Teimpléad:Foirne Foirmle a hAon

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ga">
  <siteinfo>
    <sitename>Vicipéid</sitename>
    <dbname>gawiki</dbname>
    <base>https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Meán</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speisialta</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Plé</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Úsáideoir</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Plé úsáideora</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicipéid</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Plé Vicipéide</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Íomhá</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Plé íomhá</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Plé MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Teimpléad</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plé teimpléid</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Cabhair</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Plé cabhrach</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Catagóir</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Plé catagóire</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Teimpléad:Foirne Foirmle a hAon</title>
    <ns>10</ns>
    <id>7902</id>
    <revision>
      <id>1327291</id>
      <parentid>1294553</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T20:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>+yuki</comment>
      <origin>1327291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4475" sha1="6f3unvqq9oi4py4i19l1k059di99jpz" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = Foirne Foirmle a hAon
|title = Foirne [[Foirmle a hAon]]
|bodyclass = plainlist
|belowstyle = text-align:center;
|list1 = {{color|#000000|Foirne agus tiománaithe don [[Séasúr Foirmle a hAon 2026]]}}

 | list2 = {{#invoke:Navbox with columns|navbox | child
   | colstyle = text-align: center;
   | colwidth = 16.6%

 
 | col1header = [[Alpine F1 Team|&lt;span style=&quot;color:#FFFFFF;&quot;&gt;Alpine&lt;/span&gt;]]-[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|&lt;span style=&quot;color:#FFFFFF;&quot;&gt;Mercedes&lt;/span&gt;]]
 | col1headerstyle = background:#0064BF; color:#FFFFFF; {{box-shadow border|a|#F096C8|1px}}
 | col2header = [[Aston Martin i bhFoirmle a hAon|&lt;span style=&quot;color:#FFFFFF;&quot;&gt;Aston Martin Aramco&lt;/span&gt;]]-[[Honda i bhFoirmle a hAon|&lt;span style=&quot;color:#FFFFFF;&quot;&gt;Honda&lt;/span&gt;]]
 | col2headerstyle = background:#004940; color:#FFFFFF; {{box-shadow border|a|#CEDC00|1px}}
 | col3header = [[Audi i bhFoirmle a hAon|&lt;span style=&quot;color:#FFFFFF;&quot;&gt;Audi&lt;/span&gt;]]
 | col3headerstyle = background: black; color: #000000; {{box-shadow border|a|#00FF00|1px}}
 | col4header = [[Cadillic i bhFoirmle a hAon|&lt;span style=&quot;color:#FFFFFF;&quot;&gt;Cadillic&lt;/span&gt;]]{{color|#FFFFFF|-}}[[Scuderia Ferrari|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;Ferrari&lt;/span&gt;]]
 | col4headerstyle = background:black; color:#000000; {{box-shadow border|a|#DA291C|1px}}
 | col5header = [[Scuderia Ferrari|&lt;span style=&quot;color:#FFFFFF;&quot;&gt;Ferrari&lt;/span&gt;]]
 | col5headerstyle = background:#D40000; color:#FFFFFF; {{box-shadow border|a|#000000|1px}}


 | col1 =
* 10. [[Pierre Gasly]] {{bratach|France}}
* 43. [[Franco Colapinto]] {{bratach|Argentina}}
 | col2 =
* 14. [[Fernando Alonso]] {{bratach|Spain}}
* 18. [[Lance Stroll]] {{bratach|Canada}}
 | col3 =
* 5. [[Gabriel Bortoleto]] {{bratach|Brazil}}
* 27. [[Nico Hülkenberg]] {{bratach|Germany}}
 | col4 =
* 11. [[Sergio Pérez]] {{bratach|Mexico}}
* 77. [[Valtteri Bottas]] {{bratach|Finland}}
 | col5 =
* 16. [[Charles Leclerc]] {{bratach|Monaco}}
* 44. [[Lewis Hamilton]] {{bratach|UK}}


}}

 | list3 = {{#invoke:Navbox with columns|navbox | child
   | colstyle = text-align: center;
   | colwidth = 16.6%

 | col1header = [[Haas F1 Team|&lt;span style=&quot;color:#FFFFFF;&quot;&gt;Haas&lt;/span&gt;]]{{color|#FFFFFF|-}}[[Scuderia Ferrari|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;Ferrari&lt;/span&gt;]]
 | col1headerstyle = background:black; color:#000000; {{box-shadow border|a|#DA291C|1px}}
 | col2header = [[McLaren|&lt;span style=&quot;color:#000000;&quot;&gt;McLaren&lt;/span&gt;]]-[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|&lt;span style=&quot;color:#000000;&quot;&gt;Mercedes&lt;/span&gt;]]
 | col2headerstyle = background:#FF9800; color:#000000; {{box-shadow border|a|#000000|1px}}
 | col3header = [[Mercedes-Benz i bhFoirmle a hAon|&lt;span style=&quot;color:#000000;&quot;&gt;Mercedes&lt;/span&gt;]]
 | col3headerstyle = background: #CCCCCC; color: #000000; {{box-shadow border|a|#12E4DB|1px}}
 | col4header = [[Racing Bulls|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;Racing Bulls&lt;/span&gt;]]-[[Red Bull Powertrains|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;Red Bull Ford&lt;/span&gt;]]
 | col4headerstyle = background:blue; color:#FFFFFF; {{box-shadow border|a|red|1px}}
 | col5header = [[Red Bull Racing|&lt;span style=&quot;color:#FFFFFF;&quot;&gt;Red Bull Racing&lt;/span&gt;]]-[[Red Bull Powertrains|&lt;span style=&quot;color:#FFFFFF;&quot;&gt;Red Bull Ford&lt;/span&gt;]]
 | col5headerstyle = background:#000040; color:#FFFFFF; {{box-shadow border|a|#E2071F|1px}}

 | col6header = [[Williams Grand Prix Engineering|&lt;span style=&quot;color:#FFFFFF;&quot;&gt;Williams&lt;/span&gt;]]-[[Mercedes AMG High Performance Powertrains|&lt;span style=&quot;color:#FFFFFF;&quot;&gt;Mercedes&lt;/span&gt;]]
 | col6headerstyle = background:#041E42; color: #FFFFFF; {{box-shadow border|a|#00A0DE|1px}}


 | col1 =
* 31. [[Esteban Ocon]] {{bratach|France}}
* 87. [[Oliver Bearman]] {{bratach|UK}}
 | col2 =
* 1. [[Lando Norris]] {{bratach|UK}}
* 81. [[Oscar Piastri]] {{bratach|Australia}}
 | col3 =
* 12. [[Andrea Kimi Antonelli]] {{bratach|Italy}}
* 63. [[George Russell]] {{bratach|UK}}
 | col4 =
* 22. [[Yuki Tsunoda]] {{bratach|Japan}}
* 30. [[Liam Lawson]] {{bratach|New Zealand}}
* 41. [[Arvid Lindblad]] {{bratach|UK}}
 | col5 =
* 3. [[Max Verstappen]] {{bratach|Netherlands}}
* 6. [[Isack Hadjar]] {{bratach|France}}
* 30. [[Liam Lawson]] {{bratach|New Zealand}}
 | col6 =
* 23. [[Alex Albon|Alexander Albon]] {{bratach|Thailand}}
* 55. [[Carlos Sainz Jr.]] {{bratach|Spain}}
}}
}}
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;

{{Cómhaoin|Template:Formula One teams|Teimpléad:Foirne Foirmle a hAon}}

[[Catagóir:Foirmle a hAon]]
[[Catagóir:Teimpléid]]
[[Catagóir: Boscaí Nascleanúint Foirmle a hAon]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6f3unvqq9oi4py4i19l1k059di99jpz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:203.91.75.114/Teagmháil</title>
    <ns>2</ns>
    <id>8655</id>
    <revision>
      <id>1327269</id>
      <parentid>1326701</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:32:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Guliolopez</username>
        <id>313</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Guliolopez moved page [[Vicipéid:Teagmháil]] to [[Úsáideoir:203.91.75.114/Teagmháil]] without leaving a redirect: Discussion (user talk?) thread errantly added to project (Wikipedia) namespace? </comment>
      <origin>1326701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1217" sha1="5ab3k32lpwww6llx96uzug4oclwrqhj" xml:space="preserve">{{Scrios|1=Féach: https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Vicip%C3%A9id:Halla_baile&amp;diff=prev&amp;oldid=1323439 }}
==18 Aibreán 2006 ==

Dia dhíobh a chairde Ghaeil,
Gearòid anseo atá im'chonaì anseo san Astráil le fada on lá.Sean-mhúinteoir mè atá ar phisean anois ach na blianta fada ò shin mhúin mé i scoileanna éagsùla i mBaile Átha Cliath.Tháinig mé ar an leathanach seo le déanaí agus ní nach ionadh chuir mé an-spéis ann.
Sé an fáth go bhfuil mé ag scríobh anseo ná go dtabharfaidh sé seans dom teangamháil a dhéanamh le gaeilgeóirí eile a bheadh toilteanach scríobh chugam anois agus arís ar an idirlíon.Is cuma cén aois tú a fhad is atá spéis agat sa Gaeilge.Scríobh chugam má tá fonn ort. Is cuma liom an caighdeán Gaeilge atá agat. 

Le meas
Gearóid {{unsigned|203.91.75.114}}


:[[Úsáideoir:Éóg1916|Éóg1916]] 11:34, 28 Eanáir 2007 (UTC)Éóg1916
:Bheinn rí shásta rudaí a phlé leat a Ghearóid!
:R-phost: eogribin@iol.ie

::[[Úsáideoir:Gwydionleu|Gwydionleu]] 3:08, 31 Eanáir 2012 (PST) 
::-Is é an focal 'phisean' san alt thuas earráid chlóghrafach? An bhfuil i gceist agat 'phinsean' ('pension' i mBéarla)?
::R-phost: gwydionleu@yahoo.com</text>
      <sha1>5ab3k32lpwww6llx96uzug4oclwrqhj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327270</id>
      <parentid>1327269</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Guliolopez</username>
        <id>313</id>
      </contributor>
      <comment>Moved to username space. Rather than deleted. Doesn't appear to be correctly placed in project (Wikipedia) namespace. Certainly not as (main?) project &quot;contact&quot; page?</comment>
      <origin>1327270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1102" sha1="oal20c51ah1co7qcmjturyypq40qffh" xml:space="preserve">==18 Aibreán 2006 ==

Dia dhíobh a chairde Ghaeil,
Gearòid anseo atá im'chonaì anseo san Astráil le fada on lá.Sean-mhúinteoir mè atá ar phisean anois ach na blianta fada ò shin mhúin mé i scoileanna éagsùla i mBaile Átha Cliath.Tháinig mé ar an leathanach seo le déanaí agus ní nach ionadh chuir mé an-spéis ann.
Sé an fáth go bhfuil mé ag scríobh anseo ná go dtabharfaidh sé seans dom teangamháil a dhéanamh le gaeilgeóirí eile a bheadh toilteanach scríobh chugam anois agus arís ar an idirlíon.Is cuma cén aois tú a fhad is atá spéis agat sa Gaeilge.Scríobh chugam má tá fonn ort. Is cuma liom an caighdeán Gaeilge atá agat. 

Le meas
Gearóid {{unsigned|203.91.75.114}}


:[[Úsáideoir:Éóg1916|Éóg1916]] 11:34, 28 Eanáir 2007 (UTC)Éóg1916
:Bheinn rí shásta rudaí a phlé leat a Ghearóid!
:R-phost: eogribin@iol.ie

::[[Úsáideoir:Gwydionleu|Gwydionleu]] 3:08, 31 Eanáir 2012 (PST) 
::-Is é an focal 'phisean' san alt thuas earráid chlóghrafach? An bhfuil i gceist agat 'phinsean' ('pension' i mBéarla)?
::R-phost: gwydionleu@yahoo.com</text>
      <sha1>oal20c51ah1co7qcmjturyypq40qffh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charles de Gaulle</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11786</id>
    <revision>
      <id>1327301</id>
      <parentid>1298713</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T23:51:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1327301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15949" sha1="mj8ps9a3u5w1vljxydjsv9rws2acc6i" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba [[uachtarán]] agus laoch [[Cogadh|cogaidh]] na [[An Fhrainc|Fraince]] é an ginearál '''Charles de Gaulle''' ([[22 Samhain]], [[1890]] – [[9 Samhain]], [[1970]]).  

Is é de Gaulle a dhiúltaigh géilleadh d’fhórsaí míleata na Gearmáine i Meitheamh 1940 agus a ghlaoigh ar na Francaigh tús a chur le slógadh a chuirfeadh an ruaig ar an namhaid. 

Is é de Gaulle a thug seasamh athuair don Fhrainc i measc mhórchumhachtaí an domhain sa tréimhse iarchogaidh, idir 1958-1968 go háirithe.

Léirigh suirbhé&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lecese.fr/sites/default/files/pdf/Avis/2010/2010_06_bernard_plasait.pdf|teideal=AMÉLIORER L'IMAGE DE LA FRANCE|údar=CONSEIL ÉCONOMIQUE, SOCIAL ET ENVIRONNEMENTAL (lecese.fr)|dáta=2009|dátarochtana=2020}}&lt;/ref&gt; i 2010 gur cheap 70 faoin gcéad de mhuintir na Fraince gurb é an Ginearál de Gaulle an té is tábhachtaí riamh i stair na Fraince, i bhfad chun tosaigh ar leithéidí [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]], [[Séarlas Mór]], [[Louis XIV na Fraince|Louis XIV]] nó [[Jean Jaurès]].

De shliocht Mhic Cartáin - agus Éireannach - ba ea an Ginearál de Gaulle féin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://eu2013.ie/ie/nuacht/news-items/2130603mosmyweek/|teideal=Irish EU Presidency, News items : 2130603 MoS My week|work=eu2013.ie|dátarochtana=2019-11-10|archivedate=2019-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191110093525/http://eu2013.ie/ie/nuacht/news-items/2130603mosmyweek/}}&lt;/ref&gt;

==  Saighdiúireacht ==
Chuaigh de Gaulle isteach in Airm na Fraince sa bhliain [[1912]] tar éis ceithre bliana ag staidéar ag Saint-Cyr, [[scoil]] míleata Francach. Bhí sé páirteach sa [[Chéad Chogadh Domhanda]]. Gortaíodh agus gabhadh é ag Deaumont, i rith [[Cath Verdun|Catha Verdun]] i Márta [[1916]]. 

D'fhan sé san Arm tar éis an chogaidh agus tugadh aird dó mar mholtóir cogaidh armúrtha agus eitilte míleata. Thuig sé an tábhacht a bhainfeadh le [[tanc]]&lt;nowiki/&gt;anna sa chéad chogadh eile, agus scríobh sé [[leabhar]] dar teideal ''Vers l’armée de métier'' (‘I dtreo airm ghairmiúil’) ar an saothar sa bhliain 1935, leabhar nár tharraing mórán airde sa bhFrainc ach a léadh go cúramach lastoir den [[An Réin|Réin]]. Cúig bliana dár gcionn, d’úsáid an ''Wehrmacht'' na teaicticí a bhí molta ag de Gaulle chun línte cosanta na bhFrancach a réabadh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}&lt;/ref&gt;  

Ba Coirnéal é ag tús an [[Dara Cogadh Domhanda]], ach fuair sé ardú céime go Briogáidire-Ghinearál tar éis bheith i gceannas ar frithionsaí buach i rith Titime na Fraince sa bhliain [[1940]] agus tugadh post dó mar Fhorúnaí Cosanta i [[rialtas]] na Fraince. Fuair de Gaulle post sóisearach i rialtas Paul Reynaud ag an nóiméad deireanach nuair a bhí na Gearmánaigh ag druidim le Páras.    

Ba léir do chách go raibh ‘cath na Fraince’ caillte um an dtaca sin, ach bhí de Gaulle ar an mbeagán a thuig nárbh ionann cath na Fraince a chailliúint agus an cogadh a chailliúint. Mhol sé go n-aistreofaí an rialtas go dtí an Ailgéir; go gcúlódh an cabhlach, a raibh fágtha den aerfhórsa, is an méid den arm a d’fhéadfaí a shábháil, go dtí an Afraic thuaidh nó go Sasana; agus – thar aon rud eile – go leanfaí leis an troid.   

Nuair a fuair sé amach go raibh Pétain, [[Príomh-Aire|Príomhaire]] na Fraince, ag lorg sosa cogaidh leis na [[Naitsithe]], theith De Gaulle agus oifigigh sinsearacha eile go dtí [[Londain]]. Ní raibh ina theannta ach a ''aide de camp'', an Leifteanant Geoffroy de Courcel, amhail Don Quijote agus Sancho Panza na nua-aoise. Seo mar a scríobh de Gaulle faoin am sin:  &lt;blockquote&gt;[[Íomhá:CharlesDeGaullespeech18June.JPG|clé|mion|232x232px|óráid ar 18 Meitheamh 1940, craoladh inar impigh de Gaulle ar na Francaigh, a bhí ag iarraidh leanúint leis an troid, dul i dteagmháil leis. ]]̊Chonacthas dom féin go rabhas i m’aonar agus fágtha gan taca, mar a bheadh duine ar imeall aigéin agus é ag iarraidh snámh trasna.̊&lt;/blockquote&gt;Thug de Gaulle [[Appel du 18 juin 1940 (Ginearál de Gaulle)|óráid raidió cháiliúil]] ar [[18 Meitheamh]] [[1940]] i Londain, &quot;L'appel du 18 juin&quot;, &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=L'Appel du 18 Juin|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=L%27Appel_du_18_Juin&amp;oldid=196436380|journal=Wikipédia|date=2022-08-26|language=fr}}&lt;/ref&gt;ag iarraidh ar mhuintir na Fraince seasamh in aghaidh na forghabhála. Rinne de Gaulle, anois ina Ghinearál agus ceannaire féincheaptha, achainí ar chách tacú leis agus cháin sé an sos cogaidh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Appeal of 18 June|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Appeal_of_18_June&amp;oldid=902425672|journal=Wikipedia|date=2019-06-18|language=en}}&lt;/ref&gt; “Má tá cath caillte ag an bhFrainc inniu,” a dúirt de Gaulle, “níl an cogadh caillte aici.” 
{{Main|Appel du 18 juin 1940 (Ginearál de Gaulle)}}{{Main|Cath na Fraince}}[[Íomhá:Charles de Gaulle 1943 Tunisia.jpg|thumb|left|De Gaulle - 1943|alt=|188x188px]]Ansin bhunaigh sé Fórsaí na bhFrancach Saor chun leanúint leis an troid thar lear in aghaidh na [[Gearmánaigh]]. Thosaigh daoine ag cloí leis an ''France Combattante,'' mar a ghlaofaí ar an ngluaiseacht, ina nduine agus ina nduine ar dtús, ansin ina mbaicle agus ina mbaicle. Dhá mhí dár gcionn, thiontaigh an chéad mhír d’impireacht na Fraince a cóta nuair a thug na húdaráis choilíneacha i [[Sead]] a ndílseacht do ghluaiseacht de Gaulle seachas do rialtas an Mharascail Pétain. Faoin [[18 Meitheamh]] [[1942]], nuair a labhair an Ginearál ag slógadh dá lucht leanúna san Albert Hall i [[Londain]], bhí 70,000 fear ag troid i bhfórsaí armtha na Fraince Saoire. Bhí dhá rannán armúrtha ina measc, agus bhí ceann de na rannáin sin tar éis meanma na bhFrancach ar fud na cruinne a ardú trí chath a bhriseadh ar ''Afrikakorps'' na Gearmáine ag Bir-Hakeim. 

Bhí na Fórsaí seo go mór chun tosaigh i saoradh na Fraince. Saoradh [[Páras]] ar an [[25 Lúnasa]], [[1944]] agus rinneadh [[Uachtarán]] [[Rialtas|Rialtais]] Sealadach na Fraince de De Gaulle. 

Agus De Gaulle ag labhairt leis an slua daoine bailithe os comhair an Hôtel de Ville i bPáras tar éis d’airm na gComhghuaillithe seilbh a ghlacadh ar an gcathair, dúirt sé:  &lt;blockquote&gt;Páras. Páras maslaithe. Páras scriosta. Páras céasta. Ach Páras fuascailte! &lt;/blockquote&gt;[[Íomhá:Charles de Gaulle-1963.jpg|clé|mion|1963]]

== Quatrième République ==
Idir na blianta 1946 agus 1958, bhí de Gaulle as cumhacht. Tugtar ''‘la traversée du désert’'' nó ‘an turas trasna an fhásaigh’ ar an tréimhse seo.  

Theip ar an ''Rassemblement du peuple français'', gluaiseacht pholaitiúil a bhunaigh de Gaulle sna blianta sin, ach glaodh ar ais é sa bhliain 1958 nuair a bhí cogadh cathartha ar tí briseadh amach de bharr ghéarchéim na hAilgéire.  

&quot;Ceann d’íoróin na staire is ea é gur chinn polaiteoirí na Fraince cumhacht iomlán a bhronnadh ar an nGinearál de Gaulle nuair a chlis ar an 4ú poblacht, go díreach mar a bhronnadar cumhacht iomlán ar an Marascal Pétain nuair a chlis ar an 3ú poblacht ocht mbliana déag roimhe sin.&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Pomnik de Gaulle`a.jpg|mion|Dealbh, [[Vársá]]|clé]]
== Cinquième République ==
=== 1958 ===
Bhí an Fhrainc ina cíor thuathail amach is amach sa bhliain 1958. Bhí an tír i gceartlár géarchéim [[Eacnamaíocht|eacnamaíochta]] agus an-droch-chuma ar cúrsaí san [[An Ailgéir|Ailgéir]].   

Tharla coup d'état ar an 13 Bealtaine 1958, an &quot;Algiers putsch&quot;.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=May 1958 crisis in France|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=May_1958_crisis_in_France&amp;oldid=992681790|journal=Wikipedia|date=2020-12-06|language=en}}&lt;/ref&gt;  Tháinig de Gaulle ar ais sa bhliain [[1958]], tar éis géarchéime Bhealtaine 1958, le tacaíocht an Airm, agus shábháil an fear mór an [[daonlathas]] agus an t[[slándáil]] sa Fhrainc. 

Dréachtaíodh [[bunreacht]] nua agus bunaíodh an &quot;Cúigiú Poblacht&quot;.  Chruthaigh de Gaulle institiúidí nua stáit, institiúidí a thug socracht pholaitiúil don tír.   

=== 1960idí ===
Toghadh de Gaulle mar Uachtarán na Fraince ar [[21 Nollaig]], [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile.

Bhí De Gaulle i gceannas  nuair a eisíodh [[Airgead (eacnamaíocht)|airgead]] nua, an &quot;franc nua&quot; ar an 1 Eanáir 1960.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=French franc|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=French_franc&amp;oldid=990607871|journal=Wikipedia|date=2020-11-25|language=en}}&lt;/ref&gt; Cuireadh an [[Eacnamaíocht|geilleagar]] sa Fhrainc chun cinn ag an am céanna. De bharr [[infheistíocht]] stáit i d[[teicneolaíocht]] an eolais, sa tionscal agus sa spástaiscéalaíocht, cuireadh borradh faoi gheilleagar na Fraince agus tháinig méadú trí mhilliún duine ar dhaonra na tíre sa tréimhse 1962-69. 

San [[1960idí]], thug de Gaulle an tír chun [[Síocháin|síochán]]&lt;nowiki/&gt;a agus thug sé [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchas]] don [[An Ailgéir|Ailgéir]], rud a chuir deireadh le [[cogadh]] costasach nár theastaigh leis na Francaigh. Ar an 19 Márta 1962, shínigh rialtas na Fraince agus an FLN an Comhaontú Evian.

D'fhorbair an Fhrainc [[airm núicléacha]] agus chuir De Gaulle polasaithe pan-Eorpacha chun tosaigh. Ach dhiúltaigh de Gaulle don [[An Bhreatain|Bhreatain]] dul isteach i g[[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]] sa bhliain 1967.&lt;ref&gt;{{Cite news|teideal=Emphatic 'No' by de Gaulle|url=https://www.theguardian.com/world/1967/nov/28/eu.france|work=The Guardian|dáta=1967-11-28|dátarochtana=2019-06-18|language=en-GB|údar=Nesta Roberts}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Cashel House Hotel-012.JPG|clé|mion|[[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Cashel]] House Hotel,  3 Meitheamh 1969,  síniú de Gaulle]]
== Gnóthaí eachtracha ==

Bhí de Gaulle in aghaidh bhallraíocht na Breataine sa [[Comhphobal Eorpach|Chomhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]] (an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] níos déanaí).  Lean Éire uirthi ag lorg ballraíochta sa CEE ach bhí deireadh le dóchas i 1963 nuair a léirigh Uachtarán de Gaulle nár theastaigh ón bhFrainc go mbeadh an Bhreatain sa chomhphobal. 

Ansin Chuir an tUachtarán de Gaulle cosc leis an dara hiarratas sa bhliain 1967.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ec.europa.eu/ireland/about-us/ireland-in-eu_ga|teideal=Éire san AE|údar=Laurent BELLEC|dáta=2016-05-30|language=en|work=Éire - European Commission|dátarochtana=2019-11-09}}&lt;/ref&gt; 

Mar sin, níor éirigh le hÉIrinn ina cuid iarratas e bheith mar bhall den CEE sna [[1960idí]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.feasta.ie/2003/eanair/smaoinpol.html|teideal=Feasta - Smaointe polaitíochta|work=www.feasta.ie|dátarochtana=2019-11-09|archivedate=2017-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171121101925/http://www.feasta.ie/2003/eanair/smaoinpol.html}}&lt;/ref&gt; [[Íomhá:Cashel House Hotel-003.JPG|clé|mion|Cuimheachán, Teach [[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Cashel]], [[Contae na Gaillimhe]]]]
== 1968, agus éirí as  ==


Tharla [[Réabhlóid]] na Mac Léinn i m[[An Bhealtaine|Bealtaine]] 1968. Ar an [[13 Bealtaine]] [[1968]], ghlac 800,000 duine, na ceardchumainn ina measc, páirt san agóid i bPáras in aghaidh de Gaulle. Ach sa deireadh thiar, ní raibh an Páirtí Cumannach sásta dul i gcomhpháirt leis na mic léinn (mar shampla &quot;Dany le Rouge&quot;) ná a leithéid agus níorbh fhada go bhfuair an Ginearál de Gaulle an lámh in uachtar arís&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/leabhair/scealta-nuachta/|teideal=Scéalta Nuachta. Leabhair COMHAR 2016|údar=Deaglán de Bhréadún|dáta=2016|dátarochtana=2019}}&lt;/ref&gt;, ar feadh cúpla mí ar aon nós.


D'éirigh de Gaulle as oifig ar an [[28 Aibreán]]  [[1969]]. Nuair a theip ar an reifreann a eagraíodh i mí Aibreáin 1969 chun an córas polaitiúil a leasú faoi mar a bhí molta aige, d’éirigh sé as oifig láithreach. Ach i ndáiríre, ba iad eachtraí mhí na Bealtaine 1968 a chuir deireadh le ré de Gaulle sa Fhrainc.[[Íomhá:Ring of Kerry Sneem de Gaulle Denkmal Irland@20160602.jpg|mion|De Gaulle i gCiarraí, [[An tSnaidhm]]|clé]]
== De Gaulle in Éirinn agus bás ==
[[Íomhá:General de Gaulle - geograph.org.uk - 717956.jpg|clé|mion|Cuimhneachán i [[Londain]]]]
Thug de Gaulle cuairt ar Éirinn sa bhliain [[1969]]. Bhí an t-uachtarán  díreach tar éis éirí as agus tháinig sé go hÉirinn ar feadh sé seachtaine le scríobh agus le machnamh, in aois a ocht mbliana déag agus trí scór, agus in ísle brí.

Chaith sé cúpla seachtain i gContae Chiarraí ([[An tSnaidhm]]) agus i gContae na Gaillime ([[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Caiseal]]). Is in óstlann gar don tSnaidhm, Co Chiarraí, an ''Heron’s Cove'', agus sa ''Cashel House Hotel'' i g[[Conamara]] a chaith de Gaulle agus a bhean chéile, Yvonne, formhór a gcuid ama agus iad in Éirinn.

Ansin chaith de Gaulle cúpla lá [[Baile Átha Cliath|cois Life]] ag deireadh a thurais. In oirthear na tíre dóibh, thugadar cuairt ar Ghleann Dá Loch.

Thug sé cuairt ar an uachtarán, [[Éamon de Valera]]. Ag cruinniú a bhí aige le baill den [[rialtas]], fiafraíodh de cén chomhairle a bheadh aige do mhuintir na hÉireann. Is fiú machnamh a dhéanamh ar an bhfreagra a thug sé:&lt;blockquote&gt;«Tá bhur neamhspleáchas polaitiúil agaibh. Caithfidh sibh bhur neamhspleáchas eacnamaíoch agus intleachtúil a fháil.’» &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;Ansin chuaigh De Gaulle abhaile go [[Colombey-les-Deux-Églises]], áit ar chaith an chuid eile dá shaol – seachas cuairt ar an [[An Spáinn|Spáinn]] i 1970 (chun bualadh le [[Francisco Franco|Franco]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.la-guerre-d-espagne.net/que_se_passa-t-il.htm|teideal=que_se_passa-t-il|work=www.la-guerre-d-espagne.net|dátarochtana=2020-11-09|archivedate=2021-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502064431/https://www.la-guerre-d-espagne.net/que_se_passa-t-il.htm}}&lt;/ref&gt;). 

Bhí an tsláinte go maith ag de Gaulle ag deireadh a shaoil. Ach ar an 9 Samhain 1970, bhí sé ag imirt ''Solitaire'' nuair a tháinig [[ainéaras]] air go tobann. Bhí 79 bliain d’aois aige ag an am.
== Sinsir Éireannacha ==
Ba de shliocht Éireannach é de Gaulle ar thaobh a mháthar; ba í Marie Angélique MacCartan a shin-sheanmháthair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/de-gaulle-i-measc-na-ngael-1.683376|teideal=De Gaulle i measc na nGael|údar=P. J. Mac Gabhann|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-11-09}}&lt;/ref&gt;

Agus mhaígh de Gaulle gur scríobh a sheanmháthair, Julia-Marie Delannoy, [[beathaisnéis]] [[Dónall Ó Conaill|Dhónaill Uí Chonaill]]. 

Phós de Gaulle Yvonne Vendroux sa bhliain [[1921]] agus bhí triúr [[Teaghlach|clainne]] acu.

== Féach freisin ==

* ''[[Appel du 18 juin 1940 (Ginearál de Gaulle)|Appel du 18 juin]]'' 
* [[De Gaulle (scannáin 2026)|''De Gaulle'' (scannáin 2026)]] 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:De Gaulle, Charles}}
[[Catagóir:Básanna i 1970]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1890]]
[[Catagóir:Andóra]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Monarcaí]]
[[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]]
[[Catagóir:Charles de Gaulle]]</text>
      <sha1>mj8ps9a3u5w1vljxydjsv9rws2acc6i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cúla4</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14509</id>
    <revision>
      <id>1327273</id>
      <parentid>1327174</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:40:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-47375-15</username>
        <id>76859</id>
      </contributor>
      <origin>1327273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10119" sha1="88fi90y837ul4dvbd1pllykoinxrk8s" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Is [[cainéal teilifíse]] agus [[bloc clár]] é '''''Cúla4''''', dírithe ar pháistí idir 0-12 bhliain d’aois agus le fáil ar chainéal Saorview 18, Virgin Media 602, Sky/EIR 624, agus ar fáil ar líne chomh maith.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://cula4.com/ga|teideal=cula4.com/ga|údar=Láithreán gréasáin oifigiúil|dáta=2023|language=ga-IE|work=Cula4|dátarochtana=2023-09-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/@Cula4/videos|teideal=Cúla4 - YouTube|work=www.youtube.com|dátarochtana=2023-09-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cúla4 le seoladh inniu!|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0908/1404168-cula4-le-seoladh-inniu/|date=2023-09-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Feidhmíonn [[TG4]] é.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.eirebheo.ie/news/nuacht/1292408/seoladh-cula4-an-chead-chaineal-gaeilge-riamh-do-dhaoine-oga-inniu.html|teideal=Seoladh CÚLA4 - an chéad chainéal Gaeilge riamh do dhaoine óga inniu|údar=Michelle NicPhaidin|language=gl|work=www.eirebheo.ie|dátarochtana=2023-09-08}}&lt;/ref&gt; Tugann Cúla4 teagmháil rialta don óige leis an nGaeilge.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cead tugtha ag an Aire Catherine Martin do chainéal nua Cúla4|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0928/1325942-cead-tugtha-ag-an-aire-catherine-martin-do-chaineal-nua-cula4/|date=2022-09-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairim-tuairisc/|teideal=TUAIRIM TUAIRISC: Bunú Cúla4 – lá mór i stair na teanga|dáta=2023-09-08|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-09-08}}&lt;/ref&gt; Chomh maith le [[drámaíocht]] agus le [[Beochan|beochana]] Gaeilge, bíonn cláir nuachta agus faisnéise ann chomh maith (mar shampla, [[Eco Laoch]] a thosaigh i Meán Fómhair 2022.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=FÍSEÁN: 'Más dúshlán é, is deis é chomh maith’ - cainéal nua Gaeilge do pháistí le seoladh|url=https://www.youtube.com/watch?v=umNRB5ZMdII|language=ga-IE|author=TG4|date=2023}}&lt;/ref&gt;

Thosaigh an cainéal ag craoladh ar 8 Meán Fómhair 2023.
[[Íomhá:Cula 4 logo.png|mion|Logo]]

== Forbairt ==
Bunaíodh an bloc cláir den chéad uair sa bhliain 1996 mar '''Cúlabúla'''; tar éis TnaG a athbhrandáil go TG4, athainmníodh '''Cúlabúla''' mar &quot;Cúla4&quot;. Amhail an [[1 Meán Fómhair]] [[2009]], tá Cúla4 ar fáil mar chainéal ar leithligh do chustaiméirí [[Virgin Media Ireland]] ar chainéal 602.

Tá an chuid is mó de na cláir comhdhéanta de chláir náisiúnta agus idirnáisiúnta, le dubáil nó fotheidil i [[Gaeilge|nGaeilge]]. Bíonn ábhar ann coimisiúnaithe as an nua ón earnáil léiriúcháin neamhspleách in Éirinn, chomh maith le beochan idirnáisiúnta ceannaithe, athghuthaithe go Gaeilge ag an earnáil neamhspleách. Oibríonn Cúla4 le craoltóirí idirnáisiúnta chun leaganacha Gaeilge de shraitheanna teilifíse coitianta a tháirgeadh ar [[Nickelodeon]], [[Cartoon Network]] agus [[PBS]]. Oibríonn sé freisin le cuideachtaí beochana náisiúnta chun cláir logánta a dhéanamh.

Tá cláir Cúla4 i nGaeilge nó i nGaeilge agus i [[Béarla|mBéarla]], murab ionann agus a chomórtas ina bhfuil formhór a gcuid clár i mBéarla amháin ([[RTÉjr]]/[[TRTÉ]], Nickelodeon, Cartoon Network agus [[Disney Channel]]).

=== Cainéal teilifíse ===
Fógraíodh sa bhliain 2022 go raibh cead faighte ag TG4 ón Roinn Cultúir agus Gaeltachta, Cúla4 a chraoladh ó 6am go dtí 8pm tráthnóna agus bhí maoiniú don chainéal curtha ar fáil i mbuiséad TG4 don bhliain 2023.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cula4-caineal-nua-le-bunu-ag-tg4-dirithe-ar-abhar-do-leanai/|teideal=CÚLA4 – cainéal nua le bunú ag TG4 dírithe ar ábhar do leanaí|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-09-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Dúirt na comhairleoirí neamhspleácha a scríobh tuarascáil faoi phlean TG4 an cainéal nua a bhunú go bhfuil gach seans go laghdóidh líon na ndaoine a bheidh ag féachaint ar Cúla4;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; tuairiscítear gur laghdaigh na figiúirí féachana do chainéil atá dírithe ar leanaí faoina leath ó 2016, agus meastar go leanfaidh sé sin ar aghaidh toisc leanaí a bheith ag brath níos mó agus níos mó ar ábhar ar líne. 

Mar sin, caithfear freastal ar na páistí san áit a mbíonn siad – ar an bhfón póca nó ar tháibléid. De réir [[taighde]] a bhí déanta ag an gcomhlacht Communications Chamber,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ní aontaíonn TG4 gur luach teoranta a bhainfidh le cainéal Cúla4|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1103/1333073-ni-aontaionn-tg4-gur-luach-teoranta-a-bhainfidh-le-caineal-cula4/|date=2022-11-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; ní bheadh ach thart ar 1,000 duine ar an meán ag breathnú ar Cúla4 agus is daoine fásta a deir siad, a bheidh i 90% acu. Fágann sin nach mbeidh ach 100 gasúr ar an meán ag breathnú ar an gcainéal nua. 

Ach léirigh suirbhé eile náisiúnta a rinne Ipsos MRBI in 2022 go bhfuil tacaíocht shoiléir ag cainéal Cúla4.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Léiríodh i dtaighde neamhspleách a rinne RED C go mbíonn leas á bhaint go rialta as TG4 nó Seinnteoir Cúla4 sa seomra ranga ag 44% de na múinteoirí bunscoile, 80% de na múinteoirí i mbunscoileanna lán-Ghaeilge, agus 250,000 dalta bunscoile ar fud na hÉireann.

Tá seirbhís nuachta sé nóiméad ag an gcainéal ón Máirt go dtí an Aoine ag 1.30pm, léirithe ag Fíbín Media. Mar sin tá daoine óg  in ann coinneáil cothrom le dáta leis an nuacht is déanaí agus iad sa seomra ranga.

==== Idirlíon ====
Tá dhá fhíseán ar chainéal YouTube gach seachtain, Dé Luain agus Déardaoin, le freastal orthu siúd a úsáideann an t-ardán sin go príomha. Tá feidhm tábhachtach freisin leis an aip agus leis an seinnteoir freisin, áit a mbeidh cláracha ar fáil le híoslódáil le féachaint orthu nuair mian leis an lucht féachana.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Spás do pháistí agus don Ghaeilge: Cúla4 ar an bhfód|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2023/0908/1403286-spas-do-phaisti-agus-don-ghaeilge-cula4-ar-an-bhfod/|date=2023-09-08|language=ga-IE|author=RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Bloic cláir i Cúla 4 ==
* '''CÚLA4 NA nÓG:''' Bloc cláir dírithe ar leanaí idir 2 agus 5 bliana d'aois. Craolann sé cláir cosúil le ''[[Elmo Anseo]]'', ''[[Tar ag Spraoi Sesame]]'', ''[[Dora]]'', ''[[Ni Hao, Kai-Lan]]'', ''[[Franny's Feet]]'', ''[[Dive, Olly, Dive]]'' agus ''[[The Mr. Men Show]]''.
* '''CÚLA4:''' Bloc cláir dírithe ar leanaí idir 6 agus 11 bliana d'aois. Craolann sé cláir cosúil le ''[[Ben 10]]'', ''[[Johnny Test]]'', ''[[Spongebob SquarePants]]'', ''[[Scanrúil Ó Rua]]'', ''[[Back at the Barnyard]]'', ''[[Eliot Kid]]'', ''[[The Mighty B!]]'', ''[[Skunk Fu]]'', ''[[Bog Stop]]'', ''[[Fanboy &amp; Chum Chum]]'' agus ''[[Clarence (sraith theilifíse 2014)|Clarence]]''.
* '''PONC:''' Bloc cláir dírithe ar leanaí idir 12 agus 18 bliana d'aois. Tá roinnt clár drámaíochta beo ann, mar shampla ''[[Aifric]]'', agus seónna idirnáisiúnta mar ''[[H2O: Just Add Water|H2O]]'', ''[[Life with Derek]]'', ''[[8 Simple Rules]]'', ''[[Pimp My Ride]]'', ''[[My Super Sweet 16]]'', ''[[The Hills (sraith theilifíse)|The Hills]]'', ''[[The City (sraith MTV)|The City]]'', ''[[Gossip Girl (sraith theilifíse)|Gossip Girl]]'', ''[[South Park]]'', ''[[One Tree Hill (sraith theilifíse)|One Tree Hill]]'', ''[[Dance Academy]]'', ''[[Switched at Birth (sraith theilifíse)|Switched at Birth]]'', ''[[Wipeout (2008 seó cluiche na SA 2008)|Wipeout]]'' agus ''[[What I Like About You (sraith theilifíse)|What I Like About You]]''.

== Cláir: Cúla4 na nÓg ==
*''[[Abby &amp; Scoil Eitilte na Síoga]]''
*''[[Ag Spraoi le Claude]]''
*''[[Arán Draíochta]]''
*''[[Béar Mór agus Gíog]]''
*''[[Code Lyoko]]''
*''[[Donkey Kong Country]]''
*''[[Dora]]''
*''[[Eachtraí Bert &amp; Ernie]]''
*''[[Elmo Anseo]]''
*''[[Global ag Taisteal]]''
*''[[Igam Ogam]]''
*''[[Inui]]''
*''[[Kioka]]''
*''[[Loopdidoo]]''
*''[[Mouk]]''
*''[[Ni Hao, Kai-Lan]]''
*''[[Olivia (sraith theilifíse)|Olivia]]''
*''[[Óstán Furchester]]''
*''[[Prudence Petitpas]]''
*''[[Raa Raa an Leon Glórach]]''
*''[[Rith Diego Rith]]''
*''[[Saol faoi Shráid]]''
*''[[Toto i dTrioblóid]]''
*''[[Tractor Tom]]''
*''[[Traein na nDineasár]]''
*''[[Wonder Pets]]''
*''[[Wow! Wow! Wubbzy!]]''

== Cláir: Cúla4 ==
*''[[Angelo Rules]]''
*''[[Atomic Betty]]''
*''[[Avatar: The Last Airbender]]''
*''[[Codename: Kids Next Door]]''
*''[[The Doodlebops#Rockin' Road Show|Doodlebops Rockin' Road Show]]''
*''[[Edgar and Ellen]]''
*''[[Eloise: The Animated Series|Eloise]]''
*''[[Firehouse Tales]]''
*''[[Foster's Home for Imaginary Friends]]''
*''[[Garfield]]''
*''[[I.N.K. Invisible Network of Kids]]''
*''[[Jay Jay The Jet Plane]]''
*''[[Lizzie McGuire]]''
*''[[Pet Alien]]''
*''[[Puppy in My Pocket: Adventures in Pocketville|Puppy in my Pocket]]''
*''[[Scaredy Squirrel (sraith theilifíse)|Scaredy Squirrel]]''
*''[[The Batman (sraith theilifíse)|The Batman]]''
*''[[Scéalta Tom &amp; Jerry]]''
*''[[Winx Club]]''
*''[[Watership Down (sraith theilifíse)|Watership Down]]'' (craoladh anois ar [[RTEjr]])
Tá Cúla 4 tar éis roinnt scannáin leanaí a chur i nGaeilge, mar ''[[Harry Potter (sraith scannán)|Harry Potter]]'', ''[[Jungledyret Hugo]]'', ''[[Free Willy]]'', ''[[Scooby-Doo (scannán)|Scooby Doo]]'', ''[[Charlie and the Chocolate Factory (scannán)|Charlie and the Chocolate Factory]]'', ''[[Thumbelina (scannán 1994)|Thumbelina]]'' agus ''[[A Troll in Central Park]]''.

== Féach freisin ==
*[[Niamh Ní Chróinín]], láithreoir
*''[[The Den (clár teilifíse)|The Den]]''
*[[Nickelodeon]]

== Naisc sheachtracha ==
*[https://www.cula4.com/ga/ Láithreán gréasáin oifigiúil]
*[https://www.youtube.com/@Cula4/videos Cúla4 ar Youtube]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teilifís in Éireann}}
[[Catagóir:Cláir TG4]]
[[Catagóir:Cláir do pháistí]]
[[Catagóir:Stáisiúin teilifíse na hÉireann]]
[[Catagóir:Aipeanna Gaeilge]]
[[Catagóir:Cúla4]]</text>
      <sha1>88fi90y837ul4dvbd1pllykoinxrk8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Slí an Iarthair</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36594</id>
    <revision>
      <id>1327325</id>
      <parentid>1161664</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T10:41:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MacCambridge</username>
        <id>5474</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bhog MacCambridge an leathanach [[Bealach an Iarthair]] go [[Slí an Iarthair]]: is fearr slí</comment>
      <origin>1161664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="607" sha1="kuybv6quwa7tmbojhezfslycrtkgxvv" xml:space="preserve">[[Íomhá:Western Way in Lettershanbally forest - geograph.org.uk - 967422.jpg |deas|250px|thumb|Bealach an Iarthair]]
Is rian é '''Bealach an Iarthair'''.&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1380155|title=Bealach an Iarthair/Western Way {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; Tá sé suite i g[[Contae na Gaillimhe]] agus i g[[Contae Mhaigh Eo]]. 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-tír-ie}}

[[Catagóir:Contae Mhaigh Eo|Bealach an Iarthair]]</text>
      <sha1>kuybv6quwa7tmbojhezfslycrtkgxvv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327327</id>
      <parentid>1327325</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T10:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MacCambridge</username>
        <id>5474</id>
      </contributor>
      <comment>Bealach an Iarthair de réir logainm bealach eile i mBÁC</comment>
      <origin>1327327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="318" sha1="5rgs76qjksuj2wveq2kbpyxu4vg712r" xml:space="preserve">[[Íomhá:Western Way in Lettershanbally forest - geograph.org.uk - 967422.jpg |deas|250px|thumb|Slí an Iarthair]]
Is rian é '''Slí an Iarthair'''. Tá sé suite i g[[Contae na Gaillimhe]] agus i g[[Contae Mhaigh Eo]]. 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-tír-ie}}

[[Catagóir:Contae Mhaigh Eo|Slí an Iarthair]]</text>
      <sha1>5rgs76qjksuj2wveq2kbpyxu4vg712r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Léigear Shairéavó</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101046</id>
    <revision>
      <id>1327278</id>
      <parentid>1270281</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>440</id>
      </contributor>
      <comment>Ag baint [[:Íomhá:Siege_of_Sarajevo.png|Siege_of_Sarajevo.png]] amach, scrios [[commons:User:ChemSim|ChemSim]] é ón Chómhaoin mar: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Siege of Sarajevo.png|]]</comment>
      <origin>1327278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4824" sha1="4nty8ieslibxyerh2zwudkcwlk1ylos" xml:space="preserve">{{Infobox Coinbhleacht Mhíleata
|méid=300px
|coinbhleacht=Léigear Shairéavó
|íomhá=
|méid_íomhá=280px
|teideal_íomhá=Parlaimint na Boisnia trí thine le linn Léigear Shairéavó i 1992
|dáta=[[2 Aibreán 1992]] – [[29 Feabhra 1996]]
(3 bliana, 10 mí, 3 seachtaine agus 3 lá)
|áit=[[Sairéavó]], [[an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin]]
|toradh=Sáinn gan réiteach
*Sos lámhaigh
*[[Comhaontú Dayton]]
|comhraiceoir1=Poblacht na Boisnia agus na Heirseagaivéine&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1992–96)&lt;br&gt;Poblacht Chrótachna Heirseaga-Boisnia&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1992–96)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
----
'''Tacaithe ag:''' &lt;br&gt;[[ECAT]] &lt;br&gt;&lt;small&gt;(1994–96)&lt;/small&gt;
|comhraiceoir2= Poblacht Chónaidhme Sóisialach na hIúgslaive &lt;small&gt;(1992)&lt;/small&gt;&lt;hr/&gt;Poblacht na Seirbia (Republika Srpska)&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1992–96)&lt;/small&gt;
|ceannasaí1=[[Alija Izetbegović]]&lt;br&gt;
[[Hakija Turajlić]]&lt;br&gt;
[[Sefer Halilović]]&lt;br&gt;
[[Rasim Delić]]&lt;br&gt;
[[Jovan Divjak]]&lt;br&gt;
Dragan Vikić&lt;br&gt;
[[Enver Hadžihasanović]]&lt;br&gt;
[[Mustafa Hajrulahović Talijan|Mustafa Hajrulahović]]&lt;br&gt;
Vahid Karavelić&lt;br&gt;
Nedžad Ajnadžić&lt;br&gt;
[[Mušan Topalović|Mušan &quot;Caco&quot; Topalović]]&lt;br&gt;
[[Ismet Bajramović|Ismet &quot;Ćelo&quot; Bajramović]]&lt;br&gt;
[[Jusuf Prazina|Jusuf &quot;Juka&quot; Prazina]]&lt;br&gt;
[[Ramiz Delalić]]&lt;br&gt;
[[Zaim Imamović (officer)|Zaim Imamović]]&lt;br&gt;
Vladimir Šaf&lt;br&gt;
Ivan Vulić
----
[[Leighton W. Smith]]
|ceannasaí2=[[Milutin Kukanjac]]
|líon_comhraic1=70,000 saighdiúir
|líon_comhraic2=13,000 saighdiúir
|taismigh1=6,137 saighdiúir marbh
|taismigh2=2,241 saighdiúir marbh
|}}
Tharla '''Léigear Shairéavó''' e linn an chogaidh san iar-[[An Iúgslaiv|Iúgslaiv]], léigear a mhair ó mhí Aibreáin 1992 go mí Feabhra 1996..&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/sakharovprize/ga/oslobodenje-1993-bosnia-and-herzegovina/products-details/20200330CAN54168|teideal=1988 - 2000 {{!}} Buaiteoirí {{!}} Duais Sakharov {{!}} Parlaimint na hEorpa|language=ga|work=sakharovprize|dátarochtana=2022-04-06}}&lt;/ref&gt;

== Cúlra ==
Nuair a bhris an [[An Iúgslaiv|Iúgslaiv]] suas, ba é [[Slobodan Milošević|Slobodan Milosevic]] a d’adaigh gríosach mharfach fuath na gcianta idir [[Seirbiaigh]], [[Moslamaigh]] agus [[Crótaigh]].An &quot;Ridire Ceartchreideamhach Críostaí&quot; ar chrosáid in aghaidh an Daoscarshlua Mhoslamaigh sa Bhoisnia, agus Eiricigh na Róimhe sa Chróit.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[[Íomhá:Evstafiev-bosnia-cello.jpg|mion|dordveidhleadóir Vedran Smailović sa Leabharlann Náisiúnta, 1992]]
== Imeachtaí ==
[[Íomhá:Sarajevo – Kovači memorial 1.jpg|mion|Cuimhneachán Kovači ]]
Idir an 2-6 Aibreán 1992, chuir óglaigh Arm na Seirbia an chathair [[Sairéavó|Shairéavó]] faoi léigear.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/pdfs/news/expert/2017/12/story/20171201STO89317/20171201STO89317_ga.pdf|teideal=Tríocha bliain de Dhuais Sakharov: an taispeántas ‘Cosnaíonn siad ár saoirsí’|údar=europarl.europa.eu|dáta=2017|dátarochtana=2022}}&lt;/ref&gt;   Ar an 5 Aibreán 1992, scriosadh an Sarajevo Oriental Institute; séideadh as a sheasamh breis is míle bliain den léann Moslamach.  Níor leor gach Moslamach a mharú, chaithfí gach rian díobh is dá gcultúr &quot;a ghlanadh&quot;.

Ba dhlúthchuid den [[Cogadh Boisniach|chogadh sa Bhoisnia]] é léigear Shairéavó. Bhí an-chuid fuildhoirte ag baint leis an léigear.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.tara.tcd.ie/bitstream/handle/2262/93220/%27San%20abhainn%20do%20l%C3%A9im%20bard%C3%A1n%E2%80%99%20An%20Bheatha%2C%20An%20B%C3%A1s%20agus%20an%20Teanga%20i%20bhFil%C3%ADocht%20Choilm%20Bhreathnaigh.pdf|teideal=‘San abhainn do léim bardán’: An Bheatha, an Bás agus an Teanga i bhFilíocht Choilm Bhreathnaigh|údar=Eimear Nic Conmhaic (Eimear Connick)|dáta=2020|dátarochtana=2022}}{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Bhí Sairéavó faoi léigear ar feadh circa 1,425 lá agus maraíodh b'fhéidir 14,000 ar an dá thaobh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Siege of Sarajevo|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Siege_of_Sarajevo&amp;oldid=1081159413|journal=Wikipedia|date=2022-04-05|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-slobodan-milosevic-150-buisteir-na-mbalcan.aspx|teideal=Slobodan Milosevic – Búistéir na mBalcán|údar=Pat Butler|dáta=AIBREÁN 2006|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2022-04-06}}&lt;/ref&gt; 

In Iúil 1995, tharla [[sléacht Srebrenica]]. I mí Lúnasa 1995 thosaigh buamáil de chuid [[ECAT]]; Más mall is mithid. 

I mí na Samhna 1995, síníodh [[Comhaontú Dayton]]. Briseadh an léigear ar 29 Feabhra 1996.

== Féach freisin ==

* [[Sléacht Srebrenica]] (11–[[22 Iúil]] [[1995]])
* [[Slobodan Milošević]]
* An [[Cogadh Boisniach]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Cogadh Boisniach]]
[[Catagóir:Léigir]]</text>
      <sha1>4nty8ieslibxyerh2zwudkcwlk1ylos</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí</title>
    <ns>2</ns>
    <id>119999</id>
    <revision>
      <id>1327266</id>
      <parentid>1327265</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T11:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1327266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8279" sha1="fv9nm12mu8pyhlbep7axi834fcd5koc" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

* [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]]
# ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]]
# ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]]

== Tuamaí na Ceathrún Caoile ==
| name = Carrowkeel Tombs
| native_name = Tuamaí na Ceathrún Caoile&lt;ref&gt;[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[Placenames Database of Ireland]].&lt;/ref&gt;
| native_name_lang = Irish
| other_name = 
| image = CarrowkeelIreland.jpg
| caption = Two of the [[tomb]]s at Carrowkeel.
| pushpin_map = island of Ireland
| pushpin_relief = yes
| coordinates = 
| location =  [[County Sligo]], Ireland
| area =  {{cvt|2|km2}}
| built =  c. 3500 BC - 2900 BC
| epochs = [[Neolithic]]
| elevation = 
| architect = 
| architecture = 
| governing_body = 
| owner = 
| type = [[passage tomb]] complex
| height = 
| designation1 = National Monument of Ireland
| designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery
| designation1_date =
| designation1_number = 518
}}

'''Carrowkeel''' is a cluster of [[passage tomb]]s in south [[County Sligo]], Ireland. They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neolithic]] era.&lt;ref&gt;Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. &quot;New Dates from Carrowkeel.&quot; PAST (2015)&lt;/ref&gt; The monuments are on the [[Bricklieve Mountains|Bricklieve Hills]] (''An Bricshliabh'', 'the speckled hills'), overlooking [[Lough Arrow]], and are sometimes called the Bricklieve tombs.&lt;ref&gt;Springs, Kurt (2015). &quot;Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland&quot;. ''Journal of World Anthropology'', Volume 2, number 1. p.115&lt;/ref&gt; They are named after the [[townland]] of Carrowkeel in which most of them are located. Nearby are the [[Caves of Kesh]] and [[Heapstown Cairn]]. The Carrowkeel tombs are protected [[National monuments of Ireland|National Monuments]] and are considered one of the &quot;big four&quot; passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[Carrowmore]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loughcrew]].&lt;ref&gt;Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, p. 1-30&lt;/ref&gt;

== Stair agus taighde 
'' The monuments at Carrowkeel were originally excavated in 1911 by a team led by [[Robert Alexander Stewart Macalister|R.A.S. Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Clarence Richard Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the [[Neolithic Age]]. The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments. Some pottery has also been identified from the [[Bronze Age]]. Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor.&lt;ref&gt;Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion; Moore, Sam. &quot;A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo&quot;. (2014) Proceedings of the Royal Irish Academy Section C&lt;/ref&gt;

'' Praeger recorded an eerie account of the first entry into one of the Carrowkeel monuments in his 1937 memoir ''[[The Way That I Went]]'':
&lt;blockquote&gt;
I lit three candles and stood awhile, to let my eyes accustom themselves to the dim light. There was everything, just as the last Bronze Age man (sic) had left it, three to four thousand years before. A light brownish dust covered all... There beads of stone, bone implements made from Red Deer antlers, and many fragments of much decayed pottery. On little raised recesses in the wall were flat stones, on which reposed the calcinated bones of young children.&lt;ref&gt;Praeger, Robert &quot;[[The Way That I Went]]&quot; 1937.&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

'' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project. The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.&lt;ref&gt;Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. &quot;Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology  at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland.&quot; Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255&lt;/ref&gt;

'' Carrowkeel is set on high ground above [[Lough Arrow]] in the [[Bricklieve Mountains]]. There are fourteen passage tombs in the central core of the complex at Carrowkeel; some can be entered by crawling through a narrow passage.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Meehan |first=Cary |date=2004 |title=Sacred Ireland |url= |location=Somerset |publisher=Gothic Image Publications |page=678|isbn=0 906362 43 1 |access-date=}}&lt;/ref&gt; The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Knocknarea]] and [[Carrowmore]]. Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&amp;nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]]. This is part of the legendary [[Moytura]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomorians]].

== Caomhantas 
'' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.&lt;ref name=&quot;IrishTimes&quot;&gt;{{cite news | teideal =Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' |url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 |work=[[The Irish Times]] |date=23 July 2020}}&lt;/ref&gt; There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these &quot;stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland&quot;.&lt;ref name=&quot;IrishTimes&quot;/&gt; It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.&lt;ref name=&quot;IrishTimes&quot;/&gt; Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.&lt;ref&gt;Sarah Champion &amp; Gabriel Cooney. &quot;Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones&quot;. ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89&lt;/ref&gt; The [[Office of Public Works]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.&lt;ref name=&quot;IrishTimes&quot;/&gt;

== Gailearaí 
&lt;gallery&gt;
Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG|
File:Carrowkeel Cairn G.jpg|
File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg|
File:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG|
&lt;/gallery&gt;

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com]
* [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel]
* Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland]

{{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}}

[[Catagóir:Tuamaí pasáiste]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>fv9nm12mu8pyhlbep7axi834fcd5koc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327267</id>
      <parentid>1327266</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T12:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1327267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8316" sha1="sf2nwybcmfqptmen0cekbcjm4i2jfhb" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

* [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]]
# ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]]
# ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]]

== Tuamaí na Ceathrún Caoile ==
| name = Carrowkeel Tombs
| native_name = Tuamaí na Ceathrún Caoile&lt;ref&gt;[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[Placenames Database of Ireland]].&lt;/ref&gt;
| native_name_lang = Irish
| other_name = 
| image = CarrowkeelIreland.jpg
| caption = Two of the [[tomb]]s at Carrowkeel.
| pushpin_map = island of Ireland
| pushpin_relief = yes
| coordinates = 
| location =  [[County Sligo]], Ireland
| area =  {{cvt|2|km2}}
| built =  c. 3500 BC - 2900 BC
| epochs = [[Neolithic]]
| elevation = 
| architect = 
| architecture = 
| governing_body = 
| owner = 
| type = [[passage tomb]] complex
| height = 
| designation1 = National Monument of Ireland
| designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery
| designation1_date =
| designation1_number = 518
}}

'''Carrowkeel''' is a cluster of [[passage tomb]]s in south [[County Sligo]], Ireland. They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neolithic]] era.&lt;ref&gt;Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. &quot;New Dates from Carrowkeel.&quot; PAST (2015)&lt;/ref&gt; The monuments are on the [[Bricklieve Mountains|Bricklieve Hills]] (''An Bricshliabh'', 'the speckled hills'), overlooking [[Lough Arrow]], and are sometimes called the Bricklieve tombs.&lt;ref&gt;Springs, Kurt (2015). &quot;Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland&quot;. ''Journal of World Anthropology'', Volume 2, number 1. p.115&lt;/ref&gt; They are named after the [[townland]] of Carrowkeel in which most of them are located. Nearby are the [[Caves of Kesh]] and [[Heapstown Cairn]]. The Carrowkeel tombs are protected [[National monuments of Ireland|National Monuments]] and are considered one of the &quot;big four&quot; passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[Carrowmore]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loughcrew]].&lt;ref&gt;Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, p. 1-30&lt;/ref&gt;

== Stair agus taighde 
'' The monuments at Carrowkeel were originally excavated in 1911 by a team led by [[Robert Alexander Stewart Macalister|R.A.S. Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Clarence Richard Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the [[Neolithic Age]]. The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments. Some pottery has also been identified from the [[Bronze Age]]. Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor.&lt;ref&gt;Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion; Moore, Sam. &quot;A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo&quot;. (2014) Proceedings of the Royal Irish Academy Section C&lt;/ref&gt;

'' Praeger recorded an eerie account of the first entry into one of the Carrowkeel monuments in his 1937 memoir ''[[The Way That I Went]]'':
&lt;blockquote&gt;
I lit three candles and stood awhile, to let my eyes accustom themselves to the dim light. There was everything, just as the last Bronze Age man (sic) had left it, three to four thousand years before. A light brownish dust covered all... There beads of stone, bone implements made from Red Deer antlers, and many fragments of much decayed pottery. On little raised recesses in the wall were flat stones, on which reposed the calcinated bones of young children.&lt;ref&gt;Praeger, Robert &quot;[[The Way That I Went]]&quot; 1937.&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;

'' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project. The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.&lt;ref&gt;Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. &quot;Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology  at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland.&quot; Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255&lt;/ref&gt;

'' Carrowkeel is set on high ground above [[Lough Arrow]] in the [[Bricklieve Mountains]]. There are fourteen passage tombs in the central core of the complex at Carrowkeel; some can be entered by crawling through a narrow passage.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Meehan |first=Cary |date=2004 |title=Sacred Ireland |url= |location=Somerset |publisher=Gothic Image Publications |page=678|isbn=0 906362 43 1 |access-date=}}&lt;/ref&gt; The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Knocknarea]] and [[Carrowmore]]. Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&amp;nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]]. This is part of the legendary [[Moytura]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomorians]].

== Caomhantas 
'' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.&lt;ref name=&quot;IrishTimes&quot;&gt;{{cite news | teideal =Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' |url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 |work=[[The Irish Times]] |date=23 July 2020}}&lt;/ref&gt; There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these &quot;stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland&quot;.&lt;ref name=&quot;IrishTimes&quot;/&gt; It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.&lt;ref name=&quot;IrishTimes&quot;/&gt; Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.&lt;ref&gt;Sarah Champion &amp; Gabriel Cooney. &quot;Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones&quot;. ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89&lt;/ref&gt; The [[Office of Public Works]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.&lt;ref name=&quot;IrishTimes&quot;/&gt;

== Gailearaí 
&lt;gallery&gt;
Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG|
File:Carrowkeel Cairn G.jpg|
File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg|
File:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG|
&lt;/gallery&gt;

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com]
* [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel]
* Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland]

{{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Tuamaí pasáiste]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>sf2nwybcmfqptmen0cekbcjm4i2jfhb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327268</id>
      <parentid>1327267</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T12:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tuamaí na Ceathrún Caoile */</comment>
      <origin>1327268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7549" sha1="mpdsi714p7sibsqxg6s8c7tku9hu1dz" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

* [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]]
# ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]]
# ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]]

== Tuamaí na Ceathrún Caoile ==
| name = Carrowkeel Tombs
| native_name = Tuamaí na Ceathrún Caoile&lt;ref&gt;[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[Placenames Database of Ireland]].&lt;/ref&gt;
| native_name_lang = Irish
| other_name = 
| image = CarrowkeelIreland.jpg
| caption = Two of the [[tomb]]s at Carrowkeel.
| pushpin_map = island of Ireland
| pushpin_relief = yes
| coordinates = 
| location =  [[County Sligo]], Ireland
| area =  {{cvt|2|km2}}
| built =  c. 3500 BC - 2900 BC
| epochs = [[Neolithic]]
| elevation = 
| architect = 
| architecture = 
| governing_body = 
| owner = 
| type = [[passage tomb]] complex
| height = 
| designation1 = National Monument of Ireland
| designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery
| designation1_date =
| designation1_number = 518
}}

'' '''An Cheathrú Chaol''' is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]].  They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neolithic]] era.
&lt;ref name=Kador2015&gt;Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. &quot;New Dates from Carrowkeel.&quot; PAST (2015)&lt;/ref&gt;
 The monuments are on the [[Bricklieve Mountains|Bricklieve Hills]] (''An Bricshliabh'', 'the speckled hills'), overlooking [[Lough Arrow]], and are sometimes called the Bricklieve tombs.
&lt;ref name=Springs2015&gt;Springs, Kurt (2015). &quot;Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland&quot;. ''Journal of World Anthropology'', Volume 2, number 1. p.115&lt;/ref&gt; 
They are named after the [[townland]] of Carrowkeel in which most of them are located. Nearby are the [[Caves of Kesh]] and [[Heapstown Cairn]]. The Carrowkeel tombs are protected [[National monuments of Ireland|National Monuments]] and are considered one of the &quot;big four&quot; passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[Carrowmore]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loughcrew]].
&lt;ref name=Hensey2014&gt;Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30&lt;/ref&gt;

== Stair agus taighde 
'' The monuments at Carrowkeel were originally excavated in 1911 by a team led by [[Robert Alexander Stewart Macalister|R.A.S. Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Clarence Richard Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the [[Neolithic Age]]. The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments. Some pottery has also been identified from the [[Bronze Age]]. Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor.
&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

'' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project. The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.
&lt;ref name=Kador2018&gt;Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. &quot;Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology  at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland.&quot; Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255&lt;/ref&gt;

'' Carrowkeel is set on high ground above [[Lough Arrow]] in the [[Bricklieve Mountains]]. There are fourteen passage tombs in the central core of the complex at Carrowkeel; some can be entered by crawling through a narrow passage.
&lt;ref name=Meehan2004&gt;{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}&lt;/ref&gt; The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Knocknarea]] and [[Carrowmore]]. Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&amp;nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]]. This is part of the legendary [[Moytura]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomorians]].

== Caomhantas 
'' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.
&lt;ref name=IrishTimes&gt;{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}&lt;/ref&gt;
 There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these &quot;stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland&quot;.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.
&lt;ref name=Champion2005&gt;Sarah Champion &amp; Gabriel Cooney. &quot;Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones&quot;. ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Doherty2004&gt;Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89&lt;/ref&gt;
The [[Office of Public Works]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;

== Gailearaí 
&lt;gallery&gt;
Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG |
Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg |
File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg |
Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG |
&lt;/gallery&gt;

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com]
* [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel]
* Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland]

{{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Tuamaí pasáiste]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>mpdsi714p7sibsqxg6s8c7tku9hu1dz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327275</id>
      <parentid>1327268</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:16:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tuamaí na Ceathrún Caoile */</comment>
      <origin>1327275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7152" sha1="0fk8otu9d4lr2ike1joux70wa1n7vpa" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

* [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]]
# ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]]
# ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]]

== Tuamaí na Ceathrún Caoile ==
| native_name = Tuamaí na Ceathrún Caoile&lt;ref&gt;[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].&lt;/ref&gt;
[[Iona:CarrowkeelIreland.jpg | mion 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]]

| built =  c. 3500 BC - 2900 BC
| designation1 = National Monument of Ireland
| designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery
| designation1_number = 518

'' '''An Cheathrú Chaol''' is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]].  They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neolithic]] era.
&lt;ref name=Kador2015&gt;Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. &quot;New Dates from Carrowkeel.&quot; PAST (2015)&lt;/ref&gt;
 The monuments are on the [[Bricklieve Mountains|Bricklieve Hills]] (''An Bricshliabh'', 'the speckled hills'), overlooking [[Lough Arrow]], and are sometimes called the Bricklieve tombs.
&lt;ref name=Springs2015&gt;Springs, Kurt (2015). &quot;Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland&quot;. ''Journal of World Anthropology'', Volume 2, number 1. p.115&lt;/ref&gt; 
They are named after the [[townland]] of Carrowkeel in which most of them are located. Nearby are the [[Caves of Kesh]] and [[Heapstown Cairn]]. The Carrowkeel tombs are protected [[National monuments of Ireland|National Monuments]] and are considered one of the &quot;big four&quot; passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[Carrowmore]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loughcrew]].
&lt;ref name=Hensey2014&gt;Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30&lt;/ref&gt;

== Stair agus taighde 
'' The monuments at Carrowkeel were originally excavated in 1911 by a team led by [[Robert Alexander Stewart Macalister|R.A.S. Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Clarence Richard Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the [[Neolithic Age]]. The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments. Some pottery has also been identified from the [[Bronze Age]]. Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor.
&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

'' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project. The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.
&lt;ref name=Kador2018&gt;Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. &quot;Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology  at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland.&quot; Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255&lt;/ref&gt;

'' Carrowkeel is set on high ground above [[Lough Arrow]] in the [[Bricklieve Mountains]]. There are fourteen passage tombs in the central core of the complex at Carrowkeel; some can be entered by crawling through a narrow passage.
&lt;ref name=Meehan2004&gt;{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}&lt;/ref&gt; The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Knocknarea]] and [[Carrowmore]]. Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&amp;nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]]. This is part of the legendary [[Moytura]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomorians]].

== Caomhantas 
'' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.
&lt;ref name=IrishTimes&gt;{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}&lt;/ref&gt;
 There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these &quot;stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland&quot;.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.
&lt;ref name=Champion2005&gt;Sarah Champion &amp; Gabriel Cooney. &quot;Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones&quot;. ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Doherty2004&gt;Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89&lt;/ref&gt;
The [[Office of Public Works]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;

== Gailearaí 
&lt;gallery&gt;
Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG |
Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg |
File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg |
Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG |
&lt;/gallery&gt;

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com]
* [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel]
* Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland]

{{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Tuamaí pasáiste]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>0fk8otu9d4lr2ike1joux70wa1n7vpa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327281</id>
      <parentid>1327275</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:21:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tuamaí na Ceathrún Caoile */</comment>
      <origin>1327281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7157" sha1="837wzclam90k9m8x7wwhzhgqfzdts8b" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

* [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]]
# ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]]
# ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]]

== Tuamaí na Ceathrún Caoile ==
| native_name = Tuamaí na Ceathrún Caoile&lt;ref&gt;[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:CarrowkeelIreland.jpg | mion | 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]]

| built =  c. 3500 BC - 2900 BC
| designation1 = National Monument of Ireland
| designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery
| designation1_number = 518

'' '''An Cheathrú Chaol''' is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]].  They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neolithic]] era.
&lt;ref name=Kador2015&gt;Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. &quot;New Dates from Carrowkeel.&quot; PAST (2015)&lt;/ref&gt;
 The monuments are on the [[Bricklieve Mountains|Bricklieve Hills]] (''An Bricshliabh'', 'the speckled hills'), overlooking [[Lough Arrow]], and are sometimes called the Bricklieve tombs.
&lt;ref name=Springs2015&gt;Springs, Kurt (2015). &quot;Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland&quot;. ''Journal of World Anthropology'', Volume 2, number 1. p.115&lt;/ref&gt; 
They are named after the [[townland]] of Carrowkeel in which most of them are located. Nearby are the [[Caves of Kesh]] and [[Heapstown Cairn]]. The Carrowkeel tombs are protected [[National monuments of Ireland|National Monuments]] and are considered one of the &quot;big four&quot; passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[Carrowmore]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loughcrew]].
&lt;ref name=Hensey2014&gt;Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30&lt;/ref&gt;

== Stair agus taighde 
'' The monuments at Carrowkeel were originally excavated in 1911 by a team led by [[Robert Alexander Stewart Macalister|R.A.S. Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Clarence Richard Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the [[Neolithic Age]]. The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments. Some pottery has also been identified from the [[Bronze Age]]. Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor.
&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

'' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project. The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.
&lt;ref name=Kador2018&gt;Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. &quot;Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology  at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland.&quot; Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255&lt;/ref&gt;

'' Carrowkeel is set on high ground above [[Lough Arrow]] in the [[Bricklieve Mountains]]. There are fourteen passage tombs in the central core of the complex at Carrowkeel; some can be entered by crawling through a narrow passage.
&lt;ref name=Meehan2004&gt;{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}&lt;/ref&gt; The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Knocknarea]] and [[Carrowmore]]. Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&amp;nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]]. This is part of the legendary [[Moytura]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomorians]].

== Caomhantas 
'' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.
&lt;ref name=IrishTimes&gt;{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}&lt;/ref&gt;
 There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these &quot;stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland&quot;.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.
&lt;ref name=Champion2005&gt;Sarah Champion &amp; Gabriel Cooney. &quot;Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones&quot;. ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Doherty2004&gt;Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89&lt;/ref&gt;
The [[Office of Public Works]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;

== Gailearaí 
&lt;gallery&gt;
Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG |
Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg |
File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg |
Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG |
&lt;/gallery&gt;

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com]
* [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel]
* Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland]

{{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Tuamaí pasáiste]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>837wzclam90k9m8x7wwhzhgqfzdts8b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327282</id>
      <parentid>1327281</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tuamaí na Ceathrún Caoile */</comment>
      <origin>1327282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7191" sha1="16q0h4q5m2qumsfpe1srwycxiwq3u8g" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

* [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]]
# ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]]
# ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]]

== Tuamaí na Ceathrún Caoile ==
| native_name = Tuamaí na Ceathrún Caoile&lt;ref&gt;[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:CarrowkeelIreland.jpg | mion | 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]]

| built =  c. 3500 BC - 2900 BC
| designation1 = National Monument of Ireland
| designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery
| designation1_number = 518


'' '''An Cheathrú Chaol''' is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]].  They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neoilithic]] era.
&lt;ref name=Kador2015&gt;Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. &quot;New Dates from Carrowkeel.&quot; PAST (2015)&lt;/ref&gt;
 The monuments are on the [[Bricklieve Mountains|Bricklieve Hills]] (''An Bricshliabh'', 'the speckled hills'), overlooking [[Lough Arrow]], and are sometimes called the Bricklieve tombs.
&lt;ref name=Springs2015&gt;Springs, Kurt (2015). &quot;Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland&quot;. ''Journal of World Anthropology'', Volume 2, number 1. p.115&lt;/ref&gt; 
They are named after the [[townland]] of Carrowkeel in which most of them are located. Nearby are the [[Caves of Kesh]] and [[Heapstown Cairn]]. The Carrowkeel tombs are protected [[National monuments of Ireland|National Monuments]] and are considered one of the &quot;big four&quot; passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[Carrowmore]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loughcrew]].
&lt;ref name=Hensey2014&gt;Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30&lt;/ref&gt;

== Stair agus taighde 
'' The monuments at Carrowkeel were originally excavated in 1911 by a team led by [[Robert Alexander Stewart Macalister|R.A.S. Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Clarence Richard Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the [[Neolithic Age]]. The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments. Some pottery has also been identified from the [[Bronze Age]]. Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor.
&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

'' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project. The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.
&lt;ref name=Kador2018&gt;Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. &quot;Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology  at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland.&quot; Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255&lt;/ref&gt;

'' Carrowkeel is set on high ground above [[Lough Arrow]] in the [[Bricklieve Mountains]]. There are fourteen passage tombs in the central core of the complex at Carrowkeel; some can be entered by crawling through a narrow passage.
&lt;ref name=Meehan2004&gt;{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}&lt;/ref&gt; The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Knocknarea]] and [[Carrowmore]]. Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&amp;nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]]. This is part of the legendary [[Moytura]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomorians]].

== Caomhantas 
'' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.
&lt;ref name=IrishTimes&gt;{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}&lt;/ref&gt;
 There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these &quot;stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland&quot;.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.
&lt;ref name=Champion2005&gt;Sarah Champion &amp; Gabriel Cooney. &quot;Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones&quot;. ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Doherty2004&gt;Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89&lt;/ref&gt;
The [[Office of Public Works]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;

== Gailearaí 
&lt;gallery&gt;
Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG |
Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg |
File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg |
Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG |
&lt;/gallery&gt;

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com]
* [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel]
* Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland]

{{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Tuamaí pasáiste]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>16q0h4q5m2qumsfpe1srwycxiwq3u8g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327283</id>
      <parentid>1327282</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tuamaí na Ceathrún Caoile */</comment>
      <origin>1327283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7337" sha1="r2ef1mp2taozyyawp79d6qyo9tmor22" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

* [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]]
# ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]]
# ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]]

Bricklieve Mountains an Bricshliabh
Caves of Kesh Uaimheanna na Céise
Heapstown Cairn Carn Ochtriallaugh

== Tuamaí na Ceathrún Caoile ==
[[Íomhá:CarrowkeelIreland.jpg | mion | 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]]

| built =  c. 3500 BC - 2900 BC
| designation1 = National Monument of Ireland
| designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery
| designation1_number = 518


'' '''An Cheathrú Chaol'''&lt;ref name=logainm&gt; is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]].  They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neoiliteach]] era.&lt;ref name=Kador2015 /&gt;  The monuments are on the [[an Bricshliabh]], overlooking [[Loch Arbhach]].&lt;ref name=Springs2015 /&gt;  They are named after the [[baile fearainn]] of An Cheathrú Chaol in which most of them are located.  Nearby are the [[Uaimheanna na Céise]] agus [[Heapstown Cairn]].  The Carrowkeel tombs are protected [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomharthaí Náisiúnta]] and are considered one of the &quot;big four&quot; passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[an Cheathrú Mhór]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loch Craobh]].&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

== Stair agus taighde 
'' The monuments at Carrowkeel were originally excavated in 1911 by a team led by [[Robert Alexander Stewart Macalister|R.A.S. Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Clarence Richard Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the [[Neolithic Age]]. The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments. Some pottery has also been identified from the [[Bronze Age]]. Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor.
&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

'' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project. The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.
&lt;ref name=Kador2018&gt;Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. &quot;Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology  at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland.&quot; Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255&lt;/ref&gt;

'' Carrowkeel is set on high ground above [[Lough Arrow]] in the [[Bricklieve Mountains]]. There are fourteen passage tombs in the central core of the complex at Carrowkeel; some can be entered by crawling through a narrow passage.
&lt;ref name=Meehan2004&gt;{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}&lt;/ref&gt; The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Knocknarea]] and [[Carrowmore]]. Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&amp;nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]]. This is part of the legendary [[Moytura]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomorians]].

== Caomhantas 
'' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.
&lt;ref name=IrishTimes&gt;{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}&lt;/ref&gt;
 There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these &quot;stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland&quot;.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.
&lt;ref name=Champion2005&gt;Sarah Champion &amp; Gabriel Cooney. &quot;Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones&quot;. ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Doherty2004&gt;Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89&lt;/ref&gt;
The [[Office of Public Works]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;

== Gailearaí 
&lt;gallery&gt;
Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG |
Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg |
File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg |
Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG |
&lt;/gallery&gt;

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com]
* [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel]
* Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland]

{{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=logainm&gt;[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].&lt;/ref&gt;


&lt;ref name=Kador2015&gt;Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. &quot;New Dates from Carrowkeel.&quot; PAST (2015)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Springs2015&gt;Springs, Kurt (2015). &quot;Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland&quot;. ''Journal of World Anthropology'', Imleabhar 2, Uimhir 1, lch. 115&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=Hensey2014&gt;Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Tuamaí pasáiste]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>r2ef1mp2taozyyawp79d6qyo9tmor22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327284</id>
      <parentid>1327283</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tuamaí na Ceathrún Caoile */</comment>
      <origin>1327284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7291" sha1="gqovzsg27uaeg29tvpu6w0zx5og3601" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

* [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]]
# ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]]
# ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]]

Bricklieve Mountains an Bricshliabh
Caves of Kesh Uaimheanna na Céise
Heapstown Cairn Carn Ochtriallaugh

== Tuamaí na Ceathrún Caoile ==
[[Íomhá:CarrowkeelIreland.jpg | mion | 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]]

| built =  c. 3500 BC - 2900 BC
| designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery
| designation1_number = 518


'' '''An Cheathrú Chaol'''&lt;ref name=logainm&gt; is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]].  They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neoiliteach]] era.&lt;ref name=Kador2015 /&gt;  The monuments are on the [[an Bricshliabh]], overlooking [[Loch Arbhach]].&lt;ref name=Springs2015 /&gt;  They are named after the [[baile fearainn]] of An Cheathrú Chaol in which most of them are located.  Nearby are the [[Uaimheanna na Céise]] agus [[Heapstown Cairn]].  The Carrowkeel tombs are protected [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomharthaí Náisiúnta]] and are considered one of the &quot;big four&quot; passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[an Cheathrú Mhór]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loch Craobh]].&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

== Stair agus taighde 
'' The monuments at Carrowkeel were originally excavated in 1911 by a team led by [[Robert Alexander Stewart Macalister|R.A.S. Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Clarence Richard Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the [[Neolithic Age]]. The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments. Some pottery has also been identified from the [[Bronze Age]]. Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor.
&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

'' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project. The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.
&lt;ref name=Kador2018&gt;Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. &quot;Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology  at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland.&quot; Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255&lt;/ref&gt;

'' Carrowkeel is set on high ground above [[Lough Arrow]] in the [[Bricklieve Mountains]]. There are fourteen passage tombs in the central core of the complex at Carrowkeel; some can be entered by crawling through a narrow passage.
&lt;ref name=Meehan2004&gt;{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}&lt;/ref&gt; The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Knocknarea]] and [[Carrowmore]]. Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&amp;nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]]. This is part of the legendary [[Moytura]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomorians]].

== Caomhantas 
'' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.
&lt;ref name=IrishTimes&gt;{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}&lt;/ref&gt;
 There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these &quot;stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland&quot;.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.
&lt;ref name=Champion2005&gt;Sarah Champion &amp; Gabriel Cooney. &quot;Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones&quot;. ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Doherty2004&gt;Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89&lt;/ref&gt;
The [[Office of Public Works]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;

== Gailearaí 
&lt;gallery&gt;
Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG |
Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg |
File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg |
Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG |
&lt;/gallery&gt;

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com]
* [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel]
* Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland]

{{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=logainm&gt;[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].&lt;/ref&gt;


&lt;ref name=Kador2015&gt;Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. &quot;New Dates from Carrowkeel.&quot; PAST (2015)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Springs2015&gt;Springs, Kurt (2015). &quot;Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland&quot;. ''Journal of World Anthropology'', Imleabhar 2, Uimhir 1, lch. 115&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=Hensey2014&gt;Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Tuamaí pasáiste]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>gqovzsg27uaeg29tvpu6w0zx5og3601</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327285</id>
      <parentid>1327284</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:46:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tuamaí na Ceathrún Caoile */</comment>
      <origin>1327285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7332" sha1="9k17y7s77ujq8svq624xrkl737qkr8q" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

* [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]]
# ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]]
# ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]]

Bricklieve Mountains an Bricshliabh
Caves of Kesh Uaimheanna na Céise
Heapstown Cairn Carn Ochtriallaugh

== Tuamaí na Ceathrún Caoile ==
[[Íomhá:CarrowkeelIreland.jpg | mion | 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]]

| built =  c. 3500 BC - 2900 BC
| designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery
| designation1_number = 518


'' '''An Cheathrú Chaol'''&lt;ref name=logainm /&gt; is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]].  They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neoiliteach]] era.&lt;ref name=Kador2015 /&gt;  The monuments are on the [[an Bricshliabh]], overlooking [[Loch Arbhach]].&lt;ref name=Springs2015 /&gt;  They are named after the [[baile fearainn]] of An Cheathrú Chaol in which most of them are located.  Nearby are the [[Uaimheanna na Céise]] agus [[Heapstown Cairn]].  The Carrowkeel tombs are protected [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomharthaí Náisiúnta]] and are considered one of the &quot;big four&quot; passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[an Cheathrú Mhór]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loch Craobh]].&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

== Stair agus taighde 
'' The monuments at An Cheathrú Chaol were originally excavated in 1911 by a team led by [[R. A. Stewart Macalister|Stewart Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the Neolithic Age.  The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments.  Some pottery has also been identified from the [[An Chré-umhaois]].  Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor.
&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

'' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project.  The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.&lt;ref name=Kador2018 /&gt;

'' Carrowkeel is set on high ground above Loch Arbhach san Bhrivshliabh Mountains.  There are fourteen passage tombs in the central core of the complex at Carrowkeel; some can be entered by crawling through a narrow passage.&lt;ref name=Meehan2004 /&gt;  The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Knocknarea]] and [[an Chéad Mhír@]].  Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&amp;nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]].  This is part of the legendary [[Moytura]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomhóraigh]].

== Caomhantas 
'' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.
&lt;ref name=IrishTimes&gt;{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}&lt;/ref&gt;
 There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these &quot;stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland&quot;.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.
&lt;ref name=Champion2005&gt;Sarah Champion &amp; Gabriel Cooney. &quot;Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones&quot;. ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=Doherty2004&gt;Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89&lt;/ref&gt;
The [[Office of Public Works]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;

== Gailearaí 
&lt;gallery&gt;
Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG |
Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg |
File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg |
Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG |
&lt;/gallery&gt;

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com]
* [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel]
* Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland]

{{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=logainm&gt;[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].&lt;/ref&gt;


&lt;ref name=Kador2015&gt;Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. &quot;New Dates from Carrowkeel.&quot; PAST (2015)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Springs2015&gt;Springs, Kurt (2015). &quot;Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland&quot;. ''Journal of World Anthropology'', Imleabhar 2, Uimhir 1, lch. 115&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=Hensey2014&gt;Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Kador2018&gt;Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. &quot;Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology  at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland.&quot; Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Meehan2004&gt;{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}&lt;/ref&gt;

}}

[[Catagóir:Tuamaí pasáiste]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>9k17y7s77ujq8svq624xrkl737qkr8q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327286</id>
      <parentid>1327285</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1327286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7407" sha1="1lcm3tl08mid72knks7nyxtb19hmt0j" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

* [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]]
# ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]]
# ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]]

Bricklieve Mountains an Bricshliabh
Caves of Kesh Uaimheanna na Céise
Heapstown Cairn Carn Ochtriallaugh

== Tuamaí na Ceathrún Caoile ==
[[Íomhá:CarrowkeelIreland.jpg | mion | 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]]

| built =  c. 3500 BC - 2900 BC
| designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery
| designation1_number = 518


'' '''An Cheathrú Chaol'''&lt;ref name=logainm /&gt; is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]].  They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neoiliteach]] era.&lt;ref name=Kador2015 /&gt;  The monuments are on the [[an Bricshliabh]], overlooking [[Loch Arbhach]].&lt;ref name=Springs2015 /&gt;  They are named after the [[baile fearainn]] of An Cheathrú Chaol in which most of them are located.  Nearby are the [[Uaimheanna na Céise]] agus [[Heapstown Cairn]].  The Carrowkeel tombs are protected [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomharthaí Náisiúnta]] and are considered one of the &quot;big four&quot; passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[an Cheathrú Mhór]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loch Craobh]].&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

== Stair agus taighde 
'' The monuments at An Cheathrú Chaol were originally excavated in 1911 by a team led by [[R. A. Stewart Macalister|Stewart Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the Neolithic Age.  The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments.  Some pottery has also been identified from the [[An Chré-umhaois]].  Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor.
&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

'' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project.  The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.&lt;ref name=Kador2018 /&gt;

'' Carrowkeel is set on high ground above Loch Arbhach san Bhrivshliabh Mountains.  There are fourteen passage tombs in the central core of the complex at Carrowkeel; some can be entered by crawling through a narrow passage.&lt;ref name=Meehan2004 /&gt;  The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Knocknarea]] and [[an Chéad Mhír@]].  Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&amp;nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]].  This is part of the legendary [[Moytura]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomhóraigh]].

== Caomhantas 
'' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these &quot;stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland&quot;.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.&lt;ref name=Champion2005 /&gt;&lt;ref name=Doherty2004 /&gt;  The [[Office of Public Works]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;

== Gailearaí 
&lt;gallery&gt;
Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG |
Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg |
File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg |
Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG |
&lt;/gallery&gt;

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com]
* [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel]
* Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland]

{{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=logainm&gt;[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].&lt;/ref&gt;


&lt;ref name=Kador2015&gt;Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. &quot;New Dates from Carrowkeel.&quot; PAST (2015)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Springs2015&gt;Springs, Kurt (2015). &quot;Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland&quot;. ''Journal of World Anthropology'', Imleabhar 2, Uimhir 1, lch. 115&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=Hensey2014&gt;Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Kador2018&gt;Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. &quot;Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology  at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland.&quot; Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Meehan2004&gt;{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IrishTimes&gt;{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Champion2005&gt;Sarah Champion &amp; Gabriel Cooney. &quot;Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones&quot;. ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Doherty2004&gt;Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Tuamaí pasáiste]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>1lcm3tl08mid72knks7nyxtb19hmt0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327287</id>
      <parentid>1327286</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1327287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7412" sha1="s51l6jkgn0r3kpelinjnge4gl3qen93" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

* [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]]
# ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]]
# ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]]

Bricklieve Mountains an Bricshliabh
Caves of Kesh Uaimheanna na Céise
Heapstown Cairn Carn Ochtriallaugh

== Tuamaí na Ceathrún Caoile ==
[[Íomhá:CarrowkeelIreland.jpg | mion | 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]]

| built =  c. 3500 BC - 2900 BC
| designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery
| designation1_number = 518


'' '''An Cheathrú Chaol'''&lt;ref name=logainm /&gt; is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]].  They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neoiliteach]] era.&lt;ref name=Kador2015 /&gt;  The monuments are on the [[an Bricshliabh]], overlooking [[Loch Arbhach]].&lt;ref name=Springs2015 /&gt;  They are named after the [[baile fearainn]] of An Cheathrú Chaol in which most of them are located.  Nearby are the [[Uaimheanna na Céise]] agus [[Heapstown Cairn]].  The Carrowkeel tombs are protected [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomharthaí Náisiúnta]] and are considered one of the &quot;big four&quot; passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[an Cheathrú Mhór]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loch Craobh]].&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

== Stair agus taighde 
'' The monuments at An Cheathrú Chaol were originally excavated in 1911 by a team led by [[R. A. Stewart Macalister|Stewart Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the Neolithic Age.  The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments.  Some pottery has also been identified from the [[An Chré-umhaois]].  Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor.
&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

'' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project.  The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.&lt;ref name=Kador2018 /&gt;

'' Carrowkeel is set on high ground above Loch Arbhach san Bhrivshliabh Mountains.  There are fourteen passage tombs in the central core of the complex at Carrowkeel; some can be entered by crawling through a narrow passage.&lt;ref name=Meehan2004 /&gt;  The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Cnoc na Riabh]] and [[an Cheathrú Mhór]].  Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&amp;nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]].  This is part of the legendary [[Moytura]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomhóraigh]].

== Caomhantas 
'' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these &quot;stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland&quot;.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.&lt;ref name=Champion2005 /&gt;&lt;ref name=Doherty2004 /&gt;  The [[Office of Public Works]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;

== Gailearaí 
&lt;gallery&gt;
Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG |
Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg |
File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg |
Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG |
&lt;/gallery&gt;

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com]
* [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel]
* Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland]

{{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=logainm&gt;[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].&lt;/ref&gt;


&lt;ref name=Kador2015&gt;Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. &quot;New Dates from Carrowkeel.&quot; PAST (2015)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Springs2015&gt;Springs, Kurt (2015). &quot;Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland&quot;. ''Journal of World Anthropology'', Imleabhar 2, Uimhir 1, lch. 115&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=Hensey2014&gt;Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Kador2018&gt;Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. &quot;Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology  at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland.&quot; Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Meehan2004&gt;{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IrishTimes&gt;{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Champion2005&gt;Sarah Champion &amp; Gabriel Cooney. &quot;Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones&quot;. ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Doherty2004&gt;Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Tuamaí pasáiste]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>s51l6jkgn0r3kpelinjnge4gl3qen93</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327288</id>
      <parentid>1327287</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:51:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tuamaí na Ceathrún Caoile */</comment>
      <origin>1327288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7417" sha1="jv6ivz3jcxfkss2jhqy45shgin3t0wz" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

* [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]]
# ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]]
# ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]]

Bricklieve Mountains an Bricshliabh
Caves of Kesh Uaimheanna na Céise
Heapstown Cairn Carn Ochtriallaugh

== Tuamaí na Ceathrún Caoile ==
[[Íomhá:CarrowkeelIreland.jpg | mion | 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]]

| built =  c. 3500 BC - 2900 BC
| designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery
| designation1_number = 518


'' '''An Cheathrú Chaol'''&lt;ref name=logainm /&gt; is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]].  They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neoiliteach]] era.&lt;ref name=Kador2015 /&gt;  The monuments are on the [[an Bricshliabh]], overlooking [[Loch Arbhach]].&lt;ref name=Springs2015 /&gt;  They are named after the [[baile fearainn]] of An Cheathrú Chaol in which most of them are located.  Nearby are the [[Uaimheanna na Céise]] agus [[Heapstown Cairn]].  The Carrowkeel tombs are protected [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomharthaí Náisiúnta]] and are considered one of the &quot;big four&quot; passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[an Cheathrú Mhór]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loch Craobh]].&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

== Stair agus taighde 
'' The monuments at An Cheathrú Chaol were originally excavated in 1911 by a team led by [[R. A. Stewart Macalister|Stewart Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the Neolithic Age.  The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments.  Some pottery has also been identified from the [[An Chré-umhaois]].  Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor.
&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

'' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project.  The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.&lt;ref name=Kador2018 /&gt;

'' Carrowkeel is set on high ground above Loch Arbhach san Bhrivshliabh Mountains.  There are fourteen passage tombs in the central core of the complex at Carrowkeel; some can be entered by crawling through a narrow passage.&lt;ref name=Meehan2004 /&gt;  The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Cnoc na Riabh]] and [[an Cheathrú Mhór]].  Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&amp;nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]].  This is part of the legendary [[Moytura]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomhóraigh]].

== Caomhantas 
'' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these &quot;stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland&quot;.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.&lt;ref name=Champion2005 /&gt;&lt;ref name=Doherty2004 /&gt;  The [[Oifig na nOibreacha Poiblí]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;

== Gailearaí 
&lt;gallery&gt;
Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG |
Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg |
File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg |
Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG |
&lt;/gallery&gt;

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com]
* [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel]
* Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland]

{{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=logainm&gt;[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].&lt;/ref&gt;


&lt;ref name=Kador2015&gt;Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. &quot;New Dates from Carrowkeel.&quot; PAST (2015)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Springs2015&gt;Springs, Kurt (2015). &quot;Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland&quot;. ''Journal of World Anthropology'', Imleabhar 2, Uimhir 1, lch. 115&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=Hensey2014&gt;Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Kador2018&gt;Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. &quot;Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology  at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland.&quot; Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Meehan2004&gt;{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IrishTimes&gt;{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Champion2005&gt;Sarah Champion &amp; Gabriel Cooney. &quot;Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones&quot;. ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Doherty2004&gt;Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Tuamaí pasáiste]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>jv6ivz3jcxfkss2jhqy45shgin3t0wz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327289</id>
      <parentid>1327288</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T16:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1327289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7430" sha1="eye7ueos7yis7v6s1tpl5j4g58so3k8" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]

* [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]]
# ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]]
# ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]]

Bricklieve Mountains an Bricshliabh
Caves of Kesh Uaimheanna na Céise
Heapstown Cairn Carn Ochtriallaugh

== Tuamaí na Ceathrún Caoile ==
[[Íomhá:CarrowkeelIreland.jpg | mion | 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]]

| built =  c. 3500 BC - 2900 BC
| designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery
| designation1_number = 518


'' '''An Cheathrú Chaol'''&lt;ref name=logainm /&gt; is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]].  They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neoiliteach]] era.&lt;ref name=Kador2015 /&gt;  The monuments are on the [[an Bricshliabh]], overlooking [[Loch Arbhach]].&lt;ref name=Springs2015 /&gt;  They are named after the [[baile fearainn]] of An Cheathrú Chaol in which most of them are located.  Nearby are the [[Uaimheanna na Céise]] agus [[Heapstown Cairn]].  The Carrowkeel tombs are protected [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomharthaí Náisiúnta]] and are considered one of the &quot;big four&quot; passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[an Cheathrú Mhór]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loch Craobh]].&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

== Stair agus taighde 
'' The monuments at An Cheathrú Chaol were originally excavated in 1911 by a team led by [[R. A. Stewart Macalister|Stewart Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the Neolithic Age.  The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments.  Some pottery has also been identified from the [[An Chré-umhaois]].  Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor.
&lt;ref name=Hensey2014 /&gt;

'' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project.  The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.&lt;ref name=Kador2018 /&gt;

'' Carrowkeel is set on high ground above Loch Arbhach san Bhrivshliabh Mountains.  There are fourteen passage tombs in the central core of the complex at Carrowkeel; some can be entered by crawling through a narrow passage.&lt;ref name=Meehan2004 /&gt;  The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Cnoc na Riabh]] and [[an Cheathrú Mhór]].  Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&amp;nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]].  This is part of the legendary [[Cath Maighe Tuireadh]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomhóraigh]].

== Caomhantas 
'' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these &quot;stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland&quot;.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;  Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.&lt;ref name=Champion2005 /&gt;&lt;ref name=Doherty2004 /&gt;  The [[Oifig na nOibreacha Poiblí]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.&lt;ref name=IrishTimes /&gt;

== Gailearaí 
&lt;gallery&gt;
Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG |
Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg |
File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg |
Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG |
&lt;/gallery&gt;

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com]
* [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel]
* Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland]

{{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=logainm&gt;[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].&lt;/ref&gt;


&lt;ref name=Kador2015&gt;Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. &quot;New Dates from Carrowkeel.&quot; PAST (2015)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Springs2015&gt;Springs, Kurt (2015). &quot;Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland&quot;. ''Journal of World Anthropology'', Imleabhar 2, Uimhir 1, lch. 115&lt;/ref&gt; 

&lt;ref name=Hensey2014&gt;Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Kador2018&gt;Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. &quot;Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology  at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland.&quot; Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Meehan2004&gt;{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=IrishTimes&gt;{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Champion2005&gt;Sarah Champion &amp; Gabriel Cooney. &quot;Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones&quot;. ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Doherty2004&gt;Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Tuamaí pasáiste]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>eye7ueos7yis7v6s1tpl5j4g58so3k8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sayaka Maizono</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125149</id>
    <revision>
      <id>1327290</id>
      <parentid>1318164</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T17:40:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44624-20</username>
        <id>76864</id>
      </contributor>
      <origin>1327290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="687" sha1="nd7i25hdakufaq303h6l140z5190b2q" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Carachtar}}
Carachtar de chuid ''[[Danganronpa]]'' is ea '''Sayaka Maizono''' ('''Ultimate Pop Sensation'''; '''Super-High-School-Level Idol''').

== Cluichí físeáin ==
* ''[[Danganronpa: Trigger Happy Havoc]]''
* ''[[Danganronpa: Unlimited Battle]]''
* ''[[Cyber Danganronpa VR: The Class Trial]]''
* ''[[Danganronpa S: Ultimate Summer Camp]]''

== Liosta leabhair ==
* ''[[Danganronpa Zero]]''
* ''[[Danganronpa Togami]]''

== Anime ==
* ''[[Danganronpa: The Animation]]''
* ''[[Danganronpa 3: The End of Hope's Peak High School]]''

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Danganronpa}}
{{síol-carachtar}}

[[Catagóir:Danganronpa]]
[[Catagóir:Carachtair fhicseanúla]]</text>
      <sha1>nd7i25hdakufaq303h6l140z5190b2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Daonáireamh na hÉireann 1926</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125471</id>
    <revision>
      <id>1327279</id>
      <parentid>1309473</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1327279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6564" sha1="rv2w8rsedvm0cmj2jorhpjvvnzzn3wq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Reáchtáladh '''Daonáireamh na hÉireann''' '''1926''' ar 18 Aibreán 1926. Cuntas cuimsitheach faoi leith ar [[Daonra|dhaonra]] an Stáit a bhí ann ag an am. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Come to your Census: Gormfhlaith Ní Thuairisg / Conamara|url=https://www.rte.ie/history/census-1926/2026/0424/1570028-come-to-your-census-gormfhlaith-ni-thuairisg-on-connemara/|date=2026-04-24|language=ga-IE|author=Gormfhlaith Ní Thuairisg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cad a deir an daonáireamh 1926 linn faoin nGaeilge?|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2026/0421/1569194-cad-a-deir-an-daonaireamh-1926-linn-faoin-ngaeilge/|date=2026-04-21|language=ga-IE|author=RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nationalarchives.ie/ga/5687-2/|teideal=Daonáireamh 1926|údar=Cartlann Náisiúnta|dáta=2026|language=ga-IE|work=An Chartlann Náisiúnta|dátarochtana=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/an-roinn-cult%C3%BAir-cumars%C3%A1ide-agus-sp%C3%B3irt/preaseisiuinti/taifid-dhaon%C3%A1ireamh-1926-foilsithe-ag-an-gcartlann-n%C3%A1isi%C3%BAnta/|teideal=Taifid Dhaonáireamh 1926 foilsithe ag an gCartlann Náisiúnta|údar=gov.ie|dáta=2026|language=ga-IE|work=gov.ie|dátarochtana=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

== Daonáireamh ==
Ba é Daonáireamh 1926 an chéad daonáireamh náisiúnta a rinneadh in Éirinn tar éis bhunú an tSaorstáit in 1921. In 2026, céad bliain ó bailíodh an t-eolas,&lt;ref&gt;Bíonn foirmeacha daonáirimh faoi rún ar feadh 100 bliain, mar a leagtar amach san Acht Staidrimh, 1993.&lt;/ref&gt; foilsíodh na foirmeacha ar an idirlíon.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/baile/daonaireamh/foirmeachadhaonaireamh1926-anchartlannnaisiunta/|teideal=Foirmeacha Dhaonáireamh 1926 - An Chartlann Náisiúnta|údar=An Phríomh-Oifig Staidrimh (CSO)|dáta=2025|work=www.cso.ie|dátarochtana=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/an-tseachtain/2026/0418/1568935-an-tseachtain-le-mairin-ni-ghadhra-de-sathairn-18-aibrean-2026//|teideal=An tSeachtain|údar=Máirín Ní Ghadhra / Raidió na Gaeltachta|dáta=Dé Sathairn 18 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=RTE Raidió na Gaeltachta|dátarochtana=2026-04-21}}&lt;/ref&gt;

D’fhoilsigh an [[Cartlann Náisiúnta|Chartlann Náisiúnta]] foirmeacha dhaonáirimh 1901 agus 1911 roimh ré.  
[[Íomhá:Group picture for Burke family marking ordination, Ireland, 1926 (6476240393).jpg|clé|mion|220x220px|Muintir Burke sa bhliain 1926;  oirníodh mac Mrs Burke ina shagart é, ceann eile  (Mrs Burke ina suí ar chlé)]]
Cuireadh foirmeacha dhaonáireamh 1926 ar fáil ar shuíomh gréasáin na Cartlainne Náisiúnta in 2026. Cuireadh an daonáireamh iomlán ar fáil gan srian agus go hiomlán inchuardaithe ar www.nationalarchives.ie.  Ba  é seo an chéad deis a bhí ag go leor teaghlach taifead ar a ngaolta a fheiceáil.

Bhí breis agus 1,000 duine ar an saol in 2026 ar a ndearnadh taifead orthu i nDaonáireamh 1926.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Chomh maith le ginealas, úsáidtear na taifid mar áis taighde ar stair shóisialta, eacnamaíocht, sláinte phoiblí, tithíocht, oideachas agus úsáid teanga.

Ba thionscadal nach beag é don Chartlann Náisiúnta Daonáireamh 1926 a ullmhú don phobal, arna thacú ag infheistíocht €5 milliún ón Rialtas. Bhí caomhnú cúramach, buanchoimeád, digitiú ardtaifigh, agus tras-scríobh ar bhreis agus 750,000 tuairisceán teaghlaigh agus áiritheora ar leith i gceist leis an tionscnamh, a thóg beagnach trí bliana.

D'fhoilsigh an [[Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann|POS]] &quot;Éire mar a bhí agus Éire mar atá: An saol in Éireann in 1926 agus 2022&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/baile/nuachtagusimeachtai/preasraitis/2026-preasraitis/preasraiteas-eiremarabhiaguseiremarataansaolineirinnin1926agusin2022/|teideal=Preasráiteas - Éire mar a bhí agus Éire mar atá: An saol in Éirinn in 1926 agus in 2022 - CSO - Central Statistics Office|dáta=2026-04-20|language=en|work=www.cso.ie|dátarochtana=2026-04-23}}&lt;/ref&gt; in 2026. Leis an bhfoilseachán sin, thug an POS léargas ar leith ar an gcaoi ar athraigh an saol in Éirinn 1926-2022 maidir leis an daonra, áiteanna cónaithe, reiligiúin, teangacha agus gairmeacha.

Thug 554,000 duine, nó 17.6% den daonra, le fios i 1911 go raibh Gaeilge acu. Tháinig méadú air sin go 18.3% den daonra i 1926 nuair a rinneadh an chéad daonáireamh i ndiaidh bhunú an tSaorstáit. Ní raibh ceisteanna sonracha faoin úsáid a bhaintear as an nGaeilge sna daonáirimh luatha sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-6-aibreain-2017-d-day-daonairimh-don-ghaeilge/|teideal=An 6 Aibreáin 2017 – ‘D-Day’ daonáirimh don Ghaeilge|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=9 Eanáir 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

== Daonáireamh Gaeltachta 1925 ==
Rinneadh suirbhé ar chainteoirí Gaeilge sa Ghaeltacht do Choimisiún na Gaeltachta i 1925. Rinneadh an suirbhé, ar a bhfuiltear anois ag tabhairt ‘Daonáireamh na Gaeltachta’, sa bhliain 1925 agus Coimisiún na Gaeltachta á bhunú le teorainneacha na Gaeltachta Oifigiúla a leagan amach. Ba iad an Garda Síochána a thug faoin suirbhé i samhradh na bliana 1925. D'oibrigh na Gardaí a bhailigh an t-eolas agus na státseirbhísigh a réitigh an tuarascáil “go han-tapa” agus gur foilsíodh an tuarascáil an bhliain chéanna a ndearnadh an suirbhé.

Bhí aon chontae dhéag i gceist leis an suirbhé, na contaetha ina bhfuil an Ghaeltacht oifigiúil anois chomh maith le cúig chontae eile – Ros Comáin, Tiobraid Árann, an Clár, Sligeach, agus Luimneach. 

Tá an tuarascáil a scríobh an Coimisiún, a bunaíodh ar an suirbhé, ar fáil le fada an lá ar shuíomh Thithe an Oireachtais. Níl fáil ag scoláirí ar na tuairisceáin ar ar bunaíodh an tuarascáil, áfach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/taispeantas-faoi-dhaonaireamh-na-gaeltachta-1925-ag-an-gcomortas-treabhdoireachta/|teideal=Taispeántas faoi ‘Dhaonáireamh na Gaeltachta 1925’ ag an gComórtas Treabhdóireachta|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=17 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Daonáireamh na hÉireann 2016]]
* [[Daonáireamh Phoblacht na hÉireann 2022|Daonáireamh na hÉireann 2022]]

== Naisc sheachtracha ==
* D’fhoilsigh an Chartlann Náisiúnta foirmeacha dhaonáirimh 1901 agus 1911.

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:1926]]
[[Catagóir:1920idí in Éirinn]]
[[Catagóir:Daonáirimh]]</text>
      <sha1>rv2w8rsedvm0cmj2jorhpjvvnzzn3wq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327280</id>
      <parentid>1327279</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1327280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6651" sha1="gqu30tvh17wg9uus5l6xm6ghw0pcspa" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Reáchtáladh '''Daonáireamh na hÉireann''' '''1926''' ar 18 Aibreán 1926. Cuntas cuimsitheach faoi leith ar [[Daonra|dhaonra]] an Stáit a bhí ann ag an am. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Come to your Census: Gormfhlaith Ní Thuairisg / Conamara|url=https://www.rte.ie/history/census-1926/2026/0424/1570028-come-to-your-census-gormfhlaith-ni-thuairisg-on-connemara/|date=2026-04-24|language=ga-IE|author=Gormfhlaith Ní Thuairisg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cad a deir an daonáireamh 1926 linn faoin nGaeilge?|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2026/0421/1569194-cad-a-deir-an-daonaireamh-1926-linn-faoin-ngaeilge/|date=2026-04-21|language=ga-IE|author=RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nationalarchives.ie/ga/5687-2/|teideal=Daonáireamh 1926|údar=Cartlann Náisiúnta|dáta=2026|language=ga-IE|work=An Chartlann Náisiúnta|dátarochtana=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/an-roinn-cult%C3%BAir-cumars%C3%A1ide-agus-sp%C3%B3irt/preaseisiuinti/taifid-dhaon%C3%A1ireamh-1926-foilsithe-ag-an-gcartlann-n%C3%A1isi%C3%BAnta/|teideal=Taifid Dhaonáireamh 1926 foilsithe ag an gCartlann Náisiúnta|údar=gov.ie|dáta=2026|language=ga-IE|work=gov.ie|dátarochtana=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:EamonDeValera census form.png|clé|mion|220x220px|[[Éamon de Valera]]  ]]
[[Íomhá:Group picture for Burke family marking ordination, Ireland, 1926 (6476240393).jpg|clé|mion|220x220px|Muintir Burke sa bhliain 1926;  oirníodh mac Mrs Burke ina shagart é, ceann eile  (Mrs Burke ina suí ar chlé)]]

== Daonáireamh ==
Ba é Daonáireamh 1926 an chéad daonáireamh náisiúnta a rinneadh in Éirinn tar éis bhunú an tSaorstáit in 1921. In 2026, céad bliain ó bailíodh an t-eolas,&lt;ref&gt;Bíonn foirmeacha daonáirimh faoi rún ar feadh 100 bliain, mar a leagtar amach san Acht Staidrimh, 1993.&lt;/ref&gt; foilsíodh na foirmeacha ar an idirlíon.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/baile/daonaireamh/foirmeachadhaonaireamh1926-anchartlannnaisiunta/|teideal=Foirmeacha Dhaonáireamh 1926 - An Chartlann Náisiúnta|údar=An Phríomh-Oifig Staidrimh (CSO)|dáta=2025|work=www.cso.ie|dátarochtana=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/an-tseachtain/2026/0418/1568935-an-tseachtain-le-mairin-ni-ghadhra-de-sathairn-18-aibrean-2026//|teideal=An tSeachtain|údar=Máirín Ní Ghadhra / Raidió na Gaeltachta|dáta=Dé Sathairn 18 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=RTE Raidió na Gaeltachta|dátarochtana=2026-04-21}}&lt;/ref&gt;

D’fhoilsigh an [[Cartlann Náisiúnta|Chartlann Náisiúnta]] foirmeacha dhaonáirimh 1901 agus 1911 roimh ré.  

Cuireadh foirmeacha dhaonáireamh 1926 ar fáil ar shuíomh gréasáin na Cartlainne Náisiúnta in 2026. Cuireadh an daonáireamh iomlán ar fáil gan srian agus go hiomlán inchuardaithe ar www.nationalarchives.ie.  Ba  é seo an chéad deis a bhí ag go leor teaghlach taifead ar a ngaolta a fheiceáil.

Bhí breis agus 1,000 duine ar an saol in 2026 ar a ndearnadh taifead orthu i nDaonáireamh 1926.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Chomh maith le ginealas, úsáidtear na taifid mar áis taighde ar stair shóisialta, eacnamaíocht, sláinte phoiblí, tithíocht, oideachas agus úsáid teanga.

Ba thionscadal nach beag é don Chartlann Náisiúnta Daonáireamh 1926 a ullmhú don phobal, arna thacú ag infheistíocht €5 milliún ón Rialtas. Bhí caomhnú cúramach, buanchoimeád, digitiú ardtaifigh, agus tras-scríobh ar bhreis agus 750,000 tuairisceán teaghlaigh agus áiritheora ar leith i gceist leis an tionscnamh, a thóg beagnach trí bliana.

D'fhoilsigh an [[Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann|POS]] &quot;Éire mar a bhí agus Éire mar atá: An saol in Éireann in 1926 agus 2022&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/baile/nuachtagusimeachtai/preasraitis/2026-preasraitis/preasraiteas-eiremarabhiaguseiremarataansaolineirinnin1926agusin2022/|teideal=Preasráiteas - Éire mar a bhí agus Éire mar atá: An saol in Éirinn in 1926 agus in 2022 - CSO - Central Statistics Office|dáta=2026-04-20|language=en|work=www.cso.ie|dátarochtana=2026-04-23}}&lt;/ref&gt; in 2026. Leis an bhfoilseachán sin, thug an POS léargas ar leith ar an gcaoi ar athraigh an saol in Éirinn 1926-2022 maidir leis an daonra, áiteanna cónaithe, reiligiúin, teangacha agus gairmeacha.

Thug 554,000 duine, nó 17.6% den daonra, le fios i 1911 go raibh Gaeilge acu. Tháinig méadú air sin go 18.3% den daonra i 1926 nuair a rinneadh an chéad daonáireamh i ndiaidh bhunú an tSaorstáit. Ní raibh ceisteanna sonracha faoin úsáid a bhaintear as an nGaeilge sna daonáirimh luatha sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-6-aibreain-2017-d-day-daonairimh-don-ghaeilge/|teideal=An 6 Aibreáin 2017 – ‘D-Day’ daonáirimh don Ghaeilge|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=9 Eanáir 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

== Daonáireamh Gaeltachta 1925 ==
Rinneadh suirbhé ar chainteoirí Gaeilge sa Ghaeltacht do Choimisiún na Gaeltachta i 1925. Rinneadh an suirbhé, ar a bhfuiltear anois ag tabhairt ‘Daonáireamh na Gaeltachta’, sa bhliain 1925 agus Coimisiún na Gaeltachta á bhunú le teorainneacha na Gaeltachta Oifigiúla a leagan amach. Ba iad an Garda Síochána a thug faoin suirbhé i samhradh na bliana 1925. D'oibrigh na Gardaí a bhailigh an t-eolas agus na státseirbhísigh a réitigh an tuarascáil “go han-tapa” agus gur foilsíodh an tuarascáil an bhliain chéanna a ndearnadh an suirbhé.

Bhí aon chontae dhéag i gceist leis an suirbhé, na contaetha ina bhfuil an Ghaeltacht oifigiúil anois chomh maith le cúig chontae eile – Ros Comáin, Tiobraid Árann, an Clár, Sligeach, agus Luimneach. 

Tá an tuarascáil a scríobh an Coimisiún, a bunaíodh ar an suirbhé, ar fáil le fada an lá ar shuíomh Thithe an Oireachtais. Níl fáil ag scoláirí ar na tuairisceáin ar ar bunaíodh an tuarascáil, áfach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/taispeantas-faoi-dhaonaireamh-na-gaeltachta-1925-ag-an-gcomortas-treabhdoireachta/|teideal=Taispeántas faoi ‘Dhaonáireamh na Gaeltachta 1925’ ag an gComórtas Treabhdóireachta|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=17 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Daonáireamh na hÉireann 2016]]
* [[Daonáireamh Phoblacht na hÉireann 2022|Daonáireamh na hÉireann 2022]]

== Naisc sheachtracha ==
* D’fhoilsigh an Chartlann Náisiúnta foirmeacha dhaonáirimh 1901 agus 1911.

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:1926]]
[[Catagóir:1920idí in Éirinn]]
[[Catagóir:Daonáirimh]]</text>
      <sha1>gqu30tvh17wg9uus5l6xm6ghw0pcspa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327292</id>
      <parentid>1327280</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T22:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1327292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6891" sha1="1ab9qcojclsf7dky7vvy89l3h6lm19g" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

Reáchtáladh '''Daonáireamh na hÉireann''' '''1926''' ar 18 Aibreán 1926. Cuntas cuimsitheach faoi leith ar [[Daonra|dhaonra]] an Stáit a bhí ann ag an am. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Come to your Census: Gormfhlaith Ní Thuairisg / Conamara|url=https://www.rte.ie/history/census-1926/2026/0424/1570028-come-to-your-census-gormfhlaith-ni-thuairisg-on-connemara/|date=2026-04-24|language=ga-IE|author=Gormfhlaith Ní Thuairisg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Físeán:  Gormfhlaith Ní Thuairisg, as Gaeilge|url=https://www.facebook.com/reel/4292000721021316/|language=ga-IE|author=💙  #ComeToYourCensus ar  @rteone {{!}} RTÉ One|date=2026|volume=Facebook}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cad a deir an daonáireamh 1926 linn faoin nGaeilge?|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2026/0421/1569194-cad-a-deir-an-daonaireamh-1926-linn-faoin-ngaeilge/|date=2026-04-21|language=ga-IE|author=RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nationalarchives.ie/ga/5687-2/|teideal=Daonáireamh 1926|údar=Cartlann Náisiúnta|dáta=2026|language=ga-IE|work=An Chartlann Náisiúnta|dátarochtana=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/an-roinn-cult%C3%BAir-cumars%C3%A1ide-agus-sp%C3%B3irt/preaseisiuinti/taifid-dhaon%C3%A1ireamh-1926-foilsithe-ag-an-gcartlann-n%C3%A1isi%C3%BAnta/|teideal=Taifid Dhaonáireamh 1926 foilsithe ag an gCartlann Náisiúnta|údar=gov.ie|dáta=2026|language=ga-IE|work=gov.ie|dátarochtana=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:EamonDeValera census form.png|clé|mion|220x220px|[[Éamon de Valera]]  ]]
[[Íomhá:Group picture for Burke family marking ordination, Ireland, 1926 (6476240393).jpg|clé|mion|220x220px|Muintir Burke sa bhliain 1926;  oirníodh mac Mrs Burke ina shagart é, ceann eile  (Mrs Burke ina suí ar chlé)]]

== Daonáireamh ==
Ba é Daonáireamh 1926 an chéad daonáireamh náisiúnta a rinneadh in Éirinn tar éis bhunú an tSaorstáit in 1921. In 2026, céad bliain ó bailíodh an t-eolas,&lt;ref&gt;Bíonn foirmeacha daonáirimh faoi rún ar feadh 100 bliain, mar a leagtar amach san Acht Staidrimh, 1993.&lt;/ref&gt; foilsíodh na foirmeacha ar an idirlíon.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/baile/daonaireamh/foirmeachadhaonaireamh1926-anchartlannnaisiunta/|teideal=Foirmeacha Dhaonáireamh 1926 - An Chartlann Náisiúnta|údar=An Phríomh-Oifig Staidrimh (CSO)|dáta=2025|work=www.cso.ie|dátarochtana=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/an-tseachtain/2026/0418/1568935-an-tseachtain-le-mairin-ni-ghadhra-de-sathairn-18-aibrean-2026//|teideal=An tSeachtain|údar=Máirín Ní Ghadhra / Raidió na Gaeltachta|dáta=Dé Sathairn 18 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=RTE Raidió na Gaeltachta|dátarochtana=2026-04-21}}&lt;/ref&gt;

D’fhoilsigh an [[Cartlann Náisiúnta|Chartlann Náisiúnta]] foirmeacha dhaonáirimh 1901 agus 1911 roimh ré.  

Cuireadh foirmeacha dhaonáireamh 1926 ar fáil ar shuíomh gréasáin na Cartlainne Náisiúnta in 2026. Cuireadh an daonáireamh iomlán ar fáil gan srian agus go hiomlán inchuardaithe ar www.nationalarchives.ie.  Ba  é seo an chéad deis a bhí ag go leor teaghlach taifead ar a ngaolta a fheiceáil.

Bhí breis agus 1,000 duine ar an saol in 2026 ar a ndearnadh taifead orthu i nDaonáireamh 1926.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Chomh maith le ginealas, úsáidtear na taifid mar áis taighde ar stair shóisialta, eacnamaíocht, sláinte phoiblí, tithíocht, oideachas agus úsáid teanga.

Ba thionscadal nach beag é don Chartlann Náisiúnta Daonáireamh 1926 a ullmhú don phobal, arna thacú ag infheistíocht €5 milliún ón Rialtas. Bhí caomhnú cúramach, buanchoimeád, digitiú ardtaifigh, agus tras-scríobh ar bhreis agus 750,000 tuairisceán teaghlaigh agus áiritheora ar leith i gceist leis an tionscnamh, a thóg beagnach trí bliana.

D'fhoilsigh an [[Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann|POS]] &quot;Éire mar a bhí agus Éire mar atá: An saol in Éireann in 1926 agus 2022&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cso.ie/en/baile/nuachtagusimeachtai/preasraitis/2026-preasraitis/preasraiteas-eiremarabhiaguseiremarataansaolineirinnin1926agusin2022/|teideal=Preasráiteas - Éire mar a bhí agus Éire mar atá: An saol in Éirinn in 1926 agus in 2022 - CSO - Central Statistics Office|dáta=2026-04-20|language=en|work=www.cso.ie|dátarochtana=2026-04-23}}&lt;/ref&gt; in 2026. Leis an bhfoilseachán sin, thug an POS léargas ar leith ar an gcaoi ar athraigh an saol in Éirinn 1926-2022 maidir leis an daonra, áiteanna cónaithe, reiligiúin, teangacha agus gairmeacha.

Thug 554,000 duine, nó 17.6% den daonra, le fios i 1911 go raibh Gaeilge acu. Tháinig méadú air sin go 18.3% den daonra i 1926 nuair a rinneadh an chéad daonáireamh i ndiaidh bhunú an tSaorstáit. Ní raibh ceisteanna sonracha faoin úsáid a bhaintear as an nGaeilge sna daonáirimh luatha sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-6-aibreain-2017-d-day-daonairimh-don-ghaeilge/|teideal=An 6 Aibreáin 2017 – ‘D-Day’ daonáirimh don Ghaeilge|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=9 Eanáir 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}&lt;/ref&gt;

== Daonáireamh Gaeltachta 1925 ==
Rinneadh suirbhé ar chainteoirí Gaeilge sa Ghaeltacht do Choimisiún na Gaeltachta i 1925. Rinneadh an suirbhé, ar a bhfuiltear anois ag tabhairt ‘Daonáireamh na Gaeltachta’, sa bhliain 1925 agus Coimisiún na Gaeltachta á bhunú le teorainneacha na Gaeltachta Oifigiúla a leagan amach. Ba iad an Garda Síochána a thug faoin suirbhé i samhradh na bliana 1925. D'oibrigh na Gardaí a bhailigh an t-eolas agus na státseirbhísigh a réitigh an tuarascáil “go han-tapa” agus gur foilsíodh an tuarascáil an bhliain chéanna a ndearnadh an suirbhé.

Bhí aon chontae dhéag i gceist leis an suirbhé, na contaetha ina bhfuil an Ghaeltacht oifigiúil anois chomh maith le cúig chontae eile – Ros Comáin, Tiobraid Árann, an Clár, Sligeach, agus Luimneach. 

Tá an tuarascáil a scríobh an Coimisiún, a bunaíodh ar an suirbhé, ar fáil le fada an lá ar shuíomh Thithe an Oireachtais. Níl fáil ag scoláirí ar na tuairisceáin ar ar bunaíodh an tuarascáil, áfach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/taispeantas-faoi-dhaonaireamh-na-gaeltachta-1925-ag-an-gcomortas-treabhdoireachta/|teideal=Taispeántas faoi ‘Dhaonáireamh na Gaeltachta 1925’ ag an gComórtas Treabhdóireachta|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=17 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-18}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Daonáireamh na hÉireann 2016]]
* [[Daonáireamh Phoblacht na hÉireann 2022|Daonáireamh na hÉireann 2022]]

== Naisc sheachtracha ==
* D’fhoilsigh an Chartlann Náisiúnta foirmeacha dhaonáirimh 1901 agus 1911.

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:1926]]
[[Catagóir:1920idí in Éirinn]]
[[Catagóir:Daonáirimh]]</text>
      <sha1>1ab9qcojclsf7dky7vvy89l3h6lm19g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maidhm thuile Neipeal agus Tibéid 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128308</id>
    <revision>
      <id>1327272</id>
      <parentid>1327256</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1327272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15164" sha1="lr3qdu9lhph1qfqfbcq7di4jbw8rnv6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Bhuail '''maidhm mhór thuile''' ceantar na [[Himiléithe]] ar an teorainn idir [[Neipeal]] agus [[An Tibéid|an Tibéid]] (an tSín) ar an [[26 Lúnasa]] [[2026]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=1,400 duine ar iarraidh i Neipeal, sa Tibéid tar éis tuile mhór|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0827/1589411-1-400-duine-ar-iarraidh-i-neipeal-sa-tibeid-tar-eis-tuile-mhor/|date=2026-08-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Meastar gur oighearshruth aille a sceith gan choinne ba chúis leis an tubaiste. Tháinig maidhm mhór oighir, carraigeacha agus láibe anuas isteach san abhainn i mbun an ghleanna ;   chuir sin an abhainn thar a bruacha, agus scuab an mhaidhm thuile daoine, tithe agus maoin chun bealaigh ar an dá thaobh den teorainn.&lt;ref name=&quot;rte31&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Údaráis i Neipeal ag iarraidh na céadta a tharrtháil as tolláin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0831/1589776-udarais-i-neipeal-ag-iarraidh-na-ceadta-a-tharrthail-as-tollain/|date=2026-08-31|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Maraíodh na mílte duine de bharr na tubaiste, go leor ar iarraidh gan tásc ná tuairisc orthu. Fágadh na céadta oibrí sáinnithe i líonra fada tollán a bhain le tionscadail mhóra hidreachumhachta sa cheantar.&lt;ref name=&quot;tuairisc&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Lucht tarrthála in Neipeal ag iarraidh teacht ar na céadta oibrithe atá sáinnithe i dtolláin|url=https://tuairisc.ie/lucht-tarrthala-in-neipeal-ag-iarraidh-teacht-ar-na-ceadta-oibrithe-ata-sainnithe-i-dtollain/|date=2026-08-31|language=ga-IE|author=Tuairisc.ie}}&lt;/ref&gt; Mheas [[Cumann na Croise Deirge]] go raibh os cionn 90,000 duine ag fulaingt mar gheall ar an tubaiste, i Neipeal go háirithe.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt;

[[Íomhá:Mudslide at Gyirong Port 1.webm|clé|mion|220x220px|Físeán:  An tuile ag bualadh an phointe trasnaithe teorann ag Gyirong, seacht nóiméad tar éis an tubaiste]]

[[Íomhá:Nepal flood 2026 before after.gif|clé|mion|220x220px|Físeán: íomhánna satailíte  ]]
[[Maidhm thuile Neipeal agus Tibéid 2026.jpg|clé|mion|220x220px|Léarscáil ]]

== Cúlra ==

=== Crith talún 2015 ===
Ní hé seo an chéad bhuille tubaisteach a bhuail Neipeal le glúin anuas. Tharla [[Crith talún Neipeal Aibreán 2015|crith talún]] i mBarpak, Gorkha, ar an 25 Aibreán 2015, crith a raibh méid 7.8 leis ar an scála méide móiminte agus a raibh a eipealár thart ar 80 km soir ó Phokhara. Fuair beagnach 9,000 duine bás, gortaíodh breis is 20,000, scriosadh timpeall 600,000 teach agus fágadh thart ar dhá mhilliún duine gan dídean.

Cé gur bailíodh na billiúin dollar don atógáil ina dhiaidh sin, ní raibh an t-airgead ann leis féin ina leigheas. Léirigh an taighde ar an tréimhse atógála go raibh fadhbanna go leor ann (cead pleanála, éilliú, éifeachtúlacht '','' srl ).&lt;ref name=&quot;lowy&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/rebuilding-nepal-without-repeating-the-mistakes-of-2015|teideal=Rebuilding Nepal without repeating the mistakes of 2015|work=Lowy Institute – The Interpreter|dáta=2026|language=en|dátarochtana=2026-09-03}}&lt;/ref&gt;

{{Príomhalt|Crith talún Neipeal Aibreán 2015}}

=== Tubaiste Blatten 2025 ===
Bhí rabhadh tugtha ag na saineolaithe cheana faoin mbaol a bhaineann le hoighearshruthanna atá ag leá níos gasta ná riamh. Ar an 28 Bealtaine 2025 thit thart ar thrí mhilliún m³ d'oighearshruth Birch anuas ar shráidbhaile [[Tubaiste Blatten|Blatten]] i gcantún Valais san [[Eilvéis]], agus scriosadh timpeall 90% den bhaile. Ba í an difríocht ba mhó idir an dá thubaiste ná gur aslonnaíodh muintir Blatten naoi lá roimh ré ar chomhairle na ngeolaithe, agus nach raibh ach duine amháin ar iarraidh ina dhiaidh. Ní raibh a leithéid de rabhadh le fáil ag muintir na Himiléithe, ó tharla nach raibh aon fhaireachán córasach á dhéanamh ar an oighearshruth ar thaobh na Tibéide.&lt;ref name=&quot;lowy&quot; /&gt;

{{Príomhalt|Tubaiste Blatten}}

=== Agóidí Ghlúin Z agus an rialtas nua ===
Ba rialtas nuacheaptha a bhí i mbun gnó i g[[Katmandu]] nuair a bhuail an mhaidhm thuile. Tar éis [[Agóidí Ghlúin Z i Neipeal 2025|agóidí Ghlúin Z]] i mí Mheán Fómhair 2025 — agóidí inar maraíodh breis is 70 duine — d'éirigh an Príomh-Aire K. P. Sharma Oli as oifig. Reáchtáladh olltoghchán i mí an Mhárta 2026 agus toghadh [[Balendra Shah]], innealtóir struchtúrach agus iar-mhéara Katmandu, ina phríomh-aire ar an 27 Márta 2026, agus é 35 bliain d'aois — an ceannaire stáit is óige ar domhan. Ní raibh a rialtas ach cúig mhí in oifig nuair a tharla an tubaiste.

{{Príomhalt|Agóidí Ghlúin Z i Neipeal 2025}}

[[Íomhá:Location of Gyirong within Xizang (China).png|deas|mion|220x220px|Contae Gyirong (bándearg) i Réigiún Uathrialach na Tibéide]]
[[Íomhá:2026 Nepal floods map.svg|mion|220x220px|Léarscáil]]
[[Íomhá:Lirung.jpg|deas|mion|220x220px|Langtang Lirung. Creidtear gurbh é titim oighearshrutha ar thaobh thuaidh an tsléibhe seo ba chúis leis an tubaiste.]]
[[Íomhá:River in Rasuwa.JPG|deas|mion|220x220px|Cumar Abhainn an Trishuli (ar chlé) agus shruthán an Lhende (ar dheis) i gCeantar Rasuwa sa bhliain 2013]]
[[Íomhá:Mt. Lirung from Dhunche.jpg|deas|mion|220x220px|Gleann an Trishuli i gCeantar Rasuwa]]

== An tubaiste ==
Ar maidin Dé Céadaoin, an 26 Lúnasa 2026, bhris sciar mór oighir agus carraigeacha — thart ar 0.2 km² — de thaobh thuaidh Langtang Lirung agus thit sé timpeall 1.2 km síos le fána. Dheimhnigh Suirbhéireacht Gheolaíochta na Stát Aontaithe (USGS) gur le sciorradh talún, agus nach le crith talún, a bhain na tonnta seismeacha a taifeadadh, cé go raibh an croitheadh chomh láidir le crith talún de mhéid 5.2.

Chruinnigh an smionagar ina dhamba sealadach ar shruthán an Lhende ag airde thart ar 5,200 m os cionn leibhéal na farraige. Nuair a bhris an damba sin, scaoileadh na milliúin lítear uisce le fána in aon ráig amháin. Taobh istigh de sheacht nóiméad shroich an mhaidhm an pointe trasnaithe teorann ag Gyirong ar thaobh na Síne, ar luas thart ar 180 km san uair. Rinne an tuile slad ansin ar stráice 72 km d'Abhainn an Trishuli, trí Cheantar Rasuwa agus Ceantar Nuwakot i gCúige Bagmati, agus síos chomh fada le ceantair Dhading, Ghorkha agus Chitwan.

Folaíodh na tolláin hidreachumhachta nuair a scuab an mhaidhm gach rud ina bealach chun siúil, idir charraigí, láib agus ábhair eile.&lt;ref name=&quot;rte2mf&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dóchas i Neipeal go bhfuil 46 oibrí fós ina mbeatha i dtollán|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0902/1590070-dochas-i-neipeal-go-bhfuil-46-oibri-fos-ina-mbeatha-i-dtollan/|date=2026-09-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Scriosadh na bailte beaga i gceantar Devighat ar fad sa mhaidhm.&lt;ref name=&quot;rte28&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=469 maraithe, 1,000 fós ar iarraidh i Neipeal agus sa Tibéid|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0828/1589551-469-maraithe-1-000-fos-ar-iarraidh-i-neipeal-agus-sa-tibeid/|date=2026-08-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Thug an Príomh-Aire Balendra Shah &quot;tubaiste nádúrtha uafásach nach bhfacthas a leithéid cheana&quot; ar an eachtra.&lt;ref name=&quot;tuairisc&quot; /&gt;

== Cuardach agus tarrtháil ==
Cuireadh na hinnill mhóra ag obair láithreach agus na mílte tonna láibe á sluaisteáil le súil teacht ar na daoine a scuabadh chun siúil. Obair throm mhall a bhí inti agus an láib ag téachtadh, agus clocha móra agus smionagar eile le cartadh chomh maith.&lt;ref name=&quot;rte28&quot; /&gt; Bhí 21,000 comhalta d'fhórsaí slándála na tíre páirteach sna hiarrachtaí tarrthála, gan sibhialtaigh ná oibrithe deonacha a chur san áireamh.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt;

Ar an 2 Meán Fómhair, thug an Príomh-Aire Balendra Shah le fios gur tarrtháladh breis is 11,000 duine ar fad, agus go raibh cumhacht leictreach agus áiseanna cumarsáide ar fáil arís in áiteanna áirithe.&lt;ref name=&quot;rte1mf&quot; /&gt;

Bhí lucht tarrthála ar a mine ghéire ag iarraidh teacht chomh fada leis na céadta duine a bhí sáinnithe sna tolláin. Bhí siad ag sluaisteáil agus ag cartadh leo, ag bearnú na gconstaicí le hinnill mhóra go príomha, agus le sluaistí agus lena lámha nuair ba ghá.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt; Tráthnóna Dé Luain, an 31 Lúnasa, chuir innealtóirí poll mór le hábhar pléascach sa mheascán ábhair a bhí sa bhealach orthu, agus bhí súil acu teacht chomh fada le cuid de na tolláin.&lt;ref name=&quot;rte1mf&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dul chun cinn á dhéanamh ag lucht tarrthála i Neipeal|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0901/1589915-dul-chun-cinn-a-dheanamh-ag-lucht-tarrthala-i-neipeal/|date=2026-09-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Faoin 2 Meán Fómhair bhí 279 duine tugtha slán as na tolláin agus as áiteanna eile a bhain leis na tionscadail hidreachumhachta.&lt;ref name=&quot;rte2mf&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;rte28&quot; /&gt;

Mar gheall ar an teas mór san áit, b'éigean go leor de na mairbh a adhlacadh in olluaigheanna gan aithint, gan onóir agus gan mhoill; lá is faide anonn a gheobhadh a ndaoine muinteartha faill a gcaointe.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt;

== An damáiste ==
Scriosadh an droichead teorann idir Neipeal agus an tSín ag Rasuwagadhi, droichead a bhí athtógtha go gairid roimhe sin tar éis tuile a tharla i mí Iúil 2025. Milleadh timpeall 41 droichead eile agus thart ar 42 km de bhóithre, agus gearradh príomhbhóthar Prithvi ag Krishnabhir nuair a thit stráice 70 m den bhóthar isteach san abhainn. 

Scriosadh na mílte teach agus rinneadh damáiste do níos mó ná dhá thionscadal déag hidreachumhachta, rud a bhain thart ar 431 meigeavata de chóras leictreachais na tíre. Scriosadh oifig chustaim Rasuwagadhi agus scuabadh na céadta feithicil agus a lán coimeádán loingseoireachta chun bealaigh. Milleadh na céadta túr teileachumarsáide chomh maith, agus scriosadh ceithre stáisiún faireacháin tuile, rud a chuir bac ar an gcóras luathrabhaidh.

Ar thaobh na Tibéide (sa tSín), scriosadh formhór na bhfoirgneamh ag an bpointe trasnaithe teorann i nGyirong agus milleadh thart ar 5 km de bhóthar idir baile Gyirong agus Rasuwagadhi. Gearradh an chumhacht leictreach agus na líonraí cumarsáide sa cheantar.

Mheas an tAire Airgeadais Swarnim Wagle go bhféadfadh costas na hatógála a bheith idir 4 agus 5 billiún dollar SAM — costas atá inchurtha le costas na hatógála i ndiaidh chrith talún 2015.&lt;ref name=&quot;lowy&quot; /&gt;

== Na heachtrannaigh agus na hoilithrigh ==
Bhuail an tuile i lár séasúr na hoilithreachta go Sliabh Kailash, sliabh atá naofa ag na Hiondúigh agus ag na Búdaithe araon. Tháinig oilithrigh de chuid na Hiondúch ó chian agus ó chóngar chun na sléibhte sin, agus scriosadh an pointe trasnaithe teorann is mó a úsáidtear leis an oilithreacht a dhéanamh. Bhí grúpa de 77 oilithreach as naoi dtír dhéag, a bhí ag taisteal faoi chúram Fhondúireacht Isha, ag an ionad inimirce i nGyirong nuair a bhuail an tuile. 

Ba eachtrannaigh cuid de na daoine a bhí ar iarraidh. Bhí beirt saoránach Éireannacha ina measc, Santosh Sahu, 46 bliain d'aois, agus Spandan Sahu, ocht mbliana déag.&lt;ref name=&quot;rte1mf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rte28&quot; /&gt; Dúirt na húdaráis sa tSín, a bhfuil an Tibéid faoina smacht, gur eachtrannaigh iad 261 de na daoine a bhí ar iarraidh ar an taobh sin, agus iad as 23 tír ar fad.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt;

Tuairiscíodh go raibh na céadta duine ón India ar iarraidh, agus go raibh saoránaigh ó bhreis is 35 tír san iomlán i measc na ndaoine a bhí ar iarraidh.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2026/09/01/world/live-news/nepal-china-flood|teideal=Nepal and China flood: live updates|work=CNN|dáta=2026-09-01|language=en|dátarochtana=2026-09-03}}&lt;/ref&gt;

== Cabhair ón gcoigríoch ==
Thairg go leor tíortha — an India, na Stáit Aontaithe, an Ríocht Aontaithe, an tSeapáin, an Chóiré Theas, Srí Lanca agus an Bhanglaidéis ina measc — foirne cuardaigh agus tarrthála a chur go Neipeal. Ar dtús níor lig rialtas Neipeal do lucht tarrthála ón Iarthar dul isteach sa cheantar ar dtús: dhiúltaigh Aireacht Gnóthaí Eachtracha na tíre do na tairiscintí sin ar &quot;chúiseanna lóistíochta&quot;, agus iarradh ar na tíortha airgead a chur ina n-áit.&lt;ref name=&quot;rte28&quot; /&gt; 

Chuir an tSín 50 tonna d'earraí faoisimh agus cúnamh airgid chuig Neipeal, mar aon le saineolaithe tolláin agus fóiréinsice.&lt;ref name=&quot;cnn&quot; /&gt;

Ba í an chuimhne ar an gcíor thuathail a lean an fhreagairt idirnáisiúnta ar chrith talún 2015 ba chúis leis an gcinneadh sin, cinneadh a cáineadh go géar. Bhí sé tugtha le fios ag Rialtas Neipeal go dtí sin nach raibh cabhair ó eagraíochtaí idirnáisiúnta de dhíth ar sheirbhísí tarrthála na tíre, cé go raibh comhairle á fáil acu ó innealtóirí ón India agus ón tSín a raibh saineolas acu ar tharrtháil.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt; Faoi cheann cúpla lá, áfach, tháinig athrú intinne ar an rialtas agus glacadh le saineolaithe ón India, ón tSín, ón Astráil agus ón gCóiré Theas i gcomhair oibre sna tolláin agus i gcomhair tástála [[Aigéad dí-ocsairibeanúicléasach|ADN]].

Bhí an scéal níos casta fós ar thaobh na Tibéide den teorainn. Níor lig rialtas na Síne do lucht tarrthála ná d'iriseoirí ón Iarthar dul isteach sa cheantar, agus cuireadh cosc ar thuairisceoireacht neamhoifigiúil ar na meáin shóisialta. Caithfidh eachtrannaigh ón Iarthar cead speisialta taistil a fháil i gcónaí sula bhféadann siad dul isteach sa Tibéid, agus bíonn srianta breise fós ar na ceantair teorann i Shigatse, ceantair nach ligtear fiú do shaoránaigh Shíneacha isteach iontu gan chead. &lt;ref name=&quot;cnn&quot; /&gt;

== Athrú aeráide agus an atógáil ==
Meastar gur bhain an t-athrú aeráide leis an tubaiste seo.&lt;ref name=&quot;tuairisc&quot; /&gt; Sa 21ú haois tá luas faoin ráta ag a bhfuil [[oighearshruth]]&lt;nowiki/&gt;anna an domhain ag leá, agus tá leá na talún síorshioctha ag laghdú chobhsaíocht na sléibhte arda. Is é an fáth a raibh an tubaiste seo chomh marfach sin ná nach raibh aon fhaireachán á dhéanamh ar an oighearshruth ar thaobh na Tibéide den teorainn, agus nach raibh aon rabhadh ann do na daoine a bhí thíos leis.&lt;ref name=&quot;lowy&quot; /&gt;

Moladh gur cheart creat luathrabhaidh a bhunú do na Himiléithe . Ba cheart sonraí faoi oighearshruthanna, faoi bháisteach agus faoi shreabhadh aibhneacha i bhfíor-am a chur ar bun, agus ba cheart srian a chur le tógáil bonneagair sna ceantair is mó atá i mbaol tuile. Moladh chomh maith na rialacha agus na conarthaí atógála a chur in oiriúint, ionas nach ndéanfaí na botúin chéanna a rinneadh tar éis 2015.&lt;ref name=&quot;lowy&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Crith talún Neipeal Aibreán 2015]]
* [[Tubaiste Blatten]]
* [[Agóidí Ghlúin Z i Neipeal 2025]]
* [[Oighearshruth]]
* [[Na Himiléithe]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Stair Neipeal]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:An Tibéid]]
[[Catagóir:Aimsir na bliana 2026]]
[[Catagóir:Tuilte]]
[[Catagóir:Tubaistí nádúrtha]]
[[Catagóir:Athrú aeráide]]
[[Catagóir:Oighearshruthanna]]
[[Catagóir:Na Himiléithe]]</text>
      <sha1>lr3qdu9lhph1qfqfbcq7di4jbw8rnv6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327274</id>
      <parentid>1327272</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T13:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1327274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15380" sha1="4cqyn96p3so8spvjy2bba967u14l5rg" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Bhuail '''maidhm mhór thuile''' ceantar na [[Himiléithe]] ar an teorainn idir [[Neipeal]] agus [[An Tibéid|an Tibéid]] (an tSín) ar an [[26 Lúnasa]] [[2026]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=1,400 duine ar iarraidh i Neipeal, sa Tibéid tar éis tuile mhór|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0827/1589411-1-400-duine-ar-iarraidh-i-neipeal-sa-tibeid-tar-eis-tuile-mhor/|date=2026-08-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Meastar gur oighearshruth aille a sceith gan choinne ba chúis leis an tubaiste. Tháinig maidhm mhór oighir, carraigeacha agus láibe anuas isteach san abhainn i mbun an ghleanna ;   chuir sin an abhainn thar a bruacha, agus scuab an mhaidhm thuile daoine, tithe agus maoin chun bealaigh ar an dá thaobh den teorainn.&lt;ref name=&quot;rte31&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Údaráis i Neipeal ag iarraidh na céadta a tharrtháil as tolláin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0831/1589776-udarais-i-neipeal-ag-iarraidh-na-ceadta-a-tharrthail-as-tollain/|date=2026-08-31|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Maraíodh na mílte duine de bharr na tubaiste, go leor ar iarraidh gan tásc ná tuairisc orthu. Fágadh na céadta oibrí sáinnithe i líonra fada tollán a bhain le tionscadail mhóra hidreachumhachta sa cheantar.&lt;ref name=&quot;tuairisc&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Lucht tarrthála in Neipeal ag iarraidh teacht ar na céadta oibrithe atá sáinnithe i dtolláin|url=https://tuairisc.ie/lucht-tarrthala-in-neipeal-ag-iarraidh-teacht-ar-na-ceadta-oibrithe-ata-sainnithe-i-dtollain/|date=2026-08-31|language=ga-IE|author=Tuairisc.ie}}&lt;/ref&gt; Mheas [[Cumann na Croise Deirge]] go raibh os cionn 90,000 duine ag fulaingt mar gheall ar an tubaiste, i Neipeal go háirithe.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt;

[[Íomhá:Mudslide at Gyirong Port 1.webm|clé|mion|220x220px|Físeán:  An tuile ag bualadh an phointe trasnaithe teorann ag Gyirong, seacht nóiméad tar éis an tubaiste]]

[[Íomhá:Nepal flood 2026 before after.gif|clé|mion|220x220px|Físeán: íomhánna satailíte  ]]
[[Íomhá:Maidhm thuile Neipeal agus Tibéid 2026.jpg|clé|mion|220x220px]]
[[Íomhá:ECDM 20260902 Nepal floods.pdf|clé|mion|220x220px|Léarscáil de chuid [[Copernicus|Copernicus (Aontas Eorpach)]]]]

== Cúlra ==

=== Crith talún 2015 ===
Ní hé seo an chéad bhuille tubaisteach a bhuail Neipeal le glúin anuas. Tharla [[Crith talún Neipeal Aibreán 2015|crith talún]] i mBarpak, Gorkha, ar an 25 Aibreán 2015, crith a raibh méid 7.8 leis ar an scála méide móiminte agus a raibh a eipealár thart ar 80 km soir ó Phokhara. Fuair beagnach 9,000 duine bás, gortaíodh breis is 20,000, scriosadh timpeall 600,000 teach agus fágadh thart ar dhá mhilliún duine gan dídean.

Cé gur bailíodh na billiúin dollar don atógáil ina dhiaidh sin, ní raibh an t-airgead ann leis féin ina leigheas. Léirigh an taighde ar an tréimhse atógála go raibh fadhbanna go leor ann (cead pleanála, éilliú, éifeachtúlacht '','' srl ).&lt;ref name=&quot;lowy&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/rebuilding-nepal-without-repeating-the-mistakes-of-2015|teideal=Rebuilding Nepal without repeating the mistakes of 2015|work=Lowy Institute – The Interpreter|dáta=2026|language=en|dátarochtana=2026-09-03}}&lt;/ref&gt;

{{Príomhalt|Crith talún Neipeal Aibreán 2015}}

=== Tubaiste Blatten 2025 ===
Bhí rabhadh tugtha ag na saineolaithe cheana faoin mbaol a bhaineann le hoighearshruthanna atá ag leá níos gasta ná riamh. Ar an 28 Bealtaine 2025 thit thart ar thrí mhilliún m³ d'oighearshruth Birch anuas ar shráidbhaile [[Tubaiste Blatten|Blatten]] i gcantún Valais san [[Eilvéis]], agus scriosadh timpeall 90% den bhaile. Ba í an difríocht ba mhó idir an dá thubaiste ná gur aslonnaíodh muintir Blatten naoi lá roimh ré ar chomhairle na ngeolaithe, agus nach raibh ach duine amháin ar iarraidh ina dhiaidh. Ní raibh a leithéid de rabhadh le fáil ag muintir na Himiléithe, ó tharla nach raibh aon fhaireachán córasach á dhéanamh ar an oighearshruth ar thaobh na Tibéide.&lt;ref name=&quot;lowy&quot; /&gt;

{{Príomhalt|Tubaiste Blatten}}

=== Agóidí Ghlúin Z agus an rialtas nua ===
Ba rialtas nuacheaptha a bhí i mbun gnó i g[[Katmandu]] nuair a bhuail an mhaidhm thuile. Tar éis [[Agóidí Ghlúin Z i Neipeal 2025|agóidí Ghlúin Z]] i mí Mheán Fómhair 2025 — agóidí inar maraíodh breis is 70 duine — d'éirigh an Príomh-Aire K. P. Sharma Oli as oifig. Reáchtáladh olltoghchán i mí an Mhárta 2026 agus toghadh [[Balendra Shah]], innealtóir struchtúrach agus iar-mhéara Katmandu, ina phríomh-aire ar an 27 Márta 2026, agus é 35 bliain d'aois — an ceannaire stáit is óige ar domhan. Ní raibh a rialtas ach cúig mhí in oifig nuair a tharla an tubaiste.

{{Príomhalt|Agóidí Ghlúin Z i Neipeal 2025}}

[[Íomhá:Location of Gyirong within Xizang (China).png|deas|mion|220x220px|Contae Gyirong (bándearg) i Réigiún Uathrialach na Tibéide]]
[[Íomhá:2026 Nepal floods map.svg|mion|220x220px|Léarscáil]]
[[Íomhá:Lirung.jpg|deas|mion|220x220px|Langtang Lirung. Creidtear gurbh é titim oighearshrutha ar thaobh thuaidh an tsléibhe seo ba chúis leis an tubaiste.]]
[[Íomhá:River in Rasuwa.JPG|deas|mion|220x220px|Cumar Abhainn an Trishuli (ar chlé) agus shruthán an Lhende (ar dheis) i gCeantar Rasuwa sa bhliain 2013]]
[[Íomhá:Mt. Lirung from Dhunche.jpg|deas|mion|220x220px|Gleann an Trishuli i gCeantar Rasuwa]]
[[Íomhá:Gyirong Port before and after the flood satellite 2026.png|mion|220x220px|Gyirong]]

== An tubaiste ==
Ar maidin Dé Céadaoin, an 26 Lúnasa 2026, bhris sciar mór oighir agus carraigeacha — thart ar 0.2 km² — de thaobh thuaidh Langtang Lirung agus thit sé timpeall 1.2 km síos le fána. Dheimhnigh Suirbhéireacht Gheolaíochta na Stát Aontaithe (USGS) gur le sciorradh talún, agus nach le crith talún, a bhain na tonnta seismeacha a taifeadadh, cé go raibh an croitheadh chomh láidir le crith talún de mhéid 5.2.

Chruinnigh an smionagar ina dhamba sealadach ar shruthán an Lhende ag airde thart ar 5,200 m os cionn leibhéal na farraige. Nuair a bhris an damba sin, scaoileadh na milliúin lítear uisce le fána in aon ráig amháin. Taobh istigh de sheacht nóiméad shroich an mhaidhm an pointe trasnaithe teorann ag Gyirong ar thaobh na Síne, ar luas thart ar 180 km san uair. Rinne an tuile slad ansin ar stráice 72 km d'Abhainn an Trishuli, trí Cheantar Rasuwa agus Ceantar Nuwakot i gCúige Bagmati, agus síos chomh fada le ceantair Dhading, Ghorkha agus Chitwan.

Folaíodh na tolláin hidreachumhachta nuair a scuab an mhaidhm gach rud ina bealach chun siúil, idir charraigí, láib agus ábhair eile.&lt;ref name=&quot;rte2mf&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dóchas i Neipeal go bhfuil 46 oibrí fós ina mbeatha i dtollán|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0902/1590070-dochas-i-neipeal-go-bhfuil-46-oibri-fos-ina-mbeatha-i-dtollan/|date=2026-09-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Scriosadh na bailte beaga i gceantar Devighat ar fad sa mhaidhm.&lt;ref name=&quot;rte28&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=469 maraithe, 1,000 fós ar iarraidh i Neipeal agus sa Tibéid|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0828/1589551-469-maraithe-1-000-fos-ar-iarraidh-i-neipeal-agus-sa-tibeid/|date=2026-08-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Thug an Príomh-Aire Balendra Shah &quot;tubaiste nádúrtha uafásach nach bhfacthas a leithéid cheana&quot; ar an eachtra.&lt;ref name=&quot;tuairisc&quot; /&gt;

== Cuardach agus tarrtháil ==
Cuireadh na hinnill mhóra ag obair láithreach agus na mílte tonna láibe á sluaisteáil le súil teacht ar na daoine a scuabadh chun siúil. Obair throm mhall a bhí inti agus an láib ag téachtadh, agus clocha móra agus smionagar eile le cartadh chomh maith.&lt;ref name=&quot;rte28&quot; /&gt; Bhí 21,000 comhalta d'fhórsaí slándála na tíre páirteach sna hiarrachtaí tarrthála, gan sibhialtaigh ná oibrithe deonacha a chur san áireamh.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt;

Ar an 2 Meán Fómhair, thug an Príomh-Aire Balendra Shah le fios gur tarrtháladh breis is 11,000 duine ar fad, agus go raibh cumhacht leictreach agus áiseanna cumarsáide ar fáil arís in áiteanna áirithe.&lt;ref name=&quot;rte1mf&quot; /&gt;

Bhí lucht tarrthála ar a mine ghéire ag iarraidh teacht chomh fada leis na céadta duine a bhí sáinnithe sna tolláin. Bhí siad ag sluaisteáil agus ag cartadh leo, ag bearnú na gconstaicí le hinnill mhóra go príomha, agus le sluaistí agus lena lámha nuair ba ghá.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt; Tráthnóna Dé Luain, an 31 Lúnasa, chuir innealtóirí poll mór le hábhar pléascach sa mheascán ábhair a bhí sa bhealach orthu, agus bhí súil acu teacht chomh fada le cuid de na tolláin.&lt;ref name=&quot;rte1mf&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dul chun cinn á dhéanamh ag lucht tarrthála i Neipeal|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0901/1589915-dul-chun-cinn-a-dheanamh-ag-lucht-tarrthala-i-neipeal/|date=2026-09-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Faoin 2 Meán Fómhair bhí 279 duine tugtha slán as na tolláin agus as áiteanna eile a bhain leis na tionscadail hidreachumhachta.&lt;ref name=&quot;rte2mf&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;rte28&quot; /&gt;

Mar gheall ar an teas mór san áit, b'éigean go leor de na mairbh a adhlacadh in olluaigheanna gan aithint, gan onóir agus gan mhoill; lá is faide anonn a gheobhadh a ndaoine muinteartha faill a gcaointe.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt;

== An damáiste ==
Scriosadh an droichead teorann idir Neipeal agus an tSín ag Rasuwagadhi, droichead a bhí athtógtha go gairid roimhe sin tar éis tuile a tharla i mí Iúil 2025. Milleadh timpeall 41 droichead eile agus thart ar 42 km de bhóithre, agus gearradh príomhbhóthar Prithvi ag Krishnabhir nuair a thit stráice 70 m den bhóthar isteach san abhainn. 

Scriosadh na mílte teach agus rinneadh damáiste do níos mó ná dhá thionscadal déag hidreachumhachta, rud a bhain thart ar 431 meigeavata de chóras leictreachais na tíre. Scriosadh oifig chustaim Rasuwagadhi agus scuabadh na céadta feithicil agus a lán coimeádán loingseoireachta chun bealaigh. Milleadh na céadta túr teileachumarsáide chomh maith, agus scriosadh ceithre stáisiún faireacháin tuile, rud a chuir bac ar an gcóras luathrabhaidh.

Ar thaobh na Tibéide (sa tSín), scriosadh formhór na bhfoirgneamh ag an bpointe trasnaithe teorann i nGyirong agus milleadh thart ar 5 km de bhóthar idir baile Gyirong agus Rasuwagadhi. Gearradh an chumhacht leictreach agus na líonraí cumarsáide sa cheantar.

Mheas an tAire Airgeadais Swarnim Wagle go bhféadfadh costas na hatógála a bheith idir 4 agus 5 billiún dollar SAM — costas atá inchurtha le costas na hatógála i ndiaidh chrith talún 2015.&lt;ref name=&quot;lowy&quot; /&gt;

== Na heachtrannaigh agus na hoilithrigh ==
Bhuail an tuile i lár séasúr na hoilithreachta go Sliabh Kailash, sliabh atá naofa ag na Hiondúigh agus ag na Búdaithe araon. Tháinig oilithrigh de chuid na Hiondúch ó chian agus ó chóngar chun na sléibhte sin, agus scriosadh an pointe trasnaithe teorann is mó a úsáidtear leis an oilithreacht a dhéanamh. Bhí grúpa de 77 oilithreach as naoi dtír dhéag, a bhí ag taisteal faoi chúram Fhondúireacht Isha, ag an ionad inimirce i nGyirong nuair a bhuail an tuile. 

Ba eachtrannaigh cuid de na daoine a bhí ar iarraidh. Bhí beirt saoránach Éireannacha ina measc, Santosh Sahu, 46 bliain d'aois, agus Spandan Sahu, ocht mbliana déag.&lt;ref name=&quot;rte1mf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rte28&quot; /&gt; Dúirt na húdaráis sa tSín, a bhfuil an Tibéid faoina smacht, gur eachtrannaigh iad 261 de na daoine a bhí ar iarraidh ar an taobh sin, agus iad as 23 tír ar fad.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt;

Tuairiscíodh go raibh na céadta duine ón India ar iarraidh, agus go raibh saoránaigh ó bhreis is 35 tír san iomlán i measc na ndaoine a bhí ar iarraidh.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2026/09/01/world/live-news/nepal-china-flood|teideal=Nepal and China flood: live updates|work=CNN|dáta=2026-09-01|language=en|dátarochtana=2026-09-03}}&lt;/ref&gt;

== Cabhair ón gcoigríoch ==
Thairg go leor tíortha — an India, na Stáit Aontaithe, an Ríocht Aontaithe, an tSeapáin, an Chóiré Theas, Srí Lanca agus an Bhanglaidéis ina measc — foirne cuardaigh agus tarrthála a chur go Neipeal. Ar dtús níor lig rialtas Neipeal do lucht tarrthála ón Iarthar dul isteach sa cheantar ar dtús: dhiúltaigh Aireacht Gnóthaí Eachtracha na tíre do na tairiscintí sin ar &quot;chúiseanna lóistíochta&quot;, agus iarradh ar na tíortha airgead a chur ina n-áit.&lt;ref name=&quot;rte28&quot; /&gt; 

Chuir an tSín 50 tonna d'earraí faoisimh agus cúnamh airgid chuig Neipeal, mar aon le saineolaithe tolláin agus fóiréinsice.&lt;ref name=&quot;cnn&quot; /&gt;

Ba í an chuimhne ar an gcíor thuathail a lean an fhreagairt idirnáisiúnta ar chrith talún 2015 ba chúis leis an gcinneadh sin, cinneadh a cáineadh go géar. Bhí sé tugtha le fios ag Rialtas Neipeal go dtí sin nach raibh cabhair ó eagraíochtaí idirnáisiúnta de dhíth ar sheirbhísí tarrthála na tíre, cé go raibh comhairle á fáil acu ó innealtóirí ón India agus ón tSín a raibh saineolas acu ar tharrtháil.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt; Faoi cheann cúpla lá, áfach, tháinig athrú intinne ar an rialtas agus glacadh le saineolaithe ón India, ón tSín, ón Astráil agus ón gCóiré Theas i gcomhair oibre sna tolláin agus i gcomhair tástála [[Aigéad dí-ocsairibeanúicléasach|ADN]].

Bhí an scéal níos casta fós ar thaobh na Tibéide den teorainn. Níor lig rialtas na Síne do lucht tarrthála ná d'iriseoirí ón Iarthar dul isteach sa cheantar, agus cuireadh cosc ar thuairisceoireacht neamhoifigiúil ar na meáin shóisialta. Caithfidh eachtrannaigh ón Iarthar cead speisialta taistil a fháil i gcónaí sula bhféadann siad dul isteach sa Tibéid, agus bíonn srianta breise fós ar na ceantair teorann i Shigatse, ceantair nach ligtear fiú do shaoránaigh Shíneacha isteach iontu gan chead. &lt;ref name=&quot;cnn&quot; /&gt;

== Athrú aeráide agus an atógáil ==
Meastar gur bhain an t-athrú aeráide leis an tubaiste seo.&lt;ref name=&quot;tuairisc&quot; /&gt; Sa 21ú haois tá luas faoin ráta ag a bhfuil [[oighearshruth]]&lt;nowiki/&gt;anna an domhain ag leá, agus tá leá na talún síorshioctha ag laghdú chobhsaíocht na sléibhte arda. Is é an fáth a raibh an tubaiste seo chomh marfach sin ná nach raibh aon fhaireachán á dhéanamh ar an oighearshruth ar thaobh na Tibéide den teorainn, agus nach raibh aon rabhadh ann do na daoine a bhí thíos leis.&lt;ref name=&quot;lowy&quot; /&gt;

Moladh gur cheart creat luathrabhaidh a bhunú do na Himiléithe . Ba cheart sonraí faoi oighearshruthanna, faoi bháisteach agus faoi shreabhadh aibhneacha i bhfíor-am a chur ar bun, agus ba cheart srian a chur le tógáil bonneagair sna ceantair is mó atá i mbaol tuile. Moladh chomh maith na rialacha agus na conarthaí atógála a chur in oiriúint, ionas nach ndéanfaí na botúin chéanna a rinneadh tar éis 2015.&lt;ref name=&quot;lowy&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Crith talún Neipeal Aibreán 2015]]
* [[Tubaiste Blatten]]
* [[Agóidí Ghlúin Z i Neipeal 2025]]
* [[Oighearshruth]]
* [[Na Himiléithe]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Stair Neipeal]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:An Tibéid]]
[[Catagóir:Aimsir na bliana 2026]]
[[Catagóir:Tuilte]]
[[Catagóir:Tubaistí nádúrtha]]
[[Catagóir:Athrú aeráide]]
[[Catagóir:Oighearshruthanna]]
[[Catagóir:Na Himiléithe]]</text>
      <sha1>4cqyn96p3so8spvjy2bba967u14l5rg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327277</id>
      <parentid>1327274</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T15:04:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>440</id>
      </contributor>
      <comment>Ag baint [[:Íomhá:Gyirong_Port_before_and_after_the_flood_satellite_2026.png|Gyirong_Port_before_and_after_the_flood_satellite_2026.png]] amach, scrios [[commons:User:ChemSim|ChemSim]] é ón Chómhaoin mar: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Gyirong Po</comment>
      <origin>1327277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15286" sha1="kfnhuxuli0280d9r5kdyl39a5j53ry5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Bhuail '''maidhm mhór thuile''' ceantar na [[Himiléithe]] ar an teorainn idir [[Neipeal]] agus [[An Tibéid|an Tibéid]] (an tSín) ar an [[26 Lúnasa]] [[2026]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=1,400 duine ar iarraidh i Neipeal, sa Tibéid tar éis tuile mhór|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0827/1589411-1-400-duine-ar-iarraidh-i-neipeal-sa-tibeid-tar-eis-tuile-mhor/|date=2026-08-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Meastar gur oighearshruth aille a sceith gan choinne ba chúis leis an tubaiste. Tháinig maidhm mhór oighir, carraigeacha agus láibe anuas isteach san abhainn i mbun an ghleanna ;   chuir sin an abhainn thar a bruacha, agus scuab an mhaidhm thuile daoine, tithe agus maoin chun bealaigh ar an dá thaobh den teorainn.&lt;ref name=&quot;rte31&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Údaráis i Neipeal ag iarraidh na céadta a tharrtháil as tolláin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0831/1589776-udarais-i-neipeal-ag-iarraidh-na-ceadta-a-tharrthail-as-tollain/|date=2026-08-31|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Maraíodh na mílte duine de bharr na tubaiste, go leor ar iarraidh gan tásc ná tuairisc orthu. Fágadh na céadta oibrí sáinnithe i líonra fada tollán a bhain le tionscadail mhóra hidreachumhachta sa cheantar.&lt;ref name=&quot;tuairisc&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Lucht tarrthála in Neipeal ag iarraidh teacht ar na céadta oibrithe atá sáinnithe i dtolláin|url=https://tuairisc.ie/lucht-tarrthala-in-neipeal-ag-iarraidh-teacht-ar-na-ceadta-oibrithe-ata-sainnithe-i-dtollain/|date=2026-08-31|language=ga-IE|author=Tuairisc.ie}}&lt;/ref&gt; Mheas [[Cumann na Croise Deirge]] go raibh os cionn 90,000 duine ag fulaingt mar gheall ar an tubaiste, i Neipeal go háirithe.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt;

[[Íomhá:Mudslide at Gyirong Port 1.webm|clé|mion|220x220px|Físeán:  An tuile ag bualadh an phointe trasnaithe teorann ag Gyirong, seacht nóiméad tar éis an tubaiste]]

[[Íomhá:Nepal flood 2026 before after.gif|clé|mion|220x220px|Físeán: íomhánna satailíte  ]]
[[Íomhá:Maidhm thuile Neipeal agus Tibéid 2026.jpg|clé|mion|220x220px]]
[[Íomhá:ECDM 20260902 Nepal floods.pdf|clé|mion|220x220px|Léarscáil de chuid [[Copernicus|Copernicus (Aontas Eorpach)]]]]

== Cúlra ==

=== Crith talún 2015 ===
Ní hé seo an chéad bhuille tubaisteach a bhuail Neipeal le glúin anuas. Tharla [[Crith talún Neipeal Aibreán 2015|crith talún]] i mBarpak, Gorkha, ar an 25 Aibreán 2015, crith a raibh méid 7.8 leis ar an scála méide móiminte agus a raibh a eipealár thart ar 80 km soir ó Phokhara. Fuair beagnach 9,000 duine bás, gortaíodh breis is 20,000, scriosadh timpeall 600,000 teach agus fágadh thart ar dhá mhilliún duine gan dídean.

Cé gur bailíodh na billiúin dollar don atógáil ina dhiaidh sin, ní raibh an t-airgead ann leis féin ina leigheas. Léirigh an taighde ar an tréimhse atógála go raibh fadhbanna go leor ann (cead pleanála, éilliú, éifeachtúlacht '','' srl ).&lt;ref name=&quot;lowy&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/rebuilding-nepal-without-repeating-the-mistakes-of-2015|teideal=Rebuilding Nepal without repeating the mistakes of 2015|work=Lowy Institute – The Interpreter|dáta=2026|language=en|dátarochtana=2026-09-03}}&lt;/ref&gt;

{{Príomhalt|Crith talún Neipeal Aibreán 2015}}

=== Tubaiste Blatten 2025 ===
Bhí rabhadh tugtha ag na saineolaithe cheana faoin mbaol a bhaineann le hoighearshruthanna atá ag leá níos gasta ná riamh. Ar an 28 Bealtaine 2025 thit thart ar thrí mhilliún m³ d'oighearshruth Birch anuas ar shráidbhaile [[Tubaiste Blatten|Blatten]] i gcantún Valais san [[Eilvéis]], agus scriosadh timpeall 90% den bhaile. Ba í an difríocht ba mhó idir an dá thubaiste ná gur aslonnaíodh muintir Blatten naoi lá roimh ré ar chomhairle na ngeolaithe, agus nach raibh ach duine amháin ar iarraidh ina dhiaidh. Ní raibh a leithéid de rabhadh le fáil ag muintir na Himiléithe, ó tharla nach raibh aon fhaireachán córasach á dhéanamh ar an oighearshruth ar thaobh na Tibéide.&lt;ref name=&quot;lowy&quot; /&gt;

{{Príomhalt|Tubaiste Blatten}}

=== Agóidí Ghlúin Z agus an rialtas nua ===
Ba rialtas nuacheaptha a bhí i mbun gnó i g[[Katmandu]] nuair a bhuail an mhaidhm thuile. Tar éis [[Agóidí Ghlúin Z i Neipeal 2025|agóidí Ghlúin Z]] i mí Mheán Fómhair 2025 — agóidí inar maraíodh breis is 70 duine — d'éirigh an Príomh-Aire K. P. Sharma Oli as oifig. Reáchtáladh olltoghchán i mí an Mhárta 2026 agus toghadh [[Balendra Shah]], innealtóir struchtúrach agus iar-mhéara Katmandu, ina phríomh-aire ar an 27 Márta 2026, agus é 35 bliain d'aois — an ceannaire stáit is óige ar domhan. Ní raibh a rialtas ach cúig mhí in oifig nuair a tharla an tubaiste.

{{Príomhalt|Agóidí Ghlúin Z i Neipeal 2025}}

[[Íomhá:Location of Gyirong within Xizang (China).png|deas|mion|220x220px|Contae Gyirong (bándearg) i Réigiún Uathrialach na Tibéide]]
[[Íomhá:2026 Nepal floods map.svg|mion|220x220px|Léarscáil]]
[[Íomhá:Lirung.jpg|deas|mion|220x220px|Langtang Lirung. Creidtear gurbh é titim oighearshrutha ar thaobh thuaidh an tsléibhe seo ba chúis leis an tubaiste.]]
[[Íomhá:River in Rasuwa.JPG|deas|mion|220x220px|Cumar Abhainn an Trishuli (ar chlé) agus shruthán an Lhende (ar dheis) i gCeantar Rasuwa sa bhliain 2013]]
[[Íomhá:Mt. Lirung from Dhunche.jpg|deas|mion|220x220px|Gleann an Trishuli i gCeantar Rasuwa]]

== An tubaiste ==
Ar maidin Dé Céadaoin, an 26 Lúnasa 2026, bhris sciar mór oighir agus carraigeacha — thart ar 0.2 km² — de thaobh thuaidh Langtang Lirung agus thit sé timpeall 1.2 km síos le fána. Dheimhnigh Suirbhéireacht Gheolaíochta na Stát Aontaithe (USGS) gur le sciorradh talún, agus nach le crith talún, a bhain na tonnta seismeacha a taifeadadh, cé go raibh an croitheadh chomh láidir le crith talún de mhéid 5.2.

Chruinnigh an smionagar ina dhamba sealadach ar shruthán an Lhende ag airde thart ar 5,200 m os cionn leibhéal na farraige. Nuair a bhris an damba sin, scaoileadh na milliúin lítear uisce le fána in aon ráig amháin. Taobh istigh de sheacht nóiméad shroich an mhaidhm an pointe trasnaithe teorann ag Gyirong ar thaobh na Síne, ar luas thart ar 180 km san uair. Rinne an tuile slad ansin ar stráice 72 km d'Abhainn an Trishuli, trí Cheantar Rasuwa agus Ceantar Nuwakot i gCúige Bagmati, agus síos chomh fada le ceantair Dhading, Ghorkha agus Chitwan.

Folaíodh na tolláin hidreachumhachta nuair a scuab an mhaidhm gach rud ina bealach chun siúil, idir charraigí, láib agus ábhair eile.&lt;ref name=&quot;rte2mf&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dóchas i Neipeal go bhfuil 46 oibrí fós ina mbeatha i dtollán|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0902/1590070-dochas-i-neipeal-go-bhfuil-46-oibri-fos-ina-mbeatha-i-dtollan/|date=2026-09-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Scriosadh na bailte beaga i gceantar Devighat ar fad sa mhaidhm.&lt;ref name=&quot;rte28&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=469 maraithe, 1,000 fós ar iarraidh i Neipeal agus sa Tibéid|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0828/1589551-469-maraithe-1-000-fos-ar-iarraidh-i-neipeal-agus-sa-tibeid/|date=2026-08-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Thug an Príomh-Aire Balendra Shah &quot;tubaiste nádúrtha uafásach nach bhfacthas a leithéid cheana&quot; ar an eachtra.&lt;ref name=&quot;tuairisc&quot; /&gt;

== Cuardach agus tarrtháil ==
Cuireadh na hinnill mhóra ag obair láithreach agus na mílte tonna láibe á sluaisteáil le súil teacht ar na daoine a scuabadh chun siúil. Obair throm mhall a bhí inti agus an láib ag téachtadh, agus clocha móra agus smionagar eile le cartadh chomh maith.&lt;ref name=&quot;rte28&quot; /&gt; Bhí 21,000 comhalta d'fhórsaí slándála na tíre páirteach sna hiarrachtaí tarrthála, gan sibhialtaigh ná oibrithe deonacha a chur san áireamh.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt;

Ar an 2 Meán Fómhair, thug an Príomh-Aire Balendra Shah le fios gur tarrtháladh breis is 11,000 duine ar fad, agus go raibh cumhacht leictreach agus áiseanna cumarsáide ar fáil arís in áiteanna áirithe.&lt;ref name=&quot;rte1mf&quot; /&gt;

Bhí lucht tarrthála ar a mine ghéire ag iarraidh teacht chomh fada leis na céadta duine a bhí sáinnithe sna tolláin. Bhí siad ag sluaisteáil agus ag cartadh leo, ag bearnú na gconstaicí le hinnill mhóra go príomha, agus le sluaistí agus lena lámha nuair ba ghá.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt; Tráthnóna Dé Luain, an 31 Lúnasa, chuir innealtóirí poll mór le hábhar pléascach sa mheascán ábhair a bhí sa bhealach orthu, agus bhí súil acu teacht chomh fada le cuid de na tolláin.&lt;ref name=&quot;rte1mf&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dul chun cinn á dhéanamh ag lucht tarrthála i Neipeal|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0901/1589915-dul-chun-cinn-a-dheanamh-ag-lucht-tarrthala-i-neipeal/|date=2026-09-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Faoin 2 Meán Fómhair bhí 279 duine tugtha slán as na tolláin agus as áiteanna eile a bhain leis na tionscadail hidreachumhachta.&lt;ref name=&quot;rte2mf&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;rte28&quot; /&gt;

Mar gheall ar an teas mór san áit, b'éigean go leor de na mairbh a adhlacadh in olluaigheanna gan aithint, gan onóir agus gan mhoill; lá is faide anonn a gheobhadh a ndaoine muinteartha faill a gcaointe.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt;

== An damáiste ==
Scriosadh an droichead teorann idir Neipeal agus an tSín ag Rasuwagadhi, droichead a bhí athtógtha go gairid roimhe sin tar éis tuile a tharla i mí Iúil 2025. Milleadh timpeall 41 droichead eile agus thart ar 42 km de bhóithre, agus gearradh príomhbhóthar Prithvi ag Krishnabhir nuair a thit stráice 70 m den bhóthar isteach san abhainn. 

Scriosadh na mílte teach agus rinneadh damáiste do níos mó ná dhá thionscadal déag hidreachumhachta, rud a bhain thart ar 431 meigeavata de chóras leictreachais na tíre. Scriosadh oifig chustaim Rasuwagadhi agus scuabadh na céadta feithicil agus a lán coimeádán loingseoireachta chun bealaigh. Milleadh na céadta túr teileachumarsáide chomh maith, agus scriosadh ceithre stáisiún faireacháin tuile, rud a chuir bac ar an gcóras luathrabhaidh.

Ar thaobh na Tibéide (sa tSín), scriosadh formhór na bhfoirgneamh ag an bpointe trasnaithe teorann i nGyirong agus milleadh thart ar 5 km de bhóthar idir baile Gyirong agus Rasuwagadhi. Gearradh an chumhacht leictreach agus na líonraí cumarsáide sa cheantar.

Mheas an tAire Airgeadais Swarnim Wagle go bhféadfadh costas na hatógála a bheith idir 4 agus 5 billiún dollar SAM — costas atá inchurtha le costas na hatógála i ndiaidh chrith talún 2015.&lt;ref name=&quot;lowy&quot; /&gt;

== Na heachtrannaigh agus na hoilithrigh ==
Bhuail an tuile i lár séasúr na hoilithreachta go Sliabh Kailash, sliabh atá naofa ag na Hiondúigh agus ag na Búdaithe araon. Tháinig oilithrigh de chuid na Hiondúch ó chian agus ó chóngar chun na sléibhte sin, agus scriosadh an pointe trasnaithe teorann is mó a úsáidtear leis an oilithreacht a dhéanamh. Bhí grúpa de 77 oilithreach as naoi dtír dhéag, a bhí ag taisteal faoi chúram Fhondúireacht Isha, ag an ionad inimirce i nGyirong nuair a bhuail an tuile. 

Ba eachtrannaigh cuid de na daoine a bhí ar iarraidh. Bhí beirt saoránach Éireannacha ina measc, Santosh Sahu, 46 bliain d'aois, agus Spandan Sahu, ocht mbliana déag.&lt;ref name=&quot;rte1mf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rte28&quot; /&gt; Dúirt na húdaráis sa tSín, a bhfuil an Tibéid faoina smacht, gur eachtrannaigh iad 261 de na daoine a bhí ar iarraidh ar an taobh sin, agus iad as 23 tír ar fad.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt;

Tuairiscíodh go raibh na céadta duine ón India ar iarraidh, agus go raibh saoránaigh ó bhreis is 35 tír san iomlán i measc na ndaoine a bhí ar iarraidh.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2026/09/01/world/live-news/nepal-china-flood|teideal=Nepal and China flood: live updates|work=CNN|dáta=2026-09-01|language=en|dátarochtana=2026-09-03}}&lt;/ref&gt;

== Cabhair ón gcoigríoch ==
Thairg go leor tíortha — an India, na Stáit Aontaithe, an Ríocht Aontaithe, an tSeapáin, an Chóiré Theas, Srí Lanca agus an Bhanglaidéis ina measc — foirne cuardaigh agus tarrthála a chur go Neipeal. Ar dtús níor lig rialtas Neipeal do lucht tarrthála ón Iarthar dul isteach sa cheantar ar dtús: dhiúltaigh Aireacht Gnóthaí Eachtracha na tíre do na tairiscintí sin ar &quot;chúiseanna lóistíochta&quot;, agus iarradh ar na tíortha airgead a chur ina n-áit.&lt;ref name=&quot;rte28&quot; /&gt; 

Chuir an tSín 50 tonna d'earraí faoisimh agus cúnamh airgid chuig Neipeal, mar aon le saineolaithe tolláin agus fóiréinsice.&lt;ref name=&quot;cnn&quot; /&gt;

Ba í an chuimhne ar an gcíor thuathail a lean an fhreagairt idirnáisiúnta ar chrith talún 2015 ba chúis leis an gcinneadh sin, cinneadh a cáineadh go géar. Bhí sé tugtha le fios ag Rialtas Neipeal go dtí sin nach raibh cabhair ó eagraíochtaí idirnáisiúnta de dhíth ar sheirbhísí tarrthála na tíre, cé go raibh comhairle á fáil acu ó innealtóirí ón India agus ón tSín a raibh saineolas acu ar tharrtháil.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt; Faoi cheann cúpla lá, áfach, tháinig athrú intinne ar an rialtas agus glacadh le saineolaithe ón India, ón tSín, ón Astráil agus ón gCóiré Theas i gcomhair oibre sna tolláin agus i gcomhair tástála [[Aigéad dí-ocsairibeanúicléasach|ADN]].

Bhí an scéal níos casta fós ar thaobh na Tibéide den teorainn. Níor lig rialtas na Síne do lucht tarrthála ná d'iriseoirí ón Iarthar dul isteach sa cheantar, agus cuireadh cosc ar thuairisceoireacht neamhoifigiúil ar na meáin shóisialta. Caithfidh eachtrannaigh ón Iarthar cead speisialta taistil a fháil i gcónaí sula bhféadann siad dul isteach sa Tibéid, agus bíonn srianta breise fós ar na ceantair teorann i Shigatse, ceantair nach ligtear fiú do shaoránaigh Shíneacha isteach iontu gan chead. &lt;ref name=&quot;cnn&quot; /&gt;

== Athrú aeráide agus an atógáil ==
Meastar gur bhain an t-athrú aeráide leis an tubaiste seo.&lt;ref name=&quot;tuairisc&quot; /&gt; Sa 21ú haois tá luas faoin ráta ag a bhfuil [[oighearshruth]]&lt;nowiki/&gt;anna an domhain ag leá, agus tá leá na talún síorshioctha ag laghdú chobhsaíocht na sléibhte arda. Is é an fáth a raibh an tubaiste seo chomh marfach sin ná nach raibh aon fhaireachán á dhéanamh ar an oighearshruth ar thaobh na Tibéide den teorainn, agus nach raibh aon rabhadh ann do na daoine a bhí thíos leis.&lt;ref name=&quot;lowy&quot; /&gt;

Moladh gur cheart creat luathrabhaidh a bhunú do na Himiléithe . Ba cheart sonraí faoi oighearshruthanna, faoi bháisteach agus faoi shreabhadh aibhneacha i bhfíor-am a chur ar bun, agus ba cheart srian a chur le tógáil bonneagair sna ceantair is mó atá i mbaol tuile. Moladh chomh maith na rialacha agus na conarthaí atógála a chur in oiriúint, ionas nach ndéanfaí na botúin chéanna a rinneadh tar éis 2015.&lt;ref name=&quot;lowy&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Crith talún Neipeal Aibreán 2015]]
* [[Tubaiste Blatten]]
* [[Agóidí Ghlúin Z i Neipeal 2025]]
* [[Oighearshruth]]
* [[Na Himiléithe]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Stair Neipeal]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:An Tibéid]]
[[Catagóir:Aimsir na bliana 2026]]
[[Catagóir:Tuilte]]
[[Catagóir:Tubaistí nádúrtha]]
[[Catagóir:Athrú aeráide]]
[[Catagóir:Oighearshruthanna]]
[[Catagóir:Na Himiléithe]]</text>
      <sha1>kfnhuxuli0280d9r5kdyl39a5j53ry5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327293</id>
      <parentid>1327277</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T22:08:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1327293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15556" sha1="0hmkjmu1w8vle7ew9r30r55jiv0cp17" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Bhuail '''maidhm mhór thuile''' ceantar na [[Himiléithe]] ar an teorainn idir [[Neipeal]] agus [[An Tibéid|an Tibéid]] (an tSín) ar an [[26 Lúnasa]] [[2026]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=1,400 duine ar iarraidh i Neipeal, sa Tibéid tar éis tuile mhór|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0827/1589411-1-400-duine-ar-iarraidh-i-neipeal-sa-tibeid-tar-eis-tuile-mhor/|date=2026-08-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Meastar gur oighearshruth aille a sceith gan choinne ba chúis leis an tubaiste. Tháinig maidhm mhór oighir, carraigeacha agus láibe anuas isteach san abhainn i mbun an ghleanna ;   chuir sin an abhainn thar a bruacha, agus scuab an mhaidhm thuile daoine, tithe agus maoin chun bealaigh ar an dá thaobh den teorainn.&lt;ref name=&quot;rte31&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Údaráis i Neipeal ag iarraidh na céadta a tharrtháil as tolláin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0831/1589776-udarais-i-neipeal-ag-iarraidh-na-ceadta-a-tharrthail-as-tollain/|date=2026-08-31|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Maraíodh na mílte duine de bharr na tubaiste, go leor ar iarraidh gan tásc ná tuairisc orthu. Fágadh na céadta oibrí sáinnithe i líonra fada tollán a bhain le tionscadail mhóra hidreachumhachta sa cheantar.&lt;ref name=&quot;tuairisc&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Lucht tarrthála in Neipeal ag iarraidh teacht ar na céadta oibrithe atá sáinnithe i dtolláin|url=https://tuairisc.ie/lucht-tarrthala-in-neipeal-ag-iarraidh-teacht-ar-na-ceadta-oibrithe-ata-sainnithe-i-dtollain/|date=2026-08-31|language=ga-IE|author=Tuairisc.ie}}&lt;/ref&gt; Mheas [[Cumann na Croise Deirge]] go raibh os cionn 90,000 duine ag fulaingt mar gheall ar an tubaiste, i Neipeal go háirithe.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt;

[[Íomhá:Mudslide at Gyirong Port 1.webm|clé|mion|220x220px|Físeán:  An tuile ag bualadh an phointe trasnaithe teorann ag Gyirong, seacht nóiméad tar éis an tubaiste]]

[[Íomhá:Nepal flood 2026 before after.gif|clé|mion|220x220px|Físeán: íomhánna satailíte  ]]
[[Íomhá:Maidhm thuile Neipeal agus Tibéid 2026.jpg|clé|mion|220x220px]]
[[Íomhá:ECDM 20260902 Nepal floods.pdf|clé|mion|220x220px|Léarscáil de chuid [[Copernicus|Copernicus (Aontas Eorpach)]]]]

== Cúlra ==

=== Crith talún 2015 ===
Ní hé seo an chéad bhuille tubaisteach a bhuail Neipeal le glúin anuas. Tharla [[Crith talún Neipeal Aibreán 2015|crith talún]] i mBarpak, Gorkha, ar an 25 Aibreán 2015, crith a raibh méid 7.8 leis ar an scála méide móiminte agus a raibh a eipealár thart ar 80 km soir ó Phokhara. Fuair beagnach 9,000 duine bás, gortaíodh breis is 20,000, scriosadh timpeall 600,000 teach agus fágadh thart ar dhá mhilliún duine gan dídean.

Cé gur bailíodh na billiúin dollar don atógáil ina dhiaidh sin, ní raibh an t-airgead ann leis féin ina leigheas. Léirigh an taighde ar an tréimhse atógála go raibh fadhbanna go leor ann (cead pleanála, éilliú, éifeachtúlacht '','' srl ).&lt;ref name=&quot;lowy&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/rebuilding-nepal-without-repeating-the-mistakes-of-2015|teideal=Rebuilding Nepal without repeating the mistakes of 2015|work=Lowy Institute – The Interpreter|dáta=2026|language=en|dátarochtana=2026-09-03}}&lt;/ref&gt;

{{Príomhalt|Crith talún Neipeal Aibreán 2015}}

=== Tubaiste Blatten 2025 ===
Bhí rabhadh tugtha ag na saineolaithe cheana faoin mbaol a bhaineann le hoighearshruthanna atá ag leá níos gasta ná riamh. Ar an 28 Bealtaine 2025 thit thart ar thrí mhilliún m³ d'oighearshruth Birch anuas ar shráidbhaile [[Tubaiste Blatten|Blatten]] i gcantún Valais san [[Eilvéis]], agus scriosadh timpeall 90% den bhaile. Ba í an difríocht ba mhó idir an dá thubaiste ná gur aslonnaíodh muintir Blatten naoi lá roimh ré ar chomhairle na ngeolaithe, agus nach raibh ach duine amháin ar iarraidh ina dhiaidh. Ní raibh a leithéid de rabhadh le fáil ag muintir na Himiléithe, ó tharla nach raibh aon fhaireachán córasach á dhéanamh ar an oighearshruth ar thaobh na Tibéide.&lt;ref name=&quot;lowy&quot; /&gt;

{{Príomhalt|Tubaiste Blatten}}

=== Agóidí Ghlúin Z agus an rialtas nua ===
Ba rialtas nuacheaptha a bhí i mbun gnó i g[[Katmandu]] nuair a bhuail an mhaidhm thuile. Tar éis [[Agóidí Ghlúin Z i Neipeal 2025|agóidí Ghlúin Z]] i mí Mheán Fómhair 2025 — agóidí inar maraíodh breis is 70 duine — d'éirigh an Príomh-Aire K. P. Sharma Oli as oifig. Reáchtáladh olltoghchán i mí an Mhárta 2026 agus toghadh [[Balendra Shah]], innealtóir struchtúrach agus iar-mhéara Katmandu, ina phríomh-aire ar an 27 Márta 2026, agus é 35 bliain d'aois — an ceannaire stáit is óige ar domhan. Ní raibh a rialtas ach cúig mhí in oifig nuair a tharla an tubaiste.

{{Príomhalt|Agóidí Ghlúin Z i Neipeal 2025}}

[[Íomhá:Location of Gyirong within Xizang (China).png|deas|mion|220x220px|Contae Gyirong (bándearg) i Réigiún Uathrialach na Tibéide]]
[[Íomhá:2026 Nepal floods map.svg|mion|220x220px|Léarscáil]]
[[Íomhá:Lirung.jpg|deas|mion|220x220px|Langtang Lirung. Creidtear gurbh é titim oighearshrutha ar thaobh thuaidh an tsléibhe seo ba chúis leis an tubaiste.]]
[[Íomhá:River in Rasuwa.JPG|deas|mion|220x220px|Cumar Abhainn an Trishuli (ar chlé) agus shruthán an Lhende (ar dheis) i gCeantar Rasuwa sa bhliain 2013]]
[[Íomhá:Mt. Lirung from Dhunche.jpg|deas|mion|220x220px|Gleann an Trishuli i gCeantar Rasuwa]]

== An tubaiste ==
Ar maidin Dé Céadaoin, an 26 Lúnasa 2026, bhris sciar mór oighir agus carraigeacha — thart ar 0.2 km² — de thaobh thuaidh Langtang Lirung agus thit sé timpeall 1.2 km síos le fána. Dheimhnigh Suirbhéireacht Gheolaíochta na Stát Aontaithe (USGS) gur le sciorradh talún, agus nach le crith talún, a bhain na tonnta seismeacha a taifeadadh, cé go raibh an croitheadh chomh láidir le crith talún de mhéid 5.2.

Chruinnigh an smionagar ina dhamba sealadach ar shruthán an Lhende ag airde thart ar 5,200 m os cionn leibhéal na farraige. Nuair a bhris an damba sin, scaoileadh na milliúin lítear uisce le fána in aon ráig amháin. Taobh istigh de sheacht nóiméad shroich an mhaidhm an pointe trasnaithe teorann ag Gyirong ar thaobh na Síne, ar luas thart ar 180 km san uair. Rinne an tuile slad ansin ar stráice 72 km d'Abhainn an Trishuli, trí Cheantar Rasuwa agus Ceantar Nuwakot i gCúige Bagmati, agus síos chomh fada le ceantair Dhading, Ghorkha agus Chitwan.

Folaíodh na tolláin hidreachumhachta nuair a scuab an mhaidhm gach rud ina bealach chun siúil, idir charraigí, láib agus ábhair eile.&lt;ref name=&quot;rte2mf&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dóchas i Neipeal go bhfuil 46 oibrí fós ina mbeatha i dtollán|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0902/1590070-dochas-i-neipeal-go-bhfuil-46-oibri-fos-ina-mbeatha-i-dtollan/|date=2026-09-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Scriosadh na bailte beaga i gceantar Devighat ar fad sa mhaidhm.&lt;ref name=&quot;rte28&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=469 maraithe, 1,000 fós ar iarraidh i Neipeal agus sa Tibéid|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0828/1589551-469-maraithe-1-000-fos-ar-iarraidh-i-neipeal-agus-sa-tibeid/|date=2026-08-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Thug an Príomh-Aire Balendra Shah &quot;tubaiste nádúrtha uafásach nach bhfacthas a leithéid cheana&quot; ar an eachtra.&lt;ref name=&quot;tuairisc&quot; /&gt;

== Cuardach agus tarrtháil ==
Cuireadh na hinnill mhóra ag obair láithreach agus na mílte tonna láibe á sluaisteáil le súil teacht ar na daoine a scuabadh chun siúil. Obair throm mhall a bhí inti agus an láib ag téachtadh, agus clocha móra agus smionagar eile le cartadh chomh maith.&lt;ref name=&quot;rte28&quot; /&gt; Bhí 21,000 comhalta d'fhórsaí slándála na tíre páirteach sna hiarrachtaí tarrthála, gan sibhialtaigh ná oibrithe deonacha a chur san áireamh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dóchas arís i Neipeal agus beirt fhear tugtha slán as tollán|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0904/1590356-dochas-aris-i-neipeal-agus-beirt-fhear-tugtha-slan-as-tollan/|date=2026-09-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt;

Ar an 2 Meán Fómhair, thug an Príomh-Aire Balendra Shah le fios gur tarrtháladh breis is 11,000 duine ar fad, agus go raibh cumhacht leictreach agus áiseanna cumarsáide ar fáil arís in áiteanna áirithe.&lt;ref name=&quot;rte1mf&quot; /&gt;

Bhí lucht tarrthála ar a mine ghéire ag iarraidh teacht chomh fada leis na céadta duine a bhí sáinnithe sna tolláin. Bhí siad ag sluaisteáil agus ag cartadh leo, ag bearnú na gconstaicí le hinnill mhóra go príomha, agus le sluaistí agus lena lámha nuair ba ghá.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt; Tráthnóna Dé Luain, an 31 Lúnasa, chuir innealtóirí poll mór le hábhar pléascach sa mheascán ábhair a bhí sa bhealach orthu, agus bhí súil acu teacht chomh fada le cuid de na tolláin.&lt;ref name=&quot;rte1mf&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dul chun cinn á dhéanamh ag lucht tarrthála i Neipeal|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0901/1589915-dul-chun-cinn-a-dheanamh-ag-lucht-tarrthala-i-neipeal/|date=2026-09-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Faoin 2 Meán Fómhair bhí 279 duine tugtha slán as na tolláin agus as áiteanna eile a bhain leis na tionscadail hidreachumhachta.&lt;ref name=&quot;rte2mf&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;rte28&quot; /&gt;

Mar gheall ar an teas mór san áit, b'éigean go leor de na mairbh a adhlacadh in olluaigheanna gan aithint, gan onóir agus gan mhoill; lá is faide anonn a gheobhadh a ndaoine muinteartha faill a gcaointe.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt;

== An damáiste ==
Scriosadh an droichead teorann idir Neipeal agus an tSín ag Rasuwagadhi, droichead a bhí athtógtha go gairid roimhe sin tar éis tuile a tharla i mí Iúil 2025. Milleadh timpeall 41 droichead eile agus thart ar 42 km de bhóithre, agus gearradh príomhbhóthar Prithvi ag Krishnabhir nuair a thit stráice 70 m den bhóthar isteach san abhainn. 

Scriosadh na mílte teach agus rinneadh damáiste do níos mó ná dhá thionscadal déag hidreachumhachta, rud a bhain thart ar 431 meigeavata de chóras leictreachais na tíre. Scriosadh oifig chustaim Rasuwagadhi agus scuabadh na céadta feithicil agus a lán coimeádán loingseoireachta chun bealaigh. Milleadh na céadta túr teileachumarsáide chomh maith, agus scriosadh ceithre stáisiún faireacháin tuile, rud a chuir bac ar an gcóras luathrabhaidh.

Ar thaobh na Tibéide (sa tSín), scriosadh formhór na bhfoirgneamh ag an bpointe trasnaithe teorann i nGyirong agus milleadh thart ar 5 km de bhóthar idir baile Gyirong agus Rasuwagadhi. Gearradh an chumhacht leictreach agus na líonraí cumarsáide sa cheantar.

Mheas an tAire Airgeadais Swarnim Wagle go bhféadfadh costas na hatógála a bheith idir 4 agus 5 billiún dollar SAM — costas atá inchurtha le costas na hatógála i ndiaidh chrith talún 2015.&lt;ref name=&quot;lowy&quot; /&gt;

== Na heachtrannaigh agus na hoilithrigh ==
Bhuail an tuile i lár séasúr na hoilithreachta go Sliabh Kailash, sliabh atá naofa ag na Hiondúigh agus ag na Búdaithe araon. Tháinig oilithrigh de chuid na Hiondúch ó chian agus ó chóngar chun na sléibhte sin, agus scriosadh an pointe trasnaithe teorann is mó a úsáidtear leis an oilithreacht a dhéanamh. Bhí grúpa de 77 oilithreach as naoi dtír dhéag, a bhí ag taisteal faoi chúram Fhondúireacht Isha, ag an ionad inimirce i nGyirong nuair a bhuail an tuile. 

Ba eachtrannaigh cuid de na daoine a bhí ar iarraidh. Bhí beirt saoránach Éireannacha ina measc, Santosh Sahu, 46 bliain d'aois, agus Spandan Sahu, ocht mbliana déag.&lt;ref name=&quot;rte1mf&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rte28&quot; /&gt; Dúirt na húdaráis sa tSín, a bhfuil an Tibéid faoina smacht, gur eachtrannaigh iad 261 de na daoine a bhí ar iarraidh ar an taobh sin, agus iad as 23 tír ar fad.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt;

Tuairiscíodh go raibh na céadta duine ón India ar iarraidh, agus go raibh saoránaigh ó bhreis is 35 tír san iomlán i measc na ndaoine a bhí ar iarraidh.&lt;ref name=&quot;cnn&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2026/09/01/world/live-news/nepal-china-flood|teideal=Nepal and China flood: live updates|work=CNN|dáta=2026-09-01|language=en|dátarochtana=2026-09-03}}&lt;/ref&gt;

== Cabhair ón gcoigríoch ==
Thairg go leor tíortha — an India, na Stáit Aontaithe, an Ríocht Aontaithe, an tSeapáin, an Chóiré Theas, Srí Lanca agus an Bhanglaidéis ina measc — foirne cuardaigh agus tarrthála a chur go Neipeal. Ar dtús níor lig rialtas Neipeal do lucht tarrthála ón Iarthar dul isteach sa cheantar ar dtús: dhiúltaigh Aireacht Gnóthaí Eachtracha na tíre do na tairiscintí sin ar &quot;chúiseanna lóistíochta&quot;, agus iarradh ar na tíortha airgead a chur ina n-áit.&lt;ref name=&quot;rte28&quot; /&gt; 

Chuir an tSín 50 tonna d'earraí faoisimh agus cúnamh airgid chuig Neipeal, mar aon le saineolaithe tolláin agus fóiréinsice.&lt;ref name=&quot;cnn&quot; /&gt;

Ba í an chuimhne ar an gcíor thuathail a lean an fhreagairt idirnáisiúnta ar chrith talún 2015 ba chúis leis an gcinneadh sin, cinneadh a cáineadh go géar. Bhí sé tugtha le fios ag Rialtas Neipeal go dtí sin nach raibh cabhair ó eagraíochtaí idirnáisiúnta de dhíth ar sheirbhísí tarrthála na tíre, cé go raibh comhairle á fáil acu ó innealtóirí ón India agus ón tSín a raibh saineolas acu ar tharrtháil.&lt;ref name=&quot;rte31&quot; /&gt; Faoi cheann cúpla lá, áfach, tháinig athrú intinne ar an rialtas agus glacadh le saineolaithe ón India, ón tSín, ón Astráil agus ón gCóiré Theas i gcomhair oibre sna tolláin agus i gcomhair tástála [[Aigéad dí-ocsairibeanúicléasach|ADN]].

Bhí an scéal níos casta fós ar thaobh na Tibéide den teorainn. Níor lig rialtas na Síne do lucht tarrthála ná d'iriseoirí ón Iarthar dul isteach sa cheantar, agus cuireadh cosc ar thuairisceoireacht neamhoifigiúil ar na meáin shóisialta. Caithfidh eachtrannaigh ón Iarthar cead speisialta taistil a fháil i gcónaí sula bhféadann siad dul isteach sa Tibéid, agus bíonn srianta breise fós ar na ceantair teorann i Shigatse, ceantair nach ligtear fiú do shaoránaigh Shíneacha isteach iontu gan chead. &lt;ref name=&quot;cnn&quot; /&gt;

== Athrú aeráide agus an atógáil ==
Meastar gur bhain an t-athrú aeráide leis an tubaiste seo.&lt;ref name=&quot;tuairisc&quot; /&gt; Sa 21ú haois tá luas faoin ráta ag a bhfuil [[oighearshruth]]&lt;nowiki/&gt;anna an domhain ag leá, agus tá leá na talún síorshioctha ag laghdú chobhsaíocht na sléibhte arda. Is é an fáth a raibh an tubaiste seo chomh marfach sin ná nach raibh aon fhaireachán á dhéanamh ar an oighearshruth ar thaobh na Tibéide den teorainn, agus nach raibh aon rabhadh ann do na daoine a bhí thíos leis.&lt;ref name=&quot;lowy&quot; /&gt;

Moladh gur cheart creat luathrabhaidh a bhunú do na Himiléithe . Ba cheart sonraí faoi oighearshruthanna, faoi bháisteach agus faoi shreabhadh aibhneacha i bhfíor-am a chur ar bun, agus ba cheart srian a chur le tógáil bonneagair sna ceantair is mó atá i mbaol tuile. Moladh chomh maith na rialacha agus na conarthaí atógála a chur in oiriúint, ionas nach ndéanfaí na botúin chéanna a rinneadh tar éis 2015.&lt;ref name=&quot;lowy&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Crith talún Neipeal Aibreán 2015]]
* [[Tubaiste Blatten]]
* [[Agóidí Ghlúin Z i Neipeal 2025]]
* [[Oighearshruth]]
* [[Na Himiléithe]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Stair Neipeal]]
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:An Tibéid]]
[[Catagóir:Aimsir na bliana 2026]]
[[Catagóir:Tuilte]]
[[Catagóir:Tubaistí nádúrtha]]
[[Catagóir:Athrú aeráide]]
[[Catagóir:Oighearshruthanna]]
[[Catagóir:Na Himiléithe]]</text>
      <sha1>0hmkjmu1w8vle7ew9r30r55jiv0cp17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kami</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128333</id>
    <revision>
      <id>1327276</id>
      <parentid>1327201</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T14:55:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fearannach</username>
        <id>76825</id>
      </contributor>
      <origin>1327276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8999" sha1="l4089d3q2jhzhi2tl0sq9tvy594loc4" xml:space="preserve">[[Íomhá:Amaterasu_cave_crop.jpg|mion| Amaterasu, ceann de phríomh-''kami'' ''Shintō'']]
Is iad na '''''kami''''' na [[dia|déithe]], na spioraid[[Divinity|,]] agus na feiniméin mhiotaseolaíocha, spioradálta, nó nádúrtha a ndéantar adhradh orthu i gcreideamh traidisiúnta an tSinteochais (''Shintō)'' sa [[An tSeapáin|tSeapáin.]] Baineann ''kami'' leis an tírdhreach, le fórsaí an nádúir, le créatúir agus le gnéithe na gcréatúr sin, chomh maith le hanam na marbh. Is sinsir ársa de chuid clanna iomlána go leor ''kami.'' Sa seanchas, d'fhéadfadh ceannairí móra cosúil leis an [[Impire na Seapáine|Impire]] teacht chun bheith ina ''kami.'' &lt;ref name=&quot;Tamura&quot;&gt;{{Cite book-en|author=Tamura|first=Yoshiro|title=Japanese Buddhism: A Cultural History|date=2000|publisher=Asher Publishing|isbn=4-333-01684-3|edition=1st|location=Tokyo}}&lt;/ref&gt;

I ''Shintō'', tá na ''kami'' fite fuaite leis an nádúr. Bíonn idir mhaith agus olc ag baint leo. Baineann siad leis an gcoincheap ''{{nihongo|[[wiktionary:結び|''musubi'']]|結び}},'' is é sin, fuinneamh nasctha na cruinne, agus meastar gur cheart don chine daonna aithris a dhéanamh orthu sa saol. De réir an chreidimh, bíonn na ''kami'' i bhfolach ar an saol mór agus maireann siad sa saol eile.

Ciallaíonn ''kami'' dia nó spiorad sa [[An tSeapáinis|tSeapáinis]]. Úsáidtear an focal chun trácht a dhéanamh ar go leor rudaí: Dia, Neach Uilechumhachtach, déithe ''Shintō'', prionsabail faoi leith nó ar aon rud a ndéantar adhradh air.

Cé gurb é ''dia'' an léirmhíniú coitianta ar ''kami'', áitíonn roinnt scoláirí ''Shintō'' go bhféadfaidh an t-aistriúchán sin míthuiscintí a chruthú ar an téarma.

Seo roinnt moltaí sanasaíochta:

* Spiorad nó gné den spioradáltacht. Scrítear é leis an ''kanji'' {{lang|ja|神}}.
* San [[An Aidhniúis|Aidhniúis]], teanga dhúchais [[Hokkaidō]], tagraíonn an focal ''kamuy'' do choincheap atá an-chosúil le ''kami'' na Seapáinise. Tá bunús na bhfocal sin fós ina ábhar díospóireachta.

Ós rud é nach ndéantar aon idirdhealú idir ainmfhocail san uimhir uatha agus ainmfhocail san uimhir iolra sa tSeapáinis de ghnáth, ní bhíonn sé soiléir uaireanta an dtagraíonn ''kami'' do dhia amháin nó níos mó. Nuair a bhíonn coincheap uatha ag teastáil, úsáidtear -''kami'' mar iarmhír. Is é an téarma [[Dúblóga Uamacha|athdhúblaithe]] a úsáidtear go ginearálta chun tagairt a dhéanamh do roinnt ''kami'' ná ''kamigami''. &lt;ref name=&quot;Yamakage&quot;&gt;{{Cite book-en|author=Yamakage|first=Motohisa|title=The Essence of Shinto: Japan's Spiritual Heart|date=2007|publisher=Kodansha International|location=Tokyo|isbn=978-4-7700-3044-3|edition=1st|url=https://archive.org/details/essenceofshintoj0000yama}}&lt;/ref&gt; {{Rp|210–211}}

== Stair ==
Níl bunaitheoir, teagasc uileghabhálach ná leabhar naofa ag ''Shintō'', ach luaitear roinnt ''kami'' sa ''Kojiki'' (Taifid ar Chúrsaí Ársa, 712 CE) agus sa ''Nihon Shoki'' (Ollchuntais na Seapáine, 720 CE)''.''

Bhí cúig cinn de thréithe ag baint leis na ''kami'' sa seanchas: &lt;ref name=&quot;Jones&quot;&gt;{{Cite book-en|author=Jones|first=Lindsay|title=Encyclopedia of Religion|date=2005|publisher=Macmillan [u.a.]|location=New York|isbn=978-0-02-865734-9|pages=5071–5074|edition=2nd}}&lt;/ref&gt;

# Samhlaítear dhá intinn le ''kami''. Féadfaidh siad cion agus aire a thabhairt do dhaoine nuair a urramaítear iad ach féadfaidh siad scaoileadh le scrios agus aighneas má ligtear i ndearmad iad. Caithfear iad a cheansú chun a bhfraoch agus a bhfearg a sheachaint. Bíonn dhá anam ag ''kami''. An t-anam caoin (''[[:en:Mitama|nigi-mitama]]'') agus an t-anam fiáin (''[[:en:Mitama|ara-mitama]]'').
# Ní bhíonn siad le feiceáil i ndomhan seo na mbeo ach maireann siad i láithreacha diaga, sa nádúr nó go deimhin i ndaoine a iarrann orthu a mbeannacht le linn searmanas naofa.
# Bogann siad thart, ag tabhairt cuairt ar a gcuid láithreacha diaga, ach ní fhanann siad ann go buan.
# Tá go leor cineál ''kami'' ann. Sa ''Kojiki,'' luaitear 300 saghas ''kami'' agus tá a fheidhm féin ag gach ceann acu - tá ''kami'' na gaoithe ann, ''kami'' an bhóthair, agus mar sin de.
# Tá caomhnóireacht nó dualgas difriúil ag baint le gach ''kami'' do na daoine thart timpeall air. Má choinníonn na daoine an ''kami'' sásta, caithfidh sé an fheidhm faoi leith a bhaineann leis féin nó leis an áit a maireann sé a thabhairt i gcrích.

Coincheap é ''kami'' a bhíonn ag síorathrú, ach bhí sé riamh ann i saol na Seapánach. Fadó, is déithe talún a bhí sna ''kami'', a chabhraíodh le fiagaithe agus cnuasaitheoirí. Dhéantaí iad a adhradh mar dhéithe talún, sléibhe agus mara. Nuair a tháinig borradh faoi shaothrú ríse sa tSeapáin, tháinig athrú ar ról na ''kami.'' Bhí baint lárnach ansin acu le cúrsaí feirmeoireachta, an bháisteach, an talamh, an rís, agus rudaí nach iad.

Tá traidisiún láidir miotaseolaíochta ag baint le ''kami.'' Tugann ceann amháin de na miotais sin cuntas mionsonraithe ar theacht an chéad impire, garmhac na bandia gréine Amaterasu . Sa mhiotas áirithe sin, nuair a chuir Amaterasu a garmhac chun an domhain le dul ag rialú, thug sí cúig ghrán ríse dó ó ghoirt na bhflaitheas (''Takamagahara''). Ar chur na ríse dó, de réir an tseanchais, chuir sé tús leis an bhfeirmeoireacht sa tSeapáin.

Bíonn raon feidhme agus sainmhíniú ''kami'' ag síorathrú freisin. Tá cumhachtaí agus róil ''kami'' athraithe síos trí na blianta de réir riachtanais na ndaoine a d'urramaigh iad. Mar shampla, bhí ''kami'' na [[Bolgach|bolgaí]] ann ach leathnaigh a ról sin amach galair thógálacha eile a chlúdach. Bhí ''kami'' na neascaidí agus na meall ann, a thugann cosaint sa lá atá inniu ann do dhaoine a bhfuil [[ailse]] orthu agus an chóir leighis a fhaigheann siad.
== Creideamh ''Shintō'' ==
Is iad na ''kami'' príomhábhair adhartha ''Shintō''. Seans gurb é 'spiorad' an t-aistriúchán Gaeilge is fearr ar ''kami'' ach tá sé beagán róshimplí do choincheap atá réasúnta casta. Creidtear go bhfuil baint ag na ''kami'' le fórsaí an nádúir agus ar shaol an chine dhaonna. Ba í spioradáltacht anamach ársa na Seapáine an bhunchloch ar ar tógadh ''Shintō'' nua-aimseartha, rud a ndearnadh institiúid fhoirmeálta spioradáltachta de le himeacht ama. Rinneadh é sin chun an seanchreideamh a chosaint ar smaointe nua creidimh a bhí ag teacht isteach ó thíortha eile. Fágann sé sin go bhfuil an rud ar féidir ''kami'' a thabhairt air an-ghinearálta.

Meastar go bhfuil spiorad ''kami'' ag baint leis an torthúlacht, an fás, táirgeadh, an ghaoth,  toirneach, an ghrian, sléibhte, aibhneacha, crainnte agus carraigreacha; roinnt ainmhithe; anam sinsear atá caillte, agus go leor leor eile. Tugtar ómós d'anam shinsir Theach Impiriúil na Seapáine chomh maith.
== Searmanais agus féilte ==
Tá Niiname-sai (新嘗祭), i measc na bhféilte ''Shintō'' is sine de réir an tseanchais. Sa searmanas seo, tugann Impire na Seapáine rís nua-bhainte do na ''kami'' chun a mbeannacht a chinntiú don fhómhar. Tarlaíonn sé uair sa bhliain agus déantar é chomh maith nuair a thagann impire nua i gcoróin, ach tugtar Daijō-sai (大嘗祭) air sa chás sin. I dteannta na ríse, ofrálann an tImpire iasc, torthaí, anraith agus stobhach do na déithe. Itheann an tImpire leis na déithe ar dtús, agus leis na haíonna ina dhiaidh sin. Bíonn sé ina fhéasta fada uaireanta - mhair féasta an Impire [[:en:Hirohito|Shōwa]] dhá lá. 
[[Íomhá:Itsukushima_Shinto_Shrine.jpg|deas|mion|514x514px| Scrín ''Shintō'' Itsukushima, Oileán Miyajima, [[Maoracht Hiroshima]], an tSeapáin. Bíonn go leor searmanas agus féilte ar siúl ann.]]
Bíonn deasghnáth íonghlanta le déanamh nuair a thugtar cuairt ar scrín ''Shintō.'' Bíonn umar uisce agus liacha ann lena nglanann an cuairteoir a lámha. Ina dhiaidh sin, ólann sé bolgam uisce óna bhos agus caitheann an t-uisce amach arís leis an mbéal a ghlanadh amach. Agus an méid sin déanta aige, tá an cuairteoir glan do na ''kami'' idir cholainn, chroí agus intinn. Féachann sé le haird na ''kami'' a tharraingt ansin. Umhlaítear faoi dhó, buailtear na bosa ar a chéile faoi dhó, agus umhlaítear arís. Tugann sé sin le fios do na ''kami'' go bhfuil an cuairteoir tagtha agus go bhfuil sé ag iarraidh dul i dteagmháil leo. Agus é ag umhlú den uair dheireanach, ofrálann an t-impíoch cúpla focal buíochais agus molta do na ''kami.'' Má bhíonn an cuairteoir ag iarraidh cúnamh le rud éigin, luafaidh sé a ainm agus a sheoladh chomh maith. Agus an ghuí ráite nó an t-adhradh déanta, umhlaítear faoi dhó an athuair, buailtear na bosa ar a chéile faoi dhó arís, agus umhlaítear uair amháin eile chun clabhsúr a chur le rudaí.
[[Catagóir:Déithe Seapánacha]]
[[Catagóir:Ailt le téacs sa tSeapáinis]]
[[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]]</text>
      <sha1>l4089d3q2jhzhi2tl0sq9tvy594loc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Berriz zentauro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128339</id>
    <revision>
      <id>1327317</id>
      <parentid>1327221</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T00:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir curtha leis agus beagán eile</comment>
      <origin>1327317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2022" sha1="8nfqodn7rgzbu1zxvuuxg6xwcqqqx2y" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}
[[Úrscéal]] le {{Interlanguage link|Katixa Agirre|eu|Katixa Agirre}} is ea '''''Berriz centauro''''', a d'fhoilsigh {{Interlanguage link|Elkar (tigh foilsitheoireachta)|eu|Elkar (argitaletxea)}} i m[[An Bhascais|Bascais]] i Meán Fómhair 2022, agus a [[Aistriúchán|aistríodh]] go [[An Spáinnis|Spáinnis]] agus go [[An Chatalóinis|Catalóinis]] an bhliain chéanna.&lt;ref&gt;{{Citation |title=De nou centaure • La Segona Perifèria |work=La Segona Perifèria |url=https://www.lasegonaperiferia.cat/titols/centaure/ |language=ca}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=De nuevo centauro |work=Editorial Tránsito |url=https://editorialtransito.es/libro/de-nuevo-centauro/ |language=es}}&lt;/ref&gt; Titeann sé amach i suíomh [[ficsean eolaíochta]], i b[[Páras]] i lár na na 21ú haoise.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.berria.eus/albisteak/217945/etorkizun-hurbilean-girotu-du-katixa-agirrek-berriz-zentauro-eleberria.htm|teideal=Etorkizun hurbilean girotu du Katixa Agirrek 'Berriz zentauro' eleberria|údar=Iñigo Astiz|language=i m[[Bascais]]|work=[[Berria]]|dátarochtana=2026-09-03}}&lt;/ref&gt;

== Scéal ==
I lár an 21ú haois, i ndiaidh tubaistí [[Athrú aeráide|aeráide]], ní rud coitianta é an taisteal mar a bhíodh. Mar sin féin, téann an príomhcharachtar (Paula Pagaldai) go Páras i mbun tionscadal [[Oideolaíocht|oideolaíoch]], ag déanamh taighde ar shaol agus ar shaothar an scríbhneora agus an ghníomhaí feiminigh [[Mary Wollstonecraft]]. Beidh stair [[Réabhlóid na Fraince]] fite fuaite tríd an taighde seo freisin.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://zubitegia.armiarma.eus/?i=763 Léirmheasanna leabhar ar ''Zubitegia'']

{{Rialú údaráis}}
{{Síol-leabhar}}
{{Síol-eus}}

[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]
[[Catagóir:Saothair Bhascaise]]
[[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]]
[[Catagóir:Úrscéalta]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2022]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2020idí]]</text>
      <sha1>8nfqodn7rgzbu1zxvuuxg6xwcqqqx2y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uharte bat Venusen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128340</id>
    <revision>
      <id>1327321</id>
      <parentid>1327225</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T01:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Catagóir curtha leis</comment>
      <origin>1327321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1851" sha1="ohjrinmxaigndxm7gtyr88ejnwocz53" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}
Is [[úrscéal]] i m[[An Bhascais|Bascais]] é '''''Uharte bat Venusen''''' &lt;small&gt;([[An Ghaeilge|ga]]: &quot;Oileán ar Véineas&quot;)&lt;/small&gt; le {{Interlanguage link|Xabier Amuriza|eu|Xabier Amuriza}}, a d'fhoilsigh an t-údar féin faoi inphrionta &quot;Erroteta&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.berria.eus/paperekoa/1877/025/001/2021-04-24/uharte-bat-venusen-eman-du-xabier-amurizak.htm|teideal='Uharte bat Venusen' eman du Xabier Amurizak|údar=Itziar Ugarte Irizar|language=i mBascais|work=[[Berria]]|dátarochtana=2026-09-03}}&lt;/ref&gt;

Thug an t-údar le fios gurbh é an leabhar úd de chuid [[Aldous Huxley]], ''Brave New World'', a d’aistrigh Amuriza go Bascais 50 bliain roimhe sin a chéad-spreag é chun an saothar seo a scríobh, a bhfuil gnéithe [[ficsean eolaíochta]] ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bertsolari.eus/bertsolaritzaren-hemeroteka/uharte-bat-venusen-liburua-kaleratu-du-xabier-amurizak/|teideal=Uharte bat Venusen|údar=Kudeatzailea Bertsolari Aldizkaria|dáta=2021-05-06|language=i m[[Bascais]]|work=[[Bertsolari Aldizkaria]]|dátarochtana=2026-09-03}}&lt;/ref&gt;

== Achoimre ==
Ráineoidh grúpa daoine, arb as domhan ardfhorbartha iad más fíor, ar dhomhan a bhfuil i bhfad chun tosaigh orthu ar oileán amach as an Domhan seo, rud a dhéanfaidh cíor thuathail ceart díobh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Togróidh duine acu fanacht ann ach má fhanfaidh, agus an té sin ag déanamh slí tríd an gcríoch nua beidh fionnachtain nua i ndán le gach céim a thógfar.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Rialú údaráis}}

[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]
[[Catagóir:Saothair Bhascaise]]
[[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]]
[[Catagóir:Úrscéalta]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2021]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2020idí]]</text>
      <sha1>ohjrinmxaigndxm7gtyr88ejnwocz53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Íomhá:Maidhm thuile Neipeal agus Tibéid 2026.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>128346</id>
    <revision>
      <id>1327271</id>
      <timestamp>2026-09-04T13:36:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Maidhm thuile Neipeal agus Tibéid 2026   Foinse:  Wikimedia agus OpenStreetMap</comment>
      <origin>1327271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="rvt1eqongsvcjwb4kgty5o70918hqoy" xml:space="preserve">== Achoimriú ==

Maidhm thuile Neipeal agus Tibéid 2026   Foinse:  Wikimedia agus OpenStreetMap
== Ceadúnú ==

{{Attribution}}</text>
      <sha1>rvt1eqongsvcjwb4kgty5o70918hqoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Gaulle (scannáin 2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128347</id>
    <revision>
      <id>1327294</id>
      <timestamp>2026-09-04T22:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le ' {{teideal iodálach}}  Is scannáin beathaisnéise de chuid na Fraince iad  '''''De Gaulle''''' (Fraincis: ''La Bataille de Gaulle''  mir 1 agus mir 2). Ba é Antonin Baudry a stiúraigh iad agus a scríobh an script i gcomhar le Bérénice Vila, agus tá sé bunaithe ar an mbeathaisnéis ''A Certain Idea of France: The Life of Charles de Gaulle'' leis an staraí Julian Jackson.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/de-gaulle-dev-agus-daithi-o-conaill/|teide...'</comment>
      <origin>1327294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3464" sha1="81p6jams0zaqb6mtkliztxbw26796nw" xml:space="preserve"> {{teideal iodálach}}

Is scannáin beathaisnéise de chuid na Fraince iad  '''''De Gaulle''''' (Fraincis: ''La Bataille de Gaulle''  mir 1 agus mir 2). Ba é Antonin Baudry a stiúraigh iad agus a scríobh an script i gcomhar le Bérénice Vila, agus tá sé bunaithe ar an mbeathaisnéis ''A Certain Idea of France: The Life of Charles de Gaulle'' leis an staraí Julian Jackson.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/de-gaulle-dev-agus-daithi-o-conaill/|teideal=De Gaulle, Dev agus Dónall Ó Conaill…|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=4 Meán Fómhair  2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Simon Abkarian Cannes 2019.jpg|left|thumb|220px|Simon Abkarian, a ghlacann páirt Charles de Gaulle sa scannán]]

==Scéal==
Leanann an scannán [[Charles de Gaulle]] ó bheith ina oifigeach in arm na Fraince go dtí ceannaireacht ar [[Frithbheartaíocht na bhFrancach|Fhrithbheartaíocht na Fraince]] le linn [[An Dara Cogadh Domhanda|an Dara Cogadh Domhanda]]. Léirítear an rialtas ar deoraíocht a bhunaigh sé i [[Londain]], an caidreamh corrach a bhí aige le [[Winston Churchill]] agus [[Franklin D. Roosevelt|Franklin Roosevelt]], agus feachtais fhórsaí na bhFrancach Saor san Afraic, go háirithe [[Cath Bir Hakeim]] sa Libia in 1942.

==Aisteoirí==
* Simon Abkarian mar Charles de Gaulle
* Simon Russell Beale mar [[Winston Churchill]]
* Niels Schneider mar Philippe Leclerc de Hauteclocque
* Thierry Lhermitte mar Henri Giraud
* Benoît Magimel mar Marie-Pierre Kœnig
* Campbell Scott mar [[Franklin D. Roosevelt]]

==Léiriú agus eisiúint==
Ba é Pathé a léirigh agus a dháil an scannán, ar bhuiséad €74 milliún, rud a d'fhág ar cheann de na scannáin Fhrancacha ba dhaoire riamh é. Cuireadh tús leis an scannánaíocht i samhradh na bliana 2023, i [[Páras]], sa [[An Normainn|Normainn]] agus i [[Maracó]]. 

* Taispeánadh an chéad chuid, ''Résistance'' (''L'Âge de fer'', 158 nóiméad), ag [[Féile Scannán Cannes]] an 20 Bealtaine 2026 agus scaoileadh i bpictiúrlanna na Fraince í an 3 Meitheamh. 
* Tháinig an dara cuid, ''Liberté'' (''J'écris ton nom'', 159 nóiméad), amach an 26 Meitheamh.

==Fáiltiú==
Ní raibh ag éirí go maith leis an gcéad chuid ag oifig na dticéad ar dtús, agus timpeall 380,000 ticéad díolta sa chéad seachtain. Mhéadaigh an lucht féachana ina dhiaidh sin de bharr an dea-fhocail a chuaigh ó bhéal go béal agus feachtais ar na meáin shóisialta, agus bhí breis is cúig mhilliún go leith ticéad díolta ar an dá chuid faoi dheireadh an tsamhraidh.&lt;ref&gt;[https://variety.com/2026/film/global/pathe-de-gaulle-french-box-office-youtuber-inoxtag-1236800043/ &quot;How Pathé's 'De Gaulle' Fought Its Way Back at the French Box Office&quot;], ''Variety'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.franceinfo.fr/culture/cinema/beaucoup-ont-crie-au-desastre-comment-la-bataille-de-gaulle-a-fait-de-la-resistance-au-box-office_8095979.html &quot;Comment 'La Bataille de Gaulle' a fait de la résistance au box-office&quot;], franceinfo, 2026.&lt;/ref&gt; Bhí na léirmheasanna fabhrach den chuid is mó agus moladh go hard páirt Abkarian.

==Féach freisin==
* [[Charles de Gaulle]]
* [[Frithbheartaíocht na bhFrancach]]
* [[An Dara Cogadh Domhanda]]
* [[Winston Churchill]]
* [[Féile Scannán Cannes]]

==Tagairtí==
&lt;references /&gt;

[[Catagóir:Charles de Gaulle]]
[[Catagóir:Scannáin 2026]]
[[Catagóir:Scannáin Fhrancacha]]
[[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]]</text>
      <sha1>81p6jams0zaqb6mtkliztxbw26796nw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327295</id>
      <parentid>1327294</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T23:12:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Scéal */</comment>
      <origin>1327295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3627" sha1="nls3xhv6enyviqxkcy2d7nd4l8hor39" xml:space="preserve"> {{teideal iodálach}}

Is scannáin beathaisnéise de chuid na Fraince iad  '''''De Gaulle''''' (Fraincis: ''La Bataille de Gaulle''  mir 1 agus mir 2). Ba é Antonin Baudry a stiúraigh iad agus a scríobh an script i gcomhar le Bérénice Vila, agus tá sé bunaithe ar an mbeathaisnéis ''A Certain Idea of France: The Life of Charles de Gaulle'' leis an staraí Julian Jackson.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/de-gaulle-dev-agus-daithi-o-conaill/|teideal=De Gaulle, Dev agus Dónall Ó Conaill…|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=4 Meán Fómhair  2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Simon Abkarian Cannes 2019.jpg|left|thumb|220px|Simon Abkarian, a ghlacann páirt Charles de Gaulle sa scannán]]

==Scéal==
Leanann an scannán [[Charles de Gaulle]] ó bheith ina oifigeach in arm na Fraince go dtí ceannaireacht ar [[Frithbheartaíocht na bhFrancach|Fhrithbheartaíocht na Fraince]] le linn [[An Dara Cogadh Domhanda|an Dara Cogadh Domhanda]]. Léirítear an rialtas ar deoraíocht a bhunaigh sé i [[Londain]], an caidreamh corrach a bhí aige le [[Winston Churchill]] agus [[Franklin D. Roosevelt|Franklin Roosevelt]], agus feachtais fhórsaí na bhFrancach Saor san Afraic, go háirithe [[Cath Bir Hakeim]] sa Libia in 1942.

Fiú agus &quot;Libération de Paris&quot; faoi lánseol, bhí De Gaulle fágtha i leataobh agus feachtas cogaidh na Comhghuaillíochta ina cíor thuathail amach is amach.

==Aisteoirí==
* Simon Abkarian mar Charles de Gaulle
* Simon Russell Beale mar [[Winston Churchill]]
* Niels Schneider mar Philippe Leclerc de Hauteclocque
* Thierry Lhermitte mar Henri Giraud
* Benoît Magimel mar Marie-Pierre Kœnig
* Campbell Scott mar [[Franklin D. Roosevelt]]

==Léiriú agus eisiúint==
Ba é Pathé a léirigh agus a dháil an scannán, ar bhuiséad €74 milliún, rud a d'fhág ar cheann de na scannáin Fhrancacha ba dhaoire riamh é. Cuireadh tús leis an scannánaíocht i samhradh na bliana 2023, i [[Páras]], sa [[An Normainn|Normainn]] agus i [[Maracó]]. 

* Taispeánadh an chéad chuid, ''Résistance'' (''L'Âge de fer'', 158 nóiméad), ag [[Féile Scannán Cannes]] an 20 Bealtaine 2026 agus scaoileadh i bpictiúrlanna na Fraince í an 3 Meitheamh. 
* Tháinig an dara cuid, ''Liberté'' (''J'écris ton nom'', 159 nóiméad), amach an 26 Meitheamh.

==Fáiltiú==
Ní raibh ag éirí go maith leis an gcéad chuid ag oifig na dticéad ar dtús, agus timpeall 380,000 ticéad díolta sa chéad seachtain. Mhéadaigh an lucht féachana ina dhiaidh sin de bharr an dea-fhocail a chuaigh ó bhéal go béal agus feachtais ar na meáin shóisialta, agus bhí breis is cúig mhilliún go leith ticéad díolta ar an dá chuid faoi dheireadh an tsamhraidh.&lt;ref&gt;[https://variety.com/2026/film/global/pathe-de-gaulle-french-box-office-youtuber-inoxtag-1236800043/ &quot;How Pathé's 'De Gaulle' Fought Its Way Back at the French Box Office&quot;], ''Variety'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.franceinfo.fr/culture/cinema/beaucoup-ont-crie-au-desastre-comment-la-bataille-de-gaulle-a-fait-de-la-resistance-au-box-office_8095979.html &quot;Comment 'La Bataille de Gaulle' a fait de la résistance au box-office&quot;], franceinfo, 2026.&lt;/ref&gt; Bhí na léirmheasanna fabhrach den chuid is mó agus moladh go hard páirt Abkarian.

==Féach freisin==
* [[Charles de Gaulle]]
* [[Frithbheartaíocht na bhFrancach]]
* [[An Dara Cogadh Domhanda]]
* [[Winston Churchill]]
* [[Féile Scannán Cannes]]

==Tagairtí==
&lt;references /&gt;

[[Catagóir:Charles de Gaulle]]
[[Catagóir:Scannáin 2026]]
[[Catagóir:Scannáin Fhrancacha]]
[[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]]</text>
      <sha1>nls3xhv6enyviqxkcy2d7nd4l8hor39</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327296</id>
      <parentid>1327295</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T23:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Scéal */</comment>
      <origin>1327296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4902" sha1="77edkm0krp12nbmvkrqc9adry0ix82u" xml:space="preserve"> {{teideal iodálach}}{{WD Bosca Sonraí Scannáin}}

Is scannáin beathaisnéise de chuid na Fraince iad  '''''De Gaulle''''' (Fraincis: ''La Bataille de Gaulle''  mir 1 agus mir 2). Ba é Antonin Baudry a stiúraigh iad agus a scríobh an script i gcomhar le Bérénice Vila, agus tá sé bunaithe ar an mbeathaisnéis ''A Certain Idea of France: The Life of Charles de Gaulle'' leis an staraí Julian Jackson.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/de-gaulle-dev-agus-daithi-o-conaill/|teideal=De Gaulle, Dev agus Dónall Ó Conaill…|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=4 Meán Fómhair  2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Simon Abkarian Cannes 2019.jpg|left|thumb|220px|Simon Abkarian, a ghlacann páirt Charles de Gaulle sa scannán]]

==Scéal==
Leanann an scannán [[Charles de Gaulle]] ó bheith ina oifigeach in arm na Fraince go dtí ceannaireacht ar [[Frithbheartaíocht na bhFrancach|Fhrithbheartaíocht na Fraince]] le linn [[An Dara Cogadh Domhanda|an Dara Cogadh Domhanda]]. Léirítear an rialtas ar deoraíocht a bhunaigh sé i [[Londain]], an caidreamh corrach a bhí aige le [[Winston Churchill]] agus [[Franklin D. Roosevelt|Franklin Roosevelt]], agus feachtais fhórsaí na bhFrancach Saor san Afraic, go háirithe [[Cath Bir Hakeim]] sa Libia in 1942.

In 1940 bhí an Ginearál de Gaulle ina chadhain aonraic i measc oifigigh shinsearacha Arm na Fraince, agus eisean ag seasamh ar son shaoirse na Fraince. Ba bheag ómóis a léirigh éinne dó – go háirithe i measc a chomhoifigeach airm, a cheap nach raibh stádas ceart míleata aige.  Ba bheag an tacaíocht a fuair sé uathu nuair a thosaigh an cogadh, agus nuair a ghéill an Tríú Poblacht do na Naitsithe. 

Taispeánann an scannán cé chomh deacair is a bhí sé tacaíocht a fháil don ‘tSaor-Fhrainc.’ Ba mhinic ceannairí míleata nó polaitíochta ag cur na ceiste- ‘cé as a dtáinig an fear seo de Gaulle- céard uaidh a bhfuil a chuid údaráis ag teacht?’

Thug Sasana tearmann dó nuair ab éigean dó teitheadh ón bhFrainc. Ba sort anamchairde iad de Gaulle agus Winston Churchill. Ach ba mhinic iad in adharca a chéile freisin – níor thuig Churchill cé chomh neamhspleách is a bhí de Gaulle agus cé chomh tiomanta is a bhí sé don idéalachas a bhain le neamhspleáchas na Fraince. Chreid de Gaulle ann féin. ‘Ní tú an Fhrainc,’ a dúirt Churchill leis go feargach lá amháin. Ach léiríonn an scannán gurb in é go díreach an tuiscint a bhí ag de Gaulle féin.

Fiú agus &quot;Libération de Paris&quot; faoi lánseol, taispeánann an scannán go raibh De Gaulle fágtha i leataobh agus feachtas cogaidh na Comhghuaillíochta ina cíor thuathail amach is amach.

==Aisteoirí==
* Simon Abkarian mar Charles de Gaulle
* Simon Russell Beale mar [[Winston Churchill]]
* Niels Schneider mar Philippe Leclerc de Hauteclocque
* Thierry Lhermitte mar Henri Giraud
* Benoît Magimel mar Marie-Pierre Kœnig
* Campbell Scott mar [[Franklin D. Roosevelt]]

==Léiriú agus eisiúint==
Ba é Pathé a léirigh agus a dháil an scannán, ar bhuiséad €74 milliún, rud a d'fhág ar cheann de na scannáin Fhrancacha ba dhaoire riamh é. Cuireadh tús leis an scannánaíocht i samhradh na bliana 2023, i [[Páras]], sa [[An Normainn|Normainn]] agus i [[Maracó]]. 

* Taispeánadh an chéad chuid, ''Résistance'' (''L'Âge de fer'', 158 nóiméad), ag [[Féile Scannán Cannes]] an 20 Bealtaine 2026 agus scaoileadh i bpictiúrlanna na Fraince í an 3 Meitheamh. 
* Tháinig an dara cuid, ''Liberté'' (''J'écris ton nom'', 159 nóiméad), amach an 26 Meitheamh.

==Fáiltiú==
Ní raibh ag éirí go maith leis an gcéad chuid ag oifig na dticéad ar dtús, agus timpeall 380,000 ticéad díolta sa chéad seachtain. Mhéadaigh an lucht féachana ina dhiaidh sin de bharr an dea-fhocail a chuaigh ó bhéal go béal agus feachtais ar na meáin shóisialta, agus bhí breis is cúig mhilliún go leith ticéad díolta ar an dá chuid faoi dheireadh an tsamhraidh.&lt;ref&gt;[https://variety.com/2026/film/global/pathe-de-gaulle-french-box-office-youtuber-inoxtag-1236800043/ &quot;How Pathé's 'De Gaulle' Fought Its Way Back at the French Box Office&quot;], ''Variety'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.franceinfo.fr/culture/cinema/beaucoup-ont-crie-au-desastre-comment-la-bataille-de-gaulle-a-fait-de-la-resistance-au-box-office_8095979.html &quot;Comment 'La Bataille de Gaulle' a fait de la résistance au box-office&quot;], franceinfo, 2026.&lt;/ref&gt; Bhí na léirmheasanna fabhrach den chuid is mó agus moladh go hard páirt Abkarian.

==Féach freisin==
* [[Charles de Gaulle]]
* [[Frithbheartaíocht na bhFrancach]]
* [[An Dara Cogadh Domhanda]]
* [[Winston Churchill]]
* [[Féile Scannán Cannes]]

==Tagairtí==
&lt;references /&gt;

[[Catagóir:Charles de Gaulle]]
[[Catagóir:Scannáin 2026]]
[[Catagóir:Scannáin Fhrancacha]]
[[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]]</text>
      <sha1>77edkm0krp12nbmvkrqc9adry0ix82u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327297</id>
      <parentid>1327296</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T23:42:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1327297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5041" sha1="2h40yn2hr3c84sbqvbzcpvfrdztkvzi" xml:space="preserve"> {{teideal iodálach}}
 {{WD Bosca Sonraí Scannáin}}
Is scannáin beathaisnéise de chuid na Fraince iad  '''''De Gaulle''''' (Fraincis: ''La Bataille de Gaulle''  mir 1 agus mir 2). Ba é Antonin Baudry a stiúraigh iad agus a scríobh an script i gcomhar le Bérénice Vila, agus tá sé bunaithe ar an mbeathaisnéis ''A Certain Idea of France: The Life of Charles de Gaulle'' leis an staraí Julian Jackson.
[[Íomhá:Simon Abkarian Cannes 2019.jpg|left|thumb|220px|Simon Abkarian, a ghlacann páirt Charles de Gaulle sa scannán]]

[[Íomhá:Niels Schneider 2017.jpg|clé|mion|351x351px|Niels Schneider mar Philippe Leclerc de Hauteclocque]]

==Scéal==
Leanann an scannán [[Charles de Gaulle]] ó bheith ina oifigeach in arm na Fraince go dtí ceannaireacht ar [[Frithbheartaíocht na bhFrancach|Fhrithbheartaíocht na Fraince]] le linn [[An Dara Cogadh Domhanda|an Dara Cogadh Domhanda]]. Léirítear an rialtas ar deoraíocht a bhunaigh sé i [[Londain]], an caidreamh corrach a bhí aige le [[Winston Churchill]] agus [[Franklin D. Roosevelt|Franklin Roosevelt]], agus feachtais fhórsaí na bhFrancach Saor san Afraic, go háirithe [[Cath Bir Hakeim]] sa Libia in 1942.

In 1940 bhí an Ginearál de Gaulle ina chadhain aonraic i measc oifigigh shinsearacha Arm na Fraince, agus eisean ag seasamh ar son shaoirse na Fraince. Ba bheag ómóis a léirigh éinne dó – go háirithe i measc a chomhoifigeach airm, a cheap nach raibh stádas ceart míleata aige.  Ba bheag an tacaíocht a fuair sé uathu nuair a thosaigh an cogadh, agus nuair a ghéill an Tríú Poblacht do na Naitsithe.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/de-gaulle-dev-agus-daithi-o-conaill/|teideal=De Gaulle, Dev agus Dónall Ó Conaill…|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=4 Meán Fómhair  2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-04}}&lt;/ref&gt; 

Taispeánann an scannán cé chomh deacair is a bhí sé tacaíocht a fháil don ‘tSaor-Fhrainc.’ Ba mhinic ceannairí míleata nó polaitíochta ag cur na ceiste- ‘cé as a dtáinig an fear seo de Gaulle- céard uaidh a bhfuil a chuid údaráis ag teacht?’

Thug Sasana tearmann dó nuair ab éigean dó teitheadh ón bhFrainc. Ba sort anamchairde iad de Gaulle agus Winston Churchill. Ach ba mhinic iad in adharca a chéile freisin – níor thuig Churchill cé chomh neamhspleách is a bhí de Gaulle agus cé chomh tiomanta is a bhí sé don idéalachas a bhain le neamhspleáchas na Fraince. Chreid de Gaulle ann féin. ‘Ní tú an Fhrainc,’ a dúirt Churchill leis go feargach lá amháin. Ach léiríonn an scannán gurb in é go díreach an tuiscint a bhí ag de Gaulle féin.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Fiú agus &quot;Libération de Paris&quot; faoi lánseol, taispeánann an scannán go raibh De Gaulle fágtha i leataobh agus feachtas cogaidh na Comhghuaillíochta ina cíor thuathail amach is amach.

==Aisteoirí==
* Simon Abkarian mar Charles de Gaulle
* Simon Russell Beale mar [[Winston Churchill]]
* Niels Schneider mar Philippe Leclerc de Hauteclocque
* Thierry Lhermitte mar Henri Giraud
* Benoît Magimel mar Marie-Pierre Kœnig
* Campbell Scott mar [[Franklin D. Roosevelt]]

==Léiriú agus eisiúint==
Ba é Pathé a léirigh agus a dháil an scannán, ar bhuiséad €74 milliún, rud a d'fhág ar cheann de na scannáin Fhrancacha ba dhaoire riamh é. Cuireadh tús leis an scannánaíocht i samhradh na bliana 2023, i [[Páras]], sa [[An Normainn|Normainn]] agus i [[Maracó]]. 

* Taispeánadh an chéad chuid, ''Résistance'' (''L'Âge de fer'', 158 nóiméad), ag [[Féile Scannán Cannes]] an 20 Bealtaine 2026 agus scaoileadh i bpictiúrlanna na Fraince í an 3 Meitheamh. 
* Tháinig an dara cuid, ''Liberté'' (''J'écris ton nom'', 159 nóiméad), amach an 26 Meitheamh.

==Fáiltiú==
Ní raibh ag éirí go maith leis an gcéad chuid ag oifig na dticéad ar dtús, agus timpeall 380,000 ticéad díolta sa chéad seachtain. Mhéadaigh an lucht féachana ina dhiaidh sin de bharr an dea-fhocail a chuaigh ó bhéal go béal agus feachtais ar na meáin shóisialta, agus bhí breis is cúig mhilliún go leith ticéad díolta ar an dá chuid faoi dheireadh an tsamhraidh.&lt;ref&gt;[https://variety.com/2026/film/global/pathe-de-gaulle-french-box-office-youtuber-inoxtag-1236800043/ &quot;How Pathé's 'De Gaulle' Fought Its Way Back at the French Box Office&quot;], ''Variety'', 2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.franceinfo.fr/culture/cinema/beaucoup-ont-crie-au-desastre-comment-la-bataille-de-gaulle-a-fait-de-la-resistance-au-box-office_8095979.html &quot;Comment 'La Bataille de Gaulle' a fait de la résistance au box-office&quot;], franceinfo, 2026.&lt;/ref&gt; Bhí na léirmheasanna fabhrach den chuid is mó agus moladh go hard páirt Abkarian.

==Féach freisin==
* [[Charles de Gaulle]]
* [[Frithbheartaíocht na bhFrancach]]
* [[An Dara Cogadh Domhanda]]
* [[Winston Churchill]]
* [[Féile Scannán Cannes]]

==Tagairtí==
&lt;references /&gt;

[[Catagóir:Charles de Gaulle]]
[[Catagóir:Scannáin 2026]]
[[Catagóir:Scannáin Fhrancacha]]
[[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]]</text>
      <sha1>2h40yn2hr3c84sbqvbzcpvfrdztkvzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Charles de Gaulle</title>
    <ns>14</ns>
    <id>128348</id>
    <revision>
      <id>1327298</id>
      <timestamp>2026-09-04T23:47:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Básanna i 1970]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1890]] [[Catagóir:Andóra]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Monarcaí]] [[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] [[Catagóir:Charles de Gaulle]]'</comment>
      <origin>1327298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="430" sha1="ad9f48clh3afvspdjuneqq6ytetm48o" xml:space="preserve">[[Catagóir:Básanna i 1970]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1890]]
[[Catagóir:Andóra]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Monarcaí]]
[[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]]
[[Catagóir:Charles de Gaulle]]</text>
      <sha1>ad9f48clh3afvspdjuneqq6ytetm48o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327299</id>
      <parentid>1327298</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T23:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1327299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="398" sha1="st5negx83hbajfnlkalbxzdeo1cvv7z" xml:space="preserve">[[Catagóir:Básanna i 1970]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1890]]
[[Catagóir:Andóra]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Monarcaí]]
[[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]]</text>
      <sha1>st5negx83hbajfnlkalbxzdeo1cvv7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kosmodromo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128349</id>
    <revision>
      <id>1327300</id>
      <timestamp>2026-09-04T23:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:eu:Special:Redirect/revision/10725651|Kosmodromo (ipuina)]]&quot;</comment>
      <origin>1327300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1309" sha1="5c2j625ivlhiht99clqh461xsi29nqc" xml:space="preserve">{{Lan infotaula}}Is scéal [[ficsean eolaíochta]] é '''''Kosmodromo''''' &lt;small&gt;([[An Ghaeilge|ga]]: &quot;Cosmadróm&quot; nó &quot;Spásport&quot;)&lt;/small&gt; a scríobh Jose Luis Alvarez Enparantza [[Txillardegi]], ceann de na saothair cáiliúla is luaithe sa seánra seo sa [[An Bhascais|Bhascais]],&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Villarreal |first=Mariano |title=SFE: Basque SF |work=sf-encyclopedia.com |year=2021 |url=https://sf-encyclopedia.com/entry/basque_sf}}&lt;/ref&gt; a scríobhadh sa bhliain 1969, ach nár foilsíodh go dtí 1984 (''Kosmodromo'', [[Haranburu]], 1984). Ceithre scéal atá sa bhailiúchán.

Scríobh Txillardegi ''Kosmodromo'' i ndiaidh mhisean [[Apollo 11]], mar a leagadh cos ar an n[[An Ghealach|Gealach]] den chéad uair riamh, agus chuir sé i gcodarsnacht d'aon ghnó é, le híoróin, leis an dóchas a bhí ag scaipeadh an t-am sin faoi thaisteal spáis.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Lau ipuin hauen inguru-giroaz - Txillardegi |work=armiarma.eus |url=http://armiarma.eus/mizkak/?TxillardegiKosmodromo}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Nascanna amach ==

* [http://armiarma.eus/mizkak/?TxillardegiKosmodromo04 Is féidir an scéal ''Kosmodromo'' a léamh ina iomláine] ({{Interlanguage link|Armiarma.eus|eu|Armiarma.eus}}).
{{Rialú údaráis}}
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]</text>
      <sha1>5c2j625ivlhiht99clqh461xsi29nqc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327302</id>
      <parentid>1327300</parentid>
      <timestamp>2026-09-04T23:56:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Earráidí an inneall aistriúchán ceartaithe agus cuid mhaith eile</comment>
      <origin>1327302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1726" sha1="0ttd9vfyg13vjezbw7xanz2icvs4v5x" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}
Is scéal [[ficsean eolaíochta]] é '''''Kosmodromo''''' &lt;small&gt;([[An Ghaeilge|ga]]: &quot;Cosmadróm&quot; nó &quot;Spásport&quot;)&lt;/small&gt; a scríobh Jose Luis Alvarez Enparantza [[Txillardegi]], ceann de na saothair cáiliúla is luaithe sa seánra seo sa [[An Bhascais|Bhascais]],&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://twitter.com/txo_elurmaluta/status/1355258248752992256|teideal=Euskaraz idatzitako zientzia fikzioa?|údar=Txo Elurmaluta|dáta=2021-01-29|language=i m[[Bascais]]|work=[[Twitter]]|dátarochtana=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Villarreal |first=Mariano |title=SFE: Basque SF |work=sf-encyclopedia.com |year=2021 |url=https://sf-encyclopedia.com/entry/basque_sf}}&lt;/ref&gt; a scríobhadh sa bhliain 1969, ach nár foilsíodh go dtí 1984 (''Kosmodromo'', [[Haranburu]], 1984). Ceithre scéal atá sa bhailiúchán.

Scríobh Txillardegi ''Kosmodromo'' i ndiaidh mhisean [[Apollo 11]], mar a leagadh cos ar an n[[An Ghealach|Gealach]] den chéad uair riamh, agus chuir sé i gcodarsnacht d'aon ghnó é, le híoróin, leis an dóchas a bhí ag scaipeadh an t-am sin faoi thaisteal spáis.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Lau ipuin hauen inguru-giroaz - Txillardegi |work=armiarma.eus |url=http://armiarma.eus/mizkak/?TxillardegiKosmodromo}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Nascanna amach ==
* [http://armiarma.eus/mizkak/?TxillardegiKosmodromo04 Is féidir an scéal ''Kosmodromo'' a léamh ina iomláine] ({{Interlanguage link|Armiarma.eus|eu|Armiarma.eus}}).

{{Rialú údaráis}}

[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]
[[Catagóir:Gearrscéalta]]
[[Catagóir:Saothair Bhascaise]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1969]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1960idí]]</text>
      <sha1>0ttd9vfyg13vjezbw7xanz2icvs4v5x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327319</id>
      <parentid>1327302</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T01:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir curtha leis agus mionathruithe</comment>
      <origin>1327319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1801" sha1="7eo8qp0y47czep2sblx6ox503bt688t" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}
Is scéal [[ficsean eolaíochta]] é '''''Kosmodromo''''' &lt;small&gt;([[An Ghaeilge|ga]]: &quot;Cosmadróm&quot; nó &quot;Spásport&quot;)&lt;/small&gt; a scríobh Jose Luis Alvarez Enparantza [[Txillardegi]], ceann de na saothair cáiliúla is luaithe sa seánra seo sa [[An Bhascais|Bhascais]],&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://twitter.com/txo_elurmaluta/status/1355258248752992256|teideal=Euskaraz idatzitako zientzia fikzioa?|údar=Txo Elurmaluta|dáta=2021-01-29|language=i m[[Bascais]]|work=[[Twitter]]|dátarochtana=2026-09-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |last=Villarreal |first=Mariano |title=SFE: Basque SF |work=sf-encyclopedia.com |year=2021 |url=https://sf-encyclopedia.com/entry/basque_sf}}&lt;/ref&gt; a scríobhadh sa bhliain 1969, ach nár foilsíodh go dtí 1984 (''Kosmodromo'', [[Haranburu]], 1984). Ceithre scéal atá sa bhailiúchán.

Scríobh Txillardegi ''Kosmodromo'' i ndiaidh mhisean [[Apollo 11]], mar a leagadh cos ar an n[[An Ghealach|Gealach]] den chéad uair riamh, agus chuir sé i gcodarsnacht d'aon ghnó é, le híoróin, leis an dóchas a bhí ag scaipeadh an t-am sin faoi thaisteal spáis.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Lau ipuin hauen inguru-giroaz - Txillardegi |work=armiarma.eus |url=http://armiarma.eus/mizkak/?TxillardegiKosmodromo}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Nascanna amach ==
* [http://armiarma.eus/mizkak/?TxillardegiKosmodromo04 Is féidir an scéal ''Kosmodromo'' a léamh ina iomláine] ({{Interlanguage link|Armiarma.eus|eu|Armiarma.eus}}).

{{Rialú údaráis}}
{{Síol-leabhar}}
{{Síol-eus}}

[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]
[[Catagóir:Gearrscéalta]]
[[Catagóir:Saothair Bhascaise]]
[[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1969]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1960idí]]</text>
      <sha1>7eo8qp0y47czep2sblx6ox503bt688t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biharko oroitzapenak</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128350</id>
    <revision>
      <id>1327303</id>
      <timestamp>2026-09-05T00:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:eu:Special:Redirect/revision/9190161|Biharko oroitzapenak]]&quot;</comment>
      <origin>1327303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4679" sha1="lfpgdayz8shtafa3ireamy1oa4hpan2" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}{{WD Bosca Sonraí Leabhar|isbn=}}Is cnuasach [[Gearrscéal|gearrscéalta]] [[ficsean eolaíochta]] é '''''Biharko oroitzapenak''''' &lt;small&gt;([[An Ghaeilge|ga]]: &quot;Cuimhní ar an Lá Amárach&quot;)&lt;/small&gt; a scríobh {{Interlanguage link|Maddi Pelot|eu|Maddi Pelot}} i m[[An Bhascais|Bascais]],&lt;ref&gt;{{Citation |last=Borda |first=Itxaro |title=Mayi Peloten «Biharko oroitzapenak...» - Mayi Pelotekin elkarrizketan |date=1985-12-08 |work=Argia |volume= |issue=1081 |year=1985 |url=https://www.argia.eus/argia-astekaria/1081/mayi-peloten-biharko-oroitzapenak |place= |issn=}}&lt;/ref&gt; agus a foilsíodh mar chuid den tsraith Uhargi de chuid {{Interlanguage link|Maiatz (foilsitheoir)|eu|Maiatz (argitaletxea)}} [[1985|sa bhliain 1985.]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |last= |first= |title=Biharko oroitzapenak |work= |url=http://www.ikas.eus/spip.php?page=pmb_notice&amp;id_notice=7147 |language=}}&lt;/ref&gt;

== Achoimre ==
Tá 6 scéal sa leabhar:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |last=Borda |first=Itxaro |title=Mayi Pelotekin solasean: «Gure planeta mendurarendako ezagunegia delako idazten dut zientzia fikzioa» |date=1986-11 |work=Susa |volume= |issue=19 |year=1986 |url=https://andima.armiarma.eus/susa/susa1718.htm |place= |issn=}}&lt;/ref&gt;

* ''Miren'' &lt;small&gt;(&quot;Miren&quot;, c.f. Muireann)&lt;/small&gt;
* ''Boga boga'' &lt;small&gt;(&quot;Coinnigh ort [ag rámhaíocht]!&quot;)&lt;/small&gt;
* ''Feed back'' &lt;small&gt;(&quot;Aiseolas&quot;)&lt;/small&gt;
* ''Telelaberintoa'' &lt;small&gt;(&quot;An Teilealúbra&quot;)&lt;/small&gt;
* ''Plist plast'' &lt;small&gt;(&quot;Plob plab&quot; .i. fuaim slaparnaigh)&lt;/small&gt;
* ''Harremana'' &lt;small&gt;(&quot;An Teagmháil&quot; nó &quot;An Caidreamh&quot;)&lt;/small&gt;

Is codanna d'aon scéal amháin iad ''Miren'', ''Boga boga'', ''Feed back'' agus ''Telelaberintoa''.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation |last=Alvarez Uria |first=Amaia |title=Etorkizunaren argi-ilunak |date=2016-11-27 |work=Argia |volume= |issue=2531 |year=2016 |url=https://www.argia.eus/argia-astekaria/2531/etorkizunaren-argi-ilunak |place= |issn=}}&lt;/ref&gt; Réitíonn an chéad trí cinn an bealach do ''Telelaberintoa''.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Antza |first=Mikel |title=Biharko oroitzapenak |date=1986-04 |work=Susa |url=https://kritikak.armiarma.eus/?p=3985 |language=}}&lt;/ref&gt; Tar éis an Tríú Cogadh Domhanda sa bhliain 2050, tá an [[Domhan]] roinnte ina 6 thír agus tá teannas geopholaitiúil eatarthu.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Nuair a scríobh Maddi Pelot an leabhar, ba iad teacht Ruhollah Khomeini i réim san [[An Iaráin|Iaráin]] agus an eagla roimh chogadh núicléach dhá cheann de na príomhábhair imní a bhí ag daoine.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Sna scéalta seo, tá an Iaráin ina tír cheannasach agus glacann sí seilbh ar chuid den [[An Eoraip|Eoraip]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; I measc na dtopaicí eile a luaitear tá [[truailliú]] [[Farraige|mara]] agus [[Ríomhaireacht|eolaíocht ríomhaireachta]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tá an scéal ''Plist plast'' suite sa bhliain 3520 ar [[Pláinéad|phláinéad]] a bhfuil roinnte ina dhá chuid. Ní thógtar tithe ar an bpláinéid sin, is i bpluaiseanna a mhaireann na daoine, tá canálacha acu in ionad sráideanna, tá eolas acu faoin [[ríomhaireacht]], tarlaíonn [[Crith talún|creatha talún]] ar bhonn laethúil, ní sochaí phatrarcach atá ann. Luaitear an [[eotanáis]], an [[clónáil]], agus saincheisteanna morálta dochtúirí freisin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Is sceolang é an príomhcharachtar a bhfuil ag teitheadh roimh fhear maol agus róbait mharfacha a bhfuil sa tóir air.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Scéal grá atá ann freisin, titeann fear i ngrá le cathair.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ceoldráma spáis is ea an scéal ''Harremana''.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Is fabhalscéal é atá bunaithe ar na carachtair Wotan agus Erda i [[miotaseolaíocht na Lochlannach]] agus ar cheoldráma úd de chuid [[Richard Wagner|Richard Wagner,]] &lt;nowiki&gt;&lt;i&gt;Siegfried&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt;.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Nascanna amach ==

* [https://armiarma.eus/maiatz/PelotBiharkoOroitzapenak.htm Bailiúchán iomlán scéalta ''Biharko oroitzapenak'']
* Léirmheasanna leabhar:
** [https://kritikak.armiarma.eus/?p=3985 Mikel Antza - san iris ''Susa'' (1986-04)]
** [https://www.argia.eus/argia-astekaria/2531/etorkizunaren-argi-ilunak Amaia Alvarez Uria - sa seachtanán ARGIA (2016-11-27)]
* [https://www.argia.eus/argia-astekaria/1081/mayi-peloten-biharko-oroitzapenak Agallamh leis an údar Itxaro Bordak sa bhliain 1985 don seachtanán ''Argia'' maidir leis an leabhar ''Biharko oroitzapenak'']
* [https://andima.armiarma.eus/susa/susa1718.htm Agallamh le hItxaro Borda agus le Josu Landa don iris ''Susa'' sa bhliain 1986 mar gheall ar fhoilsiú an leabhair ''Biharko oroitzapenak''.]
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]</text>
      <sha1>lfpgdayz8shtafa3ireamy1oa4hpan2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327304</id>
      <parentid>1327303</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T00:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Earráidí an inneall aistriúchán ceartaithe agus cuid mhaith eile</comment>
      <origin>1327304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4844" sha1="5o91suwlqyb1g19n0cefs9poiq3iyr9" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}
Is cnuasach [[Gearrscéal|gearrscéalta]] [[ficsean eolaíochta]] é '''''Biharko oroitzapenak''''' &lt;small&gt;([[An Ghaeilge|ga]]: &quot;Cuimhní ar an Lá Amárach&quot;)&lt;/small&gt; a scríobh {{Interlanguage link|Maddi Pelot|eu|Maddi Pelot}} i m[[An Bhascais|Bascais]],&lt;ref&gt;{{Citation |last=Borda |first=Itxaro |title=Mayi Peloten «Biharko oroitzapenak...» - Mayi Pelotekin elkarrizketan |date=1985-12-08 |work=Argia |volume= |issue=1081 |year=1985 |url=https://www.argia.eus/argia-astekaria/1081/mayi-peloten-biharko-oroitzapenak |place= |issn=}}&lt;/ref&gt; agus a foilsíodh mar chuid den tsraith Uhargi de chuid {{Interlanguage link|Maiatz (foilsitheoir)|eu|Maiatz (argitaletxea)}} [[1985|sa bhliain 1985.]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |last= |first= |title=Biharko oroitzapenak |work= |url=http://www.ikas.eus/spip.php?page=pmb_notice&amp;id_notice=7147 |language=}} ''Ikas - Euskal pedagogia zerbitzua''&lt;/ref&gt;

== Achoimre ==
Tá 6 scéal sa leabhar:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |last=Borda |first=Itxaro |title=Mayi Pelotekin solasean: «Gure planeta mendurarendako ezagunegia delako idazten dut zientzia fikzioa» |date=Samhain 1986 |work=Susa |volume= |issue=19 |year=1986 |url=https://andima.armiarma.eus/susa/susa1718.htm |place= |issn=}}&lt;/ref&gt;

* ''Miren'' &lt;small&gt;(&quot;Miren&quot;, c.f. Muireann)&lt;/small&gt;
* ''Boga boga'' &lt;small&gt;(&quot;Coinnigh ort [ag rámhaíocht]!&quot;)&lt;/small&gt;
* ''Feed back'' &lt;small&gt;(&quot;Aiseolas&quot;)&lt;/small&gt;
* ''Telelaberintoa'' &lt;small&gt;(&quot;An Teilealúbra&quot;)&lt;/small&gt;
* ''Plist plast'' &lt;small&gt;(&quot;Plob plab&quot; .i. fuaim slaparnaigh)&lt;/small&gt;
* ''Harremana'' &lt;small&gt;(&quot;An Teagmháil&quot; nó &quot;An Caidreamh&quot;)&lt;/small&gt;

Is codanna d'aon scéal amháin iad ''Miren'', ''Boga boga'', ''Feed back'' agus ''Telelaberintoa''.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation |last=Alvarez Uria |first=Amaia |title=Etorkizunaren argi-ilunak |date=2016-11-27 |work=Argia |volume= |issue=2531 |year=2016 |url=https://www.argia.eus/argia-astekaria/2531/etorkizunaren-argi-ilunak |place= |issn=}}&lt;/ref&gt; Réitíonn an chéad trí cinn an bealach do ''Telelaberintoa''.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Antza |first=Mikel |title=Biharko oroitzapenak |date=Aibreán 1986 |work=Susa |url=https://kritikak.armiarma.eus/?p=3985 |language=}}&lt;/ref&gt; Tar éis an Tríú Cogadh Domhanda sa bhliain 2050, tá an [[Domhan]] roinnte ina 6 thír agus tá teannas geopholaitiúil eatarthu.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Nuair a scríobh Maddi Pelot an leabhar, ba iad teacht Ruhollah Khomeini i réim san [[An Iaráin|Iaráin]] agus an eagla roimh chogadh núicléach dhá cheann de na príomhábhair imní a bhí ag daoine.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Sna scéalta seo, tá an Iaráin ina tír cheannasach agus glacann sí seilbh ar chuid den [[An Eoraip|Eoraip]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; I measc na dtopaicí eile a luaitear tá [[truailliú]] [[Farraige|mara]] agus [[Ríomhaireacht|eolaíocht ríomhaireachta]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tá an scéal ''Plist plast'' suite sa bhliain 3520 ar [[Pláinéad|phláinéad]] a bhfuil roinnte ina dhá chuid. Ní thógtar tithe ar an bpláinéid sin, is i bpluaiseanna a mhaireann na daoine, tá canálacha acu in ionad sráideanna, tá eolas acu faoin [[ríomhaireacht]], tarlaíonn [[Crith talún|creatha talún]] ar bhonn laethúil, ní sochaí phatrarcach atá ann. Luaitear an [[eotanáis]], an [[clónáil]], agus saincheisteanna morálta dochtúirí freisin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Is sceolang é an príomhcharachtar a bhfuil ag teitheadh roimh fhear maol agus róbait mharfacha a bhfuil sa tóir air.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Scéal grá atá ann freisin, titeann fear i ngrá le cathair.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ceoldráma spáis is ea an scéal ''Harremana''.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Is fabhalscéal é atá bunaithe ar na carachtair Wotan agus Erda i [[miotaseolaíocht na Lochlannach]] agus ar cheoldráma úd de chuid [[Richard Wagner]], ''Siegfried''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Nascanna amach ==
* [https://armiarma.eus/maiatz/PelotBiharkoOroitzapenak.htm Bailiúchán iomlán scéalta ''Biharko oroitzapenak'']
* Léirmheasanna leabhar:
** [https://kritikak.armiarma.eus/?p=3985 Mikel Antza - san iris ''Susa'' (1986-04)]
** [https://www.argia.eus/argia-astekaria/2531/etorkizunaren-argi-ilunak Amaia Alvarez Uria - sa seachtanán ARGIA (2016-11-27)]
* [https://www.argia.eus/argia-astekaria/1081/mayi-peloten-biharko-oroitzapenak Agallamh leis an údar Itxaro Bordak sa bhliain 1985 don seachtanán ''Argia'' maidir leis an leabhar ''Biharko oroitzapenak'']
* [https://andima.armiarma.eus/susa/susa1718.htm Agallamh le hItxaro Borda agus le Josu Landa don iris ''Susa'' sa bhliain 1986 mar gheall ar fhoilsiú an leabhair ''Biharko oroitzapenak''.]

[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]
[[Catagóir:Gearrscéalta]]
[[Catagóir:Saothair Bhascaise]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1985]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1980idí]]</text>
      <sha1>5o91suwlqyb1g19n0cefs9poiq3iyr9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327318</id>
      <parentid>1327304</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T00:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Catagóir curtha leis</comment>
      <origin>1327318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4887" sha1="akzr867t8vei3cuemyzb7q52tfhmr81" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}
Is cnuasach [[Gearrscéal|gearrscéalta]] [[ficsean eolaíochta]] é '''''Biharko oroitzapenak''''' &lt;small&gt;([[An Ghaeilge|ga]]: &quot;Cuimhní ar an Lá Amárach&quot;)&lt;/small&gt; a scríobh {{Interlanguage link|Maddi Pelot|eu|Maddi Pelot}} i m[[An Bhascais|Bascais]],&lt;ref&gt;{{Citation |last=Borda |first=Itxaro |title=Mayi Peloten «Biharko oroitzapenak...» - Mayi Pelotekin elkarrizketan |date=1985-12-08 |work=Argia |volume= |issue=1081 |year=1985 |url=https://www.argia.eus/argia-astekaria/1081/mayi-peloten-biharko-oroitzapenak |place= |issn=}}&lt;/ref&gt; agus a foilsíodh mar chuid den tsraith Uhargi de chuid {{Interlanguage link|Maiatz (foilsitheoir)|eu|Maiatz (argitaletxea)}} [[1985|sa bhliain 1985.]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |last= |first= |title=Biharko oroitzapenak |work= |url=http://www.ikas.eus/spip.php?page=pmb_notice&amp;id_notice=7147 |language=}} ''Ikas - Euskal pedagogia zerbitzua''&lt;/ref&gt;

== Achoimre ==
Tá 6 scéal sa leabhar:&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |last=Borda |first=Itxaro |title=Mayi Pelotekin solasean: «Gure planeta mendurarendako ezagunegia delako idazten dut zientzia fikzioa» |date=Samhain 1986 |work=Susa |volume= |issue=19 |year=1986 |url=https://andima.armiarma.eus/susa/susa1718.htm |place= |issn=}}&lt;/ref&gt;

* ''Miren'' &lt;small&gt;(&quot;Miren&quot;, c.f. Muireann)&lt;/small&gt;
* ''Boga boga'' &lt;small&gt;(&quot;Coinnigh ort [ag rámhaíocht]!&quot;)&lt;/small&gt;
* ''Feed back'' &lt;small&gt;(&quot;Aiseolas&quot;)&lt;/small&gt;
* ''Telelaberintoa'' &lt;small&gt;(&quot;An Teilealúbra&quot;)&lt;/small&gt;
* ''Plist plast'' &lt;small&gt;(&quot;Plob plab&quot; .i. fuaim slaparnaigh)&lt;/small&gt;
* ''Harremana'' &lt;small&gt;(&quot;An Teagmháil&quot; nó &quot;An Caidreamh&quot;)&lt;/small&gt;

Is codanna d'aon scéal amháin iad ''Miren'', ''Boga boga'', ''Feed back'' agus ''Telelaberintoa''.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation |last=Alvarez Uria |first=Amaia |title=Etorkizunaren argi-ilunak |date=2016-11-27 |work=Argia |volume= |issue=2531 |year=2016 |url=https://www.argia.eus/argia-astekaria/2531/etorkizunaren-argi-ilunak |place= |issn=}}&lt;/ref&gt; Réitíonn an chéad trí cinn an bealach do ''Telelaberintoa''.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Antza |first=Mikel |title=Biharko oroitzapenak |date=Aibreán 1986 |work=Susa |url=https://kritikak.armiarma.eus/?p=3985 |language=}}&lt;/ref&gt; Tar éis an Tríú Cogadh Domhanda sa bhliain 2050, tá an [[Domhan]] roinnte ina 6 thír agus tá teannas geopholaitiúil eatarthu.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Nuair a scríobh Maddi Pelot an leabhar, ba iad teacht Ruhollah Khomeini i réim san [[An Iaráin|Iaráin]] agus an eagla roimh chogadh núicléach dhá cheann de na príomhábhair imní a bhí ag daoine.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Sna scéalta seo, tá an Iaráin ina tír cheannasach agus glacann sí seilbh ar chuid den [[An Eoraip|Eoraip]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; I measc na dtopaicí eile a luaitear tá [[truailliú]] [[Farraige|mara]] agus [[Ríomhaireacht|eolaíocht ríomhaireachta]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Tá an scéal ''Plist plast'' suite sa bhliain 3520 ar [[Pláinéad|phláinéad]] a bhfuil roinnte ina dhá chuid. Ní thógtar tithe ar an bpláinéid sin, is i bpluaiseanna a mhaireann na daoine, tá canálacha acu in ionad sráideanna, tá eolas acu faoin [[ríomhaireacht]], tarlaíonn [[Crith talún|creatha talún]] ar bhonn laethúil, ní sochaí phatrarcach atá ann. Luaitear an [[eotanáis]], an [[clónáil]], agus saincheisteanna morálta dochtúirí freisin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Is sceolang é an príomhcharachtar a bhfuil ag teitheadh roimh fhear maol agus róbait mharfacha a bhfuil sa tóir air.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Scéal grá atá ann freisin, titeann fear i ngrá le cathair.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ceoldráma spáis is ea an scéal ''Harremana''.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Is fabhalscéal é atá bunaithe ar na carachtair Wotan agus Erda i [[miotaseolaíocht na Lochlannach]] agus ar cheoldráma úd de chuid [[Richard Wagner]], ''Siegfried''.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Nascanna amach ==
* [https://armiarma.eus/maiatz/PelotBiharkoOroitzapenak.htm Bailiúchán iomlán scéalta ''Biharko oroitzapenak'']
* Léirmheasanna leabhar:
** [https://kritikak.armiarma.eus/?p=3985 Mikel Antza - san iris ''Susa'' (1986-04)]
** [https://www.argia.eus/argia-astekaria/2531/etorkizunaren-argi-ilunak Amaia Alvarez Uria - sa seachtanán ARGIA (2016-11-27)]
* [https://www.argia.eus/argia-astekaria/1081/mayi-peloten-biharko-oroitzapenak Agallamh leis an údar Itxaro Bordak sa bhliain 1985 don seachtanán ''Argia'' maidir leis an leabhar ''Biharko oroitzapenak'']
* [https://andima.armiarma.eus/susa/susa1718.htm Agallamh le hItxaro Borda agus le Josu Landa don iris ''Susa'' sa bhliain 1986 mar gheall ar fhoilsiú an leabhair ''Biharko oroitzapenak''.]

[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]
[[Catagóir:Gearrscéalta]]
[[Catagóir:Saothair Bhascaise]]
[[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1985]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1980idí]]</text>
      <sha1>akzr867t8vei3cuemyzb7q52tfhmr81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teleamarauna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128351</id>
    <revision>
      <id>1327305</id>
      <timestamp>2026-09-05T00:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:eu:Special:Redirect/revision/9667971|Teleamarauna]]&quot;</comment>
      <origin>1327305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2600" sha1="9bez6hbl4iqi3xhob8buudpe9wdnv4w" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Leabhar|isbn=978-2-906241-12-1}}Is úrscéal [[ficsean eolaíochta]] é '''''Teleamarauna''''' &lt;small&gt;(ga: &quot;An Teililíontán&quot;)&lt;/small&gt; a scríobh {{Interlanguage link|Maddi Pelot|eu|Maddi Pelot}} i m[[An Bhascais|Bascais]],&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |last=Galarraga |first=Aritz |title=Bakan ale bitxia |date=2013-06-09 |work=Argia |volume= |issue=2372 |year=2013 |url=https://www.argia.eus/argia-astekaria/2372/teleamarauna |place= |issn=}}&lt;/ref&gt; a foilsíodh mar chuid den tsraith Uhargi de chuid {{Interlanguage link|Maiatz (foilsitheoir)|eu|Maiatz (argitaletxea)}} sa bhliain [[1987]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |last= |first= |title=Teleamarauna |work= |url=http://www.ikas.eus/spip.php?page=pmb_notice&amp;id_notice=7146 |language=}}&lt;/ref&gt;

== Achoimre ==
Is é príomhthéama an leabhair ná smacht teileapaiteach.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation |last=Mendiguren |first=Xabier |title=Teleamarauna |work=Argia |url=https://kritikak.armiarma.eus/?p=3167 |language=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Citation |last=Morales |first=Ana |title=ANSIBLEFEST 2018: Hamaika mundu sortzeko jaio gara I |date=2018-10-10 |work= |url=http://etzi.pm/2018/10/ansiblefest-2018-hamaika-mundu-sortzeko-jaio-gara-i/ |language=}}&lt;/ref&gt; Stiúrann carachtar amháin roinnt daoine eile go teileapaiteach chun a leasa féin, is é sin an [[Líon damháin alla|líontán damháin alla]] (''amarauna''), agus tagann siad i gcomhar lena chéile chun troid i gcoinne an [[Damhán alla|damháin alla]] seo.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; I measc théamaí an leabhair tá geopolaitíocht idirphláinéadach agus an iomaíocht le haghaidh smacht ar acmhainní, agus an cúbláil agus an leatrom a bhaineann leis seo.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Tá comhartha ómóis leath-fholaithe do {{Interlanguage link|Joseba Sarrionandia|eu|Joseba Sarrionandia}} sa leabhar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Creideann {{Interlanguage link|Itxaro Borda|eu|Itxaro Borda}} gur Sarrionandia féin atá faoi deara cuid de na híomhánna san úrscéal agus, cé nár iarr sí ar Mhaddi Peloti riamh, creideann sí go bhfuil a scáth le feiceáil i gceann de na carachtair san úrscéal. Ag an am sin, bhíodh Joseba Sarrionandia ag taisteal ó [[Tír na mBascach Thuaidh|Thuaidh]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Nascanna amach ==

* Léirmheasanna leabhar:
** [https://kritikak.armiarma.eus/?p=3167 Sa seachtanán ARGIA le Xabier Mendigure (1988-02-21)]
** [https://www.argia.eus/argia-astekaria/2372/teleamarauna Aritz Galarraga sa seachtanán ARGIA (2013-06-09)]
{{Rialú údaráis}}
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1987]]</text>
      <sha1>9bez6hbl4iqi3xhob8buudpe9wdnv4w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327306</id>
      <parentid>1327305</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T00:21:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Earráidí an inneall aistriúchán ceartaithe agus cuid mhaith eile</comment>
      <origin>1327306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2810" sha1="2zmwbrx1peckj16k2cgp6wc3lxgohq8" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Leabhar
|isbn=978-2-906241-12-1
}}
Is úrscéal [[ficsean eolaíochta]] é '''''Teleamarauna''''' &lt;small&gt;(ga: &quot;An Teililíontán&quot;)&lt;/small&gt; a scríobh {{Interlanguage link|Maddi Pelot|eu|Maddi Pelot}} i m[[An Bhascais|Bascais]],&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |last=Galarraga |first=Aritz |title=Bakan ale bitxia |date=2013-06-09 |work=Argia |volume= |issue=2372 |year=2013 |url=https://www.argia.eus/argia-astekaria/2372/teleamarauna |place= |issn=}}&lt;/ref&gt; a foilsíodh mar chuid den tsraith Uhargi de chuid {{Interlanguage link|Maiatz (foilsitheoir)|eu|Maiatz (argitaletxea)}} sa bhliain [[1987]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |last= |first= |title=Teleamarauna|work=Ikas - Euskal pedagogia zerbitzua |url=http://www.ikas.eus/spip.php?page=pmb_notice&amp;id_notice=7146 |language=}}&lt;/ref&gt;

== Achoimre ==
Is é príomhthéama an leabhair ná smacht teileapaiteach.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation |last=Mendiguren |first=Xabier |title=Teleamarauna |work=Argia |url=https://kritikak.armiarma.eus/?p=3167 |language=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Citation |last=Morales |first=Ana |title=ANSIBLEFEST 2018: Hamaika mundu sortzeko jaio gara I |date=2018-10-10 |work=Etzi Portu Maritimoa |url=http://etzi.pm/2018/10/ansiblefest-2018-hamaika-mundu-sortzeko-jaio-gara-i/ |language=}}&lt;/ref&gt; Stiúrann carachtar amháin roinnt daoine eile go teileapaiteach chun a leasa féin, is é sin an [[Líon damháin alla|líontán damháin alla]] (''amarauna''), agus tagann siad i gcomhar lena chéile chun troid i gcoinne an [[Damhán alla|damháin alla]] seo.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

I measc théamaí an leabhair tá geopolaitíocht idirphláinéadach agus an iomaíocht le haghaidh smacht ar acmhainní, agus an cúbláil agus an leatrom a bhaineann leis seo.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Tá comhartha ómóis leath-fholaithe do {{Interlanguage link|Joseba Sarrionandia|eu|Joseba Sarrionandia}} sa leabhar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Creideann {{Interlanguage link|Itxaro Borda|eu|Itxaro Borda}} gur Sarrionandia féin atá faoi deara cuid de na híomhánna san úrscéal agus, cé nár iarr sí ar Mhaddi Peloti riamh, creideann sí go bhfuil a scáth le feiceáil i gceann de na carachtair san úrscéal. Ag an am sin, bhíodh Joseba Sarrionandia ag taisteal ó [[Tír na mBascach Thuaidh|Thuaidh]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Nascanna amach ==
* Léirmheasanna leabhar:
** [https://kritikak.armiarma.eus/?p=3167 Sa seachtanán ARGIA le Xabier Mendigure (1988-02-21)]
** [https://www.argia.eus/argia-astekaria/2372/teleamarauna Aritz Galarraga sa seachtanán ARGIA (2013-06-09)]

{{Rialú údaráis}}

[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]
[[Catagóir:Úrscéalta]]
[[Catagóir:Saothair Bhascaise]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1987]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1980idí]]</text>
      <sha1>2zmwbrx1peckj16k2cgp6wc3lxgohq8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327320</id>
      <parentid>1327306</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T01:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Catagóir curtha leis</comment>
      <origin>1327320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2853" sha1="396y5pojpyrixqmzqx1en9kk4cvefip" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Leabhar
|isbn=978-2-906241-12-1
}}
Is úrscéal [[ficsean eolaíochta]] é '''''Teleamarauna''''' &lt;small&gt;(ga: &quot;An Teililíontán&quot;)&lt;/small&gt; a scríobh {{Interlanguage link|Maddi Pelot|eu|Maddi Pelot}} i m[[An Bhascais|Bascais]],&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |last=Galarraga |first=Aritz |title=Bakan ale bitxia |date=2013-06-09 |work=Argia |volume= |issue=2372 |year=2013 |url=https://www.argia.eus/argia-astekaria/2372/teleamarauna |place= |issn=}}&lt;/ref&gt; a foilsíodh mar chuid den tsraith Uhargi de chuid {{Interlanguage link|Maiatz (foilsitheoir)|eu|Maiatz (argitaletxea)}} sa bhliain [[1987]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |last= |first= |title=Teleamarauna|work=Ikas - Euskal pedagogia zerbitzua |url=http://www.ikas.eus/spip.php?page=pmb_notice&amp;id_notice=7146 |language=}}&lt;/ref&gt;

== Achoimre ==
Is é príomhthéama an leabhair ná smacht teileapaiteach.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation |last=Mendiguren |first=Xabier |title=Teleamarauna |work=Argia |url=https://kritikak.armiarma.eus/?p=3167 |language=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Citation |last=Morales |first=Ana |title=ANSIBLEFEST 2018: Hamaika mundu sortzeko jaio gara I |date=2018-10-10 |work=Etzi Portu Maritimoa |url=http://etzi.pm/2018/10/ansiblefest-2018-hamaika-mundu-sortzeko-jaio-gara-i/ |language=}}&lt;/ref&gt; Stiúrann carachtar amháin roinnt daoine eile go teileapaiteach chun a leasa féin, is é sin an [[Líon damháin alla|líontán damháin alla]] (''amarauna''), agus tagann siad i gcomhar lena chéile chun troid i gcoinne an [[Damhán alla|damháin alla]] seo.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

I measc théamaí an leabhair tá geopolaitíocht idirphláinéadach agus an iomaíocht le haghaidh smacht ar acmhainní, agus an cúbláil agus an leatrom a bhaineann leis seo.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

Tá comhartha ómóis leath-fholaithe do {{Interlanguage link|Joseba Sarrionandia|eu|Joseba Sarrionandia}} sa leabhar.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Creideann {{Interlanguage link|Itxaro Borda|eu|Itxaro Borda}} gur Sarrionandia féin atá faoi deara cuid de na híomhánna san úrscéal agus, cé nár iarr sí ar Mhaddi Peloti riamh, creideann sí go bhfuil a scáth le feiceáil i gceann de na carachtair san úrscéal. Ag an am sin, bhíodh Joseba Sarrionandia ag taisteal ó [[Tír na mBascach Thuaidh|Thuaidh]].&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Nascanna amach ==
* Léirmheasanna leabhar:
** [https://kritikak.armiarma.eus/?p=3167 Sa seachtanán ARGIA le Xabier Mendigure (1988-02-21)]
** [https://www.argia.eus/argia-astekaria/2372/teleamarauna Aritz Galarraga sa seachtanán ARGIA (2013-06-09)]

{{Rialú údaráis}}

[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]
[[Catagóir:Úrscéalta]]
[[Catagóir:Saothair Bhascaise]]
[[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1987]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1980idí]]</text>
      <sha1>396y5pojpyrixqmzqx1en9kk4cvefip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Azken garaipena</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128352</id>
    <revision>
      <id>1327307</id>
      <timestamp>2026-09-05T00:24:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:eu:Special:Redirect/revision/10829511|Azken garaipena]]&quot;</comment>
      <origin>1327307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3897" sha1="gh2ac4rmtwtlg6wukkkhe5qkq92nmcu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Leabhar|isbn=978-84-938938-9-7}}Is [[úrscéal grafach]] é '''''Azken garaipena''''' (2011) a scríobh Iban Zaldua agus a mhaisigh Julen Ribas. 2052. Tá gnéithe [[ficsean eolaíochta]] agus ''noir'' in éineacht sa scéal seo, a thiteann amach sa bhliain 1991.

== Scéal ==
Construálann ''Azken garaipena'' ''{{Interlanguage link|Ukronia|eu|Ukronia}}'', is é sin, tá an scéal bunaithe ar an [[imoibriú slabhrúil]] a d'eascródh as eachtra staire amháin a bheith athraithe. Cén sórt staid ina bheadh an domhan sa bhliain 2052 dá mba rud é gur ag [[Adolf Hitler|Hitler]] a bhí an bua sa [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]]? Sin é cur chuige an úrscéil ghrafaigh. Is í Sigrid Frisch, leifteanant póilíní coiriúla, an príomhcharachtar. Caithfidh sí roinnt coireanna mistéireacha san Almáin a imscrúdú: tosaíonn roinnt coirp ag teacht chun solais agus, rud a chuireann iontas ar gach duine, tá imleacáin orthu. Siúd leis eachtra chasta uaidh sin.

Tá an [[ficsean eolaíochta]] agus an noir fite ina chéile sa scéal, ag tairiscint réimse leibhéil léitheoireachta. I measc rudaí eile, tá breathnú siar ar imeachtaí stairiúla, léamh meiti-scéalach, agus an meascán den fhicsean eolaíochta agus den réalachas is déine.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |last=Kultura eta Hizkuntza Politika |first=Kultura sustatu |title=Euskadi Literatura Sariak |date= |page= |pages= |year= |url=http://www.euskadi.eus/web01-a2kulsus/eu/contenidos/informacion/euskadi_litera_2012/eu_literatu/infantile.html |publisher= |language= |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Iban Zaldua: “El mercado no llega a todos los rincones. Entonces, bueno, hay que introducir la fantasía” |work=www.elsaltodiario.com |url=https://www.elsaltodiario.com/literatura/iban-zaldua-mercado-no-llega-todos-rincones-entonces-bueno-hay-introducir-fantasia |language=es}}&lt;/ref&gt;

== Gradaim ==
As ucht an [[Greannán|ghreannáin]] seo, bronnadh Duais Euskadi 2012 ({{Interlanguage link|Euskadi Literatura Sariak|eu|Euskadi Literatura Sariak}}) i gcomhair Litríochta i mBascais do Leanaí agus d'Ógánaigh ar na húdair.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ba é seo an chéad uair a bronnadh an gradam seo ar ghreannán.&lt;ref&gt;{{Citation |last=E-gorblog |first= |title=&quot;Azken garaipena&quot; komikia, 2012ko Euskadi Literatura Sarien euskarazko haur eta gazte literaturazko lanik onenaren saria! |date= |page= |pages= |year= |url=https://eibar.org/blogak/e-gorblog/azken-garaipena-komikia-2012ko-euskadi-literatura-sarien-euskarazko-haur-eta-gazte-literaturazko-lanik-onenaren-saria |publisher= |language= |isbn=}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2013, roghnaigh [https://web.archive.org/web/20171003174510/http://www.oepli.org/eu/oepli OEPLI], an Eagraíocht Spáinneach i gcomhair Leabhair do Pháistí agus d'Ógánaigh, é le haghaidh Liosta Onóra [https://web.archive.org/web/20171003125619/http://www.oepli.org/pag/eu/Sobre-Ibby IBBY]. Roghnaítear naoi saothar ó gach cearn den Spáinn don liosta seo gach re bliain, agus b'é ''Azken garaipena'' an t-aon ghreannán ar an liosta.&lt;ref&gt;{{Citation |last=E-gorblog |first= |title=Beste sari bat &quot;Azken garaipena&quot;rentzat! |date= |page= |pages= |year= |url=https://eibar.org/blogak/e-gorblog/beste-sari-bat-azken-garaipenarentzat |publisher= |language= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

Cé go gcuirtear i láthair é mar shaothar do dhaoine óga, táthar ann a deir gur saothar do dhaoine fásta é.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Entzun aldizkaria |first= |title=Azken garaipena |date= |page= |pages= |year= |url=http://www.entzun.com/kritikak/komikiak/azken-garaipena#.WdMspRf9DCJ |publisher= |language= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

Foilsíodh ''Azken garaipena'' den chéad uair mar shraithscéal sa ghreannán ''[[Xabiroi]]'', ach tá sé ar fáil i bhformáid leabhair freisin, arna fhoilsiú ag Ikastolen Elkartea.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
{{Rialú údaráis}}</text>
      <sha1>gh2ac4rmtwtlg6wukkkhe5qkq92nmcu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327308</id>
      <parentid>1327307</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T00:31:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus beagán eile</comment>
      <origin>1327308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4149" sha1="f2skbrd0rdsu618zadv4nl1g323u1zi" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Leabhar
|isbn=978-84-938938-9-7
}}
Is [[úrscéal grafach]] é '''''Azken garaipena''''' (2011) a scríobh {{Interlanguage link|Iban Zaldua|eu|Iban Zaldua}} agus a mhaisigh {{Interlanguage link|Julen Ribas|eu|Julen Ribas}}. 2052. Tá gnéithe [[ficsean eolaíochta]] agus ''noir'' in éineacht sa scéal seo, a thiteann amach sa bhliain 1991.

== Scéal ==
Construálann ''Azken garaipena'' ''{{Interlanguage link|Ukronia|eu|Ukronia}}'', is é sin, tá an scéal bunaithe ar an [[imoibriú slabhrúil]] a d'eascródh as eachtra staire amháin a bheith athraithe. Cén sórt staid ina bheadh an domhan sa bhliain 2052 dá mba rud é gur ag [[Adolf Hitler|Hitler]] a bhí an bua sa [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]]? Sin é bunús an úrscéil ghrafaigh.

Is í Sigrid Frisch, leifteanant póilíní coiriúla, an príomhcharachtar. Caithfidh sí roinnt coireanna mistéireacha san Almáin a imscrúdú: tosaíonn roinnt coirp ag teacht chun solais agus, rud a chuireann iontas ar gach duine, tá imleacáin orthu. Siúd leis eachtra chasta uaidh sin.

Tá an [[ficsean eolaíochta]] agus an noir fite ina chéile sa scéal, ag tairiscint réimse leibhéil léitheoireachta. I measc rudaí eile, tá breathnú siar ar imeachtaí stairiúla, léamh meiti-scéalach, agus an meascán den fhicsean eolaíochta agus den réalachas is déine.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |last=Kultura eta Hizkuntza Politika |first=Kultura sustatu |title=Euskadi Literatura Sariak |date= |page= |pages= |year= |url=http://www.euskadi.eus/web01-a2kulsus/eu/contenidos/informacion/euskadi_litera_2012/eu_literatu/infantile.html |publisher= |language=eu |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Iban Zaldua: “El mercado no llega a todos los rincones. Entonces, bueno, hay que introducir la fantasía” |work=www.elsaltodiario.com |url=https://www.elsaltodiario.com/literatura/iban-zaldua-mercado-no-llega-todos-rincones-entonces-bueno-hay-introducir-fantasia |language=es}}&lt;/ref&gt;

== Gradaim ==
As ucht an [[Greannán|ghreannáin]] seo, bronnadh Duais Euskadi 2012 ({{Interlanguage link|Euskadi Literatura Sariak|eu|Euskadi Literatura Sariak}}) i gcomhair Litríochta i mBascais do Leanaí agus d'Ógánaigh ar na húdair.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ba é seo an chéad uair a bronnadh an gradam seo ar ghreannán.&lt;ref&gt;{{Citation |last=E-gorblog |first= |title=&quot;Azken garaipena&quot; komikia, 2012ko Euskadi Literatura Sarien euskarazko haur eta gazte literaturazko lanik onenaren saria! |date= |page= |pages= |year= |url=https://eibar.org/blogak/e-gorblog/azken-garaipena-komikia-2012ko-euskadi-literatura-sarien-euskarazko-haur-eta-gazte-literaturazko-lanik-onenaren-saria |publisher= |language= |isbn=}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2013, roghnaigh [https://web.archive.org/web/20171003174510/http://www.oepli.org/eu/oepli OEPLI], an Eagraíocht Spáinneach i gcomhair Leabhair do Pháistí agus d'Ógánaigh, é le haghaidh Liosta Onóra [https://web.archive.org/web/20171003125619/http://www.oepli.org/pag/eu/Sobre-Ibby IBBY]. Roghnaítear naoi saothar ó gach cearn den Spáinn don liosta seo gach re bliain, agus b'é ''Azken garaipena'' an t-aon ghreannán ar an liosta.&lt;ref&gt;{{Citation |last=E-gorblog |first= |title=Beste sari bat &quot;Azken garaipena&quot;rentzat! |date= |page= |pages= |year= |url=https://eibar.org/blogak/e-gorblog/beste-sari-bat-azken-garaipenarentzat |publisher= |language= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

Cé go gcuirtear i láthair é mar shaothar do dhaoine óga, táthar ann a deir gur saothar do dhaoine fásta é.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Entzun aldizkaria |first= |title=Azken garaipena |date= |page= |pages= |year= |url=http://www.entzun.com/kritikak/komikiak/azken-garaipena#.WdMspRf9DCJ |publisher= |language= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

Foilsíodh ''Azken garaipena'' den chéad uair mar shraithscéal sa ghreannán ''[[Xabiroi]]'', ach tá sé ar fáil i bhformáid leabhair freisin, arna fhoilsiú ag Ikastolen Elkartea.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
{{Rialú údaráis}}

[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]
[[Catagóir:Úrscéalta grafacha]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2011]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2010idí]]</text>
      <sha1>f2skbrd0rdsu618zadv4nl1g323u1zi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327309</id>
      <parentid>1327308</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T00:33:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus beagán eile</comment>
      <origin>1327309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4227" sha1="ia4hypculq92emydwva325i605u863k" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar
|autor=Iban Zaldua
|illustrator=Julen Ribas
|pagines=48
|isbn=978-84-938938-9-7
}}
Is [[úrscéal grafach]] é '''''Azken garaipena''''' (2011) a scríobh {{Interlanguage link|Iban Zaldua|eu|Iban Zaldua}} agus a mhaisigh {{Interlanguage link|Julen Ribas|eu|Julen Ribas}}. 2052. Tá gnéithe [[ficsean eolaíochta]] agus ''noir'' in éineacht sa scéal seo, a thiteann amach sa bhliain 1991.

== Scéal ==
Construálann ''Azken garaipena'' ''{{Interlanguage link|Ukronia|eu|Ukronia}}'', is é sin, tá an scéal bunaithe ar an [[imoibriú slabhrúil]] a d'eascródh as eachtra staire amháin a bheith athraithe. Cén sórt staid ina bheadh an domhan sa bhliain 2052 dá mba rud é gur ag [[Adolf Hitler|Hitler]] a bhí an bua sa [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]]? Sin é bunús an úrscéil ghrafaigh.

Is í Sigrid Frisch, leifteanant póilíní coiriúla, an príomhcharachtar. Caithfidh sí roinnt coireanna mistéireacha san Almáin a imscrúdú: tosaíonn roinnt coirp ag teacht chun solais agus, rud a chuireann iontas ar gach duine, tá imleacáin orthu. Siúd leis eachtra chasta uaidh sin.

Tá an [[ficsean eolaíochta]] agus an noir fite ina chéile sa scéal, ag tairiscint réimse leibhéil léitheoireachta. I measc rudaí eile, tá breathnú siar ar imeachtaí stairiúla, léamh meiti-scéalach, agus an meascán den fhicsean eolaíochta agus den réalachas is déine.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |last=Kultura eta Hizkuntza Politika |first=Kultura sustatu |title=Euskadi Literatura Sariak |date= |page= |pages= |year= |url=http://www.euskadi.eus/web01-a2kulsus/eu/contenidos/informacion/euskadi_litera_2012/eu_literatu/infantile.html |publisher= |language=eu |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Iban Zaldua: “El mercado no llega a todos los rincones. Entonces, bueno, hay que introducir la fantasía” |work=www.elsaltodiario.com |url=https://www.elsaltodiario.com/literatura/iban-zaldua-mercado-no-llega-todos-rincones-entonces-bueno-hay-introducir-fantasia |language=es}}&lt;/ref&gt;

== Gradaim ==
As ucht an [[Greannán|ghreannáin]] seo, bronnadh Duais Euskadi 2012 ({{Interlanguage link|Euskadi Literatura Sariak|eu|Euskadi Literatura Sariak}}) i gcomhair Litríochta i mBascais do Leanaí agus d'Ógánaigh ar na húdair.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ba é seo an chéad uair a bronnadh an gradam seo ar ghreannán.&lt;ref&gt;{{Citation |last=E-gorblog |first= |title=&quot;Azken garaipena&quot; komikia, 2012ko Euskadi Literatura Sarien euskarazko haur eta gazte literaturazko lanik onenaren saria! |date= |page= |pages= |year= |url=https://eibar.org/blogak/e-gorblog/azken-garaipena-komikia-2012ko-euskadi-literatura-sarien-euskarazko-haur-eta-gazte-literaturazko-lanik-onenaren-saria |publisher= |language= |isbn=}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2013, roghnaigh [https://web.archive.org/web/20171003174510/http://www.oepli.org/eu/oepli OEPLI], an Eagraíocht Spáinneach i gcomhair Leabhair do Pháistí agus d'Ógánaigh, é le haghaidh Liosta Onóra [https://web.archive.org/web/20171003125619/http://www.oepli.org/pag/eu/Sobre-Ibby IBBY]. Roghnaítear naoi saothar ó gach cearn den Spáinn don liosta seo gach re bliain, agus b'é ''Azken garaipena'' an t-aon ghreannán ar an liosta.&lt;ref&gt;{{Citation |last=E-gorblog |first= |title=Beste sari bat &quot;Azken garaipena&quot;rentzat! |date= |page= |pages= |year= |url=https://eibar.org/blogak/e-gorblog/beste-sari-bat-azken-garaipenarentzat |publisher= |language= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

Cé go gcuirtear i láthair é mar shaothar do dhaoine óga, táthar ann a deir gur saothar do dhaoine fásta é.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Entzun aldizkaria |first= |title=Azken garaipena |date= |page= |pages= |year= |url=http://www.entzun.com/kritikak/komikiak/azken-garaipena#.WdMspRf9DCJ |publisher= |language= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

Foilsíodh ''Azken garaipena'' den chéad uair mar shraithscéal sa ghreannán ''[[Xabiroi]]'', ach tá sé ar fáil i bhformáid leabhair freisin, arna fhoilsiú ag Ikastolen Elkartea.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
{{Rialú údaráis}}

[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]
[[Catagóir:Úrscéalta grafacha]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2011]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2010idí]]</text>
      <sha1>ia4hypculq92emydwva325i605u863k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327316</id>
      <parentid>1327309</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T00:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir curtha leis agus beagán eile</comment>
      <origin>1327316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4321" sha1="molpxoxk1bk6jsh31prkd1jhk2b32u0" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar
|autor=Iban Zaldua
|illustrator=Julen Ribas
|pagines=48
|isbn=978-84-938938-9-7
}}
Is [[úrscéal grafach]] é '''''Azken garaipena''''' (2011) a scríobh {{Interlanguage link|Iban Zaldua|eu|Iban Zaldua}} agus a mhaisigh {{Interlanguage link|Julen Ribas|eu|Julen Ribas}}. 2052. Tá gnéithe [[ficsean eolaíochta]] agus ''noir'' in éineacht sa scéal seo, a thiteann amach sa bhliain 1991.

== Scéal ==
Construálann ''Azken garaipena'' ''{{Interlanguage link|Ukronia|eu|Ukronia}}'', is é sin, tá an scéal bunaithe ar an [[imoibriú slabhrúil]] a d'eascródh as eachtra staire amháin a bheith athraithe. Cén sórt staid ina bheadh an domhan sa bhliain 2052 dá mba rud é gur ag [[Adolf Hitler|Hitler]] a bhí an bua sa [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]]? Sin é bunús an úrscéil ghrafaigh.

Is í Sigrid Frisch, leifteanant póilíní coiriúla, an príomhcharachtar. Caithfidh sí roinnt coireanna mistéireacha san Almáin a imscrúdú: tosaíonn roinnt coirp ag teacht chun solais agus, rud a chuireann iontas ar gach duine, tá imleacáin orthu. Siúd leis eachtra chasta uaidh sin.

Tá an [[ficsean eolaíochta]] agus an noir fite ina chéile sa scéal, ag tairiscint réimse leibhéil léitheoireachta. I measc rudaí eile, tá breathnú siar ar imeachtaí stairiúla, léamh meiti-scéalach, agus an meascán den fhicsean eolaíochta agus den réalachas is déine.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |last=Kultura eta Hizkuntza Politika |first=Kultura sustatu |title=Euskadi Literatura Sariak |date= |page= |pages= |year= |url=http://www.euskadi.eus/web01-a2kulsus/eu/contenidos/informacion/euskadi_litera_2012/eu_literatu/infantile.html |publisher= |language=eu |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Iban Zaldua: “El mercado no llega a todos los rincones. Entonces, bueno, hay que introducir la fantasía” |work=www.elsaltodiario.com |url=https://www.elsaltodiario.com/literatura/iban-zaldua-mercado-no-llega-todos-rincones-entonces-bueno-hay-introducir-fantasia |language=es}}&lt;/ref&gt;

== Gradaim ==
As ucht an [[Greannán|ghreannáin]] seo, bronnadh Duais Euskadi 2012 ({{Interlanguage link|Euskadi Literatura Sariak|eu|Euskadi Literatura Sariak}}) i gcomhair Litríochta i mBascais do Leanaí agus d'Ógánaigh ar na húdair.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ba é seo an chéad uair a bronnadh an gradam seo ar ghreannán.&lt;ref&gt;{{Citation |last=E-gorblog |first= |title=&quot;Azken garaipena&quot; komikia, 2012ko Euskadi Literatura Sarien euskarazko haur eta gazte literaturazko lanik onenaren saria! |date= |page= |pages= |year= |url=https://eibar.org/blogak/e-gorblog/azken-garaipena-komikia-2012ko-euskadi-literatura-sarien-euskarazko-haur-eta-gazte-literaturazko-lanik-onenaren-saria |publisher= |language= |isbn=}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2013, roghnaigh [https://web.archive.org/web/20171003174510/http://www.oepli.org/eu/oepli OEPLI], an Eagraíocht Spáinneach i gcomhair Leabhair do Pháistí agus d'Ógánaigh, é le haghaidh Liosta Onóra [https://web.archive.org/web/20171003125619/http://www.oepli.org/pag/eu/Sobre-Ibby IBBY]. Roghnaítear naoi saothar ó gach cearn den Spáinn don liosta seo gach re bliain, agus b'é ''Azken garaipena'' an t-aon ghreannán ar an liosta.&lt;ref&gt;{{Citation |last=E-gorblog |first= |title=Beste sari bat &quot;Azken garaipena&quot;rentzat! |date= |page= |pages= |year= |url=https://eibar.org/blogak/e-gorblog/beste-sari-bat-azken-garaipenarentzat |publisher= |language= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

Cé go gcuirtear i láthair é mar shaothar do dhaoine óga, táthar ann a deir gur saothar do dhaoine fásta é.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Entzun aldizkaria |first= |title=Azken garaipena |date= |page= |pages= |year= |url=http://www.entzun.com/kritikak/komikiak/azken-garaipena#.WdMspRf9DCJ |publisher= |language= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

Foilsíodh ''Azken garaipena'' den chéad uair mar shraithscéal sa ghreannán ''[[Xabiroi]]'', ach tá sé ar fáil i bhformáid leabhair freisin, arna fhoilsiú ag Ikastolen Elkartea.

== Féach freisin ==
* [[Aonach Greannán Getxo]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
{{Rialú údaráis}}

[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]
[[Catagóir:Úrscéalta grafacha]]
[[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2011]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2010idí]]</text>
      <sha1>molpxoxk1bk6jsh31prkd1jhk2b32u0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327323</id>
      <parentid>1327316</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T01:09:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Catagóir curtha leis</comment>
      <origin>1327323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4354" sha1="n518s6q0vzjkr4nu0irp3o4vpgld4q8" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar
|autor=Iban Zaldua
|illustrator=Julen Ribas
|pagines=48
|isbn=978-84-938938-9-7
}}
Is [[úrscéal grafach]] é '''''Azken garaipena''''' (2011) a scríobh {{Interlanguage link|Iban Zaldua|eu|Iban Zaldua}} agus a mhaisigh {{Interlanguage link|Julen Ribas|eu|Julen Ribas}}. 2052. Tá gnéithe [[ficsean eolaíochta]] agus ''noir'' in éineacht sa scéal seo, a thiteann amach sa bhliain 1991.

== Scéal ==
Construálann ''Azken garaipena'' ''{{Interlanguage link|Ukronia|eu|Ukronia}}'', is é sin, tá an scéal bunaithe ar an [[imoibriú slabhrúil]] a d'eascródh as eachtra staire amháin a bheith athraithe. Cén sórt staid ina bheadh an domhan sa bhliain 2052 dá mba rud é gur ag [[Adolf Hitler|Hitler]] a bhí an bua sa [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]]? Sin é bunús an úrscéil ghrafaigh.

Is í Sigrid Frisch, leifteanant póilíní coiriúla, an príomhcharachtar. Caithfidh sí roinnt coireanna mistéireacha san Almáin a imscrúdú: tosaíonn roinnt coirp ag teacht chun solais agus, rud a chuireann iontas ar gach duine, tá imleacáin orthu. Siúd leis eachtra chasta uaidh sin.

Tá an [[ficsean eolaíochta]] agus an noir fite ina chéile sa scéal, ag tairiscint réimse leibhéil léitheoireachta. I measc rudaí eile, tá breathnú siar ar imeachtaí stairiúla, léamh meiti-scéalach, agus an meascán den fhicsean eolaíochta agus den réalachas is déine.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |last=Kultura eta Hizkuntza Politika |first=Kultura sustatu |title=Euskadi Literatura Sariak |date= |page= |pages= |year= |url=http://www.euskadi.eus/web01-a2kulsus/eu/contenidos/informacion/euskadi_litera_2012/eu_literatu/infantile.html |publisher= |language=eu |isbn=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Iban Zaldua: “El mercado no llega a todos los rincones. Entonces, bueno, hay que introducir la fantasía” |work=www.elsaltodiario.com |url=https://www.elsaltodiario.com/literatura/iban-zaldua-mercado-no-llega-todos-rincones-entonces-bueno-hay-introducir-fantasia |language=es}}&lt;/ref&gt;

== Gradaim ==
As ucht an [[Greannán|ghreannáin]] seo, bronnadh Duais Euskadi 2012 ({{Interlanguage link|Euskadi Literatura Sariak|eu|Euskadi Literatura Sariak}}) i gcomhair Litríochta i mBascais do Leanaí agus d'Ógánaigh ar na húdair.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ba é seo an chéad uair a bronnadh an gradam seo ar ghreannán.&lt;ref&gt;{{Citation |last=E-gorblog |first= |title=&quot;Azken garaipena&quot; komikia, 2012ko Euskadi Literatura Sarien euskarazko haur eta gazte literaturazko lanik onenaren saria! |date= |page= |pages= |year= |url=https://eibar.org/blogak/e-gorblog/azken-garaipena-komikia-2012ko-euskadi-literatura-sarien-euskarazko-haur-eta-gazte-literaturazko-lanik-onenaren-saria |publisher= |language= |isbn=}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2013, roghnaigh [https://web.archive.org/web/20171003174510/http://www.oepli.org/eu/oepli OEPLI], an Eagraíocht Spáinneach i gcomhair Leabhair do Pháistí agus d'Ógánaigh, é le haghaidh Liosta Onóra [https://web.archive.org/web/20171003125619/http://www.oepli.org/pag/eu/Sobre-Ibby IBBY]. Roghnaítear naoi saothar ó gach cearn den Spáinn don liosta seo gach re bliain, agus b'é ''Azken garaipena'' an t-aon ghreannán ar an liosta.&lt;ref&gt;{{Citation |last=E-gorblog |first= |title=Beste sari bat &quot;Azken garaipena&quot;rentzat! |date= |page= |pages= |year= |url=https://eibar.org/blogak/e-gorblog/beste-sari-bat-azken-garaipenarentzat |publisher= |language= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

Cé go gcuirtear i láthair é mar shaothar do dhaoine óga, táthar ann a deir gur saothar do dhaoine fásta é.&lt;ref&gt;{{Citation |last=Entzun aldizkaria |first= |title=Azken garaipena |date= |page= |pages= |year= |url=http://www.entzun.com/kritikak/komikiak/azken-garaipena#.WdMspRf9DCJ |publisher= |language= |isbn=}}&lt;/ref&gt;

Foilsíodh ''Azken garaipena'' den chéad uair mar shraithscéal sa ghreannán ''[[Xabiroi]]'', ach tá sé ar fáil i bhformáid leabhair freisin, arna fhoilsiú ag Ikastolen Elkartea.

== Féach freisin ==
* [[Aonach Greannán Getxo]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
{{Rialú údaráis}}

[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]
[[Catagóir:Úrscéalta grafacha]]
[[Catagóir:Saothair Bhascaise]]
[[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2011]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2010idí]]</text>
      <sha1>n518s6q0vzjkr4nu0irp3o4vpgld4q8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xabiroi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128353</id>
    <revision>
      <id>1327310</id>
      <timestamp>2026-09-05T00:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:eu:Special:Redirect/revision/10775876|Xabiroi]]&quot;</comment>
      <origin>1327310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1659" sha1="98jtdlnen9utbagm95vppy8wmup0ae1" xml:space="preserve">{{Beste erabilpenak|aldizkariari|arraina|Xabiroi (arraina)}}{{WD Bosca Sonraí Nuachtán|ideologia=|ISSN=}}Is [[greannán]] [[An Bhascais|Bascaise]] é '''''Xabiroi'''''.&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; Foilsíodh an chéad eagrán i mí an Mheithimh [[2005]], agus tá sé á fhoilsiú ag Ikastolen Elkartea ó shin.&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; Gach trí mhí foilsítear breis agus 30,000 cóip.

== Scríbhneoirí agus maisitheoirí&lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; ==

* {{Interlanguage link|Asisko Urmeneta|eu|Asisko Urmeneta}}
* {{Interlanguage link|Dani Fano|eu|Dani Fano}}
* {{Interlanguage link|Iñaki G. Holgado|eu|Iñaki G. Holgado}}
* {{Interlanguage link|Javier de Isusi|eu|Javier de Isusi}}
* {{Interlanguage link|Juan Luis Landa|eu|Juan Luis Landa}}
* {{Interlanguage link|Julen Ribas|eu|Julen Ribas}}
* {{Interlanguage link|Manu Ortega|eu|Manu Ortega}}
* {{Interlanguage link|Marko|eu|Marc Armspach}}
* {{Interlanguage link|Alex Sanvi|eu|Alex Sanvi}}
* {{Interlanguage link|Pako Aristi|eu|Pako Aristi}}
* {{Interlanguage link|Eider Rodriguez|eu|Eider Rodriguez}}
* {{Interlanguage link|Joxean Muñoz|eu|Joxean Muñoz}}
* {{Interlanguage link|Harkaitz Cano|eu|Harkaitz Cano}}
* {{Interlanguage link|Raquel Alzate|eu|Raquel Alzate}}
* {{Interlanguage link|Zaldieroa|eu|Zaldieroa}}
* {{Interlanguage link|Unai Iturriaga|eu|Unai Iturriaga}}
* {{Interlanguage link|Aritz Trueba|eu|Aritz Trueba}}

== Féach freisin ==

* [[Aonach Greannán Getxo]]

* ''[[Basolatik berri onik ez]]''
* ''Azken garaipen''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Nascanna amach ==

* [https://web.archive.org/web/20100715201214/http://eibar.org/blogak/e-gorblog/archive/2005/06/17/67 &quot;Xabiroi&quot; ar an e-gorblog]
{{Rialú údaráis}}</text>
      <sha1>98jtdlnen9utbagm95vppy8wmup0ae1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327311</id>
      <parentid>1327310</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T00:46:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Earráidí an inneall aistriúchán ceartaithe agus cuid mhaith eile</comment>
      <origin>1327311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2586" sha1="n6hvd7kcnbkjvkjgopftgxvg6xpmd4j" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Nuachtán
|preu=€2&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://issuu.com/xabiroi/docs/xabiroi31_w|teideal=Xabiroi: 31. zenbakia, 2014ko otsaila|language=as [[Bascais]]|work=Issuu|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt;
}}
Is [[greannán]] [[An Bhascais|Bascaise]] é '''''Xabiroi'''''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xabiroi.eus/eu/norgara|teideal=Nor gara|language=as [[Bascais]]|work=[[xabiroi.eus]]|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt; Foilsíodh an chéad eagrán i mí an Mheithimh [[2005]], agus tá sé á fhoilsiú ag {{Interlanguage link|Ikastolen Elkarteak|eu|Ikastolen Elkarteak}} ó shin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xabiroi.eus/eu/aurreko-zenbakiak|teideal=Aurreko Zenbakiak|language=as [[Bascais]]|work=[[xabiroi.eus]]|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt; Gach trí mhí foilsítear breis agus 30,000 cóip.

== Scríbhneoirí agus maisitheoirí&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xabiroi.eus/eu/Egileak|teideal=Egileak|language=as [[Bascais]]|work=[[xabiroi.eus]]|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt; ==
* {{Interlanguage link|Asisko Urmeneta|eu|Asisko Urmeneta}}
* {{Interlanguage link|Dani Fano|eu|Dani Fano}}
* {{Interlanguage link|Iñaki G. Holgado|eu|Iñaki G. Holgado}}
* {{Interlanguage link|Javier de Isusi|eu|Javier de Isusi}}
* {{Interlanguage link|Juan Luis Landa|eu|Juan Luis Landa}}
* {{Interlanguage link|Julen Ribas|eu|Julen Ribas}}
* {{Interlanguage link|Manu Ortega|eu|Manu Ortega}}
* {{Interlanguage link|Marko|eu|Marc Armspach}}
* {{Interlanguage link|Alex Sanvi|eu|Alex Sanvi}}
* {{Interlanguage link|Pako Aristi|eu|Pako Aristi}}
* {{Interlanguage link|Eider Rodriguez|eu|Eider Rodriguez}}
* {{Interlanguage link|Joxean Muñoz|eu|Joxean Muñoz}}
* {{Interlanguage link|Harkaitz Cano|eu|Harkaitz Cano}}
* {{Interlanguage link|Raquel Alzate|eu|Raquel Alzate}}
* {{Interlanguage link|Zaldieroa|eu|Zaldieroa}}
* {{Interlanguage link|Unai Iturriaga|eu|Unai Iturriaga}}
* {{Interlanguage link|Aritz Trueba|eu|Aritz Trueba}}

== Féach freisin ==
* [[Aonach Greannán Getxo]]
* ''[[Azken garaipena]]''
* ''[[Basolatik berri onik ez]]''
* ''[[Ruaille Buaille (greannáin)|Ruaille Buaille]]''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Nascanna amach ==
* [https://web.archive.org/web/20100715201214/http://eibar.org/blogak/e-gorblog/archive/2005/06/17/67 &quot;Xabiroi&quot; ar an e-gorblog]

{{Síol-nuachtán}}
{{Rialú údaráis}}

[[Catagóir:Tréimhseacháin Bhascaise]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Bhascacha]]
[[Catagóir:Greannáin]]
[[Catagóir:Sraitheanna greannán]]
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2005]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2000í]]</text>
      <sha1>n6hvd7kcnbkjvkjgopftgxvg6xpmd4j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327312</id>
      <parentid>1327311</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T00:46:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Teideal iodálach</comment>
      <origin>1327312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2608" sha1="3np4xtzddnx8jqs309r6f59wj4krz8p" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Nuachtán
|preu=€2&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://issuu.com/xabiroi/docs/xabiroi31_w|teideal=Xabiroi: 31. zenbakia, 2014ko otsaila|language=as [[Bascais]]|work=Issuu|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt;
}}
Is [[greannán]] [[An Bhascais|Bascaise]] é '''''Xabiroi'''''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xabiroi.eus/eu/norgara|teideal=Nor gara|language=as [[Bascais]]|work=[[xabiroi.eus]]|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt; Foilsíodh an chéad eagrán i mí an Mheithimh [[2005]], agus tá sé á fhoilsiú ag {{Interlanguage link|Ikastolen Elkarteak|eu|Ikastolen Elkarteak}} ó shin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xabiroi.eus/eu/aurreko-zenbakiak|teideal=Aurreko Zenbakiak|language=as [[Bascais]]|work=[[xabiroi.eus]]|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt; Gach trí mhí foilsítear breis agus 30,000 cóip.

== Scríbhneoirí agus maisitheoirí&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xabiroi.eus/eu/Egileak|teideal=Egileak|language=as [[Bascais]]|work=[[xabiroi.eus]]|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt; ==
* {{Interlanguage link|Asisko Urmeneta|eu|Asisko Urmeneta}}
* {{Interlanguage link|Dani Fano|eu|Dani Fano}}
* {{Interlanguage link|Iñaki G. Holgado|eu|Iñaki G. Holgado}}
* {{Interlanguage link|Javier de Isusi|eu|Javier de Isusi}}
* {{Interlanguage link|Juan Luis Landa|eu|Juan Luis Landa}}
* {{Interlanguage link|Julen Ribas|eu|Julen Ribas}}
* {{Interlanguage link|Manu Ortega|eu|Manu Ortega}}
* {{Interlanguage link|Marko|eu|Marc Armspach}}
* {{Interlanguage link|Alex Sanvi|eu|Alex Sanvi}}
* {{Interlanguage link|Pako Aristi|eu|Pako Aristi}}
* {{Interlanguage link|Eider Rodriguez|eu|Eider Rodriguez}}
* {{Interlanguage link|Joxean Muñoz|eu|Joxean Muñoz}}
* {{Interlanguage link|Harkaitz Cano|eu|Harkaitz Cano}}
* {{Interlanguage link|Raquel Alzate|eu|Raquel Alzate}}
* {{Interlanguage link|Zaldieroa|eu|Zaldieroa}}
* {{Interlanguage link|Unai Iturriaga|eu|Unai Iturriaga}}
* {{Interlanguage link|Aritz Trueba|eu|Aritz Trueba}}

== Féach freisin ==
* [[Aonach Greannán Getxo]]
* ''[[Azken garaipena]]''
* ''[[Basolatik berri onik ez]]''
* ''[[Ruaille Buaille (greannáin)|Ruaille Buaille]]''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Nascanna amach ==
* [https://web.archive.org/web/20100715201214/http://eibar.org/blogak/e-gorblog/archive/2005/06/17/67 &quot;Xabiroi&quot; ar an e-gorblog]

{{Síol-nuachtán}}
{{Rialú údaráis}}

[[Catagóir:Tréimhseacháin Bhascaise]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Bhascacha]]
[[Catagóir:Greannáin]]
[[Catagóir:Sraitheanna greannán]]
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2005]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2000í]]</text>
      <sha1>3np4xtzddnx8jqs309r6f59wj4krz8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327322</id>
      <parentid>1327312</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T01:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir curtha leis agus mionathruithe</comment>
      <origin>1327322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2665" sha1="fk0sziy52s3jdod7p5luxpji3lgaktp" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Nuachtán
|preu=€2&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://issuu.com/xabiroi/docs/xabiroi31_w|teideal=Xabiroi: 31. zenbakia, 2014ko otsaila|language=as [[Bascais]]|work=Issuu|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt;
}}
Is [[greannán]] [[An Bhascais|Bascaise]] é '''''Xabiroi'''''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xabiroi.eus/eu/norgara|teideal=Nor gara|language=as [[Bascais]]|work=[[xabiroi.eus]]|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt; Foilsíodh an chéad eagrán i mí an Mheithimh [[2005]], agus tá sé á fhoilsiú ag {{Interlanguage link|Ikastolen Elkarteak|eu|Ikastolen Elkarteak}} ó shin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xabiroi.eus/eu/aurreko-zenbakiak|teideal=Aurreko Zenbakiak|language=as [[Bascais]]|work=[[xabiroi.eus]]|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt; Gach trí mhí foilsítear breis agus 30,000 cóip.

== Scríbhneoirí agus maisitheoirí&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xabiroi.eus/eu/Egileak|teideal=Egileak|language=as [[Bascais]]|work=[[xabiroi.eus]]|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt; ==
* {{Interlanguage link|Asisko Urmeneta|eu|Asisko Urmeneta}}
* {{Interlanguage link|Dani Fano|eu|Dani Fano}}
* {{Interlanguage link|Iñaki G. Holgado|eu|Iñaki G. Holgado}}
* {{Interlanguage link|Javier de Isusi|eu|Javier de Isusi}}
* {{Interlanguage link|Juan Luis Landa|eu|Juan Luis Landa}}
* {{Interlanguage link|Julen Ribas|eu|Julen Ribas}}
* {{Interlanguage link|Manu Ortega|eu|Manu Ortega}}
* {{Interlanguage link|Marko|eu|Marc Armspach}}
* {{Interlanguage link|Alex Sanvi|eu|Alex Sanvi}}
* {{Interlanguage link|Pako Aristi|eu|Pako Aristi}}
* {{Interlanguage link|Eider Rodriguez|eu|Eider Rodriguez}}
* {{Interlanguage link|Joxean Muñoz|eu|Joxean Muñoz}}
* {{Interlanguage link|Harkaitz Cano|eu|Harkaitz Cano}}
* {{Interlanguage link|Raquel Alzate|eu|Raquel Alzate}}
* {{Interlanguage link|Zaldieroa|eu|Zaldieroa}}
* {{Interlanguage link|Unai Iturriaga|eu|Unai Iturriaga}}
* {{Interlanguage link|Aritz Trueba|eu|Aritz Trueba}}

== Féach freisin ==
* [[Aonach Greannán Getxo]]
* ''[[Azken garaipena]]''
* ''[[Basolatik berri onik ez]]''
* ''[[Ruaille Buaille (greannáin)|Ruaille Buaille]]''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Nascanna amach ==
* [https://web.archive.org/web/20100715201214/http://eibar.org/blogak/e-gorblog/archive/2005/06/17/67 &quot;Xabiroi&quot; ar an e-gorblog]

{{Síol-nuachtán}}
{{Síol-eus}}
{{Rialú údaráis}}

[[Catagóir:Tréimhseacháin Bhascaise]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Bhascacha]]
[[Catagóir:Greannáin]]
[[Catagóir:Sraitheanna greannán]]
[[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]]
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2005]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2000í]]</text>
      <sha1>fk0sziy52s3jdod7p5luxpji3lgaktp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327324</id>
      <parentid>1327322</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T01:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Catagóir curtha leis</comment>
      <origin>1327324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2698" sha1="f3yghkmydjsf58veod8n7etf6lkd4i3" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Nuachtán
|preu=€2&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://issuu.com/xabiroi/docs/xabiroi31_w|teideal=Xabiroi: 31. zenbakia, 2014ko otsaila|language=as [[Bascais]]|work=Issuu|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt;
}}
Is [[greannán]] [[An Bhascais|Bascaise]] é '''''Xabiroi'''''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xabiroi.eus/eu/norgara|teideal=Nor gara|language=as [[Bascais]]|work=[[xabiroi.eus]]|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt; Foilsíodh an chéad eagrán i mí an Mheithimh [[2005]], agus tá sé á fhoilsiú ag {{Interlanguage link|Ikastolen Elkarteak|eu|Ikastolen Elkarteak}} ó shin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xabiroi.eus/eu/aurreko-zenbakiak|teideal=Aurreko Zenbakiak|language=as [[Bascais]]|work=[[xabiroi.eus]]|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt; Gach trí mhí foilsítear breis agus 30,000 cóip.

== Scríbhneoirí agus maisitheoirí&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://xabiroi.eus/eu/Egileak|teideal=Egileak|language=as [[Bascais]]|work=[[xabiroi.eus]]|dátarochtana=2026-09-05}}&lt;/ref&gt; ==
* {{Interlanguage link|Asisko Urmeneta|eu|Asisko Urmeneta}}
* {{Interlanguage link|Dani Fano|eu|Dani Fano}}
* {{Interlanguage link|Iñaki G. Holgado|eu|Iñaki G. Holgado}}
* {{Interlanguage link|Javier de Isusi|eu|Javier de Isusi}}
* {{Interlanguage link|Juan Luis Landa|eu|Juan Luis Landa}}
* {{Interlanguage link|Julen Ribas|eu|Julen Ribas}}
* {{Interlanguage link|Manu Ortega|eu|Manu Ortega}}
* {{Interlanguage link|Marko|eu|Marc Armspach}}
* {{Interlanguage link|Alex Sanvi|eu|Alex Sanvi}}
* {{Interlanguage link|Pako Aristi|eu|Pako Aristi}}
* {{Interlanguage link|Eider Rodriguez|eu|Eider Rodriguez}}
* {{Interlanguage link|Joxean Muñoz|eu|Joxean Muñoz}}
* {{Interlanguage link|Harkaitz Cano|eu|Harkaitz Cano}}
* {{Interlanguage link|Raquel Alzate|eu|Raquel Alzate}}
* {{Interlanguage link|Zaldieroa|eu|Zaldieroa}}
* {{Interlanguage link|Unai Iturriaga|eu|Unai Iturriaga}}
* {{Interlanguage link|Aritz Trueba|eu|Aritz Trueba}}

== Féach freisin ==
* [[Aonach Greannán Getxo]]
* ''[[Azken garaipena]]''
* ''[[Basolatik berri onik ez]]''
* ''[[Ruaille Buaille (greannáin)|Ruaille Buaille]]''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Nascanna amach ==
* [https://web.archive.org/web/20100715201214/http://eibar.org/blogak/e-gorblog/archive/2005/06/17/67 &quot;Xabiroi&quot; ar an e-gorblog]

{{Síol-nuachtán}}
{{Síol-eus}}
{{Rialú údaráis}}

[[Catagóir:Tréimhseacháin Bhascaise]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Bhascacha]]
[[Catagóir:Greannáin]]
[[Catagóir:Sraitheanna greannán]]
[[Catagóir:Saothair Bhascaise]]
[[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]]
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2005]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2000í]]</text>
      <sha1>f3yghkmydjsf58veod8n7etf6lkd4i3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xabiroi.eus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128354</id>
    <redirect title="Xabiroi" />
    <revision>
      <id>1327313</id>
      <timestamp>2026-09-05T00:47:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Xabiroi]]</comment>
      <origin>1327313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="8md8fcqanqe5c96f4n8x2w5a3tpb6ua" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Xabiroi]]</text>
      <sha1>8md8fcqanqe5c96f4n8x2w5a3tpb6ua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aonach Greannán Getxo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128355</id>
    <revision>
      <id>1327314</id>
      <timestamp>2026-09-05T00:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:eu:Special:Redirect/revision/9251921|Getxoko Komiki Azoka]]&quot;</comment>
      <origin>1327314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2238" sha1="dgk9zh5c1zg3x5dta1qs9kwmiza5rxc" xml:space="preserve">[[Íomhá:Black_Dungeons_and_Dragons.jpg|mion| Cluichí rólghlactha i 2005.]]
Is comhdháil atá ag fás é '''Aonach Greannán agus Manga Getxo''' (i m[[An Bhascais|Bascais]]: ''Getxoko Komiki eta Manga Azoka''; i [[An Spáinnis|Spáinnis]]: ''Salón del Cómic y Manga de Getxo'') a bunaíodh sa bhliain [[2002]] agus ab é an t-aon cheann i d[[Tír na mBascach]] go dtí le déanaí. Go deimhin, is iadsan a d'eagraigh an chéad aonach in {{Interlanguage link|Irun|eu|Irun}} sa bhliain [[2008]].

Bíonn aonach Getxo ar siúl i gcearnóg stáisiún meitreo Areeta.

== Foilsitheoirí ==
Tá {{Interlanguage link|Norma Editorial|ca|Norma Editorial}} agus {{Interlanguage link|Ediciones B|ca|Ediciones B}} i measc na bhfoilsitheoirí is tábhachtaí ag leibhéal an stáit agus bíonn áit acu ag aonach Bizkaia. Mar an gcéanna, bíonn seastán ag {{Interlanguage link|Astiberri|eu|Astiberri}}, an príomhfhoilsitheoir Bascach, ann freisin.

== Údair Bhascacha ==
[[Íomhá:Getxon_Kini_Ata_Abarrots.jpg|mion| [[Kini]], Ata agus Abarrots timpeall an bhoird in 2007.]]
Is iad {{Interlanguage link|Patxi Gallego|eu|Patxi Gallego}}, {{Interlanguage link|Zaldieroa|eu|Zaldieroa}}, {{Interlanguage link|Asisko Urmeneta|eu|Asisko Urmeneta}}, {{Interlanguage link|Antton Olariaga|eu|Antton Olariaga}}, {{Interlanguage link|Raquel Alzate|eu|Raquel Alzate}}, {{Interlanguage link|Dani Fano|eu|Dani Fano}}, {{Interlanguage link|Iñaki G. Holgado|eu|Iñaki G. Holgado}}, {{Interlanguage link|Manu Ortega|eu|Manu Ortega}} agus {{Interlanguage link|Javier de Isusi|eu|Javier de Isusi}} na príomhúdair Bhascacha a dhéanann saothair i mBascais agus sa Spáinnis araon faoi láthair, agus tá siad ag teacht i láthair ag aonach Getxo leis na blianta.

== Féach freisin ==

* ''[[Xabiroi]]''
* Aonach Greannán Angoulême
* Aonach Greannán Barcelona

== Nascanna amach ==

*   {{Es}} [https://web.archive.org/web/20090204060254/http://salondelcomicdegetxo.net/eus/argibide.asp Suíomh Gréasáin Aonach Getxo]
*   [http://eibar.org/blogak/e-gorblog/archive/2008/11/25/komiki-azoka-berria-irunen Maidir le hAonach Greannán Irun ar an mblag e-gor]{{Dead link|date=apirila 2023|fix-attempted=yes}}
{{Rialú údaráis}}
[[Catagóir:Taispeántais]]</text>
      <sha1>dgk9zh5c1zg3x5dta1qs9kwmiza5rxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1327315</id>
      <parentid>1327314</parentid>
      <timestamp>2026-09-05T00:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí curtha leis agus beagán eile</comment>
      <origin>1327315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2368" sha1="487h01u41wb80vryrb7lv94n6o64343" xml:space="preserve">[[Íomhá:Black_Dungeons_and_Dragons.jpg|mion| Cluichí rólghlactha i 2005.]]
Bunaíodh '''Aonach Greannán agus Manga Getxo''' (i m[[An Bhascais|Bascais]]: ''Getxoko Komiki eta Manga Azoka''; i [[An Spáinnis|Spáinnis]]: ''Salón del Cómic y Manga de Getxo'') sa bhliain [[2002]] agus b'é an t-aon cheann i d[[Tír na mBascach]] go dtí le déanaí. Go deimhin, is iadsan a d'eagraigh an chéad aonach in {{Interlanguage link|Irun|eu|Irun}} sa bhliain [[2008]].

Bíonn aonach [[Getxo]] ar siúl i gcearnóg stáisiún meitreo Areeta.

== Foilsitheoirí ==
Tá {{Interlanguage link|Norma Editorial|ca|Norma Editorial}} agus {{Interlanguage link|Ediciones B|ca|Ediciones B}} i measc na bhfoilsitheoirí is tábhachtaí ag leibhéal an stáit agus bíonn áit acu ag an aonach seo de chuid [[Bizkaia]]. Mar an gcéanna, bíonn seastán ag {{Interlanguage link|Astiberri|eu|Astiberri}}, an príomhfhoilsitheoir Bascach, ann freisin.

== Údair Bhascacha ==
[[Íomhá:Getxon_Kini_Ata_Abarrots.jpg|mion| [[Kini]], Ata agus Abarrots timpeall an bhoird in 2007.]]
Is iad {{Interlanguage link|Patxi Gallego|eu|Patxi Gallego}}, {{Interlanguage link|Zaldieroa|eu|Zaldieroa}}, {{Interlanguage link|Asisko Urmeneta|eu|Asisko Urmeneta}}, {{Interlanguage link|Antton Olariaga|eu|Antton Olariaga}}, {{Interlanguage link|Raquel Alzate|eu|Raquel Alzate}}, {{Interlanguage link|Dani Fano|eu|Dani Fano}}, {{Interlanguage link|Iñaki G. Holgado|eu|Iñaki G. Holgado}}, {{Interlanguage link|Manu Ortega|eu|Manu Ortega}} agus {{Interlanguage link|Javier de Isusi|eu|Javier de Isusi}} na príomhúdair Bhascacha a dhéanann saothair i mBascais agus sa Spáinnis araon faoi láthair, agus tá siad ag teacht i láthair ag aonach Getxo leis na blianta.

== Féach freisin ==
* ''[[Xabiroi]]''
* Aonach Greannán Angoulême
* Aonach Greannán Barcelona

== Nascanna amach ==
*   {{Es}} [https://web.archive.org/web/20090204060254/http://salondelcomicdegetxo.net/eus/argibide.asp Suíomh Gréasáin Aonach Getxo]
*   [http://eibar.org/blogak/e-gorblog/archive/2008/11/25/komiki-azoka-berria-irunen Maidir le hAonach Greannán Irun ar an mblag e-gor]{{Dead link|date=apirila 2023|fix-attempted=yes}}

{{Rialú údaráis}}

[[Catagóir:Greannáin]]
[[Catagóir:Féilte ealaíon]]
[[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]]
[[Catagóir:Cultúr Thír na mBascach]]
[[Catagóir:Taispeántais]]</text>
      <sha1>487h01u41wb80vryrb7lv94n6o64343</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bealach an Iarthair</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128356</id>
    <redirect title="Slí an Iarthair" />
    <revision>
      <id>1327326</id>
      <timestamp>2026-09-05T10:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MacCambridge</username>
        <id>5474</id>
      </contributor>
      <comment>Bhog MacCambridge an leathanach [[Bealach an Iarthair]] go [[Slí an Iarthair]]: is fearr slí</comment>
      <origin>1327326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="dcelph9inr2tiyimkr5rus7xnfczsyx" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Slí an Iarthair]]</text>
      <sha1>dcelph9inr2tiyimkr5rus7xnfczsyx</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>