] an 30 Eanáir 1972, nuair a mharaigh saighdiúirí de chuid an [[Reisimint Pharaisiúit|Reisimint Pharaisiúit]] ceithre dhuine dhéag neamharmtha le linn léirsiú a bhí ag éileamh cearta sibhialta do na Caitlicigh; fuair an ceathrú duine déag bás míonna ina dhiaidh sin de bharr na ngortuithe a fuair sé an lá sin. Sa bhliain chéanna, tugadh Binse Widgery ar bun le fiosrú a dhéanamh ar na himeachtaí, ach tuairisc a bhí ann a cháin muintir Dhoire go géar mar "aon taobh amháin" nó mar "sciúradh bán" (''whitewash''), ó fuair sé nár shárú dlí ó thaobh an Airm de a bhí i gceist agus é ag tabhairt le fios go bhféadfadh roinnt de na daoine a maraíodh a bheith ag iompar arm tine nó pléascán. D'fhan an fhírinne oifigiúil sin ina cnámh spairne ar feadh dhá scór bliain go leith, go dtí gur bhunaigh [[Tony Blair]] fiosrúchán úr, Fiosrúchán Saville, i 1998. D'fhoilsigh an Tiarna Saville a thuarascáil i mí an Mheithimh 2010, i ndiaidh dhá bhliain déag de dhianscrúdú ar fhianaise breis agus 900 finné; fuarthas nach raibh aon duine de na daoine a maraíodh nó a gortaíodh ag bagairt ar na saighdiúirí, nár tugadh aon rabhadh sula ndeachthas ag caitheamh, agus gur inis go leor de na saighdiúirí bréaga faoina ngníomhartha ina dhiaidh sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://feeds.bbci.co.uk/news/uk-northern-ireland-18721686|teideal=Bloody Sunday: Police to investigate Derry deaths|work=BBC News|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}{{Dead link|date=Lúnasa 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ghabh Príomh-Aire na Breataine, [[David Cameron]], leithscéal poiblí thar ceann an Rialtais an 15 Meitheamh 2010, á rá go raibh a raibh déanta "gan údar agus dochosanta".<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.npr.org/2010/06/15/127859277/inquiry-finds-1972-killings-in-northern-ireland-unjust|teideal=Inquiry Finds 1972 Killings In Northern Ireland Unjust|work=NPR|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> === An Riail Dhíreach === Is é an tátal a bhain rialtas na Ríochta Aontaithe as na himeachtaí seo go léir ná nach raibh córas riaracháin Thuaisceart Éireann ábalta an tsíocháin a choimeád, agus i 1972, chuir siad rialtas déabhlóidithe an Tuaiscirt ar fionraí. Ina áit sin, tugadh isteach an Riail Dhíreach: b'iad lucht an rialtais i Londain a bhí i gceannas ar an Tuaisceart feasta. Chrom an rialtas ar chuid de na fadhbanna a bhí ag déanamh scime do ghluaiseacht na gceart sibhialta a fhuascailt: tarraingíodh teorainneacha nua idir na toghlaigh a bhí claonroinnte ag na hAontachtóirí roimhe sin, tugadh vótaí do na saoránaigh go léir sna toghcháin áitiúla, agus bunaíodh Feidhmeannas Tithíochta Thuaisceart Éireann leis an tithíocht phoiblí a roinnt go cothrom. Ceapadh an Riail Dhíreach ar dtús mar bheart ghearrthéarmach, ach ba í an straitéis mheántéarmach ná féinrialtas a thabhairt ar ais don Tuaisceart ar choinníollacha a bheadh inghlactha ag na hAontachtóirí agus ag na Náisiúnaithe araon. Níor éirigh leis an rialtas coinníollacha den chineál sin a leagan amach go ceann i bhfad, agus mar sin, lean na Trioblóidí orthu faoi lán seoil tríd na seachtóidí agus na hochtóidí. Sa bhliain 1972, bhí na Sealadaigh tar éis breis is céad saighdiúir a mharú, leathmhíle eile a ghortú, agus 1,300 buama a phléascadh. Bhí formhór na mbuamálacha dírithe ar spriocanna trádála – ar an "eacnamaíocht shaorga", mar a thug na Sealadaigh air – ach maraíodh a lán sibhialtach dá mbarr, go háirithe ar [[Aoine na Fola (Béal Feirste, 1972)|Aoine na Fola]], an 21 Iúil 1972, nuair a phléasc thart ar fiche buama i lár Bhéal Feirste laistigh de mhionúid is a hochtó, ag marú naonúr duine agus ag gortú os cionn céad go leith eile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://cain.ulster.ac.uk/events/bfriday/events.htm|teideal='Bloody Friday', Belfast Friday 21 July 1972 - Main Events|work=CAIN Web Service|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref>[[Íomhá:Northern Ireland Assembly election 1973.png|220px|mion|Toghcháin do [[Tionól Thuaisceart Éireann]], 1973]] == Comhaontú Sunningdale, 1973–1974 == {{main|Comhaontú Sunningdale}} Iarracht a bhí i g[[Comhaontú Sunningdale]] rialtas cumhachtroinnte a chur ar bun i dTuaisceart Éireann agus deireadh a chur leis na Trioblóidí. I mí an Mhárta 1973, d'fhoilsigh Rialtas na Breataine Páipéar Bán a mhol Tionól nua le hocht mball is seachtó, le toghadh trí ionadaíocht chionmhar; agus i mí na Nollag na bliana sin, shínigh rialtais na Breataine agus na hÉireann, mar aon leis na príomhpháirtithe polaitiúla sa Tuaisceart, Comhaontú Sunningdale. Bunaíodh [[Feidhmeannas Comhroinnte Cumhachta|Feidhmeannas Comhroinnte Cumhachta]] faoi cheannas [[Brian Faulkner|Brian Faulkner]] an 1 Eanáir 1974, agus Comhairle na hÉireann beartaithe mar fhóram comhoibrithe thuaidh/theas. Bhí formhór na nAontachtóirí i gcoinne na Comhairle sin go háirithe, á fheiceáil mar chéim i dtreo Éire aontaithe. In olltoghchán na Breataine i mí Feabhra 1974, bhuaigh comhaontas frith-Sunningdale, an Comhairle Aontachtach Aontaithe Uladh, aon suíochán déag as an dá cheann déag i dTuaisceart Éireann, agus é ag fáil os cionn a leath de na vótaí uile a caitheadh sa stáitín. B'é an dara buille ná an stailc ghinearálta a d'eagraigh Comhairle Lucht Oibre Uladh (UWC), le tacaíocht mhuscalach ó pharaimíleataigh Dhílseacha, ón 15 go dtí an 28 Bealtaine 1974. Cuireadh geilleagar an Tuaiscirt ina stad ar fad – gléasra cumhachta, iompar, agus soláthar peitril san áireamh – agus theip ar an rialtas an stailc a bhriseadh. D'éirigh Faulkner agus a chomhghleacaithe Aontachtacha as an bhFeidhmeannas an 28 Bealtaine 1974, agus thit an Comhaontú as a chéile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Ulster_Workers%27_Council_strike|teideal=Ulster Workers' Council strike|work=Wikipedia|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://alphahistory.com/northernireland/sunningdale-agreement/|teideal=The Sunningdale agreement|work=Alpha History|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> D'fhill an Riail Dhíreach ó Londain dá bharr, agus b'shin deireadh leis an gcéad iarracht ar chumhachtroinnt sa Tuaisceart. == 1975–1979 == I ndiaidh theip Chomhaontú Sunningdale, chrom rialtas [[Harold Wilson]] i Londain ar cheist na dtrúpaí Briotanacha a phlé, agus é ag smaoineamh nárbh fhearr, i ndiaidh an iomláin, iad a ghlanadh as an stáitín gan mhoill. Rinne [[Gearóid Mac Gearailt]], Taoiseach na hÉireann, a mharana féin ar an gceist i meamram a réitigh sé i mí an Mheithimh 1975, agus a ndearna sé trácht air go poiblí sa bhliain 2006: b'é an tátal a bhain sé as ná nach mbeadh rialtas na hÉireann ábalta mórán a dhéanamh leis an tsíocháin a choimeád sa Tuaisceart, ó nach raibh ach 12,500 saighdiúir aige, agus dá bhrí sin, ba dhóchúla ná a mhalairt nach ndéanfadh aistarraingt na dtrúpaí Briotanacha ach méadú a chur le líon na marbh. Bhí an foréigean ag leanúint go deireadh na seachtóidí. D'fhógair na Sealadaigh sos comhraic sa bhliain 1975, ach chrom siad ar ais ar an ngleic armtha sa bhliain 1976. Má bhí dóchas ar bith acu i dtús na seachtóidí go mbeidís in ann athaontú na hÉireann a bhaint amach go sciobtha, bhí deireadh curtha leis an dóchas sin faoin am seo. Ina áit sin, d'fhorbair siad straitéis an Chogaidh Fhada – feachtas foréigin ar leibhéal níos ísle ach leanúnach, ionas nach dtiocfadh deireadh leis choíche dá mbeadh gá leis. Níor chrom na hOifigiúlaigh ar ais ar an gcogadh riamh, áfach, agus de réir a chéile, d'iompaigh siad ina bpáirtí sóisialach – "Páirtí na nOibrithe" – a bhí go huile is go hiomlán in aghaidh an fhoréigin. Sa bhliain 1974, scoilt Arm Fuascailte Náisiúnta na hÉireann (an tINLA) ó na hOifigiúlaigh agus é ag leanúint den ghleic armtha. [[Íomhá:Belfast houses 1981.jpg|220px|mion|Sráid Pakenham, Cearnóg Shaftesbury, Béal Feirste, 1981]] Agus na 1970idí ag druidim chun deireanais, tháinig sé chun solais go raibh an dá phobal ag éirí dubh dóite den chogadh, rud a bhí le haithint, mar shampla, ar an ngluaiseacht síochána, ''na Peace People'' nó Lucht na Síochána. D'eagraigh Lucht na Síochána léirsithe móra in aghaidh an fhoréigin pharaimíleatach, agus thuill an feachtas Duais Síochána Nobel dóibh sa bhliain 1976, ach ní raibh fad saoil sa ghluaiseacht. Nuair a d'impigh siad ar an bpobal Náisiúnaíoch eolas a thabhairt do na fórsaí slándála faoin IRA, thit an tóin as a bhfeachtas, ó bhí an oiread fuatha ag na Caitlicigh ar an arm agus ar na péas nach seasamh neodrach a shíl siad a bhí ag Lucht na Síochána a thuilleadh. == Na Stailceanna Ocrais, 1980–1981 == {{main|Stailc ocrais 1981}} === Cúlra: an tAgóid Bhrait agus an tAgóid Shalach === Bhain an chonspóid le stádas na bpríosúnach Poblachtánach. Go dtí an 1 Márta 1976, bhí "stádas speisialta catagóire" ag príosúnaigh pharaimíleata i dTuaisceart Éireann, rud a d'fhág gur caitheadh leo mar phríosúnaigh pholaitiúla seachas mar ghnáthchoirpigh – ní raibh orthu éide phríosúin a chaitheamh ná obair phríosúin a dhéanamh, agus bhí saoirse chomhlachais acu. Nuair a cuireadh deireadh leis an stádas sin mar chuid de bheartas "normáltachta" Rialtas na Breataine, dhiúltaigh na príosúnaigh Poblachtánacha in [[An Cheis Fhada|Ceis Fhada]] éide a chaitheamh, agus chaith siad blaincéid ina hionad – tugadh an "agóid bhrait" air seo. Nuair a géaraíodh an t-ordú disciplín ina choinne sin, chuaigh na príosúnaigh ar aghaidh chuig an "agóid shalach" ó 1978 amach, ag diúltú glanadh a gcuid cillíní agus ag smearadh a gcuid salachair ar na ballaí mar agóid. Tháinig an chéad stailc ocrais i mí Dheireadh Fómhair 1980, nuair a chuaigh seachtar príosúnach Poblachtánach gan bia le cúig éileamh a bhaint amach: an ceart éadaí sibhialtacha a chaitheamh, gan obair phríosúin a dhéanamh, saoirse chomhlachais laistigh den bhloc, cead pacáistí agus cuairteanna a fháil go rialta, agus an t-am a cailleadh ó ghairmiúchán a fháil ar ais. Cuireadh deireadh leis an stailc sin i mí na Nollag 1980 nuair a shíleadh go raibh comhréiteach ar na bacáin, ach theip ar na cainteanna ina dhiaidh sin. === Stailc Ocrais 1981 === Ar an 1 Márta 1981 – an cúigiú comóradh ar dheireadh an stádais speisialta – chuaigh [[Bobby Sands]], ceannaire Óglaigh na hÉireann Sealadach i g[[Ceis Fhada|Long Kesh]] ag an am, ar stailc ocrais aonair, agus príosúnaigh eile ag dul leis ina nduine is ina nduine gach coicís ina dhiaidh sin d'aon ghnó, lena chinntiú go leanfaí den agóid dá bhfaigheadh ceannaire amháin bás. Dhiúltaigh Rialtas na Breataine, faoi cheannas [[Margaret Thatcher]], géilleadh don chúigear éileamh, á áiteamh nach raibh iontu ach gnáthchoirpigh. Le linn a stailce, sheas Sands san fhothoghchán do Fhear Manach agus Tír Eoghain Theas an 9 Aibreán 1981, agus toghadh é ina Fheisire Parlaiminte le móramh maith – rud a tharraing aird an domhain ar an agóid. D'éag sé an 5 Bealtaine 1981, tar éis sé lá is trí scór gan bia. Fuair naonúr eile bás roimh dheireadh na stailce an 3 Deireadh Fómhair 1981: {| class="wikitable" |- ! Ainm !! Eagraíocht !! Dáta an bháis |- | Bobby Sands || IRA Sealadach || 5 Bealtaine 1981 |- | Francis Hughes || IRA Sealadach || 12 Bealtaine 1981 |- | Raymond McCreesh || IRA Sealadach || 21 Bealtaine 1981 |- | Patsy O'Hara || INLA || 21 Bealtaine 1981 |- | Joe McDonnell || IRA Sealadach || 8 Iúil 1981 |- | Martin Hurson || IRA Sealadach || 13 Iúil 1981 |- | Kevin Lynch || INLA || 1 Lúnasa 1981 |- | Kieran Doherty || IRA Sealadach || 2 Lúnasa 1981 |- | Thomas McElwee || IRA Sealadach || 8 Lúnasa 1981 |- | Michael Devine || INLA || 20 Lúnasa 1981 |}<ref>{{Lua idirlín|url=https://republicanarchive.com/2026/06/01/the-year-of-the-hunger-strike/|teideal=1981: The Year of the Hunger Strikes|work=The Irish Republican Digital Archive|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ulstermuseum.org/digital-exhibitions/hunger-strikes|teideal=Hunger Strikes|work=Ulster Museum|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Toghadh beirt eile de na stailceoirí ocrais, Kieran Doherty agus Paddy Agnew, mar Theachtaí Dála i mí an Mheithimh 1981, comhartha eile ar an tacaíocht a bhí ag an agóid i measc an phobail. Chuir na deich mbás as a chéile go mór le hearcaíocht na Sealadach, agus creidtear gurbh í an stailc ocrais, agus an rath a bhí ar fheachtais toghcháin Sands agus Doherty go háirithe, a spreag Sinn Féin le dul le straitéis na "gunna in aon lámh, an bhosca vótaí sa lámh eile" – dul le polaitíocht toghchánach in éineacht leis an bhfeachtas míleata. Tháinig deireadh leis an stailc an 3 Deireadh Fómhair 1981, agus i mí na míonna ina dhiaidh sin, ghéill Rialtas na Breataine go pointe áirithe do chuid de na héilimh – éadaí sibhialtacha a chaitheamh, mar shampla – cé gur diúltaíodh stádas polaitiúil foirmiúil a thabhairt ar ais go deo. == An Cogadh Fada, 1980idí == [[Íomhá:RUC, Crois.jpg|220px|thumb|Beairic de chuid an RUC i g[[Crois Mhic Lionnáin]], Contae Ard Mhacha, an 28 Aibreán 2001. Comhionad slándála a bhí anseo don RUC agus d'Arm na Breataine le linn na dTrioblóidí; leagadh é sa bhliain 2007.]] Lean an dá thaobh de na feachtais armtha go dtí gur tháinig na sosanna cogaidh. Chuaigh líon na marbh i laghad sna hochtóidí agus sna nóchaidí i gcomparáid leis na seachtóidí, ach d'fhág an foréigean polaitiúil drochoidhreacht ag sochaí an Tuaiscirt: mhair an ghleic armtha ar feadh chomh fada sin gur cheap go leor daoine nach dtiocfadh deireadh léi choíche. Cuidiú mór le Cogadh Fada na Sealadach ab ea na hairm a fuair an tIRA mar bhronntanas ó [[Moammar Qaddafi]], deachtóir na [[An Libia|Libia]], a bhí i bhfearg le rialtas [[Margaret Thatcher|Thatcher]] ó chuidigh sé leis na Stáit Aontaithe buamaí a chaitheamh ar an Tripilí sa Libia i 1986, buamaí ar maraíodh iníon d'oidhre le Qaddafi dá mbarr. Cé nach mbíodh saighdiúirí ná péas á marú ag an IRA chomh minic a thuilleadh, ní raibh srianta ar bith le cumas feallmharfóireachta agus buamadóireachta na Sealadach. Péas, saighdiúirí páirtaimseartha agus sibhialtaigh Phrotastúnacha ba mhó a bhí thíos leis na hionsaithe seo. Sampla amháin ab ea sléacht Lá an Chuimhneacháin in [[Inis Ceithleann]] i 1987, nuair a mharaigh buama a phléasc ag searmanas an Domhnaigh Chuimhneacháin aon duine dhéag. Ba nós leis an IRA, chomh maith, targaidí a dhéanamh de thógálaithe agus de lucht glantacháin agus cothabhála a bhí fostaithe ag na péas nó ag na saighdiúirí Briotanacha. Sa dara leath de na hochtóidí, bhí na paraimíleataigh Phrotastúnacha – Fórsa Óglaigh Uladh, Cumann Cosanta Uladh, agus Frithbheartaíocht Uladh – ag tabhairt airm agus pléascán isteach ón Afraic Theas. Roinneadh na coinsíneachtaí idir an trí eagraíocht, agus ina dhiaidh sin, mhéadaigh líon na bhfeallmharuithe ar Chaitlicigh, cé gur fágadh cuid den trealamh – na gránáidí roicéadtiomáinte go háirithe – gan úsáid, ó nach raibh na Dílseoirí ábalta leas a bhaint astu i gceart. Freagra ab ea na feallmharuithe seo ar an [[Comhaontú Angla-Éireannach]], a shínigh [[Margaret Thatcher]] agus [[Garret FitzGerald]], Taoiseach na hÉireann, i gCaisleán Chill Uird an 15 Samhain 1985, agus a bhronn "ról comhairleach" ar rialtas na hÉireann i gcúrsaí an Tuaiscirt trí Chomhdháil Idir-Rialtasach nua. D'eagraigh na hAontachtóirí feachtas ollmhór ina choinne faoin mana "Ulster Says No", agus mheastar gur bhailigh thart ar chéad míle duine taobh amuigh de Halla na Cathrach i mBéal Feirste an 23 Samhain 1985 lena n-agóid a léiriú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://feeds.bbci.co.uk/news/uk-northern-ireland-34808797|teideal=The Anglo-Irish Agreement 30 years on|work=BBC News|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}{{Dead link|date=Lúnasa 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{Main|Comhaontú Angla-Éireannach}} === An Claonpháirteachas: na Fórsaí Slándála agus na Paraimíleataigh Dhílseacha === Gné chonspóideach de na Trioblóidí is ea an claonpháirteachas, is é sin, an dóigh ar chomhoibrigh fórsaí slándála an Stáit leis na sceimhlitheoirí Protastúnacha. [[Íomhá:Troubled Images Exhibition, Belfast, August 2010 (45).JPG|220px|mion|"Unionist Solidarity Means Victory" (Progressive Unionist Party, 1986)]] ==== Reisimint Chosanta Uladh agus na Dílseoirí ==== An 3 Bealtaine 2003, d'fhoilsigh an suíomh nuachta Náisiúnaíoch ''Nuzhound'' cáipéisí de chuid Rialtas na Breataine ó thús na seachtóidí, cáipéisí a chaitheann solas ar an dlúthbhaint a bhí ag saighdiúirí áirithe de chuid Reisimint Chosanta Uladh (UDR) le dreamanna paraimíleata Dílseacha. Sa tuairisc dar teideal ''Subversion in the UDR'', a scríobhadh sa bhliain 1973, meastar: * go raibh dlúthbhaint ag 5–15% de shaighdiúirí na Reisiminte le dreamanna paraimíleata Dílseacha; * gurbh í an Reisimint an fhoinse ba mhó ar fhaigheadh na Dílseoirí airm uaithi, agus nach bhfuair siad airm nua-aimseartha ó aon fhoinse eile; * go raibh eagla ar na húdaráis nach raibh trúpaí na Reisiminte dílis do "Rialtas a Mórgachta" ach do Chúige Uladh amháin; * go raibh a fhios ag Rialtas na Breataine go raibh na Dílseoirí ag baint úsáide as airm thine de chuid na Reisiminte le sibhialtaigh Chaitliceacha a fheallmharú. Cé go raibh a fhios go poiblí go ndeachaigh breis is dhá chéad arm tine ó lámha Arm na Breataine go dtí na Dílseoirí roimh 1973, mhéadaigh Rialtas na Breataine ar ról na Reisiminte i "gcoimeád na síochána" mar chuid den bheartas foriomlán a bhí ag an Rialtas maidir leis na Sealadaigh – beartas an normalaithe, an Ultachais agus an choiriúlaithe, is é sin, cúrsaí an Tuaiscirt a normálú, cúrsaí slándála a fhágáil faoi fhórsaí áitiúla ("Ultacha"), agus caitheamh leis na sceimhlitheoirí mar a bheadh gnáthchoirpigh iontu. ==== An Grúpa Speisialta Patróil agus Drong Ghleann Anna ==== {{Main|Drong Ghleann Anna}} Líomhnaítear go raibh baill de chuid an RUC, den UDR agus d'Arm na Breataine páirteach i sraith d'fheallmharuithe seicteacha i ndeisceart Chontae Ard Mhacha agus i gContae Thír Eoghain sna 1970idí, i bpáirt le paraimíleataigh Dhílseacha – "Drong Ghleann Anna" mar a tugadh uirthi ina dhiaidh sin. Cuireadh an milleán ar an drong seo as [[Sléacht Mhuileann Ching|Sléacht Mhuileann Ching]] an 5 Eanáir 1976, nuair a maraíodh deichniúr oibrithe Protastúnacha mar dhíoltas ar mharú seisear sibhialtach Caitliceach an lá roimhe sin. [[Íomhá:Troubled Images Exhibition, Belfast, August 2010 (66).JPG|220px|mion|"Racism seriously affects our vision of people" (Racism Awareness Group, 1996)]] ==== An Claonpháirteachas sna hOchtóidí agus sna Nóchaidí ==== Tá sé dearbhaithe gur thug daoine agus dreamanna áirithe taobh istigh den Arm agus den Chonstáblacht Ríoga eolas do na Dílseoirí ó am go ham ó dheireadh na n-ochtóidí anuas, rud a chuir ar chumas na sceimhlitheoirí Protastúnacha targaidí a dhéanamh de na gníomhaithe Poblachtánacha. Sa bhliain 1992, nocht Brian Nelson, gníomhaire rúnda Briotanach taobh istigh de Chumann Cosanta Uladh, go raibh sé tar éis dúnmharuithe a dhéanamh agus airm a smuigleáil isteach le cabhrú leis an Arm. Bhí faicsin san Arm agus sa Chonstáblacht sásta comhoibriú le Nelson agus le Cumann Cosanta Uladh trí aonad faisnéise de chuid an Airm dá dtugtaí Aonad Taighde na bhFórsaí (''The Force Research Unit''). Ó dheireadh na nóchaidí anuas, fuair iriseoirí áirithe, Peter Taylor ina measc, dearbhú ó na Dílseoirí go raibh foinsí sna fórsaí slándála ag seachadadh comhad agus tuarascálacha faisnéise chucu faoi thargaidí Poblachtánacha. I dtuarascáil a scaoileadh saor an 22 Eanáir 2007, dúirt an tOmbudsman Póilíneachta, Nuala O'Loan, go raibh brathadóirí taobh istigh d'Fhórsa Óglaigh Uladh tar éis coireanna tromchúiseacha a dhéanamh, dúnmharuithe san áireamh, agus go raibh a fhios ag a lucht teagmhála sna fórsaí slándála go raibh siad sáite iontu. De réir na tuarascála, bhí oifigigh áirithe den Bhrainse Speisialta ag cumadh ráitis bhréagacha agus ag cur bac le cuardach fianaise. Dúirt Jimmy Spratt, comhairleoir de chuid na nAontachtóirí Daonlathacha agus iarchathaoirleach Chomhaontas na bPóilíní, nach gcuirfí an dlí ar aon iarphóilín dá mbeadh fírinne sa tuarascáil. D'áitigh an Státrúnaí, Peter Hain, ar an taobh eile, go raibh sé "géarbharúlach go gcuirfí an dlí ar dhuine amháin ar a laghad" mar thoradh ar an bhfiosrúchán, agus gur "rud tromchúiseach ann féin" é gur chuir iarphóilíní bac leis na fiosruithe. ==== Na Líomhaintí faoi Bheartas Marúcháin ==== Tugann na Poblachtánaigh le fios go raibh sé de pholasaí ag na fórsaí slándála daoine a raibh amhras orthu a bheith ina mbaill den IRA a mharú seachas iad a ghabháil. Diúltaíonn na fórsaí slándála don líomhain seo, á rá nár maraíodh aon duine ar an dóigh seo nach paraimíleatach tromarmáilte a bhí ann – cosúil leis an ochtar fear a maraíodh i [[Loch gCál]] i 1987. Deich mí ina dhiaidh sin, áfach, mharaigh saighdiúirí de chuid na SAS triúr Sealadach i [[Giobráltar]] nach raibh armáilte in aon chor; bhain go leor tráchtairí de thátal as sin go raibh beartas den chineál seo i bhfeidhm. == Próiseas na Síochána, 1993–1998 == === Gníomhaíochtaí na bParaimíleatach roimh na Sosanna Cogaidh === [[Íomhá:Tower 42, City of London (8658657675).jpg|220px|mion|Aibreán 1993: iarsmaí bhuama an IRA i dTower 42, Bishopsgate, i Londain]] Cé go raibh an tIRA ag leanúint den ghleic armtha, bhí [[Sinn Féin]], a raibh [[Gearóid Mac Ádhaimh]] ina cheannaire air ó 1983 i leith, ag iarraidh comhchainteanna a thosú le deireadh a chur leis na Trioblóidí. Chuaigh sé i dteagmháil oscailte le [[John Hume]], ceannaire an [[SDLP]], agus go rúnda le hoifigigh de chuid Rialtas na Breataine san am céanna. Bhí na Dílseoirí i mbun oibre den chineál céanna faoi choim, iad i dteagmháil le rialtais na hÉireann agus na Ríochta Aontaithe trí eaglaisigh Phrotastúnacha, go háirithe an tUrramach Roy Magee agus an tArd-Easpag Anglacánach [[Robin Eames]]. I ndiaidh tréimhse fhada uisce faoi thalamh, d'fhógair na Dílseoirí agus na Poblachtánaigh araon sos comhraic i 1994. Bliain dheacair ab ea an bhliain roimh na sosanna cogaidh, 1993, agus ní raibh maolú ar bith ar na gníomhartha uafáis. Mharaigh Cumann Cosanta Uladh agus Fórsa Óglaigh Uladh níos mó sibhialtach an bhliain sin ná mar a mharaigh na Poblachtánaigh, rud nach raibh amhlaidh riamh roimhe. Scaoil an UDA ceathrar Caitliceach i gCarraig Cheasail i gContae Dhoire.{{Main|Dúnmharuithe Charraig Ceasail agus Bhéal Feirste (1993)}} Bhuamáil na Poblachtánaigh Bóthar na Seanchille i mí Dheireadh Fómhair 1993, ag marú naonúr sibhialtach agus fear buamaí féin.{{Main|Buamáil na Seanchille}} Mar dhíoltas air sin, d'ionsaigh an Cumann Cosanta teach tábhairne i nGlas Stiallach, ag marú ochtar.{{Main|Sléacht Rising Sun}} An 16 Meitheamh 1994, go gairid roimh na sosanna cogaidh, lámhach Arm Fuascailte Náisiúnta na hÉireann (INLA) triúr ball d'Óglaigh Uladh i mBóthar na Seanchille. D'agair na Dílseoirí díoltas trí bhuaileadh isteach i dteach tábhairne i Loch an Oileáin i gContae an Dúin agus cith urchar a scaoileadh; maraíodh seisear sibhialtach.{{Main|Sléacht Loch an Oileáin}} Sna míonna deireanacha roimh an sos cogaidh, mharaigh an tIRA ceathrar sean-Dílseoirí. Deir teoiric amháin faoin mbabhta foréigin seo go raibh eagla ar na Dílseoirí go n-imreofaí feillbheart orthu; de réir míniúcháin eile, bhí na Poblachtánaigh ag sásamh seanfhaltanas sula gcromfaidís ar an bpróiseas polaitiúil. An 15 Nollaig 1993, eisíodh Dearbhú Shráid Downing, comhdhearbhú idir rialtais na Breataine agus na hÉireann; níor chuir sé deireadh leis an bhforéigean, ach chuidigh sé dúshraith a chur síos a dtógfaí socrú síochánta air.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/Support/Ginear%C3%A1lta/2020/Paca%20Acmhainni%CC%81%20Aonad%201%20Roinn%20B%20Rogha%202%20Dearbhu%CC%81%20Shra%CC%81id%20Downing%2C%201993.pdf|teideal=Dearbhú Shráid Downing|údar=CCEA|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> {{Main|Dearbhú Shráid Downing}} === An Chéad Sos Comhraic, 1994 === I mí Lúnasa 1994, d'fhógair na Sealadaigh sos comhraic. Sé seachtaine ina dhiaidh sin, tháinig grúpaí paraimíleata na nDílseoirí le chéile faoi bhrat Chomhcheannas Míleata na nDílseoirí lena sos cogaidh féin a fhógairt. Cé gur theip ar an dá shos cogaidh níos déanaí, sa bhliain 1996, chuir siad deireadh leis an bhforéigean mórscála sa Tuaisceart. An 9 Nollaig 1994, tharla cainteanna foirmiúla idir Rialtas na Breataine agus Sinn Féin don chéad uair, i gCnoc an Anfa i mBéal Feirste. Foilsíodh An Creat-Cháipéis, Tuaisceart Éireann (''Framework Documents'') an 22 Feabhra 1995. Níor mhair an sos cogaidh ach dhá bhliain go leith sular chuir an tIRA deireadh leis an 9 Feabhra 1996, le buamáil Docklands i Londain.{{Main|Buamáil Docklands (1996)}}{{Main|Buamáil Mhanchain (1996)}} Bhí Sinn Féin den tuairim gur theip ar an sos cogaidh toisc nach n-osclódh Rialtas na Ríochta Aontaithe (faoi cheannas [[John Major]] agus na gCoimeádach) na comhchainteanna síochána do na Poblachtánaigh sula ndíchoimisiúnódh an tIRA a chuid arm. === An Dara Sos Comhraic, 1997 === Nuair a tháinig [[Tony Blair]] i gcumhacht sa Bhreatain i 1997, agus [[Bertie Ó hEachthairn|Bertie Ahern]] ina Thaoiseach ar Éirinn, d'aontaigh an bheirt tabhairt faoin bpróiseas síochána in athuair. D'fhill an tIRA ar an sos cogaidh i mí Iúil 1997, agus thosaigh na comhchainteanna a d'ullmhódh Comhaontú Aoine an Chéasta. == Comhaontú Aoine an Chéasta, 1998 == {{Main|Comhaontú Aoine an Chéasta}}{{Main|Reifreann ar Chomhaontú Aoine an Chéasta, 1998}} I ndiaidh na sosanna cogaidh, chrom na príomhpháirtithe polaitíochta sa Tuaisceart ar chomhchainteanna le comhaontas polaitiúil a shocrú, faoi chathaoirleacht an tSeanadóra Mheiriceánaigh [[George J. Mitchell]]. B'as na cainteanna sin a d'eascair Comhaontú Aoine an Chéasta (nó 'Comhaontú Bhéal Feirste' mar a thugann Aontachtóirí air go minic) an 10 Aibreán 1998. Chuir muintir na Poblachta agus Thuaisceart Éireann a dtacaíocht in iúl i ndá reifreann ar leith an 22 Bealtaine 1998: vótáil 71.12% i bhfabhar an Chomhaontaithe ó thuaidh, agus breis is 94% ó dheas. Sa Chomhaontú, cuireadh rialtas dúchais ar bun don Tuaisceart in athuair, bunaithe ar phrionsabal na cumhachtroinnte. Bunaíodh [[Tionól Thuaisceart Éireann]] agus Feidhmeannas Comhchumhachta i 1999, agus na ceithre pháirtí ba mhó rannpháirteach ann, Sinn Féin ina measc. Bunaíodh dhá chomhlacht thuaidh/theas freisin – an Chomhairle Aireachta Thuaidh-Theas, ina bpléann airí ó Éirinn agus ón Tuaisceart nithe a bhaineann leis an oileán ar fad, agus roinnt Comhlachtaí Forfheidhmithe Uile-Oileáin – chomh maith le Comhairle na Breataine-na hÉireann agus Comhdháil Idir-Rialtasach na Breataine-na hÉireann a thugann ionadaithe ó na rialtais éagsúla ar oileáin na Breataine agus na hÉireann le chéile. Ghabh an dá rialtas orthu féin luathscaoileadh a dhéanamh ar phríosúnaigh a bhí bainteach leis na Trioblóidí, ar chuntar go bhfanfadh na grúpaí lenar bhain siad sa sos cogaidh. Leasú tábhachtach eile ab ea bunú na seirbhíse nua póilíneachta, [[Seirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann]] (SPTÉ), mar chomharba ar an RUC; cuireadh de dhualgas ar an tseirbhís nua cuóta íosmhéide de Chaitlicigh a fhostú. [[Íomhá:Fish and Chip Shop - A Sign of the Times - geograph.org.uk - 526795.jpg|220px|mion|"For God and Ulster", Béal Feirste]] Sa bhliain chéanna, bronnadh Duais Nobel na Síochána ar [[David Trimble]] agus ar [[John Hume]] mar aitheantas ar a gcuid oibre ar son an Chomhaontaithe. == Buamáil na hÓmaí, 1998 == {{Main|Buamáil na hÓmaí}} Cé gur síníodh Comhaontú Aoine an Chéasta i mí Aibreáin agus gur ceadaíodh é sna reifrinn i mí na Bealtaine, tháinig an t-ionsaí ba mharfaí de chuid na dTrioblóidí ar fad tar éis an dá imeacht sin. Ar an 15 Lúnasa 1998, phléasc carrbhuama a chuir an [[Fíor-IRA]] – grúpa poblachtach easaontach a scoilt ón IRA Sealadach ag cur i gcoinne an Chomhaontaithe – i lár na hÓmaí, Contae Thír Eoghain. Maraíodh naonúr fichead duine, beirt chúpla gan bhreith san áireamh, agus gortaíodh breis is dhá chéad duine eile; ba é seo an t-ionsaí aonair ba mharfaí i stair na dTrioblóidí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://cain.ulster.ac.uk/events/omagh/events.htm|teideal=CAIN: Events: The Omagh Bomb - Main Events, 15 August 1998|work=CAIN Web Service|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/event/Omagh-bombing|teideal=Omagh bombing|work=Encyclopaedia Britannica|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Cuireadh rabhadh teileafóin amach roimh an bpléascadh, ach gan fhios dóibh féin, threoraigh na péas an pobal i dtreo an bhuama seachas uaidh. D'fhógair an Fíor-IRA sos cogaidh mí ina dhiaidh sin, ach lean sé ag feidhmiú go dtí seo mar an mionghrúpa poblachtach easaontach is mó gníomhaíocht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/topic/Real-Irish-Republican-Army|teideal=Real Irish Republican Army|work=Encyclopaedia Britannica|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Níor ciontaíodh aon duine i gcúirt choiriúil as an mbuamáil riamh, cé gur chinn cás sibhialta i 2009 go raibh ceathrar fear freagrach as, agus ar orduíodh dóibh breis is £1.5 milliún a íoc mar dhamáistí do ghaolta na n-íospartach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://feeds.bbci.co.uk/news/uk-northern-ireland-26976719|teideal=Omagh bomb: Seamus Daly charged with 29 murders|work=BBC News|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}{{Dead link|date=Lúnasa 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bunaíodh fiosrúchán reachtúil neamhspleách faoi indéantacht na buamála a chosc i 2023.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.uk/government/speeches/omagh-bombing-inquiry-statement-to-parliament-by-secretary-of-state-chris-heaton-harris|teideal=Omagh Bombing Inquiry: Statement to Parliament|work=GOV.UK|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> == Ón 21ú hAois i Leith == === Díchoimisiúnú, 2001–2005 === Ar an 23 Deireadh Fómhair 2001, chuir an tIRA tús le díchoimisiúnú a chuid arm.<ref>{{Lua idirlín|url=http://edition.cnn.com/2001/WORLD/europe/10/23/ira.announce/index.html|teideal=CNN.com - IRA begins disarming - October 23, 2001|work=edition.cnn.com|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Ní dhearna an IRA Sealadach díchoimisiúnú go dtí Deireadh Fómhair 2001, tar éis ionsaithe [[9/11]], nuair nach raibh an dara rogha acu go polaitiúil. Cuireadh moill fhada, áfach, ar dhíchoimisiúnú iomlán na n-arm – ba chnámh spairne mór é sa phróiseas polaitiúil ar feadh na mblianta – go dtí gur críochnaíodh an gníomh go hiomlán sa deireadh i 2005, mar a dheimhnigh an Comhlacht Neamhspleách um Dhíchoimisiúnú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dfa.ie/ie/ar-rol-ar-mbeartais/tuaisceart-eireann/comhaontu-aoine-an-cheasta-agus-inniu/|teideal=Comhaontú Aoine an Chéasta agus inniu|work=An Roinn Gnóthaí Eachtracha|language=ga|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> === Na Daoine a Chuaigh ar Iarraidh === Ceann de dhrochoidhreachtaí is doimhne na dTrioblóidí is ea "na Daoine a Chuaigh ar Iarraidh", téarma a úsáidtear ar na daoine – seachtar déag ar fad – ar creideadh gur fuadaíodh, gur dúnmharaíodh agus gur adhlacadh iad faoi choim ag paraimíleataigh Phoblachtánacha, IRA Sealadach den chuid is mó, idir na 1970idí agus na 1980idí. Bhunaigh rialtais na Breataine agus na hÉireann an Coimisiún Neamhspleách um Aimsiú Taisí Íospartach an 27 Aibreán 1999 leis na coirp a aimsiú ar bhonn rúnda, gan an fhaisnéis a fháil a úsáid mar fhianaise coiriúil. Ceann de na cásanna is mó cáil is ea Jean McConville, máthair deichniúr clainne a fuadaíodh óna teach i mBéal Feirste i 1972, agus nár aimsíodh a corp go dtí 2003, ar thrá i gContae Lú. Faoi 2026, bhí taisí thrí dhuine dhéag den seachtar déag aimsithe; tá ceathrar fós ar iarraidh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.iclvr.ie/|teideal=Home - ICLVR|work=Independent Commission for the Location of Victims' Remains|language=en|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> === Polaitíocht ó 1998 i Leith === Cé gur éirigh na sceimhlitheoirí as an bhforéigean mórscála, a bheag nó a mhór, is iad na páirtithe is mó a bhfuil "aontachtas daingean" nó "poblachtánachas daingean" ag baint leo is mó a d'éirigh leo sna toghcháin ó síníodh an Comhaontú i leith. Sa bhliain 2007, d'aontaigh [[Ian Paisley]] agus Gearóid Mac Ádhaimh rialtas comhchumhachta a chur ar bun,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/paisley-and-adams-agree-power-sharing-deal-1.804911|teideal=Paisley and Adams agree power sharing deal|dáta=Bealtaine 2007|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> agus is é Sinn Féin an páirtí is mó ar an taobh Náisiúnaíoch inniu, agus an Páirtí Aontachtach Daonlathach (DUP) níos láidre ná an Páirtí Aontachtach Uladh (UUP) ar an taobh Aontachtach. Níor bhain blianta na síochána mórán den tseicteachas, agus tá críochdheighilt na gceantar idir Protastúnaigh agus Caitlicigh fós ann i go leor áiteanna. * [[Comhaontú Chill Rímhinn]], 2006 * [[Comhaontú Hillsborough, 2010]] === Ceist na Mórshiúlta === [[Íomhá:Woo Hoo parade Belfast 12 July.jpg|220px|mion|Mórshiúl "Woo Hoo" i mBéal Feirste, 2007]] Is minic a bhíonn scliúchais ann, agus an caidreamh trasphobail ag dul ó mhaith, nuair a thagann na hOráistigh amach dá gcuid mórshiúlta. Bíonn na Dílseoirí ag ceiliúradh chuimhne [[Cath na Bóinne]] agus bhua Uilliam Oráiste ar na Caitlicigh sa bhliain 1690 leis na mórshiúlta seo, bua a chuir bun le Cinsealacht na nGall in Éirinn agus a d'fhág na Gaeil faoi leatrom go ceann i bhfad. Ní bhíonn na Caitlicigh sásta ceiliúradh den chineál seo a fheiceáil ina gceantair féin, agus is minic a bhíonn trioblóid ann nuair a thagann na hOráistigh róghar do na háiteanna ina bhfuil formhór Caitliceach. Bhí an bruíonachas go dona timpeall Bhóthar Gharbhachaidh i bPort an Dúnáin, áit a dtéadh mórshiúl na nOráisteach ó Eaglais Dhroim Crí trasna eastáit tithíochta ina bhfuil cónaí ar chuid mhór Caitliceach. Inniu, tá cosc buan ar an mórshiúl sin, ó bhíodh scliúchais ann i 1995, 1996 agus 1997 a mhair na seachtainí fada i ndiaidh lá an mhórshiúil féin. Fuair go leor daoine bás de dheasca an fhoréigin sheicteach seo. Mar shampla, mharaigh Fórsa Óglaigh Uladh tiománaí tacsaí Caitliceach, agus caitheadh peitrealbhuama i dteach i mBaile Monaidh ina raibh cónaí ar lánúin mheasctha agus ceathrar mac; maraíodh triúr acu sin. I mBéal Feirste, bhí Bóthar Ormeau agus Bóthar Chromghlinne ina gcnámha spairne ar chúiseanna cosúla. == Tráma agus Oidhreacht == Rinne taithí ar fhoréigean dochar do sciar mór den phobal, idir eachtraí a bhain leis na Trioblóidí féin agus imeachtaí anróiteacha sna blianta ó Chomhaontú Aoine an Chéasta i leith.<ref>I mí Feabhra 2025, foilsíodh tuairisc dar teideal '[https://www.endingtheharm.com/wp-content/uploads/2025/02/Impact-of-Adverse-Childhood-Experiences-report-060225-1.pdf The Prevalence and Impact of Adverse Childhood Experience in Northern Ireland]', Executive Programme on Paramilitarism and Organised Crime, de chuid Ollscoil na Ríona.</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/o-ghluin-go-gluin-an-dochar-o-luath-thaithi-thramach-sa-tuaisceart/|teideal=Ó ghlúin go glúin – an dochar ó luath-thaithí thrámach sa Tuaisceart|dáta=2025-02-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-08-14}}</ref> Deir na fulangaithe i gcónaí go gcaithfear reachtaíocht chuí a thabhairt isteach – agus, thar aon ní eile, í a chur i bhfeidhm – lena chruthú go bhfuiltear dáiríre faoi dhul i ngleic le lorg na coimhlinte. D'fhoilsigh an dá Rialtas (na hÉireann agus na Ríochta Aontaithe) creatcháipéis maidir le hoidhreacht na dTrioblóidí an 19 Meán Fómhair 2025.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title=Oidhreacht na dTrioblóidí le plé ag an gComhaireacht|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0930/1536006-oidhreacht-na-dtriobloidi-le-ple-ag-an-gcomhaireacht/|date=2025-09-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> {{Príomhalt|Coimisiún Oidhreachta}} == Na Taismigh, 1969-2002: Achoimre == === An fhreagracht === {| class="prettytable" style="width:500px" !colspan="2" align="center" |An Fhreagracht as na Maruithe [http://cain.ulst.ac.uk/sutton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226040103/http://cain.ulst.ac.uk/sutton/ |date=2011-02-26 }} |- !colspan="1" align="left" |An Dream a bhí Ciontach !colspan="1" align="right" |Líon na mBásanna |- | Dreamanna Paraimíleata na bPoblachtánach || align="right" | 2055 |- | Dreamanna Paraimíleata na nDílseoirí || align="right" | 1020 |- | Na Fórsaí Slándála || align="right" | 368 |- | Daoine Anaithnide || align="right" | 80 |- |} === Na Cineálacha Daoine a Maraíodh === {| class="prettytable" style="width:500px" !colspan="2" align="center" |Na Básanna de réir Stádas an Duine a Maraíodh [http://cain.ulst.ac.uk/sutton/tables/Status.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514142516/http://cain.ulst.ac.uk/sutton/tables/Status.html |date=2011-05-14 }} |- !colspan="1" align="left" |Stádas !colspan="1" align="right" |Líon na mBásanna |- | Sibhialtach || align="right" | 1855 |- | Baill de chuid na bhFórsaí Slándála agus na bhFórsaí Cúltaca || align="right" | 1123 |- !colspan="2" align="center" |agus iad: |- | — ina saighdiúirí Briotanacha || align="right" | 499 |- | — ina [[Constáblacht Ríoga Uladh|saighdiúirí dubha]] || align="right" | 301 |- | — ina mbaill de [[Reisimint Chosanta Uladh]]|| align="right" | 197 |- | — ina mbaill de [[Seirbhís Príosúnachta Thuaisceart Éireann|Sheirbhís Príosúnachta Thuaisceart Éireann]]|| align="right" | 24 |- | — ina n[[An Garda Síochána|Gardaí]] || align="right" | 9 |- | — ina mbaill de [[Reisimint Ríoga na hÉireann]]|| align="right" | 7 |- | — ina mbaill de thrúpaí cúltaca Arm na Breataine ("[[Territorial Army]]") || align="right" | 7 |- | — ina bpóilíní Sasanacha || align="right" | 6 |- | — ina mbaill den [[An tAerfhórsa Ríoga|Aerfhórsa Ríoga]]|| align="right" | 4 |- | — ina mbaill den [[An Cabhlach Ríoga|Chabhlach Ríoga]]|| align="right" | 3 |- | — ina saighdiúirí Éireannacha || align="right" | 1 |- | Paraimíleataigh Phoblachtánacha || align="right" | 394 |- | Paraimíleataigh Dhílseacha || align="right" | 151 |- |} <br clear=all> === An Áit === {| class="prettytable" style="width:500px" !colspan="2" align="left" |Scaipeachán na mBásanna i dTrioblóidí an Tuaiscirt de réir na hÁite[http://cain.ulst.ac.uk/sutton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110226040103/http://cain.ulst.ac.uk/sutton/ |date=2011-02-26 }} |- !colspan="1" align="center" |Áit !colspan="1" align="right" |Líon na mBásanna |- | [[Contae Aontroma]] || align="right" | 207 |- | [[Contae Ard Mhacha]] || align="right" | 276 |- | [[Oirthear Bhéal Feirste]]|| align="right" | 128 |- | [[Tuaisceart Bhéal Feirste]]|| align="right" | 576 |- | [[Contae Thír Eoghain]] || align="right" | 339 |- | [[Iarthar Bhéal Feirste]]|| align="right" | 623 |- | [[Contae an Dúin]] || align="right" | 243 |- | [[Contae Fhear Manach]] || align="right" | 112 |- | [[Doire|Cathair Dhoire]] || align="right" | 227 |- | [[Contae Dhoire]] || align="right" | 123 |- | [[Poblacht na hÉireann]] || align="right" | 113 |- | [[Sasana]] || align="right" | 125 |- | Ilchríoch na h[[An Eoraip|Eorpa]] || align="right" | 18 |} === Liosta Cróineolaíoch === {| class="prettytable" style="width:500px" |- !colspan="2" align="center" | Básanna a raibh baint acu le trioblóidí an Tuaiscirt (1969–2001). Na básanna a tugadh mar "bhásanna a raibh baint acu leis na trioblóidí", nó mar "bhásanna nach rabhthas cinnte fúthu, an raibh siad bainteach leis na trioblóidí". |- !colspan="1" align="center" |Bliain !colspan="1" align="right" |Líon na mBásanna |- | 2001 || align="right" | 16 |- | 2000 || align="right" | 19 |- | 1999 || align="right" | 8 |- | 1998 || align="right" | 55 |- | 1997 || align="right" | 21 |- | 1996 || align="right" | 18 |- | 1995 || align="right" | 9 |- | 1994 || align="right" | 64 |- | 1993 || align="right" | 88 |- | 1992 || align="right" | 89 |- | 1991 || align="right" | 96 |- | 1990 || align="right" | 81 |- | 1989 || align="right" | 75 |- | 1988 || align="right" | 104 |- | 1987 || align="right" | 98 |- | 1986 || align="right" | 61 |- | 1985 || align="right" | 57 |- | 1984 || align="right" | 69 |- | 1983 || align="right" | 85 |- | 1982 || align="right" | 110 |- | 1981 || align="right" | 113 |- | 1980 || align="right" | 80 |- | 1979 || align="right" | 121 |- | 1978 || align="right" | 81 |- | 1977 || align="right" | 111 |- | 1976 || align="right" | 295 |- | 1975 || align="right" | 260 |- | 1974 || align="right" | 294 |- | 1973 || align="right" | 253 |- | 1972 || align="right" | 479 |- | 1971 || align="right" | 171 |- | 1970 || align="right" | 28 |- | 1969 || align="right" | 16 |} === Staitisticí Eile === {| class="prettytable" style="width:500px" |- !colspan="2" align="center" |Coireanna eile a raibh baint acu leis na trioblóidí (tuairimiú).<ref>{{cite web |url=http://cain.ulster.ac.uk/ni/security.htm#05 |teideal=CAIN: Northern Ireland Society - Security and Defence |foilsitheoir=Cain.ulster.ac.uk |date= |accessdate=2008-11-02 |dátarochtana=2009-09-20 |archivedate=2014-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140907032750/http://cain.ulster.ac.uk/ni/security.htm#05 }}</ref> |- !colspan="1" align="center" | Cineál !colspan="1" align="right" | Líon |- | Gortú || align="right" | 47,541 |- | Lámhach || align="right" | 36,923 |- | Robáil armtha || align="right" | 22,539 |- | Daoine ar cuireadh an dlí orthu as coireanna paraimíleata || align="right" | 19,605 |- | Buamáil nó iarracht buamála || align="right" | 16,209 |- | Coirloscadh || align="right" | 2,225 |} == Croineolaíocht == * 1960idí: [[Gluaiseacht na gCeart Sibhialta i dTuaisceart Éireann]] agus [[Cumann Cearta Sibhialta Thuaisceart Éireann]] * 1969: [[Saor Dhoire]] agus [[Cath Thaobh an Bhogaigh]] * 1971: [[Oibríocht Demetrius]] agus tús an imtheorannaithe gan triail * 1972: [[Domhnach na Fola (1972)|Domhnach na Fola]] (30 Eanáir) agus [[Aoine na Fola (Béal Feirste, 1972)|Aoine na Fola]] (21 Iúil) * 1972: [[Riail dhíreach (Tuaisceart Éireann)|An Riail Dhíreach]] a thabhairt isteach * 1973–74: [[Comhaontú Sunningdale]] agus titim an Fheidhmeannais Chomhroinnte Cumhachta * 1976: deireadh an stádais speisialta catagóire; [[Sléacht Mhuileann Ching]] * 1977: [[Feallmharú Airey Neave]] * 1980–81: [[Stailc ocrais 1981|Na Stailceanna Ocrais]] * 1984: [[Buamáil Brighton (1984)|Buamáil Brighton]] * 1985: [[Comhaontú Angla-Éireannach]] * 1987: sléacht Lá an Chuimhneacháin, Inis Ceithleann * 1993: [[Dearbhú Shráid Downing|Forógra Shráid Downing]]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Downing Street Declaration|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Downing_Street_Declaration&oldid=945802693|journal=Wikipedia|date=2020-03-16|language=en}}</ref> * 1994: an chéad sos comhraic (na Sealadaigh, Lúnasa; na Dílseoirí, Deireadh Fómhair) * 1996: buamáil Docklands – deireadh leis an gcéad sos comhraic * 1997: an dara sos comhraic * 1998: [[Comhaontú Aoine an Chéasta]] (10 Aibreán); [[Buamáil na hÓmaí]] (15 Lúnasa); [[Tionól Thuaisceart Éireann]] * 2001: tús an díchoimisiúnaithe (23 Deireadh Fómhair) * 2005: díchoimisiúnú iomlán an IRA Shealadaigh dearbhaithe * 2006: [[Comhaontú Chill Rímhinn]] * 2010: Tuarascáil Saville, agus leithscéal David Cameron as Domhnach na Fola * [[:Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí|Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]] == Féach Freisin == * [[Comhaontú Aoine an Chéasta]] * [[An Cheis Fhada]] * [[Oibríocht Demetrius]] * [[Domhnach na Fola (1972)]] * [[Stailc ocrais 1981]] * [[Sléacht Mhuileann Ching]] * [[Buamáil na hÓmaí]] * [[Stair Thuaisceart Éireann]] == Tagairtí == {{reflist|30em}} {{DEFAULTSORT:Trioblóidí}} [[Catagóir:Na Trioblóidí| ]] [[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]] [[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]] ae2y13nceke5gfeq5tkvnm5jyxuc6xl 0 16682 1327006 1009761 2026-08-29T00:18:37Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327006 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[amhránaí]] [[An Bhreatain Bheag|Breatnach]] í '''Aimee Anne Duffy''' ('''''Duffy''''') ([[23 Meitheamh]] [[1984]] a rugadh í sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]]). ==Dioscliosta== === Albaim === *''Rockferry'' (2008) *''Endlessly'' (2010) === Singlí === * 2007 – "Rockferry" (Arna eisiúint sa RA amháin) * 2008 – "Mercy" (RA #1, Éire #1) <ref>{{Lua idirlín |url=http://www.irishcharts.ie/search/placement |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2008-05-01 |archivedate=2015-11-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151107043329/http://www.irishcharts.ie/search/placement }}</ref> * 2008 – "Warwick Avenue" * 2008 – "Stepping Stone" * 2008 – "Rain on Your Parade" * 2010 – "Well, Well, Well" == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1984]] [[Catagóir:Ceoltóirí Breatnacha]] [[Catagóir:Daoine ón mBreatain Bheag]] [[Catagóir:Daoine beo]] 5p0xsj1lic73tf7y4d77wmft8e5946w 0 17745 1327021 1316245 2026-08-29T04:21:11Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327021 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{Úsáidíeile|an scannán|Mise Éire}} {{WD Bosca Sonraí Scannáin |image = [[Íomhá:MiseÉire.jpg|220px]] }} [[Scannán]] faisnéise é '''''Mise Éire''''' a thugann cur síos ar imeachtaí [[stair na hÉireann|staire na hÉireann]] sna blianta 1896-1918, idir fhorbairt an [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnachais in Éirinn]], [[Éirí Amach na Cásca]], agus bhua [[Sinn Féin|Shinn Féin]] i dtoghchán na bliana 1918.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Mise Éire - with foreign English subtitles. Also watch its companion film 'SAOIRSE?'|url=https://www.youtube.com/watch?v=1JogzEhgDF4|language=ga-IE|author=Youtube}}</ref><ref name=":1" /> Rinne [[George Morrison]] an stiúrthóireacht, agus chum [[Seán Ó Riada]] an ceol don scannán. B'iad Pádraig Ó Raghallaigh agus [[Liam Budhlaeir]] na tráchtairí. B'é [[Seán Mac Réamoinn]] a scríobh téacs na tráchtaireachta. B'é [[Gael-Linn]] a léirigh an scannán.<ref>{{Lua idirlín|url=https://mylesdungan.com/2016/02/05/on-this-day-5-february-1960-the-first-commercial-screening-of-mise-eire/|teideal=On This Day – 5 February 1960 – the first commercial screening of Mise Eire|údar=Myles Dungan|dáta=2016-02-05|language=en|work=Myles Dungan|dátarochtana=2020-09-30}}</ref> == Léiriú == Seanábhar scannáin atá i ''Mise Éire'' ó thús deiridh. Trí úsáid a bhaint as nuachtscannáin, nuachtríleanna, grianghraif na linne agus ábhair chomhaimseartha eile, ríomhann ''Mise Éire'' stair na tréimhse 1896-1918. Feictear  i ''Mise Éire'', cur síos ar na mór-imeachtaí i ndáil le hÉirí Amach 1916, ar an méid a tharla lena linn agus faightear radharc ar na mórphearsana a ghlac páirt, ina measc, [[Mícheál Ó Coileáin|Ó Coileáin]], [[Éamon de Valera|de Valera]] agus [[Edward Carson|Carson]]. Tá ''Mise Éire'' ar cheann de na chéad scannáin fhaisnéise riamh a cuireadh i dtoll le chéile as an gcineál seo pictiúirí. Chuaigh Morrison ar lorg ábhar pictiúirí de na daoine a bhí sáite sna himeachtaí seo ina lán [[cartlann]]<nowiki/>a. D'éirigh leis, mar shampla, an beagán de na pictiúirí beo a bhí tógtha de [[Tomás Ó Cléirigh|Thomás Ó Cléirigh]] riamh a shuí sa scannán. Fuair an scannán a ainm ó dhán cáiliúil [[Pádraig Mac Piarais|Phádraic Mhic Phiarais]], ''[[Mise Éire]]''. == Dáileadh == Chuaigh ''Mise Éire'' ar an scáileán an chéad uair ag Féile na Scannánaíochta i g[[Cathair Chorcaí]] ar 29 Meán Fómhair 1959. Tharla an chéad léiriú scannáin poiblí [[5 Feabhra]] [[1960]] Bhí glacadh an-mhaith leis ag an am agus chuaigh ceol Sheáin Uí Riada i bhfeidhm go mór ar dhaoine.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-an-scannan-cailiuil-saoirse-ar-fail-ar-dvd-anois.aspx|teideal=An scannán cáiliúil Saoirse? ar fáil ar DVD|údar=Antoine Ó Coileáin|dáta=|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-09-30}}</ref> Tar éis ''Mise Éire'', léirigh [[Gael Linn]] agus [[George Morrison]] scannán eile den chineál chéanna faoi na himeachtaí [[stair]]e in Éirinn ina dhiaidh sin, mar atá, ''[[Saoirse?]]''. I 1966 tháinig scannán staire eile amach - An Tine Bheo. Mar chuid de chomóradh [[Éirí Amach na Cásca|Éirí Amach 1916]] a rinneadh an ceann áirithe seo. Lean Gael Linn agus an Riadach orthu leis an réabhlóid cheoil - ceol na scannán, ''Mise Éire'', ''Saoirse?'', agus ''An Tine Bheo'', a luaitear mar chloch mhíle i bhforbairt an cheoil Ghaelaigh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gael-linn.ie/ga/faoi-gael-linn/history|teideal=Stair Gael Linn {{!}} Gael Linn|language=ga|work=www.gael-linn.ie|dátarochtana=2020-09-30}}</ref> [[Íomhá:Seanoriada.jpg|mion|[[Seán Ó Riada|Seán Ó Riada,]] [[Cumadóireacht|cumadóir]]]] Sa bhliain 2006, d'eisigh Gael-Linn an scannán ina dhiosca digiteach (DVD). Tá leabhrán mínithe leis anseo, mar aon le  hábhar scannánaíochta sa bhreis, an gearrscannán ''An Tine Bheo'' agus le nuachtscannán sa tsraith ''Amharc Éireann,'' a thugann cur síos ar an dóigh a ndearnadh an scannán.<ref>{{Lua idirlín|url=https://siopa.gael-linn.ie/ga/mise-%C3%A9ire-dvd|teideal=Mise Éire DVD|language=ga|work=Gael Linn|dátarochtana=2020-09-30|archivedate=2020-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024174810/https://siopa.gael-linn.ie/ga/mise-%C3%A9ire-dvd}}</ref> == Féach freisin == * [[Saoirse?]], [[George Morrison]], [[Seán Ó Riada]], [[Gael Linn]]. * [https://rutube.ru/video/cccbff933e80062d60413876c9a30a85/ Scannán] iomlán ar Rutube,<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://rutube.ru/video/cccbff933e80062d60413876c9a30a85/|teideal=Mise Éire, físeán le feiceáil ar Rutube|údar=George Morrison, Seán Ó Riada|dáta=1959|dátarochtana=2021}}</ref> le fotheidil * [https://www.youtube.com/watch?v=1JogzEhgDF4 Scannán] iomlán ar YouTube,<ref name=":0" /> le fotheidil == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Mise Eire, scannan}} [[Catagóir:Scannáin na hÉireann]] [[Catagóir:Scannáin Ghaeilge]] [[Catagóir:Scannáin Ghael Linn]] [[Catagóir:Stair na hÉireann]] [[Catagóir:20ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Scannáin 1959]] mehu6shezfy6cm2i87nd562bh4z420h 0 19503 1327029 1274626 2026-08-29T07:29:47Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327029 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} Is í '''Staid Thamhlachta''' [[staid]] [[Shamrock Rovers Football Club]]. Tá sí suite i d[[Tamhlacht]], i m[[Baile Átha Cliath]]. Is í Comhairle [[Contae Átha Cliath Theas|an Chontae]] an t-úinéir. Ar an bpáirc sa bhliain 2022 a bhíonn Ruagairí na Seamróige agus foireann náisiúnta na mban ag imirt cluichí sacair agus iad ar a bhfód féin. Is ann chomh maith a bhíonn foireann náisiúnta sacair Faoi-21 na bhfear.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Tairiscintí á lorg do bhrandáil Staid Thamhlachta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0913/1322167-tairiscinti-a-lorg-do-bhrandail-staid-thamhlachta/|date=2022-09-13|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Tá sé beartaithe sa bhliain 2022 coirmeacha ceoil agus imeachtaí eile a eagrú ann, ag a mbeadh slua 20,000 ceadaithe.<ref name=":0" /> === Stair === Ar 13 Márta 2009, d'imir Shamrock Rovers i gcoinne [[Sligo Rovers F.C.|Sligo]] sa chéad chluiche ag an staid nua. Bhuaigh siad an cluiche (2-1). D'aimsigh [[Gary Twigg]] an chéad chúl sa staid nua. == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.shamrockrovers.ie/matchdays/tallaght-stadium Staid Thamhlachta ar shuíomh oifigiúil an chlub (Béarla)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090310003411/http://shamrockrovers.ie/matchdays/tallaght-stadium |date=2009-03-10 }} {{Shamrock Rovers Football Club}} {{síol-spórt}} [[Catagóir:Tamhlacht]] [[Catagóir:Shamrock Rovers Football Club]] [[Catagóir:Staideanna sacair i bPoblacht na hÉireann]] 7rjjgvz4kg3oldsb0nudjje12semwde 0 26997 1327009 1311581 2026-08-29T01:01:39Z TGcoa 21229 1327009 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Chapelle des Buis vue générale.JPG|deas|250px|thumb|Séipéal]] Is [[foirgneamh]] beag den adhradh [[Críostaí]], de gnháth ceann ceangailte le foras nó teach príobháideach é '''séipéal'''. == Féach freisin == *[[Eaglais (foirgneamh)]] * [[Séipéal cúnta]] * [[Ardeaglais]] * [[Mosc]], [[Séipéal|Sionagóg]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Eaglais]] pmty79gai99suatz9yvbjkvx6rkodec 1327011 1327009 2026-08-29T01:03:12Z TGcoa 21229 1327011 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Chapelle des Buis vue générale.JPG|deas|250px|thumb|Séipéal]] Is [[foirgneamh]] beag den adhradh [[Críostaí]], de gnháth ceann ceangailte le foras nó teach príobháideach é '''séipéal'''. == Féach freisin == *[[Eaglais (foirgneamh)]] * [[Séipéal cúnta]] * [[Ardeaglais]] * [[Mosc]], [[Séipéal|Sionagóg]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Eaglais]] [[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir]] [[Catagóir:Críostaíocht]] 6f0320bmjjxznaah5qih6t8gc2jq1x0 1327012 1327011 2026-08-29T01:04:32Z TGcoa 21229 1327012 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:St. George's Church, Dublin.JPG|mion|293x293px|Naomh Seoirse, BÁC]] Is [[foirgneamh]] beag den adhradh [[Críostaí]], de gnháth ceann ceangailte le foras nó teach príobháideach é '''séipéal'''. == Féach freisin == *[[Eaglais (foirgneamh)]] * [[Séipéal cúnta]] * [[Ardeaglais]] * [[Mosc]], [[Séipéal|Sionagóg]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Eaglais]] [[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir]] [[Catagóir:Críostaíocht]] 793t6gxcykeoe5p8kc5kb6i1867eisf 0 47129 1327005 1273184 2026-08-29T00:07:21Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327005 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Albam}} Is é '''''DNA''''' an chéad albam ón popghrúpa [[Little Mix]]. Scaoileadh é ar an 16 Samhain, 2012. ==Rath Cairt== Chuaigh an t-albam seo díreach go uimhir a trí sna RA agus díreach go 3 in Éirinn. Bhí an t-albam taobh thiar de Unapologetic le [[Rihanna]] agus Take Me Home le [[One Direction]] sa dá tíortha. Chuaigh sé díreach go uimhir a ceathair san SAM ag díol 50,000 cóipeanna sa chéad seachtain. == Traicliosta == Is iad seo na hamhráin: # "Wings" – 3:40 # "DNA" – 3:56 # "Change Your Life" – 3:22 # "Always Be Together" – 4:27 # "Stereo Soldier" – 3:22 # "Pretend It's OK" – 3:45 # "Turn Your Face" – 3:41 # "We Are Who We Are" – 3:04 # "How Ya Doin'?" – 3:13 # "Red Planet" (le [[T-Boz]]) – 3:46 # "Going Nowhere" – 3:45 # "Madhouse" – 3:49 ==Singlí== # "[[Wings]]" - 24 Lúnasa 2011 # "[[DNA (amhrán)|DNA]]" - 9 Samhain 2012 # "[[Change Your Life]]" - 15 Feabhra 2013 # "[[How Ya Doin'?]]" - 17 Aibreán 2013 == Cairteacha == {| |valign="top"| ===Cairteacha seachtainiúla=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! Tír (2012–13) ! Uimhir |- |{{Bratach|Scotland}} [[Albain]] |align="center"|5 |- |{{bratach|Australia}} [[An Astráil]]<ref>http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&titel=DNA&cat=a</ref> | align=center|10 |- |{{bratach|Belgium|An Bheilg}} ([[Flóndras]])<ref>http://www.ultratop.be/nl/showitem.asp?interpret=Little+Mix&titel=DNA&cat=a</ref> |align="center"|48 |- |{{bratach|Belgium|An Bheilg}} ([[An Vallúin]])<ref>http://www.ultratop.be/fr/showitem.asp?interpret=Little+Mix&titel=DNA&cat=a</ref> |align="center"|87 |- |{{bratach|Canada}} [[Ceanada]]<ref>http://www.billboard.com/artist/307628/Little+Mix/chart?f=309</ref> | align=center|4 |- |{{bratach|Croatia}} [[An Chróit]]<ref>http://www.hdu-toplista.com/index.php?what=arhiva&w=details&id={{{id}}}</ref> | align=center|21 |- |{{Bratach|Denmark}} [[An Danmhairg]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&titel=DNA&cat=a |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-23 |archivedate=2013-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131204161155/http://www.danishcharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&titel=DNA&cat=a }}</ref> | align=center|13 |- |{{Bratach|Switzerland}} [[An Eilvéis]]<ref>http://www.swisscharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&titel=DNA&cat=a</ref> |align="center"|86 |- |{{Bratach|Ireland}} [[Éire]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240002&arch=t&lyr=2012&year=2012&week=47 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-23 |archivedate=2018-07-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180711185423/http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240002&arch=t&lyr=2012&year=2012&week=47 }}</ref> | align=center|3 |- |{{Bratach|Finland}} [[An Fhionlainn]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.ifpi.fi/tilastot/virallinen-lista/artistit/Little+Mix/DNA |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-23 |archivedate=2015-09-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923114530/http://www.ifpi.fi/tilastot/virallinen-lista/artistit/little+mix/dna }}</ref> |align="center"|50 |- |{{bratach|France}} [[An Fhrainc]]<ref>http://www.lescharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&titel=DNA&cat=a</ref> | align=center|24 |- |{{Bratach|Italy}} [[An Iodáil]]<ref>http://www.italiancharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&titel=DNA&cat=a</ref> |align="center"|5 |- |{{Bratach|Norway}} [[An Iorua]]<ref>http://www.norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&titel=DNA&cat=a</ref> |align="center"|5 |- |{{Bratach|Netherlands}} [[An Ísiltír]]<ref>http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Little+Mix&titel=DNA&cat=a</ref> |align="center"|21 |- |{{Bratach|Mexico}} [[Meicsiceo]]<ref>http://www.mexicancharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&titel=%7B%7B%7Balbum%7D%7D%7D&cat=a{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | align=center|28 |- |{{bratach|New Zealand}} [[An Nua-Shéalainn]]<ref>http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Little+Mix&titel=DNA&cat=a</ref> |align=center|14 |- |{{Bratach|Portugal}} [[An Phortaingéil]]<ref>http://www.portuguesecharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&titel=DNA&cat=a{{Dead link|date=Iúil 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |align="center"|30 |- |{{Bratach|the Czech Republic}} [[Poblacht na Seice]]<ref>http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php?a=hitparada&hitparada=14</ref> |align="center"|2 |- |{{bratach|United Kingdom}} [[An Ríocht Aontaithe]]<ref>http://www.officialcharts.com/artist/_/Little%20Mix/</ref> |align=center|3 |- |{{Bratach|Japan}} [[An tSeapáin]]<ref>http://www.oricon.co.jp/prof/artist/591228/products/music/1032897/1/</ref> |align="center"|4 |- |{{Bratach|Spain}} [[An Spáinn]]<ref>http://www.spanishcharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&titel=DNA&cat=a</ref> |align=center|17 |- |{{bratach|United States}} [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<ref>http://www.billboard.com/artist/307628/Little+Mix/chart?f=305</ref> |align=center|4 |- |{{bratach|Sweden}} [[An tSualainn]]<ref>http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Little+Mix&titel=DNA&cat=a</ref> |align=center|8 |- |} |width="250"|&nbsp; |valign="top"| ===Deimhniúcháin=== {|class="wikitable" !align="left"|Tír !align="center"|Deimhniúchán !align="center"|Díolacháin |- | {{bratach|Australia}} [[An Astráil]]<ref>http://www.aria.com.au/pages/httpwww.aria.com.aupagesaria-charts-accreditations-albums-2013.htm</ref> |Ór |35,000<ref>http://www.ariacharts.com.au/chart/download/614/albums</ref> |- | {{Bratach|Ireland}} [[Éire]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.irishcharts.ie/awards/gold12.htm |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-06-02 |archivedate=2015-07-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150706215954/http://www.irishcharts.ie/awards/gold12.htm }}</ref> |Ór |7,500 |- | {{bratach|United Kingdom}} [[An Ríocht Aontaithe]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.bpi.co.uk/certified-awards.aspx |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-06-02 |archivedate=2017-07-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170710164143/http://www.bpi.co.uk/certified-awards.aspx }}</ref> |Platanam |415,116 |} |} == Tagairtí == {{reflist}} {{Little Mix}} {{síol}} [[Catagóir:Albaim a eisíodh in 2012]] [[Catagóir:Little Mix]] rgkxu92zf6dzi24yr1t59qn37qmufmr 0 52457 1326988 1154963 2026-08-28T12:30:37Z R. Henrik Nilsson 65582 Íomhá : 1960s handheld Seafix marine radio direction finder by Electronic Laboratories Ltd Poole England with Sestrel compass by Henry Browne and Son Ltd Barking England view 1.jpg | mion | Treo-aimsitheoir mara láimhe ó na 1960idí. 1326988 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:1960s handheld Seafix marine radio direction finder by Electronic Laboratories Ltd Poole England with Sestrel compass by Henry Browne and Son Ltd Barking England view 1.jpg|mion|Treo-aimsitheoir mara láimhe ó na 1960idí.]] Feiste a chinneann an treo a bhfuil comhartha [[raidió]] ag teacht isteach chuici, ar féidir a úsáid chun loingseoireachta (mar shampla, an compás raidió ar long is [[eitleán]]). Rothlaíonn [[Aeróg (leictreonaic)|aeróg]] lúibe go nglactar an comhartha is treise, agus tugann sé sin treo tarchurtha an chomhartha sin. Déantar an rud céanna ó ionad eile, agus ón dá líne a fhaigheann an loingseoir is féidir leis suíomh an stáisiún tarchuir a chinneadh. Is féidir ionad an ghlacóra a aimsiú ó chomharthaí a ghlacadh ó dhá stáisiún fhosaithe tarchuir agus an dá threo sin a chinneadh.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Treo-aimsitheoir|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=676}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol}} 4sqmi36apx81gjer9a61ghwun54g88g 0 63112 1327014 1263213 2026-08-29T01:23:44Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327014 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} Is pearsa bainte le [[miotaseolaíocht na Gréige]] í '''Heistia'''. Ba [[bandia]] í Heistia. Ba iad [[Crónas]] agus [[Ria (miotaseolaíocht na Gréige)|Ria]] a tuismitheoirí. Ba iad [[Séas]] [1], [[Poiséadón]], agus [[Háidéas]] a deartháireacha. Ba iad [[Héire]] agus [[Déiméitéir]] a deirfiúracha. Bhí sí ina [[maighdeanas|maighdean]]. Ní raibh clann aici. == Naisc sheachtracha == * [http://www.keywordspy.com/overview/domain.aspx?q=cogg.ie]{{Dead link|date=Lúnasa 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-gr}} {{síol-miotas}} {{DEFAULTSORT:Heistia}} [[Catagóir:Déithe Oilimpeacha]] o05e2rz18tq4btte8w2qlw7ll519baj 0 69938 1327015 1310815 2026-08-29T01:36:51Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327015 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Banna ceoil|Comharghrúpa ceoil]] is ea '''IMLÉ'''. Bunaíodh IMLÉ sa bhliain 2015. Sníomhtar [[filíocht]], [[rapcheol]], [[rac-cheol]] agus [[popcheol]] le chéile i bh[[fuaim]] an bhanna ar bhealach úr nach bhfuil a leithéid cloiste in aon áit eile, fiú i m[[Béarla]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.breakingtunes.com/imle|teideal=IMLÉ|work=breakingtunes.com|dátarochtana=25 Bealtaine 2024}}</ref>, agus measctha le "hip hop, indie, honky-tonk [[Conamara|Chonamara]] agus corr-dhlaíóg sean-nóis".<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/buail-aris-me-imle/|teideal=“Buail arís mé, Imlé!”|údar=Ben Ó Faoláin|dáta=14 Samhain 2016|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2024-05-25|archivedate=2024-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240416071531/https://nos.ie/cultur/ceol/buail-aris-me-imle/}}</ref> Cíorann a gcéad albam ceoil cuid de cheisteanna móra an tsaoil: brí na [[beatha]], ár gcaidreamh leis an b[[pláinéad]] agus aimsiú an dóchais san éadóchas. D’eisigh IMLÉ a n-albam début ar lipéad [[Gael Linn]] agus Karl Odlum a bhí mar léiritheoir air. == Albaim agus amhráin == ===Albaim=== * '''IMLÉ''' (2016) - 9 n-amhrán, lena n-áirítear 'Go Deo, Go Deo', 'Críochfort', 'Síos an Bóthar' agus 'Fún Orm'; agus 2 amhrán breise, lena n-áirítear 'Gan Mise Gan Tú' * '''Fáilte Isteach''' (2022) - 9 n-amhrán, lena n-áirítear 'Fáilte Isteach', 'ÉAD', 'Do Chuid Jeans', 'Hop Scip Léim' agus 'Dúiseann Muid Suas' Ar an dara albam uathu ''Fáilte Isteach'', tá buíon nua ceoltóirí le cloisteáil: [[Ríona Sally Hartman]], [[Róisín Seoighe]], [[Fergal Moloney]] agus [[Dave Hingerty]]. "Mar is iondúil le IMLÉ tá meascán stíleanna le brath ar an albam seo, idir trip-hop, ceol leictreonach, rac-cheol, indie agus damhsa."<ref>{{Lua idirlín|url=https://siopa.gael-linn.ie/ga/iml%C3%A9-f%C3%A1ilte-isteach|teideal=IMLÉ - Fáilte Isteach|language=|work=[[Gael Linn]]|dátarochtana=25 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220703165636/https://siopa.gael-linn.ie/ga/iml%C3%A9-f%C3%A1ilte-isteach|archivedate=03 Iúil 2022}}</ref> * '''Taoille''' (2025) i gcomhar leis an rapálaí [[James Shannon (ceoltóir Éireannach)|James Shannon]] agus [[Róisín Seoighe]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/track-ur-imle-seo-slainte-saghas-difriuil-don-samhradh/|teideal=Track úr IMLÉ: seo 'Sláinte' saghas difriúil don samhradh|údar=Conor Torbóid|dáta=2024-05-23|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2024-05-24|archivedate=2024-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240524213305/https://nos.ie/cultur/ceol/track-ur-imle-seo-slainte-saghas-difriuil-don-samhradh/}}</ref> Tógann an EP an éisteoir ar imram aonaránach sonach, ó stíleáil trip-hop lo-fi Timpeall Arís, brí slow-jam na 1990daí Éasca agus crut disco Iodálach ar Sláinte, ach ag cloígh i gcónaí dílis don ghaol fréamhaithe IMLÉ sa teanga agus sa chultúr.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=IMLÉ ar ais le EP nua 'Taoille'|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2025/0311/1501546-imle-ar-ais-le-ep-nua-taoille/|date=2025-03-11|language=ga-IE|author=Cearbhall Ó Síocháin / RTE}}</ref> ===Amhráin=== * '''Go Deo, Go Deo''':<nowiki/> Cuireann na liricí ([http://www.peig.ie/ag-treochtu/amhran-na-haoine-go-deo-go-deo-le-imle anseo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171122032647/http://www.peig.ie/ag-treochtu/amhran-na-haoine-go-deo-go-deo-le-imle |date=2017-11-22 }}) an taobh daonna den [[cogadh|chogaíocht]] a chur in iúl. Scéal simplí atá ann: litir ó bhean atá ag scríobh chuig a fear céile atá ag troid sa [[Chéad Chogadh Domhanda]]. Tá an bhean ag rá nach bhfuil sí i bhfabhar cogaidh agus gur cheart dó (an fear céile) a bheith sa bhaile leo. Scannánaíodh an físeán i g[[Contae an Dúin]]. Ba iad Angus Mitchell a stiúir agus an t-amhránaí [[Gráinne Holland]] a léirigh. Féach ar 'Go Deo, Go Deo' ar [https://www.youtube.com/watch?v=1jQ08iHoWJU Youtube anseo]. * [[Íomhá:IMLE - Críochfort - amhrán - song, Irish band Ireland.jpg|mion|150x150px]]'''Críochf'''<nowiki/>'''ort''':<nowiki/> Déanann Críochfort plé ar an gcaidreamh casta atá againn mar dhaoine leis an domhan. Tá rudaí diúltacha agus dearfacha ag baint leis, ach sin cuid den tsaoil ina maireann muid. Tá neart faoin saol seo le bheith dóchasach faoi. Fergal Moloney a léirigh, le cóiréagrafaíocht ó Lauren Bamford agus an comharghrúpa 'Hot Zombie': Ann-Marie Brennan, Laurie Keegan, Emma Costello agus Lauren Bamford fhéin. Féach air ar [https://www.youtube.com/watch?v=dt7PPuCuCAU Youtube anseo], agus [https://vimeo.com/186379075 Vimeo]. Ailbhe Ní Riain (Raidió na Life) ag éist leis [https://www.youtube.com/watch?v=-j6kqUAt-1M anseo]. [https://ancroiait.wordpress.com/tag/imle/ Liricí (ancroiait) anseo]. *'''Síos an Bóthar''':<nowiki/> An [[féinmharú]] i gceist. Físeán déanta ag Fergal Moloney, agus liricí ag Fergal Moloney. Féach air ar [https://www.youtube.com/watch?v=K6EYR2ibJbg Youtube anseo], [https://vimeo.com/164402109 Vimeo]. * '''Fún Orm''':<nowiki/> Liricí ag MC Muipéad. Agallamh leis [http://nos.ie/cultur/ceol/amhran-na-haoine-fun-orm/ anseo]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Féach air ar [http://www.youtube.com/EiXQHMTLTtU Youtube anseo], [https://vimeo.com/154373603 Vimeo]; leagan eile ag Gradaim Cheoil Nós ar [https://www.youtube.com/watch?v=EiXQHMTLTtU Youtube anseo]. [http://nos.ie/cultur/ceol/amhran-na-haoine-fun-orm/ Liricí ar Nós.ie]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * '''Gan Mise, Gan Tú''' (2017): Seo ceann de na hamhráin ar an leagan vinil den albam IMLÉ 2017.<ref>{{Lua idirlín|url=https://bandcamp.com/signup?new_domain=gaellinn|teideal=Bandcamp|dáta=2017|work=bandcamp.com|dátarochtana=2024-05-24}}</ref> * '''Do Chuid Jeans''' (2020) == Baill == Sé an cheoltóir Cian Mac Cárthaigh a bhunaigh an banna ceoil IMLÉ sa bhliain 2016 mar bhuíon a mbeadh ábalta spás a thabhairt do seánraí éagsúla ceoil gan bheith fé ghreim aon lipéad ar leith.<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|title=IMLÉ - ar Ray Darcy inniu!|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0701/1454743-imle-ni-feidir-a-chur-i-mbosca/|date=2024-07-01|language=ga-IE|author=Cearbhall Ó Síocháin / RTÉ}}</ref> Tá Karl Odlum ina léiritheoir fhadtréimhseach leis an ngrúpa.<ref name=":0" /> Bhí sé ann ón chéad lá mar léiritheoir ceoil ar an chuid is mó de na píosaí atá taifeadta acu.<ref name=":2" /> Gné tábhachtach dá gcur chuige is ea an meascán ceoltóirí agus amhránaithe a bhíonn ag casadh agus ag taifeadadh leo.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-nios-mo-eagsulachta-i-gceol-shaol-na-gaeilge-na-mar-a-bhiodh/|teideal=‘Tá níos mó éagsúlachta i gceol shaol na Gaeilge ná mar a bhíodh’|údar=Meadhbh Ní Eadhra|dáta=14 Meitheamh 2022|language=|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=25 Bealtaine 2024}}</ref> I measc na gceoltóirí seo tá Ríona Sally Hartmann, Aonghus Uí Lochlainn, Dave Keegan, Cian Mac Cárthaigh ([[dordghiotár|dordghiotáraí]]; féach air [http://www.youtube.com/SkhdT0U7JBA anseo]),<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuis-dhochais-an-borradh-ata-faoi-imle-agus-eigse-ur-na-gaeilge/|teideal=Cúis dhóchais an borradh atá faoi IMLÉ agus éigse úr na Gaeilge|dáta=16 Samhain 2016|language=|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=25 Bealtaine 2024}}</ref> Fergal Moloney ([[giotáraí]] agus an t-amhránaí le [[guth|glór]] neamhshaolta), MC Muipéad ([[fíodóireacht|fíodóir]] [[focal]] agus [[Rapcheol|rapáil]] lúfar), srl ==Eachtraí== Sheinn IMLÉ ag go leor féilte, ina measc: * [[Picnic Leictreach]] * [[Féile na Gealaí]] * Féile na Bealtaine (sa [[An Daingean|Daingean]]) * [[Liú Lúnasa]] (i m[[Béal Feirste]]) * Féile [[IMRAM]] (i m[[Baile Átha Cliath]]) * Féile idirnáisiúnta cheoil SUNS EUROPE, in [[Udine]]na na h[[Iodáil]]e * Celtic Connections i n[[Glaschú]] * Gigeanna in [[Londain]], [[Utrecht (cathair)|Utrecht]] agus [[Manchain]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theirishworld.com/found-in-translation/|teideal=Found in translation|údar=David Hennessy|dáta=28 Meán Fómhair 2023|dátarochtana=25 Bealtaine 2024}}</ref> srl. Chonacthas IMLÉ ar an [[teilifís]]: * ar an gclár comórtha [[TG4]] XX * ar [https://www.youtube.com/watch?v=jQU4W0HmMqs I Lár an Aonaigh] ar [[BBC Thuaisceart Éireann|BBC2 NI]] srl. Dóbair go gcuirfí críoch le hIMLÉ in 2020 tar éis d'Fhergal Moloney imeacht ón ngrúpa, cé go raibh tionchar mór aige ar an albam ''Fáilte Isteach'' a tháinig amach in 2022. Thug gig díolta amach i n[[Glaschú]] de mhisneach do na baill eile coinneáil orthu leis an albam sin áfach, agus le ceol nach é.<ref name=":1" /> Bhí leagan acústach den amhrán ‘[https://www.youtube.com/watch?v=iL5Fj4SZIAA Peacach]’, óna gcéad albam ''IMLÉ'' (2016), le cloisteáil mar amhrán aitheantais an chláir BODKIN ar Netflix (2024).<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/teilifis/peacach-le-imle-ina-amhran-aitheantais-don-chlar-ur-bodkin/|teideal=‘Peacach’ le IMLÉ ina amhrán aitheantais don chlár úr BODKIN|dáta=10 Bealtaine 2024|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=24 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240522221032/https://nos.ie/meain/teilifis/peacach-le-imle-ina-amhran-aitheantais-don-chlar-ur-bodkin/|archivedate=22 Bealtaine 2024}}</ref> Fergal Moloney, MC Muipéad agus Cian Mac Cárthaigh a scríobh agus a sheinn an bunleagan agus is í Róisín Seoighe a chanann an leagan seo le tionlacan giotáir ó Chian Mac Cárthaigh agus Neil Ó Briain.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ardu-5000-ar-an-eileamh-ar-shaothar-banna-ceoil-gaeilge-a-bhuiochas-le-sraith-netflix/|teideal=Ardú 5,000% ar an éileamh ar shaothar banna ceoil Gaeilge a bhuíochas le sraith Netflix|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=21 Bealtaine 2024|language=|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=25 Bealtaine 2024}}</ref> ==Gradaim== Bhuaigh IMLÉ * ‘Banna na Bliana’ ag [[Liosta Buaiteoirí Ghradaim NÓS|Gradaim Cheoil NÓS]] 2017, chomh maith le ‘Amhrán na Bliana’ (i gcomhair ''[https://www.youtube.com/watch?v=dt7PPuCuCAU Críochfort]''), agus ‘Albam na Bliana (Nuacheol)’ (i gcomhair [https://siopa.gael-linn.ie/ga/iml%C3%A9-limited-edition-500-copies ''IMLÉ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524002807/https://siopa.gael-linn.ie/ga/iml%C3%A9-limited-edition-500-copies |date=2024-05-24 }}).<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/fisean-ceoil-go-deo-go-deo/|teideal=FÍSEÁN CEOIL: 'Go Deo, Go Deo'|údar=NÓS|dáta=07 Aibreán 2017|language=|work=NÓS|dátarochtana=25 Bealtaine 2024|archivedate=20 Meitheamh 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240620000819/https://nos.ie/cultur/ceol/fisean-ceoil-go-deo-go-deo/}}</ref> * Bhuaigh siad ‘Nuíosach na Bliana’ in 2016 Ainmniúcháin: * Ainmníodh ''[https://www.youtube.com/watch?v=9fJC6VqjxCc Ná Bac]'' mar ‘Físeán na Bliana’ in 2020. * Ainmníodh iad mar ‘Banna na Bliana’ arís in 2019. * Fuair siad ainmniúchán eile sa chatagóir ‘Banna na Bliana’ in 2018, ainmníodh ''[https://www.youtube.com/watch?v=3iqFMEgaC24 Gan Mise, Gan Thú]'' agus ''[https://www.youtube.com/watch?v=9fJC6VqjxCc Ná Bac]'' araon mar ‘Amhrán na Bliana’, ainmníodh ''[https://www.youtube.com/watch?v=1jQ08iHoWJU Go Deo Go Deo]'' mar ‘Físeán na Bliana’, agus ainmníodh ''[https://siopa.gael-linn.ie/ga/iml%C3%A9-limited-edition-500-copies IMLÉ (Eagrán Vinile)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524002807/https://siopa.gael-linn.ie/ga/iml%C3%A9-limited-edition-500-copies |date=2024-05-24 }}'' sa chatagóir ‘Ealaín na Bliana’. * Ainmníodh ''[https://www.youtube.com/watch?v=dt7PPuCuCAU Críochfort]'' mar ‘Físeán na Bliana’ in 2017. * Ainmníodh ''[https://www.youtube.com/watch?v=EiXQHMTLTtU Fún Orm]'' mar ‘Amhrán na Bliana’ in 2016 == Féach freisin == * [[Róisín Seoighe]] * [[James Shannon (ceoltóir Éireannach)|James Shannon]] * [[Grooveline|GrooveLine]] * [[Aeons]] * [[Liosta Buaiteoirí Ghradaim NÓS]] == Naisc sheachtracha == * [http://imle.ie/ Suíomh idirlín] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902171034/http://imle.ie/ |date=2017-09-02 }}; tá T-léinte ar fáil le ceannach óna [https://imle.bandcamp.com/merch siopa] aar bandcamp. *[https://siopa.gael-linn.ie/ga/imlé-fáilte-isteach Fáilte Isteach (albam)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220703165636/https://siopa.gael-linn.ie/ga/iml%C3%A9-f%C3%A1ilte-isteach |date=2022-07-03 }} agus [https://siopa.gael-linn.ie/ga/iml%C3%A9-limited-edition-500-copies IMLÉ (albam vinile)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240524002807/https://siopa.gael-linn.ie/ga/iml%C3%A9-limited-edition-500-copies |date=2024-05-24 }} *Le sruthú ar [https://imle.bandcamp.com/music Bandcamp], [https://soundcloud.com/imleofficial Soundcloud], [https://open.spotify.com/album/2zd0ujDBPIxEsrWk6dHoKh Spotify], [https://music.apple.com/ie/artist/iml%C3%A9/1180083613 Apple] *Físeáin ar [https://www.youtube.com/channel/UCajNDsRMuMfmwKwyraubKZQ YouTube], [https://vimeo.com/186379075 Vimeo] * [https://www.instagram.com/imle_ceol/ Instagram] * [https://twitter.com/ceolimle Twitter] * [https://www.youtube.com/watch?v=QSZZh8gCG_I ''Cathain a d'fhill tú ó Shasana'' beo ar Ireland AM] * Miriam O'Callaghan - Críochfort le IMLÉ & Bealtaine le [[Aeons]] - NÓS.ie [http://www.youtube.com/vi64IJD60n4 anseo] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Imle}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Bannaí a chanann i nGaeilge]] [[Catagóir:Racghrúpaí Éireannacha]] [[Catagóir:Rapálaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2015]] [[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Nuatheachtaí na Bliana]] [[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán na Bliana]] [[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Albam na Bliana (Nuacheol)]] [[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Banna / Ceoltóir na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Banna na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Ealaín na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Banna / Ceoltóir na Bliana]] g1kilyy0l5jf14j7aydj13j3wopxw1y 0 92090 1327013 1319368 2026-08-29T01:20:39Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327013 wikitext text/x-wiki Is éard is '''heicsiméadar dachtalach''' ann (ar a dtugtar “heicsiméadar laochais” agus “[[meadaracht]] na heipice”) ná cineál [[Meadaracht|meadarachta]] nó [[Véarsaíocht|véarsaíochta]] i bhfilíocht. Is iondúil go mbaineann sé le [[meadaracht]] chainníochtúil na [[Filíocht eipiciúil|filíochta eipiciúla]] i [[An Ghréigis|nGréigis]] agus i [[An Laidin|Laidin]] agus dá bhrí sin measadh go raibh sé ''mar'' mhór-stíl filíochta clasaicí an Iarthair. I measc na bpríomh-samplaí dá úsáid tá [[an tIliad]] agus [[an Odaisé]] de chuid [[Hóiméar]], an [[An Aeinéid|Aeinéid]] [[Veirgil|de chuid Veirgil]], agus ''[[Metamorphoses (Óivid)|Metamorphoses]] de chuid [[Óivid]].'' Bíonn heicsiméadair mar chuid den [[Filíocht eiligiaiche|fhilíocht eiligiaiche]] sa dhá theanga freisin, ag athrú le peintiméadair dhachtalacha. == Struchtúr == Tá sé [[Troigh (prosóid)|throith]] ([[An tSean-Ghréigis]]: ἕξ, heics) ag an heicsiméadar dachtalach. San heicsiméadar dachtalach docht, is é a bheadh ​​i ngach troigh ná [[Dachtal (filíocht)|dachtal]] (siollaí fada agus dhá shiolla gearr), ach ceadaíonn méadar clasaiceach ionadaíocht [[spoindé]] (dhá shiolla fada) in ionad dachtail sa chuid is mó de na suíomhanna. Go sonrach, is féidir leis na chéad cheithre throigh a bheith ina n-dachtal nó ina spoindéanna, chóir a bheith faoi shaoirse. De ghnáth is dachtal é an cúigiú troigh (thart ar 95% den am i Hóiméar). Is féidir an séú troigh a líonadh le [[trócae]] (siolla gearr agus ansin siolla gearr) nó le spoindé. Mar sin, de ghnáth, déantar [[Scanadh (filíocht)|scanadh]] ar an líne dhachtalach mar seo a leanas: : –⏕ | –⏕ | –⏕ | –⏕ | –⏑⏑ | –X (Tabhair faoi deara go bhfuil '''-''' = ina siolla fada, '''⏑''' = ina siolla gearr, '''⏕''' ceachtar ceann fada nó dhá cheann gearr, agus '''X''' = siolla anceps. ) == Nótaí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.skidmore.edu/academics/classics/courses/metrica/ Réamhrá ar heicsiméadar damhlaileach] le haghaidh véarsa Laidine. * [http://www.aoidoi.org/articles/meter/reading_dact_hex.php Léitheoireacht heicseagán dé-eitileach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060211075908/http://www.aoidoi.org/articles/meter/reading_dact_hex.php |date=2006-02-11 }}, go sonrach Homer. * [https://vimeo.com/89749260 Aithris] ag Stanley Lombardo [https://vimeo.com/89749260 ar Homer Iliad 23.62-107] (i nGréigis). * [https://web.archive.org/web/20121002001956/http://www.rhapsodes.fll.vt.edu/aeneid1.htm Léitheoireacht ó bhéal ''Aeinéid Virgil''], le Robert Sonkowsky, Ollscoil Minnesota. * [http://www.thesaurus.flf.vu.lt/eiledara/index.php Uirlis anailíse ar líne hexameter na Gréige] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220625235646/http://www.thesaurus.flf.vu.lt/eiledara/index.php |date=2022-06-25 }}, Ollscoil Vilnias. * [http://www.classicsprofessor.com/VergilAP/scanning_hexameter.htm Ranganna Teagaisc Fuaime / Amhairc do Hexameter Vergil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100322202531/http://www.classicsprofessor.com/VergilAP/scanning_hexameter.htm |date=2010-03-22 }}, ag Dale Grote, UNC Charlotte. * [http://www.hexameter.co Cleachtann Hexameter.co], línte scanála de heicsiméadar dactylic ó éagsúlacht údair Laidine * [https://www.youtube.com/watch?v=XAm525BJYh4 Léann Rodney Merrill a aistriúchán ar Iliad Homer], i véarsa hexameter dactylic i mBéarla j16ypvyo0m3qf495d7uwcgq6jxua3kx 2 94537 1327025 1326738 2026-08-29T05:26:15Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1327025 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql= SELECT DISTINCT ?item ?name WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q16521 . ?item wdt:P171* wd:Q5113 . ?item wdt:P105 wd:Q7432 . #species only FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P141 wd:Q237350 } # not extinct ?articleURL schema:about ?item ; schema:name ?name ; schema:isPartOf <https://ga.wikipedia.org/> . #must have sitelink to cywiki } ORDER BY ?name OFFSET 0 LIMIT 1000 |links=local |section= |sort=label |columns=number:#,qid,label,p225:enw tacson,P373,P2067,P2050,P181,P7770,P141 }} {| class='wikitable sortable' ! # ! qid ! label ! enw tacson ! catagóir Commons ! mais ! réise sciathán ! léarscáil de raon an tacsóin ! tréimhse ghoir ! IUCN conservation status |- | style='text-align:right'| 1 | Q26147 | [[abhóiséad]] | Recurvirostra avosetta | [[:commons:Category:Recurvirostra avosetta|Recurvirostra avosetta]] | 31.7 gram | 78 ceintiméadar | [[Íomhá:RecurvirostraAvosettaIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 2 | Q469992 | [[Recurvirostra americana|Abhóiséad Mheiriceánach]] | Recurvirostra americana | [[:commons:Category:Recurvirostra americana|Recurvirostra americana]] | 28.7 gram<br/>316 gram | 68 ceintiméadar | [[Íomhá:Recurvirostra americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 3 | Q832565 | [[Alcedo hercules]] | Alcedo hercules | [[:commons:Category:Alcedo hercules|Alcedo hercules]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 4 | Q202504 | [[amadán móinteach]] | Charadrius morinellus | [[:commons:Category:Charadrius morinellus|Charadrius morinellus]] | 17 gram | 60 ceintiméadar | [[Íomhá:Charadrius morinellus distr..png|center|128px]] | | |- | style='text-align:right'| 5 | Q1268205 | [[Súmaire gabhair ghlórach|Antrostomus vociferus]] | Antrostomus vociferus | [[:commons:Category:Antrostomus vociferus|Antrostomus vociferus]] | | | [[Íomhá:Antrostomus vociferus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 6 | Q106447604 | [[Éigrit eallaigh|Ardea ibis]] | Ardea ibis | [[:commons:Category:Ardea ibis|Ardea ibis]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 7 | Q652266 | [[Argas mór|Argusianus argus]] | Argusianus argus | [[:commons:Category:Argusianus argus|Argusianus argus]] | | | | 24 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 8 | Q692192 | [[Póiseard ceannrua Meiriceánach|Aythya americana]] | Aythya americana | [[:commons:Category:Aythya americana|Aythya americana]] | 1.1 cileagram<br/>990 gram | 79.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Aythya americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 9 | Q26742 | [[Aythya ferina]] | Aythya ferina | [[:commons:Category:Aythya ferina|Aythya ferina]] | 66 gram | 0.77 méadar | [[Íomhá:AythyaFerinaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 25 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 10 | Q170718 | [[Beachadóir Eorpach|beachadóir]] | Merops apiaster | [[:commons:Category:Merops apiaster|Merops apiaster]] | 6.5 gram | 0.47 méadar | [[Íomhá:Merops apiaster en.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 11 | Q1951359 | [[Beachadóir Peirseach|beachaire gormleicneach]] | Merops persicus | [[:commons:Category:Merops persicus|Merops persicus]] | 49.4 gram | | | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 12 | Q25450 | [[biorearrach]] | Anas acuta | [[:commons:Category:Anas acuta|Anas acuta]] | 1.025 cileagram<br/>866 gram | 0.9 méadar | [[Íomhá:AnasAcutaIUCN2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 13 | Q591831 | [[bobóilinc]] | Dolichonyx oryzivorus | [[:commons:Category:Dolichonyx oryzivorus|Dolichonyx oryzivorus]] | 2.75 gram | | [[Íomhá:Dolichonyx oryzivorus.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | Q25709 | [[Bonnán buí (éan)|bonnán]] | Botaurus stellaris | [[:commons:Category:Botaurus stellaris|Botaurus stellaris]] | 42 gram<br/>2.906 cileagram<br/>2.017 cileagram | 1.27 méadar | [[Íomhá:Botaurus stellaris map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 15 | Q204111 | [[Bonnán cainéaldathach|bonnán cainéil]] | Ixobrychus cinnamomeus | [[:commons:Category:Botaurus cinnamomeus|Botaurus cinnamomeus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 16 | Q743017 | [[Bonnán breicneach|bonnán Meiriceánach]] | Botaurus lentiginosus | [[:commons:Category:Botaurus lentiginosus|Botaurus lentiginosus]] | 36 gram | 115 ceintiméadar | [[Íomhá:Botaurus lentiginosus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 17 | Q469586 | [[Bonnán caol|bonnán seang]] | Ixobrychus exilis | [[:commons:Category:Botaurus exilis|Botaurus exilis]] | 10 gram<br/>80 gram | 43 ceintiméadar | [[Íomhá:Ixobrychus exilis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 18 | Q25587867 | [[Bonnán beag|Botaurus minutus]] | Botaurus minutus | [[:commons:Category:Botaurus minutus|Botaurus minutus]] | 13 gram<br/>147 gram | 49 ceintiméadar | [[Íomhá:IxobrychusMinutusIUCNvr2018 2.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 19 | Q188877 | [[Breacán (éan)|breacán]] | Fringilla montifringilla | [[:commons:Category:Fringilla montifringilla|Fringilla montifringilla]] | 2.14 gram<br/>22 gram | 0.27 méadar | [[Íomhá:FringillaMontifringillaIUCN.svg|center|128px]] | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 20 | Q26650 | [[breacóg]] | Calidris alpina | [[:commons:Category:Calidris alpina|Calidris alpina]] | | 0.36 méadar | [[Íomhá:Calidris alpina migrations.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 21 | Q25440 | [[broigheall]] | Phalacrocorax carbo | [[:commons:Category:Phalacrocorax carbo|Phalacrocorax carbo]] | 2.4 cileagram<br/>2 cileagram | 1.4 méadar | [[Íomhá:PhalacrocoraxCarbo.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 22 | Q244319 | [[Mionbhroigheall|broigheall bídeach]] | Microcarbo pygmaeus | [[:commons:Category:Microcarbo pygmaeus|Microcarbo pygmaeus]] | | 85 ceintiméadar | [[Íomhá:MicrocarboPygmaeusIUCN.svg|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 23 | Q18700 | [[bróg-ghob]] | Balaeniceps rex | [[:commons:Category:Balaeniceps rex|Balaeniceps rex]] | | | [[Íomhá:Balaeniceps rex distribution.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 24 | Q121221 | [[budragár]] | Melopsittacus undulatus | [[:commons:Category:Melopsittacus undulatus|Melopsittacus undulatus]] | 2.15 gram | | [[Íomhá:Budgerigar map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 25 | Q168677 | [[bultúr luaithriúíl]] | Aegypius monachus | [[:commons:Category:Aegypius monachus|Aegypius monachus]] | 243 gram | 2.5 méadar | [[Íomhá:AegypiusMonachusIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 26 | Q126167 | [[bultúr uan]] | Gypaetus barbatus | [[:commons:Category:Gypaetus barbatus|Gypaetus barbatus]] | 224 gram<br/>4.913 cileagram<br/>6.175 cileagram | 2.621 méadar | [[Íomhá:GypaetusBarbatusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 54 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 27 | Q33504 | [[bultúr Éigipteach]] | Neophron percnopterus | [[:commons:Category:Neophron percnopterus|Neophron percnopterus]] | 94 gram<br/>1.977 cileagram | 1.676 méadar | [[Íomhá:NeophronMap.svg|center|128px]] | 42 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 28 | Q188601 | [[bustard beag]] | Tetrax tetrax | [[:commons:Category:Tetrax tetrax|Tetrax tetrax]] | 41 gram | 110 ceintiméadar | [[Íomhá:TetraxTetraxIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 21 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 29 | Q290871 | [[bustard Houbara]] | Chlamydotis undulata | [[:commons:Category:Chlamydotis undulata|Chlamydotis undulata]] | 68 gram<br/>1.96 cileagram<br/>1.15 cileagram | | [[Íomhá:Houbara map.svg|center|128px]] | 24 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 30 | Q171655 | [[bustard mór]] | Otis tarda | [[:commons:Category:Otis tarda|Otis tarda]] | 143 gram | 235 ceintiméadar<br/>180 ceintiméadar | [[Íomhá:Otis tarda distribution.png|center|128px]] | 25 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 31 | Q26205 | [[buíóg]] | Emberiza citrinella | [[:commons:Category:Emberiza citrinella|Emberiza citrinella]] | 2.94 gram | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:Emberizacitronella3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 32 | Q908909 | [[búbúc Norfolk]] | Ninox novaeseelandiae | [[:commons:Category:Ninox novaeseelandiae|Ninox novaeseelandiae]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 33 | Q179959 | [[cacapó]] | Strigops habroptila | [[:commons:Category:Strigops habroptila|Strigops habroptila]] | | | [[Íomhá:Kakapohist.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 34 | Q27050 | [[cadhan]] | Branta bernicla | [[:commons:Category:Branta bernicla|Branta bernicla]] | | 1.01 méadar | [[Íomhá:Branta bernicla map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 35 | Q188446 | [[caipín dubh]] | Sylvia atricapilla | [[:commons:Category:Sylvia atricapilla|Sylvia atricapilla]] | 2.19 gram<br/>18.1 gram | 23 ceintiméadar | [[Íomhá:Sylviaatricapillamap2.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 36 | Q235057 | [[caislín aille]] | Monticola saxatilis | [[:commons:Category:Monticola saxatilis|Monticola saxatilis]] | 4.95 gram<br/>47 gram<br/>52.4 gram | | [[Íomhá:MonticolaSaxatilisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 37 | Q152144 | [[caislín aille gorm]] | Monticola solitarius | [[:commons:Category:Monticola solitarius|Monticola solitarius]] | 5.95 gram | | [[Íomhá:MonticolaSolitariusIUCNver2019 1.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 38 | Q155869 | [[caislín aitinn]] | Saxicola rubetra | [[:commons:Category:Saxicola rubetra|Saxicola rubetra]] | 2.06 gram | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:Saxicola rubetra, IUCN.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 39 | Q1315689 | [[caislín cloch]] | Saxicola torquatus | [[:commons:Category:Saxicola torquatus|Saxicola torquatus]] | | | | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 40 | Q838665 | [[caislín cloch Eorpach]] | Saxicola rubicola | [[:commons:Category:Saxicola rubicola|Saxicola rubicola]] | | | | 15 lá | |- | style='text-align:right'| 41 | Q1589281 | [[caislín Sibéarach]] | Saxicola maurus | [[:commons:Category:Saxicola maurus|Saxicola maurus]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 42 | Q852622 | [[Cnagaire impiriúil|Campephilus imperialis]] | Campephilus imperialis | [[:commons:Category:Campephilus imperialis|Campephilus imperialis]] | | | [[Íomhá:Campephilus imperialis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 43 | Q284331 | [[Cnagaire Magellanach|Campephilus magellanicus]] | Campephilus magellanicus | [[:commons:Category:Campephilus magellanicus|Campephilus magellanicus]] | 260 gram | 0.6 méadar | [[Íomhá:Campephilus magellanicus distr.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 44 | Q208334 | [[Donnóg Alpach|cantaire Alpshléibhe]] | Prunella collaris | [[:commons:Category:Prunella collaris|Prunella collaris]] | | | [[Íomhá:PrunellaCollariusIUCN.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 45 | Q1049121 | [[Donnóg Radde|cantaire carraige]] | Prunella ocularis | [[:commons:Category:Prunella ocularis|Prunella ocularis]] | | | | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 46 | Q129059 | [[capall coille]] | Tetrao urogallus | [[:commons:Category:Tetrao urogallus|Tetrao urogallus]] | 3.8 cileagram<br/>1.97 cileagram<br/>53 gram | 106 ceintiméadar | [[Íomhá:Western Capercaillie Tetrao urogallus distribution map.png|center|128px]] | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 47 | Q26198 | [[caróg dhubh]] | Corvus corone | [[:commons:Category:Corvus corone|Corvus corone]] | | 0.91 méadar | [[Íomhá:Corvus corone map.png|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 48 | Q831597 | [[catéan liath]] | Dumetella carolinensis | [[:commons:Category:Dumetella carolinensis|Dumetella carolinensis]] | 3.8 gram<br/>35.7 gram<br/>39.6 gram | | [[Íomhá:Dumetella carolinensis-map.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 49 | Q25384 | [[ceann cait]] | Asio otus | [[:commons:Category:Asio otus|Asio otus]] | | 95 ceintiméadar | [[Íomhá:Asio otus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 50 | Q25376 | [[Cearc cheannann Eoráiseach|cearc cheannann]] | Fulica atra | [[:commons:Category:Fulica atra|Fulica atra]] | 36.5 gram<br/>835 gram<br/>715 gram | 75 ceintiméadar | [[Íomhá:Fulica atra distribution.png|center|128px]] | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 51 | Q470016 | [[cearc cheannann Mheiriceánach]] | Fulica americana | [[:commons:Category:Fulica americana|Fulica americana]] | | | [[Íomhá:Fulica americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 52 | Q901228 | [[cearc mhailí]] | Leipoa ocellata | [[:commons:Category:Leipoa ocellata|Leipoa ocellata]] | 2.4 cileagram<br/>175 gram<br/>1.8 cileagram | | | 63 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 53 | Q178702 | [[cearc shailí]] | Lagopus lagopus | [[:commons:Category:Lagopus lagopus|Lagopus lagopus]] | 720 gram<br/>580 gram | | [[Íomhá:Willow Ptarmigan Lagopus lagopus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 54 | Q18847 | [[cearc uisce]] | Gallinula chloropus | [[:commons:Category:Gallinula chloropus|Gallinula chloropus]] | 348 gram | 52 ceintiméadar | [[Íomhá:Gallinula chloropus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 55 | Q104867606 | [[Ceolaire barrach]] | Curruca nisoria | [[:commons:Category:Curruca nisoria|Curruca nisoria]] | 2.63 gram | 25 ceintiméadar | [[Íomhá:SylviaNisoriaIUCN.svg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 56 | Q312779 | [[ceolaire Blyth]] | Acrocephalus dumetorum | [[:commons:Category:Acrocephalus dumetorum|Acrocephalus dumetorum]] | 1.68 gram | | [[Íomhá:AcrocephalusDumetorumIUCN.svg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 57 | Q14753772 | [[ceolaire bánlíoch]] | Iduna pallida | [[:commons:Category:Iduna pallida|Iduna pallida]] | | | [[Íomhá:IdunaPallidaIUCN.svg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 58 | Q208710 | [[ceolaire casarnaí]] | Locustella naevia | [[:commons:Category:Locustella naevia|Locustella naevia]] | | 17 ceintiméadar | [[Íomhá:LocustellaNaeviaIUCN.svg|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 59 | Q650114 | [[ceolaire Cetti]] | Cettia cetti | [[:commons:Category:Cettia cetti|Cettia cetti]] | | 17 ceintiméadar | [[Íomhá:Cettia cetti distribution map.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 60 | Q27075477 | [[ceolaire coille]] | Phylloscopus sibilatrix | [[:commons:Category:Phylloscopus sibilatrix|Phylloscopus sibilatrix]] | 1.32 gram<br/>10 gram | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:Phylloscopus sibilatrix Range Map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 61 | Q210422 | [[ceolaire corraigh]] | Acrocephalus palustris | [[:commons:Category:Acrocephalus palustris|Acrocephalus palustris]] | 1.85 gram | 20 ceintiméadar | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 62 | Q757116 | [[ceolaire cuaráin]] | Iduna caligata | [[:commons:Category:Iduna caligata|Iduna caligata]] | | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 63 | Q27236 | [[ceolaire cíbe]] | Acrocephalus schoenobaenus | [[:commons:Category:Acrocephalus schoenobaenus|Acrocephalus schoenobaenus]] | 1.65 gram | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:AcrocephalusSchoenobaenusIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 64 | Q1590574 | [[Ceolaire Upcher|ceolaire fann]] | Hippolais languida | [[:commons:Category:Hippolais languida|Hippolais languida]] | 1.79 gram | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 65 | Q210791 | [[ceolaire feanearrach]] | Cisticola juncidis | [[:commons:Category:Cisticola juncidis|Cisticola juncidis]] | | | [[Íomhá:CisticolaJuncidisIUCN.svg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 66 | Q110257524 | [[Ceolaire fraoigh]] | Curruca undata | [[:commons:Category:Curruca undata|Curruca undata]] | | 16 ceintiméadar | | 13 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 67 | Q110257494 | [[Ceolaire mion|Ceolaire fásaigh]] | Curruca nana | [[:commons:Category:Curruca nana|Curruca nana]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 68 | Q202478 | [[ceolaire garraí]] | Sylvia borin | [[:commons:Category:Sylvia borin|Sylvia borin]] | | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:Sylviaborinmap2.jpg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 69 | Q159080 | [[ceolaire giolcaí]] | Acrocephalus scirpaceus | [[:commons:Category:Acrocephalus scirpaceus|Acrocephalus scirpaceus]] | 12 gram | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:AcrocephalusScirpaceusIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 70 | Q827657 | [[ceolaire goirt ríse]] | Acrocephalus agricola | [[:commons:Category:Acrocephalus agricola|Acrocephalus agricola]] | | | [[Íomhá:AcrocephalusAgricolaIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 71 | Q27674 | [[ceolaire ictireach]] | Hippolais icterina | [[:commons:Category:Hippolais icterina|Hippolais icterina]] | 1.7 gram | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:HippolaisIcterinaIUCN.svg|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 72 | Q110257499 | [[Ceolaire tiubhghobach|Ceolaire Oirféach]] | Curruca crassirostris | [[:commons:Category:Curruca crassirostris|Curruca crassirostris]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 73 | Q27239 | [[ceolaire sailí]] | Phylloscopus trochilus | [[:commons:Category:Phylloscopus trochilus|Phylloscopus trochilus]] | | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:Phylloscopus trochilus Range Map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 74 | Q321272 | [[ceolaire Savi]] | Locustella luscinioides | [[:commons:Category:Locustella luscinioides|Locustella luscinioides]] | 2.08 gram | 20 ceintiméadar | [[Íomhá:LocustellaLuscinioidesIUCN.svg|center|128px]] | 10 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 75 | Q460229 | [[ceolaire scothghlas]] | Phylloscopus trochiloides | [[:commons:Category:Phylloscopus trochiloides|Phylloscopus trochiloides]] | | | [[Íomhá:Phylloscopus trochiloides distribution map.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 76 | Q110257505 | [[Ceolaire Ménétries|ceolaire screige]] | Curruca mystacea | [[:commons:Category:Curruca mystacea|Curruca mystacea]] | 1.5 gram | | | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 77 | Q1052008 | [[Ceyx erithaca]] | Ceyx erithaca | [[:commons:Category:Ceyx erithaca|Ceyx erithaca]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 78 | Q26982 | [[circín starraiceach]] | Galerida cristata | [[:commons:Category:Galerida cristata|Galerida cristata]] | | | [[Íomhá:Galerida cristata distribution map.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 79 | Q148583 | [[cirlghealóg]] | Emberiza cirlus | [[:commons:Category:Emberiza cirlus|Emberiza cirlus]] | | 24 ceintiméadar | [[Íomhá:Emberiza cirlus distribution map.jpg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 80 | Q25385 | [[clamhán]] | Buteo buteo | [[:commons:Category:Buteo buteo|Buteo buteo]] | 0.925 cileagram<br/>60 gram<br/>790 gram<br/>966.5 gram | 1.24 méadar | [[Íomhá:Buteo buteo distribution map.png|center|128px]] | 34 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 81 | Q233684 | [[clamhán cosfhada]] | Buteo rufinus | [[:commons:Category:Buteo rufinus|Buteo rufinus]] | 73 gram | | [[Íomhá:ButeoRufinusIUCN2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 82 | Q26407 | [[clamhán lópach]] | Buteo lagopus | [[:commons:Category:Buteo lagopus|Buteo lagopus]] | 824.6 gram<br/>1.027 cileagram | 1.35 méadar | [[Íomhá:Buteo lagopus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 83 | Q170466 | [[clamhán riabhach]] | Pernis apivorus | [[:commons:Category:Pernis apivorus|Pernis apivorus]] | 49 gram | 1.26 méadar | [[Íomhá:PernisApivorusIUCN2018 2.png|center|128px]] | 32 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 84 | Q21090684 | [[Iolar breac mór|Clanga clanga]] | Clanga clanga | [[:commons:Category:Clanga clanga|Clanga clanga]] | 110 gram | 167.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Aquila clanga distribution map.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 85 | Q26420 | [[Clochrán coiteann|clochrán]] | Oenanthe oenanthe | [[:commons:Category:Oenanthe oenanthe|Oenanthe oenanthe]] | | 0.28 méadar | [[Íomhá:Oenanthe oenanthe map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 86 | Q769528 | [[Clochrán earr-rua|clochrán Afganastánach]] | Oenanthe chrysopygia | [[:commons:Category:Oenanthe chrysopygia|Oenanthe chrysopygia]] | | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 87 | Q763538 | [[clochrán alabhreac]] | Oenanthe pleschanka | [[:commons:Category:Oenanthe pleschanka|Oenanthe pleschanka]] | 2.43 gram | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 88 | Q385723 | [[Oenanthe hispanica|clochrán cluasdubh]] | Oenanthe hispanica | [[:commons:Category:Oenanthe hispanica|Oenanthe hispanica]] | | | [[Íomhá:OenantheHispanicaIUCNver2019-3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 89 | Q769093 | [[Clochrán Finsch|clochrán droimbhán]] | Oenanthe finschii | [[:commons:Category:Oenanthe finschii|Oenanthe finschii]] | 26 gram<br/>29 gram | | | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 90 | Q1303323 | [[Clochrán Coirdíneach|clochrán earrdhearg]] | Oenanthe xanthoprymna | [[:commons:Category:Oenanthe xanthoprymna|Oenanthe xanthoprymna]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 91 | Q769934 | [[clochrán fásaigh]] | Oenanthe deserti | [[:commons:Category:Oenanthe deserti|Oenanthe deserti]] | | | [[Íomhá:OenantheDesertiIUCNver2019-3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 92 | Q747686 | [[clochrán gainimh]] | Oenanthe isabellina | [[:commons:Category:Oenanthe isabellina|Oenanthe isabellina]] | 3.04 gram<br/>29 gram | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 93 | Q207290 | [[Cnagaire droimgheal|cnagaire droimbhán]] | Dendrocopos leucotos | [[:commons:Category:Dendrocopos leucotos|Dendrocopos leucotos]] | | | [[Íomhá:White-backed Woodpecker Dendrocopos leucotos distribution map.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 94 | Q143284 | [[cnagaire dubh]] | Dryocopus martius | [[:commons:Category:Dryocopus martius|Dryocopus martius]] | 11.8 gram | | [[Íomhá:Dryocopus martius distr.PNG|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 95 | Q166171 | [[cnagaire glas]] | Picus viridis | [[:commons:Category:Picus viridis|Picus viridis]] | 8.9 gram<br/>193 gram | 41 ceintiméadar | [[Íomhá:Picus viridis dis.png|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 96 | Q752481 | [[Cnagaire Siriach|cnagaire Síriach]] | Dendrocopos syriacus | [[:commons:Category:Dendrocopos syriacus|Dendrocopos syriacus]] | 5.1 gram | | [[Íomhá:Dendrocopos syriacus distr new.png|center|128px]] | 10 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 97 | Q27124 | [[cnota]] | Calidris canutus | [[:commons:Category:Calidris canutus|Calidris canutus]] | 19.3 gram<br/>126 gram<br/>148 gram | 0.5 méadar | [[Íomhá:RedKnotMigration.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 98 | Q749701 | [[Cnóshnag Neumayer|cnóshnag creige]] | Sitta neumayer | [[:commons:Category:Sitta neumayer|Sitta neumayer]] | 2.43 gram | | | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 99 | Q156767 | [[cnóshnag Eorpach]] | Sitta europaea | [[:commons:Category:Sitta europaea|Sitta europaea]] | 2.25 gram<br/>23 gram | 24 ceintiméadar | [[Íomhá:Sitta europaea distribution map.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 100 | Q514809 | [[cocaitíl]] | Nymphicus hollandicus | [[:commons:Category:Nymphicus hollandicus|Nymphicus hollandicus]] | 5.68 gram<br/>86 gram | | [[Íomhá:Bird range cockatiel.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 101 | Q210341 | [[Cochlearius cochlearius]] | Cochlearius cochlearius | [[:commons:Category:Cochlearius cochlearius|Cochlearius cochlearius]] | | | [[Íomhá:Cochlearius cochlearius map.svg|center|128px]] | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 102 | Q1274601 | [[coileach sneachta Caispeach]] | Tetraogallus caspius | [[:commons:Category:Tetraogallus caspius|Tetraogallus caspius]] | 2.59 cileagram<br/>2.07 cileagram<br/>75 gram | 100 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 103 | Q1137277 | [[coileach sneachta Cugasach]] | Tetraogallus caucasicus | [[:commons:Category:Tetraogallus caucasicus|Tetraogallus caucasicus]] | | 87.5 ceintiméadar | | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 104 | Q25332 | [[coirneach]] | Pandion haliaetus | [[:commons:Category:Pandion haliaetus|Pandion haliaetus]] | 1.4 cileagram | 1.6 méadar | [[Íomhá:Wiki-Pandion haliaetus.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 105 | Q42326 | [[colm aille]] | Columba livia | [[:commons:Category:Columba livia|Columba livia]] | 294 gram<br/>267 gram | 690 millimetre | [[Íomhá:Columba livia distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 106 | Q26026 | [[Colúr coille|colm coille]] | Columba palumbus | [[:commons:Category:Columba palumbus|Columba palumbus]] | 18.9 gram | 0.75 méadar | [[Íomhá:Columba-palumbus-dist.png|center|128px]] | 17 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 107 | Q26140 | [[colm gorm]] | Columba oenas | [[:commons:Category:Columba oenas|Columba oenas]] | 16.7 gram | 0.75 méadar | [[Íomhá:ColumbaOenasIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 108 | Q170598 | [[condar na nAindéas]] | Vultur gryphus | [[:commons:Category:Vultur gryphus|Vultur gryphus]] | | 3.048 méadar | [[Íomhá:AndeanMap.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 109 | Q25382 | [[corcrán coille]] | Pyrrhula pyrrhula | [[:commons:Category:Pyrrhula pyrrhula|Pyrrhula pyrrhula]] | 2.41 gram<br/>31 gram | 0.26 méadar | [[Íomhá:PyrrhulaPyrrhulaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 110 | Q1084895 | [[corcrán coille ceannliath]] | Pyrrhula erythaca | [[:commons:Category:Pyrrhula erythaca|Pyrrhula erythaca]] | 21.7 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 111 | Q160488 | [[corr chorcra]] | Ardea purpurea | [[:commons:Category:Ardea purpurea|Ardea purpurea]] | 51 gram | 1.35 méadar | [[Íomhá:ArdeaPurpureaIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 112 | Q171360 | [[corr leitheadach Eoráiseach]] | Platalea leucorodia | [[:commons:Category:Platalea leucorodia|Platalea leucorodia]] | 76 gram | 1.3 méadar | [[Íomhá:Platalea leucorodia.PNG|center|128px]] | 23 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 113 | Q126216 | [[corr oíche]] | Nycticorax nycticorax | [[:commons:Category:Nycticorax nycticorax|Nycticorax nycticorax]] | 682 gram<br/>590 gram | 1.06 méadar | [[Íomhá:Nycticorax nycticorax map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 114 | Q722981 | [[corr ríoga]] | Platalea regia | [[:commons:Category:Platalea regia|Platalea regia]] | 69 gram | 120 ceintiméadar | | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 115 | Q191394 | [[corr scréachach]] | Ardeola ralloides | [[:commons:Category:Ardeola ralloides|Ardeola ralloides]] | 16 gram<br/>288 gram | 0.86 méadar | [[Íomhá:Ardeola ralloides map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 116 | Q144218 | [[coscaróba]] | Coscoroba coscoroba | [[:commons:Category:Coscoroba coscoroba|Coscoroba coscoroba]] | 4.6 cileagram<br/>3.8 cileagram<br/>185 gram | | [[Íomhá:Coscoroba coscoroba map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 117 | Q18859 | [[cosdeargán]] | Tringa totanus | [[:commons:Category:Tringa totanus|Tringa totanus]] | 22.3 gram<br/>129 gram | 62 ceintiméadar | [[Íomhá:TringaTotanusIUCN2019 2.png|center|128px]] | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 118 | Q28103 | [[cosdeargán breac]] | Tringa erythropus | [[:commons:Category:Tringa erythropus|Tringa erythropus]] | 24.5 gram<br/>142 gram<br/>161 gram | 64 ceintiméadar | [[Íomhá:TringaErythropusIUCN.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 119 | Q230837 | [[cromán bánlíoch]] | Circus macrourus | [[:commons:Category:Circus macrourus|Circus macrourus]] | 28 gram<br/>322 gram<br/>445 gram | 1.09 méadar | [[Íomhá:Circus macrourus distribution map.png|center|128px]] | 29 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 120 | Q26574 | [[cromán liath]] | Circus pygargus | [[:commons:Category:Circus pygargus|Circus pygargus]] | 24 gram<br/>261 gram<br/>370 gram | 1.09 méadar | [[Íomhá:Circus pygargus distribution map.png|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 121 | Q26431 | [[Cromán móna iartharach]] | Circus aeruginosus | [[:commons:Category:Circus aeruginosus|Circus aeruginosus]] | 40 gram | 1.16 méadar | [[Íomhá:Circus aeruginosus distribution map.png|center|128px]] | 34 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 122 | Q25572 | [[cromán na gcearc]] | Circus cyaneus | [[:commons:Category:Circus cyaneus|Circus cyaneus]] | 346 gram<br/>527 gram | 1.1 méadar | [[Íomhá:Circus cyaneus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 123 | Q27102 | [[crosán]] | Alca torda | [[:commons:Category:Alca torda|Alca torda]] | | 0.661 méadar | [[Íomhá:Alca torda map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 124 | Q18854 | [[crotach]] | Numenius arquata | [[:commons:Category:Numenius arquata|Numenius arquata]] | 76 gram<br/>742 gram<br/>869 gram | 0.97 méadar | [[Íomhá:NumeniusArquata.png|center|128px]] | 28 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 125 | Q61857 | [[crotach Artach]] | Numenius borealis | [[:commons:Category:Numenius borealis|Numenius borealis]] | | 70 ceintiméadar | [[Íomhá:Numenius borealis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 126 | Q18858 | [[crotach eanaigh]] | Numenius phaeopus | [[:commons:Category:Numenius phaeopus|Numenius phaeopus]] | | 1.07 méadar | [[Íomhá:Numenius phaeopus distribution map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 127 | Q79915 | [[Murlach mara|cruidín]] | Alcedo atthis | [[:commons:Category:Alcedo atthis|Alcedo atthis]] | 4.3 gram | 25 ceintiméadar | [[Íomhá:Alcedo atthis -range map-2-cp.png|center|128px]] | 19.5 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 128 | Q31646 | [[Cruidín ceiriúlach]] | Alcedo coerulescens | [[:commons:Category:Alcedo coerulescens|Alcedo coerulescens]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 129 | Q1263692 | [[Cruidín crúcghobach]] | Melidora macrorrhina | [[:commons:Category:Melidora macrorrhina|Melidora macrorrhina]] | 97 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 130 | Q1265314 | [[Cruidín droimghlas]] | Actenoides monachus | [[:commons:Category:Actenoides monachus|Actenoides monachus]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 131 | Q735158 | [[cruidín píbgheal]] | Halcyon smyrnensis | [[:commons:Category:Halcyon smyrnensis|Halcyon smyrnensis]] | | | [[Íomhá:White-throated Kingfisher Range.JPG|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 132 | Q18845 | [[Cuach choiteann|cuach]] | Cuculus canorus | [[:commons:Category:Cuculus canorus|Cuculus canorus]] | 3.22 gram<br/>117 gram<br/>106 gram | 58 ceintiméadar | [[Íomhá:CuculusCanorusIUCNver2019 3.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 133 | Q852265 | [[cuach ghob-bhuí]] | Coccyzus americanus | [[:commons:Category:Coccyzus americanus|Coccyzus americanus]] | | | [[Íomhá:Coccyzus americanus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 134 | Q27442 | [[cuilire alabhreac]] | Ficedula hypoleuca | [[:commons:Category:Ficedula hypoleuca|Ficedula hypoleuca]] | 1.7 gram<br/>12 gram | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:FicedulaHypoleucaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 135 | Q241499 | [[cuilire broinnrua]] | Ficedula parva | [[:commons:Category:Ficedula parva|Ficedula parva]] | 1.45 gram | | [[Íomhá:FicedulaParvaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 136 | Q1591580 | [[cuilire leathmhuinceach]] | Ficedula semitorquata | [[:commons:Category:Ficedula semitorquata|Ficedula semitorquata]] | | | | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 137 | Q26607 | [[cuilire liath]] | Muscicapa striata | [[:commons:Category:Muscicapa striata|Muscicapa striata]] | 1.92 gram | 24 ceintiméadar | [[Íomhá:MuscicapaStriataIUCN2019-3.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 138 | Q690826 | [[Cuilire bán|cuilire muinceach]] | Ficedula albicollis | [[:commons:Category:Ficedula albicollis|Ficedula albicollis]] | 1.6 gram | | [[Íomhá:FicedulaAlbicollisIUCN2019-3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 139 | Q838749 | [[Scréachóg Steller|Cyanocitta stelleri]] | Cyanocitta stelleri | [[:commons:Category:Cyanocitta stelleri|Cyanocitta stelleri]] | 8.1 gram<br/>94 gram | | [[Íomhá:Cyanocitta stelleri map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 140 | Q25345384 | [[cág]] | Coloeus monedula | [[:commons:Category:Coloeus monedula|Coloeus monedula]] | | 0.65 méadar | [[Íomhá:Corvus monedula distribution de.svg|center|128px]] | 20 lá | |- | style='text-align:right'| 141 | Q191386 | [[cág gob-bhuí]] | Pyrrhocorax graculus | [[:commons:Category:Pyrrhocorax graculus|Pyrrhocorax graculus]] | | | [[Íomhá:Pyrrhocoraxgraculusmap.png|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 142 | Q208405 | [[cánóg dhubh]] | Puffinus puffinus | [[:commons:Category:Puffinus puffinus|Puffinus puffinus]] | 521 gram | 82 ceintiméadar | [[Íomhá:Puffinus puffinus distribution.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 143 | Q25234 | [[Lon dubh|céirseach]] | Turdus merula | [[:commons:Category:Turdus merula|Turdus merula]] | | 36 ceintiméadar | [[Íomhá:Turdus merula distribution map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 144 | Q244197 | [[Cíobhaí Beag Breac|cíobhaí beag breac]] | Apteryx owenii | [[:commons:Category:Apteryx owenii|Apteryx owenii]] | 285 gram | | [[Íomhá:Apteryx owenii - distribution map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 145 | Q734829 | [[Cíobhaí Donn an Oileáin Thuaidh|cíobhaí donn an Oileáin Thuaidh]] | Apteryx mantelli | [[:commons:Category:Apteryx mantelli|Apteryx mantelli]] | 2.25 cileagram<br/>2.955 cileagram | | [[Íomhá:North Island Brown Kiwi.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 146 | Q730091 | [[Cíobhaí Mór Breac|cíobhaí mór breac]] | Apteryx haastii | [[:commons:Category:Apteryx haastii|Apteryx haastii]] | 425 gram | | [[Íomhá:418px-NZ-kiwimapApteryx haastii.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 147 | Q26657 | [[Cíorbhuí coiteann|cíorbhuí]] | Regulus regulus | [[:commons:Category:Regulus regulus|Regulus regulus]] | 0.77 gram | 14 ceintiméadar | [[Íomhá:Regulus regulus map.png|center|128px]] | 17 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 148 | Q869023 | [[cíorlacha Phatagónach]] | Lophonetta specularioides | [[:commons:Category:Lophonetta specularioides|Lophonetta specularioides]] | | | [[Íomhá:Lophonetta specularioides map.svg|center|128px]] | 30 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 149 | Q716456 | [[Cúcabarra breac]] | Dacelo tyro | [[:commons:Category:Dacelo tyro|Dacelo tyro]] | 136 gram<br/>156 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 150 | Q854856 | [[Cúcabarra gormeiteach]] | Dacelo leachii | [[:commons:Category:Dacelo leachii|Dacelo leachii]] | 334 gram<br/>284 gram | | | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 151 | Q824974 | [[Cúcabarra gáiriteach]] | Dacelo novaeguineae | [[:commons:Category:Dacelo novaeguineae|Dacelo novaeguineae]] | 30.4 gram<br/>307.2 gram<br/>352.1 gram | | [[Íomhá:Distribution laughing kookaburra.jpg|center|128px]] | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 152 | Q919707 | [[Cúcabarra sluasaidghobach]] | Dacelo rex | [[:commons:Category:Clytoceyx rex|Clytoceyx rex]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 153 | Q942119 | [[Cúcabarra tarr-ruadhonn]] | Dacelo gaudichaud | [[:commons:Category:Dacelo gaudichaud|Dacelo gaudichaud]] | 143 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 154 | Q80362 | [[cúr dubh]] | Milvus migrans | [[:commons:Category:Milvus migrans|Milvus migrans]] | 56 gram<br/>828 gram | 1.52 méadar | [[Íomhá:Milvus migrans distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 155 | Q156250 | [[cúr rua]] | Milvus milvus | [[:commons:Category:Milvus milvus|Milvus milvus]] | 63 gram<br/>1.012 cileagram<br/>1.232 cileagram | 1.66 méadar | [[Íomhá:Milvus milvus distr.png|center|128px]] | 31 lá | |- | style='text-align:right'| 156 | Q184825 | [[deargán sneachta]] | Turdus iliacus | [[:commons:Category:Turdus iliacus|Turdus iliacus]] | 4.9 gram<br/>62 gram | 0.36 méadar | [[Íomhá:Turdus iliacus map.svg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 157 | Q275591 | [[Meánchnagaire breac|Dendrocoptes medius]] | Dendrocoptes medius | [[:commons:Category:Dendrocoptes medius|Dendrocoptes medius]] | | | [[Íomhá:Dendrocopos medius distr.png|center|128px]] | | |- | style='text-align:right'| 158 | Q856531 | [[Dicrurus paradiseus]] | Dicrurus paradiseus | [[:commons:Category:Dicrurus paradiseus|Dicrurus paradiseus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 159 | Q26698 | [[donnóg]] | Prunella modularis | [[:commons:Category:Prunella modularis|Prunella modularis]] | | 0.21 méadar | [[Íomhá:PrunellaModularisIUCN.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 160 | Q167230 | [[Snámhaí balla|dreapaire balla]] | Tichodroma muraria | [[:commons:Category:Tichodroma muraria|Tichodroma muraria]] | | | [[Íomhá:Mauerläufer1.png|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 161 | Q25740 | [[dreoilín]] | Troglodytes troglodytes | [[:commons:Category:Troglodytes troglodytes|Troglodytes troglodytes]] | | 15 ceintiméadar | [[Íomhá:TroglodytesTroglodytesIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 162 | Q27160 | [[droimneach beag]] | Larus fuscus | [[:commons:Category:Larus fuscus|Larus fuscus]] | 880 gram<br/>755 gram | 1.34 méadar | [[Íomhá:Larus fuscus map.svg|center|128px]] | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 163 | Q26629 | [[droimneach mór]] | Larus marinus | [[:commons:Category:Larus marinus|Larus marinus]] | | 1.67 méadar | [[Íomhá:Larus marinus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 164 | Q25469 | [[Druid choiteann|druid]] | Sturnus vulgaris | [[:commons:Category:Sturnus vulgaris|Sturnus vulgaris]] | | 0.38 méadar | [[Íomhá:Sturnus vulgaris map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 165 | Q890912 | [[Druid droimchorcra|druid dauria]] | Agropsar sturninus | [[:commons:Category:Agropsar sturninus|Agropsar sturninus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 166 | Q20823352 | [[druid rósach]] | Pastor roseus | [[:commons:Category:Pastor roseus|Pastor roseus]] | 6.6 gram<br/>79.6 gram<br/>66.9 gram | | [[Íomhá:PastorRoseusIUCNver2020-1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 167 | Q25402 | [[eala bhalbh]] | Cygnus olor | [[:commons:Category:Cygnus olor|Cygnus olor]] | 11.8 cileagram<br/>9.67 cileagram | 230 ceintiméadar | [[Íomhá:CygnusOlorIUCN2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 168 | Q131044 | [[eala dhubh]] | Cygnus atratus | [[:commons:Category:Cygnus atratus|Cygnus atratus]] | 258 gram<br/>6.2 cileagram<br/>5.1 cileagram | 180 ceintiméadar | [[Íomhá:Black Swan.png|center|128px]] | 38 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 169 | Q25612 | [[eala ghlórach]] | Cygnus cygnus | [[:commons:Category:Cygnus cygnus|Cygnus cygnus]] | 331 gram<br/>14 cileagram<br/>8.75 cileagram | 2.29 méadar | [[Íomhá:Cygnus-cygnus.png|center|128px]] | 36 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 170 | Q244432 | [[eala phíbdhubh]] | Cygnus melancoryphus | [[:commons:Category:Cygnus melancoryphus|Cygnus melancoryphus]] | | | [[Íomhá:Cygnus melancoryphus map.svg|center|128px]] | 35 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 171 | Q26603 | [[eala thundra]] | Cygnus columbianus | [[:commons:Category:Cygnus columbianus|Cygnus columbianus]] | 7.258 cileagram<br/>6.305 cileagram | 1.98 méadar | [[Íomhá:Cygnus columbianus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 172 | Q26620 | [[earrdheargán]] | Phoenicurus phoenicurus | [[:commons:Category:Phoenicurus phoenicurus|Phoenicurus phoenicurus]] | | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:Distribution ph phoenicurus.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 173 | Q796484 | [[Earrdheargán báneiteach|earrdheargán Cugasach]] | Phoenicurus erythrogastrus | [[:commons:Category:Phoenicurus erythrogastrus|Phoenicurus erythrogastrus]] | | | | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 174 | Q26755 | [[earrdheargán dubh]] | Phoenicurus ochruros | [[:commons:Category:Phoenicurus ochruros|Phoenicurus ochruros]] | | 25 ceintiméadar | [[Íomhá:DistributionBlackRedstart.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 175 | Q645528 | [[Euplectes franciscanus|Easpag flannbhuí]] | Euplectes franciscanus | [[:commons:Category:Euplectes franciscanus|Euplectes franciscanus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 176 | Q205491 | [[Gealóg charraige|Emberiza cia]] | Emberiza cia | [[:commons:Category:Emberiza cia|Emberiza cia]] | 2.77 gram<br/>23 gram | | [[Íomhá:EmberizaCiaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 177 | Q1262861 | [[Spioróg mhór ruadhonn|Erythrotriorchis radiatus]] | Erythrotriorchis radiatus | [[:commons:Category:Erythrotriorchis radiatus|Erythrotriorchis radiatus]] | 630 gram<br/>1.1 cileagram | 123.5 ceintiméadar | | 41 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 178 | Q1060483 | [[Eurylaimus ochromalus]] | Eurylaimus ochromalus | [[:commons:Category:Eurylaimus ochromalus|Eurylaimus ochromalus]] | 33 gram | | [[Íomhá:Eurylaimus ochromalus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 179 | Q748290 | [[fabhcún Barbarach]] | Falco pelegrinoides | [[:commons:Category:Falco peregrinus pelegrinoides|Falco peregrinus pelegrinoides]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 180 | Q25876 | [[Fabhcún coille Eoráiseach]] | Falco subbuteo | [[:commons:Category:Falco subbuteo|Falco subbuteo]] | 24 gram<br/>181.5 gram<br/>240.5 gram | 0.74 méadar | [[Íomhá:FalcoSubbuteoIUCNver2019 2.png|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 181 | Q179625 | [[fabhcún cosdearg]] | Falco vespertinus | [[:commons:Category:Falco vespertinus|Falco vespertinus]] | 17 gram<br/>150 gram<br/>167 gram | 0.72 méadar | [[Íomhá:Falco vespertinus distr.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 182 | Q30535 | [[Falco peregrinus|fabhcún gorm]] | Falco peregrinus | [[:commons:Category:Falco peregrinus|Falco peregrinus]] | | 1.02 méadar | [[Íomhá:PeregrineRangeMap.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 183 | Q33554 | [[fabhcún Lanner]] | Falco biarmicus | [[:commons:Category:Falco biarmicus|Falco biarmicus]] | | 100.5 ceintiméadar | [[Íomhá:FalcoBiarmicusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 32 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 184 | Q165974 | [[fabhcún Saker]] | Falco cherrug | [[:commons:Category:Falco cherrug|Falco cherrug]] | 53 gram<br/>875 gram<br/>1.13 cileagram | 111.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Falco cherrug distr.png|center|128px]] | 30 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 185 | Q177688 | [[fabhcún tuaithe]] | Falco rusticolus | [[:commons:Category:Falco rusticolus|Falco rusticolus]] | | 58 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 186 | Q206840 | [[falaróp gobchaol]] | Phalaropus lobatus | [[:commons:Category:Phalaropus lobatus|Phalaropus lobatus]] | 6.3 gram<br/>35 gram<br/>39 gram | 0.34 méadar | [[Íomhá:Phalaropus lobatus map.svg|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 187 | Q208335 | [[falaróp gobmhór]] | Phalaropus fulicarius | [[:commons:Category:Phalaropus fulicarius|Phalaropus fulicarius]] | | 0.42 méadar | [[Íomhá:Phalaropus fulicarius map.svg|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 188 | Q26470 | [[falcóg bheag]] | Alle alle | [[:commons:Category:Alle alle|Alle alle]] | 28 gram | 0.32 méadar | [[Íomhá:Alle alle - distribution map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 189 | Q683138 | [[faoileán Airméanach]] | Larus armenicus | [[:commons:Category:Larus armenicus|Larus armenicus]] | 1 cileagram | 140 ceintiméadar | [[Íomhá:Larus armenicus range.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 190 | Q619065 | [[faoileán an Aigéin Chiúin]] | Larus pacificus | [[:commons:Category:Larus pacificus|Larus pacificus]] | 98.4 gram<br/>1.55 cileagram<br/>1.077 cileagram | 147 ceintiméadar | | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 191 | Q754885 | [[faoileán bandghobach]] | Larus delawarensis | [[:commons:Category:Larus delawarensis|Larus delawarensis]] | 566 gram<br/>471 gram | 1150 millimetre | [[Íomhá:Larus delawarensis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 192 | Q26427 | [[faoileán bán]] | Larus canus | [[:commons:Category:Larus canus|Larus canus]] | 413 gram<br/>360 gram | 1.11 méadar | [[Íomhá:Larus canus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 193 | Q27375 | [[faoileán glas]] | Larus hyperboreus | [[:commons:Category:Larus hyperboreus|Larus hyperboreus]] | 1.576 cileagram<br/>1.249 cileagram | 158 ceintiméadar | [[Íomhá:Larus hyperboreus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 194 | Q391421 | [[Crotach gobchaol|faoileán gobchaol]] | Chroicocephalus genei | [[:commons:Category:Chroicocephalus genei|Chroicocephalus genei]] | 29 gram<br/>275 gram<br/>236 gram | 102 ceintiméadar | [[Íomhá:ChroicocephalusGeneiIUCN.svg|center|128px]] | 22 lá | |- | style='text-align:right'| 195 | Q389505 | [[faoileán gáiriteach]] | Larus cachinnans | [[:commons:Category:Larus cachinnans|Larus cachinnans]] | 60 gram<br/>1.275 cileagram<br/>1.033 cileagram | 141 ceintiméadar | [[Íomhá:LarusCachinnansIUCN2019-2.png|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 196 | Q28236 | [[faoileán scadán]] | Larus argentatus | [[:commons:Category:Larus argentatus|Larus argentatus]] | | 1.34 méadar | [[Íomhá:Larus argentatus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 197 | Q704982 | [[faoileán scadán cosbhuí]] | Larus michahellis | [[:commons:Category:Larus michahellis|Larus michahellis]] | | 130 ceintiméadar | [[Íomhá:Larus michahellis map.png|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 198 | Q742574 | [[feadlacha aghaidhbhán]] | Dendrocygna viduata | [[:commons:Category:Dendrocygna viduata|Dendrocygna viduata]] | 36 gram<br/>674 gram | | [[Íomhá:Dendrocygnaviduatarange.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 199 | Q378192 | [[feadlacha na nIndiacha Thiar]] | Dendrocygna arborea | [[:commons:Category:Dendrocygna arborea|Dendrocygna arborea]] | 54 gram | | [[Íomhá:Dendrocygna arborea map.svg|center|128px]] | 30 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 200 | Q752461 | [[feadlacha tharrdhubh]] | Dendrocygna autumnalis | [[:commons:Category:Dendrocygna autumnalis|Dendrocygna autumnalis]] | 831 gram | | [[Íomhá:Dendrocygna autumnalis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 201 | Q21148 | [[feadóg bhuí]] | Pluvialis apricaria | [[:commons:Category:Pluvialis apricaria|Pluvialis apricaria]] | 32.8 gram<br/>175 gram | 72 ceintiméadar | [[Íomhá:Pluvialis apricaria map.svg|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 202 | Q18865 | [[feadóg bhuí Chiúin-Aigéanach]] | Pluvialis fulva | [[:commons:Category:Pluvialis fulva|Pluvialis fulva]] | 18 gram<br/>135 gram | 44 ceintiméadar | [[Íomhá:PluvialisFulvaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 203 | Q216836 | [[feadóg bhuí Mheiriceánach]] | Pluvialis dominica | [[:commons:Category:Pluvialis dominica|Pluvialis dominica]] | 26 gram<br/>145 gram | 0.62 méadar | [[Íomhá:Pluvialis dominica map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 204 | Q752485 | [[Feadóg Áiseach|feadóg Chaispeach]] | Anarhynchus asiaticus | [[:commons:Category:Charadrius asiaticus|Charadrius asiaticus]] | | 58 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 205 | Q26816 | [[feadóg chladaigh]] | Charadrius hiaticula | [[:commons:Category:Charadrius hiaticula|Charadrius hiaticula]] | 10.9 gram | 0.41 méadar | [[Íomhá:Charadrius hiaticula map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 206 | Q752398 | [[Pilibín Indiach|feadóg dheargsprochallach]] | Vanellus indicus | [[:commons:Category:Vanellus indicus|Vanellus indicus]] | | 0.683 méadar | [[Íomhá:Vanellus indicus map.svg|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 207 | Q827245 | [[feadóg earrbhán]] | Vanellus leucurus | [[:commons:Category:Vanellus leucurus|Vanellus leucurus]] | | 62.5 ceintiméadar | | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 208 | Q18857 | [[feadóg ghainimh mhór]] | Charadrius leschenaultii | [[:commons:Category:Charadrius leschenaultii|Charadrius leschenaultii]] | | 52 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 209 | Q18835 | [[feadóg ghlas]] | Pluvialis squatarola | [[:commons:Category:Pluvialis squatarola|Pluvialis squatarola]] | | 77 ceintiméadar | [[Íomhá:Pluvialis squatarola map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 210 | Q755737 | [[feadóg ghlórach]] | Charadrius vociferus | [[:commons:Category:Charadrius vociferus|Charadrius vociferus]] | | 61 ceintiméadar | [[Íomhá:Charadrius vociferus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 211 | Q468009 | [[feadóg mhionbhosach]] | Charadrius semipalmatus | [[:commons:Category:Charadrius semipalmatus|Charadrius semipalmatus]] | | 47.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Charadrius semipalmatus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 212 | Q18851 | [[feadóigín chladaigh]] | Charadrius dubius | [[:commons:Category:Charadrius dubius|Charadrius dubius]] | 7.7 gram | 45 ceintiméadar | [[Íomhá:CharadriusDubiusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 213 | Q18855 | [[feadóigín chosdubh]] | Charadrius alexandrinus | [[:commons:Category:Anarhynchus alexandrinus|Anarhynchus alexandrinus]] | 47 gram | 42.5 ceintiméadar | [[Íomhá:CharadriusAlexandrinusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 214 | Q25405 | [[Caróg liath|feannóg]] | Corvus cornix | [[:commons:Category:Corvus cornix|Corvus cornix]] | | 98 ceintiméadar | [[Íomhá:Corvus cornix map.svg|center|128px]] | 18 lá | |- | style='text-align:right'| 215 | Q168514 | [[Fearán Eorpach|fearán]] | Streptopelia turtur | [[:commons:Category:Streptopelia turtur|Streptopelia turtur]] | 8.2 gram<br/>136 gram | 50 ceintiméadar | [[Íomhá:StreptopeliaTurturIUCN.png|center|128px]] | 15 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 216 | Q54696 | [[fearán baicdhubh]] | Streptopelia decaocto | [[:commons:Category:Streptopelia decaocto|Streptopelia decaocto]] | 9.2 gram<br/>193 gram | 30 ceintiméadar | [[Íomhá:StreptopeliaDecaoctoIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 217 | Q750027 | [[fearán gubhach]] | Zenaida macroura | [[:commons:Category:Zenaida macroura|Zenaida macroura]] | | | [[Íomhá:Zenaida macroura map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 218 | Q391198 | [[Colm gáiriteach|fearán pailme]] | Spilopelia senegalensis | [[:commons:Category:Spilopelia senegalensis|Spilopelia senegalensis]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 219 | Q25357 | [[fiach dubh]] | Corvus corax | [[:commons:Category:Corvus corax|Corvus corax]] | 689 gram<br/>1625 gram<br/>1041 gram<br/>25 gram | 120 ceintiméadar<br/>150 ceintiméadar | [[Íomhá:Corvus corax map.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 220 | Q25393 | [[filiméala]] | Luscinia megarhynchos | [[:commons:Category:Luscinia megarhynchos|Luscinia megarhynchos]] | 2.65 gram | 24 ceintiméadar | [[Íomhá:LusciniaMegarhynchosIUCN.svg|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 221 | Q206130 | [[filiméala smólaigh]] | Luscinia luscinia | [[:commons:Category:Luscinia luscinia|Luscinia luscinia]] | 3.06 gram | | [[Íomhá:LusciniaLusciniaIUCN.svg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 222 | Q192058 | [[foitheach cluasach]] | Podiceps auritus | [[:commons:Category:Podiceps auritus|Podiceps auritus]] | 22.5 gram<br/>449.5 gram | 62 ceintiméadar | [[Íomhá:Slavonian Grebe-location-map-en.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 223 | Q579718 | [[foitheach gob-alabhreac]] | Podilymbus podiceps | [[:commons:Category:Podilymbus podiceps|Podilymbus podiceps]] | 20.5 gram<br/>522 gram<br/>358 gram | 54 ceintiméadar | [[Íomhá:Podilymbus podiceps map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 224 | Q25422 | [[foitheach mór]] | Podiceps cristatus | [[:commons:Category:Podiceps cristatus|Podiceps cristatus]] | 39.5 gram<br/>920 gram<br/>830 gram | 88 ceintiméadar | [[Íomhá:PodicepsCristatusIUCN2019-2.png|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 225 | Q185183 | [[foitheach píbdhubh]] | Podiceps nigricollis | [[:commons:Category:Podiceps nigricollis|Podiceps nigricollis]] | | 58 ceintiméadar | [[Íomhá:Black-necked Grebe-map-location-map-en.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 226 | Q179919 | [[foitheach píbrua]] | Podiceps grisegena | [[:commons:Category:Podiceps grisegena|Podiceps grisegena]] | 30.5 gram<br/>873.5 gram<br/>785.4 gram | 0.725 méadar | [[Íomhá:PodicepsGrisegenaIUCNver2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 227 | Q21062 | [[foracha]] | Uria aalge | [[:commons:Category:Uria aalge|Uria aalge]] | 108 gram | 0.707 méadar | [[Íomhá:Uria aalge map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 228 | Q212055 | [[foracha dhubh]] | Cepphus grylle | [[:commons:Category:Cepphus grylle|Cepphus grylle]] | 381 gram | 55 ceintiméadar | [[Íomhá:Cepphus grylle map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 229 | Q285165 | [[Francolin dubh|francóilín dubh]] | Francolinus francolinus | [[:commons:Category:Francolinus francolinus|Francolinus francolinus]] | 425 gram<br/>355 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 230 | Q25961 | [[Alauda arvensis|fuiseog]] | Alauda arvensis | [[:commons:Category:Alauda arvensis|Alauda arvensis]] | | 0.35 méadar | [[Íomhá:AlaudaArvensisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 231 | Q207249 | [[fuiseog adharcach]] | Eremophila alpestris | [[:commons:Category:Eremophila alpestris|Eremophila alpestris]] | | 32 ceintiméadar | [[Íomhá:EremophilaAlpestrisIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 232 | Q470853 | [[Fuiseog chalandra|fuiseog aithriseach]] | Melanocorypha calandra | [[:commons:Category:Melanocorypha calandra|Melanocorypha calandra]] | 63 gram<br/>55 gram | | [[Íomhá:Melanocorypha calandra distribution map.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 233 | Q1137284 | [[fuiseog bháneiteach]] | Alauda leucoptera | [[:commons:Category:Alauda leucoptera|Alauda leucoptera]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 234 | Q26969 | [[fuiseog choille]] | Lullula arborea | [[:commons:Category:Lullula arborea|Lullula arborea]] | | 29 ceintiméadar | [[Íomhá:Lullula arborea distribution map.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 235 | Q318893 | [[Fuiseog Elton|fuiseog dhubh]] | Melanocorypha yeltoniensis | [[:commons:Category:Melanocorypha yeltoniensis|Melanocorypha yeltoniensis]] | 4.34 gram<br/>63.7 gram<br/>56.4 gram | | | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 236 | Q819885 | [[fuiseog dhébhallach]] | Melanocorypha bimaculata | [[:commons:Category:Melanocorypha bimaculata|Melanocorypha bimaculata]] | 4.04 gram<br/>54 gram | | [[Íomhá:Melanocorypha bimaculata distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 237 | Q24843 | [[fuiseog ladharghearr]] | Calandrella brachydactyla | [[:commons:Category:Calandrella brachydactyla|Calandrella brachydactyla]] | | | [[Íomhá:CalandrellaBrachydactylaIUCN2019 2.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 238 | Q525871 | [[fuiseog oirthearach]] | Alauda gulgula | [[:commons:Category:Alauda gulgula|Alauda gulgula]] | | | | 10 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 239 | Q25429 | [[fáinleog]] | Hirundo rustica | [[:commons:Category:Hirundo rustica|Hirundo rustica]] | | 0.32 méadar | [[Íomhá:Hirundo rustica.png|center|128px]] | 13.5 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 240 | Q26055 | [[gabhlán binne]] | Delichon urbicum | [[:commons:Category:Delichon urbicum|Delichon urbicum]] | | 0.29 méadar | [[Íomhá:Delichon urbicum.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 241 | Q165923 | [[gabhlán bánlíoch]] | Apus pallidus | [[:commons:Category:Apus pallidus|Apus pallidus]] | 3.5 gram<br/>41.3 gram | 0.44 méadar | | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 242 | Q213216 | [[gabhlán creige Eoráiseach]] | Ptyonoprogne rupestris | [[:commons:Category:Ptyonoprogne rupestris|Ptyonoprogne rupestris]] | 2.08 gram<br/>20 gram | 0.32 méadar | [[Íomhá:Ptyonoprogne rupestris.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 243 | Q31769 | [[gabhlán earrspíonach]] | Hirundapus caudacutus | [[:commons:Category:Hirundapus caudacutus|Hirundapus caudacutus]] | | | [[Íomhá:HirundapusCaudacutusDistribution.png|center|128px]] | 40 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 244 | Q25909 | [[gabhlán gainimh]] | Riparia riparia | [[:commons:Category:Riparia riparia|Riparia riparia]] | | 0.27 méadar | [[Íomhá:Riparia riparia map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 245 | Q25377 | [[gabhlán gaoithe]] | Apus apus | [[:commons:Category:Apus apus|Apus apus]] | 3.5 gram | 0.4 méadar | [[Íomhá:Apus apus distribution map.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 246 | Q321267 | [[Gabhlán Alpach|gabhlán gaoithe alpach]] | Tachymarptis melba | [[:commons:Category:Tachymarptis melba|Tachymarptis melba]] | 6.05 gram<br/>96 gram | | [[Íomhá:TachymarptisMelbaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 247 | Q611324 | [[Gabhlán beag|gabhlán gaoithe beag]] | Apus affinis | [[:commons:Category:Apus affinis|Apus affinis]] | | | [[Íomhá:ApusAffinisDistribution.png|center|128px]] | 23 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 248 | Q912863 | [[gabhlán simléir]] | Chaetura pelagica | [[:commons:Category:Chaetura pelagica|Chaetura pelagica]] | 23.6 gram | | [[Íomhá:Chimney Swift range.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 249 | Q128002 | [[gaineamhchearc Pallas]] | Syrrhaptes paradoxus | [[:commons:Category:Syrrhaptes paradoxus|Syrrhaptes paradoxus]] | 21 gram | 69 ceintiméadar | [[Íomhá:SyrrhaptesParadoxusIUCN.png|center|128px]] | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 250 | Q18875 | [[Geabhróg choiteann|geabhróg]] | Sterna hirundo | [[:commons:Category:Sterna hirundo|Sterna hirundo]] | | 0.88 méadar | [[Íomhá:CommonTernmap.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 251 | Q26800 | [[geabhróg Artach]] | Sterna paradisaea | [[:commons:Category:Sterna paradisaea|Sterna paradisaea]] | 114 gram | 0.8 méadar | [[Íomhá:Sterna paradisaea distribution and migration map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 252 | Q12267692 | [[geabhróg bheag]] | Sternula albifrons | [[:commons:Category:Sternula albifrons|Sternula albifrons]] | 10 gram<br/>57 gram | 0.52 méadar | [[Íomhá:SternulaAlbifronsIUCN.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 253 | Q233616 | [[geabhróg bhroinndubh]] | Chlidonias hybrida | [[:commons:Category:Chlidonias hybrida|Chlidonias hybrida]] | 90 gram<br/>78 gram | 67 ceintiméadar | [[Íomhá:ChlidoniasHybridaIUCN2019 3.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 254 | Q241753 | [[geabhróg bháneiteach]] | Chlidonias leucopterus | [[:commons:Category:Chlidonias leucopterus|Chlidonias leucopterus]] | 10.5 gram | 0.65 méadar | [[Íomhá:Chlidonias leucopterus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 255 | Q27129 | [[geabhróg Chaispeach]] | Hydroprogne caspia | [[:commons:Category:Hydroprogne caspia|Hydroprogne caspia]] | 680 gram<br/>588 gram | 133.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Hydroprogne caspia map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 256 | Q27215 | [[geabhróg dhubh]] | Chlidonias niger | [[:commons:Category:Chlidonias niger|Chlidonias niger]] | 11 gram<br/>60 gram | 0.539 méadar | [[Íomhá:Chlidonias niger map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 257 | Q18834 | [[geabhróg ghobdhubh]] | Gelochelidon nilotica | [[:commons:Category:Gelochelidon nilotica|Gelochelidon nilotica]] | | 94 ceintiméadar | [[Íomhá:Gelochelidon nilotica map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 258 | Q321293 | [[geabhróg rósach]] | Sterna dougallii | [[:commons:Category:Sterna dougallii|Sterna dougallii]] | | 76 ceintiméadar | [[Íomhá:Sterna dougallii map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 259 | Q27547 | [[geabhróg scothdhubh]] | Thalasseus sandvicensis | [[:commons:Category:Thalasseus sandvicensis|Thalasseus sandvicensis]] | | 1 méadar | [[Íomhá:ThalasseusSandvicensisIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 260 | Q14683 | [[gealbhan binne]] | Passer domesticus | [[:commons:Category:Passer domesticus|Passer domesticus]] | 30.5 gram | 239 millimetre<br/>23 ceintiméadar | [[Íomhá:PasserDomesticusDistribution.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 261 | Q25968 | [[gealbhan crainn]] | Passer montanus | [[:commons:Category:Passer montanus|Passer montanus]] | 26 gram | 21 ceintiméadar | [[Íomhá:Passermontanusmap.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 262 | Q736313 | [[Gealbhan petronia|gealbhan creige]] | Petronia petronia | [[:commons:Category:Petronia petronia|Petronia petronia]] | | | | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 263 | Q1318638 | [[Gealbhan ladharghearr|gealbhan mílítheach]] | Carpospiza brachydactyla | [[:commons:Category:Carpospiza brachydactyla|Carpospiza brachydactyla]] | | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 264 | Q422873 | [[gealbhan sionnaigh]] | Passerella iliaca | [[:commons:Category:Passerella iliaca|Passerella iliaca]] | | | [[Íomhá:Passerella iliaca map 2.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 265 | Q499290 | [[Glasán gléigeal|gealbhan sneachta]] | Montifringilla nivalis | [[:commons:Category:Montifringilla nivalis|Montifringilla nivalis]] | | | [[Íomhá:MontifringillaNivalisIUCN2019-3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 266 | Q466200 | [[Gealbhan Easpáinneach|gealbhan Spáinneach]] | Passer hispaniolensis | [[:commons:Category:Passer hispaniolensis|Passer hispaniolensis]] | | | [[Íomhá:SpanishSparrowMap.svg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 267 | Q27220 | [[gealóg bhuachair]] | Emberiza calandra | [[:commons:Category:Emberiza calandra|Emberiza calandra]] | | 29 ceintiméadar | [[Íomhá:EmberizaCalandraIUCN2018 2.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 268 | Q334183 | [[gealóg cheanndubh]] | Emberiza melanocephala | [[:commons:Category:Emberiza melanocephala|Emberiza melanocephala]] | 3.08 gram<br/>28 gram | | [[Íomhá:EmberizaMap.svg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 269 | Q842599 | [[Gealbhan ceoil|Gealóg cheoil]] | Melospiza melodia | [[:commons:Category:Melospiza melodia|Melospiza melodia]] | 24 gram | | [[Íomhá:Melospiza melodia map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 270 | Q206630 | [[gealóg gharraí]] | Emberiza hortulana | [[:commons:Category:Emberiza hortulana|Emberiza hortulana]] | 2.48 gram | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:EmberizaHortulanaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 271 | Q26961 | [[gealóg ghiolcaí]] | Emberiza schoeniclus | [[:commons:Category:Emberiza schoeniclus|Emberiza schoeniclus]] | | 24 ceintiméadar | [[Íomhá:EmberizaSchoeniclusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 272 | Q837753 | [[Gealóg Chretzschmar|gealóg liathghorm]] | Emberiza caesia | [[:commons:Category:Emberiza caesia|Emberiza caesia]] | 2.31 gram | | [[Íomhá:Emberiza caesia 2.jpg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 273 | Q648313 | [[Gealóg Bhuchanan|gealóg liathmhuinceach]] | Emberiza buchanani | [[:commons:Category:Emberiza buchanani|Emberiza buchanani]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 274 | Q26416 | [[gealóg shneachta]] | Plectrophenax nivalis | [[:commons:Category:Plectrophenax nivalis|Plectrophenax nivalis]] | | 35 ceintiméadar | [[Íomhá:Plectrophenax nivalis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 275 | Q28358 | [[Gearg choiteann|gearg]] | Coturnix coturnix | [[:commons:Category:Coturnix coturnix|Coturnix coturnix]] | 8.2 gram | 34 ceintiméadar | [[Íomhá:CoturnixCoturnixIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 276 | Q142651 | [[gearg bhabaight]] | Colinus virginianus | [[:commons:Category:Colinus virginianus|Colinus virginianus]] | 8.9 gram<br/>171 gram | 34.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Colinus virginianus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 277 | Q852146 | [[gearg Himiléach]] | Ophrysia superciliosa | [[:commons:Category:Ophrysia superciliosa|Ophrysia superciliosa]] | | | [[Íomhá:Ophrysia map.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 278 | Q716869 | [[gearg Sheapánach]] | Coturnix japonica | [[:commons:Category:Coturnix japonica|Coturnix japonica]] | 8 gram | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 279 | Q237670 | [[gearr Baillon]] | Zapornia pusilla | [[:commons:Category:Zapornia pusilla|Zapornia pusilla]] | 35 gram | | [[Íomhá:PorzanaPusillaIUCN2019 2.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 280 | Q270680 | [[gearr beag]] | Zapornia parva | [[:commons:Category:Zapornia parva|Zapornia parva]] | 7.9 gram | 36.5 ceintiméadar | [[Íomhá:ZaporniaParvaIUCNver2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 281 | Q194024 | [[gearr breac]] | Porzana porzana | [[:commons:Category:Porzana porzana|Porzana porzana]] | 10.9 gram<br/>80 gram | 0.38 méadar | [[Íomhá:Porzana porzana distribution map.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 282 | Q936740 | [[gearr sora]] | Porzana carolina | [[:commons:Category:Porzana carolina|Porzana carolina]] | 8.9 gram | 37.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Porzana carolina map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 283 | Q110257516 | [[Gilphíb choiteann|Gilphíb]] | Curruca communis | [[:commons:Category:Curruca communis|Curruca communis]] | 1.78 gram<br/>14.5 gram | 20 ceintiméadar | [[Íomhá:SylviaCommunisIUCN2019-3.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 284 | Q110257504 | [[Gilphíb bheag]] | Curruca curruca | [[:commons:Category:Curruca curruca|Curruca curruca]] | | 18 ceintiméadar | [[Íomhá:SylviaCurrucaIUCN.png|center|128px]] | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 285 | Q27075785 | [[glasán darach]] | Chloris chloris | [[:commons:Category:Chloris chloris|Chloris chloris]] | 2.17 gram | 0.25 méadar | [[Íomhá:Carduelis chloris distribution map.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 286 | Q559977 | [[Glasán cródheargach|glasán deargeiteach]] | Rhodopechys sanguineus | [[:commons:Category:Rhodopechys sanguineus|Rhodopechys sanguineus]] | | | | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 287 | Q174088 | [[glasán gobmhór]] | Coccothraustes coccothraustes | [[:commons:Category:Coccothraustes coccothraustes|Coccothraustes coccothraustes]] | | 31 ceintiméadar | [[Íomhá:Rangemap-grosbec.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 288 | Q921335 | [[glasán Mongólach]] | Bucanetes mongolicus | [[:commons:Category:Bucanetes mongolicus|Bucanetes mongolicus]] | | | [[Íomhá:Bucanetes mongolicus Distribution Map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 289 | Q559883 | [[Glasán cogalach|glasán trumpa]] | Bucanetes githagineus | [[:commons:Category:Bucanetes githagineus|Bucanetes githagineus]] | | | [[Íomhá:Bucanetes githagineus map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 290 | Q25984 | [[glasóg bhuí]] | Motacilla flava | [[:commons:Category:Motacilla flava|Motacilla flava]] | | 0.26 méadar | [[Íomhá:MotacillaFlavaIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 291 | Q25399 | [[glasóg bhán]] | Motacilla alba | [[:commons:Category:Motacilla alba|Motacilla alba]] | | 0.26 méadar | [[Íomhá:Motacilla alba distribution.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 292 | Q206540 | [[glasóg chiotrónach]] | Motacilla citreola | [[:commons:Category:Motacilla citreola|Motacilla citreola]] | | | [[Íomhá:MotacillaCitreolaIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 293 | Q201316 | [[glasóg liath]] | Motacilla cinerea | [[:commons:Category:Motacilla cinerea|Motacilla cinerea]] | 1.91 gram<br/>17.4 gram | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:MotacillaCinereaDistributionMapIUCNv8 2.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 294 | Q27075852 | [[gleoiseach]] | Linaria cannabina | [[:commons:Category:Linaria cannabina|Linaria cannabina]] | 1.66 gram<br/>19 gram | 0.24 méadar | [[Íomhá:LinariaCannabinaIUCN2019 2.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 295 | Q582976 | [[Glaséan súildearg|Gleoiseach shúildearg]] | Vireo olivaceus | [[:commons:Category:Vireo olivaceus|Vireo olivaceus]] | | | [[Íomhá:Vireo olivaceus map 2.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 296 | Q10965357 | [[gleoiseach sléibhe]] | Linaria flavirostris | [[:commons:Category:Linaria flavirostris|Linaria flavirostris]] | 1.37 gram | 23 ceintiméadar | [[Íomhá:LinariaFlavirostrisIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 297 | Q839834 | [[gobach mór broinnrósach]] | Pheucticus ludovicianus | [[:commons:Category:Pheucticus ludovicianus|Pheucticus ludovicianus]] | 44 gram | | [[Íomhá:Pheucticus ludovicianus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 298 | Q788649 | [[gobadáinín Baird]] | Calidris bairdii | [[:commons:Category:Calidris bairdii|Calidris bairdii]] | 9.6 gram | 38 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris bairdii map.svg|center|128px]] | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 299 | Q27232 | [[gobadáinín beag]] | Calidris minuta | [[:commons:Category:Calidris minuta|Calidris minuta]] | 6.3 gram<br/>24 gram<br/>27.1 gram | 36 ceintiméadar | [[Íomhá:CalidrisMinutaIUCNver2019 2.png|center|128px]] | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 300 | Q913052 | [[gobadáinín bídeach]] | Calidris minutilla | [[:commons:Category:Calidris minutilla|Calidris minutilla]] | | | [[Íomhá:Calidris minutilla map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 301 | Q62345 | [[gobadáinín crotaigh]] | Calidris ferruginea | [[:commons:Category:Calidris ferruginea|Calidris ferruginea]] | 12 gram | 44 ceintiméadar | [[Íomhá:Curlew sandpiper rangemap (cropped).svg|center|128px]] | 19 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 302 | Q845969 | [[gobadáinín ladharfhada]] | Calidris subminuta | [[:commons:Category:Calidris subminuta|Calidris subminuta]] | 7.5 gram<br/>29 gram<br/>32 gram | 30.5 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 303 | Q18860 | [[gobadáinín píbrua]] | Calidris ruficollis | [[:commons:Category:Calidris ruficollis|Calidris ruficollis]] | 8.3 gram<br/>26 gram | 31 ceintiméadar | [[Íomhá:Red-necked Stint.jpg|center|128px]] | 21 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 304 | Q58921 | [[gobadáinín Temminck]] | Calidris temminckii | [[:commons:Category:Calidris temminckii|Calidris temminckii]] | 5.8 gram<br/>24.3 gram<br/>27.8 gram | 36 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris temminckii distribution map.png|center|128px]] | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 305 | Q18850 | [[Gobadán coiteann|gobadán]] | Actitis hypoleucos | [[:commons:Category:Actitis hypoleucos|Actitis hypoleucos]] | | 0.273 méadar | [[Íomhá:ActitisHypoleucosIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 306 | Q599749 | [[gobadán bánphrompach]] | Calidris fuscicollis | [[:commons:Category:Calidris fuscicollis|Calidris fuscicollis]] | 10.8 gram<br/>39.7 gram<br/>45.8 gram | 37 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris fuscicollis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 307 | Q18837 | [[gobadán coille]] | Tringa glareola | [[:commons:Category:Tringa glareola|Tringa glareola]] | 13.5 gram<br/>62 gram<br/>73 gram | 0.4 méadar | | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 308 | Q62359 | [[gobadán cosbhuí]] | Calidris maritima | [[:commons:Category:Calidris maritima|Calidris maritima]] | 67.6 gram<br/>76.3 gram | 44 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris maritima map2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 309 | Q753760 | [[gobadán earr-rinneach]] | Calidris acuminata | [[:commons:Category:Calidris acuminata|Calidris acuminata]] | 13.7 gram<br/>70.3 gram<br/>63.5 gram | 39.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris acuminata map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 310 | Q28450 | [[gobadán glas]] | Tringa ochropus | [[:commons:Category:Tringa ochropus|Tringa ochropus]] | 15.5 gram<br/>75 gram<br/>85 gram | 59 ceintiméadar | [[Íomhá:TringaOchropusIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 311 | Q28114227 | [[Gobadán gobleathan]] | Calidris falcinellus | [[:commons:Category:Calidris falcinellus|Calidris falcinellus]] | 9.1 gram<br/>37 gram | 36.5 ceintiméadar | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 312 | Q839820 | [[gobadán scodalach]] | Calidris himantopus | [[:commons:Category:Calidris himantopus|Calidris himantopus]] | | 42.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris himantopus map.svg|center|128px]] | 20 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 313 | Q530194 | [[gobadán sléibhe]] | Bartramia longicauda | [[:commons:Category:Bartramia longicauda|Bartramia longicauda]] | | 66 ceintiméadar | [[Íomhá:Bartramia longicauda map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 314 | Q18856 | [[gobadán Terek]] | Xenus cinereus | [[:commons:Category:Xenus cinereus|Xenus cinereus]] | | 58 ceintiméadar | [[Íomhá:XenusCinereusIUCN.png|center|128px]] | 23 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 315 | Q26578 | [[gormphíb]] | Luscinia svecica | [[:commons:Category:Luscinia svecica|Luscinia svecica]] | | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:Luscinia svecica distribution.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 316 | Q191683 | [[grús coimir]] | Anthropoides virgo | [[:commons:Category:Grus virgo|Grus virgo]] | | 167.5 ceintiméadar | [[Íomhá:AnthropoidesVirgoIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 317 | Q4764 | [[grús coiteann]] | Grus grus | [[:commons:Category:Grus grus|Grus grus]] | | 2.22 méadar | [[Íomhá:Verbreitungskarte des Kranichs.png|center|128px]] | 30 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 318 | Q457477 | [[grús Meiriceánach]] | Grus americana | [[:commons:Category:Grus americana|Grus americana]] | 7.497 cileagram | 215 ceintiméadar | [[Íomhá:Grus americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 319 | Q21949185 | [[grús Sibéarach]] | Leucogeranus leucogeranus | [[:commons:Category:Grus leucogeranus|Grus leucogeranus]] | 197 gram | 235 ceintiméadar | [[Íomhá:SiberianCrane.svg|center|128px]] | 29 lá | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 320 | Q27461 | [[guairdeall]] | Hydrobates pelagicus | [[:commons:Category:Hydrobates pelagicus|Hydrobates pelagicus]] | | 38 ceintiméadar | [[Íomhá:Hydrobatesmap2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 321 | Q18841 | [[guilbneach earrdhubh]] | Limosa limosa | [[:commons:Category:Limosa limosa|Limosa limosa]] | 39 gram<br/>264 gram<br/>315 gram | 76 ceintiméadar | [[Íomhá:LimosalimosaWorldDistribution.jpg|center|128px]] | 23 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 322 | Q283458 | [[Cnota mór|guilbneach Hudsúnach]] | Limosa haemastica | [[:commons:Category:Limosa haemastica|Limosa haemastica]] | 37.5 gram<br/>222 gram<br/>289 gram | 73 ceintiméadar | [[Íomhá:Limosa haemastica map.svg|center|128px]] | 23 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 323 | Q18864 | [[guilbneach stríocearrach]] | Limosa lapponica | [[:commons:Category:Limosa lapponica|Limosa lapponica]] | 313 gram<br/>354 gram | 0.73 méadar | [[Íomhá:Limosa-lapponica-distribution-map.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 324 | Q371633 | [[guilbnín gobghearr]] | Limnodromus griseus | [[:commons:Category:Limnodromus griseus|Limnodromus griseus]] | 113 gram | 48 ceintiméadar | [[Íomhá:Limnodromus griseus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 325 | Q83020448 | [[Seaga|Gulosus aristotelis]] | Gulosus aristotelis | [[:commons:Category:Gulosus aristotelis|Gulosus aristotelis]] | | | [[Íomhá:GulosusAristotelisIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 326 | Q177856 | [[Bultúr gríofa|Gyps fulvus]] | Gyps fulvus | [[:commons:Category:Gyps fulvus|Gyps fulvus]] | 252 gram<br/>8.328 cileagram | 2.591 méadar | [[Íomhá:Gyps fulvus distribution map.png|center|128px]] | 54 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 327 | Q212937 | [[gé alabhreac chosbhuí]] | Anseranas semipalmata | [[:commons:Category:Anseranas semipalmata|Anseranas semipalmata]] | 128 gram | 155 ceintiméadar<br/>145 ceintiméadar | | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 328 | Q187852 | [[gé bhroinnrua]] | Branta ruficollis | [[:commons:Category:Branta ruficollis|Branta ruficollis]] | 1.095 cileagram<br/>90 gram<br/>1.375 cileagram | | [[Íomhá:Branta ruficollis map.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 329 | Q172093 | [[gé bhánéadanach]] | Anser albifrons | [[:commons:Category:Anser albifrons|Anser albifrons]] | | 1.41 méadar | [[Íomhá:Anser albifrons map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 330 | Q26733 | [[gé Cheanadach]] | Branta canadensis | [[:commons:Category:Branta canadensis|Branta canadensis]] | 3.814 cileagram<br/>3.314 cileagram<br/>5 cileagram | 1.69 méadar | [[Íomhá:Branta canadensis map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 331 | Q26680 | [[gé ghiúrainn]] | Branta leucopsis | [[:commons:Category:Branta leucopsis|Branta leucopsis]] | 107 gram<br/>1.788 cileagram<br/>1.586 cileagram | 1.08 méadar | [[Íomhá:Branta leucopsis map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 332 | Q25882 | [[gé ghlas]] | Anser anser | [[:commons:Category:Anser anser|Anser anser]] | 160 gram<br/>3.692 cileagram<br/>3.237 cileagram | 1.55 méadar | [[Íomhá:Anser anser distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 333 | Q244189 | [[Gé Hutchins|gé ghogallach]] | Branta hutchinsii | [[:commons:Category:Branta hutchinsii|Branta hutchinsii]] | | | [[Íomhá:Branta hutchinsii map.svg|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 334 | Q658658 | [[gé ghormeiteach Aibisíneach]] | Cyanochen cyanoptera | [[:commons:Category:Cyanochen cyanoptera|Cyanochen cyanoptera]] | 52 gram<br/>2.18 cileagram | | | 32 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 335 | Q755653 | [[Gé impireach|gé impiriúil]] | Anser canagicus | [[:commons:Category:Anser canagicus|Anser canagicus]] | | 119 ceintiméadar | [[Íomhá:Anser canagicus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 336 | Q766276 | [[gé luaithcheannach]] | Chloephaga poliocephala | [[:commons:Category:Chloephaga poliocephala|Chloephaga poliocephala]] | 89 gram<br/>2.233 cileagram | | [[Íomhá:Chloephaga poliocephala map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 337 | Q837402 | [[gé mhongach]] | Chenonetta jubata | [[:commons:Category:Chenonetta jubata|Chenonetta jubata]] | 54 gram<br/>807 gram | 79 ceintiméadar | [[Íomhá:Chenonetta jubata distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 338 | Q129036 | [[gé shléibhe]] | Chloephaga picta | [[:commons:Category:Chloephaga picta|Chloephaga picta]] | 73 gram<br/>3.17 cileagram<br/>2.69 cileagram | 1.29 méadar | [[Íomhá:Chloephaga picta map.svg|center|128px]] | 30 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 339 | Q27074540 | [[gé shneachta]] | Anser caerulescens | [[:commons:Category:Anser caerulescens|Anser caerulescens]] | 127 gram<br/>2.63 cileagram | 148.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Chen caerulescens map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 340 | Q247412 | [[gé sporeiteach]] | Plectropterus gambensis | [[:commons:Category:Plectropterus gambensis|Plectropterus gambensis]] | 5.4 cileagram<br/>4.375 cileagram<br/>140 gram | | [[Íomhá:PlectropterusGambensisIUCN2019 2.png|center|128px]] | 31 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 341 | Q191125 | [[gé stríoc-cheannach]] | Anser indicus | [[:commons:Category:Anser indicus|Anser indicus]] | 141 gram<br/>2.505 cileagram<br/>2.23 cileagram | 150 ceintiméadar | | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 342 | Q257006 | [[gé Thasmánach]] | Cereopsis novaehollandiae | [[:commons:Category:Cereopsis novaehollandiae|Cereopsis novaehollandiae]] | 137 gram<br/>5.29 cileagram<br/>3.77 cileagram | | [[Íomhá:Cape barren Goose.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 343 | Q274179 | [[Gé Éigipteach]] | Alopochen aegyptiaca | [[:commons:Category:Alopochen aegyptiaca|Alopochen aegyptiaca]] | | 144 ceintiméadar | [[Íomhá:Alopochen aegyptiaca map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 344 | Q62168711 | [[Ceolaire casarnaí Pallas|Helopsaltes certhiola]] | Helopsaltes certhiola | [[:commons:Category:Helopsaltes certhiola|Helopsaltes certhiola]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 345 | Q25247 | [[húpú]] | Upupa epops | [[:commons:Category:Upupa epops|Upupa epops]] | | 44 ceintiméadar | [[Íomhá:Upupa distribution.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 346 | Q17970 | [[iabairiú]] | Jabiru mycteria | [[:commons:Category:Jabiru mycteria|Jabiru mycteria]] | | 245 ceintiméadar | [[Íomhá:Jabiru mycteria map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 347 | Q232523 | [[Iolar breac beag|iolar beag breac]] | Clanga pomarina | [[:commons:Category:Clanga pomarina|Clanga pomarina]] | 88 gram<br/>1.258 cileagram<br/>1.693 cileagram | | [[Íomhá:ClangaPomarinaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 39 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 348 | Q182971 | [[iolar crúbchlúmhach]] | Hieraaetus pennatus | [[:commons:Category:Hieraaetus pennatus|Hieraaetus pennatus]] | 62 gram<br/>709 gram<br/>975 gram | 1.11 méadar | [[Íomhá:Distribution of Booted Eagle (Hieraetus pennatus).png|center|128px]] | 38 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 349 | Q41181 | [[iolar fíréan]] | Aquila chrysaetos | [[:commons:Category:Aquila chrysaetos|Aquila chrysaetos]] | 3.572 cileagram<br/>5.194 cileagram | 2.03 méadar | [[Íomhá:Cypron-Range Aquila chrysaetos.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 350 | Q53745 | [[iolar hairpí]] | Harpia harpyja | [[:commons:Category:Harpia harpyja|Harpia harpyja]] | 4.4 cileagram<br/>7.5 cileagram | 188.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Harpy Eagle Range.svg|center|128px]] | 56 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 351 | Q168976 | [[iolar impiriúil]] | Aquila heliaca | [[:commons:Category:Aquila heliaca|Aquila heliaca]] | 2.585 cileagram<br/>3.845 cileagram<br/>132 gram | 197.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Aquila heliaca area frei.jpg|center|128px]] | 44 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 352 | Q170251 | [[Iolar nathartha gearrladhrach|iolar ladharghearr]] | Circaetus gallicus | [[:commons:Category:Circaetus gallicus|Circaetus gallicus]] | 136 gram | 177 ceintiméadar | [[Íomhá:Circaetus gallicus distribution map.png|center|128px]] | 46 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 353 | Q127216 | [[iolar maol]] | Haliaeetus leucocephalus | [[:commons:Category:Haliaeetus leucocephalus|Haliaeetus leucocephalus]] | 117 gram<br/>4.13 cileagram<br/>5.35 cileagram | 2.3 méadar | [[Íomhá:Haliaeetus leucocephalus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 354 | Q25438 | [[Iolar mara earrbhán|iolar mara]] | Haliaeetus albicilla | [[:commons:Category:Haliaeetus albicilla|Haliaeetus albicilla]] | 142 gram<br/>4.014 cileagram<br/>5.572 cileagram | 2.18 méadar | [[Íomhá:Haliaeetus albicilla distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 355 | Q179359 | [[iolar steipeach]] | Aquila nipalensis | [[:commons:Category:Aquila nipalensis|Aquila nipalensis]] | 117 gram<br/>2.459 cileagram<br/>2.987 cileagram | 2.03 méadar | [[Íomhá:Aquila nipalensis distribution map.png|center|128px]] | 45 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 356 | Q888660 | [[Bonnán amhrasach|Ixobrychus dubius]] | Ixobrychus dubius | [[:commons:Category:Botaurus dubius|Botaurus dubius]] | | 45 ceintiméadar | | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 357 | Q888651 | [[Bonnán scartha|Ixobrychus involucris]] | Ixobrychus involucris | [[:commons:Category:Botaurus involucris|Botaurus involucris]] | 80 gram | | [[Íomhá:Ixobrychus involucris map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 358 | Q26444 | [[lacha bhadánach]] | Aythya fuligula | [[:commons:Category:Aythya fuligula|Aythya fuligula]] | 56 gram | 0.71 méadar | [[Íomhá:AythyaFuligulaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 359 | Q25495361 | [[lacha bháneiteach]] | Asarcornis scutulata | [[:commons:Category:Asarcornis scutulata|Asarcornis scutulata]] | 3.25 cileagram<br/>2.65 cileagram<br/>72.3 gram | | [[Íomhá:Cairina scutulata distribution map.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 360 | Q597144 | [[lacha cheann-bhándearg]] | Rhodonessa caryophyllacea | [[:commons:Category:Rhodonessa caryophyllacea|Rhodonessa caryophyllacea]] | | | [[Íomhá:RhodonessaCaryophyllaceaMap.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 361 | Q241399 | [[lacha cheannbhán]] | Oxyura leucocephala | [[:commons:Category:Oxyura leucocephala|Oxyura leucocephala]] | 96 gram<br/>737 gram<br/>593 gram | 66 ceintiméadar | [[Íomhá:OxyuraLeucocephala.png|center|128px]] | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 362 | Q322159 | [[lacha choille]] | Aix sponsa | [[:commons:Category:Aix sponsa|Aix sponsa]] | | 71 ceintiméadar | [[Íomhá:Aix sponsa map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 363 | Q845292 | [[lacha chosrua]] | Anas rubripes | [[:commons:Category:Anas rubripes|Anas rubripes]] | 1.252 cileagram<br/>1.111 cileagram | 90.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Anas rubripes map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 364 | Q426968 | [[lacha chuircíneach]] | Sarkidiornis melanotos | [[:commons:Category:Sarkidiornis melanotos|Sarkidiornis melanotos]] | 66 gram<br/>1.455 cileagram<br/>1.777 cileagram | | [[Íomhá:Sarkidiornis melanotos distribution.png|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 365 | Q26597 | [[lacha earrfhada]] | Clangula hyemalis | [[:commons:Category:Clangula hyemalis|Clangula hyemalis]] | | 0.71 méadar | [[Íomhá:Clangula hyemalis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 366 | Q654901 | [[lacha Fhilipíneach]] | Anas luzonica | [[:commons:Category:Anas luzonica|Anas luzonica]] | 906 gram<br/>779 gram | 84 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 367 | Q535206 | [[lacha ghob-bhuí]] | Anas undulata | [[:commons:Category:Anas undulata|Anas undulata]] | 55 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 368 | Q851349 | [[lacha ghobrósach]] | Netta peposaca | [[:commons:Category:Netta peposaca|Netta peposaca]] | 1.181 cileagram<br/>1.004 cileagram | | [[Íomhá:Netta peposaca map.svg|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 369 | Q845624 | [[lacha Hartlaub]] | Pteronetta hartlaubii | [[:commons:Category:Pteronetta hartlaubii|Pteronetta hartlaubii]] | 40 gram<br/>1.035 cileagram<br/>790 gram | | | 31 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 370 | Q26635 | [[lacha iascán]] | Aythya marila | [[:commons:Category:Aythya marila|Aythya marila]] | | 0.82 méadar | [[Íomhá:AythyaMarilaIUCN2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 371 | Q917490 | [[lacha Meller]] | Anas melleri | [[:commons:Category:Anas melleri|Anas melleri]] | 45 gram | | | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 372 | Q200339 | [[lacha mhandrach]] | Aix galericulata | [[:commons:Category:Aix galericulata|Aix galericulata]] | 41 gram | 71 ceintiméadar | [[Íomhá:Aix galericulata dis.PNG|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 373 | Q191723 | [[lacha mheirgeach]] | Aythya nyroca | [[:commons:Category:Aythya nyroca|Aythya nyroca]] | 43 gram<br/>583 gram<br/>520 gram | 65 ceintiméadar | [[Íomhá:AythyaNyrocaIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 374 | Q601055 | [[lacha mhuinceach]] | Aythya collaris | [[:commons:Category:Aythya collaris|Aythya collaris]] | 744 gram<br/>671 gram | 68 ceintiméadar | [[Íomhá:Aythya collaris range map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 375 | Q647461 | [[lacha rua]] | Oxyura jamaicensis | [[:commons:Category:Oxyura jamaicensis|Oxyura jamaicensis]] | 590 gram<br/>499 gram | 57.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Oxyura jamaicensis distribution.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 376 | Q28106837 | [[Rualacha|Lacha rua]] | Mareca penelope | [[:commons:Category:Mareca penelope|Mareca penelope]] | | | [[Íomhá:Mareca penelope map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 377 | Q839542 | [[lacha spotghobach]] | Anas poecilorhyncha | [[:commons:Category:Anas poecilorhyncha|Anas poecilorhyncha]] | 57 gram<br/>1.365 cileagram<br/>1.025 cileagram | 0.689 méadar | [[Íomhá:Anas poecilorhyncha map.svg|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 378 | Q570379 | [[ladhrán buí]] | Tringa melanoleuca | [[:commons:Category:Tringa melanoleuca|Tringa melanoleuca]] | 27.9 gram<br/>170 gram | 72 ceintiméadar | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 379 | Q18840 | [[laidhrín glas]] | Tringa nebularia | [[:commons:Category:Tringa nebularia|Tringa nebularia]] | 30.5 gram<br/>173 gram | 0.61 méadar | [[Íomhá:TringaNebulariaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 380 | Q25418 | [[lasair choille]] | Carduelis carduelis | [[:commons:Category:Carduelis carduelis|Carduelis carduelis]] | 1.53 gram | 0.24 méadar | [[Íomhá:Carduelis carduelis map.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 381 | Q27471 | [[Lasairchíor choiteann|lasairchíor]] | Regulus ignicapilla | [[:commons:Category:Regulus ignicapilla|Regulus ignicapilla]] | | 14 ceintiméadar | [[Íomhá:Regulus ignicapilla -approx range map.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 382 | Q179863 | [[Lasairéan mór|lasairéan]] | Phoenicopterus roseus | [[:commons:Category:Phoenicopterus roseus|Phoenicopterus roseus]] | | 163.5 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 383 | Q644012 | [[Leptoptilos dubius]] | Leptoptilos dubius | [[:commons:Category:Leptoptilos dubius|Leptoptilos dubius]] | | | [[Íomhá:LeptoptilosDubiusMap.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 384 | Q155878 | [[liathchearc]] | Lyrurus tetrix | [[:commons:Category:Lyrurus tetrix|Lyrurus tetrix]] | 1.175 cileagram<br/>925 gram<br/>35.5 gram | 72 ceintiméadar | [[Íomhá:Lyrurus tetrix distribution.png|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 385 | Q845408 | [[Cearc fhraoigh Chugasaigh|liathchearc cugasach]] | Lyrurus mlokosiewiczi | [[:commons:Category:Lyrurus mlokosiewiczi|Lyrurus mlokosiewiczi]] | 32.5 gram<br/>865 gram<br/>766 gram | | | 22 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 386 | Q178942 | [[liatráisc]] | Turdus viscivorus | [[:commons:Category:Turdus viscivorus|Turdus viscivorus]] | | 0.44 méadar | [[Íomhá:Turdusviscivorusmap2.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 387 | Q26641 | [[lon creige]] | Turdus torquatus | [[:commons:Category:Turdus torquatus|Turdus torquatus]] | 7.4 gram | 40 ceintiméadar | [[Íomhá:Turdus torquatus distribution map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 388 | Q58958 | [[luathrán]] | Calidris alba | [[:commons:Category:Calidris alba|Calidris alba]] | | 35 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris alba map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 389 | Q184432 | [[lóma Artach]] | Gavia arctica | [[:commons:Category:Gavia arctica|Gavia arctica]] | | 1.2 méadar | [[Íomhá:Gavia arctica distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 390 | Q558990 | [[Lóma an Aigéin Chiúin|lóma ciúinmuirí]] | Gavia pacifica | [[:commons:Category:Gavia pacifica|Gavia pacifica]] | 95 gram<br/>2.349 cileagram<br/>2.115 cileagram | | [[Íomhá:Gavia pacifica map.svg|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 391 | Q26691 | [[lóma rua]] | Gavia stellata | [[:commons:Category:Gavia stellata|Gavia stellata]] | 1.729 cileagram<br/>1.477 cileagram | 1.04 méadar | [[Íomhá:Gavia stellata map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 392 | Q673417 | [[Malacocincla perspicillata]] | Malacocincla perspicillata | [[:commons:Category:Malacocincla perspicillata|Malacocincla perspicillata]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 393 | Q25348 | [[mallard]] | Anas platyrhynchos | [[:commons:Category:Anas platyrhynchos|Anas platyrhynchos]] | | 0.88 méadar | [[Íomhá:AnasPlatyrhynchosIUCN2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 394 | Q28106966 | [[Gadual|Mareca strepera]] | Mareca strepera | [[:commons:Category:Mareca strepera|Mareca strepera]] | | | [[Íomhá:Mareca strepera map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 395 | Q273067 | [[Meantán crochta|meantán crochadánach]] | Remiz pendulinus | [[:commons:Category:Remiz pendulinus|Remiz pendulinus]] | 0.95 gram | | [[Íomhá:Remiz pendulinus distribution map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 396 | Q192817 | [[meantán croiméalach]] | Panurus biarmicus | [[:commons:Category:Panurus biarmicus|Panurus biarmicus]] | 1.88 gram<br/>15.3 gram | 17 ceintiméadar | [[Íomhá:PanurusBiarmicusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 397 | Q207831 | [[meantán cuircíneach]] | Lophophanes cristatus | [[:commons:Category:Lophophanes cristatus|Lophophanes cristatus]] | 1.31 gram | 100000 millimetre | [[Íomhá:Lophophanes cristatus distribution map.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 398 | Q574281 | [[Meantán gruama|meantán duairc]] | Poecile lugubris | [[:commons:Category:Poecile lugubris|Poecile lugubris]] | 1.68 gram<br/>16.8 gram | | [[Íomhá:Parus lugubris. Distribution map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 399 | Q191096 | [[meantán dubh]] | Periparus ater | [[:commons:Category:Periparus ater|Periparus ater]] | 1.04 gram | 0.18 méadar | [[Íomhá:PeriparusAterIUCN2018 2.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 400 | Q170831 | [[meantán earrfhada]] | Aegithalos caudatus | [[:commons:Category:Aegithalos caudatus|Aegithalos caudatus]] | | 18 ceintiméadar | [[Íomhá:Schwanzmeise (Aegithalos caudatus) distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 401 | Q25404 | [[meantán gorm]] | Cyanistes caeruleus | [[:commons:Category:Cyanistes caeruleus|Cyanistes caeruleus]] | 1.14 gram<br/>11.8 gram | 18 ceintiméadar | [[Íomhá:Cyanistes caeruleus only.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 402 | Q4967039 | [[Meantán Hyrcaniach|meantán Iaránach]] | Poecile hyrcanus | [[:commons:Category:Poecile hyrcanus|Poecile hyrcanus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 403 | Q207838 | [[meantán lathaí]] | Poecile palustris | [[:commons:Category:Poecile palustris|Poecile palustris]] | 1.24 gram<br/>11.9 gram | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:Poecile palustris distribution map.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 404 | Q215211 | [[meantán léana]] | Poecile montanus | [[:commons:Category:Poecile montanus|Poecile montanus]] | | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:Poecile montanus distribution map.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 405 | Q25485 | [[meantán mór]] | Parus major | [[:commons:Category:Parus major|Parus major]] | 1.68 gram<br/>18.5 gram | 0.23 méadar | [[Íomhá:Parus major distribution map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 406 | Q571268 | [[Stercorarius maccormicki|meirleach Antartach]] | Stercorarius maccormicki | [[:commons:Category:Stercorarius maccormicki|Stercorarius maccormicki]] | 89.4 gram<br/>1.277 cileagram<br/>1.421 cileagram | 135 ceintiméadar | [[Íomhá:Stercorarius maccormicki map.svg|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 407 | Q203053 | [[meirleach Artach]] | Stercorarius parasiticus | [[:commons:Category:Stercorarius parasiticus|Stercorarius parasiticus]] | | 1.06 méadar | [[Íomhá:Stercorarius parasiticus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 408 | Q207760 | [[meirleach mór]] | Stercorarius skua | [[:commons:Category:Stercorarius skua|Stercorarius skua]] | 111.7 gram<br/>1.735 cileagram<br/>1.935 cileagram | 136 ceintiméadar | [[Íomhá:Stercorarius skua map.svg|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 409 | Q212767 | [[meirleach pomairíneach]] | Stercorarius pomarinus | [[:commons:Category:Stercorarius pomarinus|Stercorarius pomarinus]] | 66 gram<br/>648 gram<br/>740 gram | 1.18 méadar | [[Íomhá:Stercorarius pomarinus area.PNG|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 410 | Q131918 | [[meirliún]] | Falco columbarius | [[:commons:Category:Falco columbarius|Falco columbarius]] | 162 gram<br/>212 gram | 60 ceintiméadar | [[Íomhá:Falco columbarius distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 411 | Q184518 | [[mionchnagaire breac]] | Dryobates minor | [[:commons:Category:Dryobates minor|Dryobates minor]] | | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:Dendrocopos minor distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 412 | Q27075424 | [[Mionfhuiseog ladharghearr]] | Alaudala rufescens | [[:commons:Category:Alaudala rufescens|Alaudala rufescens]] | | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 413 | Q386949 | [[mionghé Afracach]] | Nettapus auritus | [[:commons:Category:Nettapus auritus|Nettapus auritus]] | 23 gram | | | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 414 | Q191628 | [[mionghé bhánéadanach]] | Anser erythropus | [[:commons:Category:Anser erythropus|Anser erythropus]] | 100 gram<br/>1.797 cileagram | 125 ceintiméadar | [[Íomhá:AnserErythropusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 26 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 415 | Q833243 | [[mionlacha iascán]] | Aythya affinis | [[:commons:Category:Aythya affinis|Aythya affinis]] | 825 gram<br/>748 gram | 72.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Aythya affinis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 416 | Q210954 | [[Steilléadar|Mionlacha lochlannach]] | Polysticta stelleri | [[:commons:Category:Polysticta stelleri|Polysticta stelleri]] | 58 gram<br/>807 gram | | [[Íomhá:Polysticta stelleri map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 417 | Q28000 | [[mionladhrán buí]] | Tringa flavipes | [[:commons:Category:Tringa flavipes|Tringa flavipes]] | 17.4 gram<br/>81 gram | 61.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Tringa flavipes map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 418 | Q229408 | [[mionphocaire gaoithe]] | Falco naumanni | [[:commons:Category:Falco naumanni|Falco naumanni]] | 16 gram<br/>148 gram<br/>170 gram | 0.65 méadar | [[Íomhá:Burning Ship 20210818.png|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 419 | Q239393 | [[mionscréachán liath]] | Lanius minor | [[:commons:Category:Lanius minor|Lanius minor]] | 4.3 gram<br/>46 gram | | [[Íomhá:Lanius minor distr.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 420 | Q191155 | [[mionulchabhán Eoráiseach]] | Glaucidium passerinum | [[:commons:Category:Glaucidium passerinum|Glaucidium passerinum]] | 8.3 gram<br/>58 gram<br/>73 gram | 35 ceintiméadar | [[Íomhá:Verbreitung Glaucidium passerinum Kopie.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 421 | Q742818 | [[monál Himiléach]] | Lophophorus impejanus | [[:commons:Category:Lophophorus impejanus|Lophophorus impejanus]] | | | [[Íomhá:Lophophorus impejanus range map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 422 | Q242851 | [[musclacha]] | Cairina moschata | [[:commons:Category:Cairina moschata|Cairina moschata]] | 74 gram<br/>3 cileagram<br/>1.25 cileagram | | [[Íomhá:Cairina moschata map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 423 | Q116667 | [[Míona coiteann|míona]] | Acridotheres tristis | [[:commons:Category:Acridotheres tristis|Acridotheres tristis]] | 7.1 gram | 0.378 méadar | [[Íomhá:Common Mynah distribution map.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 424 | Q180835 | [[mórcheolaire giolcaí]] | Acrocephalus arundinaceus | [[:commons:Category:Acrocephalus arundinaceus|Acrocephalus arundinaceus]] | 3.15 gram | | [[Íomhá:AcrocephalusArundinaceusIUCN2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 425 | Q26209 | [[mórchnagaire breac]] | Dendrocopos major | [[:commons:Category:Dendrocopos major|Dendrocopos major]] | 5.7 gram<br/>89 gram | 36 ceintiméadar | [[Íomhá:Dendrocopos major distribution map.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 426 | Q333796 | [[Éigrit mhór ghorm|Mórchorr ghorm]] | Ardea herodias | [[:commons:Category:Ardea herodias|Ardea herodias]] | 2.48 cileagram<br/>2.11 cileagram | 183 ceintiméadar | [[Íomhá:Great Blue Heron-rangemap.gif|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 427 | Q665363 | [[mórchuach bhreac]] | Clamator glandarius | [[:commons:Category:Clamator glandarius|Clamator glandarius]] | 9.85 gram<br/>169 gram<br/>138 gram | | [[Íomhá:ClamatorGlandariusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 428 | Q476356 | [[Sléibhín Pallas|mórfhaoileán ceanndubh]] | Ichthyaetus ichthyaetus | [[:commons:Category:Ichthyaetus ichthyaetus|Ichthyaetus ichthyaetus]] | 112 gram<br/>1.599 cileagram<br/>1.189 cileagram | 161 ceintiméadar | [[Íomhá:LarusIchthyaetusIUCN.svg|center|128px]] | 25 lá | |- | style='text-align:right'| 429 | Q184508 | [[mórscréachán liath]] | Lanius excubitor | [[:commons:Category:Lanius excubitor|Lanius excubitor]] | 63.4 gram | 32 ceintiméadar | [[Íomhá:Lanius excubitor distr3.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 430 | Q81515 | [[mórulchabhán cluasach]] | Bubo virginianus | [[:commons:Category:Bubo virginianus|Bubo virginianus]] | | 1.34 méadar | [[Íomhá:Bubo virginianus dis.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 431 | Q25692 | [[naoscach]] | Gallinago gallinago | [[:commons:Category:Gallinago gallinago|Gallinago gallinago]] | 111 gram<br/>128 gram | 0.52 méadar | [[Íomhá:GallinagoGallinagoIUCNver2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 432 | Q26711 | [[naoscach bhídeach]] | Lymnocryptes minimus | [[:commons:Category:Lymnocryptes minimus|Lymnocryptes minimus]] | 53.7 gram<br/>46.7 gram | 40 ceintiméadar | [[Íomhá:LymnocryptesMinimusIUCN2019-2.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 433 | Q687695 | [[néné]] | Branta sandvicensis | [[:commons:Category:Branta sandvicensis|Branta sandvicensis]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 434 | Q1193048 | [[Gearg choille scornáin|Odontophorus strophium]] | Odontophorus strophium | [[:commons:Category:Odontophorus strophium|Odontophorus strophium]] | | | [[Íomhá:Odontophorus strophium map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 435 | Q188660 | [[Opisthocomus hoazin]] | Opisthocomus hoazin | [[:commons:Category:Opisthocomus hoazin|Opisthocomus hoazin]] | | | [[Íomhá:Hoatzin (Opisthocomus hoazin) world.png|center|128px]] | 31 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 436 | Q279939 | [[Oxyura maccoa]] | Oxyura maccoa | [[:commons:Category:Oxyura maccoa|Oxyura maccoa]] | 96 gram<br/>820 gram<br/>554 gram | | [[Íomhá:Oxyura maccoa distribution.svg|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 437 | Q1589589 | [[Paradoxornis unicolor]] | Paradoxornis unicolor | [[:commons:Category:Paradoxornis unicolor|Paradoxornis unicolor]] | | | [[Íomhá:Cholornis unicolor distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 438 | Q27075910 | [[parúl tuaisceartach]] | Setophaga americana | [[:commons:Category:Setophaga americana|Setophaga americana]] | 1.26 gram | | [[Íomhá:Parula americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 439 | Q26106 | [[Patraisc choiteann|patraisc]] | Perdix perdix | [[:commons:Category:Perdix perdix|Perdix perdix]] | | 46 ceintiméadar | [[Íomhá:Verbreitungskarte Rebhuhn.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 440 | Q733777 | [[patraisc bhroinnliath]] | Arborophila orientalis | [[:commons:Category:Arborophila orientalis|Arborophila orientalis]] | | | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 441 | Q754863 | [[patraisc chosdearg]] | Alectoris rufa | [[:commons:Category:Alectoris rufa|Alectoris rufa]] | 20.1 gram | 48 ceintiméadar | [[Íomhá:AlectorisChristensen.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 442 | Q194043 | [[patraisc thiucair]] | Alectoris chukar | [[:commons:Category:Alectoris chukar|Alectoris chukar]] | 650 gram<br/>565 gram<br/>22.5 gram | 51 ceintiméadar | [[Íomhá:AlectorisChristensen.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 443 | Q168748 | [[Peannaire (éan)|peannaire]] | Sagittarius serpentarius | [[:commons:Category:Sagittarius serpentarius|Sagittarius serpentarius]] | 130 gram<br/>4.052 cileagram | 203 ceintiméadar | [[Íomhá:Sekretär Verbreitungsgebiet.png|center|128px]] | 44 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 444 | Q208060 | [[pearaicít rósbhráisléadach]] | Psittacula krameri | [[:commons:Category:Psittacula krameri|Psittacula krameri]] | | 45 ceintiméadar | [[Íomhá:Rose ringed parakeet range.PNG|center|128px]] | 23 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 445 | Q220328 | [[pearóid liath Afracach]] | Psittacus erithacus | [[:commons:Category:Psittacus erithacus|Psittacus erithacus]] | 18.7 gram | | [[Íomhá:Psittacus erithacus range.png|center|128px]] | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 446 | Q199427 | [[peileacán bán]] | Pelecanus onocrotalus | [[:commons:Category:Pelecanus onocrotalus|Pelecanus onocrotalus]] | 180 gram<br/>11.45 cileagram<br/>7.59 cileagram | 2.91 méadar | [[Íomhá:PelecanusOnocrotalusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 447 | Q184751 | [[peileacán Dalmátach]] | Pelecanus crispus | [[:commons:Category:Pelecanus crispus|Pelecanus crispus]] | | 320 ceintiméadar | [[Íomhá:PelecanusCrispusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 32 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 448 | Q385891 | [[piasún cír]] | Catreus wallichii | [[:commons:Category:Catreus wallichii|Catreus wallichii]] | 1.525 cileagram<br/>1.13 cileagram | | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 449 | Q25307 | [[Snag breac|Pica pica]] | Pica pica | [[:commons:Category:Pica pica|Pica pica]] | 9.9 gram<br/>221 gram<br/>191 gram | 56 ceintiméadar | [[Íomhá:Pica pica map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 450 | Q25392 | [[pilibín]] | Vanellus vanellus | [[:commons:Category:Vanellus vanellus|Vanellus vanellus]] | 25.5 gram | 0.75 méadar<br/>69.5 ceintiméadar | [[Íomhá:VanellusVanellusIUCN.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 451 | Q279307 | [[pilibín ealtúil]] | Vanellus gregarius | [[:commons:Category:Vanellus gregarius|Vanellus gregarius]] | 26.5 gram<br/>252 gram<br/>200 gram | 70 ceintiméadar | [[Íomhá:VanellusGregariusIUCN.png|center|128px]] | 28 lá | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 452 | Q161829 | [[piongain impireach]] | Aptenodytes forsteri | [[:commons:Category:Aptenodytes forsteri|Aptenodytes forsteri]] | 425 gram | | [[Íomhá:Manchot empereur carte reparition.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 453 | Q494544 | [[Corr bheag|Platalea minor]] | Platalea minor | [[:commons:Category:Platalea minor|Platalea minor]] | | 110 ceintiméadar | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 454 | Q26490 | [[Pocaire gaoithe coiteann|pocaire gaoithe]] | Falco tinnunculus | [[:commons:Category:Falco tinnunculus|Falco tinnunculus]] | 201 gram | 0.73 méadar | [[Íomhá:FalcoTinnunculusIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 455 | Q187902 | [[Cearcóg chorcra|Porphyrio porphyrio]] | Porphyrio porphyrio | [[:commons:Category:Porphyrio porphyrio|Porphyrio porphyrio]] | | | | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 456 | Q25700 | [[praslacha]] | Anas crecca | [[:commons:Category:Anas crecca|Anas crecca]] | | 0.59 méadar | [[Íomhá:Anas crecca distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 457 | Q331447 | [[praslacha mharmarach]] | Marmaronetta angustirostris | [[:commons:Category:Marmaronetta angustirostris|Marmaronetta angustirostris]] | 562 gram<br/>492 gram | 65 ceintiméadar | | 26 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 458 | Q695729 | [[pratancól dubheiteach]] | Glareola nordmanni | [[:commons:Category:Glareola nordmanni|Glareola nordmanni]] | 11 gram<br/>97 gram | 64 ceintiméadar | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 459 | Q330310 | [[pratancól muinceach]] | Glareola pratincola | [[:commons:Category:Glareola pratincola|Glareola pratincola]] | 10.1 gram<br/>77 gram | 65 ceintiméadar | [[Íomhá:GlareolaPratincolaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 460 | Q1262047 | [[Seabhac droimliath|Pseudastur occidentalis]] | Pseudastur occidentalis | [[:commons:Category:Pseudastur occidentalis|Pseudastur occidentalis]] | | | [[Íomhá:Pseudastur occidentalis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 461 | Q643836 | [[Pyrrhocorax pyrrhocorax]] | Pyrrhocorax pyrrhocorax | [[:commons:Category:Pyrrhocorax pyrrhocorax|Pyrrhocorax pyrrhocorax]] | 312 gram<br/>263 gram | 82 ceintiméadar | [[Íomhá:Chough range map.png|center|128px]] | 17 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 462 | Q244350 | [[póiseard cíordhearg]] | Netta rufina | [[:commons:Category:Netta rufina|Netta rufina]] | 56 gram<br/>1.115 cileagram | 87 ceintiméadar | [[Íomhá:NettaRufinaIUCNverz2018 2.png|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 463 | Q642685 | [[riabhóg chladaigh]] | Anthus petrosus | [[:commons:Category:Anthus petrosus|Anthus petrosus]] | | 25 ceintiméadar | [[Íomhá:Anthus petrosus map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 464 | Q143313 | [[riabhóg choille]] | Anthus trivialis | [[:commons:Category:Anthus trivialis|Anthus trivialis]] | 22 gram<br/>25 gram | 0.27 méadar | [[Íomhá:Anthus trivialis distr.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 465 | Q27226 | [[riabhóg dhonn]] | Anthus campestris | [[:commons:Category:Anthus campestris|Anthus campestris]] | 2.73 gram<br/>22 gram | | [[Íomhá:AnthusCampestrisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 466 | Q26956 | [[riabhóg mhóna]] | Anthus pratensis | [[:commons:Category:Anthus pratensis|Anthus pratensis]] | 2.06 gram | 0.26 méadar | [[Íomhá:AnthusPratensisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 467 | Q241347 | [[riabhóg phíbrua]] | Anthus cervinus | [[:commons:Category:Anthus cervinus|Anthus cervinus]] | 2.01 gram | | [[Íomhá:AnthusCervinusIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 468 | Q208707 | [[riabhóg uisce]] | Anthus spinoletta | [[:commons:Category:Anthus spinoletta|Anthus spinoletta]] | 2.73 gram | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:Anthus spinoletta mapcomm.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 469 | Q179367 | [[rollóir Eorpach]] | Coracias garrulus | [[:commons:Category:Coracias garrulus|Coracias garrulus]] | | | [[Íomhá:Coracias garrulus distr.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 470 | Q927358 | [[rowi]] | Apteryx rowi | [[:commons:Category:Apteryx rowi|Apteryx rowi]] | | | [[Íomhá:Apteryx rowi distribution.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 471 | Q28122714 | [[rufachán]] | Calidris pugnax | [[:commons:Category:Calidris pugnax|Calidris pugnax]] | 21 gram<br/>170 gram<br/>102 gram | | [[Íomhá:Philomachuspugnaxmap.png|center|128px]] | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 472 | Q185099 | [[rálóg uisce]] | Rallus aquaticus | [[:commons:Category:Rallus aquaticus|Rallus aquaticus]] | 125 gram<br/>98 gram | 42 ceintiméadar | [[Íomhá:Rallus aquaticus distribution.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 473 | Q25383 | [[rí rua]] | Fringilla coelebs | [[:commons:Category:Fringilla coelebs|Fringilla coelebs]] | 2.16 gram<br/>22 gram | 0.26 méadar | [[Íomhá:Rangemap-pinson.PNG|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 474 | Q182209 | [[rí-phiongain]] | Aptenodytes patagonicus | [[:commons:Category:Aptenodytes patagonicus|Aptenodytes patagonicus]] | 306 gram<br/>12.8 cileagram<br/>11.5 cileagram | | [[Íomhá:Manchot royal carte reparition.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 475 | Q130933 | [[Rí-ulchabhán Eoráiseach|rí-ulchabhán]] | Bubo bubo | [[:commons:Category:Bubo bubo|Bubo bubo]] | 80 gram<br/>2.38 cileagram<br/>2.992 cileagram | 174 ceintiméadar | [[Íomhá:Bubo bubo distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 476 | Q1273551 | [[rí-ulchabhán beag]] | Otus gurneyi | [[:commons:Category:Otus gurneyi|Otus gurneyi]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 477 | Q819706 | [[Carpodacus rubicilla|rósghlasán mór Cugasach]] | Carpodacus rubicilla | [[:commons:Category:Carpodacus rubicilla|Carpodacus rubicilla]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 478 | Q46143 | [[rósghlasán scarlóideach]] | Carpodacus erythrinus | [[:commons:Category:Carpodacus erythrinus|Carpodacus erythrinus]] | | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:CarpodacusErythrinusIUCN.svg|center|128px]] | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 479 | Q25386 | [[rúcach]] | Corvus frugilegus | [[:commons:Category:Corvus frugilegus|Corvus frugilegus]] | 489 gram<br/>418 gram | 0.93 méadar | [[Íomhá:Corvus frugilegus distribution.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 480 | Q25777 | [[sacán]] | Turdus pilaris | [[:commons:Category:Turdus pilaris|Turdus pilaris]] | 6.8 gram<br/>105 gram | 0.42 méadar | [[Íomhá:Turdus pilaris map.svg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 481 | Q201300 | [[sceadach]] | Melanitta fusca | [[:commons:Category:Melanitta fusca|Melanitta fusca]] | 1.762 cileagram | 0.97 méadar | [[Íomhá:MelanittaFuscaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 482 | Q178821 | [[scodalach dubheiteach]] | Himantopus himantopus | [[:commons:Category:Himantopus himantopus|Himantopus himantopus]] | 21.8 gram<br/>160 gram | | [[Íomhá:HimantopusHimantopusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 483 | Q752678 | [[Scréachán isibéalach|scréachán banbhuí]] | Lanius isabellinus | [[:commons:Category:Lanius isabellinus|Lanius isabellinus]] | 30 gram | | | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 484 | Q235052 | [[scréachán coille]] | Lanius senator | [[:commons:Category:Lanius senator|Lanius senator]] | 3.4 gram | | [[Íomhá:Lanius senator distr.png|center|128px]] | 15 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 485 | Q26671 | [[scréachán droimrua]] | Lanius collurio | [[:commons:Category:Lanius collurio|Lanius collurio]] | 3.15 gram | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:LaniusCollurioIUCN.svg|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 486 | Q25354 | [[scréachóg]] | Garrulus glandarius | [[:commons:Category:Garrulus glandarius|Garrulus glandarius]] | 8.5 gram | 0.54 méadar | [[Íomhá:Garrulus glandarius distribution.jpg|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 487 | Q80858 | [[scréachóg liath]] | Perisoreus canadensis | [[:commons:Category:Perisoreus canadensis|Perisoreus canadensis]] | | | [[Íomhá:Perisoreus canadensis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 488 | Q25317 | [[scréachóg reilige]] | Tyto alba | [[:commons:Category:Tyto alba|Tyto alba]] | 580 gram | 0.9 méadar | [[Íomhá:Schleiereule-Tyto alba-World.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 489 | Q27434 | [[Scótar coiteann|Scótar]] | Melanitta nigra | [[:commons:Category:Melanitta nigra|Melanitta nigra]] | | 0.85 méadar | [[Íomhá:MelanittaNigraIUCNver2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 490 | Q2020137 | [[Scótar báneiteach]] | Melanitta deglandi | [[:commons:Category:Melanitta deglandi|Melanitta deglandi]] | | | [[Íomhá:Melanitta deglandi map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 491 | Q529048 | [[Scótar dubh]] | Melanitta americana | [[:commons:Category:Melanitta americana|Melanitta americana]] | | | [[Íomhá:Melanitta americana map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 492 | Q742468 | [[scótar toinne]] | Melanitta perspicillata | [[:commons:Category:Melanitta perspicillata|Melanitta perspicillata]] | 62 gram<br/>1 cileagram<br/>900 gram | 84 ceintiméadar | [[Íomhá:Melanitta perspicillata range map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 493 | Q943329 | [[Tuirne lín Meiriceánach|seabhac oíche Meiriceánach]] | Chordeiles minor | [[:commons:Category:Chordeiles minor|Chordeiles minor]] | 79.3 gram | | [[Íomhá:Chordeiles minor map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 494 | Q606755 | [[Speirsheabhac Seapánach|seabhac Seapánach]] | Accipiter gularis | [[:commons:Category:Accipiter gularis|Accipiter gularis]] | | 52 ceintiméadar | | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 495 | Q234722 | [[Iolar Bonelli|seabhaciolar]] | Aquila fasciata | [[:commons:Category:Aquila fasciata|Aquila fasciata]] | 1.82 cileagram<br/>2.56 cileagram<br/>112 gram | | [[Íomhá:Hieraaetus fasciatus area.PNG|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 496 | Q25761 | [[seil-lacha]] | Tadorna tadorna | [[:commons:Category:Tadorna tadorna|Tadorna tadorna]] | 78 gram<br/>1.261 cileagram<br/>1.043 cileagram | 112 ceintiméadar | [[Íomhá:Tadorna tadorna distribution.png|center|128px]] | 30 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 497 | Q170723 | [[seil-lacha rua]] | Tadorna ferruginea | [[:commons:Category:Tadorna ferruginea|Tadorna ferruginea]] | 83 gram<br/>1.36 cileagram<br/>1.1 cileagram | 133 ceintiméadar | [[Íomhá:TadornaFerrugineaIUCN.png|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 498 | Q192524 | [[Seirín Canárach]] | Serinus canaria | [[:commons:Category:Serinus canaria|Serinus canaria]] | 1.54 gram<br/>15.3 gram | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 499 | Q621833 | [[seirín ceanndubh]] | Serinus pusillus | [[:commons:Category:Serinus pusillus|Serinus pusillus]] | 1.43 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 500 | Q27461190 | [[Praslacha Bhaikalach|Sibirionetta formosa]] | Sibirionetta formosa | [[:commons:Category:Sibirionetta formosa|Sibirionetta formosa]] | | | [[Íomhá:SibirionettaFormosaIUCN2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 501 | Q27075864 | [[siscín]] | Spinus spinus | [[:commons:Category:Spinus spinus|Spinus spinus]] | 1.29 gram<br/>13.8 gram | 0.21 méadar | [[Íomhá:Rangemap-tarin.PNG|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 502 | Q25634 | [[sléibhín]] | Chroicocephalus ridibundus | [[:commons:Category:Chroicocephalus ridibundus|Chroicocephalus ridibundus]] | 294 gram<br/>267 gram | 0.97 méadar | [[Íomhá:ChroicocephalusRidibundusIUCN2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 503 | Q164467 | [[sléibhín beag]] | Hydrocoloeus minutus | [[:commons:Category:Hydrocoloeus minutus|Hydrocoloeus minutus]] | 98 gram | 78 ceintiméadar | [[Íomhá:HydrocoloeusMinutusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 504 | Q276189 | [[sléibhín Meánmhuirí]] | Ichthyaetus melanocephalus | [[:commons:Category:Ichthyaetus melanocephalus|Ichthyaetus melanocephalus]] | | 96 ceintiméadar | [[Íomhá:LarusMelanocephalus.png|center|128px]] | 24 lá | |- | style='text-align:right'| 505 | Q843175 | [[smólach breacdhorcha]] | Turdus naumanni | [[:commons:Category:Turdus naumanni|Turdus naumanni]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 506 | Q26349 | [[smólach ceoil]] | Turdus philomelos | [[:commons:Category:Turdus philomelos|Turdus philomelos]] | 6 gram<br/>72 gram | 0.36 méadar | [[Íomhá:TurdusPhilomelosIUCN.svg|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 507 | Q80780 | [[smólach píbdhubh]] | Turdus atrogularis | [[:commons:Category:Turdus atrogularis|Turdus atrogularis]] | | | | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 508 | Q1591651 | [[Smólach ordúil|smólach rua-eiteach]] | Turdus eunomus | [[:commons:Category:Turdus eunomus|Turdus eunomus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 509 | Q258964 | [[smólach Sibéarach]] | Geokichla sibirica | [[:commons:Category:Geokichla sibirica|Geokichla sibirica]] | 60 gram<br/>70 gram | | | 10 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 510 | Q796672 | [[Éan oighinn|smólach talún]] | Seiurus aurocapilla | [[:commons:Category:Seiurus aurocapilla|Seiurus aurocapilla]] | | | [[Íomhá:Seiurus aurocapilla map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 511 | Q949662 | [[Zoothera aurea|smólach White]] | Zoothera aurea | [[:commons:Category:Zoothera aurea|Zoothera aurea]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 512 | Q193593 | [[Snag coiteann|snag]] | Certhia familiaris | [[:commons:Category:Certhia familiaris|Certhia familiaris]] | 9.95 gram | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:CerthiaFamiliarisIUCN2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 513 | Q125895 | [[Reathaí ladharghearr|snag ladharghearr]] | Certhia brachydactyla | [[:commons:Category:Certhia brachydactyla|Certhia brachydactyla]] | 1.16 gram<br/>8.4 gram | | [[Íomhá:Sttreecreepereurope.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 514 | Q28106731 | [[Spadalach tuaisceartach|spadalghob]] | Spatula clypeata | [[:commons:Category:Spatula clypeata|Spatula clypeata]] | | | [[Íomhá:SpatulaClypeata.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 515 | Q28106902 | [[Praslacha shamhraidh|Spatula querquedula]] | Spatula querquedula | [[:commons:Category:Spatula querquedula|Spatula querquedula]] | | | [[Íomhá:Spatula querquedula map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 516 | Q25334 | [[Spideog bhroinndearg|spideog]] | Erithacus rubecula | [[:commons:Category:Erithacus rubecula|Erithacus rubecula]] | 2.4 gram | 21 ceintiméadar | [[Íomhá:ErithacusRubeculaIUCN.svg|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 517 | Q557745 | [[spideog phíb-bhán]] | Irania gutturalis | [[:commons:Category:Irania gutturalis|Irania gutturalis]] | 2.66 gram | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 518 | Q25380 | [[spioróg]] | Accipiter nisus | [[:commons:Category:Accipiter nisus|Accipiter nisus]] | 110 gram<br/>22.5 gram<br/>150 gram<br/>290 gram | 0.67 méadar | [[Íomhá:AccipiterNisusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 519 | Q114338 | [[spioróg Leiveantach]] | Accipiter brevipes | [[:commons:Category:Accipiter brevipes|Accipiter brevipes]] | | 0.7 méadar | [[Íomhá:AccipiterBrevipesIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 520 | Q137474876 | [[Spioróg mhór]] | Astur gentilis | | | | [[Íomhá:AccipiterGentilis.png|center|128px]] | | |- | style='text-align:right'| 521 | Q25421 | [[spágaire tonn]] | Tachybaptus ruficollis | [[:commons:Category:Tachybaptus ruficollis|Tachybaptus ruficollis]] | 13.7 gram | 42 ceintiméadar | [[Íomhá:Tachybaptus ruficollis-map-distribution.svg|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 522 | Q753741 | [[Gaineamhchearc bhiorearrach|steipcholúr biorearrach]] | Pterocles alchata | [[:commons:Category:Pterocles alchata|Pterocles alchata]] | 25 gram<br/>250 gram<br/>225 gram | 59.5 ceintiméadar | | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 523 | Q383182 | [[Gaineamhchearc bholgdhubh|steipcholúr tarrdhubh]] | Pterocles orientalis | [[:commons:Category:Pterocles orientalis|Pterocles orientalis]] | 28 gram<br/>428 gram<br/>383 gram | 71.5 ceintiméadar | | 23 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 524 | Q25352 | [[storc bán]] | Ciconia ciconia | [[:commons:Category:Ciconia ciconia|Ciconia ciconia]] | 110 gram | 1.91 méadar | [[Íomhá:WhiteStorkMap.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 525 | Q25398 | [[storc dubh]] | Ciconia nigra | [[:commons:Category:Ciconia nigra|Ciconia nigra]] | | 1.5 méadar | [[Íomhá:Ciconia nigra distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 526 | Q616393 | [[Ulchabhán mínlíneach|Strix leptogrammica]] | Strix leptogrammica | [[:commons:Category:Strix leptogrammica|Strix leptogrammica]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 527 | Q17592 | [[Struthio|Struthio camelus]] | Struthio camelus | [[:commons:Category:Struthio camelus|Struthio camelus]] | 1.5 cileagram<br/>115 cileagram<br/>100 cileagram | | [[Íomhá:Struthio camelus distribution.svg|center|128px]] | 42 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 528 | Q27043839 | [[Gearg Shíneach|Synoicus chinensis]] | Synoicus chinensis | [[:commons:Category:Synoicus chinensis|Synoicus chinensis]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 529 | Q26135 | [[síodeiteach Boihéamach]] | Bombycilla garrulus | [[:commons:Category:Bombycilla garrulus|Bombycilla garrulus]] | | 34 ceintiméadar | [[Íomhá:BombycillaGarrulusIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 530 | Q1084995 | [[Estrilda melpoda|síodghob leiceann flannbhuí]] | Estrilda melpoda | [[:commons:Category:Estrilda melpoda|Estrilda melpoda]] | 0.68 gram<br/>7.8 gram | | | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 531 | Q184314 | [[Bombycilla cedrorum|Síodéan céadrais]] | Bombycilla cedrorum | [[:commons:Category:Bombycilla cedrorum|Bombycilla cedrorum]] | | | [[Íomhá:Bombycilla cedrorum map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 532 | Q26452 | [[Síolghé thaiga|síolghé]] | Anser fabalis | [[:commons:Category:Anser fabalis|Anser fabalis]] | 146 gram<br/>3.198 cileagram<br/>2.843 cileagram | 1.62 méadar | [[Íomhá:AnserFabalisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 533 | Q673280 | [[síolghé thundra]] | Anser serrirostris | [[:commons:Category:Anser serrirostris|Anser serrirostris]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 534 | Q241349 | [[Síolta chochaill|Síolta chochallach]] | Lophodytes cucullatus | [[:commons:Category:Lophodytes cucullatus|Lophodytes cucullatus]] | | 63 ceintiméadar | [[Íomhá:Lophodytes cucullatus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 535 | Q200646 | [[síolta gheal]] | Mergellus albellus | [[:commons:Category:Mergellus albellus|Mergellus albellus]] | 42 gram<br/>652 gram<br/>568 gram | 62 ceintiméadar | [[Íomhá:MergellusAlbellusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 536 | Q180991 | [[síolta mhór]] | Mergus merganser | [[:commons:Category:Mergus merganser|Mergus merganser]] | 1.709 cileagram<br/>1.232 cileagram | 0.93 méadar | [[Íomhá:Mergus merganser distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 537 | Q189609 | [[síolta rua]] | Mergus serrator | [[:commons:Category:Mergus serrator|Mergus serrator]] | 72 gram<br/>1.135 cileagram<br/>908 gram | 0.87 méadar | [[Íomhá:Mergus serrator distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 538 | Q205930 | [[tarmachan]] | Lagopus muta | [[:commons:Category:Lagopus muta|Lagopus muta]] | 665 gram<br/>555 gram | 57 ceintiméadar | [[Íomhá:Rock Ptarmigan Lagopus muta distribution map.png|center|128px]] | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 539 | Q218543 | [[Corr thíograch chíorbhán|Tigriornis leucolopha]] | Tigriornis leucolopha | [[:commons:Category:Tigriornis leucolopha|Tigriornis leucolopha]] | | | [[Íomhá:Tigriornis leucolopha map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 540 | Q185784 | [[tiuf-teaf]] | Phylloscopus collybita | [[:commons:Category:Phylloscopus collybita|Phylloscopus collybita]] | | 18 ceintiméadar | [[Íomhá:Phylloscopus collybita.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 541 | Q3729103 | [[Ceolaire Sindeach|tiuf-teaf sléibhe]] | Phylloscopus sindianus | [[:commons:Category:Phylloscopus sindianus|Phylloscopus sindianus]] | 7 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 542 | Q667778 | [[tokoeka]] | Apteryx australis | [[:commons:Category:Apteryx australis|Apteryx australis]] | 2.208 cileagram<br/>2.535 cileagram | | [[Íomhá:Southern Brown Kiwi.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 543 | Q607027 | [[torspideog ruadhonn]] | Cercotrichas galactotes | [[:commons:Category:Cercotrichas galactotes|Cercotrichas galactotes]] | 3.2 gram<br/>22.7 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 544 | Q26017 | [[traonach]] | Crex crex | [[:commons:Category:Crex crex|Crex crex]] | 13.2 gram | 50 ceintiméadar | [[Íomhá:Crexcrex.png|center|128px]] | 17 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 545 | Q26717 | [[Tuirne lín Eorpach|tuirne lín]] | Caprimulgus europaeus | [[:commons:Category:Caprimulgus europaeus|Caprimulgus europaeus]] | | 60 ceintiméadar | [[Íomhá:Caprimulgus europaeus distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 546 | Q129958 | [[ulchabhán beag]] | Athene noctua | [[:commons:Category:Athene noctua|Athene noctua]] | | 56 ceintiméadar | [[Íomhá:Steinkauz-Athene noctua-World.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 547 | Q174466 | [[ulchabhán bóireach]] | Aegolius funereus | [[:commons:Category:Aegolius funereus|Aegolius funereus]] | | 56 ceintiméadar | [[Íomhá:Aegolius funereus dis.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 548 | Q25756 | [[ulchabhán donn]] | Strix aluco | [[:commons:Category:Strix aluco|Strix aluco]] | 426 gram<br/>524 gram | 99 ceintiméadar | [[Íomhá:StrixAlucoIUCN.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 549 | Q200724 | [[ulchabhán mór liath]] | Strix nebulosa | [[:commons:Category:Strix nebulosa|Strix nebulosa]] | | 1.37 méadar | [[Íomhá:Strix nebulosa distribution map updated (2013).jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 550 | Q190083 | [[ulchabhán na hÚraile]] | Strix uralensis | [[:commons:Category:Strix uralensis|Strix uralensis]] | | 114.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Strix uralensis distr..png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 551 | Q25769 | [[ulchabhán réisc]] | Asio flammeus | [[:commons:Category:Asio flammeus|Asio flammeus]] | | 102 ceintiméadar | [[Íomhá:Sumpfohreule-Asio flammeus-World.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 552 | Q171563 | [[ulchabhán scopach Eoráiseach]] | Otus scops | [[:commons:Category:Otus scops|Otus scops]] | | 58.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Otus scops distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 553 | Q1270124 | [[ulchabhán scopach Sokoke]] | Otus ireneae | [[:commons:Category:Otus ireneae|Otus ireneae]] | | | | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 554 | Q1256551 | [[ulchabhán seabhaic Oileán na Nollag]] | Ninox natalis | [[:commons:Category:Ninox natalis|Ninox natalis]] | 184 gram | | [[Íomhá:Christmas Island.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 555 | Q193192 | [[Ulchabhán seabhaic|ulchabhán seabhaic tuaisceartach]] | Surnia ulula | [[:commons:Category:Surnia ulula|Surnia ulula]] | | 76 ceintiméadar | [[Íomhá:Surnia ulula distr with national borders.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 556 | Q170177 | [[ulchabhán sneachtúil]] | Bubo scandiacus | [[:commons:Category:Bubo scandiacus|Bubo scandiacus]] | | | [[Íomhá:Cypron-Range Bubo scandiacus.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 557 | Q1265138 | [[ulchabhán Soumagne]] | Tyto soumagnei | [[:commons:Category:Tyto soumagnei|Tyto soumagnei]] | 380 gram | | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 558 | Q926291 | [[ulchabhán síofrach]] | Micrathene whitneyi | [[:commons:Category:Micrathene whitneyi|Micrathene whitneyi]] | | | [[Íomhá:Micrathene whitneyi map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 559 | Q467068 | [[ulchabhán uachasach]] | Athene cunicularia | [[:commons:Category:Athene cunicularia|Athene cunicularia]] | | 595 millimetre | [[Íomhá:Distribuição Buraqueira.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 560 | Q207846 | [[éadar taibhseach]] | Somateria spectabilis | [[:commons:Category:Somateria spectabilis|Somateria spectabilis]] | 73 gram<br/>1.617 cileagram | 0.93 méadar | [[Íomhá:Somateria spectabilis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 561 | Q93208 | [[éamú]] | Dromaius novaehollandiae | [[:commons:Category:Dromaius novaehollandiae|Dromaius novaehollandiae]] | 581.2 gram<br/>32.7 cileagram<br/>38.3 cileagram | | [[Íomhá:Dromaius novaehollandiae map distribution 2.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 562 | Q131709 | [[éigrit bheag]] | Egretta garzetta | [[:commons:Category:Egretta garzetta|Egretta garzetta]] | 28 gram<br/>532 gram | 92 ceintiméadar | [[Íomhá:EgrettaGarzettaIUVNver2018 2.png|center|128px]] | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 563 | Q130730 | [[éigrit mhór]] | Ardea alba | [[:commons:Category:Ardea alba|Ardea alba]] | | 1.44 méadar | [[Íomhá:ArdeaAlbaIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 564 | Q208763 | [[íbis bheannaithe]] | Threskiornis aethiopicus | [[:commons:Category:Threskiornis aethiopicus|Threskiornis aethiopicus]] | 62 gram | 118 ceintiméadar | [[Íomhá:ThreskiornisAethiopicusIUCNver2024.png|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 565 | Q589171 | [[íbis bhán Mheiriceánach]] | Eudocimus albus | [[:commons:Category:Eudocimus albus|Eudocimus albus]] | 1.036 cileagram<br/>764 gram | | [[Íomhá:Eudocimus albus map 2.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 566 | Q245414 | [[íbis mhaol thuaisceartach]] | Geronticus eremita | [[:commons:Category:Geronticus eremita|Geronticus eremita]] | 68 gram | | [[Íomhá:Morocco bald ibis map-01.png|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 567 | Q178811 | [[íbis niamhrach]] | Plegadis falcinellus | [[:commons:Category:Plegadis falcinellus|Plegadis falcinellus]] | 633 gram | 0.89 méadar | [[Íomhá:Plegadis falcinellus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 568 | Q25388 | [[óiréal órga]] | Oriolus oriolus | [[:commons:Category:Oriolus oriolus|Oriolus oriolus]] | 7.3 gram | 46 ceintiméadar | [[Íomhá:Oriolus oriolus distribution map.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 569 | Q576762 | [[órshúileach ceannsceadach]] | Bucephala albeola | [[:commons:Category:Bucephala albeola|Bucephala albeola]] | 481 gram<br/>367 gram | 57 ceintiméadar | [[Íomhá:Bucephala albeola map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 570 | Q369767 | [[órshúileach Íoslannach]] | Bucephala islandica | [[:commons:Category:Bucephala islandica|Bucephala islandica]] | 70 gram<br/>1.09 cileagram<br/>730 gram | 75.5 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |} {{Wikidata list end}} 70smr9gzdhx1cedzkwc3fkusrvd7e7j 0 94962 1327026 1316224 2026-08-29T06:38:47Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327026 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Scannáin}} [[Scannán]] faisnéise é '''''Saoirse?''''' a thugann cur síos ar imeachtaí [[Stair na hÉireann|staire na hÉireann]] sna blianta 1919-1922, idir fhorbairt an [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnachais in Éirinn]] agus mórthubaiste an Chogaidh Chathartha. Tá sé suntasach mar sin go bhfuil comhartha ceiste leis an teideal.<ref>{{Lua idirlín|url=https://siopa.gael-linn.ie/ga/saoirse-dvdcd-set|teideal=Saoirse? (DVD/CD SET)|údar=Antoine Ó Coileáin|dáta=2007|language=ga|work=Gael Linn|dátarochtana=2020-09-30|archivedate=2020-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201024181025/https://siopa.gael-linn.ie/ga/saoirse-dvdcd-set}}</ref> Rinne [[George Morrison]] an stiúrthóireacht, agus chum [[Seán Ó Riada]] an ceol don scannán. B'iad Pádraig Ó Raghallaigh agus [[Liam Budhlaeir]] na tráchtairí. B'é [[Seán Mac Réamoinn]] a scríobh téacs na tráchtaireachta. B'é [[Gael-Linn]] a léirigh an scannán. == Léiriú == Eisíodh an scannán sa bhliain 1961. Bhí glacadh an-mhaith leis ag an am agus chuaigh ceol Sheáin Uí Riada i bhfeidhm go mór ar dhaoine. Chuaigh Morrison ar lorg ábhar pictiúirí de na daoine a bhí sáite sna himeachtaí seo ina lán [[cartlann]]<nowiki/>a. D'éirigh leis, mar shampla, an beagán de na pictiúirí beo a bhí tógtha de [[Tomás Mac Curtáin|Thomás Mac Curtáin]] riamh a shuí sa scannán. * Is éard atá le feiceáil ag tús an scannáin ná teacht le chéile [[an Chéad Dáil]] ar an [[21 Eanáir]] [[1919]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-an-scannan-cailiuil-saoirse-ar-fail-ar-dvd-anois.aspx|teideal=An scannán cáiliúil Saoirse? ar fáil ar DVD anois|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-09-30}}</ref> * Baineann sé geit as daoine go fóill mórcharachtair na linne a fheiceáil agus iad ina mbeatha: an [[Mícheál Ó Coileáin|Coileánach]] ag bailiú síntiús don Iasacht Náisiúnta i 1919 agus scuaine de phearsana móra ag teacht chuige, leithéidí [[Art Ó Gríofa|Griffith]] agus [[Deasún Mac Gearailt]]. * Déanann an scannán cur síos ar na heachtraí uafáis sna blianta le linn Chogadh na n[[Dúchrónaigh|Duchrónach]], go háirithe an léirscrios a rinneadh ar bhailte mar [[Mainistir Fhear Maí|Mhainistir Fhear Maí]], [[Baile Brigín|Bhaile Brigín]], [[Gránard|an Gránard]] agus [[Corcaigh|Chorcaigh]]. * Tá na sluaite móra a bhí ag tacú leis an ngluaiseacht le feiceáil, mar shampla, le linn shochraidí [[Tomás Mac Curtáin|Thomáis Mhic Curtáin]] agus [[Traolach Mac Suibhne|Thraolaigh Mhic Shuibhne]]. * Leagtar an-bhéim ar an gciapadh a d’fhulaing an gnáthdhuine de bharr toirmisc agus ruathar díoltais. Tá an ruathar inar scaoileadh [[Seán Ó Treasaigh|Seán Ó Treasaig]]<nowiki/>h le feiceáil ann; [[Círéib|círéibeacha]] ó thuaidh agus radharcanna den phróiseas síochána. * Léiríonn míreanna den scannán an chuairt a thug [[Éamon de Valera|de Valera]] ar an g[[Contae an Chláir|Clár,]] ar [[Luimneach]] agus ar [[Gaillimh|Ghaillimh]]. == Dáilreadh == Rinne [[Gael Linn]] athmháistriú ar an scannán féin i gcomhair an DVD sa bhliain 2007. Cuireadh fotheidil [[An Béarla|Bhéarla]] leis. Tá an fuaimrian le Seán Ó Riada le fáil ann, in aon bhosca leis an scannán. == Féach freisin == * [[Mise Éire (scannán)|''Mise Éire'']], [[George Morrison]], [[Seán Ó Riada]], [[Gael Linn]]. == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-scannán}} [[Catagóir:Scannáin Ghaeilge]] [[Catagóir:Scannáin Ghael Linn]] [[Catagóir:Stair na hÉireann]] [[Catagóir:Scannáin 1961]] [[Catagóir:Cogadh na Saoirse in Éirinn]] pzzf9mm03cqvps1s5l23h77c305j3tp 1 96146 1327001 987537 2026-08-28T20:06:20Z EmausBot 6926 Ag socrú athsheolta dúbailte → [[Plé:Stát]] 1327001 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Plé:Stát]] hipyqk5znqxldnslwksbitetk1su0b2 0 96778 1327016 1325655 2026-08-29T01:58:40Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327016 wikitext text/x-wiki Is éard atá sa leathanach seo ná liostaí d''''Irisí''', '''Nuachtáin''' nó '''tréimhseacháin''' Ghaeilge a cuireadh i gcló nó atá fós á gcló go fisiciúil nó ar líne. Tá iarracht déanta bliain eisiúna agus tréimhse eisithe a aimsiú do gach ceann acu. (Mura raibh an t-eolas thuas ar fáil go saoráideach breacadh síos bliain na cóipe ba luaithe agus ba dhéanaí a dtángthas orthu agus cuireadh lúibín uilleach le comhartha ceiste roimhe nó ina dhiaidh (?< nó >?) chun léiriú nach eol dúinn an raibh cinn roimhe nó ina ndiaidh. Luaitear ainm eagarthóirí nuair atá sé ar eolas ach le roinnt irisí bhí an oiread sin eagarthóirí go mbeadh gá iad sin a liostáil in alt a bheadh bunaithe ar an iris áirithe sin). == Dímhaoiniú na nIrisí Gaeilge == Sa bhliain 2014, ar chúis laghdaithe mhaoinithe ón státchiste, d'éirigh [[Foras na Gaeilge]] as maoiniú a chur ar fáil do 10 n-iris nó nuachtán Gaeilge. B'iad sin '''An Sagairt''', '''[[An tUltach]]''' [https://antultach.wordpress.com/2017/10/30/murdair-mham-trasna/], [[Beo!|'''Beo.ie''']] [http://www.beo.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716174535/http://www.beo.ie/ |date=2011-07-16 }}, '''[[Feasta]]''', '''[[Gaelscéal]]''' [https://cadhan.com/gaelsceal/], '''[[Lá Nua]]''', '''[[Saol (Nuachtán)|Saol]]''', '''[[An Timire|Timire]]''' agus dhá iris ghréasáin a bhí ar Gaelport.com (''suíomh Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge''): [https://www.bai.ie/blog/2013/01/30/rochtain-nios-fearr-anois-na-riamh-ar-chlair-raidio-ghaeilge-a-bhuiochas-do-na-meain-dhigiteacha/ '''Cogar'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211128115419/https://www.bai.ie/blog/2013/01/30/rochtain-nios-fearr-anois-na-riamh-ar-chlair-raidio-ghaeilge-a-bhuiochas-do-na-meain-dhigiteacha/ |date=2021-11-28 }} agus '''As na Nuachtáin''' (an cúram san glactha ag [[PEIG.ie|'''Peig'''.ie]])'''.''' Bhí deireadh tagtha le '''[[Goitse]]''' an bhliain roimh ré ach ní bhfuair siad siúd maoiniú ó FnaG ná uaidh Údarás na Gaeltachta. Roimh dheireadh na bliana agus théis babhta iarratasa, chinn FnaG go maoineodh siad nuachtán agus iris ghréasáin úr '''[[Tuairisc.ie]]''' agus '''[[Nós|Nós.ie]]''' agus leanfaidís de bheith ag soláthair maoiniú don iris clóite '''[[Comhar]].''' Sléacht ar earnáil iriseoireachta na Gaeilge a bhí sa dímhaoiniú agus theip ar mhisneach mórán de na scríbhneoirí. Bhí ardán scríbhneoireachta á soláthair ag na hirisí seo agus lucht léithe fairsing acu uilig agus thar oíche múchadh na coinnle seo a bhí mar lonrú dóchas teanga. San áit a bhí clampar ní raibh ann ach ciúnas. Mhair trí iris gan mhaoiniú, b'iad sin '''[[Feasta]]''' ''([https://peig.ie/cartlann-feasta/ cartlann])'' a mhaoinigh CnaG go dtí 2023, agus an '''[[an Timire|Timire]]''' a clóitear sé huaire sa bhliain agus atá á maoiniú anois as síntiúis; Ba mar fhreagra ar an dímhaoiniú bunaíodh an iris '''[http://maidineacha-caife.weebly.com/an-taobh-oacute-thuaidh.html An Taobh Ó Thuaidh]''' chun iris Gaeilge a sholáthair dos na 43 ciorcal comhrá a bhí gníomhach roimh an bpaindéim ar fud Bhleá Cliath ach chuir an [[Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann|paindéim Covid]] deireadh le sin. Eisíodh céad eagrán '''[[An Timire|Timire Chroidhe Naomhtha Íosa]]''' i 1911, agus mar gurb é an iris Ghaeilge ab fhaide sa tsiúil é, bheartaigh an t-eagarthóir nach dteipeadh air faoina stiúir. Mar sin chinn sé daoine a aimsiú a bheadh toilteanach síntiús a ghlacadh, agus de bharr a hiarrachtaí tá os cionn míle síntiús anois ag an iris, sin 600 níos mó ná an iris '''[[Comhar]]'''. Ar eagla go meastar go bhfuil deireadh le cúlú mhaoinithe na hiriseoireachta Gaeilge, b'fhiú léamh faoin a raibh le rá ag Cathal Goan, cathaoirleach iris Comhair, in alt i [https://tuairisc.ie/deireadh-le-comhar-a-bheadh-i-bplean-fhoras-na-gaeilge-cathal-goan/ Tuairisc] sa bhliain 2019. == Irisí agus Nuachtáin atá fós á gcló nó á n-eisiúint ar líne == In ainneoin na dímhaoinithe, lean roinnt irisí dá gcló agus tháinig cinn nua chun cinn. Faoi láthair (Lúnasa 2024) tá 25 iris / nuachtán Gaeilge á gcló ar pháipéir nó ar líne. In ord aibítir siúd '''[[Aneas]]''' [https://munsterlit.ie/aneas/], '''[[An Gael (iris as Meiriceá)|An Gael]]''' [http://www.angaelmagazine.com] (Meiriceá), '''[https://gaeilge.org.au/ga/leamh/an-luibin An Lúibín] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224061908/https://gaeilge.org.au/ga/leamh/an-luibin |date=2021-02-24 }}''' (Astráil), [[Breac (iris)|'''Breac''']] [https://issuu.com/uccstudentmedia/docs/_breac_magazine] ([[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|OsC]]), '''[https://www.cartlann.ie/biseach Biseach]''', '''[https://developmenteducation.ie/?s=Domhan+N%C3%ADos+Fearr Domhan Níos Fearr]''' '','' '''Eipic, Iris Eoghanach, Iorras Aithneach, [http://www.irisleabhar.ie Irisleabhar Mhá Nuad],''' [[Mionlach (iris)|'''Mionlach''']] [https://www.misneachabu.ie/siopa/], '''Newsletter''' (Gaeilge) na nÍosánach, '''[https://open.spotify.com/show/3TmMHhtD0j4HxAHcpDb2Wp Nuacht Mhall], [https://www.glornangael.ie/wp-content/uploads/2023/07/Nuachtlitir-Teanga-Ti-7-Iuil-2023.pdf Teanga Tí], [https://peig.ie/nuacht2/ Nuacht-PEIG.ie],''' '''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]''' [http://www.gaelscoileanna.ie/news/media/nuachtan-nua-seachtain-do-mhic-leinn/], Scríbhneoirí Cois Teorainn, '''[[An Timire|Timire]]''' [https://www.timire.ie/] (an chroí ro-naofa), agus seans go bhfuil ceann nó dhó eile. Na cinn atá fós á mhaoiniú ag Foras na Gaeilge ná '''[[Comhar]]''' [https://comhar.ie/iris/], '''[[COMHARTaighde]]''', '''[https://comhar.ie/og/ Comhar Óg]'''. '''[[NÓS]]''' [https://nos.ie/] agus '''[[Tuairisc.ie]]''' [https://tuairisc.ie/category/nuacht/]. Mar nach raibh na Cíona Lín spleách riamh ar FnaG níor chuir an dímhaoiniú isteach orthu mar lean siúd a bhí sé de mhisneach dul i mbun scríobh, ag scríobh - leithéidí: [http://smaointefanacha.blogspot.com '''An Codú''']''',''' '''[https://imuscrai.wordpress.com/tag/imuscrai/ IMúscraí], [https://www.gaa.ie/api/pdfs/image/upload/ulms3dw0sprkazrzzlxd.pdf Cuaille]'''. Sa bhliain 2021 [https://tuairisc.ie/dualgas-dli-le-cur-ar-gach-seirbhiseach-poibli-seirbhis-i-ngaeilge-a-chur-ar-fail-sa-ghaeltacht/ actaíodh] gur gá do comhluchtaí stát 5% dá mbuiséad fógraíochta a chaitheamh ar fhógraí i nGaeilge agus 20% dá bhfógraí a dhéanamh leis na meáin Gaeilge. Dá bharr tháinig bláthú ar iriseoireacht i nGaeilge in athuair. Tá an nuachtán neamhspleách nua [[An Páipéar (nuachtán)|'''An Páipéar''']], á gcló go seachtainiúil ó bhí 2024 ann. Tháinig fás freisin leis na bhforlíonta Gaeilge sna nuachtáin náisiúnta. In 2025 cuireadh [[Scéal (nuachtán)|'''Scéal''']] ar bun, nuachtán clóite a bhfaightear gach Máirt leis an t-''[[The Irish Times|Irish Times]]'' agus an t-''[[Irish Examiner]]''.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/tuarascail/2025/04/15/gearcheim-theangeolaiochta-bhrisfeadh-se-do-chroi/|teideal=Géarchéim theangeolaíochta: ‘Bhrisfeadh sé do chroí’|údar=[[Michelle Nic Pháidín]]|dáta=2025-04-15|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2025-06-01}}</ref><ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22505509/|teideal=Éanna Ó Caollaí, Irish Times.|údar=[[Adhmhaidin]]|dáta=2025-04-15|work=[[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601210820/https://podcast.rasset.ie/podcasts/audio/2025/0415/20250415_rteraidion-adhmhaidin-annacaolla_c22505509_22505539_232_.mp3|archivedate=2025-06-01}}</ref><ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22508576-aine-ni-dhonnaile-iriseoir/|teideal=Áine Ní Dhonnaile, iriseoir.|údar=[[Pé Scéal É]]|dáta=2025-04-25|work=[[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601194727/https://www.rte.ie/radio/podcasts/22508576-aine-ni-dhonnaile-iriseoir/|archivedate=2025-06-01}}</ref>. Tá [https://www.irishtimes.com/gaeilge/tuarascail/ Túarascáil], leath leathanach Gaeilge an t-''Irish Times'' chuile Luan agus ar líne fosta. [[ExtraG.ie|'''ExtraG''']] [https://businessplus.ie/media-plus/extrag-gach-seachtain-irish-daily-mail/] gach Aoine san ''[[Irish Daily Mail]]''. Ar feadh breis agus deich mbliana roimhe sin b'é an t-aon nuachtán clóite i nGaeilge dá raibh ann ná '''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]''', forlíonadh Gaeilge an ''[[Irish Independent]]''.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nuachtan-cloite-gaeilge-nua-seolta-ag-oireachtas-na-samhna/|teideal=Nuachtán clóite Gaeilge nua seolta ag Oireachtas na Samhna|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2 Samhain 2024|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-11-02}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/nuachtan-nua-le-seoladh-ag-an-oireachtas/|teideal=Nuachtán nua le seoladh ag an Oireachtas|údar=[[Ciarán Dunbar]]|dáta=16 Deireadh Fómhair 2024|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=03 Samhain 2024}}</ref> == Foinsí Taighde == Tá go leor teideal le fáil ar shuíomhanna gréasáin '''Leabharlann Náisiúnta na hÉireann''', '''World Cat,''' '''ISSUU''', '''Ainm.ie,''' '''Taisceadán Cheoil Dúchais na hÉireann''' agus tríd an focal 'iris' nó nuachtán nó irisleabhar a scríobh i mboscaí cuardaigh éagsúla. [[Íomhá:Nos logo.jpg|mion|''[[NÓS|NOS]]'']] [[Íomhá:Lógó Tuairisc.ie.jpg|mion|[[Tuairisc.ie]]]] Bhí go leor eolais maidir le hirisí na Sé Chontae i dtaispeántas a rinne '''Pobal'<nowiki/>'' i mBéal Feirste agus an leabhrán dar teideal ''<nowiki/>'Bolg an tSolair''' a d'eisigh siad sul má déanadh dímhaoiníodh orthu siúd. Bhí mórán teideal d'irisí éagsúla i leabhar Phillip O'Leary '''Gaelic Prose in the Irish Free State''' agus fuair údar an ailt seo neart eolais ó chuimhní [[Pádraig Ó Snodaigh|Phádraig Uí Snodaigh]] a bhí páirteach i mórán irisí a eisiúint é fhéin agus neart eolais ar theidil inmheánacha Shinn Féin ón Teachta Dála [[Aengus Ó Snodaigh]]. Táthar ag súil le lear mór irisí agus nuachtán a d'fhoilsigh [[Conradh na Gaeilge]] is a gcraobhacha thar na blianta a chur leis an liosta amach anseo. == Cíona Lín / ''Blaganna'' == Focal eile ar '<nowiki/>'''dialann'''<nowiki/>' is ea '<nowiki/>'''cín lae'''<nowiki/>'. Ciall ''''cín'''<nowiki/>' ná ''''leabhar''', dá réir luíonn sé le ciall gur ''''cín lae lín'''<nowiki/>' nó'n ngiorrúchán '''<nowiki/>'Cín Lín'''' a bheadh ar '''''Web log''''' nó '''''Blog'''''. Faraor b'é an traslitriú ''''Blag'''<nowiki/>' a roghnaigh formhór acu siúd a bhí ag cur a gcuid scríbhinn ar an ngréasáin, ach roghnaigh ''An Coimíneach'' ''''Cín lín Uí Choinmín'''<nowiki/>' a thabhairt ar a chuid iarrachtaí féin. Pléann Aonghus Ó hAlmhain (duine des na Cín línteoirí is fada sa tsúil) an sainfhocal 'Cín Lín' ina alt '[https://aonghus.blogspot.com/2013/01/cin-lin-no-blag-athuair.html Cín Lín nó Blag]'. Ag deireadh an ailt roghnaíonn sé feidhm a bhaint as ''''blag'''<nowiki/>' de dheasca ''blagadóir'' nó ''blagálaí'' a bheith níos éasca le rá. Eachtrannaigh le Gaeilge a thosaigh na céad ''cíona lín'' Gaeilge, B'iad siúd ''Séamus (Poncán) Ó Neachtain'' i 2002, ''Panu'' ''Höglund'' i 2003 agus ''Hillary Sweeney'' i 2004. Lean ''Aonghus Ó hAlmhain'' iad i 2005 agus ''Eoin Ó Riain'' leis An Codú i 2006. Lean lear mór eile iad go raibh ré órga ann idir 2009 agus 2013 nuair a bhí os cionn 50 cín lín gníomhach. B'ait nár mhair an tromlach i ndiaidh dí-mhaoiniú na n-irisí Gaeilge - cá bhfios ach gur chaith an dímhaoiniú scáth dorcha ar an earnáil tré chéile agus gur bhailigh an slua isteach ón dtrá, nó an é go ndeachaigh daoine i muinín na [[Meáin chumarsáide na hÉireann|meán sóisialta]] atá i bhfad níos gasta chun freagraí a fháil ar thuairimí. Cibé fáth, níl ach dosaen cín línteoirí fós ag gabháilt den cheird agus tá an dream ba luaithe chuige ''Hilary Sweeney'', [[Panu Petteri Höglund|''Panu Petteri Höglund'']], ''Denis King, Aonghus Ó hAlmhain agus Eoin Ó Riain'' fós ina measc. Tá 150 sa liosta atá ar fáil faoi bhun liostaí na n-irisí agus nuachtáin. == Liostaí na n-Irisí ⁊ Nuachtáin == Faoi 6 cholún lorgaíodh an t-eolas seo 1. '''Teideal''' 2. '''Cineál Foilseacháin''' 3'''. Blianta Eisithe''' 4. '''Buneolas''' 5. '''Eagarthóirí''' 6. '''Eolas Breise.''' Tá mórán bearnaí ann de thúisce easpa nó na foinsí eolais cuí. Féadfadh siúd le heolas cruinn é sin a líonadh isteach. Maidir le líon na n-irisí - aimsíodh '''380''' i n<u>[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#I nGaeilge Amháin|Gaeilge Amháin]]</u>, '''118''' gcinn i n<u>[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Gaeilge ⁊ Béarla|Gaeilge agus Béarla]]</u>, '''9''' gcinn i n<u>[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Gaeilge ⁊ Gaidhlic (⁊ Béarla)|Gaeilge, Gaeidhlige agus Béarla]],</u> '''10''' gcinn <u>[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Ilteangach|Ilteangach]]</u>, '''10''' [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla|<u>sraith Ghaeilge i nuachtáin Béarla</u>]] ''(is cinnte go bhfuil breis ann''), '''87''' gcinn le [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Teideal Gaeilge, altanna Béarla|<u>teideal Gaeilge</u> le h<u>altanna i mBéarla</u>]] agus '''2''' cheann i m[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#An Ghaeilge á bplé i mBéarla|<u>Béarla</u> <u>ag plé na Gaeilge</u>]]. Tá '''147''' [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Cíona Lín / Blaganna|Cíona Lín / Blaganna]] sa liosta thíos. === I nGaeilge Amháin === {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ I nGaeilge Amháin ! scope="col" | Teideal ! scope="col" | Nuachtán / Iris ! scope="col" | Blianta ! scope="col" | Buneolas ! scope="col" style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope="col" style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''Ach''' |Iris |?<1962>? |Iris Chuallacht Cholm Cille i gColáiste Mhá Nuad | | |- |'''Acta Medica Gadelica''' |Sraith |1983-1985 |Iris Acadamh na Lianna |''Liam Ó Sé'' |''is é bhunaigh é'' |- |'''Agus''' |Iris Míosúil |1961-98 |Corcaigh |''Diarmuid Ó Murchú ansin Diarmuid Ó Súileabháin'' ''don tríú bhliain deiridh nuair a baineadh an deontas daofa.'' | |- |'''Aiséirigh / Aiséirí''' |Bliainiris |1942-50?-75 |Bliainiris Chraobh na hAiséirí CnaG. Clóite ag Nuachtáin teo. |''Gearóid Ó Cuinneagáin'' |''Déanadh míosgán Béarla as nuair a scoilt an chraobh is nuair a bhunaigh Gearóid an páirtí polaitiúl Ailtirí na h-Aiséirigh.'' |- |'''Amárach (guth na Gaeltachta)''' |Nuachtán |1953-83 |Muintir na Gaeltachta / Comharchumann Chois Fharraige.Indreabhan, | | |- |'''Aimsir Óg''' |Iris |1999-'00> |Scéalta Aistí Dánta, Cúrsaí reatha, Critic, Béaloideas, Teanga |''Micheál Ó Cearúil'' |''trí h-eagrán (ceithre leabhar, eagrán a 3 in dhá chuid);'' "Den bhranar céanna" le h''[[Oghma (iris)|Oghma]]''.<ref name=":6">{{Luaigh foilseachán|author=[[Alan Titley]]|date=15 Iúil 2026|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/sceal/2026/07/14/seoda-na-n-irisi-liteartha/|title=Seoda na n-irisí liteartha|journal=[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]|pages=lch 6}}</ref> |- |'''Aisling''' |Iris |1973-75>? |Iris ócáidiúl Dhún Chaoin cló Dhún Chaoin 10p mí na Nollag tháinig an chéad eagrán de Aisling – Pobal 24 Beal. 1974 |''Mícheál Ó Dubhshláine/ Aogán Ó Muircheartaigh'' |''dírithe ar phobal Dhún Chaoin is mó a bheidh sé de réir cosúlachta. Fíor iris logánta í idir dréachtú, bhéarsaí agus nuacht an pharóiste fiachla ann fosta – Pobal 24 Bealtaine 1974'' |- |'''An Aimsr Óg -''' |sraith |2002-'06 |Páipéar Ócáideach ag plé an teanga |''Micheál Ó Cearúil'' |''7 n-eagrán'' |- |'''An Aimsir Óg''' |sraith |2002-'04 |Paimfléid ar chás na Gaeilge i mórán rémsí |''Micheál Ó Cearúil'' |''5 eagrán'' |- |'''Anam Bheo''' |Nuachtán |2008 >? |Nuachtán mhíosúi de chuid na Bruiséile | |cruthaithe ag Pobal Gaeilge na Bruiséile |- |'''An Bárd''' |Iris |?<1917>? |Arna chur amach do mhuintir na Láimhe Deirge Béal Feirsde | |Uimh. 176 = 1917 |- |'''An Barr Buadh''' |Iriseán |1912 (3 mhí) |Seactanán Polaitiúl a bunaigh Pádraic Mac Piarais – |''Pádraic Mac Piarais'' |Lean ó Mhárta go Bealtaine 11 eagrán |- |'''An Bhearna Bhaoghail''' |Nuachtán |1912>? |idir láimhe ag Comhluadar Airt Uí Ghríofa 6 Sr. Fhearcair CA Shinn Féin | | |- |'''An Birín Beo''' |sraith |1824- 1925 |Gaeltacht Músgraidhe Corcaigh | | |- |'''An Branar''' |Iriseán |1919 - 1925 |Ó 1919-1920 Eisíodh as plás Ely (seoladh Chraobh na gCúig gCúigí CnG) Muintir an Bhranair, BÁC a d'eisigh é i 1925 as 122 faiche stiabhna (school of Irish Learning – Osbern Bergin) | | |- |'''An Bréagán''' |Iriseán |1912 – 1918 |Páipéir tosnuightheoirí Chraoibhe na gCúig Cúigí de CnG | |6 orlach x 4orlach – Do lucht foghlamtha ranganna G na craoibhe. Lámhscríofa sa chló Gaelach' |- |'''An Bhrídeog''' |Iriseán |1929 -32 |eipic |''Louise Gavin-Duffy ??'' |Leanann mar 'Fé Bhrat Bríghde' |- |'''An Briathar Saor''' |sraith |1994-96 |Chuile cheathrú? Wales Comhluadar Chaerdydd |''Patrick Egan'' | |- |'''An Camán''' |sraith |1898-38>? |Míosachána r aibh CnaG CLG páirteach ann. Cómh-Choiste na g-Cumann nGaedhealach BÁC |''Donnchadh Ó Brian / Pádraig Ó Caoimh'' | |- |'''An Caomhnóir''' |Iris |1989-'13>? |Nuachtlitir Fondúireacht an Bhlascaoid | | |- |'''An Chearnóg''' |Iris |1923 -25 |Iris Chonnachtach a bhí ar thaobh na bPoblachtach |''Athair Micheál Mac an Mhílidh an bhainisteoir'' |clóite ag [[The Connaught Telegraph|''Connaught Telegraph'']] |- |'''An Chléir''' | |1937>? |Tuarascbháil Chumann na Sagart nGaedhealach | | |- |'''An Chóisir Cheoil''' |leabhrán |?<1952-60>? |120 amhrán i 12 leabhrán amhráin |''Seán Ó Tuama'' | |- |'''An Chraobh-Ruadh''' |sraith |1913 -? |CnG Bhéal feriste / Árd-sgoil Ultach | |irisleabhar Chonnartha na Gaedhilge ghá chur amach ag muinntir na h-Ard-Sgoile Ultaighe, Béal Feirsde |- |'''An Claisceadal''' |sraith |1930-40 |Leabhrán le amhráin i nGaeilge |''Colm Ó Lochlainn'' | |- |'''An Codú''' |Iris ar líne |2006 -2021> |Smaointe Fánacha as Chonamara |''Eoin Ó Riain'' | |- |'''An Coileach Grinn''' |Greanán |1952>? |Greannán Gaeilge micléinn UCD |Micheál Ó Cíosóig agus [[Mícheál Ó Bréartúin|Micheál Ó Bréartúin]] |''ainmnithe i ndiaidh proinnteach 'The Green Rooster''' |- |'''An Crann''' |Sraith |1908-24>? |Coiste Feis Thír Chonaill. | |Foilsithe leis An Stoc (1917-1920, 1923-1931) Cf. R. de Hae, Clár-Litridheacht na Nua-Ghaedhilge. |- |'''[[An Cúléisteoir]]''' |Irislín |2004 – 2009 |Irislín Chonamara |''http://anghaeltacht.net/ce/cartlann/0101.html'' |Foilsithe ag Foilsitheoirí Read-out i mbaile na hAbhann ag |- |'''An Déiseach''' |Sraith bliantuil |1963>? |CLG PhortLáirge | | |- |'''An Domhain''' |Nuachtán |1991 |Aon eagrán amháin (meastar) | |Amhail is gur nuachtán triallach a bhí ann mar go raibh litreacha ón bpoball sa chéad eagrán agus freagra crossfhocal an eagrán roimhe san eagrán sin freisin. |- |'''An Dréimire''' |Sraith mhíosúil |1987 -1996 |Do lucht Ardteiste. Leantar mar 'Dréimire' i 1997 |''Áine Ó Cuireáin'' |Clóite ag Anois Teo. Go '97 ansin ~Gael-Linn. ''Ní fios ar clóadh idir 2001-08'' |- |'''An Duibhneach''' |Iris |?<1974>? |Iris Ráithiúl Coisde Cearta `Sibhialta'/náisiúnta Chroca Dhuibhne 5p |''Breandán Mac Gearailt'' |Tar éis do Breandán Mac Gearailt éirigh as bheith ina eagarthóir ar Misneach bhunaigh sé seo. |- |'''[[Aneas]]''' |Iris |2020 >-'25> |Belles Lettres as Gaeilge. Filíocht, Gearrscéalta, Critic liteartha |[[Simon Ó Faoláin]] |(Southward Editions €10 Corcaigh (ionad Litríochta an deisceart), d’fhás seo as an forlíonad Gaeilge dar teideal https://munsterlit.ie/aneas/ |- |'''An Fiolar''' |Iris |1930>? |Irisleabhar Scoile na Mainistreach (conc na mainstreach i dTuaisceart Éile) | | |- |'''An Fíor Éirionnach''' |Iris |1862>? | |''Richard D'alton is a scríobh'' |A scarce Tipperary journal” -Journal of the Waterford and South-East of Ireland Archaeological Society, Vol. XIII, pp. 107-111, 1910 |- |'''[[An Gael (iris as Meiriceá)|An Gael]]''' |Iris |2009-'26> |Cumann Carad na Gaeilge a chuireann amach é. | |An cumann céanna a chuir An Gaodhal amach in 1881 [https://www.magcloud.com/browse/Magazine/13595 Ar líne] |- |[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=759 '''An Gael Óg'''] |Irish |?<1965-1972>? | |[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=759 Aigistín Segius Ó Maoil Eoin] a scríobh mórán des na scéalta Seán Slattery a mhaisigh. |Ní heol ó na foinsí an fiontar úr a bhí ann seo nó leanúint den tsean iiris An Gadhael Óg a bhí ann seo. |- |'''An Gael Óg''' |Nuachtlitir |2011-13> |[[Na Gaeil Óga]] CLG a chuir amach | | |- |'''An Gael – An Dord Féinne''' | |?<1929 >? |[ Iml 7 Uimh.5 1929 ] | |deirtear go raibh an tArdeaspag ina chathaoirleach ar choiste a bhí ag bailiú airgid chun foclóir Gaeilge, a rinne Michael O’Keeffe as Sráid na Cathrach, a fhoilsiú. |- |'''An Gaedheal''' |iriseán |1916>? |The Gael : a weekly journal of stories, sketches, news notes, songs, etc | | |- |'''An Gaedheal Óg''' |Iris |?<1937-1945 |Iris do dhaltaí bunscoile. Bráiṫre Críostaṁla na h-Éireann a bhí istigh san iris 'Our Boys' | |Tháinig Tír na n-Óg sna sála air. De thúisce achannaí ó T. Deirg go Seán McEntee Aire. Airgeadais a foilsíodh an GÓ |- |'''An Gaeilgeoir''' |nuachtlitir | |Bráithre Críostaí na hÉireann BÁC | | |- |'''[[An Gairdín (irisín)|An Gairdín]]''' |Iriseán |2024 |Iris bhliantúil don bpobal [[AerachAiteachGaelach]] |Stiofán Ó Briain |'AerachAiteachGaelach – Irisín a hAon'. Chuir an dream chéanna, fé stiúr Conaill Ó Duibhir , a d'eisigh Aerach-Cueir[https://www.aerachaiteachgaelach.net/foilseachain aerachaiteachgaelach.net/foilseachain] [https://www.siopaleabhar.com/tairgi/an-gairdin-aerachaiteachgaelach-irisin-a-haon/ siopaleabhar.com/tairgi/an-gairdin-aerachaiteachgaelach-irisin-a-haon] |- |'''An Geata /An Geatín''' |Sraith / irislín |1993 -2021> |Nuachtlitir Ghaelacht na Mí | |Tugadh An Geatín air nuair a foilsíodh ar an idirlín amháin é |- |'''An Ghaoth Aneas''' |forlíonadh |2011>2016 |forlíonadh Gaeilge den iris Southword a d’eisigh Ionad Litríocht an deiscirt. |''Ailbhe Ní Ghearbhuigh ‘11-’14 + Colm Breathnach ‘15-’16'' |12 eagrán a thosaigh le heagrán a 20 de Southword, Mhaoinigh Foras naGaeilge é. Tháinig Aneas ina dhiadh i 2020 |- |'''An Giolla''' |irisleabhar |1951>? |Iris oifigiúil Giollaí na Saoirse | | |- |'''An Giorrfhiadh''' |Iris |1922>? |Iris Ghaeilge Phríosúin an Churraigh |''Proinsias Ó Riain'' | |- |'''An Glaodh''' |Iris |?<1945>? |An taon páipéar scoile sa tír scríofa i nGaeilge | | |- |'''An Glór''' |Iris |?<1940-47>? |Iris CnG Áth Cliath, Gach ré Shatharn |''Anraoi Ó Liatháin -'' |[ar fáil i leabharlann Gilbert Sr. An Phiarsaigh] Thánig 'Feasta' ina dhiadh. |- |'''An Grianán (CnG)''' |Páipéar | |Páipéar Cinn Bhliadhna do Ghaedhealaibh Chorcaighe : ar n-a chur amach ag Craoibh Naoimh Fionn-Bharra. | | |- |'''[[An Guth]]''' |Iris i bhfoirm leabhar |2003 – 2012 |Duanaire Gaeilge- Gaidhlig - Iris filíochta is próis – bliantiúl-ish |[[Rody Gorman|''Roddy Gorman'']] |Foilsithe ag Coiscéim, 7 gcinn ar fad. ''“leanbh caithiseach Rody Gorman, a chuir filí Éireann agus Alban ag cabaireacht'' le chéile.” - ''Alan Titley'' |- |'''An Iodh Morainn''' |sraith |1940-46>? |Bliain Iris Cumann Gaelach Choláiste na hOllsgoile Áth Cliath |''Dónall Ó Móráin ⁊ Roibeárd Mac Góráin'' |Cló G. |- |'''An Iris''' |Iris |1945-46 |An Gúm – iris faoi scáth 'The Bell' |''Séamus Ó Néill'' | |- |'''An Lámh Dhearg''' |Iris |1971-74? |Coiste Troda Gaedhealtacht Dhún na nGall |''Seán Ua Cearnaigh (a bhí ina Chumannach)'' |Deich n-eagrán ar fad. ''Tá an stailc scoile i gcoinne chléir'' Bhaile Na Finne..... Meabhraíonn An Lámh Dhearg, uimh a 5, dúinn conas mar atá. - Pobal 6 DF 1978 |- |'''An Lasair''' |Iris |1919 |''níor foilsíodh riamh é (de thúisce gur líon An Branar an bhearna)'' | |Thug Seán Tóibín (athair Tomás agus Néill corcaigh) iarracht ar iris nua An Lasair a bhunú i 1919 chun an bhearna a d’fhág bás Irisleabhar na Gaedhilge a líonadh |- |'''An Leabharlann''' |Iris |1932>1938 |Journal for the Library association of Ireland | | |- |'''An Léitheoir''' |sraith |1955-1992>? |Bulletín na gciorcal Léitheoirí | |Nuacht Phortláirge a chuir i gcló |- |'''An Leughthóir Gaedhealach''' |Iris |1897>? |Iris Chraobh na Laoi. CnaG |''Osborne Bergin'' | |- |'''[[An Linn Bhuí]]''' |sraith |1997-'18>/ |Iris Ghaeltacht na nDéise (bliantúil) |''Leabhair na Linne / Pádraig Ó Meacháinn (UCC?) Aoibhnn Nic Dhonnachadha'' | |- |'''An Litríocht''' |Iris Míosúil |1953>? | |''Seán Ó Cuill'' |Cuireadh roinnt eagrán amach. Deartháir leis an eagarthóir é an manach Capaisíneach Pádraigh Ó Cuill. |- |'''An Lóchrann''' |sraith |1907-1931>? |Páipéar Gaedhilge in Aghaidh Gacha Míosa / Páipéar dátheangach míosamhail le h-aighaidh Gaedheal???? |''Pádraig Ó Siocfhradha 1907-13, Cormac Ó Cadhligh 1930-31'' |Pápeur le Gaedhilg in aghaidh an mhíosa (Ciarraí). “''d’fhéach Pádraig Ó Siochfhradha  chuige gur Ghaeilge amháin a bheadh i gcló inti”'' |- |'''An Lóchrann''' |Iris/leabharán |1969/1970 |Iris chomhairle Fhianna Fáil in Áth Cliath, Lár-Thuadh | |Uimh 2-3, Meitheamh 1969, June 18,1969 |- |'''An Lúibín''' |nuachtlitir |2004-2021> |Nuachtlitir Chuman Gaeilge na hAstráile |''Colin Ryan (aois 80)'' |Gach Coisís |- |'''An Muimhneach Óg''' |Iris |1903-05 |Irisleabhar Míosumhail chun Cabrughadh leis an Dream atá d'Iaraidh Éire Dhéanamh Gaedhealach | |páipéar míosúil a chuirfeadh an Cork Sun amach |- |'''An Músgraigheach''' |Iris |1943-45 |Bulletín ráithiúl do mhuintir Mhúscraí a d'fhoilsigh Cáirde Mhúsgraigheí | | |- |'''An Múscraíoch''' |Iris |1991>? |Corcaigh | | |- |'''An Nasc''' |Irisleabhar |1958>? |Journal of the Irish in German Society Vol.1 no.1 | | |- |'''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]''' |Nuachtán |2024> |Nuachtán neamhspleách |[[Caoimhín Ó Cadhla]] |Nuachtán seachtainiúil neamhspleách á fhoilsiú in [[Ráth Chairn]] ag [[Gaelmheáin Teoranta]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /> |- |'''An Phoblacht''' |Nuachtán |2012 |Eagrán speisialta do Ard Fheis Sinn Féin 2012 - iomlán i nGaeilge | | |- |'''An Réalt''' |Iris |?<1920 -25>? |Iris an chumainn ghaeiligh Ollscoil ÁC | | |- |'''An Réiltín''' |Iris |1947>1969>? |Feasachán oifigiúl Ógra Éireann (cumann gaelach daltaí i scoileanna Na Bráithre Críostaí) |''T.N. > Ó Briain, Liam Ó Caithnia'' |Débhliantiúl (ráithiúl amantaí) filíocht, altanna. ''Im 15 Eag 1 1969 (1961=imleabhair 14)???'' |- |'''[[Léann Teanga: An Reiviú|An Reiviú]]''' |Iris bhliantiúl |2013-'14> |Iris léann teanga. [[Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge]] | | |- |'''An Reult''' |sraith |1920-25 |Irisleabhair na hOllscoile BÁC | |''Arna chuir amach do lucht an Chumainn Ghaedhealaigh i gColáiste ma h-Ollscoile i mBÁC'' |- |'''An Ridire Duibhneach''' |Nuachtán |1982 |Foilsithe ag Cearta Sibhialta na Gaeltachta Corca Dhuibhne |Fergus Ó Flahtarta, Breandán Mac Gearailt | |- |'''An Ridireacht Liteartha (1)''' | |1917 |Bunaithe ag Pádraig Ó Conaire d'fhonn cabhrú le scríbhneoireacht Ghaeilge |''Pádraig Ó Conaire'' | |- |'''An Róimh''' |Iris bhliantiúl |1923-25 ??1932>? |Irisleabhar Gaedheal ag cur síos ar imeachtaí na bliana sa Róimh. |''Eric Mac Fhinn'' | |- |'''An Saol Gaelach''' |sraith |1950-1965 |Comhdháil na Gaeilge, 44 Sráid Chill Dara | | |- |'''An Sagart''' |Iris |1958--2015. |Iris Cumann na Sagart – Coláiste Phádraig / foilsithe ag An Sagart. Ailt ar spioradáltacht, diagacht, liotúirge, éacuiméachas, ar Ghaeilge ⁊rl |''An tAth. Colmán Ó hUalacháin ⁊ [[Tomás Ó Fiaich]] 1958 -1963'' ''[[Pádraig Ó Fiannachta]] ó 1964 - 1973 / 1978 -1988 go 2015?'' An tAth. Cathal Ó hÁinle 1974-1977 | |- |'''An Scríobhnóir Óg''' |Iris/leabhar? |2013>? |Cnuasach gearrscéalta scríofa ag micléinn Coláiste na Tríonóide | | |- |'''Anseo is Ansiúd''' |Nuachtlitir |2016-2019>? |Pobal ar a'n iúil, Ceantar an Omaigh. 16 leathanach |Pádraig Mac Congáil |Feasachán imeachtaí Ghaeilge an Ómaigh agus Fhearmanach https://issuu.com/pobalaraniul/docs/nuachtlitir_eagran_5_me_n_f_mhair_2019 |- |'''An Sgéal Nua''' | |1920->? |foilsicheán Náisiúnta Trá Lí - Uimh 1 1920 | | |- |'''An Sguab''' |Iris ráithiúl |1922-32>? |cur síos ar chúrsaí na hÉireann, léirmheasanna, litreacha, comórtaisí ⁊rl |''Eamonn Mac Giolla Iasachta Pádraig Ó Cadhla a bhunaigh'' |nasc leis An Lóchrann |- |'''An Síol''' |Iris meánscoile |1952? |Iris Choláiste an Mhuireadaigh, Béal An Átha, Maigh Eo |''Peadar Bairéad (94)'' |Aon iris amháin a clóadh, Meánscoil B a bhí i gceist |- |'''An Síol''' |sraith |?<1942-69>? |Blian-Iris An Chuallacht Gaelaí, Ollscoil Chorcaí | | |- |'''An Síoladóir''' |iriseán |1920-22 |Irisleabhar Cumann na Sagart nGaedhealach | |Muintir Mhic an Giolla BÁC a d'Foilsigh |- |'''An Síoladóir Nua''' |iris ar líne |Earrach 2016 |Aistí stairiúla ar chúrsaí eaglasta Ghaeiligh. Stair An Sagairt leis. |''an tAth. Martin Mcnamara.'' |Ní raibh ann ach an taon eagrán amháin, óir gur éag an eagarthóir. |- |'''An Sléibhteánach''' |sraith |1912-38>? |Irisleabhar Choláiste Chnuic Mhellerí |''An tAb Mauris (Muiris Ó Faoláin) a bhunaigh'' |Iris na Mainistreach i gCeapach Choinn |- |'''An Staighre''' |sraith |1994-1997 |Míosagán. Foilsithe ag Anois, gaolta le Céim | |míosúil |- |'''[[An Stoc]]''' |Irisleabhar |1917-1932 |Míosagán. Colaiste na hOllscoile Gaillimh |''Tomás Ó Máile'' |Bhunaigh Pádraig Ó Conaire Pádraig Ó Máille agus a dheartháir Tomás Ó Máille an iris. Clódh an chás cheann i Mí na Nollag 1917. |- |'''An Stoc''' | |1990 -?? |Arna Fhoilsiú ag Dáil Uí Chadhain | | |- |'''[http://maidineacha-caife.weebly.com/an-taobh-oacute-thuaidh.html An Taobh Ó Thuaidh]''' |Iriseán |2014-2019> |'Ar fud chathair Átha Cliath' Iris mhíosúil Árna fhoilsiú ag Triúrach na Cathrach (BÁC) |''Pádraig Mac Éil'' |Á scríobh ag agus dos na 43 maidineacha Caifé a bhí á eagrú ag Seán Ó Coileáin ag eagru nó ag tacu leo roimh ré covid. Chathair Bhleá Cliath. Clóite in A4 den chéad uair d’eagrán Eanáir Feabhra 2019?, A5 a bhí ann roimh ré. |- |'''[[An Teachdaire Gaelach]]''' |iriseán míosúil |1829>? |Iris i nGaeilge na hAlban |''An Doctúir Urramach Tomás Mac Leoid'' | |- |'''An Teachdaire Ghaelach''' |foilseachán |185? |Nior foilsíodh riamh é – Béalfeiriste |Roibeád Mac Adháimh |Bhí sé beartaithe ag R Ma Adh. Ach is dócha go raibh in iomad oibre in ullmhú an fhoclóra le Aodh Mac Domhnaill. |- |'''An Teaghlach''' |Iris |1965 -1970 |Iris Cumann na dTeaghlaigh Ghaelacha, míosúil |''Fionntán Mac Aodh Bhuí'' |Bunaithe i mBÁC ag an eagraitheoir, is a chlann ag freastal ar Scoil Lorcáin. Leanadh dá gcló i gCorcaigh in Áras an gCraoibhín ar feadh 3 bhliain. Cuireadh roinnt eagráin i gcló i mBéal Feriste sa tsean-chló Níor lean ach ar feadh roinnt blianta, iarradh ar na coistí éagsúla na h-irisí ascríobh agus a chló iad féin. Rinneadh ceann i mBéal Feriste. |- |'''An t-Eaglaiseach Gaelach''' |sraith |1919-28 & 90-92 |Iris Gaeilge Eaglais na hÉireann (The Gaelic Churchman) | |Cumann Gaelach na h-Eaglaise, Deilgnis BÁC |- |'''An t-Eagrán''' |sraith |?<-2014> |Páipéir Gaeilge anChloáiste DIT san @edition. Scríobh do fhocail, inis do scéal | |https://twitter.com/eagrandit |- |'''An Teanga Mharthanach''' |sraith |1989-1994 | | |Clóite sna Stáit Aontaithe |- |'''An t-Éireannach''' |Iris |1910 -13>? |Iris an Chonartha in London |''Pádraig Sáirseál Ó hÉigarrtaigh'' | |- |'''[[An tÉireannach (iris)|An t-Éireannach]]''' |Nuachtán |1934-37 |'Guth na nGaedheal' - Páipéar seachtaineamhail |''Seán Beaumont'' |''Nuachtán Sóisialach Gaeltachta.'' Leabhar scríofa ag [https://www.jstor.org/stable/23197288?seq=1 Eamon Ó Cíosáin] ina dtaobh. Seán Beaumont a mhaíomh i 1937: ‘… we have what no other Irish paper ever had, a circulation in the Gaeltacht’. http://ga.sciencegraph.net/wiki//An_tÉireannach_(iris) |- |'''An t-Éireannach''' |Neamhrialtán |1985-1989 |Foilsithe i bPáras | | |- |'''An tEolaí''' |Nuachtlitir |1991 -2004 |Iris Eolaíochta don meánscoileanna | |Clóite go ráithiúl ag An Gúm |- |'''An t-Iniúchóir''' |Iris |?<1924 |Iris clóite i Meiriceá |''Pádraig Feirtéar'' | |- |'''An t-irisleabhar''' |sraith |<?1930-41>? |Ollsgoil na Gaillimh | | |- |'''*[[An Timire]] -''' '''''[Timire an Chroí Naofa (Íosa) / Timthire Chroidhe Naomhtha Íosa]''''' |Iris ráithiúl |1911-2021> |Foilseacháin Ábhar Spioradálta na hÍosánaigh (Leabhrán An Chuallachta Chráibhthigh á ngoirthear an Apstalacht Urnaightheach) |''An tAthair Frainc Mac Brádaigh'' |An iris leanúnach is sine sa Ghaeilge ⁊ in Éireann. ''Thosaigh mar Timthire an Chroidhe Naomhta Íosa'' |- |'''An Tír''' |Iris |1928-34 |Míosachán Gaedhilge | |Cló Lucht Laighean |- |'''An Tobar''' |Iris |?<2003>? |Iris choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh | |lean mar flúirse |- |'''An Tobar''' |Iris |<?2006>? |Tréimhseachán de chuid Institiúid Oideachais Marino | | |- |'''An t-Óglach''' |Tréimhsecháin |1918 -1923 |Óglaigh na hÉieann Old Dublin Brigade,, The Irish Army Quarterly |''Maorghinearál [[Piaras Béaslaí|Piaras Beaslaí]]'' |Clóite i 6 [[Sráid Fhearchair]] áit a raibh Oifigí Shin Féin sul má bhí oifigí Chonradh a Gaeilge ann. |- |'''An t-Oibrí''' |Sraith | |Ardchumann Oibrithe agus IL tSaothar na h-Éireann | | |- |'''An tOireachtas (tír agus teanga)''' |sraith |??? |Foilsithe i mBÁC | | |- |'''An Treallán''' |Iris |1952 |Roinn Oideachas (aon eagrán amháin a bhí ann cháin An Cadhnach é i Comhar) | |Ní cuireadh amach ach an t-aon Eagrán Amháin |- |'''An Trodaí''' |Iris (teanga?) |1982>? |Iris (lámh scríofa) Gaoltachta chimí Phoblachtacha Phort Laoise |''[[Dessie Ellis]], Eamonn Ó Nualláin'' | |- |'''[[An tUltach]]''' |Iris mhíosúil |1924-'17> |Comhaltas Uladh de chuid Conradh na Gaeilge | | |- |'''An Tuairisceán''' |Nuachtlitir |<1970-1971->? |Scaipiúchán Inmheánach Amháin (Meitheamh 1970 'Nuachtlitir atá ag an gConradh' – Pobal 8 Eanáir 1971 | | |- |'''An Tuairisceoir''' |Cín Lae Lín |2013-'21> |Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht. |''Ciarán Dúnbar'' |https://antuairisceoir.wordpress.com |- |'''Anam Beo''' |Nuachtán |2008>? |Nuachtán do Phobal Gaeilge na Bruiséile | | |- |'''[[Anois]]''' |Nuachtán |1984-96 |Curtha aamach ag Gael-Linn | |Tháinig seo in áit Inniu is cuireadh Foinse ina h-áit siúd |- |'''Ar Aghaidh''' |Nuachtán/iris |1931-70>? |'Míosacán' Páipéar le Gaedhealachas, Litridheacht, Éargna agus Géileagar |''Eric Mac fhinn'' |Scríobhadh é sa sean chló i gcónaí |- |'''Ár nGuth Féin''' |Iris |?<1975>? |Iriseáin cimí poblachtánach H-Block | | |- |'''[[Ardán (iris)|Ardán]]''' |Iris |1963>? |Iris na [[An Chomhairle Náisiúnta Drámaíochta|Comhairle Náisiúnta Drámaíochta]] (1960idí) |''[[Eoghan Ó Tuairisc]]'' (céad eagarthóir) |"chun nuacht na drámaíochta, eolas na drámaíochta, agus ealaín na drámaíochta a scaipeadh go forleathan ar na daoine atá ag plé le drámaí a scríobh, a chleachtadh, agus a léiriú ó cheann ceann na tíre."<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Eoghan Ó Tuairisc]]|date=Fómhair 1963|title=C.N.D.|journal=[[Ardán (iris)|Ardán]]|pages=lgh 1–2}}</ref> |- |'''Banba''' |Irisleabhar |1901 – 1906 |Clóite ag Muinntir Ḃrúin agus Nualláin | | |- |'''Banbha''' |Irisín |2025 – |Ellen Corbett a d'fhoilsigh, mar chuid den aonach bliantúil zín i m[[Béal Feirste]] ar an 8 Meitheamh 2025. | | |- |'''[[Beo!]]''' |Irislín |2001 - '14 |irislín de chuid Oideas Ghael - Gleann Cholm cille |''Seosamh Mac Muirí'' | |- |'''Bheul''' |Iris |?<2018> |[Iml 20 eag 2 Meith '18 Ionad na Gaeilge Labhartha UCC |''Nuala de Búrca'' | |- |'''Biseach''' |sraith |1966 – 2023> |Cumann Forbartha Chois Fharraige |''Seosamh Ó Braonáin ('18)'' |Cartlann [https://www.cartlann.ie/biseach Biseach] , Seoladh [https://www.coisfharraige.ie/cumann-forbartha/nuacht-chois-fharraige/cartlann-nuachta-1-samhain-2023/ Biseach 23] |- |'''Blaiseadh''' |Bliainiris |2004 - '06 |Bliainiris de chuid An Béal Binn Brí Chulainn [Trí h-eagrán] |''Nuala Nic Con Iomaire'' | |- |'''Blas''' |Iris Raidió |?<2015> |Irish Raidió mar Phodchraoladh ó BBC Uladh | | |- |'''Bliainiris''' |Iris+ Irislín |1999 – '16? |Foilsithe ag Carbad, Ráth Cairn uimhi 11. Carabad a chló ansin Leabhar Breac. |''[[Ruairí Ó hUigín]] agus [[Liam Mac Cóil]]'' |Bunaithe 2000? Bhíodh "scoláireacht agus cruthaitheacht ann", "idé-eolaíocht agus idéalachas, scéalaíocht, cuimhní cinn, filíocht agus critic", ceol agus amharclannaíocht. Deir [[Alan Titley|Titley]] "gurbh iad an t-ardán b'uileghabhálaí agus ba chuimsithí don uile shaghas scríbhneoireachta Gaeilge lenár linn."<ref name=":6" /> |- |'''Bliainiris na Scéime (trinity)''' |Iris | | | | |- |'''[[Bolg an tSoláthair (Cumann na nÉireannach Aontaithe, 1795)|Bolg an tSolair]]''' |Iris |1837 |Curtha amach ag The Home Mission | |Aithris ar ainm an chéad iris le Gaeilge a tháinig amach i 1795 |- |'''[[Breac (iris)|Breac]]''' |Iris |2021-2023> |Iris Chuallacht Ollscoil Chorcaí |''Caitríona Ní Chonaill'' (2022) |[https://www.independent.ie/regionals/cork/news/gaeltacht-mhuscrai-student-caitriona-ni-chonaill-gets-onoir-na-gaeilge-in-ucc/41614199.html alt] ar eargarthóir san Indo. |- |'''Breacadh''' |Iris |2003 – '13>? |Príomhiris Náisiúnta Na Gaeilge, trí n-uaire sa bhliain i Ngaeilge Nádúrtha na Gaeltachtaí |''Bunaithe ag na Coistí Gairmoideachais'' | |- |'''Cad é an Scéal?''' |Irisleabhar |2020 |25 scéal faoi éirinn agus an Eorap |Gerry Kiely - Ceann Ionadaíochta an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn |Iris de chuid an Choimisiúin Eorpach |- |'''Cairde''' |Míosachán |1979 -1982 >? |(iml 4 uimh 11 1982) “Míosacán Cairde Gaelinn” | | |- |'''Ceiliúradh an Bhlaoscaoid (Iris na hOidhreachta)''' |Sraith |1989 – '14> |Ábhar léachtaí ar reimsi éagsúla de shaol an bhlascaoid |''Micheál De Mórdha'' |15 cinn. 1 Is 2 Foilsithe ag An Sagairt, Coiscéim ó uimh a 3 |- |'''Céim''' |Iris oideachais |1996-2014 |Don ard teist,gnáth leibhéal agus an idirbhliain freisin, Leantar mar 'dréimire', 'idirchéim' ⁊ 'staighre' |''clóite ag Anois Teo.'' |ní h-eol ar foilsíodh idir 2001-2011 |- |'''Ceol ár Sinsear''' |Iris |1906? 1924-25> |Traditional Irish airs selected from Ceol ár Sinsear, Ár gCeol Féinig, Sídh-cheol, songs of the Gael arranged By Annie W.Patterson |''Ath. Padraig Breathnach a Chruinnigh'' |Clóite agMuintir Bhrúin agus Nualláin |- |'''CIC''' |Iris |?<1985>? |Iris do Ghael Óga Bhéal Feriste |Gearóid Ó Cairealláin | |- |'''Cillín''' Iris na Cheathrún Rua |iris |2013-2014 |Ábhar léitheoireachta a cgur ar fáil ón bpobal dn phobal ar a dhúchas féin |''Máire Ní Chualáin, Máire Feirrtéar, Máire Ní Fhlaithartaigh, Breandán Feirrtéir'' |altanna ar stair áitiúil ar dhaoine áitiúla, ⁊rl |- |'''Cinnlínte.blogspot /@ceannlinte''' |Iris ghréasán |2014 |Ábhar nuachta ilghnéitheach | |An chéad Postáil in Eanáir 2014 is stadadh ag cur ábhar leis i 12 Márta 2014, |- |'''Claíomh Solais an Churraigh''' |Iris Míosúil |1996>? |Eisithe ag cór na n-oifigeach san choláiste oiliúna sa gCurrach |''Micheál Mac Gréil An chéad eag:'' | |- |'''CLO''' | | |An club Leabhar BÁC | | |- |'''Cló: nuacht 35,''' |sraith | |Journal of the Irish print union | |Lean seo i ndiaidh “Míosachán na gClódóirí” |- |'''Cogar''' |Iris |2010 - '11>? |Iris stílbheatha agus comhrá comhaimseartha na hollscoile |''Cathal mac Dháibhéid, Eoin Ó Murchadha'' |Iris Chumann Gaelach UCD |- |'''Cogar''' |Iris idirlíon | |Iris mar sheirbhís do chraoltóirí raidió le Gaeilge, | |Gaelport.com CnnaG |- |'''Cois Deirge''' |Iris |1977 - 90 | | |Scríobh [[Seán Ó hÓgáin (sagart)|Seán Ó hÓgáin]] ann. |- |'''[[Comhar]]''' |Iris |1942 – 2021> |Iris Míosúil | | |- |'''Comhar Óg''' |Iris |2013 – 2020> |Iris liteartha agus ealaíne de shaothar déagóirí. | | |- |'''[[COMHARTaighde]]''' |Iris |2015 - 2020> |Ríomhiris acadúil phiarmheasta bhliantúil | | |- |'''Comhphairtíocht ar son na Spriocanna''' |Iris ar líne |2021 - >? |Iris eile do dhaltaí scoile ó Chúnam Éireann | |Clúdach céanna le 'Domhan Níos Fearr' ón roinn gnóthai Eachtracha https://www.ourworldirishaidawards.ie/wp-content/uploads/2020/10/Irish-Aid-2021-Pupils-supplement_IRISH_Online-version-2.pdf{{Dead link|date=Samhain 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |'''Comhscéala - nuachtlitir''' |Iris mhíosúil |1995>? |CnnaG | | |- |'''Cothrom (na) Féinne''' |Iris |?<1940>? |Iris de chuid Choláiste na h-Ollscoile BÁC |''Dónall Ó Móráin / Aogán Brioscú'' | |- |'''Craic''' |Iris |?<2008 >? |Irisleabhair Nua Na Cuallachta, i nDoire | | |- |'''Craobh Rua''' |Iris |>1913< |Craobh Rua CnaG 1 eagrán amháin (dar le Aodán Mac Póiín) |''Cú Uladh? Alt leis ann'' | |- |'''Cuaille''' |Iris lín |2020 - 2021> |Iris nua Ghaeilge an CLG, feiliúnach do lucht meánscoile |''Jamie Ó Tuama'' |Bunaithe ag oifigeach Gaeilge an CLG Jamie Ó Tuama le linn an chéad tréimhse dianghlasála 2020 |- |'''Cuisle na nGael''' |nuachtlitir | |Iris Choláiste Ollscoile BÁC | | |- |'''[[Cuisle (iris)|Cuisle]] -''' '''''iris don nua aois''''' |Iris |1998 - 2000 |Foilseachán an Phobail, Casla. Bhí baint ag [[Pléaráca Chonamara|Pléarácha]] leis. |''Uinsin Mac Dubhghaill'' |[[Donncha Ó hÉallaithe]] a bhunaigh [http://homepage.tinet.ie/%7Ecuisle1/cuisle.htm Suíomh idirlín] [https://cadhan.com/cuisle/ Cartlann ar líne] |- |'''Cumarsáid''' | | |Iris bhliantúil scoil iriseoireachta i Ráth Maonis | | |- |'''Cumarsáid:''' '''''Ceol Cois Móire''''' |Iris | |Bunaithe ag Padraig Ó Fiannúsa mar chuid de Cumann seanchais Cois Móire. | | |- |'''Cumasc''' |Iris idirlíon |1998 |An chéad Iris Ghaeilge ar an idirlíon |''Cynthia Ní Mhurchú'' |Comhfhiontar de chuid RnG, Foinse agus telecom Interneta |- |'''CultúrLán''' |Iris |?<2015-2017>? |Foilseacháin idir nuacht agus fógrai imeachta dé-mhíosúil Chultúrlann Mhic Adaim - Ó Fiach |''Conchubhair Ó Lioatháin'' | |- |'''Dáil Na Mumhan''' |nuachtlitir |?<2012 - 2014>? |Imeachtaí i gCúige Mumhan - nuahtlitir CnG i gcúige Mumhan | |www.dailnamumhan.ie |- |'''Dearcadh''' |Nnuachtán |?<1954>? |“Cuirtear an Náisiún Gaedhealach i n-ath-réim” | | |- |'''Deile''' |Iris |1995>? |Iris mhuintir Chonamara i mBaile Átha Cliath | | |- |'''Deirdre''' |Iris |1954 – 86 |Iris na mBan |''Gearóid Ó Cuinneagáin'' | |- |'''Dinnseanachas''' |Iris |1964 – 67>? |Iris Chumainn Logainmneacha | | |- |'''Dóchas''' |Iris |1966 |foilsithe and an Cumainn Gaelach Coláiste Phádraig | | |- |'''*Domhan Níos Fearr''' |Iris |2019 - 2021> |Iris do bhunscoileanna chun spriocanna Cúnamh Éireann a mhúineadh. | |Eisithe ag an Roinn Gnóthaí Eactracha https://developmenteducation.ie/app/uploads/2020/02/Irish-Aid-2020-Pupils-supplement-Irish_AW2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525130746/https://developmenteducation.ie/app/uploads/2020/02/Irish-Aid-2020-Pupils-supplement-Irish_AW2.pdf |date=2021-05-25 }} |- |'''*Dréimire''' |Iris oideachais |1997-2021> |cleachtaí d'ardleibhéal na hardteiste i bhfoirm iris a clóitear 6 nuair sa bhliain | |Gael-Linn féach idirchéim ⁊ staighre https://www.gael-linn.ie/en/teaching-learning/dréimire/113-0/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602212340/https://www.gael-linn.ie/en/teaching-learning/dr%C3%A9imire/113-0/ |date=2021-06-02 }} |- |'''Dúchas''' |Iris |?<1962 – 1966>? |Iris Chumainn Ghaelaigh Choáiste Phádraig, Droim Chonrach | |Cóip ar fáil ó ABE Books |- |'''Duilleog''' |Nuachtlitir |2008 - '19 |Nuachtlitir Chomhair Chumainn forbartha Ghaoth Dhobhair, An chrannóg, Doire Beag | |http://www.bealoideasbeo.ie/Duilleog |- |'''Éarna''' |Irisleabhar |1922-25 |Irisleabhar fe chúram an Scoil Cheilteach i gcoláiste na hOllscoile i gCorgcaigh | |''“Aims to encourage the use of "Irish as a conversational medium for living interests and modern thoughts".--v. 1, no. 1, p. 42.'' '' Irisleabhar nua é seo, Déanfa sé a chion féin chin Oideachais na tíre a Ghaelú de chionn litridheacht is ealadhntacht do cheapadh san Ghaedhilg”'' - fógra san iris An Róimh. |- |'''Éigse na Tríonóide''' |sraith | |Cumann Gaelach Coláiste na Trínóide | | |- |'''Éigse Nua-Ghaedhilge''' |Sraith |1933-34 |''Dhá thráctas ar fhillí na Gaeilge ó 16ú céad dtí lár 18ú céad'' |''Piaras Béaslaí'' |Eagrán a 1 16-17 céad Eagrán a 2 17-1850 |- |'''Éire Glas go Buan''' |Iris leabhar |2020 |"12 scéal faoin Aontas Eorpach agus comhshaoil na hÉireann" |Gerry Kiely, Ceann Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn |Irish Choinisiúin na hEorapa |- |'''Éire Óg 2 theangach''' |Iris | |bunaithe agus eagarthóir Gearóid Ó Murchu | | |- |'''Éire, Bliainiris Gael''' |Iris bliantúil |1940-84 |Rogha Saothair Gaedheal mBeo |''Roibéard Ó Faracháin'' |CnnaG |- |'''Éire Sean agus Nua''' |sraith |?<1953/61>? |Na Bráithre Críostaí | | |- |'''Eipic!''' |Iris |MF 2017 - 2022 >? |€2.50 Irisleabhar Nua Gaeilge le hAghaidh Dhaltaí na hÉireann |''Stephen Keane (primary planet)'' |foirm ordaithe [https://www.cogg.ie/eipic%2521-tairiscint-speicialta/ Eipic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922150201/https://www.cogg.ie/eipic%21-tairiscint-speicialta/ |date=2023-09-22 }} 10 gcinn li rith na scoilbhliana. Scríofa i mBéarla ar dtús ansin ofráileadh do COGG é agus mhaoinigh siad é agus Pádraig as COGG a cheartaíonn na haltanna. Aistriúchán a bhí i gceist ar dtus ach anois tá daoine ag scríobh altanna. |- |'''Eleathanach''' |Irisín |?<2009?-2020> |Roinn Froebel don Bhun- agus Luath- Oideachas, Ollscoil Mhá Nuad, OÉMN, i gcomhpháirt leis an Idirbhliain, Coláiste Alexandra, BÁC 6. |''https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document//Eleathanach%20363.pdf'' |Aon leathanach de ghearrtóga 3 nó ceithre uair le linn míonnna na bliana léinn. |- |'''Eureka''' |Iris |2004 -2016 |Forlíonadh Eolaíochta do scoileanna, i bpáirt le hIonad oideachais Eolaíochta Coláiste Pádraig |''John Walshe – aistrithe Baibre Ní Ógáin'' |Seachtainiúil le linn tréimhse na scoile leis an Irish Independent. |- |'''[[ExtraG Gach Seachtain|Extra G]]''' |Nuachtán |2025 -'26> |Forlíonadh sheachtainiúil san Irish Daily Mail. Ar líne leis. | |Bhí an suíomh Extra G ag baint feidhm as G´¨gail len a n-altán-na a aistriú ar feadh ar a laghad 5 bhliain ach ní go dtí 2025 ar bheartaigh an an DIM nuachtán a chló. Ní heol an bhfuil Gúgail fós á bhfostú acu. [https://extrag.ie/ extrag.ie] |- |"'''Fáinne an Lae"''' Nua | |1925 | |"8 Leathanach, Feabhair Mór - Cuir Síntúisí chuig an Stiúrthóir s Ó Súilleabháin 25 Cearnóg Pharnáil, Áth Cliath" fógra in iriseán. | |- |'''Fanad''' |Iris |??? |???? | | |- |'''Faoi Ghlas''' |Iris |?<1938-45>? |Iris Lámscríofa na bPoblachtánaig i bPríosúin na Croimghlinne Béal Feriste |''idir 4-5 go neamhrialta- Páipéar Gaeilge Shinn Féin Sráid Chaoimhín, Foilseacháin na Poblachta. BÁC'' | |- |'''Faoi Ghlas''' |Iris |?<1981>? |Iris Lámscríofa na bPoblachtánaig i bPríosúin Phort Laoise | | |- |'''Fastaoim''' |Iris |1971>1973/4 |Coisde cearta náisiúnta Chroca Dhuibhne |''Breandán Mac Gearailt / Breandán Feirtéir'' |Tháinig seo i gcorbacht ar 'Misneach'. Is deireadh ré foilsithe á bplé san iriseán 'Pobal' dúireadh “Tá Fastaoim marbh ach níl Corca Dhuibhne gan irisí” - Pobal 24 Bealtaine 1974 |- |'''Feabhas''' |seachtanán |?<2014> |Treoirleabhar do Scrúdú na Gaeilge na hardteistiméireachta | |Forlíonadh de chuid 'Seachtain' |- |'''Fearsaid''' |Iris |1956 arís i 2006> |Iris iubhaile an Chumainn Ghaelaigh Ollscoil na Banraíona Béal Feriste | | |- |'''[[Feasta]]''' |Iris |1948-2023> |Iris Liteartha, Bunaithe ag CnG ag cur nua scríobhnóireacht chun cinn |''Pádraigh Ó Fearghusa / Conchubhair Ó hAodha 2020'' |alt ar dheireadh [https://tuairisc.ie/deireadh-a-chur-leis-an-iris-feasta-tar-eis-75-bliain-de-dheasca-easpa-tacaiochta-on-stat/ Feasta] théis 75 bliain |- |'''Fé Bhrat Bhridhge''' |Iris bhliantiúl |1933>? |Uimhir a 5 1933. Iris bhliantiúil Scoil Bríghd Earlsfort Terrace BÁC 1. |''Gavin Louise duffy'' |foilsithe ag An Bhrídeog ->teideal 1-4 |- |'''Féile na nGaedhael''' |Irisean |1922 |Ráitheachán CnaG London, Féile bhríghde, Bealtaine, Lúnasa, Samhain | | |- |'''Féilire na Gaedhilge''' |almanag |1904-11 |Saghas Alamang, le féilte agus ainmneacha craobhacha, dialann ⁊rl |''Earnán De Siúnta'' |eisithe ag CnG |- |'''Fianna''' |Sraith |1922>? |The voice of young Ireland - Vol. I., no. 1, Tone commemoration number. | |Dublin woodprint works |- |'''Fír''' |Iris |1941-58 |Irisleabhar Chumann Éigse agus Seanchuis, Coláiste na hiolsgoile, Gaillimh | | |- |'''Fios Feasa /Splanc/Futa Fata /Gan Dabht''' |Nuachtlitir |?<2002 -03>? |Nuachtlitir Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh | |Flúirse agus Súil Eile á gcló leis |- |'''Fliuch''' |Iris |2015/6>2019 |Táir Iris - “An Chéad Phornó i nGaeilge'. Iris ghréasáin Déanta ag scoláirí meáin as Béal Feirste BÁC Gaillimh | |dhá h-eagrán 1 - 2015/6 - 2 - 2019 Is féidir 'teacht' air anseo https://https {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358 |date=2020-06-25 }}://archive.org/details/@fliuch_mag] |- |'''Flúirse''' |Iris |<?2008 -2011 |Iris Bhliantiúl/ Dé bhliantiúl Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh | |Foilsíonn siad Splanc, Fios Feasa, Suil Eile freisin |- |'''Flós Fómhair''' | |1?<973-'78>? |An t-Oireachtas |''Donnchadh Ó Súilleabháin'' | |- |'''[[Foinse]]''' |Nuachtán |1996 >'09 -'15 |Nuachtán Sheachtainiúl – nuacht idir/náisiúnta |''Breandán de Lap /'' ''S T Ó Gairbhí go 2009'' |Stad an nuachtán i 2009, ansin ghlac an Independent an teideal is d’fhoilsigh mar fhirlíona é gan na h-iriseoirí ceanna, cuireadh ar an idirlíon é i 2013 agus cuireadh deireadh leis i 2015. tháinig Gaelscéal ina dhiadh. |- |'''Fuaim na Mara''' |Irisleabhar |1925>? |Irisleabhar Choláiste Mhic Phiarais, Gaillimh | | |- |'''Gaedhal Feriste''' | |197?>? | | |Luaite ag Eoghan Ó Néil in aggalamh Nuacht 24 “sna seachtóidí bhí Gaedhal Feriste” |- |'''Gaelachas (II)''' |Iris | |Iris Nua aoise :Online magazine of Irish culture written entirely inthe Irish language. | |Níl an suíomh beo a thuilleadh |- |'''Gadelica''' |Irisleabhar |1912 -'13 |A journal of modern-Irish studies |''Tomás Ó Rathaile'' |Iris chun cabhrú le fás na teanga sa tsaol nua |- |'''[[Gaelscéal]]''' |Nuachtán |2009 -'13 |Nuachtan Seachtainiúl |''Ciarán Dúnbarra'' |Thánaig amach théis maoiniú Foinse a aistriú chucu |- |'''Gaelscoileanna''' |Iris |?<2013> |Iris -an fheachtas | | |- |'''Gaelport.com''' |Iris idirlín |1995-'14> |Príomhshuíomh eolas na Gaeilge CnnaG | | |- |'''Gaeltacht''' |nuahctán |1973 |'Páipéar Nuaíochta' áitiúil as iarthuaisceart Dhún na nGall faoi chúrsaí reatha a foilsíodh ar bhonn coicíse sa bhliain 1973. | |10 gcóip idir Feabhra agus Iúil 1973 http://www.bealoideasbeo.ie/gaeltacht |- |'''Gaeltacht 21''' |iris idirlín |2009- 2021> |Tháinig i ndiaidh an Cúl-éisteoir |''Eoin Ó Riain'' |Is cosúil nár bhfuair Eoin Ó Riain coladh oíche feadh na blianta i bhfiannaise stair na bpostálacha - aon am ó 3.30am go 6.45am agus é ag scríobh An Codú chomh maith. |- |'''Gáir an Chláir''' |sraith |2003>? |Nuachtlitir An Clár as Gaeilge | | |- |'''Gáire''' |Iris |1973>? |Iris Oideachais do rang a 1- 2 |''Seosamh Ó Muircheartaigh'' |(Folens) |- |'''Galvia''' |Iris |1954-74 |Irisleabhar Chumann Seandálaíochta is staire na Gaillimhe | | |- |'''Geamhar''' |Iris |<?<1956->? |Iris chuallacht Mhuire gan Smál, Sráid Gardiner BÁC |''Breandán Mac Giolla Choille'' | |- |'''Gealán''' |Iris |1976 |Irisleabhar teagaisc do dhaltaí |''Seosamh Ó Muircheartaigh'' |(Folens) |- |'''Gealán na n-Óg''' |Iris |1990-91 |Irisleabhar teagaisc do dhaltaí óga |''Seosamh Ó Muircheartaigh'' |(Folens) |- |'''Geasa''' |Iris |?<90aidí>? |Iris an Chumainn Ghaelaigh Ollscoil na Ríona BF |''Gearóid Ó Cearbhalláin'' | |- |'''Gearrbhaile''' |Iris bhliantiúl |1927>? |Ar n-a chur amach i gColáiste Seósaimh Naomhtha -Béal Átha na Sluagh |''Eric Mac Fhinn'' |Bunaithe ag Eric Mac Fhinn |- |'''Giota''' |Iris |<200?> |foilsithe ar shuíomh craiceáilte.com |''Rónán Mac Aodha bhuí?'' | |- |'''Gliondar''' |Iris | |Irisleabhar teagaisc do dhaltaí 7-9 |''Seosamh Ó Muircheartaigh'' |(Folens) |- |'''Glór''' |Irish/Nuachtlitir |2019> |Nuachtlitir Oifig Phleanáil Teanga Ghaoth Dobhair “Buanú agus neartú anghaeilge san Iarthuaisceart” | | |- |'''Glór ar Phár''' |Iris |1884-85 |Iris de chuid Glór na nGael | | |- |'''Glór Inse Bhán''' |Iris |?<1972>? |Iris Theampall an Ghleanntáin, Co. Luimnigh - Coiste Ghlór an nGael na háite | |Bhí baint ag Micheál ó hAirnéide leis |- |'''Glór na Carcach''' |Iris |1918 |Iris lámhscríofa na bpriosúnaigh |''Earnán De Blaghd'' | |- |'''Glór na Féile''' |Bliainiris |?<1979>? | | | |- |'''Glór Na Ly''' |sraith |1911-12>? |Páipéar nochda a n-ay an ví |''Shan Ó Cuív'' | |- |'''Glór Uladh''' |Nuachtán |?<1950 – 1957>? |The Voice of the Republican North, Foilsithe ag Sinn Féin Bhéal Feirste |''Jimmy steele'' | |- |'''Gluais''' |Iris Míosúill | | | | |- |'''Gob An Chlub''' |Nuachlitir |2001 >? |Nuachtlitir Úr do bhaill an Chlub a bheidh réibhléiseach, reibiliúnach,ragairneach, Raibileiseach, Radacach agus fiú ráiméiseach. | | |- |'''Goitse''' |Nuachtán |2010 – 2014 |Nuacht míosúil as Iarthar Dhún na nGall |''Danny Brown'' | |- |'''Greann''' |Iris | |Clóite i nDroichead Átha (Drogheda atá scríofa i gCatalóg LNÉ) | | |- |'''Greann''' |Iris | |Irislebhar teagaisc do dhaltaí 10-12 | | |- |'''Greann''' | | |Irish fun infact and fiction (Ní heol an ionann seo agus thuas) | | |- |'''Greannán''' | |?< 1992 >? |luaite i ‘Laochra Léinn’ in éindi le Lá agus Mahogany Gaspipe | | |- |'''Greann na Gaeilge''' | |1901-1907 |Leabhairín Gaeilge le hAghaidh an tSluaigh |''Éinrí Ua Muirgheasa'' | |- |'''Guth''' |Nuachtlitir |1965 – 67>? |Nuachtlitir Choiste Chathair Átha Cliath de Chonradh na Gaeilge 3d. | |Iml. 1, Uimh. 1, Samhain 1965. |- |'''Guth ⁊ Tuairim''' |sraith |1979 -1984 | colspan="2" |[Dublin] Association of Principals and Vice-Principals of Community and Comprehensive Schools. |[http://www.bealoideasbeo.ie/Guth_Tuairm Cartlann ar líne] |- |'''Guth An Ghárda''' |Irisleabhar? |?<1924>? | | |Clóite ag Alex Thom, BÁC Vol 1 Umh.10 -1924 |- |'''Guth Ghoill''' |Iris |?<2008-2020>? |Céim Aniar Teo. Áras Ros Goill, Na Dúnaibh, Tír Chonaill | | |- |'''Guth na Scannán''' |sraith |1956 |Journal of the Cork branch (Irish Film Society) | | |- |'''Húrascáil''' |Iris |1978? |Scig-iris oifigiúil Sheachtain na Gaeilge |''Gabriel Rosenstock?'' |Seans go mbeadh fhios ag Ciarán Ó Feinneadha |- |'''idirchéim''' |Iris |?<2011-2021> |cleachtaí don idirbhiain i bhfoirm iris a clóitear 3 n-uaire sa bhliain | |Gael-Linn |- |'''Imleachán''' |Iris |?<2008 >? |foilsithe ar shuíomh craiceáilte .com |''Rónán Mac Aodha bhuí?'' | |- |'''IMRAM''' |Iris |2015> |Iris litríochta na Gaeilge |''Liam Carson 7 Cathal Póirtéir'' | |- |'''iMúscraí''' |Iris/Nuachtlitir – Cín Lín |2011-2012 2012 > |Nuachtlitir chomharchumann forbartha Mhúscraí. 8 eagrán mar iris go 2012 is ó 2012 mar chín lín |''Conchubhair Ó Liatháin'' |http://issuu.com/imuscrai/docs/imuscrainua_4nua {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230304104124/https://issuu.com/imuscrai/docs/imuscrainua_4nua |date=2023-03-04 }} |- |'''In Ard An Tráthnóna Siar''' |nuachlitir lín |2012-'18> |r-Nuachtlitir Chorca Baiscinn, Bliantiúil gach Nollag |''Seosamh Mac Ionrachtaigh'' |Iris nua na Gaeilge ó Choiste forbartha Gaeltachta Chontae an Chláir. http://www.gaelscoileanna.ie/news/school-stories/seoladh-na-hirisleabhar-nua-in-ard-an-thrathnona-siar-r-nuachtlitir-chorca-baiscinn/ |- |'''Inis Fáil''' |Irislebhar |1923 -29 |Na Macaibh léighin i mBelmont, tig Lorcáin | |Lean mar Irisleabhar Lorcán Naomhtha' |- |'''Indiu / [[Inniu]]''' |Nuachtán |1943/84 |Glún na mBuaidhe – craobh na h-aiséirigh CnaG |''Ciarán Ó Nualláin go 1979,'' ''Tarlach Ó hUíd 1972-84'' |Míosagán go 1945, Seachtanán ina dhiadh sin Tháinig Inniu agus Amárach le chéile chun Anois a bhunú i 1984 |- |'''[[Innti]]''' |Iris |?<1984>? |Irisleabhar filiíochta | |“Filíocht ba mhó ba chúram d’Innti - Al T. |- | '''Iorras Aithneach''' |Irisleabhar |1990 - 2026> |Sean-phictiúir, nua-phictiúir, scéalta, cur sios ar imeachtai agus eachtrai a tharla |''Máirtín Ó Catháin'' (2021) |Agallamh ar [https://www.rte.ie/radio/podcasts/22040206-leabhar-iorras-aithneach-2021/ RnaG] le Mháirtín Ó C 2021 Anois ar an idirlíon ó 2023? Alt ar [https://peig.ie/en/2023/07/irisleabhair-a-bhfuil-sceal-pobal-gaeltachta-le-30-bliain-iontu-le-fail-ar-line/ PEIG] ins dtaca |- |'''Iris Chumann Seandálaíochta is Staire Chiarraí''' |Iris | |Páipéar reachtmhaine dá theanga chum Gaedhilge do chur ar ahaidh. | | |- |'''Iris an Fháinne''' |Iriseán |1919-31>? |Gasra an Fháinne, |''Piaras Béaslaí'' | |- |'''Iris an Phuist''' |Iris |1927 | | | |- |'''Iris Eoghanach''' | |2020 - 2021 |Iris Mhíosúil do ghaeil thír Eoghan, le fáil san Ulster  Herald,, Dungannon Herald, Strabane Chronicle |''Seán Mór'' |Ceithre scríobhnóir agus é ar fad déanta go deonach |- |'''Iris Eoin''' |Iris |?<1984-2021> |Iris bhliantiúl na ndaltaí as Coláiste Eoin agus Íosagáin BÁC |Eagarthoirí éagsula chuile bhliain |Bhíodh ainmneacha éagsúla orthu chuile bhliain 'An Cinsire',' Gliogar' |- |'''Iris Éigse''' | |1963-73 |Comhairle Náisiúnta Drámaíochta, | |Curtha i gcló ag Ó Siadhail |- |'''Iris Fhianna Fáil''' |Iris |1977-1993 |Fianna Fáil | | |- |'''Iris na hÉagsúlachta''' |Iris |2022 |leagan Gaeilge den Iris Diversity Journal |Barbara Nolan - Ceann Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn |Eisithe ar line ag an Aontas Eorpach Scéalta faoin Aontas Eorpach, mar aon le scéalta faoin gcomhionannas agus faoin gcuimsiú in Éirinn |- |'''Iris na hOidhreachta''' |Iris |1989 -2002> |Teidil éagsúla chuile bhlian ag braith ar an téama |''Pádraig Ó Fianachta'' |An Sagart a d'fhoilsigh |- |'''Iris na Tulaí''' |Iris |1993 |Gaillimh |''Seán Breathnach'' |Bhí baint ag An tAthar Fiontán Ó Monacháin atá ina Easpag ar Chill Dá Lua ó 2016 anois. |- |'''Iris IarChonnacht''' |Iris |?<1970>? | | |'''Deir Deasún Fennel (Pobal Bealtaine) go raibh Iris Iarchonnacht le teacht amach an lá a dtáinig sé amach''' Pobal 7 Samhail 1970' |- |'''Iris Oifigiúl an Aontas Eorpaigh''' |leabhar? (LNÉ) | | | | |- |'''Iris Oifigiúil na gCineálacha Plandaí''' |Irisleabhar |1981 |Controller of Plant Breeders' Rights | | |- |'''Irisleabhar''' |Irishleabhar |??? |Irishleabhar Roinn Chosanta -Cosaint Shibhialta (civil defence bulletin) | | |- |'''Irisleabhar Chnuc Mhuire''' |Irisleabhar | |Knock Shrine Annual | | |- |'''Irisleabhar Chorcaighe''' |Irisleabhar | | | | |- |'''Irisleabhar Chumann na gCéimithe i gCorcaigh?''' |Irisleabhar | -1923??? | | | |- |'''Irisleabhar Comhaltas Cána''' |Irisleabhar |?<1938>? | | | |- |'''Irisleabhar Lorcáin Naomhta''' |sraith |1922-25 |Mic Léighinn i mBelmont, Tig Lorcán BÁC | |'Inis Fáil' a bhí roimhe |- |'''Irisleabhar Muighe Nuadhad/Mhá Nuad''' |Irisleabhar |1897/9 -2021>? |Ollscoil Náisiúnta na hÉireann Má Nuad |''Pádraig Ó Fianachta.'' ''Eag. 2020 Tracey Ní Mhaonaigh'' |Meastar gur thosaigh sé i nGaeilge ach dátheangach le déanaí. Eag. 2020 i nGaeilge amháin Baineann traidisiún fada le h''Irisleabhar Mhá Nuad'', traidisiún ar cuireadh tús leis in eagrán na bliana 1898–99 den ''Record of The League of St. Columba''. Cuallacht Cholm Cille, cumann na mac léinn, a bunaíodh sa bhliain 1898, a chuir an ''Record'' amach agus é de chuspóir acu oidhreacht liteartha, eaglasta, staire agus teanga na tíre a chur chun cinn. Sa bhliain 1907, foilsíodh faoi ainm nua é — ''[http://www.irisleabhar.ie/ Irisleabhar Muighe Nuadhat]'' — ainm atá beo i gcónaí. |- |'''Keltic Journal and Educator''' |Irisleabhar |1869 -1871 |Irisleabhar Gaedhilge do foillsigheadh i Manchuin |''F/C Séamus Ó Rónáin'' |Canónach Ulick de Búca agus Tomás Ó Flannghaile (baile an Róba) ag scriobh ann. |- |'''Lá > [[Lá Nua]]''' |Nuachtán |1984>2007-2008 |An Cultúrlann Béal Feirste |''Conchubhair Ó Liatháin / Eoin Ó Néill / Domhall Mac Giolla Chóill/ áine Mhic Gearailt / Caomhán Ó Scollaí - dearthóir/'' |Ghlac anderstown News seilbh air i 2007 Ach baineadh a mhaoiniú dóibh i 2008. |- |'''Lasair''' |Iris bhliantiúl |1980-83 |Taighde agus Macnamh [3 h-eagrán ar fad], Coiscéim |''Pádraig Ó Snodaigh, Tomás Mac Síomóin'' | |- |'''Léachtaí An Fhóram Díospóireachta''' |Tréimhseachán |2011-'13> |Plé ar fhiúntas ath-shealbhú na Gaeilge mar leasa don Stát is don tír |''Breandán Mac Cormac, Peadar Kirby, Alan titley'' | |- |'''Léachtaí Cholm Cille''' |Sraith |1970 -'15> |á chló ag 'An Sagart' i Maigh Nuad |''Pádraig Ó Fiannachta'' | |- |'''Leadrán.com''' |Iris idirlín |2014> |“Tá neart suimiúl sa saol”, Nuacht, Spóirt, Teichneolaíocht, Ceol, Físeán | |Aidhmeanna: 3.Na rudaí ar siúl as Gaeilge timpeall an ghreásán a chur chun cinn 5. Gach riail ghramadach a briseadh |- |'''[[Léann (iris)|Léann]]''' |Iris |2007–2023> |[[Cumann Léann na Litríochta]] ([[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste|OnaR]], [[Ollscoil na Gaillimhe|OG]] ⁊ [[Ollscoil Luimnigh|OL]]) | |Iris phiarmheasta a fhoilsíonn idir ábhar acadúil agus taighde bunaidh d’ardchaighdeán https://www.leanniris.com/ |- |'''Léann Taighde''' |Irislín |2015> |Iris Léann i nGaeilge le measúnú léannta déanta ar chuile alt. Choláiste Phádraig | |Saor in aisce |- |'''Leas''' |Iris |1972-5>? |Idir 4-5 go neamhrialta- Páipéar Gaeilge Shinn Féin Sráid Chaoimhín, Foilseacháin na Poblachta. BÁC |''Dónal Ó Lubhlaigh, Diarmuid Ó Súileabháin, Lorcán Ó Treasaigh'' | |- |'''Leoithní Aniar''' |Irisleabhar | |Irisleabhar Sgoil Mhuire Clochar na Trócaire, Béal Átha, An Fheardha | |Míosúil. |- |'''[[Éigse (iriseán)|Lia Fáil]]''' |Iris |1924-32 |Irisleabhar Gaedhilge Ollsgoile na hÉireann. |''Dubhghlas De hÍde'' |Comhluċt Oideaċais na hÉireann |- |'''Liarlóg -Lucsamburg''' |Irislín |2014 |Irisleabhar idirlíon Mhíosúil faoin saol i Lucsamburg. |''Seanán Ó Coistín as Cill Dara'' | |- |'''Lic an Teallaigh''' |Iris |1931 |An tAthair Eric Mac Fhinn |''Eric Mac Fhinn'' | |- |'''Loch Léinn''' |Irisleabhar |1903-05 |Irisleabhar Míosúil as Cill Áirne | | |- |'''Lug''' |Iris |1972-? |Iris nua liteartha le Tarlac de Blácam – Pobal 17 Iúil 1972 |Tarlac de Blácam + BrianMac Curtáin | |- |'''Luimne''' |Iris |1999-2000? |Colaiste Mhuire gan smál Luimneach (Mary I. College) |''Cathaoir Ó Braonáin'' | |- |'''Macalla''' |Irisleabhar |1976-83>? |Irisleabhar Coláiste na hOllscoile Gaillimh 1976. | | |- |'''[[Mahogany Gaspipe]]''' |Iris |1980>? 1998-'00 |Dírithe ar Dhaltaí Meánscoile |''Séamus Ó Maitiú'' |Eisithe ag Bord na Gaeilge ansin Gael-linn |- |'''Malairt''' |Iris |1977>78 (uimh2)>? |Iris An Chumann Ghaelach Ollscoil na Banríona |''Tomás Mac Sheoin'' | |- |'''Meitheal''' |Iris |1970->? |Iris Nua ó Chléirscoil Mhá Nuad | |(iris Champaí Cholmcille) agus smaointí doimhne ann faoi fhadhbanna na nGaeltachtaí Éagsúla.' Pobal 4 Meitheamh 1970 |- |'''[[Meon Eile]]''' |Iris Idirlíon |2014>2021> | | | |- |'''[[Mionlach (iris)|Mionlach]]''' |Iris |2015>2025> |Cúrsaí reatha, polaitíocht, nuacht idirnáisiúnta, critic, amhráin, fillíocht ⁊ tuilleadh |''foilsithe ag [[Misneach (grúpa)#Athnuachan in 2012|Misneach]] na Gaillimhe in Ollscoil na Gaillimhe'' |Grúpa clé-eiteach a dhéananns an nasc idir an ghéarchéim teanga agus an ghéarchéim eacnamaíochta |- |'''Míosachán na gClódóirí''' |Sraith | |Dublin, I.G.S. | | |- |'''Misneach''' |Iris |1919-22 |Irish Chonradh na Gaeilge | |Teideal úr ar 'Fáinne an Lae' |- |'''Misneach''' |Nuachtán |1971-75>? |Iris Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta (Corca Dhuibhne) |''Breandán Mac Gearailt'' |Lean Fastaoim agus Nuacht Dhuibhneach ina dhiaidh ach dar le Breandán Mac Gearilt tháinig Misneach thar nais ar feadh seal. |- |'''Molua''' |sraith/serial |?<1934-59 |Irisleabhar Cuallachta Griogóir, N. Organ of the Association of St. Gregory | | |- |'''Muintir Acla''' |Iris |1995-1998>? |Irisleabhar Coláiste na hOllscoile Gaillimh 1976. | | |- |'''Ná Bac Leis''' |Nuachtán |1915 |In aghaidh an Rialtas agus an Chogadh Mhór (18 ar fad) |''Seán Mac Giollarnáth'' | |- |'''Nasc''' |iriseán |1996 |Nuachtlitir an tionscnaimh bainistíochta straitéisí. | |Roinn an Taoisigh |- |'''Nasc''' |Iriseán |1991> |Iris Oifigiúl 'Ógras' | | |- |'''Nasc''' |Iris |1966-79>? |Irish chonradh na nÓg | | |- |Newsletter |Iris |2024> |Irish jesuits international Leagan Gaeilge Dé-bhliantúil |John Guiney |Foilsíodh an chéad cheann mar Imleabhair 40 Earrach 2024 |- |'''[[Nós (iris)|Nós]]''' |Iris |2008-2021> |Iris do dhéagóiri agus ógfhasta |''Tomaí Ó Conghille / Máiréad Ní Thuthaigh, Maitiú Ó Coimín'' |thosaigh mar iriseáin ghréasáin ansin maoiníodh le cur i gcló |- | '''[https://www.ucd.ie/icsf/en/studenthub/nua-aois/ Nua Aois]''' |Iris |1971-2015>? |Cumann Liteartha UCD Iris Ollscoil Bhaile Átha Cliath, Litríocht acadúlach agus tuaraimí |''Emma Ní Nualláin (2010-12)'' | |- |'''Nuacht''' |Nuachtán |?<2011>? |Eagrán speisialta do Sheachtain na Gaeilge Coiste An Chumainn Ghaelaigh UCD |''Cormac Breathnach,Lisa Nic an Bhreitheamh,Eoin Ó Cróinín'' | |- |'''Nuacht Átha Cliath''' |Iris |2013->'15 |Arna eisiúint ag Connolly Books. Eagrán 1 Fomhair 2013 Saor in aisce |''Cris Ní Choistealbha,'' ''Cormac Breathnach,'' ''Eoin Ó Cróinín,'' ''Eoghan Ó Murchadha'' | |- |'''Nuacht Baile na nGall''' |Leathanach FB |2014> | |''Duine le Raidió na Gaeltachta'' |Fós le haon Nuacht a chuir in airde agus mí-litrithe gan 'H' tar éis an B. |- |'''Nuacht Chorca Dhuibhne''' |sraith/serial |1972 -81 |Comharchumann Forbartha Chorca Dhuibhne – clóite i Luimneach | |An-leagan amach, an-slachtmhar... Clóite i Luimneach cén fáth' -Pobal 20 Márta 1973 |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/04/nuacht-feirste-sf-1986-6.pdf Nuacht Feirste]''' |Nuachtán |?<1986 - 1987 >? |Seachtanán | |"Uimh a 6, 1ú Márta 1986, 10p" "Uimh a 7,81ú Márta 1986, 10p" - Ui[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/nuacht-feirste-16-january-1987.pdf mh 49 16 Eanáir 10p.] |- |'''Nuacht Ghaeltarra''' |Iris |?<1971>? |Na Forbacha Gaeltarra Éireann | | |- |'''Nuacht Mhall''' |clos iris |2020 -2021> |Príomhscéalta na seachtaine léite go mall d’fhoghlaimeoirí CnaG Lúndain atá á ndéanamh. | |https://anchor.fm/cnag-ldn |- |'''Nuacht UCG''' |Sraith | | | | |- |'''[[Nuacht24.com|Nuacht 24.com]]''' |Suíomh Nuachta |2014 |G ní F: “ Cad é an gaol idir Nuacht 24 agus Nuacht24.com EÓN: “comhfhiontar é idir Nuacht 24, an comhlacht Rua Media agus Fusion Broadcast Teo. | | |- |'''[[Nuacht24|Nuacht 24]] / An Druma Mór.com''' |Nuachtán |2009 – 2010 9/5/2010 |Iomaí foinse nuachta Gaeilge ar an idirlíon, Cínlae-lín ina measc |''Eoghan Ó Néill'' |Bhíodh ghréasáin (An Droma Mhór.blogspot.com) Agus eagráin á gcló go 2010, ansin leanadh faoin ainm Nuacht24.com |- |'''Nuacht1.com''' |Ilnuachtaire / Lithreán Nuachta Gaeilge |?<2012-'15> |Coiste BÁC de CnG Nascanna go Gach alt as Beo, Foinse, gaelport, Gaelscéal, Meon eiel,Nuacht 24, Nuacht RTÉ Treibh (IT), Tuairisc, Podchraoltaí, blaganna. Athnuaithe gach lá. RnG, RnaL, RF, RrR, TG4, Pod Chrl. | | |- |'''Nuaidheacht''' |Nuachtlitir |1982-2000 |Nuachtlitir Conradh na Gaeilge, Washington | | |- |'''NUACHTLITREACHA + Tuarascálacha bhliantiúla''' | | |''Eisíonn beagnach chuile ranna agus fo-ranna rialtas tuarascáil bhliantiúl i nGaeilge freisin eisíonn na heagraisí Gaeilge agus na Gaelscoileanna nuachtlitreacha seachtainiúla nó míosúla ar an t-idirlíon agus ar phár. Freisin bíonn leabhráin ann dos na drámaí agus na sacraimintí eaglasta. Seo thíos roinnt des an naucht litreacha a bhíodh is a bhítear dá n-eisiúint.'' | | |- |'''Nuachtlitir''' |Iris |?< 1991>? |An Chomhchoiste Réamhscoilíochta Teo. | |maoinithe ag Údarás na Gaeilge agus an Chrannchur Náisiúnta |- |'''Nuachtlitir an Leitriúich''' | |?<1974>? | | |Eisithe ón nuaGhaeltacht (ó thaobh aitheantas de) An Chlocháin' – pobal 24 Beal 1974 |- |'''Nuachtlitir Chonradh na Gaeilge''' |Iris mhíosúil |1965>'17> |Eolas ó na cúigí agus thar lear |''Julian de Spáinn (ó 2011)'' | |- |'''Nuachtlitir Comhlathchas Náisiúnta Drrámaíochta''' |Iris bhliantúil |?<2011->? |Nuachtlitir ar fhéile náisiúnta drámaíochta Gaeilge | |eisithe ag an comhlachas Náisiúnta Drámaíochta, Camas, conemara |- |'''Nuachtlitir Chumainn Chultúrtha Mhic Reachtain''' | |198?-9? >? | | | |- |'''Nuachtlitir Drámaíochta''' |ráitheachán |?<2009-'14 |Comhalachas Náisiúnta Drámaíochta na hÉireann | | |- |'''Nuachtlitir Ghael Bhéal Feirste''' |Nuachtlitir |1969-9? >? | | | |- |'''Nuachtlitir Ghaelchultúir''' |Nuachtlitir |2010-2021> |Nuachtlitir chun daoine a chuir ar an eolas faoina seirbhísí a bhionn á gcur ar fáil acu. | | |- |'''Nuacht Litir''' |sraith |1997 |An Spidéal, Ros a Mhíl, Na Mionna | | |- |'''Nuacht Litir Páirtíocht Ghaeltacht Thír Chonaill MFG-teo''' |Iris |1997-98 |"Cur síos ar thograí sna Gaeltachtaí a fuair tacaíocht LEADER ó Mheitheal Forbartha na Gaeltachta” | | |- |'''Nuachtlitir Ealaíon Na Gaeltachta''' |Iris Gréasáin | |Ealaíon.ie | |Údarás na Gael |- |'''Nuachtlitir na Gaeilge''' |Iriseán |2000 |Cambridge Irish Language Group | | |- |'''Nuachtlitir Óige Ghaoth Dobhair''' |Iris shechtainiúil |?<1985 – 1987>? |foilsithe is dáilte ag a gClub Óige i nGaoth Dobhair | | |- |'''Nuachtlitir Teaghlaigh''' |Iris mhíosuil |2015-2021> |altanna, áiseanna do thuistí agus páistí, greanáin, faigh na focail agus mar sin de á n-éisiúnt ag Glór na nGael |Marcas Mac Ruairí | |- |'''[[Oghma (iris)|Oghma]]''' |Iriseán |1989-98 |irisleabhar litríochta |''Antain Mag Samhráin, Micheál Ó Cearúil, Seosamh Ó Murchú:'' |''tháinig Aimsear Óg ina dhiadh'' |- |'''Oideas''' |Iris |?<-1968-'14 |Iris na roinne oideachais | | |- |'''Óige''' |Iris |1923 |Irisleabhar do leanbhaibh scoile | |Foisitheoir :Guy |- |'''Ollscoil''' |Iris |1992-93>? |Ráitheacháin bunaithe ag Coiste Comórtha an Athar Mícheál Ó hIcí – 6 mhí a leann |''Tomás Ó Monacháiin /Pádraigh Mac Giolla Rí (Fionbarra Ó Brollacháin) feallbhuile na húdarás ar Údarás sa Ghaeltacht'' | |- |'''Ó Thuaidh''' |sraith |1993 -94 |An Daingean, Co. Chiarraí | | |- |'''P agus T''' |Iris | |Iris Oifige an Phoist | |Roinn Post & Telegrafa BÁC |- |'''[[PEIG.ie|PEIG]]''' |Iris Ghréasáin |2015 – 2021> |Pobal, Eolas, Ilmheáin, Gaeilge. CnG BÁC | |tógáil ar an méid a rinne Gaelport, 'As na Nuachtán' |- |'''[[Iris an Phléaráca|Pléarácha]]''' |Iris bhliantúil |1991 > 2014>? |Iris ina féile ina raibh clár na féile, cur síos ar na míreanna agus altanna ar ghnéithe éagsúla. |''coiste eagarthóireachta, Phléarácha Chonamara'' |http://www.cartlann.ie/exhibits/show/cartlann-an-phlearaca |- |'''Pobal''' |Iris |1970>? |Curtha in eagar ag Mícheál Ó Bréartúin, Pádraig Ó Snodaigh |''Mícheál Ó Breatúin Pádraig Ó Snodaigh'' |Pobal Teo. An Charraig Dubh |- |'''Pobal''' |Iris | |Seanchas agus scéilíní do Ghaedhil óga na hÉireann. | |Comhlacht Oideachais na hÉirean |- |'''Pop Nuacht''' |Iris Idirlíon |2011-12 |Seirbhís nuachta Gaeilge ar dhomhan Phopceoil an Bhéarla | |Raidió Rí Rá |- |'''Pléarácha''' |Nuachtán |1981>? |Nuachtán neamhspleách Gaeilge. | |Clóite i mBéal Feirste, neamhspleách ar dtús, ach mar fhorlíonadh leis an Andersonstown News ar ball. |- |'''Preas an Phobail''' |Nuachtán |?<1981>? |Nuachtán neamhspleách Gaeilge. | |Clóite i mBéal Feirste |- |'''Raithneach''' |Iris |1980 |Iris Chuman Gaelach Ollscoil Nua Uladh | | |- |'''Rannta an Mhadra''' |Irizín |1980 |Irizín rapcheoil go príomha, ó na himeachtaí Hiphap Gaelach le [[IMRAM]] | | |- |'''Rí Rá''' |Greanán |2013>? |Iris de mear-dhearáin ildaite | |Foilsithe ag Coimicí Gael |- |'''Rosc''' |Irisleabhar |1951-1985>? |Irisleabhar CnG Dáil na Mumhan | |Coicíseachán - Iris dhátheangach CNG darb ainm Rosc ní h-eol an ionann an dá cheann |- |'''Rosc Dubh''' |Comic/meardhearán <197? > | |Meardhearán chun cuidiú le airgead a thiomsú do malairt |''Liam de Frinse'' | |- |'''Rosc Ros Muc''' |sraith | | | |Foilsithe ag Leon Ó Mórcháin |- |'''Sa Ghaeltacht''' |nuahctán |1979 - 1980>? |'Iris Oifigiúil Údarás na Gaeltachta' - míosúil le nuacht ó na ceantreacha Gaeltachta. | |3 chóip le breathnú orthu ar an suíomh seo http://www.bealoideasbeo.ie/index.php/Sa%20Ghaeltacht |- |'''Samhlaíocht Aniar''' |Irisleabhar |1995-97 |Foilsithe i dTrá Lí |''Pádraig Mac Fhearghusa'' | |- |'''Saoirse''' |Iris |1970>1990 |ó Ghluaiseacht na Poblachta Plás Gardnar |Pádraig Ó Cnochúir |' Ní Fhacamar Fastaoim, An Lámh Dhearg ná Saoirse le fada an lá an beo marbh iad mar irisí? - Pobal 17 Iúli 1972. [https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/saoirse-february-1990.pdf Uimhir 9 Feabhra 1990 Luach 70p] |- |'''Saoirse''' |Iriseán |1998 |Foilsithe ag Roinn Chultúr Sinn Féin Béal Feriste (The local newsletter by the jackie Griffith Cumann Provisional Sinn Féin) | | |- |'''[[Saol (Nuachtán)|Saol]] > Saol.ie''' |Nuachtlitir |1974-'11-'14>? |Nuachtlitir mhíosúil do phobal na Gaeilge FnaG |''Colm Ó Tórna'' |Cuireadh dtín idirlíon ansin baineadh a mhaoiniú |- |'''Scathán (An?)''' |Iris |1950 -2006>? |Iris an Chumainn Ghaeligh (Ollscoil na Banríona BF) cultúr, oideachais, litríocht, na coláistí samhraidh..... | | |- |'''Scathán''' |Iris bliantiúl |?<2017 |Iris Roinn Na Gaeilge Coláiste Phádraig Drom Condrach | | |- |'''Scáthlán''' |Iris |1980 - 2016>? |Iris Chumann Staire agus Seanchais Ghaoth Dobhair |''Seán Ó Gallchóir agus Seán Mac Niallais ([http://www.bealoideasbeo.ie/sites/default/files/2018-12/Scáthlán1_1980_OCR_0.pdf Scáthlán a h1])'' |Comhar Chumann Forbartha Ghaoth Dobhairhttp://www.bealoideasbeo.ie/sites/default/files/2019-01/Scáthlán%203%20-%201986%20-%20OCR2019.pdf |- |'''[[Scéal (nuachtán)|*Scéal]]''' |Nuachtán |2025-26 |Nuachtán seachtainiúil Gaeilge |[[Éanna Ó Caollaí]] |Céad eagrán 15/04/2025. 16 lch an eagrán. Leagan clóite amháin. Ar fáil in éineacht le ''[[The Irish Times]]'' agus an ''[[Irish Examiner]]''.<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref name=":5" /> |- |'''Scéala Aduaidh''' |nuachtlitir |1988-89? |i gcló i mBéal Feriste | | |- |'''Scéal Úr''' |Nuachtán |1966 |Tablóid Ghaeltacht Bhéal Feriste | |Thosaigh is chríochnaigh sa bhliain chéanna. |- |'''Sciath con gCulainn''' |Iris lámhscríofa |1899 |Iris tiolcatha chun leas Ghluaiseacht na Gaeilge, Béal Feirste | | |- |'''Scoth Smaointe''' |sraith |1977-86 -2016>? |Cumann Gaelach Coláiste Mhuire gan Smál Luimneach | | |- |'''Scríobh''' |Irisleabhar |1974-84>? |[[An Clóchomhar]] |Seán Ó Mórdha |“Díolaim shubstaintiúil éagsúil ar chuma Bliainiris ba ea Scríobh” -Al. T 6 imleabhar aistí, plé, dánta agus scéalta idir a thús agus 1984 ó phríomhscríbhneoirí agus scoláirí na linne srl. ''[[Oghma (iris)|Oghma]]'' a léiroidhre.<ref name=":6" /> |- |'''Scríbhneoirí Cois Teorann 1>5''' |sraith |2015 >'19> |Coiscéim |''Prin Ó Duigneáin/Seosamh Mac Muirí'' |Meascra saothar pinn ó Liatroim |- |'''Sgéal Nua Na Gaillinhe''' | |1922-25 |National Publications | | |- |'''7 na Seachtaine''' |Iris |<?2014 |Iris Sheachtainiúl a bhí ar fáil ar Gaelport.com | |Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge |- |'''*[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]''' |Nuachtán |2013- 2021 |Seachtanán nó forlíne sheachtainiúil de chuid an ''[[Irish Independent]]'' | |Lean seo i ndiaidh a leagan siúd de Foinse |- |'''*Seachtain Óg''' |Nuachtán |?<2014- 2021>? |Forlíonadh seachtainiúil (de chuid 'Seachtain') Gaeilge do dhaltaí bunscoile | |''féach'' |- |'''Seanchas (ó) Chairbre''' |sraith |1982-93 |Foilsithe i Sciobairín, Corcaigh | | |- |'''*[https://www.tii.ie/ga/technical-services/archaeology/seanda-ezine/ Seanda]''' |Irisleabhar |2006- 2013 2014 -'26> |Iris seandálaíochta an ÚBN (NRA). Ar líne ó 2014 |Michael Stanley |Bonneagar Iompair Éireann ainm an údaráis ó bhí 2015 ann. Aistriúchán are you an iris den ainm céanna atá san iris seo. |- |'''Seraphica''' |Irisleabhar |?<1946-48>? |Bliainiris dá Fhoilsiú ag na Frainsiasaí Óga. | |Coláiste San Antoine i Lobháin; Coláiste San Isidhóir sa Róimh ; Coláiste San Antoine i nGaillimh. Franciscan students' annual. |- |'''Sonas''' |Greannán | |Iris oideachais do rang a h1 agus a 2 | |Folens |- |'''SOS''' |Nuactán Scoile |1987-1988 |Nuachtán sheachtainiúil Choláiste Eoin ⁊ Íosagáin | | |- |'''*Splanc''' |Iris |2015 – 2021> |Iris ranga don idirlbhliain |''Gaelinn le cabhair ó COGG'' |Tá suíomh ghréasáin le leagan digiteach agus obair bhreise. Féach freisin Dréinre, ⁊ Staighre [https://www.gael-linn.ie/ga/teaching-learning/splanc/113-2/ suíomh] |- |'''Splunc''' |Iris |2008 -'14> |Iris/ Meardhearán (comic) dé-bhliantiúl Comhluadar |''aistriúchán ar isir Boer Da an Bhreatain Bhig'' |eisithe ag comhluadar |- |'''Spreac''' |Nuachtlitir |<?2008>? |Nuachtlitir Chomhlucht forbartha An Spidéil Teoranta | | |- |'''*Staighre''' |Iris |1994-2021> |Cleachtaí d'ardleibhéal an teastas sóisear i bhfoirm iris a clóitear 6 n-uaire sa bhliain | |[[Gael Linn]] [https://www.gael-linn.ie/ga/teaching-learning/staighre/113-1/ suíomh] |- |'''Stáitse''' |Iris |1991 -2005 |Iris na Drámaíochta Gaeilge An Comhlahas Náisiúnta Drámaíochta | | |- |'''Studia Hibernica''' |Iris |1961> |Iris Stair na Gaeilge ⁊rl | |Coláiste Oilliúna Naomh Pádraig |- |'''Súil Eile''' |Iris |?2001<2016 |Iris Scoil Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh | |leanann seo Flúirse |- |'''Sult''' |Iris |?<2007-2015> |Iris bhliantiúl d'imeachtaí SnG ar fud na tíre | |Bhí ar fáil sa Daily Star go dtí 2013 - Daily Irish Mail i 2014 |- |'''Sult''' |Iris |<?1969?> |Doire | | |- |'''Tairseach''' |Iris |2003>2014 |Iris Bhliantiúil cúrsa iriseoireachta ITÁC | |[Eagrán a 2 - 2008] |- |'''Taighde agus Teagasc''' |Iris |2001 – 2008>? |Iris Bhliantiúil Ollscoil na banraíonna Beal Fesiete | |https://bill.celt.dias.ie/vol4/displayObject.php?TreeID=7612 |- |'''Teagasc na Gaeilge''' |Iris |1981-2010 |Iris Comhair na Múinteoirí Gaeilge (chríochnaigh le uimhir a 9 2010) | | |- |'''Teagmháil''' |Iris Ghréasáin |??? |Ceann des na céad Iris ghréasáin. Pléadh ealaíon na cumarsáide agus eolaíocht na ríomhaireachta, Sholáthair foclóir ríomhaireachta | |I nGaeilge den chuid is mó |- |'''Teangadóir''' |Iris |?<1953-60>? |Béal Feirste | |D'fhoilsigh Breandán Mac Aodha a chuid dánta ann |- |'''Tír na n-Óg''' |Greanán |1946-1979 |''Na Bráithre Críostaí'' | |Bhíodh sé ar fáil in eindí le 'Our Boys' tháinig sé sna sála ar an Gadhael Óg |- |'''Tradrai''' |Iris | |Iris Club na nÓg Cora Chaitlín, CLG Newmarket-on-Fergus, | | |- |'''Tuairisc''' |Nuachtlitir |?<1970-'76 |Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta. Indreabhán, 5p | |'Bhí marna ag an gcruinniú inar toghadh coiste eagarthóireachta Thuairisc...' -Pobal 7 Samhain 1970. 'Ach tháinig cúpla irisí nua ar an saol le tamall agus chonaiceamar uimhir amháin de Tuairisc ina chrot nua – go maire sé – Pobal 17 iúil 1972 |- |'''Tuairisceoir''' |Nuachtán |2013-'15> |Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht. | | |- |'''*[[Tuairisc.ie]]''' |Nuachtán |2014 - 2021 |Nuachtán Ghaeilge úr ar an idirlíon a maoiniú ag Foras na Gaeilge | | |- |'''Tuarascáil an Uachtaráin''' |Irisleabhar | |“ 4 ag tógáil Ollscoil Dlúth-thaighde den chéad scoth” Foilseachán taighde UCD | | |- |'''Tuarascáil Bhliantúil DKIT''' |Irisleabhar |2008 |Institúid teineolaíochta Dhún Dealagan | |https://www.dkit.ie/system/files/0809_Irish_Annual_Report_0.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129005712/https://www.dkit.ie/system/files/0809_Irish_Annual_Report_0.pdf |date=2017-11-29 }} |- |'''Tuarascáil Bhliantúil Teagasc''' |Irisleabhar |2007 | | | |- |'''Tuathal''' |Iris |2010-2013 |Iris Ghaeilge le Coláiste na Tríonóide- eagrán Nollag I 2011, seans gur iris séasúrach é | |http://issuu.com/tuathal/docs/tuathal2.2012 |- |'''Tús a’ Phota''' |Iris |1930 |Aguisín do Gearrbhaile' de thorradh na Laethannta Saoire) |''Eric Mac Fhinn'' |Chló sé lena airgead féin é. |- |'''Ulaidh ag Aiseirighe''' |Irisleabhar |???? |Foilsithe ag Resurgent Ulster, Béal Feirste | | |} === Gaeilge ⁊ Béarla === {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Gaeilge ⁊ Béarla ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''Ainm''' |Iris |1989-2018 |Iris ar logainmneacha -Bulletin of Ulster Placenames Soc. |''Leon Ó Móracháin a bhunaigh'' | |- |'''An Aisling''' |Iris |1985 -1991?> |A journal of tradional studies. |''Micheál Ó hAllmhuráin'' |Comhaltas CÉ Chiarraí Baile Thadhg |- |'''An Crann''' |Iris |1908-24>? | |''Séamus de Craig'' |Foilsithe leis An Stoc (1917-1920, 1923-1931) Cf. R. de Hae, Clár-Litridheacht na Nua-Ghaedhilge. |- |'''An Choinneal''' |Iris dé bhliaintiúil |1959-2021> |Parish publication, Louisburgh. Longest parish bulletinin Ireland |''Leon Ó Mórcháin a bhunaigh'' |Iris pharóiste Chluain Cearbán, Maigh Eo -'provide an insight into life in Kilgeever parish'. |- |'''An Chraobh-Ruadh''' |sraith |1895-1913>? |Seachtanán CnG | |irisleabhar Chonnartha na Gaedhilge ghá chur amach ag muinntir na h-Ard-Sgoile Ultaighe, Béal Feirsde |- |'''[[An Claidheamh Soluis]]''' |Nuachtán |1899>1917 / 1930-32 |CnG Bhéal Feriste / Árd-sgoil Ultach |''Eoin Mac Néill ->01 Pádraig Mac Piaras 03- 09'' |''Athraíodh an ainm go Fáinne an Lae ar feadh tréimhse agus ansin go Misneach arais go Fáinne an Lae agus thar nais dtín chéad ainm.'' |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/an-claoimh-solais-september-1983.pdf An Claoímh Solais]''' |nuachtán |1983>? |Nuachtán Chumann BÁC 6 & 8 |Cathal Hughes & Martin Forsythe | |- |'''An Connachtach / The Connachtman''' |Iris |1907-1908 |a bilingual journal devoted to the national revival. Áth Luain |''Seán Mac Giollarnáith'' |''Níor mhair ach tamall gairid'' |- |'''An Doras''' |Nuachtán/mórbhilleog |1996-1998 |Iris Mheirceánach faoin gCultur Gaelach | |Níl rian de ann ach i liosta ar www.3.smo.uhi.ac.uk |- |'''An Droichead – ''the bridge''''' | |1985-89 |An Irish magazine from New York / A bilingual journal from Ireland | |Is cosúil go raibh dhá iris nó an ceann céanna faoin teideal céanna á dháiledh in oirthear Mheirceá |- |'''An Duibhneach''' | |?<1971>? |Cumann Cearta sibhialta na Gaeltachta |Breandán Mac Gearailt |Tar éis do Breandán Mac Gearailt éirigh as bheith ina eagarthóir ar Misneach bhunaigh sé seo. |- |'''An Féinics''' | |?<1968-73>? |Comhairle na gCumann Gaeilge, Cumann na Gaeilge Nua Eabhrach |Seán MacPotait Eag. Cúnta: Deasún Breathnach | |- |'''An Fhearsaid''' |nuachtlitir |?<1995>? | | | |- |'''An Fhuinneog Ghaelach''' |Irirsán Ráithiúl |2002-2021> |Nuachtlitir Cumann Gaeilge na hAstráile Teo. | | |- |'''An Focal''' | | |Nuachtán Ollscoil Luimnigh. Roinnt colúin Ghaeilge ann | | |- |'''[[An Gaodhal]]''' |Iriseán |1881-1904> |Leabhar-aithris Míosamhal (Brooklyn, New York : Nolan Bros. Steam Print, December, 1881.) |''Micheál Ó Lócháin'' |tabhartha chum an teanga ghaedhilge a chosnadh agus a shaorthughadh agus chum féin-riaghla Chinidh na hÉireann |- |'''An Glór Poblachtach''' |Irisleabhar |2010 |Iris úr Shinn Féin  (le bheith ráithiúl) | |(bhí 500 síntús á lorg acu le go leanfadh siad leis) |- |'''An Leabharlann''' |sraith |1905-1909 |Irisleabhar cumann na Leabharlann | | |- |'''An Long / War Sheet''' |Irisleabhar |1922 |Warsheet No 1, foilsithe ag (IRA, BÁC) | | |- |'''An Múinteoir Náisiúnta''' | |?<1960-64>? |Tír Teanga Ceol | | |- |'''An Náisiún / The Nation''' |Páipéar |1952 | | | |- |'''An Nuaidheacht''' |sraith |1980-'02>? |Newsletter of Conradh na Gaedhilge Washington | | |- |'''An Óige''' |sraith |1930>? |A bright bi-lingual monthly |''Pádraig Ó Bróithe'' |Bunaithe ag an Eagarthóir |- |'''An Phoblacht/ Republican News''' |Nuachtán | |Nuacht le dearcadh poblactánach | | |- |'''An Píobaire''' |Iriseáinín |1969-78 -'14 |Na Píobairí Uileann i mBÁC a d'eisigh | |Ó 1999>14 i mBéarla |- |'''An Ráitheacháin''' | |1936>? |The Gaelic Quarterly Review,: Iris de chuifd an cumann lúthchleas Gael | |http://www.limerickcity.ie/media/1937%2003%20No%204.pdf{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |'''An Ridire''' | |?<1974>? |Ceoltóirí an Daingean | | |- |'''An Saol Gaelach''' |Iris |?<1919>? |Alt ar Thomas Mac Partland ann ar an 25 Eanáir 1919 | | |- |'''An Sgiath – The Shield''' |Sraith |1907 | | | |- |'''An Smaointeóir / The thinker''' |Irisleabhar |1919 -1920_>? |Irisleabhar Oifigeamhail Connradh Na Gaeilge de'n Státa Nuaig Eabhraic | |Irisleabhar Ráithiúil |- |'''An t-Eagrán''' | | |Nuachtán mhicléinn DIT i mBéarla ach Colúin Ghaeilge ann | | |- |'''An Teanga Bhinn''' |nuachtlitir |?<1996>? |Eisithe ag An Cumann Gaelach 7 Glór na nGael, Port a Dúinín | | |- |'''An tOibrí Imdhála: The Distributive Worker''' | |1957>? |incorporated ‘The Drapers Assistant’ and An Saothraí Riartha | | |- |'''Ard na hÉireann''' |Iris |1904 |''An Irish Ireland Magazine -'' |''issued by an Craobh Colm-cille, Connradh na Gaedhilge Tulach-mór. Nodlaig, 1904.'' | |- |'''As na Nuachtán''' |Iris Idirlíon |?<2014 |Ath-fhoilsiú ar altanna as na Nuachtáin a bhíonn Ag plé an Ghaeilge |''Gaelport.com C.NnaG'' |Ath bhunaithe fé scáth PEIG de chuid CnG |- |'''Banba''' |Iris |1901-06 |foilsithe ag Muintir Bhrúin agus Nualláin | | |- |'''Banba''' |irisleabhar |1921-22 |Gael Pub. & Trading Society | | |- |'''Béaloideas,''' |Irisleabhar |1927-'01>? |The Journal of Folklore society of Ireland / Cumann Béaloideasa Éireann |''Séamus Ó Duilearga'' |i nGaeilge den chuid is mó tríd go dtí na 70dí is ansin i mBéarla den chuid is mó ina dhiadh |- |'''Bean na hÉireann''' |Iris |1908-1911 |Iris Inghinidhe na hÉireann, ‘freedom for Our Nation and the Complete removal of all disabilities to our sex |''Maude Gone a bhunaigh'' |An chéad iris do Mhná in Éirinn.   Scríobh Caitlín Nic Gamhann alt ann. |- |'''[https://www.ucc.ie/en/anthropology/research/researchprojects/beascna/ Béascna]''' |Irisleabhar |2002-2017>? |Iris Bhéloideasa agus Eithneolaíochta Dept of folklore UCC | |''‘Béascna’ is one of only two scholarly journals in the Republic of Ireland publishing articles and reviews relating to Irish and European Folklore and Ethnology in general.'' |- |'''Bliainiris''' |sraith |1982 |Cuman staire agus seandálaíochta Thuaisceart Mhaigh Eo | | |- |'''[[Bolg an tSoláthair (Cumann na nÉireannach Aontaithe, 1795)|Bolg an tSolair]]''' |Iris |1795 |'Or The Gaelic Magazine' - Aistí, Amhráin is Gramadach. | |Clóite fé chúram na h-[[Cumann na nÉireannach Aontaithe|Éireannaigh Aontaithe]]. Aon eagrán amháin a eisíodh. Aistriúcháín le [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1047 Charlotte Brooke] ann |- |'''Cairde na Cruite''' |Nuachtlitir |1990-'10 | | | |- |'''Céim''' |sraith |1970>? |Coimisiún le rinicí Gaeilge | | |- |'''Ceol''' |Sraith |1963-86 |a journal of Irish music |''Breandán Breathnach'' | |- |'''Ceol Tíre''' |Billeog eolais |1973>? |Cumann Cheol Tíre Éireann = Folk Music Society of Ireland | |BÁC |- |'''Channel''' |iris liteartha |2019> |Iris liteartha dírithe ar an “dúlra, imní an chomhshaoil, agus smaoineamh éiceolaíochta”.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/abhar-i-ngaeilge-a-lorg-ag-iris-liteartha-i-mbaile-atha-cliath/|teideal=Ábhar i nGaeilge á lorg ag iris liteartha i mBaile Átha Cliath|dáta=2023-06-01|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2025-05-29}}</ref> |[[Cassia Gaden Gilmartin]]; Eagarthóir Gaeilge: [[Simon Ó Faoláin]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://channelmag.org/about-channel/|teideal=About - Channel, Ireland's Environmentalist Literary Magazine|language=en|work=[[Channel]]|dátarochtana=2025-05-29}}</ref> |I mBéarla go príomha; beagán i nGaeilge ó 2020 i leith, taobh le haistriúcháin go Béarla. Lonnaithe i mBaile Átha Cliath.<ref name=":2" /> |- |'''CNAG''' |iris/nuachtlitir? |1991- 1995 |Conradh Na Gaeilge 6 Sraid fhearcar BÁC 2 01757401-2 50p | |Eagrán 07 ‘93 táille 50p comóradh 100 bliain d e CnaG |- |'''Cogar''' |Iris |1964-69>? |The newsletter of Comhlachas Daonscoil | | |- |'''Comhaltas''' |Bliain-iris | |Bliain-iris comhaltas Ceoltoirí Éireann |''T.P. Ó Díomsaigh'' | |- |'''Comhaltas Ceoltóirí Éireann''' | |1976>? |'Comhdháil' | | |- |'''Corca Dhuibhne Beo / Mid and West Kerry Live''' |Iriseán - agus ar líne |2009-2026> |Corca Dhuibhne, Ciarraí |''Lorcán Slataire agus Mossy'' |Ag freastal ar Phobal Iarthar agus Lár-Chiaraí. Cinntítear go bhfuil an oiread Gaeilge is atá Béarla san iris. Diúltaíonn Foras na G. agus Údarás na G maoniú dóibh. [https://www.westkerrylive.ie/ West kerry Live] |- |'''Craic''' |Nuachtlitir |1993>? |Nuachtlitir Comhaltas an Chreagáin (The very occassional newsleter of CC) | |Uimhir 2 Eanáir 1993 |- |'''Cuisle na nGael''' |Iris |?<1985 -94>? |Iris Bhliaintiúl Chraobh an Iúir / The Journal of the Newry Branch Gaelic League | | |- |'''Dál gCais''' |Iris |1972-93 |The Journal of Clare |''Séamus Mac Dhaibhéid'' | |- |'''Duillí Éireann (Irish Pages)''' |Iriseán Dé bhliantiúl | |Iris scríbhneoireachta comhaimseartha – “ An teagrán Gaeilge dha theangach. | |foilsithe i mBéal Feriste? |- |'''Dála Gaedhal''' |billeog |1957 >? |Clann na Gaedhealtachta a d’fhoilsigh | |Clólann Juverna Teo., 4 thrácht (quote) as rosc agus eile agus torthaí chrannchur Taisge Éireann Sráid Árann Thoir BÁC, guthán sealadach 46956, An árd sgoil, sráid Duibhis, Béal Feirst, guthán 22210 |- |'''Eagar''' |Ráitheachán |1950? |Ráitheachán dhátheangach CnG |''Anraoi Ó Liatháin'' |'Rosc' an teideal nuair a tiontaíodh ina coicíseán é |- |'''[[Éigse (iriseán)|Éigse]]''' |iriseán |1939>?2006>? |a journal of Irish studies, Index to volumes 1-30 – Leabharlann na hÉireann |''Colm Ó Lochlainn'' |''/ Published (with the aid of the Adam Boyd Simpson Bequest) for the National University of Ireland'' |- |'''Éigse Cheol Tíre''' | | | | |Brún agus Ó Nualláin Teo. |- |'''Éire ag na Náisiúin Aontaithe''' '''Ireland at the United Nations,''' |Sraith leabhair |?<1957-1962>? | | | |- |'''Éire-The (Irish) Nation''' |Nuachtán |1923-24 |Den chuid is mó i mBéarla le roinnt i nGaeilge | | |- |'''Éire go Brágh''' |iriseán | |A Monthly Bilingual Magazine for the Preservation and Promotion of the Language, Industries, Music, Art and Literature | | |- |'''Éiriu''' |sraith |1904-07 |School of Irish Learning. Dublin Acadamh Ríoga na hÉireann | |Saothar ag Osborne Bergin, Kuno Meyer, agus John Strachan ann. |- |'''[[Fáinne an Lae 1898-1900|Fáinne an Lae]]''' |Nuachtán |1898-00 &1918-20 |Páipéar reachtmhaine dá theangach chum Gaedhilge do chur ar aghaidh. CnaG BÁC, |''https://www.coislife.ie/product/fainne-an-lae-agus-an-athbheochan-1898-1900/?attribute_pa_cludach=bog'' |''Súadh é isteach sa Chlaidheamh Soluis nuair a theip ar chúrsaí airgeadais an iris seo'' |- |'''Féile Zozimus''' |sraith |1992-94 |Curtha i gcló ag Gaelinn | | |- |'''Fianna''' |Nuachtán |1915-1916>? |Míosúil – roinnt gaeilge ann | |Fianna publishing Co. |- |'''Forbairt''' |Iris nuachta |?<2007>? |Comhairle Chontae Dhún na nGall, Rannóg pobail, fiontar Agus seirbhísí cultúrtha | | |- |'''Gaedelica''' |Iris |1912-13 |Tomás Ó Rathile | | |- |'''Glór Don Phobail''' |Iris |?<2007>? |Pobal le Chéile Teo. Ag obair ar son forbairt Pobail Chloich Cheann Fhaola, gort a choirce | | |- |'''Glór Inse Bán''' |sraith |?<1971 – 1979>? |Coiste Ghlór na nGael – Templeglantine (Teampall an Ghleanntáin?) | |Bhí baint ag Micheál ó hAirnéide leis |- |'''Glór Lurgain''' |Nuachtlitir |?<1945>? |Eisithe sa Lurgain | |www.pobailcl.com |- |'''*Gníomhaithe Spriocanna Domhanda/Global Goal Getters''' |Irish lín agus Clóite |2021> |Iris lán le dánta, ealaion agus físeán daltaí bunscoile ar théama spriocanna na Náisiúin Aontaithe. Iontrálacha sa chomórtas atá sna míreanna. 4 chinn in aghaidh na bliana.Clóitear an ceathrú ceann i Mí Aibreáin le míreanna na mbuaiteoirí. | |An Roinn Gnóthaí Eachtracha Mura gcuirtear aon ní chucu i nGaeilge ní bhíonn aon Ghaeilge san iris.Aaistrítear an Ghaeilge ar mhaithe leis na Neamh-Ghaeilgeoirí.. |- |'''Guth agus Tuairim''' |sraith |?<1980>? |[Dublin] Association of Principals and Vice-Principals of Community and Comprehensive Schools. | | |- |'''Guth na nGaedhael''' |Iris |1904-1938>? |Míosagán dhátheangach CnG Londan | |''being an half-yearly bi-lingual magazine published by the Gaelic League of London, and containing the programme of the Irish Musical Festival at the Queen's Hall on St. Patrick's Day.'' |- |'''Guth Ó Thuaidh''' |Iris |2008 -'14>? |Nuachtlitir Chumann Chultúrtha Mhic Reachtain, Béal Feirste Ag sprageadh na Gaeilge i mBéal Feriste | | |- |'''Inis Fáil''' | |1904>10? |"A magazine for the Irish in London." Published to maintain A sympathetic contact between Irishmen living abroad” | |London Branch of the Gaelic League], 1904-1910> |- |'''Inis Magazine''' |Iriseán |<2003-'17> |Iris Children's books Ireland a phléann is a dhéanann léirmheastoireachta ar leabhair leanaí na hÉireann i mBéarla is i nGaeilge | | |- |'''[https://republicanarchive.com/2024/09/15/iris-magazine/ Iris]''' |iriseán |1981 - 2015 |'The republican Magazine | |IRIS was an English and Irish language magazine which focuses on Irish republicanism, Irish politics, current affairs, history and foreign affairs. |- |'''Iris Iar Chonnacht''' |Iris |1970 |Iris chun gael na cathrach a mhealladh siar chun lonnú in iarthar Chonnacht. |''Seosamh Ó Cuaig, Des Fennel'' | |- |'''Iris Na Gaeilge''' |Iris |2001- '11 |Iris Dé-bhliaintiúl [[Coláiste na nGael]] (gréasán Gaeilge sa Bhreatain) | |http://www.colaiste-na-ngael.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220214124044/http://www.colaiste-na-ngael.com/ |date=2022-02-14 }} |- |'''Irish Pages – Duillí Éireann''' |sraith |2002-'14> | | | |- |'''Iris na Mara''' |Iris |2002-'06 2014> |Maritime Institute of Ireland, Dún Laoghaoire | | |- |'''Iris na Nodlag''' |Bliainiris |1945>? |Ógraidh Croise Deirge na hÉireann; The Irish Junior Red Cross. |''Leslie De Barra a bhunaigh'' |Bean céile Tom Barry an Poblachtánach |- |'''Iris Teoin/ Wolfe Tone annual''' |Bliainiris |1932-'54 | |''Brian Ó hUigín'' | |- |'''Irisleabhar na bhFiann''' |Irisleabhar? |1964 |Fianna Éireann | | |- |'''Irisleabhar Ceilteach''' |Irisleabhar |1952-54 |Irish Society Cambridge, Toronto Tír, Teang Ceol |''Iain Mac Aoidh, Pádraig Ó Broin'' | |- |'''Irisleabhar Mhuineacháin,''' |Irisleabhar |1976 -83>? |An Cumann Gaelach, Iris chraobh Mhuighneachán de CnG | | |- |'''[[Irisleabhar na Gaedhilge]] / The Gaelic journal''' |Irisleabhar |1882 -1909 |Exclusively devoted to the preservation and cultivation Of the Irish language |''Osborne Bergin'' ''Eoghan Ó Gramhnaigh'' |Ghlac CnG seilbh ar an Irisleabhar i 1894 tar éis do bhaill as Aontacht Na Gaeilge agus CnaG é a bhunú in 1893. Scríobh Páraic Mac Piarais, Eoin Mac Néill agus Peadar Ó Laoghaire [http://irisleabharnagaedhilge.fng.ie/index.php?irisleabhair_function=1&irisleabhair_file=IG01-3 téacsanna ar líne]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |'''Iris na Nodlag''' | |1944>? |Ógraidh Croise Deirge na hÉireann; |''Máire Ní Mhurchuadha'' | |- |'''Iris Drong Átha Cliath''' | |1939-. |National Association of the Old I.R.A. 1886-1963 |''Oscar Traynor'' | |- |'''Laochra Léinn''' |Iris |1992 >? |Bróisiúr Mheánscoil Feirste – anscoilbhliain 1991-1992 | |bunaíodh an choláise i 1991 |- |'''Leaves – Billeoga''' | |1938>? |“Politics, Literary, Irish, Ireland, Monthly . [1 Eanáir - 2 Feabhra] |Louis N. le Roux |foilsithe Michaelmas i mBÁC I mBéarla dar le Marsh's Library ach altanna ar an nGaeilge agus i nGaeilge in imleabhar a h1 uimhir a h1. Im. 1 uimh 2 ar díol ag https://www.abebooks.com/Leaves-Billeoga-Political-Literary-Irish-Ireland-Monthly/30547596652/bd |- |'''Ná Bac Leis''' |Páipéar |1921 |Clóite 'Internment Camp, Ballykinlar'. 3 h-eagrán, Alt amháin i nGaeilge i ngach eagrán | | |- |'''Newsletter of the School of Celtic Studies''' | |1987-96 |'Scéala Scoil an Léinn Cheiltigh' | | |- |'''Nuachtlitir An Droichead''' |nuachtlitir |?<1998>? |Béal Feirste | | |- |'''Nuacht Leabharlann Náisiúnta NA hÉireann''' | |1999->? |BÁC leantar mar NLI NEWS | | |- |'''Nuacht SMI''' | | | | | |- |'''Oideas''' |Iris |1968>? |Ráiteachán Roinn Oideachais | | |- |'''Ríocht na Midhe''' |Sraith |1955>? |records of Meath Archaeological and Historical Society. | | |- |'''Rosc (Dhá theangach)''' |Iris |1951 – 1982>? |Iris Dhá theangach Chonradh Na Gaeilge CnaG 20p |''Pádraig Ó Fearaíl'' |Lean seo i ndiaidh 'Eagar' IMLeabhar 30 Uimh.5 Nollaig 1981 / Eanáir 1982 |- |'''Samhain''' |Iriseán |1901-17>? |Iris WBYeats |''W.B. Yeats'' |[Cúirtéis clódóir] Foilsithe in éindí leis an Irish Week????????? |- |'''Scéal (irisleabhar)''' |Irisleabhar |2011-'15> |Journal of Coláiste na nGael, Britan. |''Scéal acts as our campaign briefing document'' | ''lean seo 'Iris Na Gaelige''' ''A5, 12 leathanach, 4 uair sa bhliain, 90% as Béarla'' |- |'''Scéala''' |sraith |197?> |Comhaltas Ceoltóirí Éireann – craobh Ardscoil Rís | |'''Gló G' dar le Tais.CDÉ.'' ''Scríobh Úna Uí Dhíosca ann'' |- |'''Scéalta (Dromahair)''' |Nuachtán |2015> |Ráiteachán i mBéarlaach colún Ghaeilge ann. | | |- |'''Scéal chatha Luimnighe''' |Irisleabhar |1922/3? |Limerick War News | | |- |'''Scéala Éigse Éireann''' |Iris |?<2008>? |Iris Poetry Ireland formhór i mBéarla | | |- |'''Scéilíní''' |Iris |?<2009>? |Nuachtlitir Dhátheangach choláiste Oriall | | |- |'''Sean Óglach''' |Irisleabhar | |Official organ of the National association of Old Irish republican Army | | |- |'''Sinsear''' |irisleabhar |1979 -2019 |''The Folklore Journal', Roinn Bhéaloidas Éireann, An Coláiste Ollscoile'' | |An 10ú hEagrán 2019 – 9= 2005. níor foilsíodh aon cheann idir 1984-89 |- |'''Spaoi''' |Greannán | |Education magazine for 1st and 2nd class | |Folens |- |'''[[Splonk]]''' |Ríomhiris |2019>2024 |Iris dátheangach [[Splancfhicsean|splancfhicsin]] |Príomheagarthóir: [[Nuala Ní Chonchúir]] |[https://www.splonk.ie Splonk.ie] Ar sos ó 2024 i leith |- |'''Sult''' |Irisleabhar |1961 |Coláiste Oiliúna Naomh Pádraig ??????? Folens?????????? | | |- |'''[[TEANGA]]''' |irisleabhar |1979— |[[Cumann na Teangeolaíochta Feidhmí in Éirinn]] IRAAL | | |- |'''Teangeolas''' |Iris |1974-'01 |Iris débhliantiúil Institiúd Teangeolaíochta Éireann | |''Bhí an chéad eagrán i nGaeilge agus dhá- theangach as sin amach ?????????'' |- |'''Teoiric''' |Iris |1971 - 1980>? |Theoretical Journal of the Republican Movement. ''"without theory there is no movement"'' | |15p https://www.leftarchive.ie/document/2109/#comments |- |'''The Gaelic Voice''' |Iris |1990 |Béal Feirste | | |- |'''The Irish People / An Choismhuintir''' |Irisleabhar |1973 |Republican movement Ireland a chur i gcló | | |- |'''The Standard – An t-Iolar''' |Irisleabhar |<?1950?> |Catholic Journal |''Peadar? Kirby'' |Bhí Paddy Kavanagh ag scríobh ann. ''Ghlaodhtí 'The Caholic Standard' mar leasainm air'' |- |'''The Star / An Reult''' |Nuachtán |1929 >? |"A national weekly devoted to politics, economics & social Affairs."review." - míosagain ó 1930 ar aghaidh | |Baint ag cumann na nGaedhael leis |- |'''The United Irishman''' |Nuachtán |1899-1906 |National weekly review | | |- |'''The United Irishman''' |Nuachtán |1932-1933 |Foilsicheán de chuid Cumann na nGaedheal – Foilsithe ag 'The Star' | | |- |'''Tomhas na Teanga''' |Sraith alt |2002 – 2010 |Tomhas na Teanga is a series of articles appearing in The National Hibernian Digest, |Séamas Ó Neachtain, a.k.a. Jim Norton |http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/T_na_T_Mar2010.htm |- |'''Treoir''' |Iris |1968>'14 |Iris Chomhaltas Ceoltóiri Éireann | | |- |'''Uladh''' |Iris |1904-1905 |a literary & critical magazine. | | |- |'''United Irishman''' |Nuachtán |1933 – 1936 |Ainm nua 'the united Irishman' de chuid Cumann na nGaedheal | |http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/index.htm |} == Gaeilge ⁊ Gaidhlic (⁊ Béarla) == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Gaeilge ⁊ Gaidhlic (⁊ Béarla) ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''[https://anpáipéar.ie/2025/10/aiteachcueir-irisin-nua-de-chuid-aerachaiteachgaelach/ Aiteach / Cuèir]''' |Iriseán |2025 |Irisí a dó Aerach Aireach Gaelach. don phobal Aiteach-Cuèir ar dhá thaobh de Shruth na Maoille. |Stiofán Ó Briain |Conall Ó Duibhir an dearthóir. Maoinithe ag Colm Cille. d'eisigh an dream céanna 'An Gairdín' an bhliain roimhe. |- |'''Am Foran''' |nuachtlitir |?<2013>? |The Gaelic council of Nova Scotia newsletter | |Gaidhlig den chuid is mó |- |'''An Deo-Ghréine''' | | | | | |- |'''An Gaidheal''' | |1923-49>?33 |The official magazine of An Comunn Gaidhealach | | |- |'''[[Buaidh]]''' |iris |2015> |Iris de chuid [[Misneachd na hAlban|Mhisneachd na hAlban]] | |[https://www.misneachd.scot/ misneachd.scot/] |- |'''Causeway / Cabhsair''' |iris | |Iris scríbhneoireachta Éireannaigh agus Albanaigh | |Iris ó [[Oilthigh Obar Dheathain|Ollscoil Obar Dheathain]] i ngach teanga de chuid an dá thír [https://www.abdn.ac.uk/llmvc/research/word/causeway/ abdn.ac.uk/llmvc/research/word/causeway/] |- |'''Cothrom''' | | | | | |- |'''Duillí ''(Journal of contemporary writing)''''' | |<?2013?> | | | |- |'''Fear na Ceilidh''' | | | | | |- |'''Gailig''' |Iriseán |1928-30 |Galaic na hAlban Cape Breton | | |- |'''Guth na Bliadhna / ''the voice of the year''''' |Irisean |1904-1925 |The monthly magazine of An Chonradh Gaidhealach | | |- |'''[[Mac-Talla (iris)|Mac-Talla]]''' |Iris |?<1892->? |Galaic na halban?? Sidni?? |''Alaisdair Mac Labhrainn'' |Eneas MacKay Alaisdair Mac Labhrainn |} == Ilteangach == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Ilteangach ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''An tEurópach''' |irisleabhar |1899-1900 |Irisleabhar ilteangach na heorapa – Éigse Ghaeilge Choláiste na tríonóide a bhí ina mbun |''Conall Cearnach, Patrick O Brien'' |'Ní bheidh slighe againn do Shacs-bheurla ann... Is beag is fiú cláirseach aon sreangan agus is beag is fiú sgoláire aon-teangain’  - Cuir i láthair na h-irise dar leis an alt in Comhar Iml. 39 Uimh. 4 le hAisling Ní Dhonnchadha |- |'''An Macaomh''' |Iris |1909-1913 |Iris trí theangach scoil éanna Gaeilge Béarla Fraincis, drámaí filíocht 7rl |Pádraig Mac Piarais |4 h-eagrán |- |'''An Sgolaire''' |Nuachtán sheachtainiúil |?<1913>? |Nuachtán trí theangach (G,B, F)de chuid daltaí Scoil Naomh Éanna. Clóadh 50 cinn agus dioladh ar 1p an ceann iad. | | |- |[[Carn (iris)|Carn]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228181545/https://www.celticleague.net/carn/ |date=2021-02-28 }} |Iris |1973-2014> |Iris ráithiúl an Chonradh Cheilteach /Celtic League i 7 dteanga | |''A Link between the Celtic Nations''' https://www.celticleague.net/carn/ |- |'''Fianna''' |Iris |1911- 1913>? |Iris i mBéarla agus Spáinis do Ghael na hArgaintíne | | |- |'''Glór don Phobal''' |Iris |2002 -2007>? |Ag obair ar son Forbairt Pobail [[Cloch Cheann Fhaola|Chloch Cheann Fhaola]] - Iriseán Pobail le Chéile, Leitir Cheanann. An é seo Glór don Pobail? | | |- |'''Hunmanitas''' |Iris |1930-1931 |i nGaeilge, Béarla, Fraincís scata Gaeilgeoir i mBÁC (muintir Humanitas) a bhunaigh é. |''Tomás Ó Cléirigh'' | |- |'''Irisleabhar Hibernia''' | |1938>56>? |I nGaeilge, Béarla agus i bhFraincís na hEilvéise | |Déanta i bhFribourg |- |'''Na Feadánaigh''' |sraith |1963 |The whistle Players' (i mBreatanais atá seo) |''Breandán Breathnach'' | |- |'''Scéala Scoile''' |Iris |?2000-2017> |Iris séasúrach Shruth na Gaeilge, Cláiste Chaitríona Ard Mhaca | |Eagrán 30 Nollag 2016 |} == Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''An Teanga Bheo''' | | |Colún san Irish Times | | |- |'''Billeog''' | | |Leathanch Altanna Gaeilge an Irish Times |''Pól Ó Muirí'' | |- |'''[[The Echo]]'''? |nuachtán |? |? |? | |- |'''Liatroim Ag Labhairt''' |Leathanach míosúil |2015-2016> |Leathanach de cheithre ghné alt Cainteoir na míosa, Colún na staire, seanfhocail, |''Proin Ó Duigneáin'' | |- |'''The Soverign Independent /An Saorfhlaitheas''' |Nuachtán |?2012 >2015? |Teoiricí Comhcheilge is a dtionchar ar Éirinn. An t-eagrán deireanach ag scríobh an teideal in nGaeilge freisin, leathanach cúil i nGaeilge |''á chruthú i dTuaisceart Liatroma'' | |- |'''Tomhas na Teanga''' |Sraith alt |2002 – 2010 |Tomhas na Teanga is a series of articles appearing In the National Hibernian Digest, |''Séamas Ó Neachtain, a.k.a. Jim Norton'' |http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/T_na_T_Mar2010.htm |- |'''Treibh''' | | |Altanna Gaeilge ón Irish Times |''Pól Ó Muirí'' |www.irishtimes.com/culture/treibh |- |'''[[Wings]]''' |Iris |? – 2026> |Colún rialta le [[Fearghas Mac Lochlainn]] faoin teideal "Ainmneacha Éanlaith Éireann" | |[https://birdwatchireland.ie/publications-list/publications-wings/ birdwatchireland.ie/publications-list/publications-wings/] |- |'''Derry people, Peoples press, Connacht press, Connacht sentinel''' | | |Bhí siad seo ag gacadh leis an deontas de €28 sa Tseachtain chun ábhar Gaeilge áitiúl a chuir ar fáil | | |} == Teideal Gaeilge, altanna Béarla == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Teideal Gaeilge, altanna Béarla ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''Ag Déanamh Ceoil''' |Irisleabhar | |52 fonn ceoil le húsáid i mbun múine. |''Comhaltas Ceoltóirí na hÉireann'' | |- |'''Ainriail''' | |1975 - 1987 |A Belfast Anarchist Monthly | |7 n-eagrán ar fad https://irishanarchisthistory.wordpress.com/2012/12/15/ainriail-belfast-no-1-1985/ |- |'''Ainriail''' | |1995-1996 |An Irish Anarchist Monthly | |Eagrán a 6 1996 50p https://www.leftarchive.ie/publication/27/ |- |'''AISÉIRÍ''' |nuachtán |?<1967>? Uimh. 5 1ml 24 |Saor Gaelach Críostúil! 6D | |Nuachtán an páirtí polaitiúl [[Ailtirí na hAiséirí]], - corporatism / fascism |- |'''An Bárr Buadh''' |Irisleabhar |1943> |Míosagáin, a monthly journal devoted to the activities and general welfare of the members of First Division the Southern Command and the L.D.F. ... | | |- |'''An Camchéachta / The Starry Plough''' | |1975-2009>? |The theoretical Magazine of the Republican Struggle - 8p | |Iris an IRSP a scoilt ó Shinn Féin |- |'''An Cosantóir''' |Iris |?<1947>? |The Defence Forces Magazine | | |- |'''An Eochair''' |Iris |1973 -1977 |A Bulletin of the Irish Republican Movement, Long Kesh | |https://www.leftarchive.ie/publication/2841/ |- |'''An Fianach''' '''''The Fenian''''' |nuachtán |1952> |Ireland's aspiration is for Unbounded Nationality | | |- |'''An Fiolar''' |Iris |1930>158>? |Irisleabhar Scoile na Mainistreach (conc na mainstreach i dTuaisceart Éile) | | |- |'''An Focal''' |Iris |?<2012>? |Irish Mhiic Léinn Ollscoil Luimnifgh | | |- |'''An Gael''' |sraith |1985 |Irish Arts Centre New York | | |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/an-ghuth-18-november-1978.pdf An Ghuth]''' |iris |1978-1979 |The voice of Sinn Féin. (dún na nGall) | | |- |'''An Glór''' |sraith |?<1943-55>? |The voice of the Guild of Irish Journalists |''Riobard A. Bramham.'' | |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/an-glor-1-jan-2007.pdf An Glor]''' |iris |2007 |Newsheet of Belfast Republican Socialist Youth Movement | | |- |'''An Glór Gafa''' |ráiteachán |1989-92 |'the captive voice” iris cimí poblachtach i H-block 26 cinn ar fad |''Brian Campbell / Mícheál Mac Giolla Gunna'' |Clóite agus dáilte ag Sinn Féin i mBéal Feriste |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/an-guth-august-1972.pdf An Guth] |iris |1972-1973 |Arna eisiúna ag cumann Brian Ó Diollúin, Sinn Féin Corcaigh | | |- |'''An Réabhlóid''' | |1984-1992 |Journal of People's Democracy | |foilsithe ag an ngluaiseacht People's Demcracy |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/06/an-pobal-eirithe-spring-1991-1.pdf An Pobal Éirithe] - The rRsen People |Iris |?<1989 -1991>? |The Magazine of The Irish in Britain representation Group | |alt amháin i nGaeilge ag Pádraig Ó Conchúir in Uimh. a 5 |- |'''[[An Phoblacht]] / Republican News''' |Nuachtán |19??-2015> |Nuachtán e chuid Shinn Féin | | |- |'''An Phoblacht''' |Iriseán |2019-2020> |Iriseán treasbhliantúil Shinn Féin £5 £4 | | |- |'''An Saorstát / The Free state''' |Nuachtán | |Seachtanán i mBéarla ar | | |- |'''An Saoghal Gaedhealach''' |Iris/Nuachtán |?<1918-1919>? | |''Ua hÉigeartaigh'' | |- |'''An Saoghal Gaedhealach''' |Irisleabhar |1950>? |The Vocational Education Bulletin Supplement |''foilsithe i Loch Garman'' | |- |'''An Scéal''' |Nuachtlitir |2006-'10 |the newsletter of the Irish community in Scotland |''riomhlitir ar fáil i gcóip crua ó leabharlanna i nGlaschú'' | |- |'''An Seanachaidhe /The Milesian''' | |1893-18? |lámhscríofa ag Árt Ó Gríofa – idir láimhe ag an Celtic Literary Society |''Liam Ó Maolruanaidh - William Rooney'' | |- |'''An Solas''' |Iris |?<1965>? |The Monthly Magazine of The Irish Comunist Group - Oct 19065 The Monthly Magazine for Irish Workers - Nov 1965 | | |- |'''An Solas''' |Iris |2004- 2006 | | |https://www.leftarchive.ie/document/318/ |- |'''An Spréach''' |Iris |2018 - >2020 |Indpendent non-profit Socialist Rpubicanmagazine. £2.50 €3.00. [leantar leis ar FB.] | |https://www.lasairdhearg.com/anspreach/ Seacht n-Iris ar fad |- |'''An Taisce''' |Iris |1975 - >? |Ireland's Consevation Journal | | |- |'''The Standard / An tIolar''' |seachtanán | | |''Peadar Kirby'' | |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/21349-an-to-no1.pdf An tÓglach]''' |Quarterly Journal |1918-22 1967 - 1970 |“The official organ of the Irish Volunteers” . |''(cinn eile ann leis Pierce Beaslaí)'' |''D'fhostaigh an t-airm Seán Ó Conchubhair chun cuidiú leo i gcúrsaí poiblíochta agus chun an iris a thabhairt amach'' |- |'''An tÉireannach''' |Iris |1985?>88? |Iris an 'Irish Association' i bParás - Iris cultúrtha a plé litriocht, ealaín 7rl, Dhá nó trí chinn sa bhliain. Corr-alt i nGaeilge Agallamh déanta le Becket. |''Dave Conachtan'' |Scríbhneoir eile a b'í Sylvua Hotinger Imircigh oillte as Éire a bhí san IA. Níor chláraigh siad a gcumann sa bhFrainc de reéir an dlí ach d'oscail siad Beár Éireannach i bParás agus bhíodh ranganna Gaeilge, Ceol Gaelach 7rl á n-eagrú acu. |- |'''An t-Éireannach Aontuighthe''' |Iriseán |1948 |The United Irishman: the voice of Irish republincanism | | |- |'''Ár n-Éire / Old''' | |1919-1923 |New Ireland publishing – weekly review | | |- |'''Beltaine''' |Iris |<1901>? |I mBéarla den chuid is mó |''W.B.Yeats'' |''Thug pé brabús do CnG'' |- |'''Biatas''' |Iris |1966->? |The Tillage Farmer | | |- |'''Bullán''' |Irisleabhar |1994>? |An Irish studies journal | |''Willow Press, Oxford'' |- |'''Cara''' |Iris |?<2014> |Iris do phaisinéirí eitleáin Air Lingus | | |- |'''Cáirdeas''' |Iris |?<1941>? |Journal of the Gaelic Christian Fellowship. | | |- |'''Cath Maige Mucrama''' | |?<1975>? |Imleabhar 50 d'imleabhar an chumain sin | | |- |'''Céim''' |Iris |1972 -'15>? |Iris Oifigiúl An choimisiún le Rincí Gaelacha (dé-bhliantúil) | | |- |'''Cogar''' |Iris |1974 |Iris Chomhaltas Ceoltóirí Éireann | |http://homepage.tinet.ie/~cuisle1/cuisle.htm |- |'''Cuisle''' |Iris |2011 |The voice of the Members (Fianna Fáil) | | |- |'''Dúchas''' |nuachtlitir |1972-79 |Scríobh Mac durcá?? agus Ó Murchú ann | |Irish American Cultural Institute. St. Paul Minnesota |- |'''Dúiche Néill''' |tréimhsechán |1986-96>? |“Tréimhseacháin léannta” áitiúl | |Scríobh Proinsias Ó Conluain ann go minic |- |'''Eile''' |Iris |2013 > 2021 |Iris don Aerach, |Scot de Buitléir | |- |'''Éire 19''' |Irisleabhar |1977 |University of Florida], | | |- |'''Éire''' |Nuachtán |1923 Ean- Bealtaine |Seachtainiúl |Countess Markievicz |Clóadh i nGas Chú na hAlban chun theacht i dtír ar chinnsearacht Stát le linn an chogadh Catharga. Tháinig seo i ndiaidh 'Poblacht na hÉireann'. |- |[https://republicanarchive.com/category/1940s/ '''Éireannach Aontuighthe'''] |Iriseán |1948- 1964>? |The United Irishman - "The Voice of Irish Republicanism" | |[https://catalogue.nli.ie/Search/Results?lookfor=Éireannach+Aontuighthe&type=AllFields Vol. 2 No. 3 1949] Leantar leis an dteideal seo go dtí 1951 agus i 1952 cuirtear an teideal béarla chun tosaigh leis an ceann Gaeilge i ribín agus an nath 'Is í an Phoblacht ár gcuspóir" thíos fé. |- |'''Éire Ireland''' |Irisleabhar |1949 – 1973 |Iris sheachtainiúl Na Roinne gnóthaí Eachtaracha = Ireland: Weekly etc | |Leantar é le Ireland Today |- |'''Éire-Ireland''' |Irisleabhar |1914-16>1918-22 |<nowiki>http://www.corkpastandpresent.ie/localstudies/newspaperlist/a-g/</nowiki> | | |- |'''Éire-Ireland''' |Irisleabhar |1966> 1995-? |a journal of Irish studies | |The Irish American Cultural Institute, St Paul, Minesota |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/12/eire-nua-1971.pdf Éire Nua]''' |Iris |1971, 1972. '74, '80. '90 & 2000 |the social and economic programme of Sinn Féin. | |Feabhra 1980 - “Irislitir makes it’s reappearance with this issue. Two copies will be sent to each cumann and they should be passed around for members to read and study.” [https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000852528 LNÉ] |- |'''[https://republicanarchive.com/2025/01/06/eolas/ Eolas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250925125902/https://republicanarchive.com/2025/01/06/eolas/ |date=2025-09-25 }}''' |Iris |1973 - 1975 |International Newsletter of the Irish republican Movement |Seán Ó Cionnaith? |Eolas was the International Newsletter of Official Sinn Fein in the 1970s. |- |'''Fianna''' | |1910/15? |Clóite san Airgintín |''Pádraig Mac Mághnais'' | |- |'''Fianna Fáil''' |Irisleabhar |1914 |THE IRISH ARMY A Journal for Millitant Ireland |Terrence McSwiney | |- |'''Focalín''' |Iris |1978 |(“A wee word” for the odd reader of CLR who does not understand the First Language) | | |- |'''Forgnán''' |iris |?<1962 >? |Journal of the Building Centre Dublin | |vol 1 No. 5 May 1962 |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/fuascailt-july_august-1996.pdf Fuascailt]''' |iris |1996-2006>? |Irish Political Prisoners campaign | | |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/glor-uladh-may-1955.pdf '''Glor Uladh'''] |iris |1955 |" The Voice of the Republican North" | |6 heagrán atá sa gcód ag The digital Republican archive. |- |'''[[Guth agus Tuairim|Guth ⁊ Tuaraim]]''' |nuacht iris |1979 - 1984 |Iris mhíosúil áitiúil ó thús na 1980idí a bhaineann le hiarthuaisceart Dhún na nGall. Gaeilge sa chéad eagrán ach ní ina dhiadh sin. | |http://www.bealoideasbeo.ie/Guth_Tuairm?page=0 |- |'''Inbhear''' |sraith |?<2010>? |Journal of Irish music and dance |''Niall Keegan'' | |- |'''Inis Fáil''' |Iris |1925>? |Bulletin de la Ligue pour l'Indépendance de l'Irlande. | | |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/iris-no-12-1988.pdf Iris]''' |iris |?<1988 -91>? |The Republican Magazine | |November 1988 - Number 12 May 1991 - Number 16 |- |'''IRIS''' |Iris |1981–1993, 2005–2019 |Gnóthaí Eachtracha, Bureau d’Affaires Etrangéres | |Imeartas focal a bhí sa teideal a dtánaig ó ‘Irish Republican Information Service” - dé-bhliatúil. |- |'''Iris An Airm''' |Nuachtán |1922>? |Foilsithe I mBÁC go Laethúil seachas an Satharn | | |- |'''Iris An Gharda,''' | |1969/1970 | | |<nowiki>http://www.policehistory.utvinternet.com/irisang.html</nowiki> |- |'''Iris Bheag''' |Nuachlitir |1987-1994? |the intention of this litle magazine is to provide a means of exchanging ideas and developing sinn Féin’s policies and strategies by disscussion. Rules 4. Material can be in Irish Or English7. IB is issued Free. Ib will be issued Monthly | |The Education department 44, Parnell Square, Dublin 1 Irish inbhéanach Shinn Féin – Aengus Ó Snod. |- |'''Iris Fhianna Fáil,''' | | | | |Teideal Nua: FF Newsletter |- |'''Iris Oifigiúl''' |Iris |?<2011>? |Irish Oifigiúl de chuid an rialtas | |[Uimh. 48 – 2011] |- |'''[[:en:Lia_Fáil_(political_party)|Lia Fáil]]''' |Iris |1957 |Fr. Fahy 10 -neagrán – he single handedly wrote the 10 highly inflamatory newspapers resulting in demotion in 1959 |Father John Fahy |Organ of the Land and Industrial Army of Ireland. |- |'''[https://muse.jhu.edu/journal/141 New Hibernia review / Iris Éireannach nua]''' |Iris ráithiúl |1997>2021 |St. Paul (Minnesota) Center for Irish Studies at the University of St. Thomas 1997 |Thomas Dillon Redshaw | |- |'''Nua''' |Iris |1997>2000? |studies in contemporary Irish writing. |Eugen O'Brien |Jefferson City, TN: Carson-Newman College |- |'''Nuacht CIÉ''' |Iris | |Baile Átha Cliath, An Roinn Faisnéise, Stáisiún Droichead an Rí. |''Lorcán Ó Treasaigh'' | |- |'''Nuacht Náisiúnta''' | |1923-25 | | | |- |'''Nuacht Náisiúnta''' |Iris |1969 -1976 |Iris inmheánach de chuid Sinn Féin, foilsithe i Gardiner Place | |<nowiki>http://www.iol.ie/~rjtechne/century130703///////1960s/nuacht69.htm</nowiki> |- |'''Obair''' |Iris |?<2014-'14>? |Bulletin of the office of public works | | |- |'''Our Girls/ Ár gCailíní''' | |1930-1933 |The Magazine for the Girls in Ireland | | |- |'''[[Poblacht na hÉireann (nuachtán)|Poblacht na hÉireann]]''' |Nuachtán |1922-23 |Bhí eagrán Albanach, Deisceartach agus ceann leis an dteideal bhreis War News ann | |Tháinig ‘Éire’ ina dhiadh tar éis bhás Childers a bhí i gceannas ar bolscaireacht poblachtánach. |- |'''Poblacht na nOibrithe''' |Iris |2012 - 2014 | | |iris de chuid éirigí a bunaíodh i 2006 https://www.leftarchive.ie/document/636/ |- |'''[https://pogmogoal.bigcartel.com Póg Mo Goal]''' |Iris |2015-2020 |i bhfoirm nuachtán eisithe ag Pogmogoal.com | |Póg Mo Goal is a beautifully produced football magazine, from right here in Dublin. |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/roisin-dubh-1975.pdf Roisín Dubh] |Iris |1975>? |The Voice of Kerry Republicanism | | |- |Rosc Catha |Iris |1972->1973? |Published by Clanna Eireann | |" Clann na hÉireann is a political movement representing the official Republican movement in England, Scotland and Wales" - Vol 1 No. 1 October 24 1972. 5p |- |'''[https://republicanarchive.com/2025/01/12/saoirse-irsp/ Saoirse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250114104418/https://republicanarchive.com/2025/01/12/saoirse-irsp/ |date=2025-01-14 }}''' |Iris |1980-2011 |Iris Pháirtí Shóisialta Phoblactánach na hÉireann (an IRSP) | |IRSP Paper (50p 70p abroad). dhá leathanach atá in [https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/saoirse-irsp-belfast-august-2011.pdf Eagrán 2011] |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/saoirse-the-tallaght-republican-september-1983.pdf Saoirse]''' , '''The Tallagh Republican''' |Iris |?<1983>? |"Eagran 1 Mean Fhómhair 1983" | |' In each issue we'll have a small rang Gaeilge'. Tugadh [[Tallaght Republican]] air I 1986 ach gan an rang beag Gaeilge. |- |'''Saoirse Éireann Wolftone Weekly''' |Nuachtán |1937/8>? |Seachtainiúl ‘twopence’ | |Vol 1. No 36 Saturday May 7 1938 |- |'''Saoirse Nua''' |Iris |?<2010-2014>? |The voice of the Republican Movement (Republican Sinn Féin) | |Issue 15 Spring 2014 |- |'''[http://www.irishlabourhistorysociety.com/index.php?page=saothar30&title=Saothar%2030 Saothar]''' |Iris |1975-2020> |Iris an chumainn le stair Lucht Saothair na hÉireann |''Pádraig Ó Snodaigh an chéad eagarthóir'' |Saothar 45 2020 |- |'''Scéal Eile''' |Nuachtlitir |?<2009>? |The Newsletter of the CooleyKeegan branch of CCÉ | | |- |'''[[Scéala Éireann]] / The Irish Press''' |Nuachtán |1931 -1995 |Bhíodh altanna Gaeilge thríd. | | |- |'''Sciath''' |Iris | |Journal of the National Industrial Safety Organisation   (deir NLI gur i nGaeilge atá sé) | |lean 'Health and Saftey é mar theideal |- |'''Sgéal Chatha Luimnigh''' |Nuachtán |?<1922>? |Limerick War News, nuachtán an rialtas sa choga cathardha | | |- |'''Seanchas Ard Mhaca''' |Iris |1957-1993 |Iris Stairáitiúl | | |- |'''Seanchas Dúthalla''' | |?<1971-91>? | | | |- |'''Sinn Féin''' |Iris |1923 – 1925 | |''Patrick J Little'' |18,000 cóip á ndíol. Tháinig seo i ndiaidh Éire |- |'''Sinn Féin (Daily)''' |Iris/nuachtán |1909-> 1910? | | | |- |'''Sinn Féin (Weekly)''' |Iris |1906> 1914? | | | |- |'''Sinsear''' | |?<1981- 1995>? |Roinn Béaloideasa Éireann Coláiste na hOllscoile | | |- |'''Spéis''' |sraith |2010 -'13 |Bulletin of the International Council for Traditional Music Ireland |''Liz Doherty, Thomas Johnston (2012)'' | |- |'''Táin''' |Iris démhíosúil |?<2003-2007>? |the Australian Irish Network |''Val Noone foilsitheoir'' | |- |'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/teach-na-failte-janmar-2003.pdf Teach na Fáilte]''' | |2003 |republican and socialist ex-prisoner & family support | | |- |'''Teanglitir''' |Nuachtlitir |1985-1996 |"Patriotism" Irish Association of applied Lnguistics -IRAAL |''Dónall P. Ó Baoill (1-19) Jeff Kallen (20-25), Patrick Farren (25->)'' |''bhfuil éagsúlacht idir Iris na Gaeilge/ teanglitir/teangeolas/teanga'' |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/10785-teoric.pdf Teoraic] |iris |1975 -1976>? |Theoretical Journal of the Republican Movement "We hope to publish this magazine at least every quarter." | |"Without a revolutionary theory there can be no revolutionary movement - Lenin" |- |tiocfaidh Ár Lá |iris |?<1987>? |imlitir den gcoifte stailc ocrais cuimhneach áin Éireann | | |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/10/49987099-tal-22.pdf Tiocfaidh Ár Lá] |iriseán |?>2003>? |Celtic And Ireland - iris do thacathóir®i foireann Sacar Celtic. | |Bulletin of the Irish hunger Strike Commemoration committe (Birmingham. uimh. 5 2003 |- |[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/tirgra-june-1964.pdf '''Tír Ghrá'''] |Iris |1963-1964>? |" The Voice of the Republican North | |Vol. 2 No. 5 April 1964 Luac 4d. |- |'''Treoir''' |Iris |?<1970-2020 > Vol.2 Uimhir.2 Márta -Aibrean |Iris oifigiúl Cómhaltas Ceóltóirí Eireann luach 1s. | | |- |'''An Sgrúdaightheoir The Examiner''' |Nuachtán |1930 -1960 |(Dundalk) Thosaigh mar an Newry Examiner | | |- |'''The Fanad Magazine''' | | | | | |- |'''The Gael''' |Iris | |The official journal of the Gaelic Athletic Association. | | |- |'''the Northern Patriot''' |Iris |1895 | | | |- |'''The Shan Van Vocht''' |Iris |1896 >? |(An tSean Bhean Bhocht) A National Monthly Magazine |''Alice Milligan, Eithne Carberry'' | |- |'''Young Ireland/Éire Óg''' |Irisleabhar |1919-1923 |Young Ireland i mBÁC | | |- |'''Uladh''' |irisleabhar |1904-05 |a literary & critical magazine. | | |- |'''Ulaidh Ag Aiséirghe''' |nuachtán |1952 - 1954 |Míosúil Resurgent Ulster - 'Ní Síothchán gan Saoirse' | |Resurgent Ulster a bhí ar an nuachtán ar dtús i 1952. Cuireadh an teideal Gaeilge air i Mí Aibreán 1954 go deireadh na bliana san. |} == An Ghaeilge á bplé i mBéarla == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ An Ghaeilge á bplé i mBéarla ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''Ancient Ireland''' |Iris sheactainiúl |1835 |Foilsithe i mBÁC John S. Folds |''Philip F. Brown / Pilib de Brúin'' |Established for the purpose of reviving the cultivation of the Irish language, and originating an earnest investigation into the ancient history of Ireland … |- |'''Celtica''' |irisleabhar |1946 - 2020 |peer-reviewed journal on Celtic Studies, including linguistics, literature, manuscript studies, textual criticism, history, law, Dialect studies and onomastics. |''Uimhi 31Barry J. Lewis, Ruairí Ó hUiginn'' |bliantúil ó bhí 2016 ann |- |'''Éiriu''' |sraith |1904-2013> |School of Irish Learning. Dublin Acadamh Ríoga na hÉireann | |Saothar ag Osborne Bergin, Kuno Meyer, agus John Strachan ann. |} == Cíona Lín / Blaganna == {| class="wikitable sortable" style="width: 100%;" |+ Cíona Lín / Blaganna ! scope=col | Teideal ! scope=col | Nuachtán / Iris ! scope=col | Blianta ! scope=col | Buneolas ! scope=col style="max-width:80em;" | Eagarthóir ! scope=col style="max-width:80em;" | Breis eolas / Nasc |- |'''Abair as Gaeilge é''' |2006 |mar ba mhaith liom mo chuid Ghaeilge a bhisiú. |''Julia - Meiriceánach'' |http://abair-as-gaeilge-e.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309193406/http://abair-as-gaeilge-e.blogspot.com/ |date=2021-03-09 }} |- |'''Aduaidh''' |2005 – 2007 |Focail fé thuairim i nGaoluinn.    |''Cionaodh'' |http://aduaidh.blogspot.com |- |'''Ag Seasamh an Fhóid''' |2016 – 2019 |togra ealaíne le comóradh a dhéanamh ar an tionchar a bhí ag muintir Ros Muc ar an bPiarsach sna blianta roimh an Éirí Amach |''Nuala Ní Fhlathúin agus'' ''Eoin Mac Lochlainn,'' |https://rosmuc2016.wordpress.com |- |'''Aisling''' |2006 – 2016 |“Is blag beag é seo ina ligim saor mo chuid smaoint...” |''Tim'' | |- |'''Amhráin Arann''' |2012 – 2014 |“..amhráin a cumadh in Árainn a eisiúint i bhfoirm leabhair le dlúthdhioscaí..” |''Deirdre Ní Chonghaile'' | |- |'''An Blag Ard''' |2010 | |''as an tSraith bháin dó'' |http://anblagard.blogspot.com |- |'''An Bhlaglann''' | |''Blag spéisiúil ar chúrsaí oideachais is teichneolaíocht Gaeilge -!G'' | |níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge |- |'''An Bothán Tréigthe''' |2007 – 2009 | | |http://anbothantreigthe.blogspot.com |- |'''An Cailín Deas''' | |''Blag an chailín deas Gaeltachta atá anois ina cónaí sa Chathair- IG'' | |níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge |- |'''An Cainteoir Dóchais''' |?<2009 >? | |''Michal as Poblacht na Seice'' | |- |'''An Caomhach''' |2005 - 2020 |Tuairimí agus fíricí nach mbíonn le fáil aon áit eile as Gaeilge. |''Séamus Poncán Ó Neachtain'' |http://caomhach.blogspot.com go mór ar son Iosrael – dar le Igaeilge |- |'''An Cheathrú Rua''' |2011 – 2012 |chun eolas a chur ar fáil don phobal. | |http://ancheathrurua.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200606123949/http://ancheathrurua.blogspot.com/ |date=2020-06-06 }} |- |'''An Cnagaire''' |2008 - 2020 | |''Póló'' |https://ancnagaire.blogspot.com |- |'''*An Codú''' |2006 -’ 21> |Smaointe Fánacha as Chonamara |''Eoin Ó Riain'' |''http://smaointefanacha.blogspot.com'' |- |'''An Coimíneach''' |2013-1015 |Cín Lín Uí Choimín | | |- |'''An Croí Ait''' |2011 – 2021> |Altanna agus ceachtanna mhúinteoira Gaeilge dá ranga agus d’fhoghlaimeoirí. Morán nasc chuig áiseanna éagsula |Caitríona Weafer Múinteoir, Éireannach I gCathair na nAingeal, |https://ancroiait.wordpress.com |- |'''An Doras Oscailte''' |2005 – 2012 |Blog ina dhéanfaidh mé cleachtadh ar mo chuid Gaeilge |mark bodah |http://dorasoscailte.blogspot.com |- |'''An Druma Mór''' |2008-? |''Blag chúrsai Reatha an sár iriseoir Eoghan Ó Néil -IG'' |''Eoghan Ó Néill'' |níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge |- |'''An Ghuí Aniar''' |2009 – 2011 | |''Ros Cománach i nGaillimh'' |http://anghuianiar.blogspot.com |- |'''An Mheabhair Foghlaimeora''' |2010 – 2011 | |''Bleáth cliathach a bhí 28'' | |- |'''An Litríocht seo Againne''' |2009 – 2011 |Is éard tá sa bhlag seo mo chuidse smaointe faoin litríocht seo againn |''Cailliomachas – leabharlannaí'' |http://litrocht.blogspot.com/2009/05/ |- |'''An Ruball Rua''' |2017 – 2020 |''Fáilte isteach ag an bhlag seo – teangacha a bheas le feiceáil:Gaeilge, français, English'' | |https://ruballrua.wordpress.com/tag/photography/ |- |'''*An Scríobhaí Siúlach''' |2021 |Cín Lín chun Connalach a lonnaigh san Oirua agus atá ag iarraidh an teasnamh scríobh i nGaeilge faoin tir a chuir ina cheart |''Kayla Reed'' |https://scriobhaisiulach.wordpress.com |- |'''An Solas''' |1965 |The Monthly Magazine of The Irish Communist Group. OCT '65 | |"The Monthly Magazine for Irish Workers"-. Nov. '65 |- |'''Anseo is Ansiúd''' |2010 |Blog as Gaeilge faoi gnáth rudaí an tsaoil agus mo chuid eachtraí éigsiúla. |''Gearóid Ó Madáin'' |http://anseoisansiud.blogspot.com |- |'''An t-Oileánach Tréighthe''' |2009 – 2012 | |''Proinsias Mac a’ Bhaird'' | |- |'''*An Tuairisceoir''' |2013 – 2021> |Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht. |''Ciarán Dúnbar agus roinnt eile'' |https://antuairisceoir.wordpress.com |- |'''An t-Ultach''' |2010 – 18? |Suíomh Chín lae don Iris gan ach 5 alt air |''Seán Rua Ó Murchú'' |https://antultach.wordpress.com |- |'''Anuas den tSeilf''' |2009 – 2011 |Nótaí agus smaointe iad seo de réir mar a thagann siad chugam |''Cailliomachas – leabharlannaí'' |http://cailliomachas.blogspot.com |- |'''Aodhán''' |2013 |Ag Smaoineamh os Ard |''Aodhán Ó Dea'' |http://aodhanodea.ie/blog/{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |'''Ar Son na Drúise''' | |suíomh, príobháideach é an suíomh seo | |https://arsonnadruise.wordpress.com |- |'''As an Nua''' |2016>? |formhór de i mBéarla de réir freagrai ar alt ar i dTuairaisc |Siún Ní Dhuinn |nasc ag rá gur suíomh ag déanamh aithris atá i gceist |- |'''As Ord Oráiste''' |2005 – 2006 |Dhá alt ón iriseoir seo as Béal Feriste |Liam O Raiste |http://asordoraiste.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506083934/http://asordoraiste.blogspot.com/ |date=2021-05-06 }} |- |'''Athfhás''' |2011 – 2016 |Seo nuacht agus eile ón iar-Ghaeltacht, áit atá ag teacht thar n-ais ina Ghaeltacht iomlán sar i bhfad! | |http://athfhas.blogspot.com |- |'''Bealach mo Shaoil''' |2005-2009 |chun mo chuid Gaeilge a cleachtadh, go príomha le greann - |''mac léinn sa tSúlainn'' |http://siuloir.blogspot.com |- |'''Baoismhacnamh''' |2005-2009 |chun mo chuid Gaeilge a cleachtadh, go príomha le greann - |''mac léinn sa tSúlainn'' |http://siuloir.blogspot.com |- |'''Betty Furlong''' |2018 -2020 | | | |- |'''Blag Cois Life''' |2010 – 2015 |Blog of Cois Life, Irish Language Publishers | |http://blagcoislife.blogspot.com |- |'''Blag Forbairt Naíonraí Teo.''' |2009 - 2013 |Blag é seo atá dírithe othur seo siúd a bhíonn ag obair i Naíonraí/naíscoileanna | |https://naionrai.wordpress.com |- |'''Blag Ghael Gan Náire''' |2007>? | | |http://gaelgannaire.blogspot.com/, |- |'''Blag Ghearóid''' |2006 – 2009 | | |http://gearoid.blogspot.com |- |'''Blag Mháirtín Uí Mhuilleoir''' | |Iar-pholaiteoir le Sinn Féin ar é Máirtín Ó Muilleoir | |caifear cuireadh a bheith ag duine chun é a léamh |- |'''*Blag Nua Gaeilge''' |2019 – 2021 | |''Panu Petteri Höglund'' ''Nó tá urscéal leis clóite ann'' |https://blagnuagaeilge.blogspot.com/2019/06/ |- |'''Blag Shomhairle''' |2005 -2006 |Níl fágtha ach nasc ar an suíomh blaganna | | |- |'''Baoismhacnamh''' |2018 -2020 | | | |- |'''Breacleabhar An imill''' |2004 – 2005 |'Sé is príomhchuspóir na mblaganna seo ná mo chuid Gaeulinne a chleachtadh agus a fheabhsú’ |''Conn -'' ''lonnaithe in Inis, Co. an Chláir'' |http://breacleabhar.blogspot.com |- |'''Brian Darby''' |2014 – 2015 |suíomh le altanna faoi na gcluichí Gaelacha |''Brian Darby'' |https://briandarby1.wordpress.com/category/gaeilge/ |- |'''Bród Éireannach''' |2005 -2006 |Seo mo bhlog. Beidh sé i nGaeilge agus i mBéarla |''Aingeal – foghlaimeoir Gaeilge Pennsylvania'' |http://aingealpuirseil.blogspot.com |- |'''Bruth Seanfharraige''' |2009 |'Ní beag beagán de drochbhrocán” |''An Deabhal Álainn'' |http://seanfharraige.blogspot.com |- |'''Cainteoir Doofus''' |2011-2012 |tuaraimíagus iad aisrithe sa cholún ar dheis | |http://www.cainteoirdoofus.com |- |'''Ceiliúradh''' |2011- 2013 | | |https://ceiliuradh.wordpress.com |- |'''Ceist Mór an lae''' |2006 – 2008 |Polaitíocht |''iriseoirí éagsula'' |http://ceistmhor.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728084521/http://ceistmhor.blogspot.com/ |date=2019-07-28 }} |- |'''Cha chanann? Canathaobh?!''' |2020 – 2021 |Tógáil ar Scoil Ghaeilge Ghearóid Tóibín agus na hamhrain a múineadh |''Séamus Poncán Ó Neachtain'' |https://amhrainghaeilge.blogspot.com |- |'''Chetwynde Downs''' |2006 – 2012 |Fear meánaosta beoir-bholgach frustráilte. Ag lorg síbearchaidreamh intleachtúil platónach le bean shéimh chneasta A thabharfadh cluas bhaúil do m'fhaidhbeanna pearsanta. | |http://chetwyndedowns.blogspot.com |- |'''Cín Lae Sclábhaí Pá''' |2008 - 2011 | |''Dubhaltach (Uí Reachtair?)'' |https://tadenc.blogspot.com/search?q=2011 |- |'''Cistin Chliste''' |2011 |Oidis agus altanna ar bhia i nGaeilge agus Sasanais | |https://cistinchliste.wordpress.com |- |'''CLG go Deo''' |2014 – 2015 |altann ar an Chumann lúthchleas Gael | |https://clggodeo.wordpress.com |- |'''Club Leabhar''' |2005 > 2006 |leabhair agus |''Aonghus Ó hAlmhain 7 Coleen Dollard'' |http://club-leabhair.blogspot.com |- |'''Coicís in Éireann''' |2007 – 2009 | |''mark bodah'' |http://coicisineirinn.blogspot.com |- |'''Crá Croí Cois Cuain''' |2006 -2018 |Sóisialachas agus an Ghaeilge | |https://cracroi.wordpress.com |- |'''Crosbhealaí''' |2008 – 2012 |Blag i nGaeilge ar chúrsaí an tsaoil. |''Aonghus Dwane'' |http://crosbhealai.blogspot.com |- |'''Cuisle''' |2005 |Mommy blogging as Gaeilge |''Nicole as Worchester'' |http://cuisle.blogspot.com |- |'''Cumann Carad na Gaeilge''' |2005 -2010 ‘15 -‘17 |Agallaimh agus caint as Gaeilge. |''Séamus Poncán'' |http://philo-celtic.blogspot.com |- |'''Cumann Scribhneirí Úra na Gaeilge''' |2007 – 2015 |23 scríobhnóir úra ag cur a saothar pinn in airde ar an idirlín | |http://scribhneoirioga.blogspot.com |- |'''*Cursaí Staire''' |2012 -2021 |Aistí ócáideacha ar an stair, ar staraithe, agus ar scríobh na staire. |''Vincent Morley'' |http://cstair.blogspot.com |- |'''Daoine Beaga''' |2011 |Corr alt ghairid |''Réaltán Ní Leannáin'' |http://daoinebeagadotcom.blogspot.com |- |'''Dialann Scott de Buitléir''' |?? |oscailte dóibh siúd le cuireadh amháin |''Scott de Buitléir'' |http://dialannscott.blogspot.com/ |- |'''Dónal Na Gealaí''' |2009 |6 nó seacht alt ar an réimsí éagsula den Ghaeilge |''Feilm Borland'' |http://donalnagealai.blogspot.com |- |'''Éan Bealtaine''' |2006 – 2011 |A nest for a May Bird's thoughts - Gaeilge I 2006 sasanais I 2011 |''Wren'' |http://eanbealtaine.blogspot.com/2011/ |- |'''Fada fada''' |2008 |comharthaí bóithre ceartaithe le péint |''Ceithearnach Comharthaí'' |http://fadafada.blogspot.com/?view=mosaic |- |'''Faoi Cheilt''' |2010 – 2014 | |''John'' |http://faoicheilt.blogspot.com |- |'''Feachtas''' |2012 |–Óg Ghluaiseacht na Gaeilge – Eolas agus imeachtaí an eagrais | |http://feachtas.blogspot.com/p/dean-teagmhail-linn.html |- |'''Fear Beag''' |2012 |5 alt fada | |http://fearbeag.blogspot.com |- |'''Feicim''' |2011 – 2017 |Gaeilge le Spraoi ar Inis Oírr. Fun Easy Irish Courses – Immersion Method! |''Bríd Ní Chualáin'' |https://feicim.wordpress.com |- |'''Fiche focal''' |2007 – 2011 | |''Connalach a d’fhreastail ar O na G'' |http://fichefocal.blogspot.com |- |'''Fiontar agus Scoil na Gaeilge''' |2015 – 2018 |suíomh le mórán eolas maidir le Fiontar |''blaganna ó Mhic léinn'' |https://fiontardcu.wordpress.com/about/ |- |'''Fis''' |2006 – 2013 |An chéad fhíschraoladh ó Chumann Carad na Gaeilge, D’fhág an leathanach is chuir in airde ar You tube |''Seéamus Poncánach'' |http://philo-celtic-feesh.blogspot.com  https://www.youtube.com/playlist?list=PL395B1BAD058326A1 |- |'''Foinsí''' |2009 – 2011 |liostaí foinsí ar na haistí sa dá chín lín eile ag an údar |''Cailliomachas – leabharlannaí'' |http://xn--foins-3sa.blogspot.com |- |'''Gaeilgeandedtec''' |2006 |cín lín Macléinn le deis ceartúcháin a dhéanamh, 4 nó 5 alt |''Mairead G'' |http://gaeilgeandedtec.blogspot.com{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |'''Gaeilge Faoi Thalamh''' |2004 >? |Arm Rúnda na Gaeilge | |''http://gaeilgefaoithalamh.blogs.ie'' |- |'''Gaeilge in Kirkby''' |2013 – 2016 |Is blag í chun suim sa Gaelige a spreagadh i measc mo phobail féin.… | |http://gaeligeinkirkby.blogspot.com |- |'''Gaeilge i gColáiste Ailigh''' |2011 - 2019 |Ar an suíomh seo gheobhaidh scoláirí cuidiú leis an Ghaeilge |''Proinsias Mac a’ Bhaird'' |http://gaeilgeigcolaisteailigh.blogspot.com |- |'''Gaeilge le Glam''' |2015 – 2016 |Ceathrar múinteoirí Gaeilge le suim i bhfaisean, i dtáirgí áilleachta, | |http://gaeilgeleglam.blogspot.com |- |'''Gaeilgeoir na Fionnlainne''' |2003 – 2006 |tuaraimí Phanu ar an saol. Filleann sé ar i 2013 théis cliseadh blogs.ie chun rá go mbeadh seo á n-úsáid aige feasta,. |''Panu Höglund'' |http://gaelpanu.blogspot.com |- |'''*Gaeltacht 21''' |2009 – 2021 | |''Eoin Ó Riain'' |http://gaeltacht21.blogspot.com |- |'''Gael trip''' |2016 – 2021 |Is í an sprioc atá againn i nGael Trip ná taisteal timpeall an Domhain agus an Ghaeilge a úsáid |''Oisín Mac CinnéideEmma Ní Nualláin'' |https://gaeltrip.com |- |'''Gan Ainm''' |2007 – 2011 |alt ar líon an dteaghlach a labhraionn Gaeilge |''solas dubh'' |http://ganainm.blogspot.com |- |'''Garraí Johnny Mhorgan''' |2009- 2010 |Cúrsaí cruthaitheachta, cúrsaí na n-ealaíon, dialann - i nGaeilge na hÉireann. |''Tadhg Mac Dhonngáin'' |http://garraijohnnymhorgan.blogspot.com |- |'''Gasúir le Gaeilge''' |2011-2017 |Plé ar ghasúir a thógáil le Gaeilge (I Pennsylvania) |''Lawrence Morris'' |https://gasuirlegaeilge.wordpress.com/page/25/ |- |'''Gnóthach''' |??? |nasc ar shuíomh coiscéim, imithe ón idirlíon anois | |http://gnothach.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150525015655/http://gnothach.blogspot.com/ |date=2015-05-25 }} |- |'''Go Maith''' |Feabhra go Márta bliain éigin |Comic strip |''Brian fitzmaurice 7 SC Durkin'' |http://gomaithcomic.blogspot.com/2007_02_06_archive.html |- |'''Grá fé Ghruaim''' | |oscailte dóibh siúd le cuireadh amháin | |http://nuaaois.blogspot.com/ |- |'''*Hillary NY''' |2004 – 2021 |Meascra i nGaeilge ó Nua Eabhrac - nó pé áit ina bhfuilim! |''Hilary Sweeney'' |http://hilaryny.blogspot.com |- |'''*Igaeilge''' |2009 – 2021 |Tuaraimí neamhspleácha Chonchubhair gan aon deontas |''Conchubhair Ó Liatháin'' |http://gaeltacht21.blogspot.com |- |'''Imeall''' |2004 -2009 |Blag fuaime ón imeall |''Conn Ó Muíneacháin'' |https://imeall.blogspot.com |- |'''iMúscraí''' |2008 – 2013 |Tionscnamh de chuid Comharchumann Forbartha Mhúscraí ar mhaithe le cur chun cinn na teanga agus ghnéithe eile de chultúr an cheantair. |''Conchubhair Ó Liatháin'' |https://imuscrai.wordpress.com |- |'''Íomhá an Lae''' |2007 - 2019 |Griangraif éagsúla a dhéanan mé o lá go lá agus mo chuid Smaointe faoi as Gaeilge | |http://iomhannablag.blogspot.com |- |'''*Irish Language blog''' |2019 – 2021 |930 mion cheacht ón shuiomh Transparent Language | |https://blogs.transparent.com/irish/la-fheile-padraig-3/ |- |'''Iris Eoghanaigh''' |2009 – 2011 |Tuaraimí, Nuacht, eolas |''Seán Mór – seo tús na hirise'' |http://eoghanach.blogspot.com |- |'''Is as An Baile Mé''' |2006 - 2007 |tuaraimí foghlaimeora |''Richard Achibld'' |https://foghlaimeoir.wordpress.com |- |'''Leadrán''' | |Níl rian de ar fáil ach mar nasc ar IGaeilge | |http://leadran.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926144537/http://www.leadran.com/ |date=2020-09-26 }} |- |'''Léigh Mé ar Mo T-Léine é''' |2006 – 2007 |Cin lae lín ar thaisteal ar fud an Bhraisil |''Alex Hijimans'' |https://naceithrehairde.travellerspoint.com |- |'''Líonra''' |2014 – 2021 |Blag d’fhoghlaimeoirí fásta Aonad na Gaeilge Ollscoil Luimnigh |''Deirdre Ní Loinsigh'' |https://lionra.wordpress.com/about/ |- |'''Litríocht na n-Óg''' |2010 – 2013 |An Tríú Comhdháil ar Litríocht agus ar Chultúr na nÓg | |http://litriochtnanog.blogspot.com |- |'''Máire ag Faire''' |2012 – 2013 |10 n-alt ar fad |''Máire burns – iarmhúinteoir Gaeilge'' |http://maireagfaire.blogspot.com |- |'''Máthair Gaelachais''' |2007 - 2016 | |''Jennifer'' |http://misemamai.blogspot.com |- |'''Mícheál John O Meachair''' |2012 – 2013 |Nasanna á gheallúint ach Níos mó air faoi féin ná aon rud eile |''Mícheál John O Meachair'' |'''Mícheál John O Meachair''' |- |'''Milseog Mhilis''' | |Gaeilge agus Sínis (Tá sé mar aidhm agam cultúr na nGael agus a dteanga a roint le muintir na hÁise | |https://milseogmhilis.wordpress.com |- |'''Mise Áine''' |2007 – 2011 | |''Áine'' |http://miseaine.blogspot.com - leanann mar Rámhaille |- |'''Mise Ciara''' |2013 – 2021 |Scríobh Eat Sleep |''Ciara Ní Éanacháin'' |http://miseciara.wordpress.com |- |'''Misneach Na Gaillimhe''' |2013 – 2017 |Sóisialaigh Na Gaeilge i nGaillimh | |http://misneachnagaillimhe.blogspot.com/2017/04/seilbh-glactha-ag-baill-misneach-ar.html |- |'''Mo Bhlog''' |2006 – 2009 |Ruminations & practice ‘ as Gaeilge’ |''Dalta i Minesota'' |http://mo-bhlog.blogspot.com |- |'''Muirann Ní Chonnaláin''' |2009 – 2010 |Céad iarracht scríobh as Gaeilge |''Muirann Ní Chonnaláin'' |http://poetryasgaeilge.blogspot.com |- |'''Múinteoir Sabine''' |2012 |Múinteoir bunscoilea rugadh sa Ghearmáin alt ar RnaG |''Sabine Nic Cionnaith'' |https://muinteoirsabine.wordpress.com |- |'''Myles an Nissan Micra''' |2010 – 2012 |a man of letters, public servant, polymath, tribune of the people, and pedant. He formerly wrote for a web magazine under the pseudonym 'Myles an Ford Fiesta' but has since changed his Mode of conveyance. | |http://mylesanm.blogspot.com |- |'''*Nótaí Imill''' |2009 – 2021 | |''Denis King – Seattle'' |http://nimill.blogspot.com |- |'''Nuacht1.com''' | |Gach Ailt – os na meáin Gaeilge / nascann chuig na stáisiúin Gaeilge Nuacht TG4 7 RTÉ Agus Podchraoltaí | |https://nuacht1.com/blaganna/ |- |'''Puc Saor''' |2014 – 2015 |Blag chun an CLG a phlé as Gaeilge. | |http://pucsaor.blogspot.com |- |'''*Rámhaille''' |2011 – 2021 |Mise Áine ag Rámhaille |''Áine'' |https://ramhaille.blogspot.com |- |'''Rán na nGág''' |2009 – 2019 |Is geal leis an bhfiach dubh a ghearrcach féin. |''Fergus Ó Néill'' |http://ormondo-fon.blogspot.com |- |'''*Rogha Gabriel''' |2012 – 2021 |Sleachta as saothar Ghabriel Rosenstock |''Gabriel Rosenstock'' |https://roghaghabriel.blogspot.com |- |'''Rud ar Bith''' |2008 – 2010 | |''student of the universe a fhreastalaíonn ar ghaeltachtMinesota'' |http://rudarbith.blogspot.com |- |'''Santa Cruz na Gréine''' |2009 - 2012 |Dialann ag cur síos ar an saol i Santa Cruz, California | | |- |'''Scáthán''' |2017 – 2019 | | |https://www.scathan.ie/2019 |- |'''Scéala Na Wombait''' |2004 – 2012 |altanna ar ainmhithie éagsula | |http://mhwombat.blogspot.com |- |'''*Scéalta Ealaíne''' |2019 - 2021 |Irish Art Blog 99% sa tSasanais |''Eoin Mac Lochlainn'' |https://emacl.wordpress.com |- |'''*Scott de Buitléir''' |2017-2021 | |Scott de buitléir |https://scottdebuitleir.com/category/gaeilge/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210616043012/https://scottdebuitleir.com/category/gaeilge/ |date=2021-06-16 }} |- |'''Scríbhneoirí Úra na Gaeilge''' |2007 – 2015 |Cín lín a bhí ag iarraidh saothar mórán scríbhneoir a thabhairt le chéile |''20 scríobhnóir éagsúla'' |http://scribhneoirioga.blogspot.com |- |'''Seo focan Iontach''' | |mar nasc ar mhórán cín lín ach é imithe ón tidirlíon | |ní oibríonn na nascanna |- |'''Seo Panu ag Labhairt''' | |Níl rian de ar an nasc atá ar lch cumann Carad na Gaeilge |''Panu Höglund'' |http://gaeilgepanu.blogs.ie {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229115403/http://gaeilgepanu.blogs.ie/ |date=2008-12-29 }} ff Gaeilgeoir na Fionnlainne |- |'''Sin É''' |2014 |'Blog' nua-aimseartha Gaeilge don na deagoirí agus daoine óga In Éireann agus na foghlaimeoir Gaeilge timpeall an domhain! |''Sinéad'' |http://istreiseanpeannnaanclaiomh.blogspot.com |- |'''Smaointe as Gaeilge''' |2020 |Occasional thoughts written in Irish -. Ní dhéanaim tada ach an Corrsmaoineamh a scríobh, anois 's aríst, | |https://smaointe-as-gaeilge.blogspot.com |- |'''*Smaointe Fánacha Aonghusa''' |2005 – 2021 |Mar a deir sé ar an gcanna! |''Aonghus Ó hAlmhain'' |https://aonghus.blogspot.com |- |'''Smaointe ón Champas''' |2013 |Smaointe a ritheann liom agus mé in ainm's a bheith ag staidéar! |''Colm Mac Fhionnghaile'' |http://smaointeonchampas.blogspot.com/2013/02/ |- |'''Stair i gColáiste Ailigh''' |2010 – 2011 |nascanna físe i mBéarla curtha i láthair ag an máistear i nGaeilge |''Proinsias Mac a’ Bhaird'' |http://staircolailigh.blogspot.com |- |'''Stádas na litríochta gaeilge''' |2010 |Aon alt amháin |''Ríona'' |http://stadasnalitriochta.blogspot.com |- |'''Tadhg An Mhargaidh''' |2006 |Blog Gaeilge faoi mo shaol sin an méid. Macléinn aerach as Vancouver. |''Tadhg'' |http://tadhganmhargaidh.blogspot.com |- |'''Taifead Taibhreamh''' |2006 |A bhrionglóidí scríofa ag an údar |''mark bodah'' |http://taibhreamh.blogspot.com |- |'''Te Bruite''' |2012 – 2013 |Nuacht faoi eisiún DC Rís | |http://tebruite.blogspot.com/2012/11/ |- |'''Thall is Abhus''' | |bainte den idirlíon an t-aon rian mar nasc ar Lch Anuas Den tSeilf | |http://seano-thallisabhus.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180820021118/http://seano-thallisabhus.blogspot.com/ |date=2018-08-20 }} |- |'''Tomhas na Teanga''' |2014 – 2021 |tosaithe i 2014 ach altanna ann ó 2002 |''Séamas Ó Neachtain,/ Jim Norton'' |http://tomhasnateanga.blogspot.com/?view=classic |- |'''Tomhais''' |2009 – 2010 |tomhasanna dhá líne – cad a bheadh ann? |''Aa Deabhal Álainn'' |http://tomhais.blogspot.com |- |'''Tuairimí Éagsúla''' |2011 – 2014 |éiríonn as is bunaíonn smaointe ón gcampas |''Colm Mac Fhionnghaile'' |http://anscolairescartha.blogspot.com |- |'''Turas Aisle''' |2017 – 2020 |Turas Amháin |''Réaltan Ní Leanáin'' |http://turasailse.blogspot.com |- |'''Uathachas in Éirinn''' |2008 – 2020 |Tuiste fhir óig le huathachas |''COC'' |http://blag.uathachas.ie |- |'''vernacularisms Gaeilge''' |2013 |Nótaí Ó Bhéal Feirste |''Jason Ó Ruairc'' |https://vernacularismsgaeilege.wordpress.com |- |'''Vítneam agus An Chambóid''' |2015 |Altann ar stair an Chambóid agus Vítneam |''Oanro'' |http://vitneamanchamboid.blogspot.com |} == Féach freisin == * [[Stair iriseoireacht na Gaeilge]] == Naisc sheachtracha == * [https://libguides.ucc.ie/newspapers/anghaeilge Nuachtáin agus Irisí as Gaeilge (Coláiste na hOllscoile Corcaigh)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250104181509/https://libguides.ucc.ie/newspapers/anghaeilge |date=2025-01-04 }} ==Foinsí== * [[Regina Uí Chollatáin|Chollatáin, Dr Regina Uí]] (18 Aibreán 2011). [https://web.archive.org/web/20140401053959/http://www.forasnagaeilge.ie/dynamic/publications/TuarascailEarnailnaMeanGhaeilge.pdf ''"Tuarascáil ar straitéis úr maidir le Foras na Gaeilge i leith earnáil na meán Gaeilge clóite agus ar líne: Athláithriú agus athshealbhú teanga".''] == Tagairtí == {{reflist}} {{Nuachtáin in Éirinn}} {{DEFAULTSORT:Irisi agus Nuachtain Gaeilge}} [[Catagóir:Liostaí]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge| ]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha|*]] [[Catagóir:Irisí Gaeilge| ]] [[Catagóir:Nuachtáin na Gaeilge| ]] [[Catagóir:Nuachtáin in Éirinn|*]] [[Catagóir:Tréimhseacháin]] [[Catagóir:Irisí Éireannacha|*]] [[Catagóir:Soláthraithe nuachta i nGaeilge|*]] [[Catagóir:Soláthraithe Éireannacha nuachta|*]] [[Catagóir:Nuachtáin|*]] [[Catagóir:Nuacht|*]] rg7v5fie13unhowzhz3q9nfhtp2a2y5 0 103732 1327019 1220121 2026-08-29T03:54:18Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327019 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is ealaíontóir Ceanadach í '''Megan Rooney''' (a rugadh sa bhliain 1985) a chruthaíonn pictiúir, dealbha, suiteálacha, léirithe agus filíocht.<ref>{{Cite news-en|url=https://www.artforum.com/print/201908/openings-megan-rooney-80816|title=Openings: Megan Rooney|author=McLean-Ferris|first=Laura|date=October 2019|work=Artforum|access-date=19 May 2022}}</ref> Tá cáil ar Rooney as gnéithe ealaíne codarsnachta a chur le chéile i saothar amháin, mar shampla péintéireacht a chur le léiriú dealbhóireachta.<ref>{{Cite news-en|url=https://www.standard.co.uk/culture/megan-rooney-interview-things-have-to-evolve-otherwise-it-means-you-ve-stopped-looking-a3911836.html|title=Megan Rooney interview: 'Things have to evolve, otherwise it means you’ve stopped looking'|author=Luke|first=Ben|date=15 August 2018|work=Evening Standard|access-date=19 May 2022}}</ref> Bhain sí MFA amach ó Goldsmiths, Ollscoil Londain sa bhliain 2011 agus, roimhe sin, bhain sí BA amach ó Ollscoil Toronto i gCeanada.<ref>{{Cite web-en|url=https://moca.ca/exhibitions/megan-rooney-2020/|title=Megan Rooney: HUSH SKY MURMUR HOLE|author=Museum of Contemporary Art, Toronto|date=2020|access-date=19 May 2022}}</ref> Taispeánadh a cuid saothair i dtaispeántais aonair ag Salzburger Kunstverein, Salzburg (2020–2021); <ref>{{Cite web-en|url=https://www.salzburger-kunstverein.at/megan_rooney_ovr_en|title=Megan Rooney: Green, I Want You Green|author=Salzburger Kunstverein|date=2020|access-date=19 May 2022}}</ref> Museum of Contemporary Art, Toronto (2020); <ref>{{Cite web-en|url=https://moca.ca/exhibitions/megan-rooney-2020/|title=Megan Rooney: HUSH SKY MURMUR HOLE|author=Museum of Contemporary Art, Toronto|date=2020|access-date=19 May 2022}}</ref> agus Kunsthalle Düsseldorf (2019).<ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.kunsthalle-duesseldorf.de/en/exhibitions/fire-on-the-mountain/|title=Megan Rooney: Fire On The Mountain|author=Kunsthalle Düsseldorf|date=2019|access-date=19 May 2022}}</ref> I measc a cuid léirithe tá ''SUN DOWN MOON UP'', a bhí ar siúl mar chuid den chlár ''Park Nights'' ag Serpentine Galleries, Londain sa bhliain 2018.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.serpentinegalleries.org/whats-on/park-nights-2018-megan-rooney-sun-down-moon/|title=Park Nights 2018: Megan Rooney, SUN DOWN MOON UP|author=Serpentine Galleries|date=2018|access-date=19 May 2022}}</ref> Léiriú eile ná ''EVERYWHERE BEEN THERE'', a chruthaigh sí in éineacht leis an gcóiréagrafaí Temitope Ajose-Cutting agus an ceoltóir Paolo Thorsen-Nagel, ag an Kunsthalle Düsseldorf sa bhliain 2019 <ref name=":0" /> agus ag Museum of Contemporary Art, Toronto in 2020.<ref>{{Cite web-en|url=https://moca.ca/events/everywhere-been-there/#:~:text=Presented%20as%20part%20of%20the,that%20occur%20throughout%20Rooney's%20practice.|title=Performances: Megan Rooney, EVERYWHERE BEEN THERE|author=Museum of Contemporary Art, Toronto|date=2020|access-date=19 May 2022}}</ref> == Taispeántais Aonair == * 2021: ''[https://ropac.net/online-exhibitions/46-megan-rooney-bones-roots-fruits/ BONES ROOTS FRUITS]'', Thaddaeus Ropac, Londain, An Ríocht Aontaithe * 2020: [https://www.salzburger-kunstverein.at/megan_rooney_ovr_en ''Green, I want You Green''], Salzburger Kunstverein, Salzburg, an Ostair * 2020: ''[https://moca.ca/exhibitions/megan-rooney-2020/ HUSH SKY MURMUR HOLE]'', Museum of Contemporary Art, Toronto, Ceanada * 2019: ''TEETH & LIGHTNING'', SALTS, Basel, An Eilvéis * 2019: ''[https://www.kunsthalle-duesseldorf.de/en/exhibitions/fire-on-the-mountain/ Fire On The Mountain]'', Kunsthalle Düsseldorf, an Ghearmáin * 2018: ''[https://drei.cologne/exhibitions/chuckoo-till-i-come-back/ Cuckoo till I come back]'', Drei, Köln, an Ghearmáin * 2017: ''[https://www.tramway.org/event/64dcbd07-f1c9-4db7-9f1d-a7ad00e85d87 MOMMA!]'' ''[https://www.tramway.org/event/64dcbd07-f1c9-4db7-9f1d-a7ad00e85d87 MOMMA!]'', Tramway, Glaschú, An Ríocht Aontaithe * 2017: ''[http://cordova.gallery/megan-rooney-hullabaloo/ Hullabaloo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210517171358/http://cordova.gallery/megan-rooney-hullabaloo/ |date=2021-05-17 }}'', Cordova, Vín, an Ostair * 2017: ''[http://freymondguth.com/?exhibitions=megan-rooney-2 Sun Up Moon Down]'', Freymond-Guth Fine Arts, Basel, an Eilvéis * 2016: ''[http://www.seventeengallery.com/exhibitions/megan-rooney-animals-bed/ Animals on the bed]'', Seventeen, Londain, RA * 2016: ''[https://croynielsen.com/exhibitions/megan-rooney-piggy-piggy/ Piggy Piggy]'', Croy Nielsen, Beirlín, an Ghearmáin * 2015: ''[https://almanacprojects.com/exhibitions/megan-rooney Okie Dog on Santa Monica]'', Almanac Inn, Torino, an Iodáil * 2014: ''Tilia Americana'', Opening Times - Digital Art Commissions == Taispeántais Ghrúpa == * 2022: ''[https://www.fondationlouisvuitton.fr/en/events/fugues-in-colour La couleur en fugue / Fugues in Colour] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220525105559/https://www.fondationlouisvuitton.fr/en/events/fugues-in-colour |date=2022-05-25 }}'', Fondation Louis Vuitton, Páras, An Fhrainc * 2021: ''[https://ludwigforum.de/en/event/sweet-lies/ Sweet Lies.]'' ''[https://ludwigforum.de/en/event/sweet-lies/ Rethinking Identity]'', Ludwig Forum für Internationale Kunst, Aachen, an Ghearmáin * 2019: ''Where water comes together with other water'', 15ú Biennale de Lyon Art Contemporain, Lyon, An Fhrainc <ref>{{Cite news-en|url=https://www.frieze.com/article/infected-landscape-oozing-materials-15th-lyon-biennale|title=‘An Infected Landscape of Oozing Materials’: The 15th Lyon Biennale|author=Julian|first=Helena|date=22 October 2019|work=frieze|access-date=19 May 2022}}</ref> * 2019: ''[https://artmuseum.pl/en/wystawy/farba-znaczy-krew#:~:text=Women%2C%20Affect%2C%20and%20Desire%20in%20Contemporary%20Painting&text=%22Paint%2C%20also%20known%20as%20Blood,stereotypes%20concerning%20submission%20and%20domination. Paint, also known as Blood.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803204359/https://artmuseum.pl/en/wystawy/farba-znaczy-krew#:~:text=Women%2C%20Affect%2C%20and%20Desire%20in%20Contemporary%20Painting&text=%22Paint%2C%20also%20known%20as%20Blood,stereotypes%20concerning%20submission%20and%20domination. |date=2022-08-03 }}'' ''[https://artmuseum.pl/en/wystawy/farba-znaczy-krew#:~:text=Women%2C%20Affect%2C%20and%20Desire%20in%20Contemporary%20Painting&text=%22Paint%2C%20also%20known%20as%20Blood,stereotypes%20concerning%20submission%20and%20domination. Women, Affect, and Desire in Contemporary Painting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220803204359/https://artmuseum.pl/en/wystawy/farba-znaczy-krew#:~:text=Women%2C%20Affect%2C%20and%20Desire%20in%20Contemporary%20Painting&text=%22Paint%2C%20also%20known%20as%20Blood,stereotypes%20concerning%20submission%20and%20domination. |date=2022-08-03 }}'' , Músaem na Nua-Ealaíne, Vársá, An Pholainn * 2018: ''[https://palaisdetokyo.com/en/exposition/childhood/ CHILDHOOD: Another banana day for the dream-fish]'', Palais de Tokyo, Páras, an Fhrainc * 2017: ''(X) A Fantasy'', David Roberts Art Foundation, Londain, RA * 2017: An ''[https://artmuseum.pl/en/wystawy/ministerstwo-spraw-wewnetrznych Ministry of Internal Affairs.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809053346/https://artmuseum.pl/en/wystawy/ministerstwo-spraw-wewnetrznych |date=2022-08-09 }}'' ''[https://artmuseum.pl/en/wystawy/ministerstwo-spraw-wewnetrznych Intimacy as Text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220809053346/https://artmuseum.pl/en/wystawy/ministerstwo-spraw-wewnetrznych |date=2022-08-09 }}'', Músaem na Nua-Ealaíne, Vársá, an Pholainn * 2014: ''[https://www.s1artspace.org/programme/till-the-stars-turn-cold/ Till the stars turn cold]'', S1 Artspace, Sheffield; Glasgow Sculpture Studio, Glaschú, RA * 2014: ''[https://www.cracalsace.com/en/124_der-leone-have-sept-cabecas Der Leone Have Sept Cabeças]'', CRAC Alsace, Altkirch, An Fhrainc * 2014: ''read the room/you've got to'', SALTS, Basel, an Eilvéis * 2014: ''[https://www.lafayetteanticipations.com/en/exposition/paul-kneale-raphael-hefti-pleasure-principles Pleasure Principles]'', Fondation d’entreprise Galeries Lafayette, Páras, An Fhrainc * 2013: ''Ocean Living'' (le Holly White), Arcadia Missa, Londain, an Ríocht Aontaithe == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Rooney, Megan}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1985]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Ealaíontóirí Ceanadacha]] [[Catagóir:Daoine Ceanadacha]] eo2j9wehv9p4o93j232uorqtf9mhef5 0 103884 1327017 1314318 2026-08-29T02:24:50Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327017 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[polaiteoir]] de chuid [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] í '''Kellie Armstrong''' ([[Gaeilge]]: ''Ceallach Tréanlámhach'', née '''McGrattan''', ''Mag Reachtain''). Rugadh ar [[8 Meán Fómhair]] [[1970]] i m[[Baile Nua na hArda]] í. Is ball de [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Pháirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann]] í. Is [[Tionól Thuaisceart Éireann|Comhalta den Tionól Reachtach]] í do [[Loch Cuan (Toghcheantar Tionóil)|Loch Cuan]], ó 2016 ar aghaidh <ref>{{Lua idirlín|url=http://aims.niassembly.gov.uk/mlas/details.aspx?&aff=18830&per=5790&sel=1&ind=0&prv=0|teideal=The Northern Ireland Assembly|language=en-GB|work=www.niassembly.gov.uk|dátarochtana=2022-08-17}}</ref>. == Saol pearsanta == Tá sí pósta agus tá iníon amháin aici. Tá cuid dá héisteacht caillte aici. == Naisc sheachtracha == * [http://www.kelliearmstrongmla.co.uk/ Suíomh oifigiúil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220908174728/https://www.kelliearmstrongmla.co.uk/ |date=2022-09-08 }} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol}} {{DEFAULTSORT:Armstrong, Kellie}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1970]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]] [[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]] [[Catagóir:Mná]] [[Catagóir:Loch Cuan (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)]] 0ey9e397wdm0e994le8up6ie7ck6y0m 1 111522 1327023 1326737 2026-08-29T04:52:59Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1327023 wikitext text/x-wiki == glanadh-mar|profléitheoireacht de dhíth == Tá súil agam go bhfuil mo bhotúin ceartaithe agam![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:14, 3 Feabhra 2024 (UTC) :GRMA. [[Úsáideoir:Kevin Scannell|kscanne]] ([[Plé úsáideora:Kevin Scannell|plé]]) 14:18, 3 Feabhra 2024 (UTC) ==https://cy.wikipedia.org/wiki/Madarch_meithrin== Is trua nach bhfuil mé in ann leas a bhaint as an 'Wikidata list' seo a leanas; <nowiki> {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q913614 } LIMIT 10 |sort=label |columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd |row_template=Zutabe formatoa/Familiak |thumb=80 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! rhywogaeth ! ainm an tacsóin ! delwedd |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10474092|Disciseda collabescens]]'' | p225 = Disciseda collabescens }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10474093|Disciseda errurraga]]'' | p225 = Disciseda errurraga }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10474094|Disciseda kaloola]]'' | p225 = Disciseda kaloola }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10474095|Disciseda kiata]]'' | p225 = Disciseda kiata }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10474096|Disciseda muntacola]]'' | p225 = Disciseda muntacola }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10474097|Disciseda nigra]]'' | p225 = Disciseda nigra }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10474098|Disciseda verrucosa]]'' | p225 = Disciseda verrucosa }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10483919|Endolepiotula ruizlealii]]'' | p225 = Endolepiotula ruizlealii }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q4691337|Endoptychum depressum]]'' | p225 = Endoptychum depressum }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q4561643|Gastropila fumosa]]'' | p225 = Gastropila fumosa | p18 = [[Íomhá:Gastropila fumosa 159487.jpg|center|80px]] }} |} {{Wikidata list end}}</nowiki> [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:30, 3 Feabhra 2024 (UTC) sbmubbl3scv0qcu1epyrsp16bwdte9l 0 116232 1327020 1248230 2026-08-29T04:16:12Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327020 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Riarthóir sinsearach Briotanach, scoláire torthúil agus údar ab ea '''Micheál Mac Amhlaoibh''' (11 Meán Fómhair 1838 - 15 Márta 1913), ar a dtugtaí '''Max Arthur MacAuliffe ''' nó '''Michael McAuliffe''' freisin. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Foley|first=Tadhg|date=2017|title=Dining alone in Rawalpindi? Max Arthur Macauliffe: Sikh scholar, reformer, and evangelist|url=https://cora.ucc.ie/items/e00c384c-9ee8-4cd7-ba37-796d1949bde9|journal=Journal of the Irish Society for the Academic Study of Religions|volume=4|issue=1|pages=7–32}}</ref> Tá cáil ar Mac  Amhlaoibh mar gheall ar an aistriúchán páirteach a rinne sé ar scrioptúr [[Suíceach|na Suíceach]] Guru Granth Sahib agus as an stair i mBéarla. == Luathshaol agus oideachas == Saolaíodh Mac Amhlaoibh ar 10 Meán Fómhair 1841. Ba as an nGleann Mór é, i bparóiste Mhóin na nGé, atá in aice Theampail an Ghleanntáin in Iarthar [[Contae Luimnigh|Luimnigh]].<ref>Lth.41. Focal ahud Foclóireacht T.O'Neill Lane le Sraghan Mac an tSionnaigh.https://dspace.mic.ul.ie/handle/10395/2132]</ref> Fuair sé a chuid oideachais i Scoil an Chaisleáin Nua, Luimneach, agus i gColáiste Springfield . D’fhreastail sé ar [[Ollscoil na Gaillimhe|Choláiste na Banríona, Gaillimh]] idir 1857 agus 1863, ag bronnadh scoláireachtaí sóisearacha air i Roinn Liteartha Dhámh na nEalaíon 1857–58, 1858–59, agus 1859–60. Bronnadh [[Baitsiléir Ealaíon|céim BA]] le céad onóracha sa Nuatheanga air in 1860. Ghnóthaigh sé scoláireacht shinsearach sa tSean-Chlasaic ar feadh 1860-1, agus scoláireacht shinsearach sna Nuatheangacha agus sa Stair ó 1861-62. Bhí sé ina Rúnaí freisin ar Chumann Liteartha agus Díospóireachta (Béarla: The Literary & Debating Society) an choláiste ar feadh seisiún 1860-61. == Gairm == Bhí post mar mhonatóir aige i Scoil Náisiúnta Theampall an Ghleanntáin, ina raibh a athair mar phríomhoide uirthi (Foley, 2005:197-208), tráth a bhí Timothy O’Neill Lane ina dhalta inti. Chuaigh Mac  Amhlaoibh isteach sa Státseirbhís Indiach sa bhliain 1862, agus shroich sé an [[Puinseáb|Punjab]] i bhFeabhra 1864. Ceapadh é ina Leas-Choimisinéir ar an bPuinseáb in 1882, agus ina Bhreitheamh Roinne sa bhliain 1884. D’éirigh sé as Státseirbhís na hIndia sa bhliain 1893. Scríobh Mac  Amhlaoibh leagan freisin, sé sin aistriúchán Béarla ar scrioptúr naofa na Suíceach, an ''Gúrú Granth Sahib'' . Scríobh sé freisin ''The Sikh Religion: its Gurus, Sacred Writings and Authors'' (sé imleabhar, Oxford University Press, 1909). Thug Pratap Singh Giani, scoláire Sikhach cúnamh dó ina chuid saothar. [[Íomhá:Photograph_of_Max_Arthur_Macauliffe_wearing_a_turban.jpg|mion| Grianghraf de Micheál Mac  Amhlaoibh ag caitheamh turban]] D'iompaigh Mac  Amhlaoibh ar an Suíceachas sna 1860í agus bhí fiú a fhostóirí ag fonóid faoi tar éis dó iompú. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/abroad/the-limerick-man-unknown-in-ireland-but-revered-by-millions-worldwide-1.4052622|title=The Limerick man unknown in Ireland but revered by millions worldwide|work=The Irish Times|access-date=13 September 2021}}</ref> Dúirt a chúntóir pearsanta ina chuimhní cinn go bhféadfaí Mac  Amhlaoibh a chloisteáil ar leaba a bháis ag aithris paidir maidine na Suíceach, Japji Sahib, deich nóiméad sula bhfuair sé bás. Tá ardmheas ag an bpobal ar Mac  Amhlaoibh, as an aistriúchán go Béarla a rinne sé ar na Scrioptúir na Suíceach, an Gúrú Granth Sahib. Ag léacht ag seisiún bliantúil den [[Singh Sabha]] i Lahore, d’fhógair Mac  Amhlaoibh go raibh an Gúrú Granth dosháraithe mar leabhar teagasc naofa . Bhronn a alma mater an céim MA (honoris causa) air isa bhliain 1882. Fuair Mac  Amhlaoibh bás ina theach cónaithe i [[Londain]] Shasana ar 15 Márta 1913. == Foilseacháin == * [https://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2020/03/the-sikh-religion-its-gurus-sacred.html The Sikh Religion Vol I (1909]) * [https://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2015/01/the-sikh-religion-its-gurus-sacred.html The Sikh Religion Vol II (1909)] * [https://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2020/03/the-sikh-religion-its-gurus-sacred_1.html The Sikh Religion Vol III (1909)] * [https://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2020/03/the-sikh-religion-its-gurus-sacred_13.html The Sikh Religion Vol IV (1909)] * [https://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2020/03/the-sikh-religion-its-gurus-sacred_76.html The Sikh Religion Vol V (1909)] * [https://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2020/03/the-sikh-religion-its-gurus-sacred_59.html The Sikh Religion Vol VI (1909)] * [https://sikhdigitallibrary.blogspot.com/2018/12/translation-of-japji-m-macauliffe.html Translation of the Japji - M. Macauliffe] == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.sacred-texts.com/skh/tsr1/index.htm The Sikh Religion, Volume 1] * [http://www.sikhfoundation.org/sikh-punjabi-language-studies/max-arthur-macauliffe-first-western-gateway-to-study-of-sikhism/ Max Arthur Macauliffe : First Western Gateway To Study of Sikhism]{{Dead link|date=Samhain 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.sikhchic.com/history/max_arthur_macauliffe_he_introduced_sikhi_to_the_englishspeaking_west Max Arthur Macauliffe – He Introduced Sikhi to the English-Speaking West] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240715140136/https://www.sikhchic.com/history/max_arthur_macauliffe_he_introduced_sikhi_to_the_englishspeaking_west |date=2024-07-15 }} {{DEFAULTSORT:Amhlaoibh, Micheál Mac}} [[Catagóir:Básanna i 1913]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1841]] [[Catagóir:Daoine as an gCaisleán Nua Thiar]] [[Catagóir:Daoine a d'iompaigh ar Shuíceachas]] p6fdi92t2bo2puuduwe2yl6lpw16b17 0 116371 1327027 1317769 2026-08-29T06:55:02Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327027 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán |tipus=Nuachtán |idioma=[[An Ghaeilge]] |fundacio=25/09/2013 |periodicitat=Seachtanán |dia_publicacio=Dé Céadaoin |tema=[[Nuacht]], [[cultúr]], [[litríocht]], [[spórt]], cúrsaí áitiúla |editor=[[Gearóid Ó Muilleoir]] |publicat_a=[[Éire]] |distribucio=I gcló agus ar líne |digital=mailto:seachtain@independent.ie |website=[https://www.independent.ie/seachtain independent.ie/seachtain] |precedit_per=[[Foinse nua|''Foinse'' nua]] |pagines=12}} [[Nuachtán]] seachtainiúil is ea ''[[Seachtain (nuachtán)|'''Seachtain''']]'', a bhíonn ar fáil mar fhorlíonadh leis an ''[[Irish Independent]]'' gach Céadaoin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://libguides.ucc.ie/newspapers/seachtain|teideal=UCC Library: Newspapers: Seachtain (2013-)|údar=[[Elaine Harrington]]|language=ga ⁊ en|work=libguides.ucc.ie|dátarochtana=2025-07-15|archivedate=2026-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260204075405/https://libguides.ucc.ie/newspapers/seachtain}}</ref><ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=[[An Coimisinéir Teanga|Oifig an Choimisinéara Teanga]]|url=https://www.languagecommissioner.ie/userfiles/files/OCT_Me%C3%A1inGhaeilge_N%C3%B3taTreorach_GA_EN_040225.pdf|year=2025|month=Aibreán|title=Na Meáin Ghaeilge|pages=lch 2}}</ref> Tá sé á chur i gcló ón mbliain 2013 i leith agus tá struchtúr sainiúil bainistíochta agus eagarthóireachta aige laistigh den chomhlacht idirnáisiúnta meán [[Mediahuis]].<ref name=":0" /><ref name=":5">{{Luaigh foilseachán|author=[[Ciarán Dunbar]]|date=5 Samhain 2025|url=https://www.independent.ie/seachtain/oireachtas-na-samhna-2025-is-breacadh-lae-uir-an-toireachtas-do-chathair-bheal-feirste/a562324732.html|title=Is breacadh lae úir an tOireachtas do chathair Bhéal Feirste|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lgh 6-7}}</ref> [[Íomhá:Independent House in Talbot Street - geograph.org.uk - 3199800.jpg|mion|Tá ceanncheathrú ''Sheachtain'' i [[Sráid Thalbóid]]]] ==Ábhar== Cuireann ''Seachtain'' nuacht, spórt, gné-ailt agus ailt nach iad ar fáil ar bhonn seachtainiúil.<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|date=30 DF 2013|url=https://www.independent.ie/irish-news/seachtain-irelands-only-irish-language-newspaper/29711638.html|title=‘Seachtain’ – Ireland’s only Irish language newspaper|journal=[[Irish Independent]]|language=Béarla}}</ref> Tá sé "spéisiúil" agus "úsáideach" dar leis an taighdeoir [[Rónán Ó Muirthile]], ó thaobh dearadh de agus doimhneacht na scéalta freisin, bíodh go bhfuil sé "saghas éadrom". Luaigh sé an colún "Dialann Máthair" le [[Siún Ní Dhuinn]] agus colún [[Dáithí Ó Sé|Dháithí Uí Shé]] agus tá sé den tuairim go bhfuil sé "spraíúil siamsúil".<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22488229/|teideal=Tús Áite: Mír na Meán|údar=[[Rónán Ó Muirthile]]|dáta=12 Feabhra 2025|work=[[Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://iadt.ie/about/staff/ronan-o-muirthile/|teideal=Rónán Ó Muirthile - IADT|language=en-GB|work=[[Institiúid Ealaíne, Deartha agus Teicneolaíochta Dhún Laoghaire|IEDL]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref> Chomh maith leis an bpáipéar féin a fhoilsiú, léirítear físeáin agus [[Seachtain (podchraoladh)|podchraoltaí]].<ref name=":5" /> Agus é ag trácht air nuair nach raibh ''Seachtain'' ach ina thús bhí [[Breandán Delap]] den tuairim go raibh "níos mó téagair iriseoireachta le sonrú" ann ná mar a bhíodh i [[Foinse nua|''Foinse'' nua]], cé gur "forlíonadh do fhoghlaimeoirí" a thug sé air. Luaigh sé an chuma "shnasta tharraingteach" a bhí air agus an scríbhneoireacht "sholéite".<ref name=":3" /> Tráth ar thosaigh ''Seachtain'', bhí forlíonadh oideachais mar chuid dó: ''Ar Fheabhas'', áis staidéir ceithre leathanach don [[Ardteistiméireacht|Ardteist]],<ref name=":3" /><ref name=":2" /> agus ba dhóigh le [[Cathal Goan]] cúpla bliain ní ba dhéanaí go raibh ''Seachtain'' "dírithe ar lucht na meánscoile go príomha."<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Cathal Goan]]|date=10 Márta 2016|title=Na Meáin Ghaeilge ó 1916 anuas|journal=[[The Irish Times]]|pages=lgh 66–67}}</ref> Sa bhliain 2024 bhí [[Gráinne Uí Chaomhánaigh]] den tuairim go raibh sé dírithe ar fhoghlaimeoirí fós "ach níl sé chomh simplí agus a bhíodh." Mhol sí na liostaí focal taobh le haistriúcháin Béarla a chuirtear le gach alt. Rinne Uí Chaomhánaigh suntas den líon mór ailt nach mbíonn ainm luaite leo ach "Tuairisceoir Seachtain". Dúirt sí go raibh "fás agus forbairt" tagtha ar ''Sheachtain'' le roinnt mhaith blianta agus go raibh sé ní ba mhó ná mar a bhíodh.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22465236/|teideal=Tús Áite: Mír na Meán|údar=[[Gráinne Uí Chaomhánaigh]]|dáta=27 Samhain 2024|work=[[Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref> ==Foireann== Tá triúr iriseoirí Gaeilge fostaithe ag ''Seachtain'': [[Tessa Fleming]], [[Storm Eaton-Kilgallen]], agus [[Áine Ní Bhreisleáin]], agus triúr eile a bhíonn ag obair leis an dtogra go minic. Lena dtaobh sin tá iriseoirí eile sa chomhlacht [[Mediahuis Éireann]] a dhéanann tuairisceoireacht sa Ghaeilge go minic.<ref name=":5" /> ==Stair== Go dtí Mí na Samhna 2013, bhí socrú dáileacháin i bhfeidhm idir fhoireann ''[[Foinse nua|Foinse]]'' agus an ''[[Irish Independent]]'' go ndíoltaí le chéile iad uair sa tseachtain. Nuair a cuireadh deireadh le ''Foinse'' mar nuachtán clóbhuailte, ní raibh ach corradh is coicís ann sula raibh foireann eagraithe lena comharba a chur i gcló.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|author=[[Breandán Delap]]|url=http://www.beo.ie/alt-an-bhfuil-pobal-leitheoireachta-gaeilge-ann.aspx|title=An bhFuil Pobal Léitheoireachta Gaeilge Ann?|journal=[[Beo!]]|issue=150|year=2013|month=Deireadh Fómhair}}</ref><ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://sluggerotoole.com/2013/09/26/shock-horror-independent-publishes-its-own-irish-language-news-supplement/|teideal=Shock horror! Independent publishes its own Irish language news supplement|údar=Conchubhar|dáta=2013-09-26|language=en|work=[[Slugger O'Toole]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref> Titim tobann sa díolachán a bhí faoi deara sin dar le tráchtairí,<ref name=":02" /> nó bhíodh méadú mór i léitheoirí na Céadaoine toisc ''Foinse'' a bheith ann.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Regina Uí Chollatáin]]|date=18 Aibreán 2011|url=https://web.archive.org/web/20140401053959/http://www.forasnagaeilge.ie/dynamic/publications/TuarascailEarnailnaMeanGhaeilge.pdf|title=Tuarascáil ar straitéis úr maidir le Foras na Gaeilge i leith earnáil na meán Gaeilge clóite agus ar líne: Athláithriú agus athshealbhú teanga|pages=lch 58}}</ref> Foilsíodh an chéad eagrán de ''Sheachtain'' ar an 25 Meán Fómhair 2013. Ní raibh ach ocht leathanach ann an uair sin, iad lán-daite faoi leagan amach dlúth. Bhí sé bunaithe "a bheag nó a mhór" ar mhúnla ''Foinse'' roimhe.<ref name=":3" /><ref name=":02" /> Ar fhoireann an nuachtáin bhí [[Gearóid Ó Muilleoir]] (iar-eagarthóir an ''[[Daily Mirror]]'' do na sé chontae), [[Tomaí Ó Conghaile]] (iar-leas-eagarthóir ''[[Lá Nua]]''), agus [[Ciarán Dunbar]] (iar-eagarthóir ''[[Gaelscéal|Ghaelscéal]]'').<ref name=":02" /> Bhí [[Dáithí Ó Sé|Daithí Ó Sé]] agus [[Mícheál Ó Muircheartaigh]] i measc na gcolúnaithe.<ref name=":02" /> Cuireadh i dtoll a chéile i m[[Béal Feirste]] é.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=http://www.nuacht24.com/nuacht/seachtain-mar-nach-raibh-se-riamh-roimhe/|teideal=‘Seachtain’ mar nach raibh sé riamh roimhe|dáta=25 Meán Fómhair 2013|work=[[Nuacht24]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171119123017/http://www.nuacht24.com/nuacht/seachtain-mar-nach-raibh-se-riamh-roimhe/|archivedate=19 Samhain 2017}}</ref><ref name=":02" /> Bhí glacadh maith leis an nuachtán úr.<ref name=":4" /> Bhí Breandán Delap den tuairim go raibh "níos mó téagair iriseoireachta" sa chéad cúpla eagrán de ná mar a bhí ina réamhtheachta. Luaigh sé freisin "stíl shnoite, sholéite" leis na haltanna, cé gur mheas sé nach líonfadh "forlíonadh do fhoghlaimeoirí an bhearna atá fágtha ag imeacht Gaelscéal do phobal léitheoireachta na Gaeilge."<ref name=":3" /> Luaigh [[Dónall Chaoimhín Mac Murchaidh]] ''Seachtain'' mar shampla faoi leith de na foilseacháin a chruthaíonn deiseanna fostaíochta in iriseoireacht na Ghaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/9-leid-chun-post-a-fhail-sna-meain-ghaeilge/|teideal=9 leid chun post a fháil sna meáin Ghaeilge|údar=[[Dónall Mac Murchaidh]]|dáta=09 Deireadh Fómhair 2017|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref> Níl ''Seachtain'' ag fáil maoiniú ar bith ón stát, de réir an Dúnbarraigh, agus "maireann sé ar chúiseanna tráchtála."<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/anailis/bua-seachas-c%C3%BAl%C3%BA-siar|teideal=Bua seachas cúlú siar|údar=[[Ciarán Dunbar]]|dáta=13 Márta 2014|work=[[Meon Eile]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref> Ón uair a chuaigh ''[[Goitse]]'' i léig go ceann tuairim is deich mbliana ar fad b'í ''Seachtain'' an t-aon nuachtán clóbhuailte Gaeilge dá raibh ann.<ref group="nóta">Féach áfach na láithreáin ghréasáin [[Tuairisc.ie]] agus ''[[Meon Eile]]''</ref> Níor tháinig céile iomaíochta dó ar an bhfód i gcló go dtí gur bunaíodh ''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]'' sa bhliain 2024.<ref name=":2" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/nuacht-gaeltachta/2014/1006/650339-nuacht-an-tuaiscirt-mainear-ui-chuinneagain/|teideal=Nuacht an Tuaiscirt: Taisme i Leitir Ceanainn {{!}} Nuachtán Goitse|dáta=06 Deireadh Fómhair 2014|work=[[Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=08 Iúil 2025}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/nuachtan-nua-le-seoladh-ag-an-oireachtas/|teideal=Nuachtán nua le seoladh ag an Oireachtas|údar=[[Ciarán Dunbar]]|dáta=16 Deireadh Fómhair 2024|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=03 Samhain 2024}}</ref> Tháinig fás agus forbairt air in imeacht na mblianta dar leis an gcraoltóir [[Gráinne Uí Chaomhánaigh]] agus thug sí faoi deara go mbíonn cuid mhaith fógróirí ag ceannach fógraí ann.<ref name=":1" /> Agus [[Seachtain (podchraoladh)|podchraoladh nua]] ar na bacáin ag ''Seachtain'' sa bhliain 2023, dúirt grúpcheannasaí closábhair Mediahuis [[Mary Carroll]] go raibh "branda Seachtain an-láidir anois, a bhuíoch don fhoireann a bhíonn ag obair ar an bpáipéar".<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/leiritheoir-podchraoltai-de-dhith/a193281126.html|teideal=Léiritheoir podchraoltaí de dhíth|dáta=2023-12-19|work=[[Irish Independent]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref> Sa bhliain 2026 tháinig laghdú ar thoirt ''Sheachtain'' ó 16 leathanach go 12. Is i rith [[Seachtain na Gaeilge|Sheachtain na Gaeilge]] a tháinig an laghdú seo.<ref group="nóta">c.f. eagrán 11 Márta 2026 le hais 04 Márta 2026 </ref> Ag [[Gradaim na Meán]] 2026 bronnadh gradam óir ar ''Sheachtain'' agus ar [[An Post|An bPost]] sa rannóg Úsáid is Fearr bainte as an nGaeilge.<ref group="nóta">Béarla: "Best Use of Irish Language" ag na "Media Awards" 2026</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|date=13 Bealtaine 2026|title=Gradam óir bronnta ar An Post agus podchraoladh Seachtain|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 3|url=https://www.independent.ie/seachtain/seachtain/gradam-oir-bronnta-ar-an-post-agus-podchraoladh-seachtain/a1921114627.html}}</ref> ==Podchraoladh== {{Príomhalt|Seachtain (podchraoladh)}} Tá podchraoladh ''Seachtain'' anois le cloisteáil ar bhonn seachtainiúil.<ref name=":0" /> Agallaimh a bhíonns i gceist leis mar a phléitear idir scéalta nuachta agus scéalta ón am atá thart. Maireann na heagráin thart faoi 20 nóiméad.<ref>{{Lua idirlín|url=https://universityobserver.ie/lirmheas-ar-phodcraolt-gaeilge/|teideal=Léirmheas ar Phodcraoltí Gaeilge|údar=[[Emer Dowling]]|dáta=29 Deireadh Fómhair 2024|work=[[University Observer]]|dátarochtana=2025-07-15}}</ref> ==Naisc sheachtracha== * [https://www.independent.ie/seachtain Suíomh oifigiúil] * [https://www.independent.ie/podcasts/seachtain-podcast Podchraoladh ''Seachtain''] ==Féach freisin== * [[Seachtain (podchraoladh)|Podchraoladh ''Seachtain'']] * ''[[Tuairisc.ie|Tuairisc]]'' * ''[[An Páipéar|An Páipéar]]'' * ''[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]'' * ''[[ExtraG.ie|ExtraG]]'' * ''[[Nós (iris)|''NÓS'']]'' ==Tagairtí== {{Reflist}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} {{Nuachtáin in Éirinn}} {{DEFAULTSORT:Seachtain, nuachtan}} [[Catagóir:Seachtain| ]] [[Catagóir:Nuachtáin na Gaeilge]] [[Catagóir:Nuachtáin in Éirinn]] [[Catagóir:Soláthraithe nuachta i nGaeilge]] [[Catagóir:Soláthraithe Éireannacha nuachta]] [[Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge]] [[Catagóir:Irisí Éireannacha]] [[Catagóir:Irisí Gaeilge]] [[Catagóir:Irisí nuachta]] [[Catagóir:Seachtanáin]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]] [[Catagóir:Forlíonta tréimhseachán]] [[Catagóir:Líonraí podchraoltaí]] [[Catagóir:Nuachtáin]] [[Catagóir:Meáin na Gaeilge]] [[Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge]] [[Catagóir:Irish Independent]] [[Catagóir:Mediahuis]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2013]] [[Catagóir:Bunaithe sna 2010í]] jih9b207njb8wzrldj1gx8sq2mkx5ol 2 119999 1326995 1326984 2026-08-28T16:13:05Z Marcas.oduinn 33120 1326995 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] # ''[[:en:Passage tombs in Ireland|Passage tombs in Ireland]]'' - [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]] # na Ceathrú Caoile # Ráth Cuaráin == Catagóirí == == Tuamaí pasáiste i nÉirinn == '' '''Passage tombs''' are a category of [[Meigilit]] monument from the [[Neoiliteach]] period. They are found in most regions of '''Ireland''' but are more prevalent in the Northern half of the island. The usage period of Irish [[Tuama pasáiste]] date from c. 3750 B.C. to about 2500 B.C.<ref name=Bergh2013 /><ref name=Kador2018 /> About twenty clusters are recorded in Ireland, but the best known examples are found along a curved trajectory from the west coast to the east, including the centres of [[an Cheathrú Mhór]] and [[Carrowkeel Megalithic Cemetery|an Cheathrú Chaill]] i gContae Shligigh agus [[Loch Craobh]] agus the [[Brú na Bóinne]] i gContae na Mí. == Architectural features {{príomhalt|Tuama pasáiste}} '' The term 'passage tomb' only dates back to the mid twentieth century.<ref name=Case1963 /> Before then, the monuments were called by other terms, such as "chambered cairns" "Danish mounds" or "tumuli". '' A number of authors of the modern era, including Alison Sheridan and Robert Hensey, have attempted to categorise passage tombs. Hensey suggests three categories: * small and simple open monuments, often circular, such as found at [[an Cheathrú Mhór]] * intermediate scale monuments with a [[cairn]] covering some form of burial chamber. An example of these would be the Loch Craobh passage tombs. This category may have distinctive abstract carvings or [[peitriglif]] in the style of the Irish passage tomb tradition, [[grian|solar]] alignments, recumbent kerbs. Burial ritual may include both [[Créamadh]] and deposition of unburnt bones. * super monuments similar to [[Sí an Bhrú]] in the Boyne Valley. These are constructed on a greater scale, possess more elaborate artwork and are architecturally extravagant, incorporating techniques such as [[corbelling]], long roofed passages, sillstones, and with building materials brought from distant locations. * '' More elaborate passage tomb tradition monuments may have sub-divisions of architectural space; cruciform layouts are well known from Loch Craobh, an Cheathrú Chaol air Brú na Bóinne.<ref name=Hensey2015 /> '' Sometimes, the clusters of monuments have a focal or central monument, bigger than its 'satellites'. This pattern is seen at [[Cnóbha]] and at an Cheathrú Mhór. There is often a structure on an even larger scale associated with landscape features such as lakes, rivers and mountains observed in the layout. For instance at an Cheathrú Chaol, a smaller cluster in san [[an Bricshliabh|an Bricshliabh]] has a number of outlying sites such as the Pinnacle on ''Keash Hill'', [[Ard Láí]], [[Baile an Chairn]] agus Suigh Lughaidh.<ref name=Hensey2014 /> '' One feature of Irish passage tombs that distinguishes them from other monumental types of the Neoiliteach era is the longevity of the tradition. They appear to be in use for well over a millennium, in contrast to other monument types associated with the luath-Neoiliteach, amhail tuamaí cúirte nó dolmainí ursanacha. == Grave goods '' Burials in Irish passage tombs tend to be accompanied by a limited and distinctive range of objects. These [[grave goods]] include [[pins]] fashioned from bone or red deer antler, carved and polished stone [[pendants]], pieces of [[quartz]], [[flint]] or [[chert]] tools, stone or chalk balls and a distinctive form of pottery called Carrowkeel ware, named thus because it was first noted in [[Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]]. The pots, formed of reddish clay, are fashioned in a variety of sizes, but are always round-bottomed, and often decorated with stab and drag patterns. Few intact examples have been recovered, but these include some fine examples from the [[Mound of the Hostages]] (Dumha na nGiall) passage tomb at the [[Hill of Tara]], County Meath<ref name=OSullivan2005 /> == Solar cult '' After his excavation and restoration work at [[Newgrange]], Michael O'Kelly reported his discovery of a solar alignment on the winter solstice. Such alignments have been claimed for monuments in different parts of Ireland and abroad, for example in [[Maes Howe]], Scotland; [[Loughcrew]], County Meath; [[Knockroe]], County Kilkenny and in [[Listoghil]], the central monument at [[Carrowmore]], County Sligo,<ref name=OKelly1982 /><ref name=Meehan2012 /> == International connections '' The Irish passage tombs bear similarities to examples found in other locations on the Atlantic facade; in particular in Brittany, France; Wales and Scotland. Ancient DNA research has associated the dead in the Irish monuments with early farming migrations to the Atlantic region about 6000 years ago.<ref name=Kador2018 /> The ancient ancestral origin of these groups was [[Anatolia]]. Familial connections between people buried at Carrowmore, Carrowkeel, Millin Bay and Newgrange have been demonstrated, and the passage tomb populations appear to cluster (in genetic terms) away from occupants of other neolithic monuments and the general Irish neolithic population. This (and an indication of incest in the genetic profile of a male interred in the right recess of Newgrange) has led a team of researchers in [[Trinity College Dublin]] to propose that Irish neolithic society was led by dynastic rulers. Lara Cassidy stated, "It seems what we have here is a powerful extended kin-group, who had access to elite burial sites in many regions of the island for at least half a millennium".<ref name=OSullivan2020 /><ref name=Cassidy2020 /> == Unopened monuments '' Although some of the more high profile Irish passage tombs have been excavated and - sometimes controversially - reconstructed, many monuments remain unexcavated. Many hill cairns and lowland cairns may be passage tombs; monuments such as Shee Mór in County Leitrim, Heapstown in County Sligo and Croghaun, near Raphoe in County Donegal. == Examples * [[Brú na Bóinne]] ** [[Sí an Bhrú]] ** [[Cnóbha]] ** [[Dubhadh]] * [[Tuama Pasáiste na bhFuarchnoc|Na Fuarchnoic]] * [[Ráth Cuaráin]] * [[Loch Craobh]] * [[Tuamaí Pasáiste na Ceathrú Caoile|An Cheathrú Chaol]] * [[An Cheathrú Mhór]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Bergh2013>{{cite journal | last=Bergh | first=Stefan | last2=Hensey | first2=Robert | date=2013 | title= Unpicking the Chronology of Carrowmore | url= https://www.researchgate.net/publication/259554734 | journal=Oxford Journal of Archaeology | volume=32 | issue=4 | pages= 343–366 | doi= 10.1111/ojoa.12019}}</ref> <ref name=Kador2018>{{cite journal | last=Kador | first=Thomas | last2=Cassidy | first2=Lara M.| last3=Geber | first3=Jonny | last4=Hensey | first4=Robert | last5=Meehan | first5=Pádraig | last6=Moore | first6=Sam | date=2018 | title=Rites of Passage: Mortuary Practice, Population Dynamics, and Chronology at the Carrowkeel Passage Tomb Complex, Co. Sligo, Ireland. | url= https://www.cambridge.org/core/journals/proceedings-of-the-prehistoric-society/article/rites-of-passage-mortuary-practice-population-dynamics-and-chronology-at-the-carrowkeel-passage-tomb-complex-co-sligo-ireland/CE8E9D1CC402CCF625E172501E8E8C65 | journal=Proceedings of the Prehistoric Society | volume=84 | pages=225–255 | issue=1–2 | doi= 10.5744/bi.2017.1001 | url-access=subscription}}</ref> <ref name=Case1963>{{cite journal | last=Case | first=Humphrey | date=1963 | title=Foreign Connections in the Irish Neolithic | journal=Ulster Journal of Archaeology | volume=26 | pages=3–18 | jstor=20567579}}</ref> <ref name=Hensey2015>{{cite book | last = Hensey | first = Robert | date = 2015 | title= First light: the origins of Newgrange | url = https://www.oxbowbooks.com/dbbc/first-light.html | publisher = Oxbow Books | pages = 210 | isbn = 9781782979517}}</ref> <ref name=Hensey2014>Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Dowd, Marion, Moore, Sam. "A century of archaeology – historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo" PRIA, 2014</ref> <ref name=OSullivan2005>O'Sullivan, Muiris. "Dumha na nGiall, the Mound of the Hostages, Tara". Wordwell Press. 2005</ref> <ref name=OKelly1982>O'Kelly, Michael; O'Kelly, Claire. "Newgrange - Archaeology, Art and Legend" Thames and Hudson. 1982</ref> <ref name=Meehan2012>{{cite journal | last1 = Meehan | first1 = Padraig | year = 2012 | title = A Possible Astronomical Alignment marking Seasonal Transitions at Listoghil, Sligo, Ireland | journal = Internet Archaeology | volume = 32 | issue = 32 | doi = 10.11141/ia.32.3 }}</ref> <ref name=OSullivan2020>{{cite news | author = Kevin O'Sullivan| teideal = Newgrange tomb body belonged to royal-like male 'born of incest' | url = https://www.irishtimes.com/culture/heritage/newgrange-tomb-body-belonged-to-royal-like-male-born-of-incest-1.4281412 | dáta = 18 Meitheamh 2020 | dátarochtana = 6 Iúil 2020}}</ref> <ref name=Cassidy2020>{{cite journal | last = Cassidy | first = Lara M. |last2 = Ó Maoldúin | first2 = Ros | last3 = Kador | first3 = Thomas | last4 = Lynch | first4 = Ann | last5 = Jones|first5 = Carleton | last6 = Woodman | first6 = Peter C. | last7 = Murphy | first7 = Eileen | last8 = Ramsey | first8= Greer | last9 = Dowd | first9 = Marion | last10 = Noonan | first10 = Alice | last11 = Campbell | first11 = Ciarán| last12 = Jones | first12 = Eppie R. | last13 = Mattiangeli | first13 = Valeria | last14 = Bradley | first14 = Daniel G. | year = 2020 | title = A dynastic elite in monumental Neolithic society | url= | journal = Nature | volume = 582 | issue = 7812| pages = 384–388| doi = 10.1038/s41586-020-2378-6 | pmid = 32555485 | s2cid = 219729757 |pmc = 7116870}}</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste| ]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 1icjy9lr43lkp5pn4yu3x51drihagzy 1326996 1326995 2026-08-28T16:20:27Z Marcas.oduinn 33120 1326996 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] # ''[[:en:Passage tombs in Ireland|Passage tombs in Ireland]]'' - [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]] # na Ceathrú Caoile # Ráth Cuaráin == Catagóirí == == Tuamaí pasáiste i nÉirinn == '' '''Passage tombs''' are a category of [[Meigilit]] monument from the [[Neoiliteach]] period. They are found in most regions of '''Ireland''' but are more prevalent in the Northern half of the island. The usage period of Irish [[Tuama pasáiste]] date from c. 3750 B.C. to about 2500 B.C.<ref name=Bergh2013 /><ref name=Kador2018 /> About twenty clusters are recorded in Ireland, but the best known examples are found along a curved trajectory from the west coast to the east, including the centres of [[an Cheathrú Mhór]] and [[Carrowkeel Megalithic Cemetery|an Cheathrú Chaill]] i gContae Shligigh agus [[Loch Craobh]] agus the [[Brú na Bóinne]] i gContae na Mí. == Architectural features {{príomhalt|Tuama pasáiste}} '' The term 'passage tomb' only dates back to the mid twentieth century.<ref name=Case1963 /> Before then, the monuments were called by other terms, such as "chambered cairns" "Danish mounds" or "tumuli". '' A number of authors of the modern era, including Alison Sheridan and Robert Hensey, have attempted to categorise passage tombs. Hensey suggests three categories: * small and simple open monuments, often circular, such as found at [[an Cheathrú Mhór]] * intermediate scale monuments with a [[cairn]] covering some form of burial chamber. An example of these would be the Loch Craobh passage tombs. This category may have distinctive abstract carvings or [[peitriglif]] in the style of the Irish passage tomb tradition, [[grian|solar]] alignments, recumbent kerbs. Burial ritual may include both [[Créamadh]] and deposition of unburnt bones. * super monuments similar to [[Sí an Bhrú]] in the Boyne Valley. These are constructed on a greater scale, possess more elaborate artwork and are architecturally extravagant, incorporating techniques such as [[corbelling]], long roofed passages, sillstones, and with building materials brought from distant locations. * '' More elaborate passage tomb tradition monuments may have sub-divisions of architectural space; cruciform layouts are well known from Loch Craobh, an Cheathrú Chaol air Brú na Bóinne.<ref name=Hensey2015 /> '' Sometimes, the clusters of monuments have a focal or central monument, bigger than its 'satellites'. This pattern is seen at [[Cnóbha]] and at an Cheathrú Mhór. There is often a structure on an even larger scale associated with landscape features such as lakes, rivers and mountains observed in the layout. For instance at an Cheathrú Chaol, a smaller cluster in san [[an Bricshliabh|an Bricshliabh]] has a number of outlying sites such as the Pinnacle on ''Keash Hill'', [[Ard Láí]], [[Baile an Chairn]] agus Suigh Lughaidh.<ref name=Hensey2014 /> '' One feature of Irish passage tombs that distinguishes them from other monumental types of the Neoiliteach era is the longevity of the tradition. They appear to be in use for well over a millennium, in contrast to other monument types associated with the luath-Neoiliteach, amhail tuamaí cúirte nó dolmainí ursanacha. == Grave goods '' Burials in Irish passage tombs tend to be accompanied by a limited and distinctive range of objects. These [[grave goods]] include [[pins]] fashioned from bone or red deer antler, carved and polished stone [[pendants]], pieces of [[grianchloch]], [[cloch thine]] nó [[seirt]] tools, stone or chalk balls and a distinctive form of pottery called Carrowkeel ware. The pots, formed of reddish clay, are fashioned in a variety of sizes, but are always round-bottomed, and often decorated with stab and drag patterns. Few intact examples have been recovered, but these include some fine examples from the [[Dumha na nGiall]] passage tomb at the [[Teamhair|], County Meath<ref name=OSullivan2005 /> == Solar cult '' After his excavation and restoration work at [[Sí an Bhrú]], Michael O'Kelly reported his discovery of a solar alignment on the winter solstice. Such alignments have been claimed for monuments in different parts of Ireland and abroad, for example in [[Maes Howe]], san Albain; [[Loch Craobh]], Chontae na Mí; [[Knockroe]], Contae Chill Chainnigh and in [[Lios an tSeagail]], the central monument at [[an Cheathrú Mhór]], Contae Shligigh.<ref name=OKelly1982 /><ref name=Meehan2012 /> == International connections '' The Irish passage tombs bear similarities to examples found in other locations on the Atlantic facade; in particular in Brittany, France; Wales and Scotland. Ancient DNA research has associated the dead in the Irish monuments with early farming migrations to the Atlantic region about 6000 years ago.<ref name=Kador2018 /> The ancient ancestral origin of these groups was [[Anatolia]]. Familial connections between people buried at Carrowmore, Carrowkeel, Millin Bay and Newgrange have been demonstrated, and the passage tomb populations appear to cluster (in genetic terms) away from occupants of other neolithic monuments and the general Irish neolithic population. This (and an indication of incest in the genetic profile of a male interred in the right recess of Newgrange) has led a team of researchers in [[Trinity College Dublin]] to propose that Irish neolithic society was led by dynastic rulers. Lara Cassidy stated, "It seems what we have here is a powerful extended kin-group, who had access to elite burial sites in many regions of the island for at least half a millennium".<ref name=OSullivan2020 /><ref name=Cassidy2020 /> == Unopened monuments '' Although some of the more high profile Irish passage tombs have been excavated and - sometimes controversially - reconstructed, many monuments remain unexcavated. Many hill cairns and lowland cairns may be passage tombs; monuments such as Shee Mór in County Leitrim, Heapstown in County Sligo and Croghaun, near Raphoe in County Donegal. == Examples * [[Brú na Bóinne]] ** [[Sí an Bhrú]] ** [[Cnóbha]] ** [[Dubhadh]] * [[Tuama Pasáiste na bhFuarchnoc|Na Fuarchnoic]] * [[Ráth Cuaráin]] * [[Loch Craobh]] * [[Tuamaí Pasáiste na Ceathrú Caoile|An Cheathrú Chaol]] * [[An Cheathrú Mhór]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Bergh2013>{{cite journal | last=Bergh | first=Stefan | last2=Hensey | first2=Robert | date=2013 | title= Unpicking the Chronology of Carrowmore | url= https://www.researchgate.net/publication/259554734 | journal=Oxford Journal of Archaeology | volume=32 | issue=4 | pages= 343–366 | doi= 10.1111/ojoa.12019}}</ref> <ref name=Kador2018>{{cite journal | last=Kador | first=Thomas | last2=Cassidy | first2=Lara M.| last3=Geber | first3=Jonny | last4=Hensey | first4=Robert | last5=Meehan | first5=Pádraig | last6=Moore | first6=Sam | date=2018 | title=Rites of Passage: Mortuary Practice, Population Dynamics, and Chronology at the Carrowkeel Passage Tomb Complex, Co. Sligo, Ireland. | url= https://www.cambridge.org/core/journals/proceedings-of-the-prehistoric-society/article/rites-of-passage-mortuary-practice-population-dynamics-and-chronology-at-the-carrowkeel-passage-tomb-complex-co-sligo-ireland/CE8E9D1CC402CCF625E172501E8E8C65 | journal=Proceedings of the Prehistoric Society | volume=84 | pages=225–255 | issue=1–2 | doi= 10.5744/bi.2017.1001 | url-access=subscription}}</ref> <ref name=Case1963>{{cite journal | last=Case | first=Humphrey | date=1963 | title=Foreign Connections in the Irish Neolithic | journal=Ulster Journal of Archaeology | volume=26 | pages=3–18 | jstor=20567579}}</ref> <ref name=Hensey2015>{{cite book | last = Hensey | first = Robert | date = 2015 | title= First light: the origins of Newgrange | url = https://www.oxbowbooks.com/dbbc/first-light.html | publisher = Oxbow Books | pages = 210 | isbn = 9781782979517}}</ref> <ref name=Hensey2014>Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Dowd, Marion, Moore, Sam. "A century of archaeology – historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo" PRIA, 2014</ref> <ref name=OSullivan2005>O'Sullivan, Muiris. "Dumha na nGiall, the Mound of the Hostages, Tara". Wordwell Press. 2005</ref> <ref name=OKelly1982>O'Kelly, Michael; O'Kelly, Claire. "Newgrange - Archaeology, Art and Legend" Thames and Hudson. 1982</ref> <ref name=Meehan2012>{{cite journal | last1 = Meehan | first1 = Padraig | year = 2012 | title = A Possible Astronomical Alignment marking Seasonal Transitions at Listoghil, Sligo, Ireland | journal = Internet Archaeology | volume = 32 | issue = 32 | doi = 10.11141/ia.32.3 }}</ref> <ref name=OSullivan2020>{{cite news | author = Kevin O'Sullivan| teideal = Newgrange tomb body belonged to royal-like male 'born of incest' | url = https://www.irishtimes.com/culture/heritage/newgrange-tomb-body-belonged-to-royal-like-male-born-of-incest-1.4281412 | dáta = 18 Meitheamh 2020 | dátarochtana = 6 Iúil 2020}}</ref> <ref name=Cassidy2020>{{cite journal | last = Cassidy | first = Lara M. |last2 = Ó Maoldúin | first2 = Ros | last3 = Kador | first3 = Thomas | last4 = Lynch | first4 = Ann | last5 = Jones|first5 = Carleton | last6 = Woodman | first6 = Peter C. | last7 = Murphy | first7 = Eileen | last8 = Ramsey | first8= Greer | last9 = Dowd | first9 = Marion | last10 = Noonan | first10 = Alice | last11 = Campbell | first11 = Ciarán| last12 = Jones | first12 = Eppie R. | last13 = Mattiangeli | first13 = Valeria | last14 = Bradley | first14 = Daniel G. | year = 2020 | title = A dynastic elite in monumental Neolithic society | url= | journal = Nature | volume = 582 | issue = 7812| pages = 384–388| doi = 10.1038/s41586-020-2378-6 | pmid = 32555485 | s2cid = 219729757 |pmc = 7116870}}</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste| ]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ o78oygcq20hnons19mlw0dpb1lxfyme 1326998 1326996 2026-08-28T17:55:17Z Marcas.oduinn 33120 /* Tuamaí pasáiste i nÉirinn */ 1326998 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] # ''[[:en:Passage tombs in Ireland|Passage tombs in Ireland]]'' - [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]] # na Ceathrú Caoile # Ráth Cuaráin == Catagóirí == == Tuamaí pasáiste i nÉirinn == '' '''Passage tombs''' are a category of [[Meigilit]] monument from the [[Neoiliteach]] period. They are found in most regions of '''Ireland''' but are more prevalent in the Northern half of the island. The usage period of Irish [[Tuama pasáiste]] date from c. 3750 B.C. to about 2500 B.C.<ref name=Bergh2013 /><ref name=Kador2018 /> About twenty clusters are recorded in Ireland, but the best known examples are found along a curved trajectory from the west coast to the east, including the centres of [[an Cheathrú Mhór]] agus [[Carrowkeel Megalithic Cemetery|an Cheathrú Chaol]] i gContae Shligigh, agus [[Loch Craobh]] agus [[Brú na Bóinne]] i gContae na Mí. == Gnéithe ailtireachta {{príomhalt|Tuama pasáiste}} '' The term 'passage tomb' only dates back to the mid twentieth century.<ref name=Case1963 /> Before then, the monuments were called by other terms, such as "chambered cairns" "Danish mounds" or "tumuli". '' A number of authors of the modern era, including Alison Sheridan and Robert Hensey, have attempted to categorise passage tombs. Hensey suggests three categories: * '' small and simple open monuments, often circular, such as found at [[an Cheathrú Mhór]] * '' intermediate scale monuments with a [[carn]] covering some form of burial chamber. An example of these would be the Loch Craobh passage tombs. This category may have distinctive abstract carvings or [[peitriglif]] in the style of the Irish passage tomb tradition, [[grian|solar]] alignments, recumbent kerbs. Burial ritual may include both [[Créamadh]] and deposition of unburnt bones. * '' super monuments similar to [[Sí an Bhrú]] in the Boyne Valley. These are constructed on a greater scale, possess more elaborate artwork and are architecturally extravagant, incorporating techniques such as [[coirbéaladh]], long roofed passages, sillstones, and with building materials brought from distant locations. * '' More elaborate passage tomb tradition monuments may have sub-divisions of architectural space; cruciform layouts are well known from Loch Craobh, an Cheathrú Chaol air Brú na Bóinne.<ref name=Hensey2015 /> '' Sometimes, the clusters of monuments have a focal or central monument, bigger than its 'satellites'. This pattern is seen at [[Cnóbha]] and at an Cheathrú Mhór. There is often a structure on an even larger scale associated with landscape features such as lakes, rivers and mountains observed in the layout. For instance at an Cheathrú Chaol, a smaller cluster in san [[an Bricshliabh|an Bricshliabh]] has a number of outlying sites such as the Pinnacle on ''Keash Hill'', [[Ard Láí]], [[Baile an Chairn]] agus Suigh Lughaidh.<ref name=Hensey2014 /> '' One feature of Irish passage tombs that distinguishes them from other monumental types of the Neoiliteach era is the longevity of the tradition. They appear to be in use for well over a millennium, in contrast to other monument types associated with the luath-Neoiliteach, amhail tuamaí cúirte nó dolmainí ursanacha. == Earraí uaighe '' Burials in Irish passage tombs tend to be accompanied by a limited and distinctive range of objects. These [[earraí uaighe]] include [[bior]]anna fashioned from bone or red deer antler, carved and polished stone [[siogairlín]], pieces of [[grianchloch]], [[cloch thine]] nó [[seirt]] tools, stone or chalk balls and a distinctive form of pottery called Carrowkeel ware. The pots, formed of reddish clay, are fashioned in a variety of sizes, but are always round-bottomed, and often decorated with stab and drag patterns. Few intact examples have been recovered, but these include some fine examples from the [[Dumha na nGiall]] passage tomb at the [[Teamhair|], County Meath<ref name=OSullivan2005 /> == Grianchultas '' After his excavation and restoration work at [[Sí an Bhrú]], Michael O'Kelly reported his discovery of a solar alignment on the winter solstice. Such alignments have been claimed for monuments in different parts of Ireland and abroad, for example in [[Maes Howe]], san Albain; [[Loch Craobh]], Chontae na Mí; [[an Cnoc Rua]], Contae Chill Chainnigh and in [[Lios an tSeagail]], the central monument at [[an Cheathrú Mhór]], Contae Shligigh.<ref name=OKelly1982 /><ref name=Meehan2012 /> == Naisc idirnáisiúnta '' The Irish passage tombs bear similarities to examples found in other locations on the Atlantic facade; in particular in an [[an Bhriotáin]], [[an Bhreatain Bheag]] agus an [[Albain]]. Ancient DNA research has associated the dead in the Irish monuments with early farming migrations to the Atlantic region about 6,000 years ago.<ref name=Kador2018 /> The ancient ancestral origin of these groups was [[An Anatóil]]. Familial connections between people buried at an Cheathrú Mhór, an Cheathrú Chaol, Bá an Mhillín and Sí an Bhrú have been demonstrated, and the passage tomb populations appear to cluster (in genetic terms) away from occupants of other neolithic monuments and the general Irish neolithic population. This, and an indication of incest in the genetic profile of a male interred in the right recess of Newgrange, has led a team of researchers in [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]] to propose that Irish neolithic society was led by dynastic rulers. Lara Cassidy stated, "It seems what we have here is a powerful extended kin-group, who had access to elite burial sites in many regions of the island for at least half a millennium".<ref name=OSullivan2020 /><ref name=Cassidy2020 /> == Séadchomhartha neamhoscailte '' Although some of the more high profile Irish passage tombs have been excavated and - sometimes controversially - reconstructed, many monuments remain unexcavated. Many hill cairns and lowland cairns may be passage tombs;'' séadchomharthaí amhail is Sí Mór i gContae Liatroma, Baile an Chairn i gContae Shligigh agus Cruachán gar de Ráth Bhoth i gContae Dhún na nGall. == Suíomhanna * [[Brú na Bóinne]] ** [[Sí an Bhrú]] ** [[Cnóbha]] ** [[Dubhadh]] * [[Tuama Pasáiste na bhFuarchnoc|Na Fuarchnoic]] * [[Ráth Cuaráin]] * [[Loch Craobh]] * [[Tuamaí Pasáiste na Ceathrú Caoile|An Cheathrú Chaol]] * [[An Cheathrú Mhór]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Bergh2013>{{cite journal | last=Bergh | first=Stefan | last2=Hensey | first2=Robert | date=2013 | title= Unpicking the Chronology of Carrowmore | url= https://www.researchgate.net/publication/259554734 | journal=Oxford Journal of Archaeology | volume=32 | issue=4 | pages= 343–366 | doi= 10.1111/ojoa.12019}}</ref> <ref name=Kador2018>{{cite journal | last=Kador | first=Thomas | last2=Cassidy | first2=Lara M.| last3=Geber | first3=Jonny | last4=Hensey | first4=Robert | last5=Meehan | first5=Pádraig | last6=Moore | first6=Sam | date=2018 | title=Rites of Passage: Mortuary Practice, Population Dynamics, and Chronology at the Carrowkeel Passage Tomb Complex, Co. Sligo, Ireland. | url= https://www.cambridge.org/core/journals/proceedings-of-the-prehistoric-society/article/rites-of-passage-mortuary-practice-population-dynamics-and-chronology-at-the-carrowkeel-passage-tomb-complex-co-sligo-ireland/CE8E9D1CC402CCF625E172501E8E8C65 | journal=Proceedings of the Prehistoric Society | volume=84 | pages=225–255 | issue=1–2 | doi= 10.5744/bi.2017.1001 | url-access=subscription}}</ref> <ref name=Case1963>{{cite journal | last=Case | first=Humphrey | date=1963 | title=Foreign Connections in the Irish Neolithic | journal=Ulster Journal of Archaeology | volume=26 | pages=3–18 | jstor=20567579}}</ref> <ref name=Hensey2015>{{cite book | last = Hensey | first = Robert | date = 2015 | title= First light: the origins of Newgrange | url = https://www.oxbowbooks.com/dbbc/first-light.html | publisher = Oxbow Books | pages = 210 | isbn = 9781782979517}}</ref> <ref name=Hensey2014>Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Dowd, Marion, Moore, Sam. "A century of archaeology – historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo" PRIA, 2014</ref> <ref name=OSullivan2005>O'Sullivan, Muiris. "Dumha na nGiall, the Mound of the Hostages, Tara". Wordwell Press. 2005</ref> <ref name=OKelly1982>O'Kelly, Michael; O'Kelly, Claire. "Newgrange - Archaeology, Art and Legend" Thames and Hudson. 1982</ref> <ref name=Meehan2012>{{cite journal | last1 = Meehan | first1 = Padraig | year = 2012 | title = A Possible Astronomical Alignment marking Seasonal Transitions at Listoghil, Sligo, Ireland | journal = Internet Archaeology | volume = 32 | issue = 32 | doi = 10.11141/ia.32.3 }}</ref> <ref name=OSullivan2020>{{cite news | ainm = Kevin | sloinne = O'Sullivan | teideal = Newgrange tomb body belonged to royal-like male 'born of incest' | url = https://www.irishtimes.com/culture/heritage/newgrange-tomb-body-belonged-to-royal-like-male-born-of-incest-1.4281412 | foilsitheoir = The Irish Times | dáta = 18 Meitheamh 2020 | dátarochtana = 6 Iúil 2020}}</ref> <ref name=Cassidy2020>{{cite journal | last = Cassidy | first = Lara M. |last2 = Ó Maoldúin | first2 = Ros | last3 = Kador | first3 = Thomas | last4 = Lynch | first4 = Ann | last5 = Jones|first5 = Carleton | last6 = Woodman | first6 = Peter C. | last7 = Murphy | first7 = Eileen | last8 = Ramsey | first8= Greer | last9 = Dowd | first9 = Marion | last10 = Noonan | first10 = Alice | last11 = Campbell | first11 = Ciarán| last12 = Jones | first12 = Eppie R. | last13 = Mattiangeli | first13 = Valeria | last14 = Bradley | first14 = Daniel G. | year = 2020 | title = A dynastic elite in monumental Neolithic society | url= | journal = Nature | volume = 582 | issue = 7812| pages = 384–388| doi = 10.1038/s41586-020-2378-6 | pmid = 32555485 | s2cid = 219729757 |pmc = 7116870}}</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste| ]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ si6ju01dtf5almv70bwd2t82j4o0l84 1326999 1326998 2026-08-28T17:59:24Z Marcas.oduinn 33120 /* */ 1326999 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] # ''[[:en:Passage tombs in Ireland|Passage tombs in Ireland]]'' - [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]] # ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Reilig Meigiliteach na Ceathrú Caoile]] # ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]] == Catagóirí == == Tuamaí pasáiste i nÉirinn == '' '''Passage tombs''' are a category of [[Meigilit]] monument from the [[Neoiliteach]] period. They are found in most regions of '''Ireland''' but are more prevalent in the Northern half of the island. The usage period of Irish [[Tuama pasáiste]] date from c. 3750 B.C. to about 2500 B.C.<ref name=Bergh2013 /><ref name=Kador2018 /> About twenty clusters are recorded in Ireland, but the best known examples are found along a curved trajectory from the west coast to the east, including the centres of [[an Cheathrú Mhór]] agus [[Carrowkeel Megalithic Cemetery|an Cheathrú Chaol]] i gContae Shligigh, agus [[Loch Craobh]] agus [[Brú na Bóinne]] i gContae na Mí. == Gnéithe ailtireachta {{príomhalt|Tuama pasáiste}} '' The term 'passage tomb' only dates back to the mid twentieth century.<ref name=Case1963 /> Before then, the monuments were called by other terms, such as "chambered cairns" "Danish mounds" or "tumuli". '' A number of authors of the modern era, including Alison Sheridan and Robert Hensey, have attempted to categorise passage tombs. Hensey suggests three categories: * '' small and simple open monuments, often circular, such as found at [[an Cheathrú Mhór]] * '' intermediate scale monuments with a [[carn]] covering some form of burial chamber. An example of these would be the Loch Craobh passage tombs. This category may have distinctive abstract carvings or [[peitriglif]] in the style of the Irish passage tomb tradition, [[grian|solar]] alignments, recumbent kerbs. Burial ritual may include both [[Créamadh]] and deposition of unburnt bones. * '' super monuments similar to [[Sí an Bhrú]] in the Boyne Valley. These are constructed on a greater scale, possess more elaborate artwork and are architecturally extravagant, incorporating techniques such as [[coirbéaladh]], long roofed passages, sillstones, and with building materials brought from distant locations. * '' More elaborate passage tomb tradition monuments may have sub-divisions of architectural space; cruciform layouts are well known from Loch Craobh, an Cheathrú Chaol air Brú na Bóinne.<ref name=Hensey2015 /> '' Sometimes, the clusters of monuments have a focal or central monument, bigger than its 'satellites'. This pattern is seen at [[Cnóbha]] and at an Cheathrú Mhór. There is often a structure on an even larger scale associated with landscape features such as lakes, rivers and mountains observed in the layout. For instance at an Cheathrú Chaol, a smaller cluster in san [[an Bricshliabh|an Bricshliabh]] has a number of outlying sites such as the Pinnacle on ''Keash Hill'', [[Ard Láí]], [[Baile an Chairn]] agus Suigh Lughaidh.<ref name=Hensey2014 /> '' One feature of Irish passage tombs that distinguishes them from other monumental types of the Neoiliteach era is the longevity of the tradition. They appear to be in use for well over a millennium, in contrast to other monument types associated with the luath-Neoiliteach, amhail tuamaí cúirte nó dolmainí ursanacha. == Earraí uaighe '' Burials in Irish passage tombs tend to be accompanied by a limited and distinctive range of objects. These [[earraí uaighe]] include [[bior]]anna fashioned from bone or red deer antler, carved and polished stone [[siogairlín]], pieces of [[grianchloch]], [[cloch thine]] nó [[seirt]] tools, stone or chalk balls and a distinctive form of pottery called Carrowkeel ware. The pots, formed of reddish clay, are fashioned in a variety of sizes, but are always round-bottomed, and often decorated with stab and drag patterns. Few intact examples have been recovered, but these include some fine examples from the [[Dumha na nGiall]] passage tomb at the [[Teamhair|], County Meath<ref name=OSullivan2005 /> == Grianchultas '' After his excavation and restoration work at [[Sí an Bhrú]], Michael O'Kelly reported his discovery of a solar alignment on the winter solstice. Such alignments have been claimed for monuments in different parts of Ireland and abroad, for example in [[Maes Howe]], san Albain; [[Loch Craobh]], Chontae na Mí; [[an Cnoc Rua]], Contae Chill Chainnigh and in [[Lios an tSeagail]], the central monument at [[an Cheathrú Mhór]], Contae Shligigh.<ref name=OKelly1982 /><ref name=Meehan2012 /> == Naisc idirnáisiúnta '' The Irish passage tombs bear similarities to examples found in other locations on the Atlantic facade; in particular in an [[an Bhriotáin]], [[an Bhreatain Bheag]] agus an [[Albain]]. Ancient DNA research has associated the dead in the Irish monuments with early farming migrations to the Atlantic region about 6,000 years ago.<ref name=Kador2018 /> The ancient ancestral origin of these groups was [[An Anatóil]]. Familial connections between people buried at an Cheathrú Mhór, an Cheathrú Chaol, Bá an Mhillín and Sí an Bhrú have been demonstrated, and the passage tomb populations appear to cluster (in genetic terms) away from occupants of other neolithic monuments and the general Irish neolithic population. This, and an indication of incest in the genetic profile of a male interred in the right recess of Newgrange, has led a team of researchers in [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]] to propose that Irish neolithic society was led by dynastic rulers. Lara Cassidy stated, "It seems what we have here is a powerful extended kin-group, who had access to elite burial sites in many regions of the island for at least half a millennium".<ref name=OSullivan2020 /><ref name=Cassidy2020 /> == Séadchomhartha neamhoscailte '' Although some of the more high profile Irish passage tombs have been excavated and - sometimes controversially - reconstructed, many monuments remain unexcavated. Many hill cairns and lowland cairns may be passage tombs;'' séadchomharthaí amhail is Sí Mór i gContae Liatroma, Baile an Chairn i gContae Shligigh agus Cruachán gar de Ráth Bhoth i gContae Dhún na nGall. == Suíomhanna * [[Brú na Bóinne]] ** [[Sí an Bhrú]] ** [[Cnóbha]] ** [[Dubhadh]] * [[Tuama Pasáiste na bhFuarchnoc|Na Fuarchnoic]] * [[Ráth Cuaráin]] * [[Loch Craobh]] * [[Tuamaí Pasáiste na Ceathrú Caoile|An Cheathrú Chaol]] * [[An Cheathrú Mhór]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Bergh2013>{{cite journal | last=Bergh | first=Stefan | last2=Hensey | first2=Robert | date=2013 | title= Unpicking the Chronology of Carrowmore | url= https://www.researchgate.net/publication/259554734 | journal=Oxford Journal of Archaeology | volume=32 | issue=4 | pages= 343–366 | doi= 10.1111/ojoa.12019}}</ref> <ref name=Kador2018>{{cite journal | last=Kador | first=Thomas | last2=Cassidy | first2=Lara M.| last3=Geber | first3=Jonny | last4=Hensey | first4=Robert | last5=Meehan | first5=Pádraig | last6=Moore | first6=Sam | date=2018 | title=Rites of Passage: Mortuary Practice, Population Dynamics, and Chronology at the Carrowkeel Passage Tomb Complex, Co. Sligo, Ireland. | url= https://www.cambridge.org/core/journals/proceedings-of-the-prehistoric-society/article/rites-of-passage-mortuary-practice-population-dynamics-and-chronology-at-the-carrowkeel-passage-tomb-complex-co-sligo-ireland/CE8E9D1CC402CCF625E172501E8E8C65 | journal=Proceedings of the Prehistoric Society | volume=84 | pages=225–255 | issue=1–2 | doi= 10.5744/bi.2017.1001 | url-access=subscription}}</ref> <ref name=Case1963>{{cite journal | last=Case | first=Humphrey | date=1963 | title=Foreign Connections in the Irish Neolithic | journal=Ulster Journal of Archaeology | volume=26 | pages=3–18 | jstor=20567579}}</ref> <ref name=Hensey2015>{{cite book | last = Hensey | first = Robert | date = 2015 | title= First light: the origins of Newgrange | url = https://www.oxbowbooks.com/dbbc/first-light.html | publisher = Oxbow Books | pages = 210 | isbn = 9781782979517}}</ref> <ref name=Hensey2014>Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Dowd, Marion, Moore, Sam. "A century of archaeology – historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo" PRIA, 2014</ref> <ref name=OSullivan2005>O'Sullivan, Muiris. "Dumha na nGiall, the Mound of the Hostages, Tara". Wordwell Press. 2005</ref> <ref name=OKelly1982>O'Kelly, Michael; O'Kelly, Claire. "Newgrange - Archaeology, Art and Legend" Thames and Hudson. 1982</ref> <ref name=Meehan2012>{{cite journal | last1 = Meehan | first1 = Padraig | year = 2012 | title = A Possible Astronomical Alignment marking Seasonal Transitions at Listoghil, Sligo, Ireland | journal = Internet Archaeology | volume = 32 | issue = 32 | doi = 10.11141/ia.32.3 }}</ref> <ref name=OSullivan2020>{{cite news | ainm = Kevin | sloinne = O'Sullivan | teideal = Newgrange tomb body belonged to royal-like male 'born of incest' | url = https://www.irishtimes.com/culture/heritage/newgrange-tomb-body-belonged-to-royal-like-male-born-of-incest-1.4281412 | foilsitheoir = The Irish Times | dáta = 18 Meitheamh 2020 | dátarochtana = 6 Iúil 2020}}</ref> <ref name=Cassidy2020>{{cite journal | last = Cassidy | first = Lara M. |last2 = Ó Maoldúin | first2 = Ros | last3 = Kador | first3 = Thomas | last4 = Lynch | first4 = Ann | last5 = Jones|first5 = Carleton | last6 = Woodman | first6 = Peter C. | last7 = Murphy | first7 = Eileen | last8 = Ramsey | first8= Greer | last9 = Dowd | first9 = Marion | last10 = Noonan | first10 = Alice | last11 = Campbell | first11 = Ciarán| last12 = Jones | first12 = Eppie R. | last13 = Mattiangeli | first13 = Valeria | last14 = Bradley | first14 = Daniel G. | year = 2020 | title = A dynastic elite in monumental Neolithic society | url= | journal = Nature | volume = 582 | issue = 7812| pages = 384–388| doi = 10.1038/s41586-020-2378-6 | pmid = 32555485 | s2cid = 219729757 |pmc = 7116870}}</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste| ]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 04mo65yoa1cacu3qm0tdgxru0iad5tx 1327000 1326999 2026-08-28T18:00:10Z Marcas.oduinn 33120 /* */ 1327000 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] # ''[[:en:Passage tombs in Ireland|Passage tombs in Ireland]]'' - [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]] # ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Reilig Mheigiliteach na Ceathrú Caoile]] # ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]] == Catagóirí == == Tuamaí pasáiste i nÉirinn == '' '''Passage tombs''' are a category of [[Meigilit]] monument from the [[Neoiliteach]] period. They are found in most regions of '''Ireland''' but are more prevalent in the Northern half of the island. The usage period of Irish [[Tuama pasáiste]] date from c. 3750 B.C. to about 2500 B.C.<ref name=Bergh2013 /><ref name=Kador2018 /> About twenty clusters are recorded in Ireland, but the best known examples are found along a curved trajectory from the west coast to the east, including the centres of [[an Cheathrú Mhór]] agus [[Carrowkeel Megalithic Cemetery|an Cheathrú Chaol]] i gContae Shligigh, agus [[Loch Craobh]] agus [[Brú na Bóinne]] i gContae na Mí. == Gnéithe ailtireachta {{príomhalt|Tuama pasáiste}} '' The term 'passage tomb' only dates back to the mid twentieth century.<ref name=Case1963 /> Before then, the monuments were called by other terms, such as "chambered cairns" "Danish mounds" or "tumuli". '' A number of authors of the modern era, including Alison Sheridan and Robert Hensey, have attempted to categorise passage tombs. Hensey suggests three categories: * '' small and simple open monuments, often circular, such as found at [[an Cheathrú Mhór]] * '' intermediate scale monuments with a [[carn]] covering some form of burial chamber. An example of these would be the Loch Craobh passage tombs. This category may have distinctive abstract carvings or [[peitriglif]] in the style of the Irish passage tomb tradition, [[grian|solar]] alignments, recumbent kerbs. Burial ritual may include both [[Créamadh]] and deposition of unburnt bones. * '' super monuments similar to [[Sí an Bhrú]] in the Boyne Valley. These are constructed on a greater scale, possess more elaborate artwork and are architecturally extravagant, incorporating techniques such as [[coirbéaladh]], long roofed passages, sillstones, and with building materials brought from distant locations. * '' More elaborate passage tomb tradition monuments may have sub-divisions of architectural space; cruciform layouts are well known from Loch Craobh, an Cheathrú Chaol air Brú na Bóinne.<ref name=Hensey2015 /> '' Sometimes, the clusters of monuments have a focal or central monument, bigger than its 'satellites'. This pattern is seen at [[Cnóbha]] and at an Cheathrú Mhór. There is often a structure on an even larger scale associated with landscape features such as lakes, rivers and mountains observed in the layout. For instance at an Cheathrú Chaol, a smaller cluster in san [[an Bricshliabh|an Bricshliabh]] has a number of outlying sites such as the Pinnacle on ''Keash Hill'', [[Ard Láí]], [[Baile an Chairn]] agus Suigh Lughaidh.<ref name=Hensey2014 /> '' One feature of Irish passage tombs that distinguishes them from other monumental types of the Neoiliteach era is the longevity of the tradition. They appear to be in use for well over a millennium, in contrast to other monument types associated with the luath-Neoiliteach, amhail tuamaí cúirte nó dolmainí ursanacha. == Earraí uaighe '' Burials in Irish passage tombs tend to be accompanied by a limited and distinctive range of objects. These [[earraí uaighe]] include [[bior]]anna fashioned from bone or red deer antler, carved and polished stone [[siogairlín]], pieces of [[grianchloch]], [[cloch thine]] nó [[seirt]] tools, stone or chalk balls and a distinctive form of pottery called Carrowkeel ware. The pots, formed of reddish clay, are fashioned in a variety of sizes, but are always round-bottomed, and often decorated with stab and drag patterns. Few intact examples have been recovered, but these include some fine examples from the [[Dumha na nGiall]] passage tomb at the [[Teamhair|], County Meath<ref name=OSullivan2005 /> == Grianchultas '' After his excavation and restoration work at [[Sí an Bhrú]], Michael O'Kelly reported his discovery of a solar alignment on the winter solstice. Such alignments have been claimed for monuments in different parts of Ireland and abroad, for example in [[Maes Howe]], san Albain; [[Loch Craobh]], Chontae na Mí; [[an Cnoc Rua]], Contae Chill Chainnigh and in [[Lios an tSeagail]], the central monument at [[an Cheathrú Mhór]], Contae Shligigh.<ref name=OKelly1982 /><ref name=Meehan2012 /> == Naisc idirnáisiúnta '' The Irish passage tombs bear similarities to examples found in other locations on the Atlantic facade; in particular in an [[an Bhriotáin]], [[an Bhreatain Bheag]] agus an [[Albain]]. Ancient DNA research has associated the dead in the Irish monuments with early farming migrations to the Atlantic region about 6,000 years ago.<ref name=Kador2018 /> The ancient ancestral origin of these groups was [[An Anatóil]]. Familial connections between people buried at an Cheathrú Mhór, an Cheathrú Chaol, Bá an Mhillín and Sí an Bhrú have been demonstrated, and the passage tomb populations appear to cluster (in genetic terms) away from occupants of other neolithic monuments and the general Irish neolithic population. This, and an indication of incest in the genetic profile of a male interred in the right recess of Newgrange, has led a team of researchers in [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]] to propose that Irish neolithic society was led by dynastic rulers. Lara Cassidy stated, "It seems what we have here is a powerful extended kin-group, who had access to elite burial sites in many regions of the island for at least half a millennium".<ref name=OSullivan2020 /><ref name=Cassidy2020 /> == Séadchomhartha neamhoscailte '' Although some of the more high profile Irish passage tombs have been excavated and - sometimes controversially - reconstructed, many monuments remain unexcavated. Many hill cairns and lowland cairns may be passage tombs;'' séadchomharthaí amhail is Sí Mór i gContae Liatroma, Baile an Chairn i gContae Shligigh agus Cruachán gar de Ráth Bhoth i gContae Dhún na nGall. == Suíomhanna * [[Brú na Bóinne]] ** [[Sí an Bhrú]] ** [[Cnóbha]] ** [[Dubhadh]] * [[Tuama Pasáiste na bhFuarchnoc|Na Fuarchnoic]] * [[Ráth Cuaráin]] * [[Loch Craobh]] * [[Tuamaí Pasáiste na Ceathrú Caoile|An Cheathrú Chaol]] * [[An Cheathrú Mhór]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Bergh2013>{{cite journal | last=Bergh | first=Stefan | last2=Hensey | first2=Robert | date=2013 | title= Unpicking the Chronology of Carrowmore | url= https://www.researchgate.net/publication/259554734 | journal=Oxford Journal of Archaeology | volume=32 | issue=4 | pages= 343–366 | doi= 10.1111/ojoa.12019}}</ref> <ref name=Kador2018>{{cite journal | last=Kador | first=Thomas | last2=Cassidy | first2=Lara M.| last3=Geber | first3=Jonny | last4=Hensey | first4=Robert | last5=Meehan | first5=Pádraig | last6=Moore | first6=Sam | date=2018 | title=Rites of Passage: Mortuary Practice, Population Dynamics, and Chronology at the Carrowkeel Passage Tomb Complex, Co. Sligo, Ireland. | url= https://www.cambridge.org/core/journals/proceedings-of-the-prehistoric-society/article/rites-of-passage-mortuary-practice-population-dynamics-and-chronology-at-the-carrowkeel-passage-tomb-complex-co-sligo-ireland/CE8E9D1CC402CCF625E172501E8E8C65 | journal=Proceedings of the Prehistoric Society | volume=84 | pages=225–255 | issue=1–2 | doi= 10.5744/bi.2017.1001 | url-access=subscription}}</ref> <ref name=Case1963>{{cite journal | last=Case | first=Humphrey | date=1963 | title=Foreign Connections in the Irish Neolithic | journal=Ulster Journal of Archaeology | volume=26 | pages=3–18 | jstor=20567579}}</ref> <ref name=Hensey2015>{{cite book | last = Hensey | first = Robert | date = 2015 | title= First light: the origins of Newgrange | url = https://www.oxbowbooks.com/dbbc/first-light.html | publisher = Oxbow Books | pages = 210 | isbn = 9781782979517}}</ref> <ref name=Hensey2014>Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Dowd, Marion, Moore, Sam. "A century of archaeology – historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo" PRIA, 2014</ref> <ref name=OSullivan2005>O'Sullivan, Muiris. "Dumha na nGiall, the Mound of the Hostages, Tara". Wordwell Press. 2005</ref> <ref name=OKelly1982>O'Kelly, Michael; O'Kelly, Claire. "Newgrange - Archaeology, Art and Legend" Thames and Hudson. 1982</ref> <ref name=Meehan2012>{{cite journal | last1 = Meehan | first1 = Padraig | year = 2012 | title = A Possible Astronomical Alignment marking Seasonal Transitions at Listoghil, Sligo, Ireland | journal = Internet Archaeology | volume = 32 | issue = 32 | doi = 10.11141/ia.32.3 }}</ref> <ref name=OSullivan2020>{{cite news | ainm = Kevin | sloinne = O'Sullivan | teideal = Newgrange tomb body belonged to royal-like male 'born of incest' | url = https://www.irishtimes.com/culture/heritage/newgrange-tomb-body-belonged-to-royal-like-male-born-of-incest-1.4281412 | foilsitheoir = The Irish Times | dáta = 18 Meitheamh 2020 | dátarochtana = 6 Iúil 2020}}</ref> <ref name=Cassidy2020>{{cite journal | last = Cassidy | first = Lara M. |last2 = Ó Maoldúin | first2 = Ros | last3 = Kador | first3 = Thomas | last4 = Lynch | first4 = Ann | last5 = Jones|first5 = Carleton | last6 = Woodman | first6 = Peter C. | last7 = Murphy | first7 = Eileen | last8 = Ramsey | first8= Greer | last9 = Dowd | first9 = Marion | last10 = Noonan | first10 = Alice | last11 = Campbell | first11 = Ciarán| last12 = Jones | first12 = Eppie R. | last13 = Mattiangeli | first13 = Valeria | last14 = Bradley | first14 = Daniel G. | year = 2020 | title = A dynastic elite in monumental Neolithic society | url= | journal = Nature | volume = 582 | issue = 7812| pages = 384–388| doi = 10.1038/s41586-020-2378-6 | pmid = 32555485 | s2cid = 219729757 |pmc = 7116870}}</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste| ]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ q8v8fjiu7izl7v3hfovoxsz1k92h8kx 1327003 1327000 2026-08-28T23:44:54Z Marcas.oduinn 33120 /* Tuamaí pasáiste i nÉirinn */ 1327003 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] # ''[[:en:Passage tombs in Ireland|Passage tombs in Ireland]]'' - [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]] # ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Reilig Mheigiliteach na Ceathrú Caoile]] # ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]] == Catagóirí == == Tuamaí pasáiste i nÉirinn == Is cineál séadchomhartha [[Meigilit|Meigilitigh]] ón ré [[Neoiliteach]] iad '''tuamaí pasáiste'''. Faightear iad ar fud na h'''Éire'''ann go háirithe taobh ó thuaidh den oileán. '' The usage period of Irish [[Tuama pasáiste]] date from c. 3750 B.C. to about 2500 B.C.<ref name=Bergh2013 /><ref name=Kador2018 /> About twenty clusters are recorded in Ireland, but the best known examples are found along a curved trajectory from the west coast to the east, including the centres of [[an Cheathrú Mhór]] agus [[Carrowkeel Megalithic Cemetery|an Cheathrú Chaol]] i gContae Shligigh, agus [[Loch Craobh]] agus [[Brú na Bóinne]] i gContae na Mí. == Gnéithe ailtireachta {{príomhalt|Tuama pasáiste}} '' The term 'passage tomb' only dates back to the mid twentieth century.<ref name=Case1963 /> Before then, the monuments were called by other terms, such as "chambered cairns" "Danish mounds" or "tumuli". '' A number of authors of the modern era, including Alison Sheridan and Robert Hensey, have attempted to categorise passage tombs. Hensey suggests three categories: * '' small and simple open monuments, often circular, such as found at [[an Cheathrú Mhór]] * '' intermediate scale monuments with a [[carn]] covering some form of burial chamber. An example of these would be the Loch Craobh passage tombs. This category may have distinctive abstract carvings or [[peitriglif]] in the style of the Irish passage tomb tradition, [[grian|solar]] alignments, recumbent kerbs. Burial ritual may include both [[Créamadh]] and deposition of unburnt bones. * '' super monuments similar to [[Sí an Bhrú]] in the Boyne Valley. These are constructed on a greater scale, possess more elaborate artwork and are architecturally extravagant, incorporating techniques such as [[coirbéaladh]], long roofed passages, sillstones, and with building materials brought from distant locations. * '' More elaborate passage tomb tradition monuments may have sub-divisions of architectural space; cruciform layouts are well known from Loch Craobh, an Cheathrú Chaol air Brú na Bóinne.<ref name=Hensey2015 /> '' Sometimes, the clusters of monuments have a focal or central monument, bigger than its 'satellites'. This pattern is seen at [[Cnóbha]] and at an Cheathrú Mhór. There is often a structure on an even larger scale associated with landscape features such as lakes, rivers and mountains observed in the layout. For instance at an Cheathrú Chaol, a smaller cluster in san [[an Bricshliabh|an Bricshliabh]] has a number of outlying sites such as the Pinnacle on ''Keash Hill'', [[Ard Láí]], [[Baile an Chairn]] agus Suigh Lughaidh.<ref name=Hensey2014 /> '' One feature of Irish passage tombs that distinguishes them from other monumental types of the Neoiliteach era is the longevity of the tradition. They appear to be in use for well over a millennium, in contrast to other monument types associated with the luath-Neoiliteach, amhail tuamaí cúirte nó dolmainí ursanacha. == Earraí uaighe '' Burials in Irish passage tombs tend to be accompanied by a limited and distinctive range of objects. These [[earraí uaighe]] include [[bior]]anna fashioned from bone or red deer antler, carved and polished stone [[siogairlín]], pieces of [[grianchloch]], [[cloch thine]] nó [[seirt]] tools, stone or chalk balls and a distinctive form of pottery called Carrowkeel ware. The pots, formed of reddish clay, are fashioned in a variety of sizes, but are always round-bottomed, and often decorated with stab and drag patterns. Few intact examples have been recovered, but these include some fine examples from the [[Dumha na nGiall]] passage tomb at the [[Teamhair|], County Meath<ref name=OSullivan2005 /> == Grianchultas '' After his excavation and restoration work at [[Sí an Bhrú]], Michael O'Kelly reported his discovery of a solar alignment on the winter solstice. Such alignments have been claimed for monuments in different parts of Ireland and abroad, for example in [[Maes Howe]], san Albain; [[Loch Craobh]], Chontae na Mí; [[an Cnoc Rua]], Contae Chill Chainnigh and in [[Lios an tSeagail]], the central monument at [[an Cheathrú Mhór]], Contae Shligigh.<ref name=OKelly1982 /><ref name=Meehan2012 /> == Naisc idirnáisiúnta '' The Irish passage tombs bear similarities to examples found in other locations on the Atlantic facade; in particular in an [[an Bhriotáin]], [[an Bhreatain Bheag]] agus an [[Albain]]. Ancient DNA research has associated the dead in the Irish monuments with early farming migrations to the Atlantic region about 6,000 years ago.<ref name=Kador2018 /> The ancient ancestral origin of these groups was [[An Anatóil]]. Familial connections between people buried at an Cheathrú Mhór, an Cheathrú Chaol, Bá an Mhillín and Sí an Bhrú have been demonstrated, and the passage tomb populations appear to cluster (in genetic terms) away from occupants of other neolithic monuments and the general Irish neolithic population. This, and an indication of incest in the genetic profile of a male interred in the right recess of Newgrange, has led a team of researchers in [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]] to propose that Irish neolithic society was led by dynastic rulers. Lara Cassidy stated, "It seems what we have here is a powerful extended kin-group, who had access to elite burial sites in many regions of the island for at least half a millennium".<ref name=OSullivan2020 /><ref name=Cassidy2020 /> == Séadchomhartha neamhoscailte '' Although some of the more high profile Irish passage tombs have been excavated and - sometimes controversially - reconstructed, many monuments remain unexcavated. Many hill cairns and lowland cairns may be passage tombs;'' séadchomharthaí amhail is Sí Mór i gContae Liatroma, Baile an Chairn i gContae Shligigh agus Cruachán gar de Ráth Bhoth i gContae Dhún na nGall. == Suíomhanna * [[Brú na Bóinne]] ** [[Sí an Bhrú]] ** [[Cnóbha]] ** [[Dubhadh]] * [[Tuama Pasáiste na bhFuarchnoc|Na Fuarchnoic]] * [[Ráth Cuaráin]] * [[Loch Craobh]] * [[Tuamaí Pasáiste na Ceathrú Caoile|An Cheathrú Chaol]] * [[An Cheathrú Mhór]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Bergh2013>{{cite journal | last=Bergh | first=Stefan | last2=Hensey | first2=Robert | date=2013 | title= Unpicking the Chronology of Carrowmore | url= https://www.researchgate.net/publication/259554734 | journal=Oxford Journal of Archaeology | volume=32 | issue=4 | pages= 343–366 | doi= 10.1111/ojoa.12019}}</ref> <ref name=Kador2018>{{cite journal | last=Kador | first=Thomas | last2=Cassidy | first2=Lara M.| last3=Geber | first3=Jonny | last4=Hensey | first4=Robert | last5=Meehan | first5=Pádraig | last6=Moore | first6=Sam | date=2018 | title=Rites of Passage: Mortuary Practice, Population Dynamics, and Chronology at the Carrowkeel Passage Tomb Complex, Co. Sligo, Ireland. | url= https://www.cambridge.org/core/journals/proceedings-of-the-prehistoric-society/article/rites-of-passage-mortuary-practice-population-dynamics-and-chronology-at-the-carrowkeel-passage-tomb-complex-co-sligo-ireland/CE8E9D1CC402CCF625E172501E8E8C65 | journal=Proceedings of the Prehistoric Society | volume=84 | pages=225–255 | issue=1–2 | doi= 10.5744/bi.2017.1001 | url-access=subscription}}</ref> <ref name=Case1963>{{cite journal | last=Case | first=Humphrey | date=1963 | title=Foreign Connections in the Irish Neolithic | journal=Ulster Journal of Archaeology | volume=26 | pages=3–18 | jstor=20567579}}</ref> <ref name=Hensey2015>{{cite book | last = Hensey | first = Robert | date = 2015 | title= First light: the origins of Newgrange | url = https://www.oxbowbooks.com/dbbc/first-light.html | publisher = Oxbow Books | pages = 210 | isbn = 9781782979517}}</ref> <ref name=Hensey2014>Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Dowd, Marion, Moore, Sam. "A century of archaeology – historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo" PRIA, 2014</ref> <ref name=OSullivan2005>O'Sullivan, Muiris. "Dumha na nGiall, the Mound of the Hostages, Tara". Wordwell Press. 2005</ref> <ref name=OKelly1982>O'Kelly, Michael; O'Kelly, Claire. "Newgrange - Archaeology, Art and Legend" Thames and Hudson. 1982</ref> <ref name=Meehan2012>{{cite journal | last1 = Meehan | first1 = Padraig | year = 2012 | title = A Possible Astronomical Alignment marking Seasonal Transitions at Listoghil, Sligo, Ireland | journal = Internet Archaeology | volume = 32 | issue = 32 | doi = 10.11141/ia.32.3 }}</ref> <ref name=OSullivan2020>{{cite news | ainm = Kevin | sloinne = O'Sullivan | teideal = Newgrange tomb body belonged to royal-like male 'born of incest' | url = https://www.irishtimes.com/culture/heritage/newgrange-tomb-body-belonged-to-royal-like-male-born-of-incest-1.4281412 | foilsitheoir = The Irish Times | dáta = 18 Meitheamh 2020 | dátarochtana = 6 Iúil 2020}}</ref> <ref name=Cassidy2020>{{cite journal | last = Cassidy | first = Lara M. |last2 = Ó Maoldúin | first2 = Ros | last3 = Kador | first3 = Thomas | last4 = Lynch | first4 = Ann | last5 = Jones|first5 = Carleton | last6 = Woodman | first6 = Peter C. | last7 = Murphy | first7 = Eileen | last8 = Ramsey | first8= Greer | last9 = Dowd | first9 = Marion | last10 = Noonan | first10 = Alice | last11 = Campbell | first11 = Ciarán| last12 = Jones | first12 = Eppie R. | last13 = Mattiangeli | first13 = Valeria | last14 = Bradley | first14 = Daniel G. | year = 2020 | title = A dynastic elite in monumental Neolithic society | url= | journal = Nature | volume = 582 | issue = 7812| pages = 384–388| doi = 10.1038/s41586-020-2378-6 | pmid = 32555485 | s2cid = 219729757 |pmc = 7116870}}</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste| ]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ gf6rjwzbzwasqv6o2evt6oua19kswhz 0 120737 1326990 1326987 2026-08-28T15:18:43Z Marcas.oduinn 33120 /* Réamhrá */ Naisc 1326990 wikitext text/x-wiki <imagemap>File:2020 EU MAP.svg | 250px | thumb | lang=ga | Léarscáil (inchliceáilte) den AE poly 261 28 273 39 279 59 284 61 286 66 271 97 275 105 275 116 284 122 308 111 320 83 308 75 310 71 302 60 305 54 297 46 298 36 290 32 291 16 282 16 277 22 280 28 275 33 270 32 264 26 [[An Fhionlainn]] poly 260 29 259 38 252 37 252 42 248 41 244 54 238 64 238 72 235 77 237 83 226 83 223 100 227 106 230 111 227 115 229 121 223 127 220 141 229 160 227 163 231 173 238 171 238 168 242 164 250 164 254 135 261 130 262 117 252 115 257 93 270 83 271 66 279 59 273 39 [[an tSualainn]] poly 312 142 307 131 311 123 294 123 279 132 280 142 290 137 295 138 304 141 [[an Eastóin]] poly 310 164 319 155 318 148 313 142 295 140 298 153 288 149 282 142 277 161 295 158 [[an Laitvia]] poly 288 180 295 184 301 184 309 178 307 170 312 168 308 162 294 157 279 161 279 174 289 174 [[an Liotuáin]] poly 300 198 294 182 290 180 270 183 265 184 264 179 250 182 248 186 238 190 238 197 234 199 239 203 241 223 249 225 251 229 255 226 261 230 265 232 268 235 270 237 273 235 276 240 281 237 283 237 289 236 296 242 297 239 297 234 301 223 305 222 304 217 301 214 296 201 [[an Pholainn]] poly 254 250 257 245 261 244 269 236 272 235 276 240 279 238 289 235 297 243 274 250 269 253 269 257 259 254 [[an tSlóvaic]] poly 299 251 291 245 270 252 269 257 258 252 249 268 254 271 260 279 268 278 275 274 290 272 294 258 [[an Ungáir]] poly 355 291 354 280 361 274 355 269 349 272 346 270 343 259 332 248 330 243 328 242 324 247 314 250 312 248 301 250 294 255 292 265 288 271 282 274 288 281 293 284 293 288 296 290 302 287 301 291 308 294 308 297 317 297 322 297 329 295 339 287 347 288 [[an Rómáin]] poly 309 327 312 322 309 318 305 316 305 310 308 305 302 298 304 294 309 295 310 298 328 297 340 287 354 291 350 297 352 301 348 304 355 309 348 314 347 311 340 316 339 317 339 321 329 324 323 321 316 325 [[an Bhulgáir]] poly 308 383 305 376 306 374 293 368 294 359 289 351 289 344 294 339 295 333 301 332 304 328 310 326 317 326 322 322 329 325 340 321 340 316 342 319 340 328 328 329 320 331 325 335 339 340 336 342 348 344 350 348 347 358 344 353 348 352 349 348 343 347 345 344 334 341 335 338 328 335 317 341 313 337 311 342 320 350 332 359 339 365 358 359 340 377 331 380 335 376 337 378 342 373 340 370 345 372 353 362 337 366 328 363 327 367 320 367 326 372 319 374 320 382 334 393 355 393 372 372 372 378 368 383 368 377 364 384 365 390 361 387 355 396 340 400 339 395 329 397 329 393 332 392 320 380 314 384 311 378 [[an Ghréig]] poly 419 384 415 381 421 378 421 373 428 371 435 365 430 374 434 376 424 383 [[an Chipir]] poly 236 248 224 238 221 231 225 227 236 221 240 220 249 225 254 226 260 231 266 230 267 236 261 243 249 245 244 243 [[an tSeicia]] poly 198 263 201 257 204 260 207 258 213 260 224 255 233 248 238 248 241 244 245 244 248 246 255 246 253 250 256 254 250 265 249 268 238 272 229 271 220 268 218 263 210 264 208 266 [[an Ostair]] poly 249 267 253 273 242 279 244 284 236 282 230 281 227 277 229 271 238 272 [[an tSlóivéin]] poly 179 298 180 293 174 292 176 287 173 283 178 282 178 278 176 275 181 274 185 273 189 269 189 273 195 273 197 269 199 272 204 269 207 267 210 265 218 263 220 269 230 271 226 281 219 283 222 289 219 290 220 297 231 304 236 319 247 323 253 325 250 327 274 341 273 349 269 341 260 341 257 348 262 355 261 358 257 360 257 364 251 371 248 369 244 377 244 378 244 386 237 386 237 383 230 381 222 375 219 376 219 370 226 368 238 370 245 367 250 365 253 358 248 346 246 347 241 342 241 341 237 340 234 336 230 332 224 331 184 357 181 355 183 343 182 333 185 333 190 329 193 330 196 339 194 340 193 352 224 331 211 317 209 317 203 309 204 308 202 298 190 292 184 297 [[an Iodáil]] rect 224 394 251 405 [[Málta]] poly 14 333 21 334 24 337 27 339 29 333 36 329 33 325 40 319 39 311 43 312 49 298 57 295 54 292 55 289 43 284 42 281 39 280 36 291 36 292 19 313 24 314 20 317 23 318 19 324 19 327 [[an Phortaingéil]] poly 41 358 38 355 35 355 37 345 32 338 28 338 29 333 37 329 33 326 39 319 39 311 42 312 49 300 56 295 55 292 54 290 43 283 39 280 42 270 39 269 45 266 50 268 51 264 58 266 69 274 71 272 80 279 89 280 95 283 99 287 102 287 114 299 119 301 120 298 124 301 124 304 127 305 135 308 140 309 140 314 145 339 140 337 133 343 126 339 116 349 113 342 120 345 128 337 132 335 136 338 143 335 139 312 136 316 131 317 128 317 114 320 116 322 104 331 100 338 106 345 98 346 92 353 92 356 85 354 76 361 73 357 71 361 66 357 53 354 53 357 46 355 [[an Spáinn]] poly 100 286 111 297 118 300 119 298 126 302 128 302 128 305 139 307 140 301 144 298 152 296 155 300 157 298 165 304 169 305 189 328 195 318 195 306 192 312 188 311 187 327 170 305 178 298 180 294 173 292 176 288 174 284 179 281 176 276 179 272 175 266 170 267 175 262 180 258 178 255 182 256 186 244 190 240 178 234 173 232 169 227 169 225 165 225 162 220 157 216 155 212 151 212 147 218 142 222 137 221 137 224 133 223 125 220 121 218 124 225 121 230 113 227 111 223 107 224 101 223 97 223 97 232 109 241 111 251 115 258 107 284 [[an Fhrainc]] poly 202 178 209 178 211 181 218 182 216 185 218 187 231 181 235 184 231 187 238 189 238 197 235 201 238 203 240 222 236 220 234 224 223 228 221 230 224 238 232 247 224 255 217 258 211 259 207 257 203 261 199 256 189 255 183 256 185 244 190 241 181 235 178 224 181 214 180 207 185 201 190 195 192 187 197 187 199 189 202 186 [[an Ghearmáin]] poly 177 225 174 229 172 235 180 237 180 229 [[an Lucsamburg]] poly 155 210 157 220 166 225 175 232 173 226 178 225 177 215 171 210 164 212 160 209 [[an Bheilg]] poly 191 188 178 189 162 209 167 209 171 207 170 210 179 215 180 207 188 204 184 200 188 198 [[an Ísiltír]] poly 201 177 209 177 222 181 228 176 227 159 219 170 221 177 216 175 214 163 218 158 215 143 202 157 [[an Danmhairg]] poly 102 181 92 179 82 181 79 179 75 173 78 168 89 162 84 159 89 151 98 154 100 153 97 150 104 146 109 147 100 156 108 166 106 174 103 177 [[Éire]] desc bottom-left </imagemap> == Bosca sonraí == Daonra:<ref name=daonra /> * Is lú: [[Málta]], 542,051 * Is mó: [[an Ghearmáin]], 84,358,845 Achar:<ref name=achar /> * Is lú: [[Málta]], 316 km2² * Is mó: [[an Fhrainc]], 638,475 km2² Rialtais: * [[Daonlathas ionadaíoch]] [[Córas Parlaiminteach | parlaiminteach]] (21) * Daonlathas ionadaíoch [[Córas leath-uachtaránachta | leath-uachtaránachta]] (5) * Daonlathas ionadaíoch [[Córas uachtaránachta | uachtaránachta]] (1) == Réamhrá == Is aontas polaitiúil agus eacnamaíoch an t[[Aontas Eorpach]] (AE). Tá seacht mball is fiche (27) den aontas san le atá inniu ann, atá ina bpáirtí i [[Conarthaí an Aontais Eorpaigh|gconartha bunaidh]] an AE, agus dá bharr faoi ghéillsine ag pribhléidí agus dualgais de bhallraíocht. Faoi réir na gconartha, aontaíonn na rialtais a gcuid ceannais a roinnt trí [[forais an Aontais Eorpaigh]]. Chun roinnt polasaí a ghlacadh, caithfear comhaontú d'aon ghuth a bheith ann sa [[Comhairle an Aontais Eorpaigh|Chomhairle]]. Do pholasaíthe eile, déantar cinntí le [[vótáil tromlaigh cháilithe]]. De bharr na gcomhrann agus na ndualgas [[aontas fornáisiúnta|fornáisiúnta]]) úd, is aontas ar leith é i measc eagraíochtaí idirnáisiúnta. Tá ord dlí bunaithe aige atá idir [[Príomhacht dlí an Aontais Eorpaigh|ina cheangal dlí]] ar gach ballstát (i ndiaidh [[Costa v ENEL|rialaithe cinniúnaigh]] den [[an Chúirt Bhreithiúnais Eorpach|CBE]] sa bhliain 1964). Is bunphrionsabal an aontais ná [[Prionsabal na coimhdeachta]], 'sé sin, ní thugtar cinntí le le chéile más féidir iad a thógáil ar bhonn indibhidiúil. Ceapann gach ballstát [[coimisinéir Eorpach|coimisinéir]] ar an [[An Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]]. Ní dhéanann siad ionadaíocht dá stáit féin, ach oibríonn siad ar son an AE go léir. Bunaíodh réamhtheachtaithe an AE na, [[Comhphobail Eorpacha]] (CE), sna 1950í ag na sé croí-stát ([[an Bheilg]], [[an Fhrainc]], [[an Iodáil]], [[Lucsamburg]], [[an Ísiltír]] agus [[an Ghearmáin Thiar]]). Tháinig tíortha aontacha eile le [[Méadú an Aontais Eorpaigh|méaduithe]] ina dhiaidh sin. Chun aontú, caithfidh atá á glacadh le ceanglais eacnamaíocha agus polaitiúla aitheanta mar {{h|critéir Chóbanhávan}}, 'sé sin, rialtas daonlathach, [[geilleagar saoriomaíochta]] agus meas ar {{h|forlámhas an dlí}}. Caithfidh fosta gach ballstát a thoiliú a thabhairt, agus caithfidh an t-iarrthóir corpas dlí an AE, aitheanta mar ''[[acquis communautaire]]'', a ghlacadh. Tháinig [[an Ríocht Aontaithe]] isteach san CE sa bhliain 1973, ach tharraing sí amach ar an 31ú Eanáir 2020 ag deireadh [[Brexit]]. Níor tharraing aon stát eile amach, [[#Tarraingt amach|ach amháin]] roinnt spleáchríoch nó ceantar leath-féinrialaitheach. == Ballstáit == Seo a leanas liosta de bhallstáit den AE, cruthaithe le sonraí ó Wikidata. {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel ?amTosaigh ?amDeiridh ?oti ?otiDáta { ?item wdt:P463 wd:Q458; # cuid de AE wdt:P31 wd:Q6256; # sample de tír p:P463 ?ballRts. ?ballRts ps:P463 wd:Q458. OPTIONAL { ?ballRts pq:P580 ?amTosaigh } OPTIONAL { ?ballRts pq:P582 ?amDeiridh } # fo-iarratas le haghaidh OTI leis an dáta is déanaí is déanaí { SELECT ?item (MAX(?dáta) AS ?uasDáta) WHERE { ?item p:P2131 ?otiRts. ?otiRts pq:P585 ?dáta. } GROUP BY ?item } # OTI le dáta is déanaí ?item p:P2131 ?otiRts. ?otiRts ps:P2131 ?oti; pq:P585 ?otiDáta. FILTER(?otiDáta = ?uasDáta) # label service SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga, en". } } ORDER BY DESC(?itemLabel) | columns = number:#, item:Qid, P297:Cód, label:Tír, ?amTosaigh:Am tosaigh, ?amDeiridh:Am deiridh, P1082:Daonra, P2046:Achar, P38:Airgeadra, ?oti:OTI, ?otiDáta:Dáta OTI, P1081:IFD, P37:Teanga }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Qid ! Cód ! Tír ! Am tosaigh ! Am deiridh ! Daonra ! Achar ! Airgeadra ! OTI ! Dáta OTI ! IFD ! Teanga |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q27|Q27]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IE IE] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | 1973-01-01 | | 5149139 | 69797 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 529244870223 | 2022-01-01 | 0.945 | [[an Ghaeilge]]<br/>[[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q55|Q55]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:NL NL] | [[an Ísiltír]] | 1957-03-25 | | 17942942 | 37378 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 991114635529 | 2022-01-01 | 0.931 | [[an Ollainnis]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q34|Q34]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SE SE] | [[an tSualainn]] | 1995-01-01 | | 10609460 | 447425.16 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q122922|krona na Sualainne]]'' | 585939170124 | 2022-01-01 | 0.947 | [[an tSualainnis]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q214|Q214]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SK SK] | [[an tSlóvaic]] | 2004-05-01 | | 5409407 | 49033.720839 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 115468803972 | 2022-01-01 | 0.848 | [[an tSlóvaicis]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q215|Q215]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SI SI] | [[an tSlóivéin]] | 2004-05-01 | | 2066880 | 20271 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 62117768015 | 2022-01-01 | 0.918 | [[an tSlóivéinis]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q213|Q213]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CZ CZ] | [[An tSeic|an tSeicia]] | 2004-05-01 | | 10909500 | 78871 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q131016|koruna na Seice]]'' | 250681000000 | 2019-01-01 | 0.889 | [[an tSeicis]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q28|Q28]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HU HU] | [[an Ungáir]] | 2004-05-01 | | 9603634 | 93011.4 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q47190|forint na hUngáire]]'' | 181848022230 | 2021-01-01 | 0.846 | [[an Ungáiris]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q29|Q29]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:ES ES] | [[an Spáinn]] | 1986-01-01 | | 48592909 | 505990 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 1397509272054 | 2022-01-01 | 0.905 | [[an Spáinnis]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q218|Q218]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:RO RO] | [[an Rómáin]] | 2007-01-01 | | 19053815 | 238397 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q131645|leu na Rómáine]]'' | 301261582924 | 2022-01-01 | 0.821 | [[an Rómáinis]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q145|Q145]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GB GB] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | 1973-01-01 | 2020-01-31 | 67326569 | 242495 ciliméadar cearnach | [[punt steirling]] | 3070667732359 | 2022-01-01 | 0.929 | [[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q45|Q45]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PT PT] | [[an Phortaingéil]] | 1986-01-01 | | 10347892 | 92225 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 251945377529 | 2022-01-01 | 0.866 | [[an Phortaingéilis]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q36|Q36]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PL PL] | [[an Pholainn]] | 2004-05-01 | | 37563071 | 312683 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q123213|złoty]]'' | 688176605955 | 2022-01-01 | 0.906 am ar leith | [[an Pholainnis]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q40|Q40]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:AT AT] | [[an Ostair]] | 1995-01-01 | | 8979894 | 83878.99 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 511685203845 | 2023-01-01 | 0.916 | [[an Ghearmáinis]]<br/>''[[:d:Q36668|teanga chomharthaíochta na hOstaire]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q37|Q37]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LT LT] | [[an Liotuáin]] | 2004-05-01 | | 2860002 | 65300 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 70334299008 | 2022-01-01 | 0.875 | [[an Liotuáinis]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q211|Q211]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LV LV] | [[an Laitvia]] | 2004-05-01 | | 1845096 | 64593.77 ciliméadar cearnach<br/>61760.39 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 41153912663 | 2022-01-01 | 0.863 | [[an Laitvis]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q38|Q38]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IT IT] | [[an Iodáil]] | 1957-03-25 | | 58850717 | 302068 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 2010431598465 | 2022-01-01 | 0.895 | [[an Iodáilis]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q41|Q41]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GR GR] | [[an Ghréig]] | 1981-01-01 | | 10482487 | 131957 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 219065872466 | 2022-01-01 | 0.887 | [[an Ghréigis]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q183|Q183]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DE DE] | [[an Ghearmáin]] | 1958-01-01 | | 83577140 | 357587.77 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 4121200000000 | 2023-01-01 | 0.942 | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q142|Q142]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FR FR] | [[an Fhrainc]] | 1957-03-25 | | 68605616 | 643801 ciliméadar cearnach | [[Euro]]<br/>''[[:d:Q214393|franc CFP]]'' | 2782905325625 | 2022-01-01 | 0.903 | [[an Fhraincis]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q33|Q33]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FI FI] | [[an Fhionlainn]] | 1995-01-01 | | 5652881 | 338478.34 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 280825957768 | 2022-01-01 | 0.94 | [[an Fhionlainnis]]<br/>[[an tSualainnis]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q191|Q191]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:EE EE] | [[an Eastóin]] | 2004-05-01 | | 1369995 | 45335 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 38100812959 | 2022-01-01 | 0.89 | [[an Eastóinis]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q35|Q35]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DK DK] | [[an Danmhairg]] | 1973-01-01 | | 5822863 | 42925.46 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q25417|krone na Danmhairge]]'' | 395403906582 | 2022-01-01 | 0.929 | [[an Danmhairgis]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q224|Q224]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HR HR] | [[an Chróit]] | 2013-07-01 | | 3871833 | 56594 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 70964606465 | 2022-01-01 | 0.858 | [[an Chróitis]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q229|Q229]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CY CY] | [[an Chipir]] | 2004-05-01 | | 1344976 | 9242.45 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 28439052741 | 2022-01-01 | 0.896 | ''[[:d:Q36510|an Nua-Ghréigis]]''<br/>[[an Tuircis]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q219|Q219]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BG BG] | [[an Bhulgáir]] | 2007-01-01 | | 6423207 | 110993.6 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 102407653020 | 2023-01-01 | 0.799 | [[an Bhulgáiris]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q31|Q31]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BE BE] | [[an Bheilg]] | 1957-03-25 | | 11825551 | 30688 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 644782756682 | 2023-01-01 | 0.937 | [[an Ollainnis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q233|Q233]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:MT MT] | [[Málta]] | 2004-05-01 | | 553214 | 316 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 17765270015 | 2022-01-01 | 0.918 | [[an Mháltais]]<br/>[[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q32|Q32]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LU LU] | [[Lucsamburg]] | 1957-03-25 | | 690959 | 2593.05 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 82274812251 | 2022-01-01 | 0.93 | [[an Lucsambuirgis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |} {{Wikidata list end}} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=daonra>{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/DEMO_GIND__custom_7127262/default/table | teideal=Population change - Demographic balance and crude rates at national level | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 21ú Meitheamh 2024}}</ref> <ref name=achar>{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/reg_area3__custom_11352231/bookmark/table?lang=en&bookmarkId=fabcfca6-4abb-4a84-ac1c-7bb335af436a | teideal = Area by NUTS 3 region | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 21ú Meitheamh 2024}}</ref> }} g1ojb17mevypl635q9u40rgqcuwyj19 1326991 1326990 2026-08-28T15:36:54Z Marcas.oduinn 33120 /* Réamhrá */ Typos 1326991 wikitext text/x-wiki <imagemap>File:2020 EU MAP.svg | 250px | thumb | lang=ga | Léarscáil (inchliceáilte) den AE poly 261 28 273 39 279 59 284 61 286 66 271 97 275 105 275 116 284 122 308 111 320 83 308 75 310 71 302 60 305 54 297 46 298 36 290 32 291 16 282 16 277 22 280 28 275 33 270 32 264 26 [[An Fhionlainn]] poly 260 29 259 38 252 37 252 42 248 41 244 54 238 64 238 72 235 77 237 83 226 83 223 100 227 106 230 111 227 115 229 121 223 127 220 141 229 160 227 163 231 173 238 171 238 168 242 164 250 164 254 135 261 130 262 117 252 115 257 93 270 83 271 66 279 59 273 39 [[an tSualainn]] poly 312 142 307 131 311 123 294 123 279 132 280 142 290 137 295 138 304 141 [[an Eastóin]] poly 310 164 319 155 318 148 313 142 295 140 298 153 288 149 282 142 277 161 295 158 [[an Laitvia]] poly 288 180 295 184 301 184 309 178 307 170 312 168 308 162 294 157 279 161 279 174 289 174 [[an Liotuáin]] poly 300 198 294 182 290 180 270 183 265 184 264 179 250 182 248 186 238 190 238 197 234 199 239 203 241 223 249 225 251 229 255 226 261 230 265 232 268 235 270 237 273 235 276 240 281 237 283 237 289 236 296 242 297 239 297 234 301 223 305 222 304 217 301 214 296 201 [[an Pholainn]] poly 254 250 257 245 261 244 269 236 272 235 276 240 279 238 289 235 297 243 274 250 269 253 269 257 259 254 [[an tSlóvaic]] poly 299 251 291 245 270 252 269 257 258 252 249 268 254 271 260 279 268 278 275 274 290 272 294 258 [[an Ungáir]] poly 355 291 354 280 361 274 355 269 349 272 346 270 343 259 332 248 330 243 328 242 324 247 314 250 312 248 301 250 294 255 292 265 288 271 282 274 288 281 293 284 293 288 296 290 302 287 301 291 308 294 308 297 317 297 322 297 329 295 339 287 347 288 [[an Rómáin]] poly 309 327 312 322 309 318 305 316 305 310 308 305 302 298 304 294 309 295 310 298 328 297 340 287 354 291 350 297 352 301 348 304 355 309 348 314 347 311 340 316 339 317 339 321 329 324 323 321 316 325 [[an Bhulgáir]] poly 308 383 305 376 306 374 293 368 294 359 289 351 289 344 294 339 295 333 301 332 304 328 310 326 317 326 322 322 329 325 340 321 340 316 342 319 340 328 328 329 320 331 325 335 339 340 336 342 348 344 350 348 347 358 344 353 348 352 349 348 343 347 345 344 334 341 335 338 328 335 317 341 313 337 311 342 320 350 332 359 339 365 358 359 340 377 331 380 335 376 337 378 342 373 340 370 345 372 353 362 337 366 328 363 327 367 320 367 326 372 319 374 320 382 334 393 355 393 372 372 372 378 368 383 368 377 364 384 365 390 361 387 355 396 340 400 339 395 329 397 329 393 332 392 320 380 314 384 311 378 [[an Ghréig]] poly 419 384 415 381 421 378 421 373 428 371 435 365 430 374 434 376 424 383 [[an Chipir]] poly 236 248 224 238 221 231 225 227 236 221 240 220 249 225 254 226 260 231 266 230 267 236 261 243 249 245 244 243 [[an tSeicia]] poly 198 263 201 257 204 260 207 258 213 260 224 255 233 248 238 248 241 244 245 244 248 246 255 246 253 250 256 254 250 265 249 268 238 272 229 271 220 268 218 263 210 264 208 266 [[an Ostair]] poly 249 267 253 273 242 279 244 284 236 282 230 281 227 277 229 271 238 272 [[an tSlóivéin]] poly 179 298 180 293 174 292 176 287 173 283 178 282 178 278 176 275 181 274 185 273 189 269 189 273 195 273 197 269 199 272 204 269 207 267 210 265 218 263 220 269 230 271 226 281 219 283 222 289 219 290 220 297 231 304 236 319 247 323 253 325 250 327 274 341 273 349 269 341 260 341 257 348 262 355 261 358 257 360 257 364 251 371 248 369 244 377 244 378 244 386 237 386 237 383 230 381 222 375 219 376 219 370 226 368 238 370 245 367 250 365 253 358 248 346 246 347 241 342 241 341 237 340 234 336 230 332 224 331 184 357 181 355 183 343 182 333 185 333 190 329 193 330 196 339 194 340 193 352 224 331 211 317 209 317 203 309 204 308 202 298 190 292 184 297 [[an Iodáil]] rect 224 394 251 405 [[Málta]] poly 14 333 21 334 24 337 27 339 29 333 36 329 33 325 40 319 39 311 43 312 49 298 57 295 54 292 55 289 43 284 42 281 39 280 36 291 36 292 19 313 24 314 20 317 23 318 19 324 19 327 [[an Phortaingéil]] poly 41 358 38 355 35 355 37 345 32 338 28 338 29 333 37 329 33 326 39 319 39 311 42 312 49 300 56 295 55 292 54 290 43 283 39 280 42 270 39 269 45 266 50 268 51 264 58 266 69 274 71 272 80 279 89 280 95 283 99 287 102 287 114 299 119 301 120 298 124 301 124 304 127 305 135 308 140 309 140 314 145 339 140 337 133 343 126 339 116 349 113 342 120 345 128 337 132 335 136 338 143 335 139 312 136 316 131 317 128 317 114 320 116 322 104 331 100 338 106 345 98 346 92 353 92 356 85 354 76 361 73 357 71 361 66 357 53 354 53 357 46 355 [[an Spáinn]] poly 100 286 111 297 118 300 119 298 126 302 128 302 128 305 139 307 140 301 144 298 152 296 155 300 157 298 165 304 169 305 189 328 195 318 195 306 192 312 188 311 187 327 170 305 178 298 180 294 173 292 176 288 174 284 179 281 176 276 179 272 175 266 170 267 175 262 180 258 178 255 182 256 186 244 190 240 178 234 173 232 169 227 169 225 165 225 162 220 157 216 155 212 151 212 147 218 142 222 137 221 137 224 133 223 125 220 121 218 124 225 121 230 113 227 111 223 107 224 101 223 97 223 97 232 109 241 111 251 115 258 107 284 [[an Fhrainc]] poly 202 178 209 178 211 181 218 182 216 185 218 187 231 181 235 184 231 187 238 189 238 197 235 201 238 203 240 222 236 220 234 224 223 228 221 230 224 238 232 247 224 255 217 258 211 259 207 257 203 261 199 256 189 255 183 256 185 244 190 241 181 235 178 224 181 214 180 207 185 201 190 195 192 187 197 187 199 189 202 186 [[an Ghearmáin]] poly 177 225 174 229 172 235 180 237 180 229 [[an Lucsamburg]] poly 155 210 157 220 166 225 175 232 173 226 178 225 177 215 171 210 164 212 160 209 [[an Bheilg]] poly 191 188 178 189 162 209 167 209 171 207 170 210 179 215 180 207 188 204 184 200 188 198 [[an Ísiltír]] poly 201 177 209 177 222 181 228 176 227 159 219 170 221 177 216 175 214 163 218 158 215 143 202 157 [[an Danmhairg]] poly 102 181 92 179 82 181 79 179 75 173 78 168 89 162 84 159 89 151 98 154 100 153 97 150 104 146 109 147 100 156 108 166 106 174 103 177 [[Éire]] desc bottom-left </imagemap> == Bosca sonraí == Daonra:<ref name=daonra /> * Is lú: [[Málta]], 542,051 * Is mó: [[an Ghearmáin]], 84,358,845 Achar:<ref name=achar /> * Is lú: [[Málta]], 316 km2² * Is mó: [[an Fhrainc]], 638,475 km2² Rialtais: * [[Daonlathas ionadaíoch]] [[Córas Parlaiminteach | parlaiminteach]] (21) * Daonlathas ionadaíoch [[Córas leath-uachtaránachta | leath-uachtaránachta]] (5) * Daonlathas ionadaíoch [[Córas uachtaránachta | uachtaránachta]] (1) == Réamhrá == Is aontas polaitiúil agus eacnamaíoch an t[[Aontas Eorpach]] (AE). Tá seacht mball is fiche (27) den aontas san le atá inniu ann, atá ina bpáirtí i [[Conarthaí an Aontais Eorpaigh|gconartha bunaidh]] an AE, agus dá bharr faoi ghéillsine ag pribhléidí agus dualgais de bhallraíocht. Faoi réir na gconartha, aontaíonn na rialtais a gcuid ceannais a roinnt trí [[forais an Aontais Eorpaigh]]. Chun roinnt polasaí a ghlacadh, caithfear comhaontú d'aon ghuth a bheith ann sa [[Comhairle an Aontais Eorpaigh|Chomhairle]]. Do pholasaíthe eile, déantar cinntí le [[vótáil tromlaigh cháilithe]]. De bharr na gcomhrann agus na ndualgas [[aontas fornáisiúnta|fornáisiúnta]] úd, is aontas ar leith é i measc eagraíochtaí idirnáisiúnta. Tá ord dlí bunaithe aige atá idir [[Príomhacht dlí an Aontais Eorpaigh|ina cheangal dlí]] ar gach ballstát (i ndiaidh [[Costa v ENEL|rialaithe cinniúnaigh]] den [[an Chúirt Bhreithiúnais Eorpach|CBE]] sa bhliain 1964). Is bunphrionsabal an aontais ná [[Prionsabal na coimhdeachta]], 'sé sin, ní thugtar cinntí le le chéile más féidir iad a thógáil ar bhonn indibhidiúil. Ceapann gach ballstát [[coimisinéir Eorpach|coimisinéir]] ar an [[An Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]]. Ní dhéanann siad ionadaíocht dá stáit féin, ach oibríonn siad ar son an AE go léir. Bunaíodh réamhtheachtaithe an AE na, [[Comhphobail Eorpacha]] (CE), sna 1950í ag na sé croí-stát ([[an Bheilg]], [[an Fhrainc]], [[an Iodáil]], [[Lucsamburg]], [[an Ísiltír]] agus [[an Ghearmáin Thiar]]). Tháinig tíortha aontacha eile le [[Méadú an Aontais Eorpaigh|méaduithe]] ina dhiaidh sin. Chun aontú, caithfidh atá á glacadh le ceanglais eacnamaíocha agus polaitiúla aitheanta mar {{h|critéir Chóbanhávan}}, 'sé sin, rialtas daonlathach, [[geilleagar saoriomaíochta]] agus meas ar {{h|forlámhas an dlí}}. Caithfidh fosta gach ballstát a thoiliú a thabhairt, agus caithfidh an t-iarrthóir corpas dlí an AE, aitheanta mar ''[[acquis communautaire]]'', a ghlacadh. Tháinig [[an Ríocht Aontaithe]] isteach san CE sa bhliain 1973, ach tharraing sí amach ar an 31ú Eanáir 2020 ag deireadh [[Brexit]]. Níor tharraing aon stát eile amach, [[#Tarraingt amach|ach amháin]] roinnt spleáchríoch nó ceantar leath-fhéinrialaitheach. == Ballstáit == Seo a leanas liosta de bhallstáit den AE, cruthaithe le sonraí ó Wikidata. {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel ?amTosaigh ?amDeiridh ?oti ?otiDáta { ?item wdt:P463 wd:Q458; # cuid de AE wdt:P31 wd:Q6256; # sample de tír p:P463 ?ballRts. ?ballRts ps:P463 wd:Q458. OPTIONAL { ?ballRts pq:P580 ?amTosaigh } OPTIONAL { ?ballRts pq:P582 ?amDeiridh } # fo-iarratas le haghaidh OTI leis an dáta is déanaí is déanaí { SELECT ?item (MAX(?dáta) AS ?uasDáta) WHERE { ?item p:P2131 ?otiRts. ?otiRts pq:P585 ?dáta. } GROUP BY ?item } # OTI le dáta is déanaí ?item p:P2131 ?otiRts. ?otiRts ps:P2131 ?oti; pq:P585 ?otiDáta. FILTER(?otiDáta = ?uasDáta) # label service SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga, en". } } ORDER BY DESC(?itemLabel) | columns = number:#, item:Qid, P297:Cód, label:Tír, ?amTosaigh:Am tosaigh, ?amDeiridh:Am deiridh, P1082:Daonra, P2046:Achar, P38:Airgeadra, ?oti:OTI, ?otiDáta:Dáta OTI, P1081:IFD, P37:Teanga }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Qid ! Cód ! Tír ! Am tosaigh ! Am deiridh ! Daonra ! Achar ! Airgeadra ! OTI ! Dáta OTI ! IFD ! Teanga |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q27|Q27]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IE IE] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | 1973-01-01 | | 5149139 | 69797 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 529244870223 | 2022-01-01 | 0.945 | [[an Ghaeilge]]<br/>[[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q55|Q55]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:NL NL] | [[an Ísiltír]] | 1957-03-25 | | 17942942 | 37378 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 991114635529 | 2022-01-01 | 0.931 | [[an Ollainnis]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q34|Q34]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SE SE] | [[an tSualainn]] | 1995-01-01 | | 10609460 | 447425.16 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q122922|krona na Sualainne]]'' | 585939170124 | 2022-01-01 | 0.947 | [[an tSualainnis]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q214|Q214]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SK SK] | [[an tSlóvaic]] | 2004-05-01 | | 5409407 | 49033.720839 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 115468803972 | 2022-01-01 | 0.848 | [[an tSlóvaicis]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q215|Q215]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SI SI] | [[an tSlóivéin]] | 2004-05-01 | | 2066880 | 20271 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 62117768015 | 2022-01-01 | 0.918 | [[an tSlóivéinis]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q213|Q213]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CZ CZ] | [[An tSeic|an tSeicia]] | 2004-05-01 | | 10909500 | 78871 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q131016|koruna na Seice]]'' | 250681000000 | 2019-01-01 | 0.889 | [[an tSeicis]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q28|Q28]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HU HU] | [[an Ungáir]] | 2004-05-01 | | 9603634 | 93011.4 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q47190|forint na hUngáire]]'' | 181848022230 | 2021-01-01 | 0.846 | [[an Ungáiris]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q29|Q29]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:ES ES] | [[an Spáinn]] | 1986-01-01 | | 48592909 | 505990 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 1397509272054 | 2022-01-01 | 0.905 | [[an Spáinnis]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q218|Q218]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:RO RO] | [[an Rómáin]] | 2007-01-01 | | 19053815 | 238397 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q131645|leu na Rómáine]]'' | 301261582924 | 2022-01-01 | 0.821 | [[an Rómáinis]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q145|Q145]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GB GB] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | 1973-01-01 | 2020-01-31 | 67326569 | 242495 ciliméadar cearnach | [[punt steirling]] | 3070667732359 | 2022-01-01 | 0.929 | [[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q45|Q45]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PT PT] | [[an Phortaingéil]] | 1986-01-01 | | 10347892 | 92225 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 251945377529 | 2022-01-01 | 0.866 | [[an Phortaingéilis]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q36|Q36]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PL PL] | [[an Pholainn]] | 2004-05-01 | | 37563071 | 312683 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q123213|złoty]]'' | 688176605955 | 2022-01-01 | 0.906 am ar leith | [[an Pholainnis]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q40|Q40]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:AT AT] | [[an Ostair]] | 1995-01-01 | | 8979894 | 83878.99 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 511685203845 | 2023-01-01 | 0.916 | [[an Ghearmáinis]]<br/>''[[:d:Q36668|teanga chomharthaíochta na hOstaire]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q37|Q37]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LT LT] | [[an Liotuáin]] | 2004-05-01 | | 2860002 | 65300 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 70334299008 | 2022-01-01 | 0.875 | [[an Liotuáinis]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q211|Q211]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LV LV] | [[an Laitvia]] | 2004-05-01 | | 1845096 | 64593.77 ciliméadar cearnach<br/>61760.39 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 41153912663 | 2022-01-01 | 0.863 | [[an Laitvis]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q38|Q38]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IT IT] | [[an Iodáil]] | 1957-03-25 | | 58850717 | 302068 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 2010431598465 | 2022-01-01 | 0.895 | [[an Iodáilis]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q41|Q41]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GR GR] | [[an Ghréig]] | 1981-01-01 | | 10482487 | 131957 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 219065872466 | 2022-01-01 | 0.887 | [[an Ghréigis]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q183|Q183]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DE DE] | [[an Ghearmáin]] | 1958-01-01 | | 83577140 | 357587.77 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 4121200000000 | 2023-01-01 | 0.942 | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q142|Q142]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FR FR] | [[an Fhrainc]] | 1957-03-25 | | 68605616 | 643801 ciliméadar cearnach | [[Euro]]<br/>''[[:d:Q214393|franc CFP]]'' | 2782905325625 | 2022-01-01 | 0.903 | [[an Fhraincis]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q33|Q33]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FI FI] | [[an Fhionlainn]] | 1995-01-01 | | 5652881 | 338478.34 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 280825957768 | 2022-01-01 | 0.94 | [[an Fhionlainnis]]<br/>[[an tSualainnis]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q191|Q191]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:EE EE] | [[an Eastóin]] | 2004-05-01 | | 1369995 | 45335 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 38100812959 | 2022-01-01 | 0.89 | [[an Eastóinis]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q35|Q35]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DK DK] | [[an Danmhairg]] | 1973-01-01 | | 5822863 | 42925.46 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q25417|krone na Danmhairge]]'' | 395403906582 | 2022-01-01 | 0.929 | [[an Danmhairgis]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q224|Q224]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HR HR] | [[an Chróit]] | 2013-07-01 | | 3871833 | 56594 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 70964606465 | 2022-01-01 | 0.858 | [[an Chróitis]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q229|Q229]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CY CY] | [[an Chipir]] | 2004-05-01 | | 1344976 | 9242.45 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 28439052741 | 2022-01-01 | 0.896 | ''[[:d:Q36510|an Nua-Ghréigis]]''<br/>[[an Tuircis]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q219|Q219]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BG BG] | [[an Bhulgáir]] | 2007-01-01 | | 6423207 | 110993.6 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 102407653020 | 2023-01-01 | 0.799 | [[an Bhulgáiris]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q31|Q31]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BE BE] | [[an Bheilg]] | 1957-03-25 | | 11825551 | 30688 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 644782756682 | 2023-01-01 | 0.937 | [[an Ollainnis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q233|Q233]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:MT MT] | [[Málta]] | 2004-05-01 | | 553214 | 316 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 17765270015 | 2022-01-01 | 0.918 | [[an Mháltais]]<br/>[[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q32|Q32]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LU LU] | [[Lucsamburg]] | 1957-03-25 | | 690959 | 2593.05 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 82274812251 | 2022-01-01 | 0.93 | [[an Lucsambuirgis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |} {{Wikidata list end}} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=daonra>{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/DEMO_GIND__custom_7127262/default/table | teideal=Population change - Demographic balance and crude rates at national level | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 21ú Meitheamh 2024}}</ref> <ref name=achar>{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/reg_area3__custom_11352231/bookmark/table?lang=en&bookmarkId=fabcfca6-4abb-4a84-ac1c-7bb335af436a | teideal = Area by NUTS 3 region | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 21ú Meitheamh 2024}}</ref> }} 4h3mieng84k59vr65e0vl4hvlglu3br 1326992 1326991 2026-08-28T15:50:53Z Marcas.oduinn 33120 /* Réamhrá */ Typos 1326992 wikitext text/x-wiki <imagemap>File:2020 EU MAP.svg | 250px | thumb | lang=ga | Léarscáil (inchliceáilte) den AE poly 261 28 273 39 279 59 284 61 286 66 271 97 275 105 275 116 284 122 308 111 320 83 308 75 310 71 302 60 305 54 297 46 298 36 290 32 291 16 282 16 277 22 280 28 275 33 270 32 264 26 [[An Fhionlainn]] poly 260 29 259 38 252 37 252 42 248 41 244 54 238 64 238 72 235 77 237 83 226 83 223 100 227 106 230 111 227 115 229 121 223 127 220 141 229 160 227 163 231 173 238 171 238 168 242 164 250 164 254 135 261 130 262 117 252 115 257 93 270 83 271 66 279 59 273 39 [[an tSualainn]] poly 312 142 307 131 311 123 294 123 279 132 280 142 290 137 295 138 304 141 [[an Eastóin]] poly 310 164 319 155 318 148 313 142 295 140 298 153 288 149 282 142 277 161 295 158 [[an Laitvia]] poly 288 180 295 184 301 184 309 178 307 170 312 168 308 162 294 157 279 161 279 174 289 174 [[an Liotuáin]] poly 300 198 294 182 290 180 270 183 265 184 264 179 250 182 248 186 238 190 238 197 234 199 239 203 241 223 249 225 251 229 255 226 261 230 265 232 268 235 270 237 273 235 276 240 281 237 283 237 289 236 296 242 297 239 297 234 301 223 305 222 304 217 301 214 296 201 [[an Pholainn]] poly 254 250 257 245 261 244 269 236 272 235 276 240 279 238 289 235 297 243 274 250 269 253 269 257 259 254 [[an tSlóvaic]] poly 299 251 291 245 270 252 269 257 258 252 249 268 254 271 260 279 268 278 275 274 290 272 294 258 [[an Ungáir]] poly 355 291 354 280 361 274 355 269 349 272 346 270 343 259 332 248 330 243 328 242 324 247 314 250 312 248 301 250 294 255 292 265 288 271 282 274 288 281 293 284 293 288 296 290 302 287 301 291 308 294 308 297 317 297 322 297 329 295 339 287 347 288 [[an Rómáin]] poly 309 327 312 322 309 318 305 316 305 310 308 305 302 298 304 294 309 295 310 298 328 297 340 287 354 291 350 297 352 301 348 304 355 309 348 314 347 311 340 316 339 317 339 321 329 324 323 321 316 325 [[an Bhulgáir]] poly 308 383 305 376 306 374 293 368 294 359 289 351 289 344 294 339 295 333 301 332 304 328 310 326 317 326 322 322 329 325 340 321 340 316 342 319 340 328 328 329 320 331 325 335 339 340 336 342 348 344 350 348 347 358 344 353 348 352 349 348 343 347 345 344 334 341 335 338 328 335 317 341 313 337 311 342 320 350 332 359 339 365 358 359 340 377 331 380 335 376 337 378 342 373 340 370 345 372 353 362 337 366 328 363 327 367 320 367 326 372 319 374 320 382 334 393 355 393 372 372 372 378 368 383 368 377 364 384 365 390 361 387 355 396 340 400 339 395 329 397 329 393 332 392 320 380 314 384 311 378 [[an Ghréig]] poly 419 384 415 381 421 378 421 373 428 371 435 365 430 374 434 376 424 383 [[an Chipir]] poly 236 248 224 238 221 231 225 227 236 221 240 220 249 225 254 226 260 231 266 230 267 236 261 243 249 245 244 243 [[an tSeicia]] poly 198 263 201 257 204 260 207 258 213 260 224 255 233 248 238 248 241 244 245 244 248 246 255 246 253 250 256 254 250 265 249 268 238 272 229 271 220 268 218 263 210 264 208 266 [[an Ostair]] poly 249 267 253 273 242 279 244 284 236 282 230 281 227 277 229 271 238 272 [[an tSlóivéin]] poly 179 298 180 293 174 292 176 287 173 283 178 282 178 278 176 275 181 274 185 273 189 269 189 273 195 273 197 269 199 272 204 269 207 267 210 265 218 263 220 269 230 271 226 281 219 283 222 289 219 290 220 297 231 304 236 319 247 323 253 325 250 327 274 341 273 349 269 341 260 341 257 348 262 355 261 358 257 360 257 364 251 371 248 369 244 377 244 378 244 386 237 386 237 383 230 381 222 375 219 376 219 370 226 368 238 370 245 367 250 365 253 358 248 346 246 347 241 342 241 341 237 340 234 336 230 332 224 331 184 357 181 355 183 343 182 333 185 333 190 329 193 330 196 339 194 340 193 352 224 331 211 317 209 317 203 309 204 308 202 298 190 292 184 297 [[an Iodáil]] rect 224 394 251 405 [[Málta]] poly 14 333 21 334 24 337 27 339 29 333 36 329 33 325 40 319 39 311 43 312 49 298 57 295 54 292 55 289 43 284 42 281 39 280 36 291 36 292 19 313 24 314 20 317 23 318 19 324 19 327 [[an Phortaingéil]] poly 41 358 38 355 35 355 37 345 32 338 28 338 29 333 37 329 33 326 39 319 39 311 42 312 49 300 56 295 55 292 54 290 43 283 39 280 42 270 39 269 45 266 50 268 51 264 58 266 69 274 71 272 80 279 89 280 95 283 99 287 102 287 114 299 119 301 120 298 124 301 124 304 127 305 135 308 140 309 140 314 145 339 140 337 133 343 126 339 116 349 113 342 120 345 128 337 132 335 136 338 143 335 139 312 136 316 131 317 128 317 114 320 116 322 104 331 100 338 106 345 98 346 92 353 92 356 85 354 76 361 73 357 71 361 66 357 53 354 53 357 46 355 [[an Spáinn]] poly 100 286 111 297 118 300 119 298 126 302 128 302 128 305 139 307 140 301 144 298 152 296 155 300 157 298 165 304 169 305 189 328 195 318 195 306 192 312 188 311 187 327 170 305 178 298 180 294 173 292 176 288 174 284 179 281 176 276 179 272 175 266 170 267 175 262 180 258 178 255 182 256 186 244 190 240 178 234 173 232 169 227 169 225 165 225 162 220 157 216 155 212 151 212 147 218 142 222 137 221 137 224 133 223 125 220 121 218 124 225 121 230 113 227 111 223 107 224 101 223 97 223 97 232 109 241 111 251 115 258 107 284 [[an Fhrainc]] poly 202 178 209 178 211 181 218 182 216 185 218 187 231 181 235 184 231 187 238 189 238 197 235 201 238 203 240 222 236 220 234 224 223 228 221 230 224 238 232 247 224 255 217 258 211 259 207 257 203 261 199 256 189 255 183 256 185 244 190 241 181 235 178 224 181 214 180 207 185 201 190 195 192 187 197 187 199 189 202 186 [[an Ghearmáin]] poly 177 225 174 229 172 235 180 237 180 229 [[an Lucsamburg]] poly 155 210 157 220 166 225 175 232 173 226 178 225 177 215 171 210 164 212 160 209 [[an Bheilg]] poly 191 188 178 189 162 209 167 209 171 207 170 210 179 215 180 207 188 204 184 200 188 198 [[an Ísiltír]] poly 201 177 209 177 222 181 228 176 227 159 219 170 221 177 216 175 214 163 218 158 215 143 202 157 [[an Danmhairg]] poly 102 181 92 179 82 181 79 179 75 173 78 168 89 162 84 159 89 151 98 154 100 153 97 150 104 146 109 147 100 156 108 166 106 174 103 177 [[Éire]] desc bottom-left </imagemap> == Bosca sonraí == Daonra:<ref name=daonra /> * Is lú: [[Málta]], 542,051 * Is mó: [[an Ghearmáin]], 84,358,845 Achar:<ref name=achar /> * Is lú: [[Málta]], 316 km2² * Is mó: [[an Fhrainc]], 638,475 km2² Rialtais: * [[Daonlathas ionadaíoch]] [[Córas Parlaiminteach | parlaiminteach]] (21) * Daonlathas ionadaíoch [[Córas leath-uachtaránachta | leath-uachtaránachta]] (5) * Daonlathas ionadaíoch [[Córas uachtaránachta | uachtaránachta]] (1) == Réamhrá == Is aontas polaitiúil agus eacnamaíoch an t[[Aontas Eorpach]] (AE). Tá seacht mball is fiche (27) den aontas san le atá inniu ann, atá ina bpáirtí i [[Conarthaí an Aontais Eorpaigh|gconartha bunaidh]] an AE, agus dá bharr faoi ghéillsine ag pribhléidí agus dualgais de bhallraíocht. Faoi réir na gconartha, aontaíonn na rialtais a gcuid ceannais a roinnt trí [[forais an Aontais Eorpaigh]]. Chun roinnt polasaí a ghlacadh, caithfear comhaontú d'aon ghuth a bheith ann sa [[Comhairle an Aontais Eorpaigh|Chomhairle]]. Do pholasaíthe eile, déantar cinntí le [[vótáil tromlaigh cháilithe]]. De bharr na gcomhrann agus na ndualgas [[aontas fornáisiúnta|fornáisiúnta]] úd, is aontas ar leith é i measc eagraíochtaí idirnáisiúnta. Tá ord dlí bunaithe aige atá idir [[Príomhacht dlí an Aontais Eorpaigh|ina cheangal dlí]] ar gach ballstát (i ndiaidh [[Costa v ENEL|rialaithe cinniúnaigh]] den [[an Chúirt Bhreithiúnais Eorpach|CBE]] sa bhliain 1964). Is bunphrionsabal an aontais ná [[Prionsabal na coimhdeachta]], 'sé sin, ní thugtar cinntí le le chéile más féidir iad a thógáil ar bhonn indibhidiúil. Ceapann gach ballstát [[coimisinéir Eorpach|coimisinéir]] ar an [[An Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]]. Ní dhéanann siad ionadaíocht dá stáit féin, ach oibríonn siad ar son an AE go léir. Bunaíodh réamhtheachtaithe an AE, na [[Comhphobail Eorpacha]] (CE), sna 1950í ag na sé croí-stát ([[an Bheilg]], [[an Fhrainc]], [[an Iodáil]], [[Lucsamburg]], [[an Ísiltír]] agus [[an Ghearmáin Thiar]]). Tháinig tíortha aontacha eile le [[Méadú an Aontais Eorpaigh|méaduithe]] ina dhiaidh sin. Chun aontú, caithfidh atá á glacadh le ceanglais eacnamaíocha agus polaitiúla aitheanta mar {{h|critéir Chóbanhávan}}, 'sé sin, rialtas daonlathach, [[geilleagar saoriomaíochta]] agus meas ar {{h|forlámhas an dlí}}. Caithfidh fosta gach ballstát a thoiliú a thabhairt, agus caithfidh an t-iarrthóir corpas dlí an AE, aitheanta mar ''[[acquis communautaire]]'', a ghlacadh. Tháinig [[an Ríocht Aontaithe]] isteach san CE sa bhliain 1973, ach tharraing sí amach ar an 31ú Eanáir 2020 ag deireadh [[Brexit]]. Níor tharraing aon stát eile amach, [[#Tarraingt amach|ach amháin]] roinnt spleáchríoch nó ceantar leath-fhéinrialaitheach. == Ballstáit == Seo a leanas liosta de bhallstáit den AE, cruthaithe le sonraí ó Wikidata. {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel ?amTosaigh ?amDeiridh ?oti ?otiDáta { ?item wdt:P463 wd:Q458; # cuid de AE wdt:P31 wd:Q6256; # sample de tír p:P463 ?ballRts. ?ballRts ps:P463 wd:Q458. OPTIONAL { ?ballRts pq:P580 ?amTosaigh } OPTIONAL { ?ballRts pq:P582 ?amDeiridh } # fo-iarratas le haghaidh OTI leis an dáta is déanaí is déanaí { SELECT ?item (MAX(?dáta) AS ?uasDáta) WHERE { ?item p:P2131 ?otiRts. ?otiRts pq:P585 ?dáta. } GROUP BY ?item } # OTI le dáta is déanaí ?item p:P2131 ?otiRts. ?otiRts ps:P2131 ?oti; pq:P585 ?otiDáta. FILTER(?otiDáta = ?uasDáta) # label service SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga, en". } } ORDER BY DESC(?itemLabel) | columns = number:#, item:Qid, P297:Cód, label:Tír, ?amTosaigh:Am tosaigh, ?amDeiridh:Am deiridh, P1082:Daonra, P2046:Achar, P38:Airgeadra, ?oti:OTI, ?otiDáta:Dáta OTI, P1081:IFD, P37:Teanga }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Qid ! Cód ! Tír ! Am tosaigh ! Am deiridh ! Daonra ! Achar ! Airgeadra ! OTI ! Dáta OTI ! IFD ! Teanga |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q27|Q27]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IE IE] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | 1973-01-01 | | 5149139 | 69797 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 529244870223 | 2022-01-01 | 0.945 | [[an Ghaeilge]]<br/>[[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q55|Q55]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:NL NL] | [[an Ísiltír]] | 1957-03-25 | | 17942942 | 37378 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 991114635529 | 2022-01-01 | 0.931 | [[an Ollainnis]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q34|Q34]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SE SE] | [[an tSualainn]] | 1995-01-01 | | 10609460 | 447425.16 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q122922|krona na Sualainne]]'' | 585939170124 | 2022-01-01 | 0.947 | [[an tSualainnis]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q214|Q214]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SK SK] | [[an tSlóvaic]] | 2004-05-01 | | 5409407 | 49033.720839 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 115468803972 | 2022-01-01 | 0.848 | [[an tSlóvaicis]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q215|Q215]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SI SI] | [[an tSlóivéin]] | 2004-05-01 | | 2066880 | 20271 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 62117768015 | 2022-01-01 | 0.918 | [[an tSlóivéinis]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q213|Q213]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CZ CZ] | [[An tSeic|an tSeicia]] | 2004-05-01 | | 10909500 | 78871 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q131016|koruna na Seice]]'' | 250681000000 | 2019-01-01 | 0.889 | [[an tSeicis]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q28|Q28]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HU HU] | [[an Ungáir]] | 2004-05-01 | | 9603634 | 93011.4 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q47190|forint na hUngáire]]'' | 181848022230 | 2021-01-01 | 0.846 | [[an Ungáiris]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q29|Q29]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:ES ES] | [[an Spáinn]] | 1986-01-01 | | 48592909 | 505990 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 1397509272054 | 2022-01-01 | 0.905 | [[an Spáinnis]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q218|Q218]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:RO RO] | [[an Rómáin]] | 2007-01-01 | | 19053815 | 238397 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q131645|leu na Rómáine]]'' | 301261582924 | 2022-01-01 | 0.821 | [[an Rómáinis]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q145|Q145]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GB GB] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | 1973-01-01 | 2020-01-31 | 67326569 | 242495 ciliméadar cearnach | [[punt steirling]] | 3070667732359 | 2022-01-01 | 0.929 | [[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q45|Q45]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PT PT] | [[an Phortaingéil]] | 1986-01-01 | | 10347892 | 92225 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 251945377529 | 2022-01-01 | 0.866 | [[an Phortaingéilis]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q36|Q36]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PL PL] | [[an Pholainn]] | 2004-05-01 | | 37563071 | 312683 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q123213|złoty]]'' | 688176605955 | 2022-01-01 | 0.906 am ar leith | [[an Pholainnis]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q40|Q40]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:AT AT] | [[an Ostair]] | 1995-01-01 | | 8979894 | 83878.99 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 511685203845 | 2023-01-01 | 0.916 | [[an Ghearmáinis]]<br/>''[[:d:Q36668|teanga chomharthaíochta na hOstaire]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q37|Q37]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LT LT] | [[an Liotuáin]] | 2004-05-01 | | 2860002 | 65300 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 70334299008 | 2022-01-01 | 0.875 | [[an Liotuáinis]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q211|Q211]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LV LV] | [[an Laitvia]] | 2004-05-01 | | 1845096 | 64593.77 ciliméadar cearnach<br/>61760.39 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 41153912663 | 2022-01-01 | 0.863 | [[an Laitvis]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q38|Q38]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IT IT] | [[an Iodáil]] | 1957-03-25 | | 58850717 | 302068 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 2010431598465 | 2022-01-01 | 0.895 | [[an Iodáilis]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q41|Q41]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GR GR] | [[an Ghréig]] | 1981-01-01 | | 10482487 | 131957 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 219065872466 | 2022-01-01 | 0.887 | [[an Ghréigis]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q183|Q183]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DE DE] | [[an Ghearmáin]] | 1958-01-01 | | 83577140 | 357587.77 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 4121200000000 | 2023-01-01 | 0.942 | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q142|Q142]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FR FR] | [[an Fhrainc]] | 1957-03-25 | | 68605616 | 643801 ciliméadar cearnach | [[Euro]]<br/>''[[:d:Q214393|franc CFP]]'' | 2782905325625 | 2022-01-01 | 0.903 | [[an Fhraincis]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q33|Q33]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FI FI] | [[an Fhionlainn]] | 1995-01-01 | | 5652881 | 338478.34 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 280825957768 | 2022-01-01 | 0.94 | [[an Fhionlainnis]]<br/>[[an tSualainnis]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q191|Q191]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:EE EE] | [[an Eastóin]] | 2004-05-01 | | 1369995 | 45335 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 38100812959 | 2022-01-01 | 0.89 | [[an Eastóinis]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q35|Q35]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DK DK] | [[an Danmhairg]] | 1973-01-01 | | 5822863 | 42925.46 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q25417|krone na Danmhairge]]'' | 395403906582 | 2022-01-01 | 0.929 | [[an Danmhairgis]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q224|Q224]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HR HR] | [[an Chróit]] | 2013-07-01 | | 3871833 | 56594 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 70964606465 | 2022-01-01 | 0.858 | [[an Chróitis]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q229|Q229]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CY CY] | [[an Chipir]] | 2004-05-01 | | 1344976 | 9242.45 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 28439052741 | 2022-01-01 | 0.896 | ''[[:d:Q36510|an Nua-Ghréigis]]''<br/>[[an Tuircis]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q219|Q219]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BG BG] | [[an Bhulgáir]] | 2007-01-01 | | 6423207 | 110993.6 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 102407653020 | 2023-01-01 | 0.799 | [[an Bhulgáiris]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q31|Q31]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BE BE] | [[an Bheilg]] | 1957-03-25 | | 11825551 | 30688 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 644782756682 | 2023-01-01 | 0.937 | [[an Ollainnis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q233|Q233]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:MT MT] | [[Málta]] | 2004-05-01 | | 553214 | 316 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 17765270015 | 2022-01-01 | 0.918 | [[an Mháltais]]<br/>[[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q32|Q32]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LU LU] | [[Lucsamburg]] | 1957-03-25 | | 690959 | 2593.05 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 82274812251 | 2022-01-01 | 0.93 | [[an Lucsambuirgis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |} {{Wikidata list end}} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=daonra>{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/DEMO_GIND__custom_7127262/default/table | teideal=Population change - Demographic balance and crude rates at national level | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 21ú Meitheamh 2024}}</ref> <ref name=achar>{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/reg_area3__custom_11352231/bookmark/table?lang=en&bookmarkId=fabcfca6-4abb-4a84-ac1c-7bb335af436a | teideal = Area by NUTS 3 region | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 21ú Meitheamh 2024}}</ref> }} q24v1mv1ghmlrq6r8386vfmx5lbelub 1326993 1326992 2026-08-28T15:53:37Z Marcas.oduinn 33120 /* Ballstáit */ Idir... 1326993 wikitext text/x-wiki <imagemap>File:2020 EU MAP.svg | 250px | thumb | lang=ga | Léarscáil (inchliceáilte) den AE poly 261 28 273 39 279 59 284 61 286 66 271 97 275 105 275 116 284 122 308 111 320 83 308 75 310 71 302 60 305 54 297 46 298 36 290 32 291 16 282 16 277 22 280 28 275 33 270 32 264 26 [[An Fhionlainn]] poly 260 29 259 38 252 37 252 42 248 41 244 54 238 64 238 72 235 77 237 83 226 83 223 100 227 106 230 111 227 115 229 121 223 127 220 141 229 160 227 163 231 173 238 171 238 168 242 164 250 164 254 135 261 130 262 117 252 115 257 93 270 83 271 66 279 59 273 39 [[an tSualainn]] poly 312 142 307 131 311 123 294 123 279 132 280 142 290 137 295 138 304 141 [[an Eastóin]] poly 310 164 319 155 318 148 313 142 295 140 298 153 288 149 282 142 277 161 295 158 [[an Laitvia]] poly 288 180 295 184 301 184 309 178 307 170 312 168 308 162 294 157 279 161 279 174 289 174 [[an Liotuáin]] poly 300 198 294 182 290 180 270 183 265 184 264 179 250 182 248 186 238 190 238 197 234 199 239 203 241 223 249 225 251 229 255 226 261 230 265 232 268 235 270 237 273 235 276 240 281 237 283 237 289 236 296 242 297 239 297 234 301 223 305 222 304 217 301 214 296 201 [[an Pholainn]] poly 254 250 257 245 261 244 269 236 272 235 276 240 279 238 289 235 297 243 274 250 269 253 269 257 259 254 [[an tSlóvaic]] poly 299 251 291 245 270 252 269 257 258 252 249 268 254 271 260 279 268 278 275 274 290 272 294 258 [[an Ungáir]] poly 355 291 354 280 361 274 355 269 349 272 346 270 343 259 332 248 330 243 328 242 324 247 314 250 312 248 301 250 294 255 292 265 288 271 282 274 288 281 293 284 293 288 296 290 302 287 301 291 308 294 308 297 317 297 322 297 329 295 339 287 347 288 [[an Rómáin]] poly 309 327 312 322 309 318 305 316 305 310 308 305 302 298 304 294 309 295 310 298 328 297 340 287 354 291 350 297 352 301 348 304 355 309 348 314 347 311 340 316 339 317 339 321 329 324 323 321 316 325 [[an Bhulgáir]] poly 308 383 305 376 306 374 293 368 294 359 289 351 289 344 294 339 295 333 301 332 304 328 310 326 317 326 322 322 329 325 340 321 340 316 342 319 340 328 328 329 320 331 325 335 339 340 336 342 348 344 350 348 347 358 344 353 348 352 349 348 343 347 345 344 334 341 335 338 328 335 317 341 313 337 311 342 320 350 332 359 339 365 358 359 340 377 331 380 335 376 337 378 342 373 340 370 345 372 353 362 337 366 328 363 327 367 320 367 326 372 319 374 320 382 334 393 355 393 372 372 372 378 368 383 368 377 364 384 365 390 361 387 355 396 340 400 339 395 329 397 329 393 332 392 320 380 314 384 311 378 [[an Ghréig]] poly 419 384 415 381 421 378 421 373 428 371 435 365 430 374 434 376 424 383 [[an Chipir]] poly 236 248 224 238 221 231 225 227 236 221 240 220 249 225 254 226 260 231 266 230 267 236 261 243 249 245 244 243 [[an tSeicia]] poly 198 263 201 257 204 260 207 258 213 260 224 255 233 248 238 248 241 244 245 244 248 246 255 246 253 250 256 254 250 265 249 268 238 272 229 271 220 268 218 263 210 264 208 266 [[an Ostair]] poly 249 267 253 273 242 279 244 284 236 282 230 281 227 277 229 271 238 272 [[an tSlóivéin]] poly 179 298 180 293 174 292 176 287 173 283 178 282 178 278 176 275 181 274 185 273 189 269 189 273 195 273 197 269 199 272 204 269 207 267 210 265 218 263 220 269 230 271 226 281 219 283 222 289 219 290 220 297 231 304 236 319 247 323 253 325 250 327 274 341 273 349 269 341 260 341 257 348 262 355 261 358 257 360 257 364 251 371 248 369 244 377 244 378 244 386 237 386 237 383 230 381 222 375 219 376 219 370 226 368 238 370 245 367 250 365 253 358 248 346 246 347 241 342 241 341 237 340 234 336 230 332 224 331 184 357 181 355 183 343 182 333 185 333 190 329 193 330 196 339 194 340 193 352 224 331 211 317 209 317 203 309 204 308 202 298 190 292 184 297 [[an Iodáil]] rect 224 394 251 405 [[Málta]] poly 14 333 21 334 24 337 27 339 29 333 36 329 33 325 40 319 39 311 43 312 49 298 57 295 54 292 55 289 43 284 42 281 39 280 36 291 36 292 19 313 24 314 20 317 23 318 19 324 19 327 [[an Phortaingéil]] poly 41 358 38 355 35 355 37 345 32 338 28 338 29 333 37 329 33 326 39 319 39 311 42 312 49 300 56 295 55 292 54 290 43 283 39 280 42 270 39 269 45 266 50 268 51 264 58 266 69 274 71 272 80 279 89 280 95 283 99 287 102 287 114 299 119 301 120 298 124 301 124 304 127 305 135 308 140 309 140 314 145 339 140 337 133 343 126 339 116 349 113 342 120 345 128 337 132 335 136 338 143 335 139 312 136 316 131 317 128 317 114 320 116 322 104 331 100 338 106 345 98 346 92 353 92 356 85 354 76 361 73 357 71 361 66 357 53 354 53 357 46 355 [[an Spáinn]] poly 100 286 111 297 118 300 119 298 126 302 128 302 128 305 139 307 140 301 144 298 152 296 155 300 157 298 165 304 169 305 189 328 195 318 195 306 192 312 188 311 187 327 170 305 178 298 180 294 173 292 176 288 174 284 179 281 176 276 179 272 175 266 170 267 175 262 180 258 178 255 182 256 186 244 190 240 178 234 173 232 169 227 169 225 165 225 162 220 157 216 155 212 151 212 147 218 142 222 137 221 137 224 133 223 125 220 121 218 124 225 121 230 113 227 111 223 107 224 101 223 97 223 97 232 109 241 111 251 115 258 107 284 [[an Fhrainc]] poly 202 178 209 178 211 181 218 182 216 185 218 187 231 181 235 184 231 187 238 189 238 197 235 201 238 203 240 222 236 220 234 224 223 228 221 230 224 238 232 247 224 255 217 258 211 259 207 257 203 261 199 256 189 255 183 256 185 244 190 241 181 235 178 224 181 214 180 207 185 201 190 195 192 187 197 187 199 189 202 186 [[an Ghearmáin]] poly 177 225 174 229 172 235 180 237 180 229 [[an Lucsamburg]] poly 155 210 157 220 166 225 175 232 173 226 178 225 177 215 171 210 164 212 160 209 [[an Bheilg]] poly 191 188 178 189 162 209 167 209 171 207 170 210 179 215 180 207 188 204 184 200 188 198 [[an Ísiltír]] poly 201 177 209 177 222 181 228 176 227 159 219 170 221 177 216 175 214 163 218 158 215 143 202 157 [[an Danmhairg]] poly 102 181 92 179 82 181 79 179 75 173 78 168 89 162 84 159 89 151 98 154 100 153 97 150 104 146 109 147 100 156 108 166 106 174 103 177 [[Éire]] desc bottom-left </imagemap> == Bosca sonraí == Daonra:<ref name=daonra /> * Is lú: [[Málta]], 542,051 * Is mó: [[an Ghearmáin]], 84,358,845 Achar:<ref name=achar /> * Is lú: [[Málta]], 316 km2² * Is mó: [[an Fhrainc]], 638,475 km2² Rialtais: * [[Daonlathas ionadaíoch]] [[Córas Parlaiminteach | parlaiminteach]] (21) * Daonlathas ionadaíoch [[Córas leath-uachtaránachta | leath-uachtaránachta]] (5) * Daonlathas ionadaíoch [[Córas uachtaránachta | uachtaránachta]] (1) == Réamhrá == Is aontas polaitiúil agus eacnamaíoch an t[[Aontas Eorpach]] (AE). Tá seacht mball is fiche (27) den aontas san le atá inniu ann, atá ina bpáirtí i [[Conarthaí an Aontais Eorpaigh|gconartha bunaidh]] an AE, agus dá bharr faoi ghéillsine ag pribhléidí agus dualgais de bhallraíocht. Faoi réir na gconartha, aontaíonn na rialtais a gcuid ceannais a roinnt trí [[forais an Aontais Eorpaigh]]. Chun roinnt polasaí a ghlacadh, caithfear comhaontú d'aon ghuth a bheith ann sa [[Comhairle an Aontais Eorpaigh|Chomhairle]]. Do pholasaíthe eile, déantar cinntí le [[vótáil tromlaigh cháilithe]]. De bharr na gcomhrann agus na ndualgas [[aontas fornáisiúnta|fornáisiúnta]] úd, is aontas ar leith é i measc eagraíochtaí idirnáisiúnta. Tá ord dlí bunaithe aige atá idir [[Príomhacht dlí an Aontais Eorpaigh|ina cheangal dlí]] ar gach ballstát (i ndiaidh [[Costa v ENEL|rialaithe cinniúnaigh]] den [[an Chúirt Bhreithiúnais Eorpach|CBE]] sa bhliain 1964). Is bunphrionsabal an aontais ná [[Prionsabal na coimhdeachta]], 'sé sin, ní thugtar cinntí le le chéile más féidir iad a thógáil ar bhonn indibhidiúil. Ceapann gach ballstát [[coimisinéir Eorpach|coimisinéir]] ar an [[An Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]]. Ní dhéanann siad ionadaíocht dá stáit féin, ach oibríonn siad ar son an AE go léir. Bunaíodh réamhtheachtaithe an AE, na [[Comhphobail Eorpacha]] (CE), sna 1950í ag na sé croí-stát ([[an Bheilg]], [[an Fhrainc]], [[an Iodáil]], [[Lucsamburg]], [[an Ísiltír]] agus [[an Ghearmáin Thiar]]). Tháinig tíortha aontacha eile le [[Méadú an Aontais Eorpaigh|méaduithe]] ina dhiaidh sin. Chun aontú, caithfidh atá á glacadh le ceanglais eacnamaíocha agus polaitiúla aitheanta mar {{h|critéir Chóbanhávan}}, 'sé sin, rialtas daonlathach, [[geilleagar saoriomaíochta]] agus meas ar {{h|forlámhas an dlí}}. Caithfidh fosta gach ballstát a thoiliú a thabhairt, agus caithfidh an t-iarrthóir corpas dlí an AE, aitheanta mar ''[[acquis communautaire]]'', a ghlacadh. Tháinig [[an Ríocht Aontaithe]] isteach san CE sa bhliain 1973, ach tharraing sí amach ar an 31ú Eanáir 2020 ag deireadh [[Brexit]]. Níor tharraing aon stát eile amach, [[#Tarraingt amach|ach amháin]] roinnt spleáchríoch nó ceantar leath-fhéinrialaitheach. == Ballstáit == Seo a leanas liosta de bhallstáit den AE, idir reatha agus stairiúil, cruthaithe le sonraí ó Wikidata. {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel ?amTosaigh ?amDeiridh ?oti ?otiDáta { ?item wdt:P463 wd:Q458; # cuid de AE wdt:P31 wd:Q6256; # sample de tír p:P463 ?ballRts. ?ballRts ps:P463 wd:Q458. OPTIONAL { ?ballRts pq:P580 ?amTosaigh } OPTIONAL { ?ballRts pq:P582 ?amDeiridh } # fo-iarratas le haghaidh OTI leis an dáta is déanaí is déanaí { SELECT ?item (MAX(?dáta) AS ?uasDáta) WHERE { ?item p:P2131 ?otiRts. ?otiRts pq:P585 ?dáta. } GROUP BY ?item } # OTI le dáta is déanaí ?item p:P2131 ?otiRts. ?otiRts ps:P2131 ?oti; pq:P585 ?otiDáta. FILTER(?otiDáta = ?uasDáta) # label service SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga, en". } } ORDER BY DESC(?itemLabel) | columns = number:#, item:Qid, P297:Cód, label:Tír, ?amTosaigh:Am tosaigh, ?amDeiridh:Am deiridh, P1082:Daonra, P2046:Achar, P38:Airgeadra, ?oti:OTI, ?otiDáta:Dáta OTI, P1081:IFD, P37:Teanga }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Qid ! Cód ! Tír ! Am tosaigh ! Am deiridh ! Daonra ! Achar ! Airgeadra ! OTI ! Dáta OTI ! IFD ! Teanga |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q27|Q27]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IE IE] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | 1973-01-01 | | 5149139 | 69797 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 529244870223 | 2022-01-01 | 0.945 | [[an Ghaeilge]]<br/>[[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q55|Q55]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:NL NL] | [[an Ísiltír]] | 1957-03-25 | | 17942942 | 37378 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 991114635529 | 2022-01-01 | 0.931 | [[an Ollainnis]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q34|Q34]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SE SE] | [[an tSualainn]] | 1995-01-01 | | 10609460 | 447425.16 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q122922|krona na Sualainne]]'' | 585939170124 | 2022-01-01 | 0.947 | [[an tSualainnis]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q214|Q214]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SK SK] | [[an tSlóvaic]] | 2004-05-01 | | 5409407 | 49033.720839 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 115468803972 | 2022-01-01 | 0.848 | [[an tSlóvaicis]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q215|Q215]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SI SI] | [[an tSlóivéin]] | 2004-05-01 | | 2066880 | 20271 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 62117768015 | 2022-01-01 | 0.918 | [[an tSlóivéinis]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q213|Q213]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CZ CZ] | [[An tSeic|an tSeicia]] | 2004-05-01 | | 10909500 | 78871 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q131016|koruna na Seice]]'' | 250681000000 | 2019-01-01 | 0.889 | [[an tSeicis]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q28|Q28]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HU HU] | [[an Ungáir]] | 2004-05-01 | | 9603634 | 93011.4 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q47190|forint na hUngáire]]'' | 181848022230 | 2021-01-01 | 0.846 | [[an Ungáiris]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q29|Q29]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:ES ES] | [[an Spáinn]] | 1986-01-01 | | 48592909 | 505990 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 1397509272054 | 2022-01-01 | 0.905 | [[an Spáinnis]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q218|Q218]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:RO RO] | [[an Rómáin]] | 2007-01-01 | | 19053815 | 238397 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q131645|leu na Rómáine]]'' | 301261582924 | 2022-01-01 | 0.821 | [[an Rómáinis]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q145|Q145]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GB GB] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | 1973-01-01 | 2020-01-31 | 67326569 | 242495 ciliméadar cearnach | [[punt steirling]] | 3070667732359 | 2022-01-01 | 0.929 | [[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q45|Q45]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PT PT] | [[an Phortaingéil]] | 1986-01-01 | | 10347892 | 92225 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 251945377529 | 2022-01-01 | 0.866 | [[an Phortaingéilis]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q36|Q36]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PL PL] | [[an Pholainn]] | 2004-05-01 | | 37563071 | 312683 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q123213|złoty]]'' | 688176605955 | 2022-01-01 | 0.906 am ar leith | [[an Pholainnis]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q40|Q40]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:AT AT] | [[an Ostair]] | 1995-01-01 | | 8979894 | 83878.99 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 511685203845 | 2023-01-01 | 0.916 | [[an Ghearmáinis]]<br/>''[[:d:Q36668|teanga chomharthaíochta na hOstaire]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q37|Q37]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LT LT] | [[an Liotuáin]] | 2004-05-01 | | 2860002 | 65300 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 70334299008 | 2022-01-01 | 0.875 | [[an Liotuáinis]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q211|Q211]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LV LV] | [[an Laitvia]] | 2004-05-01 | | 1845096 | 64593.77 ciliméadar cearnach<br/>61760.39 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 41153912663 | 2022-01-01 | 0.863 | [[an Laitvis]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q38|Q38]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IT IT] | [[an Iodáil]] | 1957-03-25 | | 58850717 | 302068 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 2010431598465 | 2022-01-01 | 0.895 | [[an Iodáilis]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q41|Q41]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GR GR] | [[an Ghréig]] | 1981-01-01 | | 10482487 | 131957 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 219065872466 | 2022-01-01 | 0.887 | [[an Ghréigis]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q183|Q183]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DE DE] | [[an Ghearmáin]] | 1958-01-01 | | 83577140 | 357587.77 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 4121200000000 | 2023-01-01 | 0.942 | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q142|Q142]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FR FR] | [[an Fhrainc]] | 1957-03-25 | | 68605616 | 643801 ciliméadar cearnach | [[Euro]]<br/>''[[:d:Q214393|franc CFP]]'' | 2782905325625 | 2022-01-01 | 0.903 | [[an Fhraincis]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q33|Q33]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FI FI] | [[an Fhionlainn]] | 1995-01-01 | | 5652881 | 338478.34 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 280825957768 | 2022-01-01 | 0.94 | [[an Fhionlainnis]]<br/>[[an tSualainnis]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q191|Q191]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:EE EE] | [[an Eastóin]] | 2004-05-01 | | 1369995 | 45335 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 38100812959 | 2022-01-01 | 0.89 | [[an Eastóinis]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q35|Q35]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DK DK] | [[an Danmhairg]] | 1973-01-01 | | 5822863 | 42925.46 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q25417|krone na Danmhairge]]'' | 395403906582 | 2022-01-01 | 0.929 | [[an Danmhairgis]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q224|Q224]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HR HR] | [[an Chróit]] | 2013-07-01 | | 3871833 | 56594 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 70964606465 | 2022-01-01 | 0.858 | [[an Chróitis]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q229|Q229]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CY CY] | [[an Chipir]] | 2004-05-01 | | 1344976 | 9242.45 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 28439052741 | 2022-01-01 | 0.896 | ''[[:d:Q36510|an Nua-Ghréigis]]''<br/>[[an Tuircis]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q219|Q219]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BG BG] | [[an Bhulgáir]] | 2007-01-01 | | 6423207 | 110993.6 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 102407653020 | 2023-01-01 | 0.799 | [[an Bhulgáiris]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q31|Q31]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BE BE] | [[an Bheilg]] | 1957-03-25 | | 11825551 | 30688 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 644782756682 | 2023-01-01 | 0.937 | [[an Ollainnis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q233|Q233]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:MT MT] | [[Málta]] | 2004-05-01 | | 553214 | 316 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 17765270015 | 2022-01-01 | 0.918 | [[an Mháltais]]<br/>[[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q32|Q32]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LU LU] | [[Lucsamburg]] | 1957-03-25 | | 690959 | 2593.05 ciliméadar cearnach | [[Euro]] | 82274812251 | 2022-01-01 | 0.93 | [[an Lucsambuirgis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |} {{Wikidata list end}} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=daonra>{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/DEMO_GIND__custom_7127262/default/table | teideal=Population change - Demographic balance and crude rates at national level | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 21ú Meitheamh 2024}}</ref> <ref name=achar>{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/reg_area3__custom_11352231/bookmark/table?lang=en&bookmarkId=fabcfca6-4abb-4a84-ac1c-7bb335af436a | teideal = Area by NUTS 3 region | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 21ú Meitheamh 2024}}</ref> }} igc5lyk0c3ec3kws1a4dhakzsc6hq6p 0 127200 1327018 1324186 2026-08-29T03:15:59Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327018 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht feidhmiúcháin]] an [[an Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]] é an '''Lárionad Eorpach Inniúlachta um Chibearshlándála''' (Béarla: ''European Cybersecurity Competence Centre'' (ECCC)), go hoifigiúil '''an Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála''' (Béarla: ''European Cybersecurity Industrial, Technology and Research Competence Centre'').<ref name=iate /><ref name=CELEX:32021R0887 /> Cuireann an lárionad maoiniú ar fáil do thionscadail chibearshlándála agus déanadh sé comhoibriú leo.<ref name=:0 /><ref name=euractiv2020 /> Tá ceanncheathrú aige i m[[Búcairist]], [[an Rómáin]]. Moladh an smaoineamh ECCC ar dtús sa bhliain 2018 ag an [[an Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]]. D'fhoilsigh an rialachán a chuir an lárionad ar bun sa bhliain 2021.<ref name=:0 /> Comhoibríonn ECCC le Líonra na Lárionad Náisiúnta Comhordúcháin.<ref name=cscc2021 /> == Eagraíocht == Áirítear an méid seo a leanas i struchtúr riaracháin agus rialachais ECCC:<ref name=csc_maidir /> * Bord Rialaithe a sholáthraíonn treoshuíomh straitéiseach agus a dhéanann maoirseacht ar ghníomhaíochtaí ECCC. * Stiúrthóir Feidhmiúcháin arb é ionadaí dlíthiúil ECCC é agus atá freagrach as a bhainistiú ó lá go lá. * Grúpa Comhairleach Straitéiseach a áirithíonn idirphlé cuimsitheach, leanúnach agus buan idir an Pobal agus an Lárionad Inniúlachta. == Liosta de Lárionaid Náisiúnta Comhordúcháin == Seo a leanas liosta de Lárionaid Náisiúnta Comhordúcháin ar fud na hEorpa.<ref name=nccs /> {| class="wikitable" ! Tír ! Lárionad Náisiúnta Comhordúcháin (LNC) |- | {{Flag|Austria}} [[an Ostair]] | [https://www.ncc.gv.at Nationales Koordinierungszentrum Cybersicherheit](NCC-AT) |- | {{Flag|Belgium}} [[an Bheilg]] | [https://ccb.belgium.be/ncc Nationaal Cybersecurity Coördinatiecentrum voor België / Centre national de coordination de la cybersécurité pour la Belgique] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260525084726/https://ccb.belgium.be/ncc |date=2026-05-25 }} (NCC-BE) |- | {{Flag|Bulgaria}} [[an Bhulgáir]] | ''[https://egov.bg/wps/portal/egov/en/your%20europe/home Ministry of Electronic Governance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260625092337/https://egov.bg/wps/portal/egov/en/your%20europe/home |date=2026-06-25 }}'' |- | {{Flag|Cyprus}} [[an Chipir]] | [https://dsa.cy/en/ Αρχή Ψηφιακής Ασφάλειας] (DSA) |- | {{Flag|Czech Republic}} [[an tSeicia]] | [https://nukib.gov.cz/en/ Národní centrum kybernetické bezpečnosti] (NCKB) |- | {{Flag|Denmark}} [[an Danmhairg]] | [https://danishbusinessauthority.dk/ Erhvervsstyrelsen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260726132221/https://danishbusinessauthority.dk/ |date=2026-07-26 }} |- | {{Flag|Estonia}} [[an Eastóin]] | [https://www.ria.ee/en Riigi Infosüsteemi Amet] |- | {{Flag|Finland}} [[an Fhionlainn]] | [https://www.kyberturvallisuuskeskus.fi/fi Traficomin Kyberturvallisuuskeskus] (NCSC-FI) |- | {{Flag|France}} [[an Fhrainc]] | [https://cyber.gouv.fr/ l’Agence nationale de la sécurité des systèmes d’information] (ANSSI) |- | {{Flag|Germany}} [[an Ghearmáin]] | [https://www.nkcs.bund.de/de Nationale Koordinierungszentrum für Cybersicherheit] (NKCS)] |- | {{Flag|Greece}} [[an Ghréig]] | [https://cyber.gov.gr/en/ Ελληνικό Οικοσύστημα Κυβερνοασφάλειας] |- | {{Flag|Iceland}} [[an Íoslainn]] | [https://www.government.is/topics/telecommunications/ncc-is/ Eyvör] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250907044800/https://www.government.is/topics/telecommunications/ncc-is/ |date=2025-09-07 }} (NCC-IS) |- | {{Flag|Ireland}} [[Éire]] | [https://www.ncsc.gov.ie/ Lárionad Náisiúnta Chibearshlándála] (NCSC / LNC) |- | {{Flag|Italy}} [[an Iodáil]] | [https://www.acn.gov.it/portale/home Agenzia per la Cybersicurezza Nazionale] (ACN) |- | {{Flag|Latvia}} [[an Laitvia]] | [https://www.cyber.gov.lv/lv Nacionālais kiberdrošības centrs] |- | {{Flag|Lithuania}} [[an Liotuáin]] | ''[https://kam.lt/en/national-coordination-center/ National Coordination Center]'' (NCC) |- | {{Flag|Luxembourg}} [[Lucsamburg]] | ''[https://lhc.lu/ Luxembourg House of Cybersecurity] |- | {{Flag|Malta}} [[Málta]] | ''[https://www.mita.gov.mt/ Malta Information Technology Agency] |- | {{Flag|Netherlands}} [[an Ísiltír]] | [https://www.ncsc.nl/ Het Nationaal Cyber Security Centrum] (NCSC) |- | {{Flag|Norway}} [[an Iorua]] | [https://ncc-no.no/ Nasjonale Cybersikkerhet Koordineringssenter] (NCC-NO) |- | {{Flag|Poland}} [[an Pholainn]] | [https://cybersecurity-centre.europa.eu/nccs_ga Lárionad Comhordúcháin Cibearshlándála], aonad de chuid Seansailéireacht an Phríomh-Aire |- | {{Flag|Romania}} [[an Rómáin]] | [https://ncc.gov.ro/1/centrul-national-de-coordonare/ Centrul Național de Coordonare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251013232536/http://ncc.gov.ro/1/centrul-national-de-coordonare/ |date=2025-10-13 }} |- | {{Flag|Slovakia}} [[an tSlóvaic]] | [https://cybercompetence.sk/ Cyber Security Competence and Certification Center] (KCCKB) |- | {{Flag|Slovenia}} [[an tSlóivéin]] | [https://www.uiv.gov.si/ncc Urad Vlade Republike Slovenije za informacijsko varnost]{{Dead link|date=Lúnasa 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (URSIV) |- | {{Flag|Spain}} [[an Spáinn]] | [https://www.incibe.es/ Instituto Nacional de Ciberseguridad de España] (INCIBE) |- | {{Flag|Sweden}} [[an tSualainn]] | [https://www.msb.se/ Myndigheten för civilt försvar] |} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3574089/ga | teideal = Téarma: an Lárionad Eorpach Inniúlachta um Thionsclaíocht, Teicneolaíocht agus Taighde Cibearshlándála | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 26-07-2026}}</ref> <ref name=CELEX:32021R0887>{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32021R0887 | teideal = Rialachán (AE) 2021/887 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 20 Bealtaine 2021 lena mbunaítear an Lárionad Eorpach um Inniúlachtaí Tionsclaíochta Cibearshlándála, Teicneolaíochta Cibearshlándála agus Taighde Cibearshlándála agus Líonra na Lárionad Náisiúnta Comhordúcháin | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 26-07-2026}}</ref> <ref name=:0>{{lua idirlín | dáta = 2020-12-10 | teideal = Bucharest, Romania, will host European Cybersecurity Competence Center | url=https://emerging-europe.com/news/bucharest-to-host-eu-cybersecurity-centre/ | dátarochtana = 2021-08-20 | work = Emerging Europe | teanga = en-US | archive-date=2021-08-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210820145743/https://emerging-europe.com/news/bucharest-to-host-eu-cybersecurity-centre/ | url-status=live}}</ref> <ref name=euractiv2020>{{lua idirlín | sloinne = Lungu | ainm = Adrian | dáta = 2020-12-10 | teideal = Bucharest to host EU's new cybersecurity centre | url=https://www.euractiv.com/section/cybersecurity/news/bucharest-to-host-eus-new-cybersecurity-centre/ | dátarochtana = 2021-08-20 | work = [[Euractiv]] | teanga = en-GB | archive-date=2021-07-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210728194947/https://www.euractiv.com/section/cybersecurity/news/bucharest-to-host-eus-new-cybersecurity-centre/ | url-status=live}}</ref> <ref name=cscc2021>{{lua idirlín | teideal = Cybersecurity Competence Centre {{!}} Shaping Europe's digital future | url = https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/cybersecurity-competence-centre | dátarochtana = 2021-08-20 | foilsitheoir = [[an Coimisiún Eorpach]] | teanga = en | archive-date=2021-08-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210827231853/https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/cybersecurity-competence-centre | url-status=live}}</ref> <ref name=csc>{{lua idirlín | teideal = Lárionad agus Líonra Eorpach um Inniúlachtaí Cibearshlándála | url = https://cybersecurity-centre.europa.eu/index_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach | dátarochtana = 2026-07-27}}</ref> <ref name=csc_maidir>{{lua idirlín | teideal = Maidir linne - Eagraíocht | url = https://cybersecurity-centre.europa.eu/about-us_en?prefLang=ga&etrans=ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach | dátarochtana = 2026-07-27}}</ref> <ref name=nccs>{{lua idirlín | teideal = European Cybersecurity Competence Centre and Network | url = https://cybersecurity-centre.europa.eu/nccs_ga | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach | dátarochtana = 2026-07-27}}</ref> }} [[Catagóir:Gníomhaireachtaí feidhmiúcháin an Choimisiúin Eorpaigh]] {{Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}} 49ehf617slkyrlqofddc0hd931j7y3v 0 128005 1327030 1325677 2026-08-29T07:40:18Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327030 wikitext text/x-wiki Is [[taraif carbóin]] é '''Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha'''<ref name=iate /> (Béarla: ''EU Carbon Border Adjustment Mechanism'' (CBAM)) a ghearrtear ar tháirgí atá dian ar charbón, amhail is [[cruach (miotal)|cruach]],<ref name=ft1 /> [[stroighin]] agus roinnt leictreachais<ref name=Gore2021 /> a iompórtáiltear san [[Aontas Eorpach]] isteach.<ref name=:0 /> Feictear foráil an tSásra i nAirteagal 192(1) den {{h|Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh}}. Spreagadh é ag an [[Comhaontú Glas don Eoraip|gComhaontú Glas don Eoraip]]. Moladh é ag an [[an Coimisiún Eorpach|gCoimisiún]] sa bhliain 2021.<ref name=CELEX:52021PC0564 /> Bunaíodh é le [[Rialachán (Aontas Eorpach)|Rialachán]] (AE) 2023/956<ref name=CELEX:32023R0956 />{<ref name=Smith2021 /> Thosaigh a chéim idirthréimhseach ansin sa bhliain 2023,<ref name=Anthesis2024 /><ref name=Catrain2021 /><ref name=Hancock2022 /> tar éis vótaí mar a leanas: sa [[Parlaimint na hEorpa|Pharlaimint]], 450 votes i bhfabhar, 115 i gcoinne agus 55 staonadh;<ref name=train2022 /><ref name=epvotes220622 /> agus sa [[Comhairle an Aontais Eorpaigh|Chomhairle]], 24 tír i bhfabhar.<ref name=ecvotes /> Bhí sé faoi lán seoil faoin 17 Bealtaine 2023.<ref name=EU /><ref name=Harvey2026 /> == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3579087/ga | teideal = Téarma: Sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-17}}</ref> <ref name=CELEX:52021PC0564>{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:52021PC0564 | teideal = Togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle lena mbunaítear sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 2026-08-17}}</ref> <ref name=CELEX:32023R0956>{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32023R0956 | teideal = Rialachán (AE) 2023/956 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 10 Bealtaine 2023 lena mbunaítear sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 2026-08-17}}</ref> <ref name=ft1>{{lua idirlín | url = https://www.ft.com/content/196f5f8e-38cf-45b2-b45d-2e73596bab11 | work = ft.com | teideal = Why Ukraine peace talks are more about talking than peace}}</ref> <ref name=Gore2021>{{lua idirlín | teideal = The proposal for a Carbon Border Adjustment Mechanism fails the ambition and equity tests | dáta = 13 Meán Fómhair 2021 | ainm = Tim | sloinne = Gore | url = https://eu.boell.org/en/2021/09/13/proposal-carbon-border-adjustment-mechanism-fails-ambition-and-equity-tests | dátarochtana = 3 Deireadh Fómhair 2021 | work = [[Heinrich Böll Foundation|Heinrich-Böll-Stiftung]] | teanga = en}}</ref> <ref name=:0>{{Cite news |first=Angelica | sloinne = Oung | dáta = 2 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = Ministry urges firms to step up decarbonization | url = https://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2021/10/02/2003765358 | dátarochtana = 3 Deireadh Fómhair 2021 | work = [[Taipei Times]]}}</ref> <ref name=Smith2021>{{cite news | dáta = 14 Meán Fómhair 2021 | teideal = OECD boss: Digital tax deal can inspire global deal on carbon pricing | ainm = Bjarke | sloinne = Smith-Meyer | url = https://www.politico.eu/article/oecd-boss-digital-tax-deal-can-inspire-global-deal-on-carbon-pricing/ |access-date=3 October 2021 | work = [[Politico]] | teanga = en-US}}</ref> <ref name=Harvey2026>{{cite news | author-link=[[Fiona Harvey]] | dáta = 2026-01-01 | teideal = EU's new 'green tariff' rules on high-carbon goods come into force | url = https://www.theguardian.com/environment/2026/jan/01/eus-new-green-tariff-rules-on-high-carbon-goods-come-into-force | dátarochtana = 2026-01-01 | work = The Guardian | teanga = en-GB | issn = 0261-3077}}</ref> <ref name=Anthesis2024>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://www.anthesisgroup.com/regulations/carbon-border-adjustment-mechanism-cbam/ | dátarochtana = 23 Iúil 2025 | work = Anthesis | teanga = en}}</ref> <ref name=Catrain2021>{{lua idirlín | teideal=The EU Carbon Border Adjustment Mechanism: inspiration for others or Pandora's box? | first1=Lourdes | last1=Catrain | first2=Stephanie | last2=Seeuws | first3=Stefan | last3=Schroeder | first4=Finn | last4=Poll-Wolbeck | first5=Warren H. | last5=Maruyama | first6=Gregory M. | last6=Hawkins | dáta=9 Meán Fómhair 2021 | url=https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box | url-status=live | dátarochtana=22 Samhain 2021 | work=engage.hoganlovells.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20210928210523/https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box | archive-date=28 September 2021 | archivedate=28 Meán Fómhair 2021 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210928210523/https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box }}</ref> <ref name=Hancock2022>{{cite news | url = https://www.ft.com/content/4a0db207-cf24-42e4-bf82-9952b93980e8 | teideal = Brussels agrees details of world-first carbon border tax | first1=Alice | last1=Hancock | first2=Javier | last2=Espinoza | dáta = 18 Nollaig 2022 | work = [[Financial Times]] | dátarochtana = 20 bileog 2022}}</ref> <ref name=train2022>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-a-european-green-deal/file-carbon-border-adjustment-mechanism | teideal = Carbon border adjustment mechanism as part of the European green deal | dáta = 20 Samhain 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work = Legislative Train Schedule ([[Parlaimint na hEorpa]])}}</ref> <ref name=epvotes220622>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_GA.pdf | teideal = TORTHAÍ NA VÓTÁLA (22 Meitheamh 2022) | dáta = 22 Meitheamh 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work =[[Parlaimint na hEorpa]]}}</ref> <ref name=ecvotes>{{lua idirlín | foilsitheoir = Comhairle | dáta = 2023 | teideal = Torthaí vótála | url = https://www.consilium.europa.eu/ga/general-secretariat/corporate-policies/transparency/open-data/voting-results/?ActType=0&ActNumber=&DocNumber=&InterinstNumber=&Title=carbon+border+adjustment&DateFrom=&DateTo=&Session=0&CouncilAction=0&VotingRule=0&VotingProcedure=0&PolicyArea=0&Country=0&VoteFor=on&VoteAgainst=on&VoteAbstain=on&VoteNotParticipating=on}}</ref> <ref name=EU>{{lua idirlín | teideal = Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha (SCCT) | url = https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_ga | work = an Coimisiún Eorpach | foilsitheoir = Aontas Eorpach | dátarochtana = 21 Bealtaine 2023}}</ref> }} {{síol-eu}} [[Catagóir:Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] [[Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]] or9v2d7md1mqts6m31g919p7evhtot1 0 128303 1327031 1326936 2026-08-29T08:23:53Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327031 wikitext text/x-wiki Baineann '''Téamh geoiteirmeach''' leas as [[fuinneamh geoiteirmeach]] le haghaidh roinnt feidhmeanna téimh. == Stair == Ón [[ré Phailéiliteach]] ar aghaidh, bhain daoine daonna leas as téamh geoiteirmeach. == Foinse == Is é foinse fuinnimh gheoiteirmigh ná an téamh fágtha laistigh tar éis foirmíocht an Domhain; [[meath radaighníomhach]]; agus [[grianfhuinneamh]] a thógtar isteach ag an ndromchla.<ref name=heatpumps9-3 /> De ghnáth, baintear téamh geoiteirmeach ard-teocht gar de theorannacha [[teicteonaic phlátaí|plátaí teicteonach]]. Tá téamh le fáil chomh maith ámh i dtalamh níos fuaire. Faoi bhun 6 m, tá teocht na talún ag meánteocht an aeir,<ref name=icax /> agus is féidir leas a bhaint as seo le [[teaschaidéal talamhfhoinse]]. == Eacnamaíocht == An an mbliain 2026, bhí 88 tír ag baint leas as téamh geoiteirmeach, ag úsáid fuinneamh 1.47&nbsp;exajoule (EJ) in iomlán, le factóir 173&nbsp;GW. Ní hionann sin fós ach 0.1% den ídiú fuinnimh domhanda.<ref name=IPCC2008 /><ref name=iga2026 /> Is ard í [[éifeachtúlacht theirmeach]] óir ní gá fuinneamh a thiontú, ach is íseal é an [[fachtóir toillte]] (tuairim is 20%) ó óir ní bhaintear an teocht ach sa gheimhridh. == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=heatpumps9-3>{{citation | title=Heat Pumps, Energy Management and Conservation Handbook, 2008 | pages=9–3}}</ref> <ref name=icax>{{lua idirlín | url = http://www.icax.co.uk/Mean_Annual_Air_Temperature.html | teideal = Mean Annual Air Temperature | work = icax.co.uk}}</ref> <ref name=IPCC2008>{{cite journal | first=Ingvar B. | last=Fridleifsson | first2=Ruggero | last2=Bertani | first3=Ernst | last3=Huenges | first4=John W. | last4=Lund | first5=Arni | last5=Ragnarsson | first6=Ladislaus | last6=Rybach | date=2008-02-11 | title=The possible role and contribution of geothermal energy to the mitigation of climate change | book-title=Proceedings of the IPCC Scoping Meeting on Renewable Energy Sources | editor1=O. Hohmeyer | editor2=T. Trittin | location=Luebeck, Germany | pages=59–80 | url=http://grsj.gr.jp/iga/iga-files/Fridleifsson_et_al_IPCC_Geothermal_paper_2008.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20170808204637/http://grsj.gr.jp/iga/iga-files/Fridleifsson_et_al_IPCC_Geothermal_paper_2008.pdf | archive-date=2017-08-08 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170808204637/http://grsj.gr.jp/iga/iga-files/Fridleifsson_et_al_IPCC_Geothermal_paper_2008.pdf |date=2017-08-08 }}</ref> <ref name=iga2026>{{lua idirlín | url = https://worldgeothermal.org/geothermal-data/geothermal-energy-database | teideal = Geothermal Energy Database - Geothermal Heating & Cooling | foilsitheoir = International Geothermal Association | work = worldgeothermal.org | dátarochtana = 2026-08-27}}</ref> }} [[Catagóir:Fuinneamh inbhuanuaithe]] [[Catagóir:Maolú an Athraithe Aeráide]] autqptdbsxbwmhg7lin33pw86197b0m 0 128306 1327002 1326980 2026-08-28T22:19:39Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327002 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is gníomhaí cearta daonna Sóivéadach agus Meiriceánach é '''Boris Georgiyevitsh Pertshatkin''' (Rúisis: ''Бори́с Гео́ргиевич Перча́ткин''; rugadh ar an 1 Iúil 1946<ref name="nashaamerica">{{Cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|teideal=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|archive-date=2023-09-26}}</ref>). Is é an duine is mó cáil a thóg páirt i ngluaiseacht eisimirce reiligiúnaí in [[Nakhodka]] ag deireadh na 1970idí agus ag tús na 1980idí<ref name="ostrovskaya">{{Cite book|last=Ostrovskaya|first=O.P.|chapter=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг.|title=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции. Материалы Второй международной научной конференции|url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65|publisher=Дальневосточный юридический институт Министерства внутренних дел Российской Федерации|location=[[Khabarovsk]]|date=23 June 2017|pages=65–71|language=ru|isbn=978-5-9753-0229-8|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926080912/http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65|archive-date=2023-09-26}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230926080912/http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65 |date=2023-09-26 }}</ref>. Stocaire a bhí ann sna Stáit Aontaithe chun "Leasú Lautenberg" a rith sa bhliain 1989, rud a lig do thart ar 1 milliún duine as tíortha an iar-Aontais Shóivéadaigh eisimirce a dhéanamh go dtí na Stáit Aontaithe<ref name="romanovich">{{Cite web|url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82|teideal=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен|website=spasenie.by|author=Mikhail Romanovich|access-date=2023-09-26}}</ref>. == Beathaisnéis == === Saol luath agus ceangal leis an séipéal === Rugadh Boris Pertshatkin i dteaghlach píolóta míleata a fuair bás i dtimpiste bóthair go gairid tar eis do Bhoris a bheith rugtha. Ag deireadh tamaill tar éis bhás a céad fhear céile, phós máthair Bhoris fear míleata eile, a gabhadh i 1953 as gan ordú a chomhlíonadh le linn círéibeacha agus a fuair 25 bliain ar marthanacht i gcampaí [[Vorkuta]]. Ag 16 bliana d'aois, d'aimsigh Boris séipéal Pentecostalach i gcathair Nakhodka agus chuaigh sé isteach ann. Níos déanaí, bhailigh sé faisnéis faoi ghéarleanúint ar chreidmhigh agus roinn sé go gníomhach í le iriseoirí coigríche<ref name="semenova">{{Cite web|url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/|teideal=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США|website=usa.one|author=Viktoria Semenova|date=2020-01-03|access-date=2023-09-25}}</ref>. === Páirt a ghlacadh sa ghluaiseacht eisimirce agus teagmhálacha le easaontóirí (1976–1980) === Sa bhliain 1976, comhcheangail Pertshatkin le comrádaithe Vasili Patrushev, V. A. Burlatshchenko agus Vladimir Stepanov chun teagmháil a dhéanamh le easaontóirí i Moscó agus fuair siad moltaí "tonn na heisimirce a stiúradh isteach i gcainéal eagraithe". Sa bhliain chéanna sin, tháinig L. V. Voronina, ionadaí ó [[Grúpa Moscó do Chearta an Duine|Ghrúpa Moscó Helsinki]], go Nakhodka. Ag tosú ón bhliain sin, d'iarr Pertshatkin go gníomhach go ndéanfaí oll-imeacht na bPentecostalach as an [[An tAontas Shóivéadach|Aontas Shóivéadach]]<ref name="ostrovskaya"/>. Sa bhliain chéanna sin, sheol Pertshatkin achainí chuig na [[Náisiúin Aontaithe]], chuig [[Comhairle Dhomhanda na hEaglaise]] agus chuig cinn stáit a shínigh [[Comhaontuithe Helsinki]], ina n-inis sé faoin ngéarleanúint leanúnach ar chreidmhigh san Aontas Shóivéadach<ref name="nashaamerica"/>. Sa bhliain 1977, in éineacht le Nikolai Gorety, ghníomhaigh sé chun cosaint a dhéanamh ar na heasaontóirí gafa [[Ginzburg, Alexander Ilyich|Alexander Ginzburg]], [[Orlov, Yuri Fyodorovich|Yuri Orlov]] agus [[Sharansky, Natan|Anatoly Sharansky]], ag cur achainí chuig Críostaithe an domhain thar ceann na bPentecostalach<ref name="ostrovskaya"/>. Sa bhliain chéanna sin, in éineacht le Críostaithe eile ó chreidimh éagsúla, thóg sé páirt i stailc ocrais phoiblí, arbh é a sprioc cead a fháil do Chríostaithe géarleanta an tAontas Sóivéadach a fhágáil<ref>{{Cite news|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|teideal=Dissidents fast across USSR|newspaper=The Ukrainian Weekly|date=1977-10-09|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|archive-date=2023-09-26|dátarochtana=2026-08-27|archivedate=2023-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf}}</ref>. Ar an 20 Nollaig 1978, rinne Pertshatkin iarracht teileagram poncúil Bhliain Nua a sheoladh chuig [[Uachtarán na Stát Aontaithe|Uachtarán na Stát Aontaithe]] [[Carter, Jimmy|Jimmy Carter]] tríd an oifig phoist i Nakhodka le hiarratas ar aire a thabhairt dóibh siúd nach bhfuil saoirse creidimh acu<ref name="ostrovskaya"/><ref name="nashaamerica"/><ref>{{Cite book|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|author=Andrey Dementiev|publisher=Русский остров|year=2011|pages=213|isbn=978-5-93577-054-2|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|archive-date=2023-09-25}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf |date=2023-09-25 }}</ref>. O 1979 ar aghaidh, rinne sé obair eagraíochtúil chun Ionad do chreidmhigh le meon eisimirce a chruthú san Aontas Shóivéadach, ag éileamh ról a cheannaire. Sa bhliain 1980, toghadh é mar rúnaí ar Chomhairle Eaglaisí na bPentecostalach Shóivéadach a bhí dírithe ar eisimirce<ref name="ostrovskaya"/>. Ag deireadh na bliana 1979, scríobh Pertshatkin ráiteas "Chuig Comhdháil agus Rialtas na Stát Aontaithe, Rialtais Cheanada, na hAstráile, Shasana, Iarthar na Gearmáine, na Fraince agus na hIodáile", ina n-inis sé faoi fhírinne na beatha Sóivéadaí, faoi fhorálacha chlár Pháirtí Comannach an Aontais Shóivéadaigh ar cheisteanna reiligiúin san Aontas Shóivéadach, agus leag sé amach reachtaíocht Shóivéadach ar chultais reiligiúnacha<ref name="nashaamerica"/>. === Repressioní stáit agus príosúnacht === Bhí sé ar an mball is gníomhaí de choiste na gcreidmreach a chuir iarratas ar eisimirce isteach. D'eagraigh an t-údarás Sóivéadach feachtas gríosaithe i gcoinne Pherchatkin agus a theaghlaigh trí altanna a fhoilsiú i bpríomh-nuachtán na cathrach, ar nós "An hypocrite mórdhíola agus miondíola", "Ciontuithe trí ríomh", "Sula mbeidh sé ró-déanach" agus cinn eile<ref name="ostrovskaya"/>. Ar an 21 Lúnasa 1980, gabhadh Pertshatkin i Nakhodka, agus ag deireadh mhí na Márta 1981<ref name="dtic">{{Cite web|url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf|teideal=Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982|publisher=Defense Technical Information Center|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002220919/https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf|archive-date=2023-10-02}}</ref> ciontaíodh é faoi Airteagal 190.1 de Chód Coireachta na RSFSR as "bréaga ar eolas a scaipeadh a mhilleann an córas stáit agus sóisialta Sóivéadach" go dtí 2 bhliain de chaillteanas saoirse<ref name="dtic"/>. De réir thuairisc an stáisiúin raidió "Guth Mheiriceá", úsáideadh ceimiceáin (néarailéipteach) ar Pherchatkin le linn an imscrúdaithe agus ag an triail, rud a d'fhág go gcaillfeadh sé a mheabhair<ref name="ostrovskaya"/>. I mhí Lúnasa 1982, scaoileadh Pertshatkin saor agus lean sé ar aghaidh ag troid ar son an chirt chun eisimirce as an Aontas Shóivéadach. I mhí Feabhra 1983, gabhadh é arís, agus níos déanaí ciontaíodh é faoi Airteagal 218, cuid 2, de Chód Coireachta na RSFSR go dtí 1.5 bliain as airm fhuara a iompar go mídhleathach<ref name="ostrovskaya"/>. === Obair thoplómhaíoch agus eisimirce go dtí na Stáit Aontaithe === Sa bhliain 1987, d'ullmhaigh Pertshatkin tuarascáil do Chomhdháil na Stát Aontaithe "Ar staid an reiligiúin san Aontas Shóivéadach". Léadh an tuarascáil seo i gComhdháil na Stát Aontaithe, agus tugadh cuireadh do Pherchatkin bualadh le Rúnaí Stáit na Stát Aontaithe [[Shultz, George|George Shultz]]<ref name="romanovich"/> chun labhairt faoi imirce reiligiúnach, chomh maith le Ceannasaí [[Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe|Cúirte Uachtaraí na Stát Aontaithe]] [[Rehnquist, William|William Rehnquist]]<ref name="romanovich"/> agus Leas-Rúnaí Stáit na Stát Aontaithe um Ghnóthaí Reiligiúnacha. I mhí Bealtaine 1988, nuair a tháinig Uachtarán na Stát Aontaithe [[Reagan, Ronald|Ronald Reagan]] go dtí an tAontas Sóivéadach ar chuairt oifigiúil chun bualadh le [[Gorbachev, Mikhail|Gorbachev]], tugadh cuireadh do Pherchatkin chuig cruinniú le bean chéile Reagan — [[Reagan, Nancy|Nancy Reagan]] — mar chuid de thoscaireacht 40 duine chun ceist na saoirse reiligiúnaí san Aontas Shóivéadach a phlé. Ar an 30 Bealtaine 1988, rinne Pertshatkin ionadaíocht ar Phrotastúnaigh Shóivéadacha ag an gcruinniú seo. D'inis sé do Nancy Reagan faoi staid na saoirse reiligiúnaí san Aontas Shóivéadach ar feadh thart ar dhá uair an chloig, tar éis sin thug Nancy Reagan cuireadh do Pherchatkin a thuarascáil ar staid an reiligiúin san Aontas Shóivéadach a léamh i gComhdháil na Stát Aontaithe<ref name="gura">{{Cite journal|last=Гура|first=В.О.|title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр.|journal=Гілея: науковий вісник|location=[[Cíob]]|year=2018|issue=135|pages=171–175|language=uk|issn=2076-1554 |url = http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&I21DBN=UJRN&P21DBN=UJRN&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&Image_file_name=PDF/gileya_2018_135_47.pdf}}</ref>. Ar an 26 Iúil 1988, chuaigh Pertshatkin ar eisimirce go dtí na Stáit Aontaithe<ref name="gura"/> le chomh maith lena theaghlach go léir<ref name="ostrovskaya"/>. Ar an 4 Lúnasa 1988, labhair sé i [[Comhdháil na Stát Aontaithe|Comhdháil na Stát Aontaithe]] le tuarascáil ar chinedhíothú creidmreach san Aontas Shóivéadach<ref name="ostrovskaya"/><ref name="gura"/><ref>{{Cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/ |teideal=Фото |language=ru |website=russiainphoto.ru|access-date=2023-09-26|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926063526/https://russiainphoto.ru/photos/195013/}}</ref>, a phléigh sé níos déanaí le comhdháilrithe, Seanadóirí agus taidhleoirí<ref name="gura"/>. Ba é toradh na ndíospóireachtaí seo<ref>{{Cite news|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|teideal=25-летие начала исхода|newspaper=Диаспора. Славянская общественная газета|author=Vitaly Futorny|date=2013-08-11|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508015913/https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|archive-date=2024-05-08}}</ref> ná rith "Leasú Lautenberg" sa bhliain 1989, atá ainmnithe as Seanadóir an Pháirtí Dhaonlathaigh ó stát [[Sraith Nua]], [[Lautenberg, Frank|Frank Lautenberg]]. Sa chéad deich mbliana d'fheidhmiú an leasaithe seo, tháinig thart ar 350,000 inimirceach reiligiúnach isteach sna Stáit Aontaithe dá bharr<ref name="gura"/><ref name="semenova"/>, agus sa tréimhse go dtí 2010 — thart ar 1 milliún<ref name="romanovich"/>. Thosaigh oll-imeacht na bPentecostalach ó Nakhodka sa bhliain 1988, nuair a d'fhág 152 duine fásta, gan leanaí óga a áireamh. Sa bhliain 1989, chuaigh 45 Pentecostalach fásta ar eisimirce ó Nakhodka<ref name="ostrovskaya"/>. === Gníomhaíocht cearta daonna sna Stáit Aontaithe === Agus é sna Stáit Aontaithe, chruthaigh Pertshatkin a shuíomh Gréasáin féin, ina ndearna sé cur síos ar shonraí a ghabhála agus a phríosúnachta le linn an troda ar son na heisimirce<ref name="ostrovskaya"/><ref>{{Cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|teideal=Персональный сайт Бориса Перчаткина|access-date=2023-09-25|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926084710/https://bperchatkin.wordpress.com/}}</ref> agus d'eagraigh sé an eagraíocht Chríostaí cearta daonna ARRC<ref name="romanovich"/> (American-Russian Relief Committee)<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC&pg=PA21|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|publisher=U.S. Government Printing Office|year=2007|language=en|isbn=978-0-16-077910-7}}</ref>. d'fhoilsigh sé freisin an leabhar dírbheathaisnéiseach "Cosaáin Thine", a athchlóitear arís agus arís eile<ref name="ostrovskaya"/>. I Samhradh na bliana 2025, in éineacht le daoine ar comhaigne leis i [[An Roinn Stáit (na Stáit Aontaithe)|Roinn Stáit na Stát Aontaithe]] agus i [[Coimisiún na Stát Aontaithe um Shaoirse Reiligiúnach Idirnáisiúnta]], labhair Boris Pertshatkin faoin bhfíric go bhfuil Críostaithe síochánacha san Úcráin agus sa Rúis á ngéarleanúint, go ndiúltaítear seirbhís shibhialta mhalartach dóibh, go ndéantar iad a shlógadh le fornert, go gabhann siad, go gcaitear go foréigneach leo agus go mbagraítear orthu as diúltú páirt a ghlacadh i gcomhrac, chomh maith le idirdhealú agus géarleanúint choiriúil a dhéanamh orthu. Maidir leis seo, rinne Boris Pertshatkin stocaireacht ar son cuóta imirce ar leith a chruthú do Chríostaithe síochánacha Úcránacha a tháinig go dtí na Stáit Aontaithe faoin gclár [[Uniting for Ukraine|U4U]]<ref>{{Cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|teideal=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|access-date=2025-11-27|archive-date=2025-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815145842/https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/}}</ref>. == Luacht == Lulaigh an fisiceoir agus buaiteoir Duais Nobel [[Sakharov, Andrei|Andrei Sakharov]] Boris Pertshatkin i measc príosúnach polaitíochta Sóivéadach eile ina alt 1981 "Freagracht na nEolaithe"<ref>{{Cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|teideal=Сахаров. Ответственность учёных|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002222415/https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|archive-date=2023-10-02}}</ref>. == Saothair == * Pertshatkin, Boris. ''Огненные тропы'' ("Cosaáin Thine"). Seattle (USA), 2002. — 222 p. == Foinse == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://bperchatkin.wordpress.com/ Suíomh idirlín phearsanta Boris Pertshatkin] * {{Cite journal|author=Michael Rowe|title=The Soviet pentecostal emigration movement|url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098|journal=Religion in Communist Lands|date=2 January 2008|volume=11|issue=3|pages=337–339|language=en|doi=10.1080/09637498308431098}} * {{Cite journal|author=Catherine Wanner|title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II|url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml|journal=Canadian-American Slavic Studies|publisher=Brill Schöningh|date=January 2010|volume=44|issue=1–2|pages=44–66|language=en|issn=2210-2396|doi=10.1163/221023910X512796}} * {{Cite news|author=Special To the New York Times|teideal=Soviet Pentecostals Meet Illegally and Form Council|url=https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html|newspaper=The New York Times|access-date=2025-12-18|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310060316/https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html|archive-date=2018-03-10}} {{Rialú údaráis}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1946]] [[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna]] m3fyx1ya8gkoalxpige0zzh2il6994k 0 128309 1326989 2026-08-28T14:53:21Z ~2026-46877-16 76696 Ag athdhíriú go [[Údarás na Palaistíne]] 1326989 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Údarás na Palaistíne]] c78ntptulku2u9e4560eit02yrgx2wv 0 128310 1327007 2026-08-29T00:54:30Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le 'Is éard atá i gceist le '''sionagóg''' ná foirgneamh ina dtagann Giúdaigh le chéile chun bheith ag adhradh nó chun staidéar a dhéanamh ar a reiligiún.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/sionag%C3%B3g|teideal=sionagóg - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for sionagóg by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-08-29}}</ref> == Féach freisin == * [[Mosc]], [[Séipéal]] == Tagairtí == {{re...' 1327007 wikitext text/x-wiki Is éard atá i gceist le '''sionagóg''' ná foirgneamh ina dtagann Giúdaigh le chéile chun bheith ag adhradh nó chun staidéar a dhéanamh ar a reiligiún.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/sionag%C3%B3g|teideal=sionagóg - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for sionagóg by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-08-29}}</ref> == Féach freisin == * [[Mosc]], [[Séipéal]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Giúdachas]] [[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir]] en4w9w32qvau4o35j26leawfehwel4b 1327008 1327007 2026-08-29T00:59:13Z TGcoa 21229 1327008 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Orthodox Synagogue, Terenure - geograph.org.uk - 402733.jpg|mion|An tsionagóg i d[[Tír an Iúir]], BÁC. Leagadh í in 2026.]] Is éard atá i gceist le '''sionagóg''' ná foirgneamh ina dtagann Giúdaigh le chéile chun bheith ag adhradh nó chun staidéar a dhéanamh ar a reiligiún.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/sionag%C3%B3g|teideal=sionagóg - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for sionagóg by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-08-29}}</ref> == Féach freisin == * [[Mosc]], [[Séipéal]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Giúdachas]] [[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir]] l6jhoy37cw92s6cbrmkymm48usyinni 0 128311 1327032 2026-08-29T10:28:17Z Rafeelde 76711 Leathanach cruthaithe le ''''Progressive Vision''' is an Irish private ophthalmology clinic group established in 2010, with clinics in Sandyford and Swords, County Dublin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://beaconsouthquarter.ie/stores/progressive-vision/|teideal=Progressive Vision – Beacon South Quarter|language=en-GB|dátarochtana=2026-08-29}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://greatplacetowork.ie/certified-organisations/progressive-vision|teideal=Working At Progressive Vision {{!}} Grea...' 1327032 wikitext text/x-wiki '''Progressive Vision''' is an Irish private ophthalmology clinic group established in 2010, with clinics in Sandyford and Swords, County Dublin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://beaconsouthquarter.ie/stores/progressive-vision/|teideal=Progressive Vision – Beacon South Quarter|language=en-GB|dátarochtana=2026-08-29}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://greatplacetowork.ie/certified-organisations/progressive-vision|teideal=Working At Progressive Vision {{!}} Great Place To Work? Ireland|language=en|work=greatplacetowork.ie|dátarochtana=2026-08-29}}</ref> ==Background== Progressive Vision provides general and specialist eye-care services, including cataract surgery, glaucoma treatment, retinal and corneal services, paediatric ophthalmology and oculoplastic care. Aideen Curtin is a founding director and has served as chief executive officer.<ref>{{Lua idirlín|url=https://businessandfinance.com/news/success-means-knowing-weve-impacted-someones-life-with-aideen-curtin-ceo-of-progressive-vision/|teideal="Success means knowing we’ve positively impacted someone’s life"|work=Business & Finance|dátarochtana=2026-08-29}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tcd.ie/news_events/articles/trinity-researchers-lead-32-million-project-targeted-at-degenerative-retinal-diseases/|teideal=Trinity researchers lead €3.2 million project targeted at degenerative retinal diseases|údar=Trinity College Dublin|language=en|work=www.tcd.ie|dátarochtana=2026-08-29}}</ref> The organisation's consultant ophthalmologists include Mark Cahill, Mohamed El Morsy, Fiona D'Arcy and Clare Quigley.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eyedoctors.ie//opthalmologists/doctor/382/Ms-Clare-Quigley/|teideal=Ms Clare Quigley {{!}} Ophthalmologist in Ireland {{!}} Eye Doctors 2026|údar=Irish College of Ophthalmogists (ICO)- https://eyedoctors.ie|language=en|work=entertainment.ie|dátarochtana=2026-08-29}}</ref> Progressive Vision also conducts research through its involvement in the EYE-D project with Trinity College Dublin and Research Ireland, focusing on treatments for age-related macular degeneration and glaucoma.<ref>{{Lua idirlín|url=https://beaconsouthquarter.ie/stores/progressive-vision/|teideal=Progressive Vision}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} r1gw0yw1qbsmn6kbb3rw9bxcrm3xkhj