Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2741 1327353 1298714 2026-09-05T14:54:47Z TGcoa 21229 1327353 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Uachtarán na [[An Fhrainc|Fraince]] idir 1974-1981 ab ea '''Valéry Giscard d'Estaing''' ([[2 Feabhra]] [[1926]] – [[2 Nollaig]] [[2020]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/meps/ga/1030/VALERY_GISCARD+D%252525252525252525252527ESTAING/history/3|teideal=3ú téarma parlaiminteach {{!}} Valéry GISCARD d'ESTAING {{!}} Feisirí {{!}} Parlaimint na hEorpa|language=ga|work=www.europarl.europa.eu|dátarochtana=2021-12-02}}</ref>[[Íomhá:Valéry Giscard d'Estaing 1940s.jpg|clé|mion|1940idí]]Uachtarán an Choinbhinsiúin AE ar an mBunreacht, agus duine de mhórúdair an Bhunreachta, nó an [[Conradh Liospóin]], ab ea é, [[Íomhá:Valéry Giscard d'Estaing 2015.jpg|clé|mion|2015]] Toghadh é d'Acadamh na Fraincise ([[Académie française]]) sa bhliain [[2003]]. Bhuail [[COVID-19|Covid-19]] é agus d'éag [[2 Nollaig]] [[2020]]. === Pearsanta === Bhí Giscard d’Estaing oilte ar an b[[pianóchairdín]], agus bhain sé lán-úsáid as a scil i gcúrsaí cumarsáide, agus féinphoiblíochta. Sheinn sé duet le [[Yvette Horner]], Banríon an Chairdín ag féile idirnáisiúnta ceoil, uair dá raibh. ‘Dá seinnfeadh gach aon pholaiteoir an pianóchairdín,’ a dúirt d'Estaing ‘réiteoimis go léir i bhfad níos fearr lena chéile.’<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/da-seinnfeadh-gach-aon-pholaiteoir-an-pianochairdin/|teideal=Dá seinnfeadh gach aon pholaiteoir an pianóchairdín…|údar=Seosaimhín Ní Bheaglaoich|dáta=5 Nollaig 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-06}}</ref> == Féach freisin == * [[Conradh Liospóin]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-fr}} {{DEFAULTSORT:Giscard d'Estaing, Valery}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1928]] [[Catagóir:Básanna in 2020]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Méaraí]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] 53eacg01s69pr20ac2if6xozihghmq2 0 3522 1327356 1298705 2026-09-05T14:56:50Z TGcoa 21229 1327356 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Laoiseach XIII''' rí na [[An Fhrainc|Fraince]] ó [[1610]] go dtí a bhás i [[1643]]. Rugadh sa bhliain [[1601]] é agus rinneadh rí de tar éis bhás a athar, [[Anraí IV na Fraince|Anraí IV]]. Phós sé Anne na [[An Ostair|hOstaire]]. Bhí beirt pháistí aige: [[Louis XIV]] agus Philippe d'Orléans. Fuair sé bás i [[1643]]. {{Síol-beath-fr}} {{DEFAULTSORT:Louis 13 na Fraince}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1601]] [[Catagóir:Básanna i 1643]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Cogadh Tríocha Bliain]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hIodáile]] [[Catagóir:Fir déghnéasacha]] [[Catagóir:Ríthe na Fraince]] [[Catagóir:Ríthe Navarre]] [[Catagóir:Teaghlach Búrbónach]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] q6oflv8xzc5zn8y3hvkminpc1bn41ip 0 3903 1327350 1308754 2026-09-05T14:52:07Z TGcoa 21229 1327350 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'é '''Jacques René Chirac''' ([[29 Samhain]] [[1932]] i b[[Páras]] - [[26 Meán Fómhair]] [[2019]] i b[[Páras]]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Former French president Jacques Chirac dies aged 86|url=https://www.rte.ie/news/world/2019/0926/1078355-jacques-chirac-dead/|date=2019-09-26|language=en|author=RTÉ|journal=|volume=|issue=}}</ref>) [[Uachtarán]] na [[An Fhrainc|Fraince]] idir [[17 Bealtaine]] [[1995]] agus [[16 Bealtaine]] [[2007]]. [[Íomhá:1975 Ceausescu J. Chirac Neptun.jpg|clé|mion|1975 Jacques Chirac mar [[Príomh-Aire|Phríomh-Aire]] in éineach les an [[Deachtóireacht|deachtóir]] [[Nicolae Ceaușescu|Nicolae Ceausescu]]]] == Polaitíocht == === 1995-2002 === Toghadh Chirac ina uachtarán in 1995 agus [[rialtas]] den [[eite dheis]] i gcumhacht. Tar éis thitim an rialtais sin in 1997, b'éigean dó comhréiteach a dhéanamh le [[Lionel Jospin]], [[Príomh-Aire|príomh-aire]] agus [[Sóisialachas|Sóisialaí]]. Ba léir do mhuintir na Fraince gur chomhréiteach é nár thaitin le ceachtar de na ceannairí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/impunite-zero-1.1052818|teideal=Impunite zero|údar=Pol O Muiri|dáta=2002|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-09-26}}</ref> Bhí sé ráite ag Chirac ag an am go raibh sé chun an cath a chur ar ógchiontóirí agus polasaí "impunité zero" (neamhfhulaingt) a chur i bhfeidhm. [[Íomhá:EEG-top in Den Haag vergadering ministers van Buitenlandse Zaken vergadering, Bestanddeelnr 933-6981 (cropped).jpg|clé|mion|1986: [[François Mitterrand]] (ar chlé) agus Jacques Chirac, Príomh Aire ag an am.]] Ina uachtarán nuathofa ar an tír, ar [[16 Iúil]] [[1995]], i Square des Martyrs du Vel d'Hiv i bPáras, thug Chirac caint ina ndéantar tagairt don "mhasla a tugadh do stair na Fraince agus dá traidisiúin" nuair a tugadh ordaithe díbeartha sa Fhrainc do na [[An Giúdachas|Giúdaigh]] le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/|teideal=La Rafle - Fuadach na nGiúdach, Comhar 70 (4), 9-10.|údar=PJ Mac Gabhann.|dáta=|language=ga|work=Comhar|dátarochtana=2020-09-26}}</ref> [[Íomhá:Bush and Chirac.jpg|clé|mion|[[George W. Bush|Bush]] agus Chirac i mí Iúil 2001. D'éirigh eatarthu níos déanaí nuair a rinne na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|S.A.]] ionradh ar an [[An Iaráic|Iaraic]].]] === 2002-2007 === Reáchtáladh olltoghchán i 2002. Le linn fheachtas na huachtaránachta, bhí na Sóisialaigh féin ar a ndícheall ag iarraidh cur ina luí ar an phobal go raibh sé thar am deireadh a chur leis an "cohabitation". Agus sin céárd a tharla, ach bhí móramh iomlán ag an UMP, an comhaontú a thacaigh le Jacques Chirac ag an am. Mar thoradh, bhí cead a chinn tugtha ag an pobal do Chirac a pholasaithe dianslándála a chur i bhfeidhm.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/cead-a-chinn-ag-chirac-1.1060407|teideal=Cead a chinn ag Chirac|údar=Máiréad Ní Chinnéide|dáta=2002|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-09-26}}</ref> D'ainmnigh [[Jean-Pierre Raffarin]] as an UMP mar Phríomh-Aire. Sa bhliain 2003, bhí an rialtas Francach go tréan in aghaidh Bush agus "Cogadh ar Sceimhlitheoireacht". Thit Chirac agus [[George W. Bush]] amach níos déanaí nuair a rinne na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] ionradh ar an [[An Iaráic|Iaraic]]. Sa bhliain 2004, tugadh isteach reachtaíocht a chuir cosc ar chaitheamh na [[Scairf|scairfe]] [[Ioslamachas|Ioslamaí]] (le foulard) i [[Scoil|scoileanna]] na Fraince.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/cosc-ar-scairf-1.402197|teideal=Cosc ar scairf|údar=Mairead Ni Chinneide|dáta=2003|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-09-26}}</ref> Chuir Chirac béim mhór ar phrionsabal an tuathaithe, dí-eaglaisiú an stáit nó "laicité" mar a thug sé air, atá in ainm agus a bheith i réim sa tír ó rinneadh deighilt iomlán idir an stát agus an eaglais sa bhliain 1905. Nuair a theip air - agus Chirac -sa bhfeachtas ar son [[Bunreacht|bhunreacht]] na hEorpa i reifreann ar an 29 Bealtaine 2005, d'éirigh [[Jean-Pierre Raffarin|Raffarin]] as oifig agus ceapadh [[Dominique de Villepin]] ina áit. Ar an ochtú Samhain 2005, d’fhógair Chirac staid éigeandála i [[Seine Saint Denis]], a thug cumhachtaí eisceachtúla do na húdaráis áitiúla chun déileáil leis na trioblóidí i gClichy sous Bois: cuirfiú a fhógairt, tithe a chuardach agus cosc a chur ar aon teacht le chéile poiblí.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-leirmheas-entre-les-murs.aspx|teideal=Léirmheas: Entre les murs|údar=P.J. Mac Gabhann|dáta=|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-09-26}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.euronews.com/2020/07/27/french-mayor-apologises-for-comparing-modern-day-police-to-wwii-vichy-regime|teideal=Mayor apologises for comparing French police to WWII Vichy regime|údar=Matthew Holroyd|dáta=2020-07-27|language=en|work=euronews|dátarochtana=2020-09-26}}</ref> Náisiúnaí a bhí i Chirac. Mar shampla, chuir Jacques Chirac in iúl sa bhliain 2006, nach bhfanfadh sé i láthair ag cruinniú a bhí ar siúl sa [[An Bhruiséil|Bhruiséil]] nuair a thug an cainteoir, Ernest-Antoine Seillière (i mbun comhlachais [[gnó]] ag an am, an MEDEF<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ernest-Antoine Seillière|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Ernest-Antoine_Seilli%C3%A8re&oldid=933471481|journal=Wikipedia|date=2020-01-01|language=en}}</ref>), le fios go raibh sé i gceist aige a chur i láthair a dhéanamh trí mheán an [[An Béarla|Bhéarla]]. [[Íomhá:Chirac.jpg|clé|mion|Jacques Chirac le Donald Sheridan.]] === Meath === I mí na Bealtaine 2005, chaill Chirac an [[reifreann]] ar [[Bunreacht|Bhunreacht]] an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]]. Faoi bhrú, bhuail [[stróc]] Chirac i 2005. Choinnigh sé an rún faoi cheilt.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.huffingtonpost.fr/entry/la-sante-de-jacques-chirac-a-connu-un-tournant-son-avc-en-2005_fr_5d8c980ee4b0ac3cdda3dca7|teideal=La santé de Jacques Chirac avait connu un tournant avec son AVC en 2005|dáta=2019-09-26|language=fr|work=Le Huffington Post|dátarochtana=2020-09-26}}</ref> Tháinig [[néaltrú]] soithíoch air de réir a chéile. Sa bhliain 2006/2007, tugadh le fios, ar bhealach neamhbhalbh go minic, go raibh Chirac féin tuirseach lagbhríoch.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-an-poilin-sa-seomra-ranga.aspx|teideal=An Póilín sa Seomra Ranga|údar=P.J. Mac Gabhann|dáta=|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-09-26}}</ref> Scríobh an Irish Times:<blockquote>"shílfeá ó chaint na meán go raibh Chirac ar shlí na fírinne (nó na mbréag?) cheana féin. Go polaitiúil, tá Chirac mort. Tá sé ag gabháil den bpolaitíocht leis na cianta agus anois tá muintir na Fraince bréan de agus iad réidh leis an seanfhear a dhíbirt ón Champs Elysées.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/ag-fanacht-le-votail-1.1004374|teideal=Ag fanacht le votail|údar=Ailbhe Ni Ghearbhuigh|dáta=2006|language=ga|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-09-26}}</ref> </blockquote>Ba é [[Nicolas Sarkozy|Nicholas Sarkozy]], laoch na h[[Eite dheis|eite dheise]], a tháinig i gcomharbacht ar Jacques Chirac mar uachtarán ar an tír sa bhliain 2007. ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Chirac, Jacques}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1932]] [[Catagóir:Básanna in 2019]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard]] [[Catagóir:Caimiléirí]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as Páras]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Méaraí]] [[Catagóir:Monarcaí]] [[Catagóir:Príomh-airí na Fraince]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] oyqkdacdi4w613bak9vmzvu5lt8z0va 0 6428 1327365 1298814 2026-09-05T15:00:42Z TGcoa 21229 1327365 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Napoléon Bonaparte''', nó '''Napóilean''' mar a thugtar air i nGaeilge<ref name='EID'>{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/eid/Napoleon|title=English-Irish Dictionary (de Bhaldraithe): Napoleon|editor=[[Tomás de Bhaldraithe]], eag.|year=1959|publisher=[[An Gúm]]|location=[[Baile Átha Cliath]]|isbn=978-1857910360|access-date=2024-11-22|language=ga|work=Teanglann.ie}}</ref> ([[15 Lúnasa]] [[1769]] – [[5 Bealtaine]] [[1821]]), nó '''Bónaí''' i nGaeilge Thír Chonaill fadó, ar dhuine de na ginearáil a d’fhear [[cogadh]] ar son [[Réabhlóid na Fraince|Réabhlóide na Fraince]]. Bhí sé ina cheannaire ar an bh[[An Fhrainc|Frainc]] ó dheireadh na bliana [[1799]] ar aghaidh, agus ina Impire ar na Francaigh (''Empereur des Français'') is ina Rí ar [[an Iodáil]] ón mbliain [[1804]] go dtí an bhliain [[1814]], agus arís sa bhliain [[1815]], faoin ainm '''Napoléon I'''. [[Íomhá:Gros - First Consul Bonaparte (Detail).png|mion|Napoleon mar Premier Consul (le [[Antoine-Jean Gros]], circa 1802)|clé]] == Roimh an Réabhlóid == [[Íomhá:Napoléon Bonaparte par Paul Delaroche.jpg|220px|mion|Napoléon Bonaparte ()le Paul Delaroche, circa 1840)|clé]] Rugadh Napoleone di Buonaparte in Ajaccio na [[an Chorsaic|Corsaice]] ar 15 Lúnasa 1769. Carlo Maria Buonaparte, dlíodóir, ba ea a athair; Maria Letizia Ramolino a mháthair. De thimpiste staire a tháinig an t-oileán i seilbh na Fraince, ó cheannaigh sí siúd ó [[Genova]] é sa bhliain 1768. Bhain muintir Bonaparte le mionuaisle na háite (ba ''noblesse de robe'' iad), rud ab éigean do Charles Bonaparte a chruthú roimh dá mhac dul isteach i gcoláiste míleata sa bhliain 1779 - an ''École royale militaire de Brienne-le-Château'', Sa bhliain 1784 d'éirigh leis sa scrúdú ar son an ''École Militaire'' i b[[Páras]]. An bhliain dár gcionn cailleadh a athair, agus de dhíobháil airgid bhí air cúrsa dhá bhliain a chríochnú i gceann bliana amháin. Chuir sé a chuid scrúduithe de i Mí Mheán Fómhair agus fuair post mar fholeifteanant sa reisimint airtléire ''la Fère'' a bhí lonnaithe in Valence-sur-Rhône, agus ansin in Auxonne. == Blianta tosaigh na Réabhlóide == Bhí Napoléon in aois a naoi mbliana déag sa bhliain 1789, nuair a thosaigh [[Réabhlóid na Fraince]], agus ba é an chéad rud ar thug sé faoi círéib áitiúil a chur faoi chois in Auxonne ar 19 Iúil 1789. D'fhill sé ar an gCorsaic agus rinne a chion sa chogadh idir réabhlóidithe, ríogaithe agus náisiúnaithe. Bhí rún ag na náisiúnaithe Poblacht na Corsaice a athbhunú; Pasquale Paoli a bhí mar cheannaire orthu agus mar náisiúnaí Corsaiceach chuaigh Napoléon ina leith. D'éirigh eatarthu nuair a chuir an Chomhdháil Náisiúnta an Rí chun báis; creachadh teach mhuintir Bonaparte, agus ar 10 Meitheamh 1793 thug Napoléon agus a mhuintir a n-aghaidh ar Thoulon. === Imshuí Toulon === === 13 Vendémiaire === [[Íomhá:Paul Barras directeur.jpg|220px|mion|Paul Barras|clé]] Ar an 13 Vendémiaire, Bliain IV (5 Meán Fómhair 1795), chuaigh ríogaithe chun ceannairce i bPáras in éadan na Stiúrthóireachta (''la Directoire''), rialtas réabhlóideach na tíre ag an am. Paul Barras a bhí i gceannas ar na trúpaí a bhí dílis don Stiúrthóireacht, agus chuir seisean Napoléon i bhfeighil na n-oibríochtaí. D'iarr Napóilean ar Joachim Murat gunnaí móra a bhailiú le chéile agus suíodh iad ag ceann na sráideanna ar aghaidh na Comhdhála Náisiúnta amach sna ''Tuileries''. Ruaigeadh na ceannaircigh le grán, maraíodh mórán acu, agus tugadh suntas do Napoléon mar oifigeach cumasach. [[Íomhá:Attaque de la Convention nationale (1795).jpg|mion|clé|Eglise St. Roch]] === An Céad Fheachtas Iodálach === [[Íomhá:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|clé|mion|le Jacques-Louis David, 1812]] Ceapadh Napoléon mar cheannaire ar arm na hintíre; thaispeáin sé an miotal a bhí ann mar oifigeach airtléire agus feidhm á baint aige as gunnaí móra mar fhórsa soghluaiste chun tacú leis an gcos-slua. Sa bhliain 1796 phós sé Joséphine de Beauharnais, agus ise ba chionsiocair lena cheapadh mar cheannaire Arm na hIodáile: bhí eolas aige cheana ar an tír (de bharr a bheith ag troid ann cúpla bliain roimhe sin) agus bhí sé in ann na fir a spreagadh. Bhí an Iodáil faoi smacht na hOstaire, ach i gceann bliana nó mar sin bhí an lámh uachtair faighte aige ar chúig arm Ostaireacha, agus gan ach a leath-oiread fear aige go minic. Bhí clú air agus tionchar aige ag filleadh abhaile dó; ar a chomhairle féin (agus é faoi anáil an pholaiteora stuama [[Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord|Talleyrand]]) d'éirigh an Stiúrthóireacht as an ionradh a bhíothas le déanamh ar an mBreatain, scéim a bhí á beartú acu le tamall. Socraíodh ar Napoléon a chur chun na hÉigipte, mar a mbeadh sé in ann bealach na nIndiacha a chosc ar na Briotanaigh. I ndáiríre, b’áil leis an rialtas é a chur as an mbealach toisc gnaoi na ndaoine a bheith air. === Feachtas Éigipteach === Bhain Napoléon Caireo amach sa bhliain 1798 agus slua eolaithe in éineacht leis chun nósanna agus seandachtaí na tíre a iniúchadh. Rinne na heolaithe an-obair; ní raibh an rath céanna ar Napóilean agus a chuid ginearál i gcónaí. Cuireadh ceannairc i gCaireo faoi chois gan trócaire; sa tSiria rug Napóilean bua ar na fórsaí Otamánacha, agus básaíodh timpeall 2,500 príosúnach; idir an dá linn scrios an Bhreatain an cabhlach Francach ag cath Akoubir (1798), agus chuaigh i bpáirt leis na hOtamánaigh. Bhuaigh siad ar an nGinearál Menou sa tSiria sa bhliain 1801 agus a arm siúd lagaithe go mór ag an bhfiabhras. == Consalacht == Bhí Napoléon ar ais sa Fhrainc faoin mbliain 1799 agus chuaigh i gcomhairle le [[Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord|Talleyrand]], fear a raibh an-dul amach aige ar chúrsaí. Ba léir gurb é Napoléon a bhí thuas anois sa saol polaitiúil, agus bhí a rian sin ar an mBunreacht nua a cuireadh i bhfeidhm sa bhliain 1799 – bunreacht a raibh dealramh an daonlathais air ach a thug an chumhacht do Napoléon féin mar Phríomh-Chonsal. Bhí suim ag teacht aige i Meiriceá; bhí fonn ar an bhFrainc leas a bhaint as limistéar leathan Louisiana, agus ba ghá greim a choinneáil ar oileán Saint-Domingue (Haití) chuige. B’éigean tairbhe a bhaint as daoir ghorma chun na coilíneachtaí a chur chun cinn, fiú agus an daoirse cealaithe, ach ceileadh an t-eolas sin. Chuaigh na Francaigh i ngleic leis an nGinearál gorm [[Toussaint Louverture]]; ba dhian an cogadh é, agus fiú nuair a gabhadh Toussaint lean an comhrac. Ba é an fiabhras ba mhó a lagaigh na Francaigh, agus buaileadh iad faoi dheireadh. D’éirigh Napoléon tuirseach den scéal agus dhíol Louisiana leis na Stáit Aontaithe sa bhliain 1803. [[Íomhá:Bodleian Libraries, Complements congees or little Boney's surrender to the tars of England- Napoleon Bonaparte premier consul s'est rendu à.jpg|mion|Ghéill Napoleon don Bhreatain faoi dheireadh|clé]] == Impire == Ar an [[2 Nollaig]] [[1804]], oirníodh Napoleon Bonaparte mar Impire na Fraince san ardeaglais [[Ardeaglais Notre Dame|Notre Dame]] i b[[Páras]]. Rialaigh Napoléon an Fhrainc mar Phríomh-Chonsal (''Premier Consul'') Phoblacht na Fraince ó 11 Samhain 1799 go dtí 18 Bealtaine 1804, agus ansin mar Impire na bhFrancach (''Empereur des Français'') agus Rí na hIodáile (faoin teideal Napoléon I) idir 18 Bealtaine 1804 agus 6 Aibreán 1814 agus arís ar feadh tréimhse ghearr ó 20 Márta go dtí 22 Meitheamh 1815. Bhí éirim thar cách i Napoléon mar cheannaire míleata. Tá cáil air de bharr an ratha agus an míratha a tháinig ar a chuid feachtas. I gceann deich mbliana nó beagán os a chionn, smachtaigh Napoléon an chuid is mó d’iarthar agus de lár na hIlchríocha le gabháltais agus le comhaontais, nó go ndearna sé ionradh tubaisteach ar [[an Rúis]] i ngeimhreadh na bliana 1812, tubaiste ar tháinig díomua eile ar a muin: ''Cath na Náisiún'', a tharla gar do Leipzig i Mí Dheireadh Fómhair sa bhliain 1813. I gceann cúpla mí chuir comhghuaillíocht a naimhde brú air an choróin a thabhairt suas, agus gan de rogha aige ach imeacht ina dheoraí chuig Oileán [[Elba|Eilbe]]. D’éirigh leis teacht ar ais ina shean-neart, éacht a dtugtar “an céad lá” (''les cent jours'') air, ach buadh air i gcath Waterloo [[An Bheilg|sa Bheilg]] ar 18 [[Meitheamh]] 1815. [[Íomhá:The surrender of Buonaparte on board the Bellerophon (cropped).jpg|clé|mion|géilleadh ar bord an HMS Bellerophon, 1816]] Ghéill sé don [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Bhreatain]]. Cuireadh ar deoraíocht é chuig oileán [[San Héilin]], áit a bhfuair sé bás. [[Othras peipteach]] agus [[ailse ghoile]] ba thrúig bháis dó, is cosúil.<ref>Cullen, William (2008). Is Arsenic an Aphrodisiac?. Royal Society of Chemistry. <nowiki>ISBN 978-0-85404-363-7</nowiki>.</ref>[[Íomhá:Napoleon's Grave on St Helena Island.jpg|mion|clé|uaimh, St Helena ]] == Oidhreacht == [[Íomhá:Longwood House (16311222817).jpg|clé|mion|Longwood, an teach ar oileán San Héiln inar chaith Napoléon Bonaparte 5 go leith bliana ar deoraíocht]] Tharraing Napoléon conspóid lena bheo agus lena mharbh Lasmuigh dá ndearna sé de ghaisce cogaidh, cuimhnítear ar Napoléon mar an té a bheartaigh an Cód Napóileanach, córas cuimsitheach [[dlí]] a tháinig in ionad seanreachtaíocht na Fraince.<ref>Ba leis an fhear gnó Jean-Louis Noisiez a bhásaigh in 2022, an hata cáiliúil </ref> Is iomaí tuairim atá ag staraithe agus eile de Napoléon: [[Monarcacht|monarc]] meabhrach tuisceanach, tíoránach, duine a choisc an [[Réabhlóid]] (dúirt sé féin go raibh sí “curtha i gcrích”), creachadóir a bhí ciontach as bás na dtáinte, riarthóir a chuir bonn leis an bhFrainc atá anois ann: duine neamhchoitianta, mar sin, a thuill idir mholadh agus dhímholadh. Sa bhliain 2023, íocadh beagnach €2 mhilliún ag ceant i bPáras ar hata a chaith Napóilean Bonaparte nuair a bhí sé ina impire, an tsuim is mó a tugadh ariamh ar hata Napóilean ó dhíol an ceantálaí céanna Osenat an ceann deireanach ar €1.884 milliún i 2014.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Caith do hata leis! Hata clúiteach Napóilean díolta ar €2 milliún|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1119/1417360-caith-do-hata-leis-hata-cluiteach-napoilean-diolta-ar-2-milliun/|date=2023-11-19|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Muintir Napoleon === Cheap Napoléon gaolta dá chuid mar mhonarcaí i dtíortha difriúla. Níor bhuan i réim iad, ach bhí nia leis [[Napoleon III]], ina Impire ar an bhFrainc agus ar a cuid coilíneachtaí amach sa [[19ú haois]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Napoléon Bonaparte}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1769]] [[Catagóir:Básanna i 1821]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Cogaí Napoléon]] [[Catagóir:Ginearáil]] [[Catagóir:Impirí na Fraince]] [[Catagóir:Monarcaí Iodálacha]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:Réabhlóidithe]] [[Catagóir:Ríthe Eorpacha]] [[Catagóir:Uachtaráin na hIodáile]] hs6vnrqy2cl4dvw855o302ihs3di1vi 0 11786 1327331 1327301 2026-09-05T12:41:07Z TGcoa 21229 1327331 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[uachtarán]] agus laoch [[Cogadh|cogaidh]] na [[An Fhrainc|Fraince]] é an ginearál '''Charles de Gaulle''' ([[22 Samhain]], [[1890]] – [[9 Samhain]], [[1970]]). Is é de Gaulle a dhiúltaigh géilleadh d’fhórsaí míleata na Gearmáine i Meitheamh 1940 agus a ghlaoigh ar na Francaigh tús a chur le slógadh a chuirfeadh an ruaig ar an namhaid. Is é de Gaulle a thug seasamh athuair don Fhrainc i measc mhórchumhachtaí an domhain sa tréimhse iarchogaidh, idir 1958 agus 1969 go háirithe. Léirigh suirbhé<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.lecese.fr/sites/default/files/pdf/Avis/2010/2010_06_bernard_plasait.pdf|teideal=AMÉLIORER L'IMAGE DE LA FRANCE|údar=CONSEIL ÉCONOMIQUE, SOCIAL ET ENVIRONNEMENTAL (lecese.fr)|dáta=2009|dátarochtana=2020}}</ref> i 2010 gur cheap 70 faoin gcéad de mhuintir na Fraince gurb é an Ginearál de Gaulle an té is tábhachtaí riamh i stair na Fraince, i bhfad chun tosaigh ar leithéidí [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]], [[Séarlas Mór]], [[Louis XIV na Fraince|Louis XIV]] nó [[Jean Jaurès]]. Bhí fuil Éireannach sa Ghinearál de Gaulle: de shliocht Mhic Artáin ab ea é ar thaobh a mháthar.<ref>{{Lua idirlín|url=http://eu2013.ie/ie/nuacht/news-items/2130603mosmyweek/|teideal=Irish EU Presidency, News items : 2130603 MoS My week|work=eu2013.ie|dátarochtana=2019-11-10|archivedate=2019-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191110093525/http://eu2013.ie/ie/nuacht/news-items/2130603mosmyweek/}}</ref> [[Íomhá:CharlesDeGaullespeech18June.JPG|clé|mion|220px|óráid ar 18 Meitheamh 1940, craoladh inar impigh de Gaulle ar na Francaigh, a bhí ag iarraidh leanúint leis an troid, dul i dteagmháil leis. ]] [[Íomhá:Charles de Gaulle 1943 Tunisia.jpg|clé|mion|220px|De Gaulle, 1943]] == Saighdiúireacht == Chuaigh de Gaulle isteach in Arm na Fraince sa bhliain [[1912]] tar éis ceithre bliana ag staidéar ag Saint-Cyr, [[scoil]] míleata Francach. Bhí sé páirteach sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]]. Gortaíodh agus gabhadh é ag Douaumont, i rith [[Cath Verdun|Chath Verdun]] an 2 Márta [[1916]]. D'fhan sé san Arm tar éis an chogaidh agus tugadh aird air mar mholtóir cogaidh armúrtha agus eitilte míleata. Thuig sé an tábhacht a bhainfeadh le [[tanc|tancanna]] sa chéad chogadh eile, agus scríobh sé [[leabhar]] dar teideal ''Vers l’armée de métier'' (‘I dtreo airm ghairmiúil’) ar an saothar sa bhliain 1935, leabhar nár tharraing mórán airde san Fhrainc ach a léadh go cúramach lastoir den [[An Réin|Réin]]. Cúig bliana dár gcionn, d’úsáid an ''Wehrmacht'' na teaicticí a bhí molta ag de Gaulle chun línte cosanta na bhFrancach a réabadh.<ref>{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}</ref> Ba Choirnéal é ag tús an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogaidh Dhomhanda]], ach fuair sé ardú céime go Briogáidire-Ghinearál tar éis bheith i gceannas ar frithionsaí buach i rith Titime na Fraince sa bhliain [[1940]] agus tugadh post dó mar Fho-Rúnaí Stáit um Chogadh agus um Chosaint Náisiúnta i [[rialtas]] na Fraince. Fuair de Gaulle post sóisearach i rialtas Paul Reynaud ag an nóiméad deireanach nuair a bhí na Gearmánaigh ag druidim le Páras. Ba léir do chách go raibh ‘cath na Fraince’ caillte um an dtaca sin, ach bhí de Gaulle ar an mbeagán a thuig nárbh ionann cath na Fraince a chailliúint agus an cogadh a chailliúint. Mhol sé go n-aistreofaí an rialtas go dtí an Ailgéir; go gcúlódh an cabhlach, a raibh fágtha den aerfhórsa, is an méid den arm a d’fhéadfaí a shábháil, go dtí an Afraic thuaidh nó go Sasana; agus – thar aon rud eile – go leanfaí leis an troid. Nuair a fuair sé amach go raibh Pétain, [[Príomh-Aire|Príomhaire]] na Fraince, ag lorg sosa cogaidh leis na [[Naitsithe]], theith de Gaulle agus oifigigh sinsearacha eile go dtí [[Londain]]. Ní raibh ina theannta ach a ''aide de camp'', an Leifteanant Geoffroy de Courcel, amhail Don Quijote agus Sancho Panza na nua-aoise. Seo mar a scríobh de Gaulle faoin am sin: <blockquote>“Chonacthas dom féin go rabhas i m’aonar agus fágtha gan taca, mar a bheadh duine ar imeall aigéin agus é ag iarraidh snámh trasna.”</blockquote>Thug de Gaulle [[Appel du 18 juin 1940 (Ginearál de Gaulle)|óráid raidió cháiliúil]] ar [[18 Meitheamh]] [[1940]] i Londain, "L'appel du 18 juin", <ref>{{Luaigh foilseachán|title=L'Appel du 18 Juin|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=L%27Appel_du_18_Juin&oldid=196436380|journal=Wikipédia|date=2022-08-26|language=fr}}</ref>ag iarraidh ar mhuintir na Fraince seasamh in aghaidh na forghabhála. Rinne de Gaulle, anois ina Ghinearál agus ceannaire féincheaptha, achainí ar chách tacú leis agus cháin sé an sos cogaidh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Appeal of 18 June|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Appeal_of_18_June&oldid=902425672|journal=Wikipedia|date=2019-06-18|language=en}}</ref> “Má tá cath caillte ag an bhFrainc inniu,” a dúirt de Gaulle, “níl an cogadh caillte aici.” {{Main|Cath na Fraince}} Ansin bhunaigh sé Fórsaí na bhFrancach Saor chun leanúint leis an troid thar lear in aghaidh na [[Gearmánaigh]]. Thosaigh daoine ag cloí leis an ''France Combattante,'' mar a ghlaofaí ar an ngluaiseacht, ina nduine agus ina nduine ar dtús, ansin ina mbaicle agus ina mbaicle. Dhá mhí dár gcionn, thiontaigh an chéad mhír d’impireacht na Fraince a cóta nuair a thug na húdaráis choilíneacha i [[Sead]] a ndílseacht do ghluaiseacht de Gaulle seachas do rialtas an Mharascail Pétain. Faoin [[18 Meitheamh]] [[1942]], nuair a labhair an Ginearál ag slógadh dá lucht leanúna san Albert Hall i [[Londain]], bhí 70,000 fear ag troid i bhfórsaí armtha na Fraince Saoire. Bhí dhá rannán armúrtha ina measc, agus bhí ceann de na rannáin sin tar éis meanma na bhFrancach ar fud na cruinne a ardú trí chath a bhriseadh ar ''Afrikakorps'' na Gearmáine ag Bir Hakeim. Bhí na Fórsaí seo go mór chun tosaigh i saoradh na Fraince. Saoradh [[Páras]] ar an [[25 Lúnasa]], [[1944]] agus ceapadh de Gaulle ina [[Uachtarán]] ar [[Rialtas|Rialtas]] Sealadach na Fraince. Agus de Gaulle ag labhairt leis an slua daoine bailithe os comhair an Hôtel de Ville i bPáras tar éis d’airm na gComhghuaillithe seilbh a ghlacadh ar an gcathair, dúirt sé: <blockquote>Páras. Páras maslaithe. Páras scriosta. Páras céasta. Ach Páras fuascailte! </blockquote>[[Íomhá:Charles de Gaulle-1963.jpg|clé|mion|220px|De Gaulle, 1963]] == Quatrième République == Idir na blianta 1946 agus 1958, bhí de Gaulle as cumhacht. Tugtar ''‘la traversée du désert’'' nó ‘an turas trasna an fhásaigh’ ar an tréimhse seo. Theip ar an ''Rassemblement du peuple français'', gluaiseacht pholaitiúil a bhunaigh de Gaulle sna blianta sin, ach glaodh ar ais é sa bhliain 1958 nuair a bhí cogadh cathartha ar tí briseadh amach de bharr ghéarchéim na hAilgéire. "Ceann d’íoróin na staire is ea é gur chinn polaiteoirí na Fraince cumhacht iomlán a bhronnadh ar an nGinearál de Gaulle nuair a chlis ar an 4ú poblacht, go díreach mar a bhronnadar cumhacht iomlán ar an Marascal Pétain nuair a chlis ar an 3ú poblacht ocht mbliana déag roimhe sin."<ref>{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}</ref>[[Íomhá:Pomnik de Gaulle`a.jpg|clé|mion|220px|Dealbh, [[Vársá]]]] == Cinquième République == === 1958 === Bhí an Fhrainc ina cíor thuathail amach is amach sa bhliain 1958. Bhí an tír i gceartlár géarchéime [[Eacnamaíocht|eacnamaíochta]] agus an-droch-chuma ar chúrsaí san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Tharla coup d'état ar an 13 Bealtaine 1958, an "Algiers putsch".<ref>{{Luaigh foilseachán|title=May 1958 crisis in France|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=May_1958_crisis_in_France&oldid=992681790|journal=Wikipedia|date=2020-12-06|language=en}}</ref> Tháinig de Gaulle ar ais sa bhliain [[1958]], tar éis géarchéime Bhealtaine 1958, le tacaíocht an Airm, agus shábháil sé an [[daonlathas]] agus an [[Slándáil|tslándáil]] san Fhrainc. Dréachtaíodh [[bunreacht]] nua agus bunaíodh an "Cúigiú Poblacht". Chruthaigh de Gaulle institiúidí nua stáit, institiúidí a thug socracht pholaitiúil don tír. === 1960idí === Toghadh de Gaulle mar Uachtarán na Fraince ar [[21 Nollaig]], [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile. Bhí de Gaulle i gceannas nuair a eisíodh [[Airgead (eacnamaíocht)|airgead]] nua, an "franc nua" ar an 1 Eanáir 1960.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=French franc|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=French_franc&oldid=990607871|journal=Wikipedia|date=2020-11-25|language=en}}</ref> Cuireadh an [[Eacnamaíocht|geilleagar]] san Fhrainc chun cinn ag an am céanna. De bharr [[infheistíocht]] stáit i [[teicneolaíocht|dteicneolaíocht]] an eolais, sa tionscal agus sa spástaiscéalaíocht, cuireadh borradh faoi gheilleagar na Fraince agus tháinig méadú trí mhilliún duine ar dhaonra na tíre sa tréimhse 1962-69. San [[1960idí]], thug de Gaulle an tír chun [[Síocháin|síochána]] agus thug sé [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchas]] don [[An Ailgéir|Ailgéir]], rud a chuir deireadh le [[cogadh]] costasach nár theastaigh ó na Francaigh. Ar an 18 Márta 1962, shínigh rialtas na Fraince agus an FLN Comhaontuithe Évian, agus tháinig an sos cogaidh i bhfeidhm an lá dár gcionn. D'fhorbair an Fhrainc [[airm núicléacha]] agus chuir de Gaulle polasaithe pan-Eorpacha chun tosaigh. Ach dhiúltaigh de Gaulle don [[An Bhreatain|Bhreatain]] dul isteach i g[[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]] sa bhliain 1967.<ref>{{Cite news|teideal=Emphatic 'No' by de Gaulle|url=https://www.theguardian.com/world/1967/nov/28/eu.france|work=The Guardian|dáta=1967-11-28|dátarochtana=2019-06-18|language=en-GB|údar=Nesta Roberts}}</ref>[[Íomhá:Cashel House Hotel-012.JPG|clé|mion|220px|Teach [[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Chaisil]], 3 Meitheamh 1969: síniú de Gaulle]][[Íomhá:Cashel House Hotel-003.JPG|clé|mion|220px|Cuimhneachán, Teach [[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Chaisil]], [[Contae na Gaillimhe]]]][[Íomhá:Ring of Kerry Sneem de Gaulle Denkmal Irland@20160602.jpg|clé|mion|220px|Cuimhneachán de Gaulle i gCiarraí, [[An tSnaidhm]]]] [[Íomhá:General de Gaulle - geograph.org.uk - 717956.jpg|clé|mion|220px|Cuimhneachán i [[Londain]]]] == Gnóthaí eachtracha == Bhí de Gaulle in aghaidh bhallraíocht na Breataine sa [[Comhphobal Eorpach|Chomhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]] (an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] níos déanaí). Lean Éire uirthi ag lorg ballraíochta sa CEE ach bhí deireadh le dóchas i 1963 nuair a léirigh Uachtarán de Gaulle nár theastaigh ón bhFrainc go mbeadh an Bhreatain sa chomhphobal. Ansin chuir an tUachtarán de Gaulle cosc leis an dara hiarratas sa bhliain 1967.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ec.europa.eu/ireland/about-us/ireland-in-eu_ga|teideal=Éire san AE|údar=Laurent BELLEC|dáta=2016-05-30|language=en|work=Éire - European Commission|dátarochtana=2019-11-09}}</ref> Mar sin, níor éirigh le hÉirinn ina cuid iarratas a bheith ina ball den CEE sna [[1960idí]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.feasta.ie/2003/eanair/smaoinpol.html|teideal=Feasta - Smaointe polaitíochta|work=www.feasta.ie|dátarochtana=2019-11-09|archivedate=2017-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171121101925/http://www.feasta.ie/2003/eanair/smaoinpol.html}}</ref> == 1968, agus éirí as == Tharla [[réabhlóid]] na mac léinn i [[An Bhealtaine|mBealtaine]] 1968. Ar an [[13 Bealtaine]] [[1968]], ghlac 800,000 duine, na ceardchumainn ina measc, páirt san agóid i bPáras in aghaidh de Gaulle. Ach sa deireadh thiar, ní raibh an Páirtí Cumannach sásta dul i gcomhpháirt leis na mic léinn (mar shampla "Dany le Rouge") ná a leithéid agus níorbh fhada go bhfuair an Ginearál de Gaulle an lámh in uachtar arís<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/leabhair/scealta-nuachta/|teideal=Scéalta Nuachta. Leabhair COMHAR 2016|údar=Deaglán de Bhréadún|dáta=2016|dátarochtana=2019}}</ref>, ar feadh cúpla mí ar aon nós. D'éirigh de Gaulle as oifig ar an [[28 Aibreán]] [[1969]]. Nuair a theip ar an reifreann a eagraíodh i mí Aibreáin 1969 chun an córas polaitiúil a leasú faoi mar a bhí molta aige, d’éirigh sé as oifig láithreach. Ach i ndáiríre, ba iad eachtraí mhí na Bealtaine 1968 a chuir deireadh le ré de Gaulle san Fhrainc. == De Gaulle in Éirinn agus bás == Thug de Gaulle cuairt ar Éirinn sa bhliain [[1969]]. Bhí an t-uachtarán  díreach tar éis éirí as agus tháinig sé go hÉirinn ar feadh sé seachtaine le scríobh agus le machnamh, in aois a ocht mbliana déag agus trí scór, agus in ísle brí. Chuaigh sé go Doire Fhíonáin i gCiarraí ar dtús, seanáit chónaithe Uí Chonaill, óir mhair a spéis i nDónall Ó Conaill ar feadh a shaoil.<ref name="tuairisc" /> Chaith sé cúpla seachtain i gContae Chiarraí ([[An tSnaidhm]]) agus i gContae na Gaillimhe ([[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Caiseal]]). Is in óstlann gar don tSnaidhm, Co. Chiarraí, an ''Heron’s Cove'', agus sa ''Cashel House Hotel'' i g[[Conamara]] a chaith de Gaulle agus a bhean chéile, Yvonne, formhór a gcuid ama agus iad in Éirinn. Ansin chaith de Gaulle cúpla lá [[Baile Átha Cliath|cois Life]] ag deireadh a thurais. In oirthear na tíre dóibh, thugadar cuairt ar Ghleann Dá Loch. Thug sé cuairt ar an uachtarán, [[Éamon de Valera]]. Ag cruinniú a bhí aige le baill den [[rialtas]], fiafraíodh de cén chomhairle a bheadh aige do mhuintir na hÉireann. Is fiú machnamh a dhéanamh ar an bhfreagra a thug sé:<blockquote>“Tá bhur neamhspleáchas polaitiúil agaibh. Caithfidh sibh bhur neamhspleáchas eacnamaíoch agus intleachtúil a fháil.” <ref>{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}</ref></blockquote>Ansin chuaigh de Gaulle abhaile go [[Colombey-les-Deux-Églises]], áit ar chaith an chuid eile dá shaol – seachas cuairt ar an [[An Spáinn|Spáinn]] i 1970 (chun bualadh le [[Francisco Franco|Franco]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.la-guerre-d-espagne.net/que_se_passa-t-il.htm|teideal=que_se_passa-t-il|work=www.la-guerre-d-espagne.net|dátarochtana=2020-11-09|archivedate=2021-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502064431/https://www.la-guerre-d-espagne.net/que_se_passa-t-il.htm}}</ref>). Bhí an tsláinte go maith ag de Gaulle ag deireadh a shaoil. Ach ar an 9 Samhain 1970, bhí sé ag imirt ''Solitaire'' nuair a tháinig [[ainéaras]] air go tobann. Bhí sé 79 bliain d’aois ag an am. == Sinsir Éireannacha == Ba de shliocht Éireannach é de Gaulle ar thaobh a mháthar; ba í Marie Angélique McCartan a shin-seanmháthair. Ba de mhuintir Mhic Artáin as Cineál Fhártaigh i gContae an Dúin í, teaghlach Seacaibíteach ar theith cuid mhór díobh go dtí an Fhrainc i ndeireadh an 17ú haois.<ref name="tuairisc">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/de-gaulle-dev-agus-daithi-o-conaill/|teideal=De Gaulle, Dev agus Dónall Ó Conaill…|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=4 Meán Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-04}}</ref><ref name="IT">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/de-gaulle-i-measc-na-ngael-1.683376|teideal=De Gaulle i measc na nGael|údar=P. J. Mac Gabhann|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-11-09}}</ref> Ba í Joséphine-Marie de Gaulle, a sheanmháthair ar thaobh a athar, a scríobh [[beathaisnéis]] [[Dónall Ó Conaill|Dhónaill Uí Chonaill]], ''Le libérateur de l'Irlande'' (1848), leabhar a léigh sé agus é ina ghasúr. Julia Delannoy ab ainm dá sheanmháthair ar thaobh a mháthar.<ref name="IT" /> Phós de Gaulle Yvonne Vendroux sa bhliain [[1921]] agus bhí triúr [[Teaghlach|clainne]] acu. == Ar scáileán == Choimisiúnaigh [[TG4]] scannán faisnéise 49 nóiméad, ''De Gaulle in Éirinn'', ó Tile Films faoi de Gaulle agus [[Éamon de Valera]].<ref name="tuairisc" /> In 2026 eisíodh ''[[De Gaulle (scannáin 2026)|De Gaulle]]'' (''La Bataille de Gaulle''), dhá scannán beathaisnéise a stiúraigh Antonin Baudry agus a bhfuil Simon Abkarian i bpáirt de Gaulle iontu. Taispeánadh an chéad mhír ag [[Féile Scannán Cannes]] i mBealtaine 2026, agus bhí breis is cúig mhilliún ticéad díolta ar an dá mhír san Fhrainc faoi dheireadh an tsamhraidh.<ref>[https://variety.com/2026/film/global/pathe-de-gaulle-french-box-office-youtuber-inoxtag-1236800043/ "How Pathé's 'De Gaulle' Fought Its Way Back at the French Box Office"], ''Variety'', 2026.</ref> == Féach freisin == * ''[[Appel du 18 juin 1940 (Ginearál de Gaulle)|Appel du 18 juin]]'' * [[De Gaulle (scannáin 2026)|''De Gaulle'' (scannáin 2026)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:De Gaulle, Charles}} [[Catagóir:Básanna i 1970]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1890]] [[Catagóir:Andóra]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Monarcaí]] [[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] [[Catagóir:Charles de Gaulle]] lzog54p1d8iovl97hyo8s36pq6hcc7l 1327333 1327331 2026-09-05T12:48:10Z TGcoa 21229 1327333 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[uachtarán]] agus laoch [[Cogadh|cogaidh]] na [[An Fhrainc|Fraince]] é an ginearál '''Charles de Gaulle''' ([[22 Samhain]] [[1890]] – [[9 Samhain]] [[1970]]). Is é de Gaulle a dhiúltaigh géilleadh d’fhórsaí míleata na Gearmáine i Meitheamh 1940 agus a ghlaoigh ar na Francaigh tús a chur le slógadh a chuirfeadh an ruaig ar an namhaid. Is é de Gaulle a thug seasamh athuair don Fhrainc i measc mhórchumhachtaí an domhain sa [[An Cogadh Fuar|tréimhse iarchogaidh]], idir 1958 agus 1969 go háirithe. Léirigh suirbhé<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.lecese.fr/sites/default/files/pdf/Avis/2010/2010_06_bernard_plasait.pdf|teideal=AMÉLIORER L'IMAGE DE LA FRANCE|údar=CONSEIL ÉCONOMIQUE, SOCIAL ET ENVIRONNEMENTAL (lecese.fr)|dáta=2009|dátarochtana=2020}}</ref> i 2010 gur cheap 70 faoin gcéad de mhuintir na Fraince gurb é an Ginearál de Gaulle an té is tábhachtaí riamh i stair na Fraince, i bhfad chun tosaigh ar leithéidí [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]], [[Séarlas Mór]], [[Louis XIV na Fraince|Louis XIV]] nó [[Jean Jaurès]]. Bhí fuil Éireannach sa Ghinearál de Gaulle: de shliocht Mhic Artáin ab ea é ar thaobh a mháthar.<ref>{{Lua idirlín|url=http://eu2013.ie/ie/nuacht/news-items/2130603mosmyweek/|teideal=Irish EU Presidency, News items : 2130603 MoS My week|work=eu2013.ie|dátarochtana=2019-11-10|archivedate=2019-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191110093525/http://eu2013.ie/ie/nuacht/news-items/2130603mosmyweek/}}</ref> [[Íomhá:Charles de Gaulle 1915.jpeg|clé|mion|288x288px|1915, ina chaptaen ag an am]] [[Íomhá:CharlesDeGaullespeech18June.JPG|clé|mion|220px|óráid ar 18 Meitheamh 1940, craoladh inar impigh de Gaulle ar na Francaigh, a bhí ag iarraidh leanúint leis an troid, dul i dteagmháil leis. ]] [[Íomhá:Charles de Gaulle 1943 Tunisia.jpg|clé|mion|220px|De Gaulle, Meitheamh 1943 i dTúinis, le Ginearál Mast]] == Saighdiúireacht == Chuaigh de Gaulle isteach in Arm na Fraince sa bhliain [[1912]] tar éis ceithre bliana ag staidéar ag Saint-Cyr, [[scoil]] míleata Francach. Bhí sé páirteach sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]]. Gortaíodh agus gabhadh é ag Douaumont, i rith [[Cath Verdun|Chath Verdun]] an 2 Márta [[1916]]. D'fhan sé san Arm tar éis an chogaidh agus tugadh aird air mar mholtóir cogaidh armúrtha agus eitilte míleata. Thuig sé an tábhacht a bhainfeadh le [[tanc|tancanna]] sa chéad chogadh eile, agus scríobh sé [[leabhar]] dar teideal ''Vers l’armée de métier'' (‘I dtreo airm ghairmiúil’) ar an saothar sa bhliain 1935, leabhar nár tharraing mórán airde san Fhrainc ach a léadh go cúramach lastoir den [[An Réin|Réin]]. Cúig bliana dár gcionn, d’úsáid an ''Wehrmacht'' na teaicticí a bhí molta ag de Gaulle chun línte cosanta na bhFrancach a réabadh.<ref>{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}</ref> Ba Choirnéal é ag tús an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogaidh Dhomhanda]], ach fuair sé ardú céime go Briogáidire-Ghinearál tar éis bheith i gceannas ar frithionsaí buach i rith Titime na Fraince sa bhliain [[1940]] agus tugadh post dó mar Fho-Rúnaí Stáit um Chogadh agus um Chosaint Náisiúnta i [[rialtas]] na Fraince. Fuair de Gaulle post sóisearach i rialtas Paul Reynaud ag an nóiméad deireanach nuair a bhí na Gearmánaigh ag druidim le Páras. Ba léir do chách go raibh ‘cath na Fraince’ caillte um an dtaca sin, ach bhí de Gaulle ar an mbeagán a thuig nárbh ionann cath na Fraince a chailliúint agus an cogadh a chailliúint. Mhol sé go n-aistreofaí an rialtas go dtí an Ailgéir; go gcúlódh an cabhlach, a raibh fágtha den aerfhórsa, is an méid den arm a d’fhéadfaí a shábháil, go dtí an Afraic thuaidh nó go Sasana; agus – thar aon rud eile – go leanfaí leis an troid. Nuair a fuair sé amach go raibh Pétain, [[Príomh-Aire|Príomhaire]] na Fraince, ag lorg sosa cogaidh leis na [[Naitsithe]], theith de Gaulle agus oifigigh sinsearacha eile go dtí [[Londain]]. Ní raibh ina theannta ach a ''aide de camp'', an Leifteanant Geoffroy de Courcel, amhail Don Quijote agus Sancho Panza na nua-aoise. Seo mar a scríobh de Gaulle faoin am sin: <blockquote>“Chonacthas dom féin go rabhas i m’aonar agus fágtha gan taca, mar a bheadh duine ar imeall aigéin agus é ag iarraidh snámh trasna.”</blockquote>Thug de Gaulle [[Appel du 18 juin 1940 (Ginearál de Gaulle)|óráid raidió cháiliúil]] ar [[18 Meitheamh]] [[1940]] i Londain, "L'appel du 18 juin", <ref>{{Luaigh foilseachán|title=L'Appel du 18 Juin|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=L%27Appel_du_18_Juin&oldid=196436380|journal=Wikipédia|date=2022-08-26|language=fr}}</ref>ag iarraidh ar mhuintir na Fraince seasamh in aghaidh na forghabhála. Rinne de Gaulle, anois ina Ghinearál agus ceannaire féincheaptha, achainí ar chách tacú leis agus cháin sé an sos cogaidh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Appeal of 18 June|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Appeal_of_18_June&oldid=902425672|journal=Wikipedia|date=2019-06-18|language=en}}</ref> “Má tá cath caillte ag an bhFrainc inniu,” a dúirt de Gaulle, “níl an cogadh caillte aici.” {{Main|Cath na Fraince}} Ansin bhunaigh sé Fórsaí na bhFrancach Saor chun leanúint leis an troid thar lear in aghaidh na [[Gearmánaigh]]. Thosaigh daoine ag cloí leis an ''France Combattante,'' mar a ghlaofaí ar an ngluaiseacht, ina nduine agus ina nduine ar dtús, ansin ina mbaicle agus ina mbaicle. Dhá mhí dár gcionn, thiontaigh an chéad mhír d’impireacht na Fraince a cóta nuair a thug na húdaráis choilíneacha i [[Sead]] a ndílseacht do ghluaiseacht de Gaulle seachas do rialtas an Mharascail Pétain. Faoin [[18 Meitheamh]] [[1942]], nuair a labhair an Ginearál ag slógadh dá lucht leanúna san Albert Hall i [[Londain]], bhí 70,000 fear ag troid i bhfórsaí armtha na Fraince Saoire. Bhí dhá rannán armúrtha ina measc, agus bhí ceann de na rannáin sin tar éis meanma na bhFrancach ar fud na cruinne a ardú trí chath a bhriseadh ar ''Afrikakorps'' na Gearmáine ag Bir Hakeim. Bhí na Fórsaí seo go mór chun tosaigh i saoradh na Fraince. Saoradh [[Páras]] ar an [[25 Lúnasa]], [[1944]] agus ceapadh de Gaulle ina [[Uachtarán]] ar [[Rialtas|Rialtas]] Sealadach na Fraince. Agus de Gaulle ag labhairt leis an slua daoine bailithe os comhair an Hôtel de Ville i bPáras tar éis d’airm na gComhghuaillithe seilbh a ghlacadh ar an gcathair, dúirt sé: <blockquote>Páras. Páras maslaithe. Páras scriosta. Páras céasta. Ach Páras fuascailte! </blockquote>[[Íomhá:Charles de Gaulle-1963.jpg|clé|mion|220px|De Gaulle, 1963]] == Quatrième République == Idir na blianta 1946 agus 1958, bhí de Gaulle as cumhacht. Tugtar ''‘la traversée du désert’'' nó ‘an turas trasna an fhásaigh’ ar an tréimhse seo. Theip ar an ''Rassemblement du peuple français'', gluaiseacht pholaitiúil a bhunaigh de Gaulle sna blianta sin, ach glaodh ar ais é sa bhliain 1958 nuair a bhí cogadh cathartha ar tí briseadh amach de bharr ghéarchéim na hAilgéire. "Ceann d’íoróin na staire is ea é gur chinn polaiteoirí na Fraince cumhacht iomlán a bhronnadh ar an nGinearál de Gaulle nuair a chlis ar an 4ú poblacht, go díreach mar a bhronnadar cumhacht iomlán ar an Marascal Pétain nuair a chlis ar an 3ú poblacht ocht mbliana déag roimhe sin."<ref>{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}</ref>[[Íomhá:Pomnik de Gaulle`a.jpg|clé|mion|220px|Dealbh, [[Vársá]]]] == Cinquième République == === 1958 === Bhí an Fhrainc ina cíor thuathail amach is amach sa bhliain 1958. Bhí an tír i gceartlár géarchéime [[Eacnamaíocht|eacnamaíochta]] agus an-droch-chuma ar chúrsaí san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Tharla coup d'état ar an 13 Bealtaine 1958, an "Algiers putsch".<ref>{{Luaigh foilseachán|title=May 1958 crisis in France|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=May_1958_crisis_in_France&oldid=992681790|journal=Wikipedia|date=2020-12-06|language=en}}</ref> Tháinig de Gaulle ar ais sa bhliain [[1958]], tar éis géarchéime Bhealtaine 1958, le tacaíocht an Airm, agus shábháil sé an [[daonlathas]] agus an [[Slándáil|tslándáil]] san Fhrainc. Dréachtaíodh [[bunreacht]] nua agus bunaíodh an "Cúigiú Poblacht". Chruthaigh de Gaulle institiúidí nua stáit, institiúidí a thug socracht pholaitiúil don tír. === 1960idí === Toghadh de Gaulle mar Uachtarán na Fraince ar [[21 Nollaig]], [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile. Bhí de Gaulle i gceannas nuair a eisíodh [[Airgead (eacnamaíocht)|airgead]] nua, an "franc nua" ar an 1 Eanáir 1960.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=French franc|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=French_franc&oldid=990607871|journal=Wikipedia|date=2020-11-25|language=en}}</ref> Cuireadh an [[Eacnamaíocht|geilleagar]] san Fhrainc chun cinn ag an am céanna. De bharr [[infheistíocht]] stáit i [[teicneolaíocht|dteicneolaíocht]] an eolais, sa tionscal agus sa spástaiscéalaíocht, cuireadh borradh faoi gheilleagar na Fraince agus tháinig méadú trí mhilliún duine ar dhaonra na tíre sa tréimhse 1962-69. San [[1960idí]], thug de Gaulle an tír chun [[Síocháin|síochána]] agus thug sé [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchas]] don [[An Ailgéir|Ailgéir]], rud a chuir deireadh le [[cogadh]] costasach nár theastaigh ó na Francaigh. Ar an 18 Márta 1962, shínigh rialtas na Fraince agus an FLN Comhaontuithe Évian, agus tháinig an sos cogaidh i bhfeidhm an lá dár gcionn. D'fhorbair an Fhrainc [[airm núicléacha]] agus chuir de Gaulle polasaithe pan-Eorpacha chun tosaigh. Ach dhiúltaigh de Gaulle don [[An Bhreatain|Bhreatain]] dul isteach i g[[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]] sa bhliain 1967.<ref>{{Cite news|teideal=Emphatic 'No' by de Gaulle|url=https://www.theguardian.com/world/1967/nov/28/eu.france|work=The Guardian|dáta=1967-11-28|dátarochtana=2019-06-18|language=en-GB|údar=Nesta Roberts}}</ref>[[Íomhá:Cashel House Hotel-012.JPG|clé|mion|220px|Teach [[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Chaisil]], 3 Meitheamh 1969: síniú de Gaulle]][[Íomhá:Cashel House Hotel-003.JPG|clé|mion|220px|Cuimhneachán, Teach [[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Chaisil]], [[Contae na Gaillimhe]]]][[Íomhá:Ring of Kerry Sneem de Gaulle Denkmal Irland@20160602.jpg|clé|mion|220px|Cuimhneachán de Gaulle i gCiarraí, [[An tSnaidhm]]]] [[Íomhá:General de Gaulle - geograph.org.uk - 717956.jpg|clé|mion|220px|Cuimhneachán i [[Londain]]]] == Gnóthaí eachtracha == Bhí de Gaulle in aghaidh bhallraíocht na Breataine sa [[Comhphobal Eorpach|Chomhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]] (an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] níos déanaí). Lean Éire uirthi ag lorg ballraíochta sa CEE ach bhí deireadh le dóchas i 1963 nuair a léirigh Uachtarán de Gaulle nár theastaigh ón bhFrainc go mbeadh an Bhreatain sa chomhphobal. Ansin chuir an tUachtarán de Gaulle cosc leis an dara hiarratas sa bhliain 1967.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ec.europa.eu/ireland/about-us/ireland-in-eu_ga|teideal=Éire san AE|údar=Laurent BELLEC|dáta=2016-05-30|language=en|work=Éire - European Commission|dátarochtana=2019-11-09}}</ref> Mar sin, níor éirigh le hÉirinn ina cuid iarratas a bheith ina ball den CEE sna [[1960idí]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.feasta.ie/2003/eanair/smaoinpol.html|teideal=Feasta - Smaointe polaitíochta|work=www.feasta.ie|dátarochtana=2019-11-09|archivedate=2017-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171121101925/http://www.feasta.ie/2003/eanair/smaoinpol.html}}</ref> == 1968, agus éirí as == Tharla [[réabhlóid]] na mac léinn i [[An Bhealtaine|mBealtaine]] 1968. Ar an [[13 Bealtaine]] [[1968]], ghlac 800,000 duine, na ceardchumainn ina measc, páirt san agóid i bPáras in aghaidh de Gaulle. Ach sa deireadh thiar, ní raibh an Páirtí Cumannach sásta dul i gcomhpháirt leis na mic léinn (mar shampla "Dany le Rouge") ná a leithéid agus níorbh fhada go bhfuair an Ginearál de Gaulle an lámh in uachtar arís<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/leabhair/scealta-nuachta/|teideal=Scéalta Nuachta. Leabhair COMHAR 2016|údar=Deaglán de Bhréadún|dáta=2016|dátarochtana=2019}}</ref>, ar feadh cúpla mí ar aon nós. D'éirigh de Gaulle as oifig ar an [[28 Aibreán]] [[1969]]. Nuair a theip ar an reifreann a eagraíodh i mí Aibreáin 1969 chun an córas polaitiúil a leasú faoi mar a bhí molta aige, d’éirigh sé as oifig láithreach. Ach i ndáiríre, ba iad eachtraí mhí na Bealtaine 1968 a chuir deireadh le ré de Gaulle san Fhrainc. == De Gaulle in Éirinn agus bás == Thug de Gaulle cuairt ar Éirinn sa bhliain [[1969]]. Bhí an t-uachtarán  díreach tar éis éirí as agus tháinig sé go hÉirinn ar feadh sé seachtaine le scríobh agus le machnamh, in aois a ocht mbliana déag agus trí scór, agus in ísle brí. Chuaigh sé go Doire Fhíonáin i gCiarraí ar dtús, seanáit chónaithe Uí Chonaill, óir mhair a spéis i nDónall Ó Conaill ar feadh a shaoil.<ref name="tuairisc" /> Chaith sé cúpla seachtain i gContae Chiarraí ([[An tSnaidhm]]) agus i gContae na Gaillimhe ([[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Caiseal]]). Is in óstlann gar don tSnaidhm, Co. Chiarraí, an ''Heron’s Cove'', agus sa ''Cashel House Hotel'' i g[[Conamara]] a chaith de Gaulle agus a bhean chéile, Yvonne, formhór a gcuid ama agus iad in Éirinn. Ansin chaith de Gaulle cúpla lá [[Baile Átha Cliath|cois Life]] ag deireadh a thurais. In oirthear na tíre dóibh, thugadar cuairt ar Ghleann Dá Loch. Thug sé cuairt ar an uachtarán, [[Éamon de Valera]]. Ag cruinniú a bhí aige le baill den [[rialtas]], fiafraíodh de cén chomhairle a bheadh aige do mhuintir na hÉireann. Is fiú machnamh a dhéanamh ar an bhfreagra a thug sé:<blockquote>“Tá bhur neamhspleáchas polaitiúil agaibh. Caithfidh sibh bhur neamhspleáchas eacnamaíoch agus intleachtúil a fháil.” <ref>{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}</ref></blockquote>Ansin chuaigh de Gaulle abhaile go [[Colombey-les-Deux-Églises]], áit ar chaith an chuid eile dá shaol – seachas cuairt ar an [[An Spáinn|Spáinn]] i 1970 (chun bualadh le [[Francisco Franco|Franco]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.la-guerre-d-espagne.net/que_se_passa-t-il.htm|teideal=que_se_passa-t-il|work=www.la-guerre-d-espagne.net|dátarochtana=2020-11-09|archivedate=2021-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502064431/https://www.la-guerre-d-espagne.net/que_se_passa-t-il.htm}}</ref>). Bhí an tsláinte go maith ag de Gaulle ag deireadh a shaoil. Ach ar an 9 Samhain 1970, bhí sé ag imirt ''Solitaire'' nuair a tháinig [[ainéaras]] air go tobann. Bhí sé 79 bliain d’aois ag an am. == Sinsir Éireannacha == Ba de shliocht Éireannach é de Gaulle ar thaobh a mháthar; ba í Marie Angélique McCartan a shin-seanmháthair. Ba de mhuintir Mhic Artáin as Cineál Fhártaigh i gContae an Dúin í, teaghlach Seacaibíteach ar theith cuid mhór díobh go dtí an Fhrainc i ndeireadh an 17ú haois.<ref name="tuairisc">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/de-gaulle-dev-agus-daithi-o-conaill/|teideal=De Gaulle, Dev agus Dónall Ó Conaill…|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=4 Meán Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-04}}</ref><ref name="IT">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/de-gaulle-i-measc-na-ngael-1.683376|teideal=De Gaulle i measc na nGael|údar=P. J. Mac Gabhann|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-11-09}}</ref> Ba í Joséphine-Marie de Gaulle, a sheanmháthair ar thaobh a athar, a scríobh [[beathaisnéis]] [[Dónall Ó Conaill|Dhónaill Uí Chonaill]], ''Le libérateur de l'Irlande'' (1848), leabhar a léigh sé agus é ina ghasúr. Julia Delannoy ab ainm dá sheanmháthair ar thaobh a mháthar.<ref name="IT" /> Phós de Gaulle Yvonne Vendroux sa bhliain [[1921]] agus bhí triúr [[Teaghlach|clainne]] acu. == Ar scáileán == Choimisiúnaigh [[TG4]] scannán faisnéise 49 nóiméad, ''De Gaulle in Éirinn'', ó Tile Films faoi de Gaulle agus [[Éamon de Valera]].<ref name="tuairisc" /> In 2026 eisíodh ''[[De Gaulle (scannáin 2026)|De Gaulle]]'' (''La Bataille de Gaulle''), dhá scannán beathaisnéise a stiúraigh Antonin Baudry agus a bhfuil Simon Abkarian i bpáirt de Gaulle iontu. Taispeánadh an chéad mhír ag [[Féile Scannán Cannes]] i mBealtaine 2026, agus bhí breis is cúig mhilliún ticéad díolta ar an dá mhír san Fhrainc faoi dheireadh an tsamhraidh.<ref>[https://variety.com/2026/film/global/pathe-de-gaulle-french-box-office-youtuber-inoxtag-1236800043/ "How Pathé's 'De Gaulle' Fought Its Way Back at the French Box Office"], ''Variety'', 2026.</ref> == Féach freisin == * ''[[Appel du 18 juin 1940 (Ginearál de Gaulle)|Appel du 18 juin]]'' * [[De Gaulle (scannáin 2026)|''De Gaulle'' (scannáin 2026)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:De Gaulle, Charles}} [[Catagóir:Básanna i 1970]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1890]] [[Catagóir:Andóra]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Monarcaí]] [[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] [[Catagóir:Charles de Gaulle]] 2dkgmopx1tbyat9dah5v9n1yvqj56n0 1327336 1327333 2026-09-05T14:27:08Z TGcoa 21229 /* Saighdiúireacht */ 1327336 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[uachtarán]] agus laoch [[Cogadh|cogaidh]] na [[An Fhrainc|Fraince]] é an ginearál '''Charles de Gaulle''' ([[22 Samhain]] [[1890]] – [[9 Samhain]] [[1970]]). Is é de Gaulle a dhiúltaigh géilleadh d’fhórsaí míleata na Gearmáine i Meitheamh 1940 agus a ghlaoigh ar na Francaigh tús a chur le slógadh a chuirfeadh an ruaig ar an namhaid. Is é de Gaulle a thug seasamh athuair don Fhrainc i measc mhórchumhachtaí an domhain sa [[An Cogadh Fuar|tréimhse iarchogaidh]], idir 1958 agus 1969 go háirithe. Léirigh suirbhé<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.lecese.fr/sites/default/files/pdf/Avis/2010/2010_06_bernard_plasait.pdf|teideal=AMÉLIORER L'IMAGE DE LA FRANCE|údar=CONSEIL ÉCONOMIQUE, SOCIAL ET ENVIRONNEMENTAL (lecese.fr)|dáta=2009|dátarochtana=2020}}</ref> i 2010 gur cheap 70 faoin gcéad de mhuintir na Fraince gurb é an Ginearál de Gaulle an té is tábhachtaí riamh i stair na Fraince, i bhfad chun tosaigh ar leithéidí [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]], [[Séarlas Mór]], [[Louis XIV na Fraince|Louis XIV]] nó [[Jean Jaurès]]. Bhí fuil Éireannach sa Ghinearál de Gaulle: de shliocht Mhic Artáin ab ea é ar thaobh a mháthar.<ref>{{Lua idirlín|url=http://eu2013.ie/ie/nuacht/news-items/2130603mosmyweek/|teideal=Irish EU Presidency, News items : 2130603 MoS My week|work=eu2013.ie|dátarochtana=2019-11-10|archivedate=2019-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191110093525/http://eu2013.ie/ie/nuacht/news-items/2130603mosmyweek/}}</ref> [[Íomhá:Charles de Gaulle 1915.jpeg|clé|mion|288x288px|1915, ina chaptaen ag an am]] [[Íomhá:CharlesDeGaullespeech18June.JPG|clé|mion|220px|óráid ar 18 Meitheamh 1940, craoladh inar impigh de Gaulle ar na Francaigh, a bhí ag iarraidh leanúint leis an troid, dul i dteagmháil leis. ]] [[Íomhá:Charles de Gaulle 1943 Tunisia.jpg|clé|mion|220px|De Gaulle, Meitheamh 1943 i dTúinis, le Ginearál Mast]] == Saighdiúireacht == Chuaigh de Gaulle isteach in Arm na Fraince sa bhliain [[1912]] tar éis ceithre bliana ag staidéar ag Saint-Cyr, [[scoil]] míleata Francach. Bhí sé páirteach sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]]. Gortaíodh agus gabhadh é ag Douaumont, i rith [[Cath Verdun|Chath Verdun]] an 2 Márta [[1916]]. D'fhan sé san Arm tar éis an chogaidh agus tugadh aird air mar mholtóir cogaidh armúrtha agus eitilte míleata. Thuig sé an tábhacht a bhainfeadh le [[tanc|tancanna]] sa chéad chogadh eile, agus scríobh sé [[leabhar]] dar teideal ''Vers l’armée de métier'' (‘I dtreo airm ghairmiúil’) ar an saothar sa bhliain 1935, leabhar nár tharraing mórán airde sa Fhrainc ach a léadh go cúramach lastoir den [[An Réin|Réin]]. Cúig bliana dár gcionn, d’úsáid an ''Wehrmacht'' na teaicticí a bhí molta ag de Gaulle chun línte cosanta na bhFrancach a réabadh.<ref>{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}</ref> Ba Choirnéal é ag tús an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogaidh Dhomhanda]], ach fuair sé ardú céime go Briogáidire-Ghinearál tar éis bheith i gceannas ar frithionsaí buach i rith Titime na Fraince sa bhliain [[1940]] agus tugadh post dó mar Fho-Rúnaí Stáit um Chogadh agus um Chosaint Náisiúnta i [[rialtas]] na Fraince. Fuair de Gaulle post sóisearach i rialtas Paul Reynaud ag an nóiméad deireanach nuair a bhí na Gearmánaigh ag druidim le Páras. Ba léir do chách go raibh ‘cath na Fraince’ caillte um an dtaca sin, ach bhí de Gaulle ar an mbeagán a thuig nárbh ionann cath na Fraince a chailliúint agus an cogadh a chailliúint. Mhol sé go n-aistreofaí an rialtas go dtí an Ailgéir; go gcúlódh an cabhlach, a raibh fágtha den aerfhórsa, is an méid den arm a d’fhéadfaí a shábháil, go dtí an Afraic thuaidh nó go Sasana; agus – thar aon rud eile – go leanfaí leis an troid. Nuair a fuair sé amach go raibh Pétain, [[Príomh-Aire|Príomhaire]] na Fraince, ag lorg sosa cogaidh leis na [[Naitsithe]], theith de Gaulle agus oifigigh sinsearacha eile go dtí [[Londain]]. Ní raibh ina theannta ach a ''aide de camp'', an Leifteanant Geoffroy de Courcel, amhail Don Quijote agus Sancho Panza na nua-aoise. Seo mar a scríobh de Gaulle faoin am sin: <blockquote>“Chonacthas dom féin go rabhas i m’aonar agus fágtha gan taca, mar a bheadh duine ar imeall aigéin agus é ag iarraidh snámh trasna.”</blockquote>Thug de Gaulle [[Appel du 18 juin 1940 (Ginearál de Gaulle)|óráid raidió cháiliúil]] ar [[18 Meitheamh]] [[1940]] i Londain, "L'appel du 18 juin", <ref>{{Luaigh foilseachán|title=L'Appel du 18 Juin|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=L%27Appel_du_18_Juin&oldid=196436380|journal=Wikipédia|date=2022-08-26|language=fr}}</ref>ag iarraidh ar mhuintir na Fraince seasamh in aghaidh na forghabhála. Rinne de Gaulle, anois ina Ghinearál agus ceannaire féincheaptha, achainí ar chách tacú leis agus cháin sé an sos cogaidh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Appeal of 18 June|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Appeal_of_18_June&oldid=902425672|journal=Wikipedia|date=2019-06-18|language=en}}</ref> “Má tá cath caillte ag an bhFrainc inniu,” a dúirt de Gaulle, “níl an cogadh caillte aici.” {{Main|Cath na Fraince}} Ansin bhunaigh sé Fórsaí na bhFrancach Saor chun leanúint leis an troid thar lear in aghaidh na [[Gearmánaigh]]. Thosaigh daoine ag cloí leis an ''France Combattante,'' mar a ghlaofaí ar an ngluaiseacht, ina nduine agus ina nduine ar dtús, ansin ina mbaicle agus ina mbaicle. Dhá mhí dár gcionn, thiontaigh an chéad mhír d’impireacht na Fraince a cóta nuair a thug na húdaráis choilíneacha i [[Sead]] a ndílseacht do ghluaiseacht de Gaulle seachas do rialtas an Mharascail Pétain. Faoin [[18 Meitheamh]] [[1942]], nuair a labhair an Ginearál ag slógadh dá lucht leanúna san Albert Hall i [[Londain]], bhí 70,000 fear ag troid i bhfórsaí armtha na Fraince Saoire. Bhí dhá rannán armúrtha ina measc, agus bhí ceann de na rannáin sin tar éis meanma na bhFrancach ar fud na cruinne a ardú trí chath a bhriseadh ar ''Afrikakorps'' na Gearmáine ag Bir Hakeim. Bhí na Fórsaí seo go mór chun tosaigh i saoradh na Fraince. Saoradh [[Páras]] ar an [[25 Lúnasa]], [[1944]] agus ceapadh de Gaulle ina [[Uachtarán]] ar [[Rialtas|Rialtas]] Sealadach na Fraince. Agus de Gaulle ag labhairt leis an slua daoine bailithe os comhair an Hôtel de Ville i bPáras tar éis d’airm na gComhghuaillithe seilbh a ghlacadh ar an gcathair, dúirt sé: <blockquote>Páras. Páras maslaithe. Páras scriosta. Páras céasta. Ach Páras fuascailte! </blockquote>[[Íomhá:Charles de Gaulle-1963.jpg|clé|mion|220px|De Gaulle, 1963]] == Quatrième République == Idir na blianta 1946 agus 1958, bhí de Gaulle as cumhacht. Tugtar ''‘la traversée du désert’'' nó ‘an turas trasna an fhásaigh’ ar an tréimhse seo. Theip ar an ''Rassemblement du peuple français'', gluaiseacht pholaitiúil a bhunaigh de Gaulle sna blianta sin, ach glaodh ar ais é sa bhliain 1958 nuair a bhí cogadh cathartha ar tí briseadh amach de bharr ghéarchéim na hAilgéire. "Ceann d’íoróin na staire is ea é gur chinn polaiteoirí na Fraince cumhacht iomlán a bhronnadh ar an nGinearál de Gaulle nuair a chlis ar an 4ú poblacht, go díreach mar a bhronnadar cumhacht iomlán ar an Marascal Pétain nuair a chlis ar an 3ú poblacht ocht mbliana déag roimhe sin."<ref>{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}</ref>[[Íomhá:Pomnik de Gaulle`a.jpg|clé|mion|220px|Dealbh, [[Vársá]]]] == Cinquième République == === 1958 === Bhí an Fhrainc ina cíor thuathail amach is amach sa bhliain 1958. Bhí an tír i gceartlár géarchéime [[Eacnamaíocht|eacnamaíochta]] agus an-droch-chuma ar chúrsaí san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Tharla coup d'état ar an 13 Bealtaine 1958, an "Algiers putsch".<ref>{{Luaigh foilseachán|title=May 1958 crisis in France|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=May_1958_crisis_in_France&oldid=992681790|journal=Wikipedia|date=2020-12-06|language=en}}</ref> Tháinig de Gaulle ar ais sa bhliain [[1958]], tar éis géarchéime Bhealtaine 1958, le tacaíocht an Airm, agus shábháil sé an [[daonlathas]] agus an [[Slándáil|tslándáil]] sa Fhrainc. Dréachtaíodh [[bunreacht]] nua agus bunaíodh an "Cúigiú Poblacht". Chruthaigh de Gaulle institiúidí nua stáit, institiúidí a thug socracht pholaitiúil don tír. === 1960idí === Toghadh de Gaulle mar Uachtarán na Fraince ar [[21 Nollaig]], [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile. Bhí de Gaulle i gceannas nuair a eisíodh [[Airgead (eacnamaíocht)|airgead]] nua, an "franc nua" ar an 1 Eanáir 1960.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=French franc|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=French_franc&oldid=990607871|journal=Wikipedia|date=2020-11-25|language=en}}</ref> Cuireadh an [[Eacnamaíocht|geilleagar]] san Fhrainc chun cinn ag an am céanna. De bharr [[infheistíocht]] stáit i [[teicneolaíocht|dteicneolaíocht]] an eolais, sa tionscal agus sa spástaiscéalaíocht, cuireadh borradh faoi gheilleagar na Fraince agus tháinig méadú trí mhilliún duine ar dhaonra na tíre sa tréimhse 1962-69. San [[1960idí]], thug de Gaulle an tír chun [[Síocháin|síochána]] agus thug sé [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchas]] don [[An Ailgéir|Ailgéir]], rud a chuir deireadh le [[cogadh]] costasach nár theastaigh ó na Francaigh. Ar an 18 Márta 1962, shínigh rialtas na Fraince agus an FLN Comhaontuithe Évian, agus tháinig an sos cogaidh i bhfeidhm an lá dár gcionn. D'fhorbair an Fhrainc [[airm núicléacha]] agus chuir de Gaulle polasaithe pan-Eorpacha chun tosaigh. Ach dhiúltaigh de Gaulle don [[An Bhreatain|Bhreatain]] dul isteach i g[[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]] sa bhliain 1967.<ref>{{Cite news|teideal=Emphatic 'No' by de Gaulle|url=https://www.theguardian.com/world/1967/nov/28/eu.france|work=The Guardian|dáta=1967-11-28|dátarochtana=2019-06-18|language=en-GB|údar=Nesta Roberts}}</ref>[[Íomhá:Cashel House Hotel-012.JPG|clé|mion|220px|Teach [[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Chaisil]], 3 Meitheamh 1969: síniú de Gaulle]][[Íomhá:Cashel House Hotel-003.JPG|clé|mion|220px|Cuimhneachán, Teach [[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Chaisil]], [[Contae na Gaillimhe]]]][[Íomhá:Ring of Kerry Sneem de Gaulle Denkmal Irland@20160602.jpg|clé|mion|220px|Cuimhneachán de Gaulle i gCiarraí, [[An tSnaidhm]]]] [[Íomhá:General de Gaulle - geograph.org.uk - 717956.jpg|clé|mion|220px|Cuimhneachán i [[Londain]]]] == Gnóthaí eachtracha == Bhí de Gaulle in aghaidh bhallraíocht na Breataine sa [[Comhphobal Eorpach|Chomhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]] (an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] níos déanaí). Lean Éire uirthi ag lorg ballraíochta sa CEE ach bhí deireadh le dóchas i 1963 nuair a léirigh Uachtarán de Gaulle nár theastaigh ón bhFrainc go mbeadh an Bhreatain sa chomhphobal. Ansin chuir an tUachtarán de Gaulle cosc leis an dara hiarratas sa bhliain 1967.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ec.europa.eu/ireland/about-us/ireland-in-eu_ga|teideal=Éire san AE|údar=Laurent BELLEC|dáta=2016-05-30|language=en|work=Éire - European Commission|dátarochtana=2019-11-09}}</ref> Mar sin, níor éirigh le hÉirinn ina cuid iarratas a bheith ina ball den CEE sna [[1960idí]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.feasta.ie/2003/eanair/smaoinpol.html|teideal=Feasta - Smaointe polaitíochta|work=www.feasta.ie|dátarochtana=2019-11-09|archivedate=2017-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171121101925/http://www.feasta.ie/2003/eanair/smaoinpol.html}}</ref> == 1968, agus éirí as == Tharla [[réabhlóid]] na mac léinn i [[An Bhealtaine|mBealtaine]] 1968. Ar an [[13 Bealtaine]] [[1968]], ghlac 800,000 duine, na ceardchumainn ina measc, páirt san agóid i bPáras in aghaidh de Gaulle. Ach sa deireadh thiar, ní raibh an Páirtí Cumannach sásta dul i gcomhpháirt leis na mic léinn (mar shampla "Dany le Rouge") ná a leithéid agus níorbh fhada go bhfuair an Ginearál de Gaulle an lámh in uachtar arís<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/leabhair/scealta-nuachta/|teideal=Scéalta Nuachta. Leabhair COMHAR 2016|údar=Deaglán de Bhréadún|dáta=2016|dátarochtana=2019}}</ref>, ar feadh cúpla mí ar aon nós. D'éirigh de Gaulle as oifig ar an [[28 Aibreán]] [[1969]]. Nuair a theip ar an reifreann a eagraíodh i mí Aibreáin 1969 chun an córas polaitiúil a leasú faoi mar a bhí molta aige, d’éirigh sé as oifig láithreach. Ach i ndáiríre, ba iad eachtraí mhí na Bealtaine 1968 a chuir deireadh le ré de Gaulle san Fhrainc. == De Gaulle in Éirinn agus bás == Thug de Gaulle cuairt ar Éirinn sa bhliain [[1969]]. Bhí an t-uachtarán  díreach tar éis éirí as agus tháinig sé go hÉirinn ar feadh sé seachtaine le scríobh agus le machnamh, in aois a ocht mbliana déag agus trí scór, agus in ísle brí. Chuaigh sé go Doire Fhíonáin i gCiarraí ar dtús, seanáit chónaithe Uí Chonaill, óir mhair a spéis i nDónall Ó Conaill ar feadh a shaoil.<ref name="tuairisc" /> Chaith sé cúpla seachtain i gContae Chiarraí ([[An tSnaidhm]]) agus i gContae na Gaillimhe ([[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Caiseal]]). Is in óstlann gar don tSnaidhm, Co. Chiarraí, an ''Heron’s Cove'', agus sa ''Cashel House Hotel'' i g[[Conamara]] a chaith de Gaulle agus a bhean chéile, Yvonne, formhór a gcuid ama agus iad in Éirinn. Ansin chaith de Gaulle cúpla lá [[Baile Átha Cliath|cois Life]] ag deireadh a thurais. In oirthear na tíre dóibh, thugadar cuairt ar Ghleann Dá Loch. Thug sé cuairt ar an uachtarán, [[Éamon de Valera]]. Ag cruinniú a bhí aige le baill den [[rialtas]], fiafraíodh de cén chomhairle a bheadh aige do mhuintir na hÉireann. Is fiú machnamh a dhéanamh ar an bhfreagra a thug sé:<blockquote>“Tá bhur neamhspleáchas polaitiúil agaibh. Caithfidh sibh bhur neamhspleáchas eacnamaíoch agus intleachtúil a fháil.” <ref>{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}</ref></blockquote>Ansin chuaigh de Gaulle abhaile go [[Colombey-les-Deux-Églises]], áit ar chaith an chuid eile dá shaol – seachas cuairt ar an [[An Spáinn|Spáinn]] i 1970 (chun bualadh le [[Francisco Franco|Franco]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.la-guerre-d-espagne.net/que_se_passa-t-il.htm|teideal=que_se_passa-t-il|work=www.la-guerre-d-espagne.net|dátarochtana=2020-11-09|archivedate=2021-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502064431/https://www.la-guerre-d-espagne.net/que_se_passa-t-il.htm}}</ref>). Bhí an tsláinte go maith ag de Gaulle ag deireadh a shaoil. Ach ar an 9 Samhain 1970, bhí sé ag imirt ''Solitaire'' nuair a tháinig [[ainéaras]] air go tobann. Bhí sé 79 bliain d’aois ag an am. == Sinsir Éireannacha == Ba de shliocht Éireannach é de Gaulle ar thaobh a mháthar; ba í Marie Angélique McCartan a shin-seanmháthair. Ba de mhuintir Mhic Artáin as [[Cineál Fhártaigh]] i g[[Contae an Dúin]] í, teaghlach Seacaibíteach ar theith cuid mhór díobh go dtí an Fhrainc i ndeireadh an 17ú haois.<ref name="tuairisc">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/de-gaulle-dev-agus-daithi-o-conaill/|teideal=De Gaulle, Dev agus Dónall Ó Conaill…|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=4 Meán Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-04}}</ref><ref name="IT">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/de-gaulle-i-measc-na-ngael-1.683376|teideal=De Gaulle i measc na nGael|údar=P. J. Mac Gabhann|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-11-09}}</ref> Ba í Joséphine-Marie de Gaulle, a sheanmháthair ar thaobh a athar, a scríobh [[beathaisnéis]] [[Dónall Ó Conaill|Dhónaill Uí Chonaill]], ''Le libérateur de l'Irlande'' (1848), leabhar a léigh sé agus é ina ghasúr. Julia Delannoy ab ainm dá sheanmháthair ar thaobh a mháthar.<ref name="IT" /> Phós de Gaulle Yvonne Vendroux sa bhliain [[1921]] agus bhí triúr [[Teaghlach|clainne]] acu. == Ar scáileán == Choimisiúnaigh [[TG4]] scannán faisnéise 49 nóiméad, ''De Gaulle in Éirinn'', ó Tile Films faoi de Gaulle agus [[Éamon de Valera]].<ref name="tuairisc" /> In 2026 eisíodh ''[[De Gaulle (scannáin 2026)|De Gaulle]]'' (''La Bataille de Gaulle''), dhá scannán beathaisnéise a stiúraigh Antonin Baudry agus a bhfuil Simon Abkarian i bpáirt de Gaulle iontu. Taispeánadh an chéad mhír ag [[Féile Scannán Cannes]] i mBealtaine 2026, agus bhí breis is cúig mhilliún ticéad díolta ar an dá mhír san Fhrainc faoi dheireadh an tsamhraidh.<ref>[https://variety.com/2026/film/global/pathe-de-gaulle-french-box-office-youtuber-inoxtag-1236800043/ "How Pathé's 'De Gaulle' Fought Its Way Back at the French Box Office"], ''Variety'', 2026.</ref> == Féach freisin == * ''[[Appel du 18 juin 1940 (Ginearál de Gaulle)|Appel du 18 juin]]'' * [[De Gaulle (scannáin 2026)|''De Gaulle'' (scannáin 2026)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:De Gaulle, Charles}} [[Catagóir:Básanna i 1970]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1890]] [[Catagóir:Andóra]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Monarcaí]] [[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] [[Catagóir:Charles de Gaulle]] m8qwbsz9tqd2wqnq2c3ruaviamqecbw 1327352 1327336 2026-09-05T14:52:54Z TGcoa 21229 1327352 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[uachtarán]] agus laoch [[Cogadh|cogaidh]] na [[An Fhrainc|Fraince]] é an ginearál '''Charles de Gaulle''' ([[22 Samhain]] [[1890]] – [[9 Samhain]] [[1970]]). Is é de Gaulle a dhiúltaigh géilleadh d’fhórsaí míleata na Gearmáine i Meitheamh 1940 agus a ghlaoigh ar na Francaigh tús a chur le slógadh a chuirfeadh an ruaig ar an namhaid. Is é de Gaulle a thug seasamh athuair don Fhrainc i measc mhórchumhachtaí an domhain sa [[An Cogadh Fuar|tréimhse iarchogaidh]], idir 1958 agus 1969 go háirithe. Léirigh suirbhé<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.lecese.fr/sites/default/files/pdf/Avis/2010/2010_06_bernard_plasait.pdf|teideal=AMÉLIORER L'IMAGE DE LA FRANCE|údar=CONSEIL ÉCONOMIQUE, SOCIAL ET ENVIRONNEMENTAL (lecese.fr)|dáta=2009|dátarochtana=2020}}</ref> i 2010 gur cheap 70 faoin gcéad de mhuintir na Fraince gurb é an Ginearál de Gaulle an té is tábhachtaí riamh i stair na Fraince, i bhfad chun tosaigh ar leithéidí [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]], [[Séarlas Mór]], [[Louis XIV na Fraince|Louis XIV]] nó [[Jean Jaurès]]. Bhí fuil Éireannach sa Ghinearál de Gaulle: de shliocht Mhic Artáin ab ea é ar thaobh a mháthar.<ref>{{Lua idirlín|url=http://eu2013.ie/ie/nuacht/news-items/2130603mosmyweek/|teideal=Irish EU Presidency, News items : 2130603 MoS My week|work=eu2013.ie|dátarochtana=2019-11-10|archivedate=2019-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191110093525/http://eu2013.ie/ie/nuacht/news-items/2130603mosmyweek/}}</ref> [[Íomhá:Charles de Gaulle 1915.jpeg|clé|mion|288x288px|1915, ina chaptaen ag an am]] [[Íomhá:CharlesDeGaullespeech18June.JPG|clé|mion|220px|óráid ar 18 Meitheamh 1940, craoladh inar impigh de Gaulle ar na Francaigh, a bhí ag iarraidh leanúint leis an troid, dul i dteagmháil leis. ]] [[Íomhá:Charles de Gaulle 1943 Tunisia.jpg|clé|mion|220px|De Gaulle, Meitheamh 1943 i dTúinis, le Ginearál Mast]] == Saighdiúireacht == Chuaigh de Gaulle isteach in Arm na Fraince sa bhliain [[1912]] tar éis ceithre bliana ag staidéar ag Saint-Cyr, [[scoil]] míleata Francach. Bhí sé páirteach sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]]. Gortaíodh agus gabhadh é ag Douaumont, i rith [[Cath Verdun|Chath Verdun]] an 2 Márta [[1916]]. D'fhan sé san Arm tar éis an chogaidh agus tugadh aird air mar mholtóir cogaidh armúrtha agus eitilte míleata. Thuig sé an tábhacht a bhainfeadh le [[tanc|tancanna]] sa chéad chogadh eile, agus scríobh sé [[leabhar]] dar teideal ''Vers l’armée de métier'' (‘I dtreo airm ghairmiúil’) ar an saothar sa bhliain 1935, leabhar nár tharraing mórán airde sa Fhrainc ach a léadh go cúramach lastoir den [[An Réin|Réin]]. Cúig bliana dár gcionn, d’úsáid an ''Wehrmacht'' na teaicticí a bhí molta ag de Gaulle chun línte cosanta na bhFrancach a réabadh.<ref>{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}</ref> Ba Choirnéal é ag tús an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogaidh Dhomhanda]], ach fuair sé ardú céime go Briogáidire-Ghinearál tar éis bheith i gceannas ar frithionsaí buach i rith Titime na Fraince sa bhliain [[1940]] agus tugadh post dó mar Fho-Rúnaí Stáit um Chogadh agus um Chosaint Náisiúnta i [[rialtas]] na Fraince. Fuair de Gaulle post sóisearach i rialtas Paul Reynaud ag an nóiméad deireanach nuair a bhí na Gearmánaigh ag druidim le Páras. Ba léir do chách go raibh ‘cath na Fraince’ caillte um an dtaca sin, ach bhí de Gaulle ar an mbeagán a thuig nárbh ionann cath na Fraince a chailliúint agus an cogadh a chailliúint. Mhol sé go n-aistreofaí an rialtas go dtí an Ailgéir; go gcúlódh an cabhlach, a raibh fágtha den aerfhórsa, is an méid den arm a d’fhéadfaí a shábháil, go dtí an Afraic thuaidh nó go Sasana; agus – thar aon rud eile – go leanfaí leis an troid. Nuair a fuair sé amach go raibh Pétain, [[Príomh-Aire|Príomhaire]] na Fraince, ag lorg sosa cogaidh leis na [[Naitsithe]], theith de Gaulle agus oifigigh sinsearacha eile go dtí [[Londain]]. Ní raibh ina theannta ach a ''aide de camp'', an Leifteanant Geoffroy de Courcel, amhail Don Quijote agus Sancho Panza na nua-aoise. Seo mar a scríobh de Gaulle faoin am sin: <blockquote>“Chonacthas dom féin go rabhas i m’aonar agus fágtha gan taca, mar a bheadh duine ar imeall aigéin agus é ag iarraidh snámh trasna.”</blockquote>Thug de Gaulle [[Appel du 18 juin 1940 (Ginearál de Gaulle)|óráid raidió cháiliúil]] ar [[18 Meitheamh]] [[1940]] i Londain, "L'appel du 18 juin", <ref>{{Luaigh foilseachán|title=L'Appel du 18 Juin|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=L%27Appel_du_18_Juin&oldid=196436380|journal=Wikipédia|date=2022-08-26|language=fr}}</ref>ag iarraidh ar mhuintir na Fraince seasamh in aghaidh na forghabhála. Rinne de Gaulle, anois ina Ghinearál agus ceannaire féincheaptha, achainí ar chách tacú leis agus cháin sé an sos cogaidh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Appeal of 18 June|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Appeal_of_18_June&oldid=902425672|journal=Wikipedia|date=2019-06-18|language=en}}</ref> “Má tá cath caillte ag an bhFrainc inniu,” a dúirt de Gaulle, “níl an cogadh caillte aici.” {{Main|Cath na Fraince}} Ansin bhunaigh sé Fórsaí na bhFrancach Saor chun leanúint leis an troid thar lear in aghaidh na [[Gearmánaigh]]. Thosaigh daoine ag cloí leis an ''France Combattante,'' mar a ghlaofaí ar an ngluaiseacht, ina nduine agus ina nduine ar dtús, ansin ina mbaicle agus ina mbaicle. Dhá mhí dár gcionn, thiontaigh an chéad mhír d’impireacht na Fraince a cóta nuair a thug na húdaráis choilíneacha i [[Sead]] a ndílseacht do ghluaiseacht de Gaulle seachas do rialtas an Mharascail Pétain. Faoin [[18 Meitheamh]] [[1942]], nuair a labhair an Ginearál ag slógadh dá lucht leanúna san Albert Hall i [[Londain]], bhí 70,000 fear ag troid i bhfórsaí armtha na Fraince Saoire. Bhí dhá rannán armúrtha ina measc, agus bhí ceann de na rannáin sin tar éis meanma na bhFrancach ar fud na cruinne a ardú trí chath a bhriseadh ar ''Afrikakorps'' na Gearmáine ag Bir Hakeim. Bhí na Fórsaí seo go mór chun tosaigh i saoradh na Fraince. Saoradh [[Páras]] ar an [[25 Lúnasa]], [[1944]] agus ceapadh de Gaulle ina [[Uachtarán]] ar [[Rialtas|Rialtas]] Sealadach na Fraince. Agus de Gaulle ag labhairt leis an slua daoine bailithe os comhair an Hôtel de Ville i bPáras tar éis d’airm na gComhghuaillithe seilbh a ghlacadh ar an gcathair, dúirt sé: <blockquote>Páras. Páras maslaithe. Páras scriosta. Páras céasta. Ach Páras fuascailte! </blockquote>[[Íomhá:Charles de Gaulle-1963.jpg|clé|mion|220px|De Gaulle, 1963]] == Quatrième République == Idir na blianta 1946 agus 1958, bhí de Gaulle as cumhacht. Tugtar ''‘la traversée du désert’'' nó ‘an turas trasna an fhásaigh’ ar an tréimhse seo. Theip ar an ''Rassemblement du peuple français'', gluaiseacht pholaitiúil a bhunaigh de Gaulle sna blianta sin, ach glaodh ar ais é sa bhliain 1958 nuair a bhí cogadh cathartha ar tí briseadh amach de bharr ghéarchéim na hAilgéire. "Ceann d’íoróin na staire is ea é gur chinn polaiteoirí na Fraince cumhacht iomlán a bhronnadh ar an nGinearál de Gaulle nuair a chlis ar an 4ú poblacht, go díreach mar a bhronnadar cumhacht iomlán ar an Marascal Pétain nuair a chlis ar an 3ú poblacht ocht mbliana déag roimhe sin."<ref>{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}</ref>[[Íomhá:Pomnik de Gaulle`a.jpg|clé|mion|220px|Dealbh, [[Vársá]]]] == Cinquième République == === 1958 === Bhí an Fhrainc ina cíor thuathail amach is amach sa bhliain 1958. Bhí an tír i gceartlár géarchéime [[Eacnamaíocht|eacnamaíochta]] agus an-droch-chuma ar chúrsaí san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Tharla coup d'état ar an 13 Bealtaine 1958, an "Algiers putsch".<ref>{{Luaigh foilseachán|title=May 1958 crisis in France|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=May_1958_crisis_in_France&oldid=992681790|journal=Wikipedia|date=2020-12-06|language=en}}</ref> Tháinig de Gaulle ar ais sa bhliain [[1958]], tar éis géarchéime Bhealtaine 1958, le tacaíocht an Airm, agus shábháil sé an [[daonlathas]] agus an [[Slándáil|tslándáil]] sa Fhrainc. Dréachtaíodh [[bunreacht]] nua agus bunaíodh an "Cúigiú Poblacht". Chruthaigh de Gaulle institiúidí nua stáit, institiúidí a thug socracht pholaitiúil don tír. === 1960idí === Toghadh de Gaulle mar Uachtarán na Fraince ar [[21 Nollaig]], [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile. Bhí de Gaulle i gceannas nuair a eisíodh [[Airgead (eacnamaíocht)|airgead]] nua, an "franc nua" ar an 1 Eanáir 1960.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=French franc|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=French_franc&oldid=990607871|journal=Wikipedia|date=2020-11-25|language=en}}</ref> Cuireadh an [[Eacnamaíocht|geilleagar]] san Fhrainc chun cinn ag an am céanna. De bharr [[infheistíocht]] stáit i [[teicneolaíocht|dteicneolaíocht]] an eolais, sa tionscal agus sa spástaiscéalaíocht, cuireadh borradh faoi gheilleagar na Fraince agus tháinig méadú trí mhilliún duine ar dhaonra na tíre sa tréimhse 1962-69. San [[1960idí]], thug de Gaulle an tír chun [[Síocháin|síochána]] agus thug sé [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchas]] don [[An Ailgéir|Ailgéir]], rud a chuir deireadh le [[cogadh]] costasach nár theastaigh ó na Francaigh. Ar an 18 Márta 1962, shínigh rialtas na Fraince agus an FLN Comhaontuithe Évian, agus tháinig an sos cogaidh i bhfeidhm an lá dár gcionn. D'fhorbair an Fhrainc [[airm núicléacha]] agus chuir de Gaulle polasaithe pan-Eorpacha chun tosaigh. Ach dhiúltaigh de Gaulle don [[An Bhreatain|Bhreatain]] dul isteach i g[[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]] sa bhliain 1967.<ref>{{Cite news|teideal=Emphatic 'No' by de Gaulle|url=https://www.theguardian.com/world/1967/nov/28/eu.france|work=The Guardian|dáta=1967-11-28|dátarochtana=2019-06-18|language=en-GB|údar=Nesta Roberts}}</ref>[[Íomhá:Cashel House Hotel-012.JPG|clé|mion|220px|Teach [[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Chaisil]], 3 Meitheamh 1969: síniú de Gaulle]][[Íomhá:Cashel House Hotel-003.JPG|clé|mion|220px|Cuimhneachán, Teach [[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Chaisil]], [[Contae na Gaillimhe]]]][[Íomhá:Ring of Kerry Sneem de Gaulle Denkmal Irland@20160602.jpg|clé|mion|220px|Cuimhneachán de Gaulle i gCiarraí, [[An tSnaidhm]]]] [[Íomhá:General de Gaulle - geograph.org.uk - 717956.jpg|clé|mion|220px|Cuimhneachán i [[Londain]]]] == Gnóthaí eachtracha == Bhí de Gaulle in aghaidh bhallraíocht na Breataine sa [[Comhphobal Eorpach|Chomhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]] (an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] níos déanaí). Lean Éire uirthi ag lorg ballraíochta sa CEE ach bhí deireadh le dóchas i 1963 nuair a léirigh Uachtarán de Gaulle nár theastaigh ón bhFrainc go mbeadh an Bhreatain sa chomhphobal. Ansin chuir an tUachtarán de Gaulle cosc leis an dara hiarratas sa bhliain 1967.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ec.europa.eu/ireland/about-us/ireland-in-eu_ga|teideal=Éire san AE|údar=Laurent BELLEC|dáta=2016-05-30|language=en|work=Éire - European Commission|dátarochtana=2019-11-09}}</ref> Mar sin, níor éirigh le hÉirinn ina cuid iarratas a bheith ina ball den CEE sna [[1960idí]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.feasta.ie/2003/eanair/smaoinpol.html|teideal=Feasta - Smaointe polaitíochta|work=www.feasta.ie|dátarochtana=2019-11-09|archivedate=2017-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171121101925/http://www.feasta.ie/2003/eanair/smaoinpol.html}}</ref> == 1968, agus éirí as == Tharla [[réabhlóid]] na mac léinn i [[An Bhealtaine|mBealtaine]] 1968. Ar an [[13 Bealtaine]] [[1968]], ghlac 800,000 duine, na ceardchumainn ina measc, páirt san agóid i bPáras in aghaidh de Gaulle. Ach sa deireadh thiar, ní raibh an Páirtí Cumannach sásta dul i gcomhpháirt leis na mic léinn (mar shampla "Dany le Rouge") ná a leithéid agus níorbh fhada go bhfuair an Ginearál de Gaulle an lámh in uachtar arís<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/leabhair/scealta-nuachta/|teideal=Scéalta Nuachta. Leabhair COMHAR 2016|údar=Deaglán de Bhréadún|dáta=2016|dátarochtana=2019}}</ref>, ar feadh cúpla mí ar aon nós. D'éirigh de Gaulle as oifig ar an [[28 Aibreán]] [[1969]]. Nuair a theip ar an reifreann a eagraíodh i mí Aibreáin 1969 chun an córas polaitiúil a leasú faoi mar a bhí molta aige, d’éirigh sé as oifig láithreach. Ach i ndáiríre, ba iad eachtraí mhí na Bealtaine 1968 a chuir deireadh le ré de Gaulle san Fhrainc. == De Gaulle in Éirinn agus bás == Thug de Gaulle cuairt ar Éirinn sa bhliain [[1969]]. Bhí an t-uachtarán  díreach tar éis éirí as agus tháinig sé go hÉirinn ar feadh sé seachtaine le scríobh agus le machnamh, in aois a ocht mbliana déag agus trí scór, agus in ísle brí. Chuaigh sé go Doire Fhíonáin i gCiarraí ar dtús, seanáit chónaithe Uí Chonaill, óir mhair a spéis i nDónall Ó Conaill ar feadh a shaoil.<ref name="tuairisc" /> Chaith sé cúpla seachtain i gContae Chiarraí ([[An tSnaidhm]]) agus i gContae na Gaillimhe ([[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Caiseal]]). Is in óstlann gar don tSnaidhm, Co. Chiarraí, an ''Heron’s Cove'', agus sa ''Cashel House Hotel'' i g[[Conamara]] a chaith de Gaulle agus a bhean chéile, Yvonne, formhór a gcuid ama agus iad in Éirinn. Ansin chaith de Gaulle cúpla lá [[Baile Átha Cliath|cois Life]] ag deireadh a thurais. In oirthear na tíre dóibh, thugadar cuairt ar Ghleann Dá Loch. Thug sé cuairt ar an uachtarán, [[Éamon de Valera]]. Ag cruinniú a bhí aige le baill den [[rialtas]], fiafraíodh de cén chomhairle a bheadh aige do mhuintir na hÉireann. Is fiú machnamh a dhéanamh ar an bhfreagra a thug sé:<blockquote>“Tá bhur neamhspleáchas polaitiúil agaibh. Caithfidh sibh bhur neamhspleáchas eacnamaíoch agus intleachtúil a fháil.” <ref>{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}</ref></blockquote>Ansin chuaigh de Gaulle abhaile go [[Colombey-les-Deux-Églises]], áit ar chaith an chuid eile dá shaol – seachas cuairt ar an [[An Spáinn|Spáinn]] i 1970 (chun bualadh le [[Francisco Franco|Franco]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.la-guerre-d-espagne.net/que_se_passa-t-il.htm|teideal=que_se_passa-t-il|work=www.la-guerre-d-espagne.net|dátarochtana=2020-11-09|archivedate=2021-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502064431/https://www.la-guerre-d-espagne.net/que_se_passa-t-il.htm}}</ref>). Bhí an tsláinte go maith ag de Gaulle ag deireadh a shaoil. Ach ar an 9 Samhain 1970, bhí sé ag imirt ''Solitaire'' nuair a tháinig [[ainéaras]] air go tobann. Bhí sé 79 bliain d’aois ag an am. == Sinsir Éireannacha == Ba de shliocht Éireannach é de Gaulle ar thaobh a mháthar; ba í Marie Angélique McCartan a shin-seanmháthair. Ba de mhuintir Mhic Artáin as [[Cineál Fhártaigh]] i g[[Contae an Dúin]] í, teaghlach Seacaibíteach ar theith cuid mhór díobh go dtí an Fhrainc i ndeireadh an 17ú haois.<ref name="tuairisc">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/de-gaulle-dev-agus-daithi-o-conaill/|teideal=De Gaulle, Dev agus Dónall Ó Conaill…|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=4 Meán Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-04}}</ref><ref name="IT">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/de-gaulle-i-measc-na-ngael-1.683376|teideal=De Gaulle i measc na nGael|údar=P. J. Mac Gabhann|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-11-09}}</ref> Ba í Joséphine-Marie de Gaulle, a sheanmháthair ar thaobh a athar, a scríobh [[beathaisnéis]] [[Dónall Ó Conaill|Dhónaill Uí Chonaill]], ''Le libérateur de l'Irlande'' (1848), leabhar a léigh sé agus é ina ghasúr. Julia Delannoy ab ainm dá sheanmháthair ar thaobh a mháthar.<ref name="IT" /> Phós de Gaulle Yvonne Vendroux sa bhliain [[1921]] agus bhí triúr [[Teaghlach|clainne]] acu. == Ar scáileán == Choimisiúnaigh [[TG4]] scannán faisnéise 49 nóiméad, ''De Gaulle in Éirinn'', ó Tile Films faoi de Gaulle agus [[Éamon de Valera]].<ref name="tuairisc" /> In 2026 eisíodh ''[[De Gaulle (scannáin 2026)|De Gaulle]]'' (''La Bataille de Gaulle''), dhá scannán beathaisnéise a stiúraigh Antonin Baudry agus a bhfuil Simon Abkarian i bpáirt de Gaulle iontu. Taispeánadh an chéad mhír ag [[Féile Scannán Cannes]] i mBealtaine 2026, agus bhí breis is cúig mhilliún ticéad díolta ar an dá mhír san Fhrainc faoi dheireadh an tsamhraidh.<ref>[https://variety.com/2026/film/global/pathe-de-gaulle-french-box-office-youtuber-inoxtag-1236800043/ "How Pathé's 'De Gaulle' Fought Its Way Back at the French Box Office"], ''Variety'', 2026.</ref> == Féach freisin == * ''[[Appel du 18 juin 1940 (Ginearál de Gaulle)|Appel du 18 juin]]'' * [[De Gaulle (scannáin 2026)|''De Gaulle'' (scannáin 2026)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:De Gaulle, Charles}} [[Catagóir:Básanna i 1970]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1890]] [[Catagóir:Andóra]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] [[Catagóir:Charles de Gaulle]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] mhmt86mltf0o0iha1el66c4nvlgd2v5 1327369 1327352 2026-09-05T15:02:51Z TGcoa 21229 1327369 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[uachtarán]] agus laoch [[Cogadh|cogaidh]] na [[An Fhrainc|Fraince]] é an ginearál '''Charles de Gaulle''' ([[22 Samhain]] [[1890]] – [[9 Samhain]] [[1970]]). Is é de Gaulle a dhiúltaigh géilleadh d’fhórsaí míleata na Gearmáine i Meitheamh 1940 agus a ghlaoigh ar na Francaigh tús a chur le slógadh a chuirfeadh an ruaig ar an namhaid. Is é de Gaulle a thug seasamh athuair don Fhrainc i measc mhórchumhachtaí an domhain sa [[An Cogadh Fuar|tréimhse iarchogaidh]], idir 1958 agus 1969 go háirithe. Léirigh suirbhé<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.lecese.fr/sites/default/files/pdf/Avis/2010/2010_06_bernard_plasait.pdf|teideal=AMÉLIORER L'IMAGE DE LA FRANCE|údar=CONSEIL ÉCONOMIQUE, SOCIAL ET ENVIRONNEMENTAL (lecese.fr)|dáta=2009|dátarochtana=2020}}</ref> i 2010 gur cheap 70 faoin gcéad de mhuintir na Fraince gurb é an Ginearál de Gaulle an té is tábhachtaí riamh i stair na Fraince, i bhfad chun tosaigh ar leithéidí [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]], [[Séarlas Mór]], [[Louis XIV na Fraince|Louis XIV]] nó [[Jean Jaurès]]. Bhí fuil Éireannach sa Ghinearál de Gaulle: de shliocht Mhic Artáin ab ea é ar thaobh a mháthar.<ref>{{Lua idirlín|url=http://eu2013.ie/ie/nuacht/news-items/2130603mosmyweek/|teideal=Irish EU Presidency, News items : 2130603 MoS My week|work=eu2013.ie|dátarochtana=2019-11-10|archivedate=2019-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191110093525/http://eu2013.ie/ie/nuacht/news-items/2130603mosmyweek/}}</ref> [[Íomhá:Charles de Gaulle 1915.jpeg|clé|mion|288x288px|1915, ina chaptaen ag an am]] [[Íomhá:CharlesDeGaullespeech18June.JPG|clé|mion|220px|óráid ar 18 Meitheamh 1940, craoladh inar impigh de Gaulle ar na Francaigh, a bhí ag iarraidh leanúint leis an troid, dul i dteagmháil leis. ]] [[Íomhá:Charles de Gaulle 1943 Tunisia.jpg|clé|mion|220px|De Gaulle, Meitheamh 1943 i dTúinis, le Ginearál Mast]] == Saighdiúireacht == Chuaigh de Gaulle isteach in Arm na Fraince sa bhliain [[1912]] tar éis ceithre bliana ag staidéar ag Saint-Cyr, [[scoil]] míleata Francach. Bhí sé páirteach sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]]. Gortaíodh agus gabhadh é ag Douaumont, i rith [[Cath Verdun|Chath Verdun]] an 2 Márta [[1916]]. D'fhan sé san Arm tar éis an chogaidh agus tugadh aird air mar mholtóir cogaidh armúrtha agus eitilte míleata. Thuig sé an tábhacht a bhainfeadh le [[tanc|tancanna]] sa chéad chogadh eile, agus scríobh sé [[leabhar]] dar teideal ''Vers l’armée de métier'' (‘I dtreo airm ghairmiúil’) ar an saothar sa bhliain 1935, leabhar nár tharraing mórán airde sa Fhrainc ach a léadh go cúramach lastoir den [[An Réin|Réin]]. Cúig bliana dár gcionn, d’úsáid an ''Wehrmacht'' na teaicticí a bhí molta ag de Gaulle chun línte cosanta na bhFrancach a réabadh.<ref>{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}</ref> Ba Choirnéal é ag tús an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogaidh Dhomhanda]], ach fuair sé ardú céime go Briogáidire-Ghinearál tar éis bheith i gceannas ar frithionsaí buach i rith Titime na Fraince sa bhliain [[1940]] agus tugadh post dó mar Fho-Rúnaí Stáit um Chogadh agus um Chosaint Náisiúnta i [[rialtas]] na Fraince. Fuair de Gaulle post sóisearach i rialtas Paul Reynaud ag an nóiméad deireanach nuair a bhí na Gearmánaigh ag druidim le Páras. Ba léir do chách go raibh ‘cath na Fraince’ caillte um an dtaca sin, ach bhí de Gaulle ar an mbeagán a thuig nárbh ionann cath na Fraince a chailliúint agus an cogadh a chailliúint. Mhol sé go n-aistreofaí an rialtas go dtí an Ailgéir; go gcúlódh an cabhlach, a raibh fágtha den aerfhórsa, is an méid den arm a d’fhéadfaí a shábháil, go dtí an Afraic thuaidh nó go Sasana; agus – thar aon rud eile – go leanfaí leis an troid. Nuair a fuair sé amach go raibh Pétain, [[Príomh-Aire|Príomhaire]] na Fraince, ag lorg sosa cogaidh leis na [[Naitsithe]], theith de Gaulle agus oifigigh sinsearacha eile go dtí [[Londain]]. Ní raibh ina theannta ach a ''aide de camp'', an Leifteanant Geoffroy de Courcel, amhail Don Quijote agus Sancho Panza na nua-aoise. Seo mar a scríobh de Gaulle faoin am sin: <blockquote>“Chonacthas dom féin go rabhas i m’aonar agus fágtha gan taca, mar a bheadh duine ar imeall aigéin agus é ag iarraidh snámh trasna.”</blockquote>Thug de Gaulle [[Appel du 18 juin 1940 (Ginearál de Gaulle)|óráid raidió cháiliúil]] ar [[18 Meitheamh]] [[1940]] i Londain, "L'appel du 18 juin", <ref>{{Luaigh foilseachán|title=L'Appel du 18 Juin|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=L%27Appel_du_18_Juin&oldid=196436380|journal=Wikipédia|date=2022-08-26|language=fr}}</ref>ag iarraidh ar mhuintir na Fraince seasamh in aghaidh na forghabhála. Rinne de Gaulle, anois ina Ghinearál agus ceannaire féincheaptha, achainí ar chách tacú leis agus cháin sé an sos cogaidh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Appeal of 18 June|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Appeal_of_18_June&oldid=902425672|journal=Wikipedia|date=2019-06-18|language=en}}</ref> “Má tá cath caillte ag an bhFrainc inniu,” a dúirt de Gaulle, “níl an cogadh caillte aici.” {{Main|Cath na Fraince}} Ansin bhunaigh sé Fórsaí na bhFrancach Saor chun leanúint leis an troid thar lear in aghaidh na [[Gearmánaigh]]. Thosaigh daoine ag cloí leis an ''France Combattante,'' mar a ghlaofaí ar an ngluaiseacht, ina nduine agus ina nduine ar dtús, ansin ina mbaicle agus ina mbaicle. Dhá mhí dár gcionn, thiontaigh an chéad mhír d’impireacht na Fraince a cóta nuair a thug na húdaráis choilíneacha i [[Sead]] a ndílseacht do ghluaiseacht de Gaulle seachas do rialtas an Mharascail Pétain. Faoin [[18 Meitheamh]] [[1942]], nuair a labhair an Ginearál ag slógadh dá lucht leanúna san Albert Hall i [[Londain]], bhí 70,000 fear ag troid i bhfórsaí armtha na Fraince Saoire. Bhí dhá rannán armúrtha ina measc, agus bhí ceann de na rannáin sin tar éis meanma na bhFrancach ar fud na cruinne a ardú trí chath a bhriseadh ar ''Afrikakorps'' na Gearmáine ag Bir Hakeim. Bhí na Fórsaí seo go mór chun tosaigh i saoradh na Fraince. Saoradh [[Páras]] ar an [[25 Lúnasa]], [[1944]] agus ceapadh de Gaulle ina [[Uachtarán]] ar [[Rialtas|Rialtas]] Sealadach na Fraince. Agus de Gaulle ag labhairt leis an slua daoine bailithe os comhair an Hôtel de Ville i bPáras tar éis d’airm na gComhghuaillithe seilbh a ghlacadh ar an gcathair, dúirt sé: <blockquote>Páras. Páras maslaithe. Páras scriosta. Páras céasta. Ach Páras fuascailte! </blockquote>[[Íomhá:Charles de Gaulle-1963.jpg|clé|mion|220px|De Gaulle, 1963]] == Quatrième République == Idir na blianta 1946 agus 1958, bhí de Gaulle as cumhacht. Tugtar ''‘la traversée du désert’'' nó ‘an turas trasna an fhásaigh’ ar an tréimhse seo. Theip ar an ''Rassemblement du peuple français'', gluaiseacht pholaitiúil a bhunaigh de Gaulle sna blianta sin, ach glaodh ar ais é sa bhliain 1958 nuair a bhí cogadh cathartha ar tí briseadh amach de bharr ghéarchéim na hAilgéire. "Ceann d’íoróin na staire is ea é gur chinn polaiteoirí na Fraince cumhacht iomlán a bhronnadh ar an nGinearál de Gaulle nuair a chlis ar an 4ú poblacht, go díreach mar a bhronnadar cumhacht iomlán ar an Marascal Pétain nuair a chlis ar an 3ú poblacht ocht mbliana déag roimhe sin."<ref>{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}</ref>[[Íomhá:Pomnik de Gaulle`a.jpg|clé|mion|220px|Dealbh, [[Vársá]]]] == Cinquième République == === 1958 === Bhí an Fhrainc ina cíor thuathail amach is amach sa bhliain 1958. Bhí an tír i gceartlár géarchéime [[Eacnamaíocht|eacnamaíochta]] agus an-droch-chuma ar chúrsaí san [[An Ailgéir|Ailgéir]]. Tharla coup d'état ar an 13 Bealtaine 1958, an "Algiers putsch".<ref>{{Luaigh foilseachán|title=May 1958 crisis in France|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=May_1958_crisis_in_France&oldid=992681790|journal=Wikipedia|date=2020-12-06|language=en}}</ref> Tháinig de Gaulle ar ais sa bhliain [[1958]], tar éis géarchéime Bhealtaine 1958, le tacaíocht an Airm, agus shábháil sé an [[daonlathas]] agus an [[Slándáil|tslándáil]] sa Fhrainc. Dréachtaíodh [[bunreacht]] nua agus bunaíodh an "Cúigiú Poblacht". Chruthaigh de Gaulle institiúidí nua stáit, institiúidí a thug socracht pholaitiúil don tír. === 1960idí === Toghadh de Gaulle mar Uachtarán na Fraince ar [[21 Nollaig]], [[1958]]. Bhí sé in ann an [[tír]] a choimeád le chéile. Bhí de Gaulle i gceannas nuair a eisíodh [[Airgead (eacnamaíocht)|airgead]] nua, an "franc nua" ar an 1 Eanáir 1960.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=French franc|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=French_franc&oldid=990607871|journal=Wikipedia|date=2020-11-25|language=en}}</ref> Cuireadh an [[Eacnamaíocht|geilleagar]] san Fhrainc chun cinn ag an am céanna. De bharr [[infheistíocht]] stáit i [[teicneolaíocht|dteicneolaíocht]] an eolais, sa tionscal agus sa spástaiscéalaíocht, cuireadh borradh faoi gheilleagar na Fraince agus tháinig méadú trí mhilliún duine ar dhaonra na tíre sa tréimhse 1962-69. San [[1960idí]], thug de Gaulle an tír chun [[Síocháin|síochána]] agus thug sé [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchas]] don [[An Ailgéir|Ailgéir]], rud a chuir deireadh le [[cogadh]] costasach nár theastaigh ó na Francaigh. Ar an 18 Márta 1962, shínigh rialtas na Fraince agus an FLN Comhaontuithe Évian, agus tháinig an sos cogaidh i bhfeidhm an lá dár gcionn. D'fhorbair an Fhrainc [[airm núicléacha]] agus chuir de Gaulle polasaithe pan-Eorpacha chun tosaigh. Ach dhiúltaigh de Gaulle don [[An Bhreatain|Bhreatain]] dul isteach i g[[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]] sa bhliain 1967.<ref>{{Cite news|teideal=Emphatic 'No' by de Gaulle|url=https://www.theguardian.com/world/1967/nov/28/eu.france|work=The Guardian|dáta=1967-11-28|dátarochtana=2019-06-18|language=en-GB|údar=Nesta Roberts}}</ref>[[Íomhá:Cashel House Hotel-012.JPG|clé|mion|220px|Teach [[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Chaisil]], 3 Meitheamh 1969: síniú de Gaulle]][[Íomhá:Cashel House Hotel-003.JPG|clé|mion|220px|Cuimhneachán, Teach [[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Chaisil]], [[Contae na Gaillimhe]]]][[Íomhá:Ring of Kerry Sneem de Gaulle Denkmal Irland@20160602.jpg|clé|mion|220px|Cuimhneachán de Gaulle i gCiarraí, [[An tSnaidhm]]]] [[Íomhá:General de Gaulle - geograph.org.uk - 717956.jpg|clé|mion|220px|Cuimhneachán i [[Londain]]]] == Gnóthaí eachtracha == Bhí de Gaulle in aghaidh bhallraíocht na Breataine sa [[Comhphobal Eorpach|Chomhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]] (an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] níos déanaí). Lean Éire uirthi ag lorg ballraíochta sa CEE ach bhí deireadh le dóchas i 1963 nuair a léirigh Uachtarán de Gaulle nár theastaigh ón bhFrainc go mbeadh an Bhreatain sa chomhphobal. Ansin chuir an tUachtarán de Gaulle cosc leis an dara hiarratas sa bhliain 1967.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ec.europa.eu/ireland/about-us/ireland-in-eu_ga|teideal=Éire san AE|údar=Laurent BELLEC|dáta=2016-05-30|language=en|work=Éire - European Commission|dátarochtana=2019-11-09}}</ref> Mar sin, níor éirigh le hÉirinn ina cuid iarratas a bheith ina ball den CEE sna [[1960idí]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.feasta.ie/2003/eanair/smaoinpol.html|teideal=Feasta - Smaointe polaitíochta|work=www.feasta.ie|dátarochtana=2019-11-09|archivedate=2017-11-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171121101925/http://www.feasta.ie/2003/eanair/smaoinpol.html}}</ref> == 1968, agus éirí as == Tharla [[réabhlóid]] na mac léinn i [[An Bhealtaine|mBealtaine]] 1968. Ar an [[13 Bealtaine]] [[1968]], ghlac 800,000 duine, na ceardchumainn ina measc, páirt san agóid i bPáras in aghaidh de Gaulle. Ach sa deireadh thiar, ní raibh an Páirtí Cumannach sásta dul i gcomhpháirt leis na mic léinn (mar shampla "Dany le Rouge") ná a leithéid agus níorbh fhada go bhfuair an Ginearál de Gaulle an lámh in uachtar arís<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/leabhair/scealta-nuachta/|teideal=Scéalta Nuachta. Leabhair COMHAR 2016|údar=Deaglán de Bhréadún|dáta=2016|dátarochtana=2019}}</ref>, ar feadh cúpla mí ar aon nós. D'éirigh de Gaulle as oifig ar an [[28 Aibreán]] [[1969]]. Nuair a theip ar an reifreann a eagraíodh i mí Aibreáin 1969 chun an córas polaitiúil a leasú faoi mar a bhí molta aige, d’éirigh sé as oifig láithreach. Ach i ndáiríre, ba iad eachtraí mhí na Bealtaine 1968 a chuir deireadh le ré de Gaulle san Fhrainc. == De Gaulle in Éirinn agus bás == Thug de Gaulle cuairt ar Éirinn sa bhliain [[1969]]. Bhí an t-uachtarán  díreach tar éis éirí as agus tháinig sé go hÉirinn ar feadh sé seachtaine le scríobh agus le machnamh, in aois a ocht mbliana déag agus trí scór, agus in ísle brí. Chuaigh sé go Doire Fhíonáin i gCiarraí ar dtús, seanáit chónaithe Uí Chonaill, óir mhair a spéis i nDónall Ó Conaill ar feadh a shaoil.<ref name="tuairisc" /> Chaith sé cúpla seachtain i gContae Chiarraí ([[An tSnaidhm]]) agus i gContae na Gaillimhe ([[Caiseal, Contae na Gaillimhe|Caiseal]]). Is in óstlann gar don tSnaidhm, Co. Chiarraí, an ''Heron’s Cove'', agus sa ''Cashel House Hotel'' i g[[Conamara]] a chaith de Gaulle agus a bhean chéile, Yvonne, formhór a gcuid ama agus iad in Éirinn. Ansin chaith de Gaulle cúpla lá [[Baile Átha Cliath|cois Life]] ag deireadh a thurais. In oirthear na tíre dóibh, thugadar cuairt ar Ghleann Dá Loch. Thug sé cuairt ar an uachtarán, [[Éamon de Valera]]. Ag cruinniú a bhí aige le baill den [[rialtas]], fiafraíodh de cén chomhairle a bheadh aige do mhuintir na hÉireann. Is fiú machnamh a dhéanamh ar an bhfreagra a thug sé:<blockquote>“Tá bhur neamhspleáchas polaitiúil agaibh. Caithfidh sibh bhur neamhspleáchas eacnamaíoch agus intleachtúil a fháil.” <ref>{{Lua idirlín|url=http://cstair.blogspot.com/2012_03_01_archive.html|teideal=Séarlas Mór|dáta=2012-07-03|work=Cúrsaí Staire|dátarochtana=2019-11-10}}</ref></blockquote>Ansin chuaigh de Gaulle abhaile go [[Colombey-les-Deux-Églises]], áit ar chaith an chuid eile dá shaol – seachas cuairt ar an [[An Spáinn|Spáinn]] i 1970 (chun bualadh le [[Francisco Franco|Franco]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.la-guerre-d-espagne.net/que_se_passa-t-il.htm|teideal=que_se_passa-t-il|work=www.la-guerre-d-espagne.net|dátarochtana=2020-11-09|archivedate=2021-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210502064431/https://www.la-guerre-d-espagne.net/que_se_passa-t-il.htm}}</ref>). Bhí an tsláinte go maith ag de Gaulle ag deireadh a shaoil. Ach ar an 9 Samhain 1970, bhí sé ag imirt ''Solitaire'' nuair a tháinig [[ainéaras]] air go tobann. Bhí sé 79 bliain d’aois ag an am. == Sinsir Éireannacha == Ba de shliocht Éireannach é de Gaulle ar thaobh a mháthar; ba í Marie Angélique McCartan a shin-seanmháthair. Ba de mhuintir Mhic Artáin as [[Cineál Fhártaigh]] i g[[Contae an Dúin]] í, teaghlach Seacaibíteach ar theith cuid mhór díobh go dtí an Fhrainc i ndeireadh an 17ú haois.<ref name="tuairisc">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/de-gaulle-dev-agus-daithi-o-conaill/|teideal=De Gaulle, Dev agus Dónall Ó Conaill…|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=4 Meán Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-04}}</ref><ref name="IT">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/de-gaulle-i-measc-na-ngael-1.683376|teideal=De Gaulle i measc na nGael|údar=P. J. Mac Gabhann|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-11-09}}</ref> Ba í Joséphine-Marie de Gaulle, a sheanmháthair ar thaobh a athar, a scríobh [[beathaisnéis]] [[Dónall Ó Conaill|Dhónaill Uí Chonaill]], ''Le libérateur de l'Irlande'' (1848), leabhar a léigh sé agus é ina ghasúr. Julia Delannoy ab ainm dá sheanmháthair ar thaobh a mháthar.<ref name="IT" /> Phós de Gaulle Yvonne Vendroux sa bhliain [[1921]] agus bhí triúr [[Teaghlach|clainne]] acu. == Ar scáileán == Choimisiúnaigh [[TG4]] scannán faisnéise 49 nóiméad, ''De Gaulle in Éirinn'', ó Tile Films faoi de Gaulle agus [[Éamon de Valera]].<ref name="tuairisc" /> In 2026 eisíodh ''[[De Gaulle (scannáin 2026)|De Gaulle]]'' (''La Bataille de Gaulle''), dhá scannán beathaisnéise a stiúraigh Antonin Baudry agus a bhfuil Simon Abkarian i bpáirt de Gaulle iontu. Taispeánadh an chéad mhír ag [[Féile Scannán Cannes]] i mBealtaine 2026, agus bhí breis is cúig mhilliún ticéad díolta ar an dá mhír san Fhrainc faoi dheireadh an tsamhraidh.<ref>[https://variety.com/2026/film/global/pathe-de-gaulle-french-box-office-youtuber-inoxtag-1236800043/ "How Pathé's 'De Gaulle' Fought Its Way Back at the French Box Office"], ''Variety'', 2026.</ref> == Féach freisin == * ''[[Appel du 18 juin 1940 (Ginearál de Gaulle)|Appel du 18 juin]]'' * [[De Gaulle (scannáin 2026)|''De Gaulle'' (scannáin 2026)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:De Gaulle, Charles}} [[Catagóir:Básanna i 1970]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1890]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] [[Catagóir:Charles de Gaulle]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] btpuu52w4ayrabp2s9lx4eb8mg02gbv 0 11839 1327385 1310660 2026-09-05T22:55:49Z TGcoa 21229 /* Ciníochas in Éirinn */ 1327385 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Alaska Death Trap.jpg|thumb|right|Póstaer ó rialtas na [[SAM|Stát Aontaithe]] ag léiriú saighdiúir [[Seapán]]ach mar [[fhrancach]].]] [[Íomhá:No Irish Need Apply (lyric sheet).jpg|thumb|right|Póstaer 1862 le liricí amhrán dírithe ar [[Muintir na hÉireann|Mhuintir na hÉireann]] (''Irish Don't Need Apply''), i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]. ]] Is é atá i gceist le '''ciníochas''' ná smaoineamh nó claontacht a deir gur fearr ciníocha áirithe ná cinn eile. Is féidir leis an gciníochas seo a bheith bunaithe ar dhlíthe tíre ar nós an chórais apairtéid a bhí san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]] nó feiniméan leanúnach i measc phobail ar nós an [[frith-Ghiúdachas|fhrith-Ghiúdachais]] a bhí mar chúl taca don [[Uileloscadh]] le linn an [[Dara Cogadh Domhanda]]. Reáchtáiltear ''Lá Idirnáisiúnta um Idirdhealú Ciníoch a Dhíothú'' ar an 21 Márta. == Inimirce == Brú eacnamaíochta agus easpa a chuireann daoine réasúnacha i dtreo an fhuatha agus an naimhdis.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-se-in-am-anailis-cheart-a-dheanamh-ar-na-cuiseanna-leis-an-gciniochas/|teideal=Tá sé in am anailís cheart a dhéanamh ar na cúiseanna leis an gciníochas|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=6 Meán Fómhair 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-09-07}}</ref> Tá manaí na heite deise le cloisteáil timpeall an domhain – cén fáth go mbeadh ár gcuid acmhainní á roinnt le heachtrannaigh nuair nach bhfuil ár ndóthain againn féin?<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.esri.ie/news/new-esri-research-finds-that-attitudes-towards-immigration-and-refugees-remain-largely|teideal=New ESRI research finds that attitudes towards immigration and refugees remain largely positive in Ireland despite some recent declines {{!}} ESRI|dáta=2024-03-22|language=en|work=www.esri.ie|dátarochtana=2024-09-07}}</ref> Ach is léir na buntáistí eacnamaíocha a bhaineann leis an [[inimirce]] ó thaobh na maicreacnamaíochta de <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bu.edu/articles/2024/do-immigrants-and-immigration-help-the-economy/|teideal=Do Immigrants and Immigration Help the Economy?|údar=Andrew Thurston|dáta=2024-04-08|language=en|work=Boston University|dátarochtana=2024-09-07}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.imf.org/-/media/Files/Publications/WP/2023/English/wpiea2023259-print-pdf.ashx|teideal=The Macroeconomic Effects of Large Immigration Waves|údar=IMF / Philipp Engler, Margaux MacDonald, Roberto Piazza, Galen Sher|dáta=2023|dátarochtana=2024}}</ref> == Ionsaithe ciníocha == * D'fheallmharaigh [[James Earl Ray]] an gníomhaí [[Polaitíocht|polaitiúil]], [[Martin Luther King]], ar an [[4 Aibreán]] [[1968]] i [[Memphis, Tennessee|Memphis]], [[Tennessee]]. * Na ''[[dlíthe Jim Crow]]'' sna [[Stáit Aontaithe]], a bhí léirithe go príomha i ndeisceart na Stát Aontaithe, a chuir isteach ar na [[Meiriceánaigh Afracacha]], na [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánaigh Dúchasacha]] srl. * [[Dúnmharú George Floyd]] * [[Uileloscadh]] * [[Apairtéid|Apartheid]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]]. I ré na cinedheighilte, bhí muintir na hAfraice Theas deighilte ina gceithre chine, mar atá, na Bána, na [[Daoine gorma|Gormaigh]], na Daiteánaigh agus na h[[India|Indiaigh]], agus na dreamanna seo á gcoinneáil scartha scoite ó chéile * [[:Catagóir:Eachtraí ciníocha|Eachtraí ciníocha]] == Ciníochas in Éirinn == Bhí méadú ar eachtraí fuatha in aghaidh dhaoine ón Áise ó 2016, bliain an reifrinn a ghlac leis an mBreatimeacht agus ardú go ginearálta ar mhaslú nó ionsaí ar inimircigh. Ina theannta sin ar fad bhí daoine míshuaimhneach, imníoch faoina stádas i ré an Bhreatimeachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-an-ciniochas-eirithe-nios-coitianta-na-an-seicteachas/|teideal=Tá an ciníochas éirithe níos coitianta ná an seicteachas|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=11 Meitheamh 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> Rinne comhlacht neamhspleách Pivotal [[taighde]] thar ceann an [[Coimisiúin Comhionannais Thuaisceart Éireann|Choimisiúin Comhionannais Thuaisceart Éireann]] féachaint le faisnéis bheacht a fháil faoin gceist ‘''Tionchar an Bhreatimeachta ar Mhionlaigh Eitneacha agus Inimircigh i dTuaisceart Éireann''’. Scrúdaíodh fíorthaithí agus braistint na ndaoine chomh maith leis na torthaí shocheacnamaíocha a bhí agus a bheidh ag an mBreatimeacht ar na mionlaigh sin abhus.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.equalityni.org/ECNI/media/ECNI/Publications/Delivering%20Equality/DMU/ImpactOfBrexit-MinorityEthnicMigrantPeople.pdf|teideal=IMPACT OF BREXIT ON MINORITY ETHNIC AND MIGRANT PEOPLE IN NORTHERN IRELAND|údar=equalityni.org Equality Commission for Northern Ireland|dáta=2023|dátarochtana=2023}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/news/northernirelandnews/2023/06/07/news/ethnic_minorities_believe_racism_in_ni_has_risen_since_brexit_report_finds-3332127/|teideal=Ethnic minorities believe racism in NI has risen since Brexit, report finds|údar=Paul Ainsworth|dáta=2023-06-07|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2023-06-12}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishlegal.com/articles/racism-part-of-daily-life-in-northern-ireland-after-brexit|teideal=Racism ‘part of daily life’ in Northern Ireland after Brexit|dáta=2023-06-08|language=en|work=Irish Legal News|dátarochtana=2023-06-12}}</ref> D’airigh go leor gur thug Breatimeacht ugach do dhaoine chun naimhdeas d’inimircigh a nochtadh. {{Príomhalt|Ciníochas in Éirinn}} == Féach freisin == * [[Ciníochas in Éirinn]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Ciníochas| ]] [[Catagóir:Eachtraí ciníocha]] l66ther3he7pj0t1drmei9hp84dmqtc 0 12643 1327357 1298706 2026-09-05T14:57:22Z TGcoa 21229 1327357 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'é '''Laoiseach XIV''' nó mar is fearr aithne air, '''an "Grian-Rí"'''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/an%20Grian-R%C3%AD/ga/|teideal="an Grian-Rí"|work=téarma.ie|dátarochtana=2019-09-01}}</ref> (nó ''Louis-Dieudonné'') ([[5 Meán Fómhair]], [[1638]] – [[1 Meán Fómhair]], [[1715]]) Rí [[An Fhrainc|na Fraince]] agus Rí Navarre ón [[14 Bealtaine]] [[1643]] go lá a [[bháis]]. Tugadh * "an Grian-Rí" (''Le Roi Soleil'' as [[Fraincis]]) nó * Louis Mór (''Louis le Grand'') nó * An Monarc Mór (''Le Grand Monarque'') ar Louis. Chaith sé dhá bhliain déag is trí scór sa ríchathaoir, ní b'fhaide ná aon [[Monarcacht|mhonarc]] eile san [[An Eoraip|Eoraip]] ag an am. == Tús a Shaoil == [[Íomhá:Louis14-2.jpg|clé|mion|alt=|234x234px]] Bhí sé ina Rí sular shlánaigh sé cúig bliana d'aois, ach ní bhfuair sé cumhachtaí an Rí i ndáiríre sular cailleadh an [[Príomh-Aire]] [[Jules Mazarin]] sa bhliain [[1661]]. [[Íomhá:Louis XIV Testament.jpg|clé|mion|177x177px|Uacht Louis]] == Reiligiún agus Cogaí == Is iomaí [[cogadh]] a chuir Louis XIV, cosúil leis an gCogadh Franc-Ollannach, Cogadh Léig Augsburg, agus Cogadh Chomharbas na Spáinne. Chaill na h[[Úgónaigh]] a gceart nuair a chealaigh Louis XIV in 1685 Fógra Nantes (1598).<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/|teideal=Le Curé d'Ars. Comhar 70 (7), lch 18-19. Réamonn Ó Muireadhaigh.|údar=Comhar|dáta=Iúil 2010|dátarochtana=2019}}</ref> Ach bhí cúrsaí an-chasta ann ar fad.<ref>{{Lua idirlín|url=http://100objects.ie/wp-content/uploads/2017/01/9-Story_King-Williams-Gauntlets_Irish_V1.pdf|teideal=King Williams Gauntlets|údar=100objects.ie|dáta=|dátarochtana=2019}}{{Dead link|date=Iúil 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bhí an cogadh in [[Éirinn]] sna 1690idí ina chuid de choimhlint níos mó san Eoraip chun cur i gcoinne Louis XIV arbh é an rialtóir ba chumhachtaí san Eoraip é an tráth sin. Bhí [[Liam I Shasana|Liam]] ag troid ar son cúis [[An Protastúnachas|Phrotastúnach]] ós rud é go raibh sé ag cur i gcoinne Louis, a cheap gur rialtóir mór [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] é féin agus go raibh sé i gcoinne an Phrotastúnachais. Ach bhí [[Pápa]] na [[An Róimh|Róimhe]], a bhí i gcoimhlint le Louis an tráth sin, i measc lucht tacaíochta Liam. == Bás == Tháinig [[iscéime]] ar Louis agus fuair sé bás ar 1 Meán Fómhair [[1715|1715.]] Is éard a dúirt sé agus é ag fáil bháis ná: ''Tá mé ag imeacht anois, ach mairfidh an Stát i gcónaí'' (Fraincis: ''Je m'en vais, mais l'État demeurera toujours''). == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-fr}} {{DEFAULTSORT:Louis 14 na Fraince}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1638]] [[Catagóir:Básanna i 1715]] [[Catagóir:Bailitheoirí ealaíne]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na Fraince]] [[Catagóir:Ríthe Navarre]] [[Catagóir:Teaghlach Búrbónach]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] a2tnsrqn8w2w46jecjqqs0rzxcxudkz 0 13067 1327360 1298709 2026-09-05T14:57:56Z TGcoa 21229 1327360 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Charles_X_of_France.png|thumb|clé|Séarlas ina ógfhear]]{{WD Bosca Sonraí Duine}}Ba é '''Charles X''' ([[9 Deireadh Fómhair]] [[1757]] – [[6 Samhain]] [[1836]]) Rí na [[An Fhrainc|Fraince]] agus [[Navarra]] ó [[1824]] anuas go dtí [[Réabhlóid na Fraince (1830)|Réabhlóid na Fraince]] sa bhliain [[1830]], nuair a d'éirigh sé as an gcoróin. [[Íomhá:CHARLES X IN THE ROLE OF THE GREAT NUTCRACKER.jpg|clé|mion|"An cnóire", scigphictiúr sa bhliain 1904 ]] == Saol == Nuair a cailleadh [[Louis XIII na Fraince|Louis XVIII]] sa bhliain 1824, ba é Charles X, deartháir leis (agus deartháir le [[Louis XVI na Fraince|Louis XVI]]), a tháinig i gcomharbacht air. Tugtar Athghairm na mBúrbónach ar an tréimhse 1815-1830 i stair na Fraince. Mar réimeas bhí sí thar a bheith [[Coimeádachas|choimeádach]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.forasnagaeilge.ie/angum/wp-content/uploads/sites/5/2021/07/34-An-Ealain-An-Pholaitiocht-agus-an-Reabhloid.pdf|teideal=Cabidil 34 - AN EALAÍN, AN PHOLAITÍOCHT AGUS AN RÉABHLÓID|údar=forasnagaeilge.ie|dátarochtana=2021}}</ref> Nuair a tharla Réabhlóid Iúil sa bhliain 1830, baineadh an choróin de Charles, agus gaireadh gaol eile i bhfad amach uaidh, Louis Philippe, ina rí. Tháinig Louis Philippe I as Ríshliocht Orléans, i gcomharbas ar Charles X (i réim ó 1830 go dtí Réabhlóid na Bliana 1848). Ba é Charles rí Búrbónach deireanach na Fraince. Bhí air imeacht ar deoraíocht, [[Sasana]] ar dtús, ansin [[Albain]] agus an Ostair. Fuair sé bás truamhéalach i nGörz ar [[6 Samhain]] [[1836]] (cuid den [[An Ostair-Ungáir|Impireacht na hOstaire agus na hUngáire]] ag an am, inniu san [[An Iodáil|Iodáil]]). == Féach freisin == * [[Réabhlóid Iúil (An Fhrainc, 1830)|Réabhlóid Iúil (1830)]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Séarlas 10 na Fraince}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1757]] [[Catagóir:Básanna i 1836]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ginearáil]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Ríthe na Fraince]] [[Catagóir:Ríthe Navarre]] [[Catagóir:Teaghlach Búrbónach]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] 114lpo4ovaz2w6zauy0p8u3mr0w1tqc 0 15197 1327367 1298717 2026-09-05T15:01:23Z TGcoa 21229 1327367 wikitext text/x-wiki {{athbhreithniú}} {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba uachtarán na [[An Fhrainc|Fraince]] idir 2007 agus [[1995|2012]] é '''Nicolas Sarkozy''', an 23ú uachtarán na Fraince (rugadh '''Nicolas Paul Stéphane Sarközy de Nagy-Bocsa''' ar an [[28 Eanáir]] [[1955]], 17ú arrondissement, [[Páras]], [[An Fhrainc]]). Tugtar an leasainm '''Sarko''' air go forleathan. Fuair sé an ceann is fearr ar [[Ségolène Royal]] sa dara babhta den toghchán uachtaránachta ar an [[6 Bealtaine]] [[2007]]. Tháinig sé i gcomharbacht ar [[Jacques Chirac]] ar an [[16 Bealtaine]] 2007. Roimh a uachtaránacht, ba é ceannaire an ''UMP'' (Aontacht chun Gluaiseachta Coitianta) é. Ceapadh mar Aire Gnóthaí Baile é sa chéad rialtas de chuid Jean-Pierre Raffarin ó Bealtaine [[2002]] go Márta [[2004]] agus ansin ceapadh mar Aire Airgeadais é i rialtas deireanach Raffarin ó Márta 2004 go Bealtaine [[2005]]. Ceapadh arís mar Aire Gnóthaí Baile é i rialtas [[Dominique de Villepin]] (2005-2007). Ba Uachtarán Chomhairle Ginearálta ''départment'' (contae) Hauts-de-Seine é ó 2004 go 2007 agus ba mhéara é ar Neuilly-sur-Seine, ceann de na ''communes'' (bailte) is saibhre sa Fhrainc ó [[1983]] go 2002. Ceapadh é mar Aire Cáinaisnéise é i rialtas Édouard Balladur (RPR, réamhtheachtaí an UMP) i rith téarma deireanach [[François Mitterrand]]. Bhí Sarkozy go mór i bhfabhar dlí agus oird. Gheall sé go neartófar an ''entente cordiale'' leis an [[Ríocht Aontaithe]] agus go mbeadh níos mó comhoibrithe leis na [[Stáit Aontaithe]]. === Coireanna === In 2025 ciontaíodh é faoi bheith i mbun comhcheilge le hairgead a fháil ón Libia ar mhaithe lena fheachtas polaitiúil beagnach sna 2000idí. Maígh Sarkozy nach raibh aon choir déanta aige agus go raibh sé neamhchiontach. chuir sé tús le téarma príosúnachta 5 bliana i bpríosún La Sante i bPáras. I mí na Samnha 2025, d'ordaigh breitheamh go saorfaí Sarkozy fad is a bheadh an t-achomharc in aghaidh a chiontaithe ar bun.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sarkozy scaoilte saor|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1110/1543197-sarkozy-scaoilte-saor/|date=2025-11-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[François Hollande]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sarkozy, Nicolas}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1955]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí rialtais]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Coirpigh]] [[Catagóir:Daoine as Páras]] [[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa]] [[Catagóir:Méaraí]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] 82whnwpinvtq16wvajvrb9lfz2xjbiq 0 15511 1327366 1298703 2026-09-05T15:01:03Z TGcoa 21229 1327366 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'é '''Georges Pompidou''' ([[5 Iúil]] [[1911]] - [[2 Aibreán]] [[1974]]) Uachtarán na [[An Fhrainc|Fraince]] idir [[1969]] agus [[1974]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-fr}} {{DEFAULTSORT:Pompidou, Georges}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1911]] [[Catagóir:Básanna i 1974]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] jvduna58gy5b8b4flehgjme1nmq2jb4 0 15679 1327359 1298708 2026-09-05T14:57:41Z TGcoa 21229 1327359 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Louis XVI''' ([[23 Lúnasa]] [[1754]] – [[21 Eanáir]] [[1793]]) ina [[rí]] ar an bh[[An Fhrainc|Frainc]], ó 1774 go dtí 1792. Ba é Rí na Fraince le linn na [[Réabhlóid na Fraince|Réabhlóide]] ansin agus chuir an rialtas réabhlóideach chun báis é as ardtréas, ar 21 Eanáir 1793. Tháinig deireadh leis an monarcacht absalóideach sa Fhrainc tar éis dó bás a fháil. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-fr}} {{DEFAULTSORT:Louis 16 na Fraince}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1754]] [[Catagóir:Básanna i 1793]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Coirpigh]] [[Catagóir:Daoine curtha chun báis]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Ríthe na Fraince]] [[Catagóir:Ríthe Navarre]] [[Catagóir:Teaghlach Búrbónach]] [[Catagóir:Tréas]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] 4hp5qa4epnt51ol3laihagf2hnplvyl 0 16146 1327363 1298715 2026-09-05T15:00:03Z TGcoa 21229 1327363 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[uachtarán]] na [[An Fhrainc|Fraince]] idir [[1981]] agus [[1995]] é '''François Mitterrand''' ([[26 Deireadh Fómhair]] [[1916]] - [[8 Eanáir]] [[1996]]). Ba shóisialaí go smior é. == Uachtaránacht == Toghadh mar Uachtarán na Fraince é i mBealtaine 1981. Bhí ollbhua ag na sóisialaithe an bhliain sin. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-fr}} {{DEFAULTSORT:Mitterrand, François}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1916]] [[Catagóir:Básanna i 1996]] [[Catagóir:Airí rialtais]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] 4phz58551ghqn2bqgod979hqn6xvdob 0 17359 1327349 1298704 2026-09-05T14:45:27Z TGcoa 21229 Cealaíodh athrú [[Special:Diff/1298704|1298704]] le [[Special:Contributions/Seachránaí|Seachránaí]] ([[User talk:Seachránaí|plé]]) 1327349 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Anraí IV''' ([[13 Nollaig]] [[1553]] - [[14 Bealtaine]] [[1610]]) ina rí ar an [[An Fhrainc|bhFrainc]] ó [[2 Lúnasa]] [[1589]] go dtí [[14 Bealtaine]] [[1610]], nuair a [[Dúnmharú|feallmharaíodh]] é. Ba é an [[rí]] ar éirigh leis deireadh a chuir leis na [[Cogadh|cogaí]] [[reiligiún]]<nowiki/>acha sa Fhrainc, chomh maith le deireadh a chur leis an ngéarchéim chomharbais a bhí ar siúl, nuair a thiontaigh sé ina [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceach]] le teacht i gcoróin. [[Íomhá:Révocation edit de nantes.jpg|clé|mion|Forógra Nantes]] Chuir sé [[Forógra Nantes]] i bhfeidhm sa bhliain [[1598]], rud a bhronn saoirse reiligiúnach áirithe ar [[An Protastúnachas|Phrotastúnaigh]] na Fraince agus a réitigh ceist an [[Creideamh|chreidimh]] sa Fhrainc ar feadh tamall áirithe. [[Íomhá:Le Corps d'Henri IV exposé au Louvre - Alexandre Hesse - MBA Lyon 2014.jpg|clé|mion|Anraí IV luí faoi ghradam stáit,le Alexandre Hesse (19ú haois)]] ==Ginealach== Ba é an chéad rí de shliocht Bourbon agus bhí a shliocht ina ríthe ar an bhFrainc go leanúnach go dtí [[Réabhlóid na Fraince]]. == Feallmharú == Ar [[14 Bealtaine|14 Bealtaitne]] [[1610]] fuair Anraí IV bás de bharr a sháite; d’ionsaigh díograiseoir creidimh, Caitliceach fanaiceach, é. == Féach freisin == * [[Forógra Nantes]] == Naisc sheachtracha == * An pictiúir [https://www.nationalgallery.ie/ga/cuairt-bhanrion-sheaba-ar-sholamh-ri-le-lavinia-fontana "Cuairt Bhanríon Shéaba ar Sholamh Rí le Lavinia Fontana".] Is cosúil go bhfuil an pictiúr seo bunaithe ar eachtra a thit amach in 1600, tráth a thaistil Diúic Mantua trí Bologna ar a mbealach go dtí bainis i bhFlórans, áit a raibh a mbean ghaoil Maria de’ Medici le pósadh ar Anraí IV na Fraince.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/ga/cuairt-bhanrion-sheaba-ar-sholamh-ri-le-lavinia-fontana|teideal=Cuairt Bhanríon Shéaba ar Sholamh Rí le Lavinia Fontana|language=ga|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2021-05-14}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-fr}} {{DEFAULTSORT:Anraí 4 na Fraince}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1553]] [[Catagóir:Básanna i 1610]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine a feallmharaíodh]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Ríthe na Fraince]] [[Catagóir:Ríthe Navarre]] [[Catagóir:Teaghlach Búrbónach]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] 5g9cidrv2lerh5139c1kaiunzo7ifo3 0 17362 1327358 1298707 2026-09-05T14:57:27Z TGcoa 21229 1327358 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Laoiseach XV''' ([[15 Feabhra]] [[1710]] – [[10 Bealtaine]] [[1774]]) ina rí ar an [[An Fhrainc|bhFrainc]] ó [[1 Meán Fómhair]] [[1715]] go dtí [[10 Bealtaine]] [[1774]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-fr}} {{DEFAULTSORT:Louis 15 na Fraince}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1710]] [[Catagóir:Básanna i 1774]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Ríthe na Fraince]] [[Catagóir:Ríthe Navarre]] [[Catagóir:Teaghlach Búrbónach]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] jzbqhw5e781rsauhqj6vsm34j235e2g 0 21060 1327361 1298711 2026-09-05T14:59:03Z TGcoa 21229 1327361 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Marie Edme Patrice Maurice de Mac-Mahon''' ([[13 Meitheamh]] [[1808]] - [[17 Deireadh Fómhair]] [[1893]]) [[Uachtarán na Fraince|Uachtarán]] na [[An Fhrainc|Fraince]] idir 1873 agus 1879. Throid sé in aghaidh [[An Phrúis|na Prúise]] sa bhliain 1870. Scrios sé [[Común Pháras]] tar éis an cogadh leis an bPrúis. Rinneadh Uachtarán na Fraince de i ndiaidh an chogaidh. Níor thacaigh sé leis an bpoblacht agus b'fhearr leis dá mbeadh an Fhrainc faoi na ríthe arís. Ach dhiúltaigh sé a thionchar a úsáid chun iallach a chur ar athrú sa bhunreacht, agus d'fhan an Fhrainc ina poblacht. {{Síol-beath-fr}} {{DEFAULTSORT:Mac Mahon, Patrice de}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1808]] [[Catagóir:Básanna i 1893]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ginearáil]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] 7co3kzwmo8kg025ui4xhlr2009ee3a2 0 21065 1327348 1298712 2026-09-05T14:44:33Z TGcoa 21229 Cealaíodh athrú [[Special:Diff/1298712|1298712]] le [[Special:Contributions/Seachránaí|Seachránaí]] ([[User talk:Seachránaí|plé]]) 1327348 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:VincentAuriol (cropped).png|clé|mion|1951]] B'é '''Jules-Vincent Auriol''' ([[27 Lúnasa]] [[1884]] - [[1 Eanáir]] [[1966]]) [[Uachtarán]] na [[An Fhrainc|Fraince]] idir 1947 agus 1954. {{síol-fr}} {{DEFAULTSORT:Auriol, Vincent}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1884]] [[Catagóir:Básanna i 1966]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] d2okgfo587mqeptlfkis7dwofaf0lkr 1327354 1327348 2026-09-05T14:55:31Z TGcoa 21229 1327354 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'é '''Jules-Vincent Auriol''' ([[27 Lúnasa]] [[1884]] - [[1 Eanáir]] [[1966]]) [[Uachtarán]] na [[An Fhrainc|Fraince]] idir 1947 agus 1954. {{síol-fr}} {{DEFAULTSORT:Auriol, Vincent}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1884]] [[Catagóir:Básanna i 1966]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] rkhgnhc7n6xk1gs836xyiu8x04ars8k 0 30140 1327364 1298710 2026-09-05T15:00:21Z TGcoa 21229 1327364 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Louis-Napoléon Bonaparte''' (20 Aibreán 1808 – [[9 Eanáir]] [[1873]]) an t-aon duine a bhí ina [[uachtarán]] (1848 – 52) ar Dhara Phoblacht na [[An Fhrainc|Fraince]] agus, mar Napoleon III, an t-aon duine a bhí ina Impire (1852 – 70) ar Dhara Impireacht na Fraince, freisin. Is é '''Charles-Louis Napoléon Bonaparte''' an t-ainm a tugadh air nuair a rugadh é. Ba nia agus oidhre de [[Napoléon Bonaparte|Napoléon I]] é. Ba é an chéad duine a toghadh mar Uachtarán na Fraince de réir éileamh an phobail i dtoghchán. Chuir an bunreacht agus an pharlaimint bac air seasamh i dtoghchán chun an Uachtaránacht a bhaint amach den dara huair. Dá bhrí sin, chuir sé ''[[Coup d'état|coup d’état]]'' faoi bhun in 1851 agus tháinig sé i g[[coróin]] dá bharr, ina impire, mar Napoléon III ar an 2 Nollaig 1852, ar chuimhneachán ocht mbliana is daichead chorónú '''Napoléon I'''. Chaith sé tréimhse ní b'fhaide i gcumhacht ná aon cheann stáit eile sa Fhrainc, agus níor sáraíodh é fós maidir leis sin. == Rialtas == [[Íomhá:Napoleon III, målning av Franz Xaver Winterhalter från 1857.jpg|clé|mion|344x344px|Napoleon III, 1857 (Franz Xaver Winterhalter)]] Ag tús a réimis chuir sé srianta cinsireachta agus bearta smachtúla crua i bhfeidhm i gcoinne a chuid céilí comhraic. Bhí thart ar sé mhíle duine ann a cuireadh i b[[príosún]] nó a díbríodh go háitreabh pionóis faoi 1859. Chuaigh na mílte eile ar deoraíocht dá ndeoin féin, [[Victor Hugo]] ina measc.<ref>Milza, Pierre (2006), ''Napoléon III'', Paris: Tempus, lch. 317</ref> Ó 1862 amach, áfach, laghdaigh sé smacht chinsireacht an [[Rialtas|rialtais]], agus tharla gur tugadh “An Impireacht Liobrálach” ar an réimeas sa deireadh. D’fhill roinnt mhaith de chéilí comhraic Napoléon III ar an Fhrainc agus tharla gur toghadh cuid mhaith díobh ina bh[[Teachta Parlaiminte|feisirí]] sa Fhrainc ina dhiaidh sin.<ref>Milza, Pierre (2006), ''Napoléon III'', Paris: Tempus, lch. 559 <nowiki>#</nowiki> </ref> Sa lá atá inniu ann, is fearr aithne ar Napoléon III as athfhorbairt [[Páras|Pháras]] ar scála mór a rinneadh faoi stiúrthóireacht Bharún Haussmann, maor ar an Seine. Sheol sé a leithéidí céanna de thionscadail oibríochtaí poiblí in [[Marseille]], in [[Lyon]] agus i g[[Cathair (lonnaíocht)|cathracha]] eile sa [[Fhrainc]].<ref>Girard, Louis (1986), Napoléon III, Paris: Fayard. lch 338-352</ref> Nuachóirigh Louis-Napoléon an córas baincéireachta, d'fhadaigh agus dhaingnigh sé fairsinge chóras [[Iarnród Éireann|iarnróid]] na Fraince, agus rinne sé den [[Cabhlach cogaidh|chabhlach]] trádála an dara ceann ba mhó dá chineál ar an domhan ag an am. Maidir leis an chóras [[Oideachas|oideachais]], cuireadh feabhas mór ar oideachas na mban agus cuireadh méadú mór ar an líon ábhar éigeantach i scoileanna an chórais phoiblí.<ref>Milza, 2006, lch. 595-598</ref> Ar na leasuithe sóisialta a chuir sé i bhfeidhm, bhí an ceart chun dul ar stailc agus an ceart chun eagraithe d’oibrithe. == Gnóthaí eachtracha == [[Íomhá:Napoleon-III-karikatur.jpg|mion|caracatúr, Napoleon III, 1869 James Tissot, Coïdé)]] Ar thaobh gnóthaí eachtracha de, dhírigh Napoléon III a aird ar thionchar agus ar chumhacht na Fraince san Eoraip agus timpeall an domhain a athneartú. Bhí sé ar son cheannasaíocht an phobail agus an náisiúnachais.<ref>John B. Wolf. ''France, 1814–1919'' (1963). p. 253</ref> Chuaigh sé i gcomhghuaillíocht leis an mBreatain agus fuair an t-aontas sin an ceann is fearr ar [[an Rúis]] i [[Cogadh na Crimé|gCogadh na Crimé]] (1853 – 56). Thug réimeas Louis-Napoléon tacaíocht don ghluaiseacht ar son aontú na h[[An Iodáil|Iodáile]], agus mar thoradh ar an tacaíocht sin, nasc-ghabh sé críocha nua don Fhrainc, [[Saváí]] agus an Contae [[Nice]] ina measc; ag an am céanna, chuir sé fórsaí na Fraince i gcoinne na hIodáile chun na Stáit Phápacha a chosaint ó iarrachtaí na hIodáile iad a nasc-ghabháil. Mhéadaigh sé faoi dhó fairsinge chríocha thar lear Impireacht na Fraince agus chuir sé leo san [[An Áise|Áise]], i réigiún an [[An tAigéan Ciúin|Aigéin Chiúin]] agus san [[An Afraic|Afraic]]. Ní raibh an bua ar a thaobh i gcónaí, áfach, agus theip ar an bhfeachtas míleata ar chuir sé ar bun i Meicsiceo chun réimeas impireachta (Dara hImpireacht [[Meicsiceo]]) a bhunú ann faoi chosaint na Fraince. Chuir Napoléon III tionscadal chun [[Canáil Suaise|Canáil na Suaise]] a thógáil chun cinn agus chuir ar bun modhanna oibre na nuathalmhaíochta sa Fhrainc. Chuir an tionscnamh sin críoch le gorta sa tír agus b'easpórtálaí d’earraí talmhaíochta an Fhrainc as sin amach dá bharr. Shocraigh Napoléon III an Comhaontú Saorthrádála Cobden-Chevalier leis an m[[An Bhreatain|Breatain]] trí idirbheartaíocht agus shocraigh sé comhaontaithe eile dá leithéid ar son na Fraince lena chomhpháirtithe trádála eile san [[An Eoraip|Eoraip]].<ref>Milza, 2006, pp. 464-483</ref> [[File:Franco-Prussian War; Civil unrest in Paris. Wood engraving a Wellcome V0015461.jpg|thumb|Chogadh Franc-Phrúiseach, 1870 i bPáras]] == Cogadh, deoraíocht agus bás == Ón bhliain 1866 amach bhí air dul in aghaidh dhúshlán chumhacht fhás na Prúise. Bhí an [[tír]] sin ag dul i dtreis agus an Seansailéir, [[Otto von Bismarck|Otto von Bismark]], ag iarraidh an Ghearmáin a aontú faoi cheannasaíocht na Prúise. I mí Iúil 1870, chuaigh an Fhrainc in aghaidh na [[An Phrúis|Prúise]] sa [[An Cogadh Franc-Phrúiseach|Chogadh Franc-Phrúiseach]] gan aon chomhghuaillí aici agus airm i bhfad ní ba laige ag an Fhrainc. Ba ghairid go raibh an [[cogadh]] caillte aici. Gabhadh Napoléon III ag Cath an Sedan. Forógraíodh an Tríú Poblacht na Fraince i bPáras ar an 4 Meán Fómhair 1870. Cuireadh an ruaig ar Napoléon III. Chuaigh Louis-Napoléon ar deoraíocht go Sasana, áit ina bhfuair sé [[bás]] in 1873. [[Íomhá:Napoleon III after Death - Illustrated London News Jan 25 1873-2.PNG|clé|mion|288x288px|Bás Napoleon III - Illustrated London News, 25 Eanáir 1873]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-fr}} {{DEFAULTSORT:Napoléon 3}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1808]] [[Catagóir:Básanna i 1873]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as Páras]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Impirí na Fraince]] [[Catagóir:Pearsanra míleata]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] s71m864igjtch5f4dhvmlumo4lgzesq 0 39044 1327343 984761 2026-09-05T14:39:50Z TGcoa 21229 1327343 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[baile]] suite i g[[Contae an Dúin]] i d[[Tuaisceart Éireann]] é '''Baile na hInse'''. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Cineál Fhártaigh|Cineál Fhártaigh]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} {{DEFAULTSORT:Baile na hInse}} [[Catagóir:Bailte i gContae an Dúin]] [[Catagóir:Cineál Fhártaigh]] 6fe7kj44xp1054t187257i0k3hadvyj 0 39073 1327340 1162416 2026-09-05T14:35:32Z TGcoa 21229 1327340 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[baile]] suite i g[[Contae an Dúin]] é '''Droim an Easa'''.<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1416975|title=Droim an Easa/Drumaness {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-ie}} {{DEFAULTSORT:Droim an Easa}} [[Catagóir:Bailte i gContae an Dúin]] [[Catagóir:Cineál Fhártaigh]] 9cbpkrd2esro1sg63b7zap73hn283k4 1327347 1327340 2026-09-05T14:40:41Z TGcoa 21229 1327347 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[baile]] suite i g[[Contae an Dúin]] é '''Droim an Easa'''.<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1416975|title=Droim an Easa/Drumaness {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Cineál Fhártaigh|Cineál Fhártaigh]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-ie}} {{DEFAULTSORT:Droim an Easa}} [[Catagóir:Bailte i gContae an Dúin]] [[Catagóir:Cineál Fhártaigh]] jgksp51j4neokpa8ih4lpe8t8825m14 0 39142 1327341 1321468 2026-09-05T14:36:06Z TGcoa 21229 /* Tagairtí */ 1327341 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Sráidbhaile]] beag agus paróiste sibhialta i g[[Contae an Dúin]], [[Cúige Uladh]] is ea '''Loch an Oileáin''' <ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1411722|title=Loch an Oileáin/Loughinisland {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Tá sé idir [[Dún Pádraig]] agus [[Baile na hInse, Contae an Dúin|Baile na hInse]], timpeall 34 ciliméadar ó dheas ó [[Béal Feirste|Bhéal Feirste]]. == Stair == D'fhás Loch an Oileáin aníos i mbaile fearainn Taobh na nDarach, in aice le loch a bhfuil oileán beag air. Ba é an t-oileán seo ceanncheathrú chlann Mhic Artáin a bhí cumhachtach ón 11ú haois go dtí an 16ú haois, agus iad ag rialú thar chríoch Chineál Fhártaigh máguaird .[ 3] Tá cáil ar an sráidbhaile mar gheall ar a thrí shéipéal a tógadh ar an oileán seo idir an 13ú agus an 17ú haois. Is féidir fothracha de na heaglaisí agus reilig a fheiceáil fós .[ 4] Chomh maith lena heaglaisí paróiste, sa bhliain 1836 taifeadadh go raibh scoil i Loch an Oileáin .[4] Arís, sa lá atá inniu ann, tá bunscoil agus séipéal Caitliceach sa sráidbhaile, agus 'St. Macartan's' mar ainm ar an mbeirt acu. Níor chuir na Trioblóidí isteach ar Loch an Oileáin den chuid is mó. Ar an 18 Meitheamh 1994, áfach, tharla sléacht [[Seicteachas|seicteach]] in O'Toole's, [[teach tábhairne]] i Loch an Oileáin.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Loughinisland massacre|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Loughinisland_massacre&oldid=902393620|journal=Wikipedia|date=2019-06-18|language=en}}</ref> Maraíodh seisear, a bhí ag breathnú ar an gcluiche, Poblacht na hÉireann v an Iodáil, i g[[Corn Sacair an Domhain|Corn Sacair an Domhain 1994]]. ==Áiteanna inspéise== Is grúpa de thrí sheaneaglas atá ina bhfothracha iad Eaglaisí Loch an Oileáin atá suite i reilig ar oileán i Loch Loch an Oileáin, áit a sroichtear trí chosán ardaithe.[4]bainte amach trí chabhsa.[ 4] Is í an chéad tagairt thaifeadta ná tagairt d’eaglais pharóiste ar an suíomh sa bhliain 1306. Is do shéipéal paróiste ar an suíomh sa bhliain 1306 an tagairt is luaithe a taifeadadh. Is í an Mheán-Eaglais an ceann is sine acu, agus í ag dul siar go dtí an tríú haois déag is dócha. Tógadh an Eaglais Thuaidh mhór sa chúigiú haois déag, chun ionad na Meán-Eaglaise a ghlacadh is dócha, agus bhí sí in úsáid go dtí an bhliain 1720. Is í an Eaglais Theas (nó Eaglais Mhic Artáin) an ceann is lú; tá an dáta 1636 agus na ceannlitreacha PMC — a sheasann do Phelim Mac Artáin — le feiceáil ar dhoras thiar na heaglaise, doras a bhfuil snoíodóireacht maisithe air. Is do shéipéal paróiste ar an suíomh sa bhliain 1306 an tagairt is luaithe a taifeadadh. Is í an Mheán - Eaglais an ceann is sine, ón 13ú haois is dócha. Tógadh an Eaglais mhór Thuaidh sa 15ú haois, is dócha le teacht in áit na Meán - Eaglaise, agus lean sí in úsáid go dtí 1720. Is í an Eaglais Theas (MacCartan's) an ceann is lú, agus tá an dáta 1636 agus na túslitreacha PMC do Phelim MacCartan ar an doras thiar atá snoite go mionléir. ==Dolmain Eanach Dorn== Tá an séadchomhartha Dolmain Eanach Dorn ar chladach thoir thuaidh Loch Loch an Oileáin, laistigh de radharc na nEaglaisí. Is éard atá sa dolmen, atá roinnt 3,500 bliain d'aois, ná liag mhullaigh beagán díláithrithe a chlúdaíonn seomra dronuilleogach, a bhfuil trí chloch taobh fágtha ina seasamh ann. Ceaptar go mb'fhéidir gur iarsmaí de thuama pasáiste atá ann. Ba ar liag mhullaigh an tséadchomhartha seo a sheas Tomás Ruiséal, duine de chomhbhunaitheoirí [[Cumann na nÉireannach Aontaithe|Chumann na nÉireannach Aontaithe]], chun impí ar mhuintir Loch an Oileáin a bheith páirteach in Éirí Amach Emmett 1803 a raibh Robert Emmet chun cinn ann, nár éirigh leis. Ach le linn don Rúisléach a bheith i bhfolach i mBaile Átha Cliath gabhadh é. Cuireadh go Príosún Dhún Phádraig é, áit ar cuireadh chun báis é trí chrochadh agus dícheannadh ina dhiaidh sin, ar an 21 Deireadh Fómhair 1803. Bhí sé cúig bliana déag agus fiche d’aois. ==Daoine== * Rugadh [[Edward Gribben]], píolóta sársciliúil de chuid an Chéad Chogaidh Dhomhanda ar cuireadh cúig bhua san aer ina leith, i Loch an Oileáin. * Is as Loch an Oileáin í Emma Rogan, ball de chuid Shinn Féin i dTionól Thuaisceart Éireann idir 2017 agus 2022.<ref name="btel-2017-06-17-daughter">{{cite news |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/northern-ireland/daughter-of-loughinisland-victim-vows-to-represent-all-as-sinn-fein-mla-35835754.html |title=Daughter of Loughinisland victim vows to represent all as Sinn Fein MLA |date=17 June 2017 |first=Noel |last=McAdam |newspaper=Belfast Telegraph |access-date=17 July 2017 |archive-url=https://archive.today/20170717094004/http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/northern-ireland/daughter-of-loughinisland-victim-vows-to-represent-all-as-sinn-fein-mla-35835754.html |archive-date=17 July 2017 |url-status=dead}}</ref> == Féach freisin == * [[Sléacht Loch an Oileáin]]. == Tagairtí == {{Reflist}}{{síol}} {{DEFAULTSORT:Loch an Oileain}} [[Catagóir:Bailte i gContae an Dúin]] [[Catagóir:Cineál Fhártaigh]] hgvy2pfbexmy3feyyrzxyns53d3awr0 1327346 1327341 2026-09-05T14:40:26Z TGcoa 21229 /* Tagairtí */ 1327346 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Sráidbhaile]] beag agus paróiste sibhialta i g[[Contae an Dúin]], [[Cúige Uladh]] is ea '''Loch an Oileáin''' <ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1411722|title=Loch an Oileáin/Loughinisland {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Tá sé idir [[Dún Pádraig]] agus [[Baile na hInse, Contae an Dúin|Baile na hInse]], timpeall 34 ciliméadar ó dheas ó [[Béal Feirste|Bhéal Feirste]]. == Stair == D'fhás Loch an Oileáin aníos i mbaile fearainn Taobh na nDarach, in aice le loch a bhfuil oileán beag air. Ba é an t-oileán seo ceanncheathrú chlann Mhic Artáin a bhí cumhachtach ón 11ú haois go dtí an 16ú haois, agus iad ag rialú thar chríoch Chineál Fhártaigh máguaird .[ 3] Tá cáil ar an sráidbhaile mar gheall ar a thrí shéipéal a tógadh ar an oileán seo idir an 13ú agus an 17ú haois. Is féidir fothracha de na heaglaisí agus reilig a fheiceáil fós .[ 4] Chomh maith lena heaglaisí paróiste, sa bhliain 1836 taifeadadh go raibh scoil i Loch an Oileáin .[4] Arís, sa lá atá inniu ann, tá bunscoil agus séipéal Caitliceach sa sráidbhaile, agus 'St. Macartan's' mar ainm ar an mbeirt acu. Níor chuir na Trioblóidí isteach ar Loch an Oileáin den chuid is mó. Ar an 18 Meitheamh 1994, áfach, tharla sléacht [[Seicteachas|seicteach]] in O'Toole's, [[teach tábhairne]] i Loch an Oileáin.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Loughinisland massacre|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Loughinisland_massacre&oldid=902393620|journal=Wikipedia|date=2019-06-18|language=en}}</ref> Maraíodh seisear, a bhí ag breathnú ar an gcluiche, Poblacht na hÉireann v an Iodáil, i g[[Corn Sacair an Domhain|Corn Sacair an Domhain 1994]]. ==Áiteanna inspéise== Is grúpa de thrí sheaneaglas atá ina bhfothracha iad Eaglaisí Loch an Oileáin atá suite i reilig ar oileán i Loch Loch an Oileáin, áit a sroichtear trí chosán ardaithe.[4]bainte amach trí chabhsa.[ 4] Is í an chéad tagairt thaifeadta ná tagairt d’eaglais pharóiste ar an suíomh sa bhliain 1306. Is do shéipéal paróiste ar an suíomh sa bhliain 1306 an tagairt is luaithe a taifeadadh. Is í an Mheán-Eaglais an ceann is sine acu, agus í ag dul siar go dtí an tríú haois déag is dócha. Tógadh an Eaglais Thuaidh mhór sa chúigiú haois déag, chun ionad na Meán-Eaglaise a ghlacadh is dócha, agus bhí sí in úsáid go dtí an bhliain 1720. Is í an Eaglais Theas (nó Eaglais Mhic Artáin) an ceann is lú; tá an dáta 1636 agus na ceannlitreacha PMC — a sheasann do Phelim Mac Artáin — le feiceáil ar dhoras thiar na heaglaise, doras a bhfuil snoíodóireacht maisithe air. Is do shéipéal paróiste ar an suíomh sa bhliain 1306 an tagairt is luaithe a taifeadadh. Is í an Mheán - Eaglais an ceann is sine, ón 13ú haois is dócha. Tógadh an Eaglais mhór Thuaidh sa 15ú haois, is dócha le teacht in áit na Meán - Eaglaise, agus lean sí in úsáid go dtí 1720. Is í an Eaglais Theas (MacCartan's) an ceann is lú, agus tá an dáta 1636 agus na túslitreacha PMC do Phelim MacCartan ar an doras thiar atá snoite go mionléir. ==Dolmain Eanach Dorn== Tá an séadchomhartha Dolmain Eanach Dorn ar chladach thoir thuaidh Loch Loch an Oileáin, laistigh de radharc na nEaglaisí. Is éard atá sa dolmen, atá roinnt 3,500 bliain d'aois, ná liag mhullaigh beagán díláithrithe a chlúdaíonn seomra dronuilleogach, a bhfuil trí chloch taobh fágtha ina seasamh ann. Ceaptar go mb'fhéidir gur iarsmaí de thuama pasáiste atá ann. Ba ar liag mhullaigh an tséadchomhartha seo a sheas Tomás Ruiséal, duine de chomhbhunaitheoirí [[Cumann na nÉireannach Aontaithe|Chumann na nÉireannach Aontaithe]], chun impí ar mhuintir Loch an Oileáin a bheith páirteach in Éirí Amach Emmett 1803 a raibh Robert Emmet chun cinn ann, nár éirigh leis. Ach le linn don Rúisléach a bheith i bhfolach i mBaile Átha Cliath gabhadh é. Cuireadh go Príosún Dhún Phádraig é, áit ar cuireadh chun báis é trí chrochadh agus dícheannadh ina dhiaidh sin, ar an 21 Deireadh Fómhair 1803. Bhí sé cúig bliana déag agus fiche d’aois. ==Daoine== * Rugadh [[Edward Gribben]], píolóta sársciliúil de chuid an Chéad Chogaidh Dhomhanda ar cuireadh cúig bhua san aer ina leith, i Loch an Oileáin. * Is as Loch an Oileáin í Emma Rogan, ball de chuid Shinn Féin i dTionól Thuaisceart Éireann idir 2017 agus 2022.<ref name="btel-2017-06-17-daughter">{{cite news |url=http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/northern-ireland/daughter-of-loughinisland-victim-vows-to-represent-all-as-sinn-fein-mla-35835754.html |title=Daughter of Loughinisland victim vows to represent all as Sinn Fein MLA |date=17 June 2017 |first=Noel |last=McAdam |newspaper=Belfast Telegraph |access-date=17 July 2017 |archive-url=https://archive.today/20170717094004/http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/northern-ireland/daughter-of-loughinisland-victim-vows-to-represent-all-as-sinn-fein-mla-35835754.html |archive-date=17 July 2017 |url-status=dead}}</ref> == Féach freisin == * [[Sléacht Loch an Oileáin]] * [[:Catagóir:Cineál Fhártaigh|Cineál Fhártaigh]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Loch an Oileain}} [[Catagóir:Bailte i gContae an Dúin]] [[Catagóir:Cineál Fhártaigh]] n7tjxayu3zcwbvx2wmxgntjb2xkpsyj 0 39144 1327339 1038905 2026-09-05T14:34:13Z TGcoa 21229 1327339 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} {{Logainmneacha|An Chloch|An Chloch}} Is [[baile]] suite i g[[Contae an Dúin]] í '''an Chloch'''. {{síol}} {{DEFAULTSORT:Chloch, An}} [[Catagóir:Bailte i gContae an Dúin]] [[Catagóir:Cineál Fhártaigh]] 1ph98hvkg71fea2c9ge9hi0albfkj6j 1327344 1327339 2026-09-05T14:40:03Z TGcoa 21229 1327344 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} {{Logainmneacha|An Chloch|An Chloch}} Is [[baile]] suite i g[[Contae an Dúin]] í '''an Chloch'''. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Cineál Fhártaigh|Cineál Fhártaigh]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} {{DEFAULTSORT:Chloch, An}} [[Catagóir:Bailte i gContae an Dúin]] [[Catagóir:Cineál Fhártaigh]] 70poqwumrq8rtwzxl55pcwrqgv1j27b 10 40140 1327398 1323587 2026-09-06T01:18:57Z ~2026-47675-57 76816 1327398 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name=Uimhir |title=[[Uimhir|Uimhreacha]] |state=uncollapse |listclass=hlist |style= |list1={{Navbox|child |title=[[0 (uimhir)|0í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|zero|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[0 (uimhir)|0]] • [[1 (uimhir)|1]] • [[2 (uimhir)|2]] • [[3 (uimhir)|3]] • [[4 (uimhir)|4]] • [[5 (uimhir)|5]] • [[6 (uimhir)|6]] • [[7 (uimhir)|7]] • [[8 (uimhir)|8]] • [[9 (uimhir)|9]] |list2= [[10 (uimhir)|10]] • [[11 (uimhir)|11]] • [[12 (uimhir)|12]] • [[13 (uimhir)|13]] • [[14 (uimhir)|14]] • [[15 (uimhir)|15]] • [[16 (uimhir)|16]] • [[17 (uimhir)|17]] • [[18 (uimhir)|18]] • [[19 (uimhir)|19]] |list3= [[20 (uimhir)|20]] • [[21 (uimhir)|21]] • [[22 (uimhir)|22]] • [[23 (uimhir)|23]] • [[24 (uimhir)|24]] • [[25 (uimhir)|25]] • [[26 (uimhir)|26]] • [[27 (uimhir)|27]] • [[28 (uimhir)|28]] • [[29 (uimhir)|29]] |list4= [[30 (uimhir)|30]] • [[31 (uimhir)|31]] • [[32 (uimhir)|32]] • [[33 (uimhir)|33]] • [[34 (uimhir)|34]] • [[35 (uimhir)|35]] • [[36 (uimhir)|36]] • [[37 (uimhir)|37]] • [[38 (uimhir)|38]] • [[39 (uimhir)|39]] |list5= [[40 (uimhir)|40]] • [[41 (uimhir)|41]] • [[42 (uimhir)|42]] • [[43 (uimhir)|43]] • [[44 (uimhir)|44]] • [[45 (uimhir)|45]] • [[46 (uimhir)|46]] • [[47 (uimhir)|47]] • [[48 (uimhir)|48]] • [[49 (uimhir)|49]] |list6= [[50 (uimhir)|50]] • [[51 (uimhir)|51]] • [[52 (uimhir)|52]] • [[53 (uimhir)|53]] • [[54 (uimhir)|54]] • [[55 (uimhir)|55]] • [[56 (uimhir)|56]] • [[57 (uimhir)|57]] • [[58 (uimhir)|58]] • [[59 (uimhir)|59]] |list7= [[60 (uimhir)|60]] • [[61 (uimhir)|61]] • [[62 (uimhir)|62]] • [[63 (uimhir)|63]] • [[64 (uimhir)|64]] • [[65 (uimhir)|65]] • [[66 (uimhir)|66]] • [[67 (uimhir)|67]] • [[68 (uimhir)|68]] • [[69 (uimhir)|69]] |list8= [[70 (uimhir)|70]] • [[71 (uimhir)|71]] • [[72 (uimhir)|72]] • [[73 (uimhir)|73]] • [[74 (uimhir)|74]] • [[75 (uimhir)|75]] • [[76 (uimhir)|76]] • [[77 (uimhir)|77]] • [[78 (uimhir)|78]] • [[79 (uimhir)|79]] |list9= [[80 (uimhir)|80]] • [[81 (uimhir)|81]] • [[82 (uimhir)|82]] • [[83 (uimhir)|83]] • [[84 (uimhir)|84]] • [[85 (uimhir)|85]] • [[86 (uimhir)|86]] • [[87 (uimhir)|87]] • [[88 (uimhir)|88]] • [[89 (uimhir)|89]] |list10= [[90 (uimhir)|90]] • [[91 (uimhir)|91]] • [[92 (uimhir)|92]] • [[93 (uimhir)|93]] • [[94 (uimhir)|94]] • [[95 (uimhir)|95]] • [[96 (uimhir)|96]] • [[97 (uimhir)|97]] • [[98 (uimhir)|98]] • [[99 (uimhir)|99]] }} |list2={{Navbox|child |title=[[100 (uimhir)|100í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|1|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[100 (uimhir) | 100]] • [[101 (uimhir) | 101]] • [[102 (uimhir) | 102]] • [[103 (uimhir) | 103]] • [[104 (uimhir) | 104]] • [[105 (uimhir) | 105]] • [[106 (uimhir) | 106]] • [[107 (uimhir) | 107]] • [[108 (uimhir) | 108]] • [[109 (uimhir) | 109]] |list2= [[110 (uimhir) | 110]] • [[111 (uimhir) | 111]] • [[112 (uimhir) | 112]] • [[113 (uimhir) | 113]] • [[114 (uimhir) | 114]] • [[115 (uimhir) | 115]] • [[116 (uimhir) | 116]] • [[117 (uimhir) | 117]] • [[118 (uimhir) | 118]] • [[119 (uimhir) | 119]] |list3= [[120 (uimhir) | 120]] • [[121 (uimhir) | 121]] • [[122 (uimhir) | 122]] • [[123 (uimhir) | 123]] • [[124 (uimhir) | 124]] • [[125 (uimhir) | 125]] • [[126 (uimhir) | 126]] • [[127 (uimhir) | 127]] • [[128 (uimhir) | 128]] • [[129 (uimhir) | 129]] |list4 = [[130 (uimhir) | 130]] • [[131 (uimhir) | 131]] • [[132 (uimhir) | 132]] • [[133 (uimhir) | 133]] • [[134 (uimhir) | 134]] • [[135 (uimhir) | 135]] • [[136 (uimhir) | 136]] • [[137 (uimhir) | 137]] • [[138 (uimhir) | 138]] • [[139 (uimhir) | 139]] |list5 = [[140 (uimhir) | 140]] • [[141 (uimhir) | 141]] • [[142 (uimhir) | 142]] • [[143 (uimhir) | 143]] • [[144 (uimhir) | 144]] • [[145 (uimhir) | 145]] • [[146 (uimhir) | 146]] • [[147 (uimhir) | 147]] • [[148 (uimhir) | 148]] • [[149 (uimhir) | 149]] |list6 = [[150 (uimhir) | 150]] • [[151 (uimhir) | 151]] • [[152 (uimhir) | 152]] • [[153 (uimhir) | 153]] • [[154 (uimhir) | 154]] • [[155 (uimhir) | 155]] • [[156 (uimhir) | 156]] • [[157 (uimhir) | 157]] • [[158 (uimhir) | 158]] • [[159 (uimhir) | 159]] |list7 = [[160 (uimhir) | 160]] • [[161 (uimhir) | 161]] • [[162 (uimhir) | 162]] • [[163 (uimhir) | 163]] • [[164 (uimhir) | 164]] • [[165 (uimhir) | 165]] • [[166 (uimhir) | 166]] • [[167 (uimhir) | 167]] • [[168 (uimhir) | 168]] • [[169 (uimhir) | 169]] |list8 = [[170 (uimhir) | 170]] • [[171 (uimhir) | 171]] • [[172 (uimhir) | 172]] • [[173 (uimhir) | 173]] • [[174 (uimhir) | 174]] • [[175 (uimhir) | 175]] • [[176 (uimhir) | 176]] • [[177 (uimhir) | 177]] • [[178 (uimhir) | 178]] • [[179 (uimhir) | 179]] |list9 = [[180 (uimhir) | 180]] • [[181 (uimhir) | 181]] • [[182 (uimhir) | 182]] • [[183 (uimhir) | 183]] • [[184 (uimhir) | 184]] • [[185 (uimhir) | 185]] • [[186 (uimhir) | 186]] • [[187 (uimhir) | 187]] • [[188 (uimhir) | 188]] • [[189 (uimhir) | 189]] |list10 = [[190 (uimhir) | 190]] • [[191 (uimhir) | 191]] • [[192 (uimhir) | 192]] • [[193 (uimhir) | 193]] • [[194 (uimhir) | 194]] • [[195 (uimhir) | 195]] • [[196 (uimhir) | 196]] • [[197 (uimhir) | 197]] • [[198 (uimhir) | 198]] • [[199 (uimhir) | 199]] }} |list3={{Navbox|child |title=[[200 (uimhir)|200í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|2|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[200 (uimhir) | 200]] • [[201 (uimhir) | 201]] • [[202 (uimhir) | 202]] • [[203 (uimhir) | 203]] • [[204 (uimhir) | 204]] • [[205 (uimhir) | 205]] • [[206 (uimhir) | 206]] • [[207 (uimhir) | 207]] • [[208 (uimhir) | 208]] • [[209 (uimhir) | 209]] |list2 = [[210 (uimhir) | 210]] • [[211 (uimhir) | 211]] • [[212 (uimhir) | 212]] • [[213 (uimhir) | 213]] • [[214 (uimhir) | 214]] • [[215 (uimhir) | 215]] • [[216 (uimhir) | 216]] • [[217 (uimhir) | 217]] • [[218 (uimhir) | 218]] • [[219 (uimhir) | 219]] |list3 = [[220 (uimhir) | 220]] • [[221 (uimhir) | 221]] • [[222 (uimhir) | 222]] • [[223 (uimhir) | 223]] • [[224 (uimhir) | 224]] • [[225 (uimhir) | 225]] • [[226 (uimhir) | 226]] • [[227 (uimhir) | 227]] • [[228 (uimhir) | 228]] • [[229 (uimhir) | 229]] |list4 = [[230 (uimhir) | 230]] • [[231 (uimhir) | 231]] • [[232 (uimhir) | 232]] • [[233 (uimhir) | 233]] • [[234 (uimhir) | 234]] • [[235 (uimhir) | 235]] • [[236 (uimhir) | 236]] • [[237 (uimhir) | 237]] • [[238 (uimhir) | 238]] • [[239 (uimhir) | 239]] |list5 = [[240 (uimhir) | 240]] • [[241 (uimhir) | 241]] • [[242 (uimhir) | 242]] • [[243 (uimhir) | 243]] • [[244 (uimhir) | 244]] • [[245 (uimhir) | 245]] • [[246 (uimhir) | 246]] • [[247 (uimhir) | 247]] • [[248 (uimhir) | 248]] • [[249 (uimhir) | 249]] |list6 = [[250 (uimhir) | 250]] • [[251 (uimhir) | 251]] • [[252 (uimhir) | 252]] • [[253 (uimhir) | 253]] • [[254 (uimhir) | 254]] • [[255 (uimhir) | 255]] • [[256 (uimhir) | 256]] • [[257 (uimhir) | 257]] • [[258 (uimhir) | 258]] • [[259 (uimhir) | 259]] |list7 = [[260 (uimhir) | 260]] • [[261 (uimhir) | 261]] • [[262 (uimhir) | 262]] • [[263 (uimhir) | 263]] • [[264 (uimhir) | 264]] • [[265 (uimhir) | 265]] • [[266 (uimhir) | 266]] • [[267 (uimhir) | 267]] • [[268 (uimhir) | 268]] • [[269 (uimhir) | 269]] |list8 = [[270 (uimhir) | 270]] • [[271 (uimhir) | 271]] • [[272 (uimhir) | 272]] • [[273 (uimhir) | 273]] • [[274 (uimhir) | 274]] • [[275 (uimhir) | 275]] • [[276 (uimhir) | 276]] • [[277 (uimhir) | 277]] • [[278 (uimhir) | 278]] • [[279 (uimhir) | 279]] |list9 = [[280 (uimhir) | 280]] • [[281 (uimhir) | 281]] • [[282 (uimhir) | 282]] • [[283 (uimhir) | 283]] • [[284 (uimhir) | 284]] • [[285 (uimhir) | 285]] • [[286 (uimhir) | 286]] • [[287 (uimhir) | 287]] • [[288 (uimhir) | 288]] • [[289 (uimhir) | 289]] |list10 = [[290 (uimhir) | 290]] • [[291 (uimhir) | 291]] • [[292 (uimhir) | 292]] • [[293 (uimhir) | 293]] • [[294 (uimhir) | 294]] • [[295 (uimhir) | 295]] • [[296 (uimhir) | 296]] • [[297 (uimhir) | 297]] • [[298 (uimhir) | 298]] • [[299 (uimhir) | 299]] }} |list4={{Navbox|child |title=[[300 (uimhir)|300í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|3|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[300 (uimhir) | 300]] • [[301 (uimhir) | 301]] • [[302 (uimhir) | 302]] • [[303 (uimhir) | 303]] • [[304 (uimhir) | 304]] • [[305 (uimhir) | 305]] • [[306 (uimhir) | 306]] • [[307 (uimhir) | 307]] • [[308 (uimhir) | 308]] • [[309 (uimhir) | 309]] |list2 = [[310 (uimhir) | 310]] • [[311 (uimhir) | 311]] • [[312 (uimhir) | 312]] • [[313 (uimhir) | 313]] • [[314 (uimhir) | 314]] • [[315 (uimhir) | 315]] • [[316 (uimhir) | 316]] • [[317 (uimhir) | 317]] • [[318 (uimhir) | 318]] • [[319 (uimhir) | 319]] |list3 = [[320 (uimhir) | 320]] • [[321 (uimhir) | 321]] • [[322 (uimhir) | 322]] • [[323 (uimhir) | 323]] • [[324 (uimhir) | 324]] • [[325 (uimhir) | 325]] • [[326 (uimhir) | 326]] • [[327 (uimhir) | 327]] • [[328 (uimhir) | 328]] • [[329 (uimhir) | 329]] |list4 = [[330 (uimhir) | 330]] • [[331 (uimhir) | 331]] • [[332 (uimhir) | 332]] • [[333 (uimhir) | 333]] • [[334 (uimhir) | 334]] • [[335 (uimhir) | 335]] • [[336 (uimhir) | 336]] • [[337 (uimhir) | 337]] • [[338 (uimhir) | 338]] • [[339 (uimhir) | 339]] |list5 = [[340 (uimhir) | 340]] • [[341 (uimhir) | 341]] • [[342 (uimhir) | 342]] • [[343 (uimhir) | 343]] • [[344 (uimhir) | 344]] • [[345 (uimhir) | 345]] • [[346 (uimhir) | 346]] • [[347 (uimhir) | 347]] • [[348 (uimhir) | 348]] • [[349 (uimhir) | 349]] |list6 = [[350 (uimhir) | 350]] • [[351 (uimhir) | 351]] • [[352 (uimhir) | 352]] • [[353 (uimhir) | 353]] • [[354 (uimhir) | 354]] • [[355 (uimhir) | 355]] • [[356 (uimhir) | 356]] • [[357 (uimhir) | 357]] • [[358 (uimhir) | 358]] • [[359 (uimhir) | 359]] |list7 = [[360 (uimhir) | 360]] • [[361 (uimhir) | 361]] • [[362 (uimhir) | 362]] • [[363 (uimhir) | 363]] • [[364 (uimhir) | 364]] • [[365 (uimhir) | 365]] • [[366 (uimhir) | 366]] • [[367 (uimhir) | 367]] • [[368 (uimhir) | 368]] • [[369 (uimhir) | 369]] |list8 = [[370 (uimhir) | 370]] • [[371 (uimhir) | 371]] • [[372 (uimhir) | 372]] • [[373 (uimhir) | 373]] • [[374 (uimhir) | 374]] • [[375 (uimhir) | 375]] • [[376 (uimhir) | 376]] • [[377 (uimhir) | 377]] • [[378 (uimhir) | 378]] • [[379 (uimhir) | 379]] |list9 = [[380 (uimhir) | 380]] • [[381 (uimhir) | 381]] • [[382 (uimhir) | 382]] • [[383 (uimhir) | 383]] • [[384 (uimhir) | 384]] • [[385 (uimhir) | 385]] • [[386 (uimhir) | 386]] • [[387 (uimhir) | 387]] • [[388 (uimhir) | 388]] • [[389 (uimhir) | 389]] |list10 = [[390 (uimhir) | 390]] • [[391 (uimhir) | 391]] • [[392 (uimhir) | 392]] • [[393 (uimhir) | 393]] • [[394 (uimhir) | 394]] • [[395 (uimhir) | 395]] • [[396 (uimhir) | 396]] • [[397 (uimhir) | 397]] • [[398 (uimhir) | 398]] • [[399 (uimhir) | 399]] }} |list5={{Navbox|child |title=[[400 (uimhir)|400í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|4|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[400 (uimhir) | 400]] • [[401 (uimhir) | 401]] • [[402 (uimhir) | 402]] • [[403 (uimhir) | 403]] • [[404 (uimhir) | 404]] • [[405 (uimhir) | 405]] • [[406 (uimhir) | 406]] • [[407 (uimhir) | 407]] • [[408 (uimhir) | 408]] • [[409 (uimhir) | 409]] |list2 = [[410 (uimhir) | 410]] • [[411 (uimhir) | 411]] • [[412 (uimhir) | 412]] • [[413 (uimhir) | 413]] • [[414 (uimhir) | 414]] • [[415 (uimhir) | 415]] • [[416 (uimhir) | 416]] • [[417 (uimhir) | 417]] • [[418 (uimhir) | 418]] • [[419 (uimhir) | 419]] |list3 = [[420 (uimhir) | 420]] • [[421 (uimhir) | 421]] • [[422 (uimhir) | 422]] • [[423 (uimhir) | 423]] • [[424 (uimhir) | 424]] • [[425 (uimhir) | 425]] • [[426 (uimhir) | 426]] • [[427 (uimhir) | 427]] • [[428 (uimhir) | 428]] • [[429 (uimhir) | 429]] |list4 = [[430 (uimhir) | 430]] • [[431 (uimhir) | 431]] • [[432 (uimhir) | 432]] • [[433 (uimhir) | 433]] • [[434 (uimhir) | 434]] • [[435 (uimhir) | 435]] • [[436 (uimhir) | 436]] • [[437 (uimhir) | 437]] • [[438 (uimhir) | 438]] • [[439 (uimhir) | 439]] |list5 = [[440 (uimhir) | 440]] • [[441 (uimhir) | 441]] • [[442 (uimhir) | 442]] • [[443 (uimhir) | 443]] • [[444 (uimhir) | 444]] • [[445 (uimhir) | 445]] • [[446 (uimhir) | 446]] • [[447 (uimhir) | 447]] • [[448 (uimhir) | 448]] • [[449 (uimhir) | 449]] |list6 = [[450 (uimhir) | 450]] • [[451 (uimhir) | 451]] • [[452 (uimhir) | 452]] • [[453 (uimhir) | 453]] • [[454 (uimhir) | 454]] • [[455 (uimhir) | 455]] • [[456 (uimhir) | 456]] • [[457 (uimhir) | 457]] • [[458 (uimhir) | 458]] • [[459 (uimhir) | 459]] |list7 = [[460 (uimhir) | 460]] • [[461 (uimhir) | 461]] • [[462 (uimhir) | 462]] • [[463 (uimhir) | 463]] • [[464 (uimhir) | 464]] • [[465 (uimhir) | 465]] • [[466 (uimhir) | 466]] • [[467 (uimhir) | 467]] • [[468 (uimhir) | 468]] • [[469 (uimhir) | 469]] |list8 = [[470 (uimhir) | 470]] • [[471 (uimhir) | 471]] • [[472 (uimhir) | 472]] • [[473 (uimhir) | 473]] • [[474 (uimhir) | 474]] • [[475 (uimhir) | 475]] • [[476 (uimhir) | 476]] • [[477 (uimhir) | 477]] • [[478 (uimhir) | 478]] • [[479 (uimhir) | 479]] |list9 = [[480 (uimhir) | 480]] • [[481 (uimhir) | 481]] • [[482 (uimhir) | 482]] • [[483 (uimhir) | 483]] • [[484 (uimhir) | 484]] • [[485 (uimhir) | 485]] • [[486 (uimhir) | 486]] • [[487 (uimhir) | 487]] • [[488 (uimhir) | 488]] • [[489 (uimhir) | 489]] |list10 = [[490 (uimhir) | 490]] • [[491 (uimhir) | 491]] • [[492 (uimhir) | 492]] • [[493 (uimhir) | 493]] • [[494 (uimhir) | 494]] • [[495 (uimhir) | 495]] • [[496 (uimhir) | 496]] • [[497 (uimhir) | 497]] • [[498 (uimhir) | 498]] • [[499 (uimhir) | 499]] }} |list6={{Navbox|child |title=[[500 (uimhir)|500í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|5|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[500 (uimhir) | 500]] • [[501 (uimhir) | 501]] • [[502 (uimhir) | 502]] • [[503 (uimhir) | 503]] • [[504 (uimhir) | 504]] • [[505 (uimhir) | 505]] • [[506 (uimhir) | 506]] • [[507 (uimhir) | 507]] • [[508 (uimhir) | 508]] • [[509 (uimhir) | 509]] |list2 = [[510 (uimhir) | 510]] • [[511 (uimhir) | 511]] • [[512 (uimhir) | 512]] • [[513 (uimhir) | 513]] • [[514 (uimhir) | 514]] • [[515 (uimhir) | 515]] • [[516 (uimhir) | 516]] • [[517 (uimhir) | 517]] • [[518 (uimhir) | 518]] • [[519 (uimhir) | 519]] |list3 = [[520 (uimhir) | 520]] • [[521 (uimhir) | 521]] • [[522 (uimhir) | 522]] • [[523 (uimhir) | 523]] • [[524 (uimhir) | 524]] • [[525 (uimhir) | 525]] • [[526 (uimhir) | 526]] • [[527 (uimhir) | 527]] • [[528 (uimhir) | 528]] • [[529 (uimhir) | 529]] |list4 = [[530 (uimhir) | 530]] • [[531 (uimhir) | 531]] • [[532 (uimhir) | 532]] • [[533 (uimhir) | 533]] • [[534 (uimhir) | 534]] • [[535 (uimhir) | 535]] • [[536 (uimhir) | 536]] • [[537 (uimhir) | 537]] • [[538 (uimhir) | 538]] • [[539 (uimhir) | 539]] |list5 = [[540 (uimhir) | 540]] • [[541 (uimhir) | 541]] • [[542 (uimhir) | 542]] • [[543 (uimhir) | 543]] • [[544 (uimhir) | 544]] • [[545 (uimhir) | 545]] • [[546 (uimhir) | 546]] • [[547 (uimhir) | 547]] • [[548 (uimhir) | 548]] • [[549 (uimhir) | 549]] |list6 = [[550 (uimhir) | 550]] • [[551 (uimhir) | 551]] • [[552 (uimhir) | 552]] • [[553 (uimhir) | 553]] • [[554 (uimhir) | 554]] • [[555 (uimhir) | 555]] • [[556 (uimhir) | 556]] • [[557 (uimhir) | 557]] • [[558 (uimhir) | 558]] • [[559 (uimhir) | 559]] |list7 = [[560 (uimhir) | 560]] • [[561 (uimhir) | 561]] • [[562 (uimhir) | 562]] • [[563 (uimhir) | 563]] • [[564 (uimhir) | 564]] • [[565 (uimhir) | 565]] • [[566 (uimhir) | 566]] • [[567 (uimhir) | 567]] • [[568 (uimhir) | 568]] • [[569 (uimhir) | 569]] |list8 = [[570 (uimhir) | 570]] • [[571 (uimhir) | 571]] • [[572 (uimhir) | 572]] • [[573 (uimhir) | 573]] • [[574 (uimhir) | 574]] • [[575 (uimhir) | 575]] • [[576 (uimhir) | 576]] • [[577 (uimhir) | 577]] • [[578 (uimhir) | 578]] • [[579 (uimhir) | 579]] |list9 = [[580 (uimhir) | 580]] • [[581 (uimhir) | 581]] • [[582 (uimhir) | 582]] • [[583 (uimhir) | 583]] • [[584 (uimhir) | 584]] • [[585 (uimhir) | 585]] • [[586 (uimhir) | 586]] • [[587 (uimhir) | 587]] • [[588 (uimhir) | 588]] • [[589 (uimhir) | 589]] |list10 = [[590 (uimhir) | 590]] • [[591 (uimhir) | 591]] • [[592 (uimhir) | 592]] • [[593 (uimhir) | 593]] • [[594 (uimhir) | 594]] • [[595 (uimhir) | 595]] • [[596 (uimhir) | 596]] • [[597 (uimhir) | 597]] • [[598 (uimhir) | 598]] • [[599 (uimhir) | 599]] }}|list7={{Navbox|child |title=[[600 (uimhir)|600í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|6|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[600 (uimhir) | 600]] • [[601 (uimhir) | 601]] • [[602 (uimhir) | 602]] • [[603 (uimhir) | 603]] • [[604 (uimhir) | 604]] • [[605 (uimhir) | 605]] • [[606 (uimhir) | 606]] • [[607 (uimhir) | 607]] • [[608 (uimhir) | 608]] • [[609 (uimhir) | 609]] |list2 = [[610 (uimhir) | 610]] • [[611 (uimhir) | 611]] • [[612 (uimhir) | 612]] • [[613 (uimhir) | 613]] • [[614 (uimhir) | 614]] • [[615 (uimhir) | 615]] • [[616 (uimhir) | 616]] • [[617 (uimhir) | 617]] • [[618 (uimhir) | 618]] • [[619 (uimhir) | 619]] |list3 = [[620 (uimhir) | 620]] • [[621 (uimhir) | 621]] • [[622 (uimhir) | 622]] • [[623 (uimhir) | 623]] • [[624 (uimhir) | 624]] • [[625 (uimhir) | 625]] • [[626 (uimhir) | 626]] • [[627 (uimhir) | 627]] • [[628 (uimhir) | 628]] • [[629 (uimhir) | 629]] |list4 = [[630 (uimhir) | 630]] • [[631 (uimhir) | 631]] • [[632 (uimhir) | 632]] • [[633 (uimhir) | 633]] • [[634 (uimhir) | 634]] • [[635 (uimhir) | 635]] • [[636 (uimhir) | 636]] • [[637 (uimhir) | 637]] • [[638 (uimhir) | 638]] • [[639 (uimhir) | 639]] |list5 = [[640 (uimhir) | 640]] • [[641 (uimhir) | 641]] • [[642 (uimhir) | 642]] • [[643 (uimhir) | 643]] • [[644 (uimhir) | 644]] • [[645 (uimhir) | 645]] • [[646 (uimhir) | 646]] • [[647 (uimhir) | 647]] • [[648 (uimhir) | 648]] • [[649 (uimhir) | 649]] |list6 = [[650 (uimhir) | 650]] • [[651 (uimhir) | 651]] • [[652 (uimhir) | 652]] • [[653 (uimhir) | 653]] • [[654 (uimhir) | 654]] • [[655 (uimhir) | 655]] • [[656 (uimhir) | 656]] • [[657 (uimhir) | 657]] • [[658 (uimhir) | 658]] • [[659 (uimhir) | 659]] |list7 = [[660 (uimhir) | 660]] • [[661 (uimhir) | 661]] • [[662 (uimhir) | 662]] • [[663 (uimhir) | 663]] • [[664 (uimhir) | 664]] • [[665 (uimhir) | 665]] • [[666 (uimhir) | 666]] • [[667 (uimhir) | 667]] • [[668 (uimhir) | 668]] • [[669 (uimhir) | 669]] |list8 = [[670 (uimhir) | 670]] • [[671 (uimhir) | 671]] • [[672 (uimhir) | 672]] • [[673 (uimhir) | 673]] • [[674 (uimhir) | 674]] • [[675 (uimhir) | 675]] • [[676 (uimhir) | 676]] • [[677 (uimhir) | 677]] • [[678 (uimhir) | 678]] • [[679 (uimhir) | 679]] |list9 = [[680 (uimhir) | 680]] • [[681 (uimhir) | 681]] • [[682 (uimhir) | 682]] • [[683 (uimhir) | 683]] • [[684 (uimhir) | 684]] • [[685 (uimhir) | 685]] • [[686 (uimhir) | 686]] • [[687 (uimhir) | 687]] • [[688 (uimhir) | 688]] • [[689 (uimhir) | 689]] |list10 = [[690 (uimhir) | 690]] • [[691 (uimhir) | 691]] • [[692 (uimhir) | 692]] • [[693 (uimhir) | 693]] • [[694 (uimhir) | 694]] • [[695 (uimhir) | 695]] • [[696 (uimhir) | 696]] • [[697 (uimhir) | 697]] • [[698 (uimhir) | 698]] • [[699 (uimhir) | 699]] }} |list8={{Navbox|child |title=[[700 (uimhir)|700í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|7|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[700 (uimhir) | 700]] • [[701 (uimhir) | 701]] • [[702 (uimhir) | 702]] • [[703 (uimhir) | 703]] • [[704 (uimhir) | 704]] • [[705 (uimhir) | 705]] • [[706 (uimhir) | 706]] • [[707 (uimhir) | 707]] • [[708 (uimhir) | 708]] • [[709 (uimhir) | 709]] |list2 = [[710 (uimhir) | 710]] • [[711 (uimhir) | 711]] • [[712 (uimhir) | 712]] • [[713 (uimhir) | 713]] • [[714 (uimhir) | 714]] • [[715 (uimhir) | 715]] • [[716 (uimhir) | 716]] • [[717 (uimhir) | 717]] • [[718 (uimhir) | 718]] • [[719 (uimhir) | 719]] |list3 = [[720 (uimhir) | 720]] • [[721 (uimhir) | 721]] • [[722 (uimhir) | 722]] • [[723 (uimhir) | 723]] • [[724 (uimhir) | 724]] • [[725 (uimhir) | 725]] • [[726 (uimhir) | 726]] • [[727 (uimhir) | 727]] • [[728 (uimhir) | 728]] • [[729 (uimhir) | 729]] |list4 = [[730 (uimhir) | 730]] • [[731 (uimhir) | 731]] • [[732 (uimhir) | 732]] • [[733 (uimhir) | 733]] • [[734 (uimhir) | 734]] • [[735 (uimhir) | 735]] • [[736 (uimhir) | 736]] • [[737 (uimhir) | 737]] • [[738 (uimhir) | 738]] • [[739 (uimhir) | 739]] |list5 = [[740 (uimhir) | 740]] • [[741 (uimhir) | 741]] • [[742 (uimhir) | 742]] • [[743 (uimhir) | 743]] • [[744 (uimhir) | 744]] • [[745 (uimhir) | 745]] • [[746 (uimhir) | 746]] • [[747 (uimhir) | 747]] • [[748 (uimhir) | 748]] • [[749 (uimhir) | 749]] |list6 = [[750 (uimhir) | 750]] • [[751 (uimhir) | 751]] • [[752 (uimhir) | 752]] • [[753 (uimhir) | 753]] • [[754 (uimhir) | 754]] • [[755 (uimhir) | 755]] • [[756 (uimhir) | 756]] • [[757 (uimhir) | 757]] • [[758 (uimhir) | 758]] • [[759 (uimhir) | 759]] |list7 = [[760 (uimhir) | 760]] • [[761 (uimhir) | 761]] • [[762 (uimhir) | 762]] • [[763 (uimhir) | 763]] • [[764 (uimhir) | 764]] • [[765 (uimhir) | 765]] • [[766 (uimhir) | 766]] • [[767 (uimhir) | 767]] • [[768 (uimhir) | 768]] • [[769 (uimhir) | 769]] |list8 = [[770 (uimhir) | 770]] • [[771 (uimhir) | 771]] • [[772 (uimhir) | 772]] • [[773 (uimhir) | 773]] • [[774 (uimhir) | 774]] • [[775 (uimhir) | 775]] • [[776 (uimhir) | 776]] • [[777 (uimhir) | 777]] • [[778 (uimhir) | 778]] • [[779 (uimhir) | 779]] |list9 = [[780 (uimhir) | 780]] • [[781 (uimhir) | 781]] • [[782 (uimhir) | 782]] • [[783 (uimhir) | 783]] • [[784 (uimhir) | 784]] • [[785 (uimhir) | 785]] • [[786 (uimhir) | 786]] • [[787 (uimhir) | 787]] • [[788 (uimhir) | 788]] • [[789 (uimhir) | 789]] |list10 = [[790 (uimhir) | 790]] • [[791 (uimhir) | 791]] • [[792 (uimhir) | 792]] • [[793 (uimhir) | 793]] • [[794 (uimhir) | 794]] • [[795 (uimhir) | 795]] • [[796 (uimhir) | 796]] • [[797 (uimhir) | 797]] • [[798 (uimhir) | 798]] • [[799 (uimhir) | 799]] }} |list9={{Navbox|child |title=[[800 (uimhir)|800í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|8|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[800 (uimhir) | 800]] • [[801 (uimhir) | 801]] • [[802 (uimhir) | 802]] • [[803 (uimhir) | 803]] • [[804 (uimhir) | 804]] • [[805 (uimhir) | 805]] • [[806 (uimhir) | 806]] • [[807 (uimhir) | 807]] • [[808 (uimhir) | 808]] • [[809 (uimhir) | 809]] |list2 = [[810 (uimhir) | 810]] • [[811 (uimhir) | 811]] • [[812 (uimhir) | 812]] • [[813 (uimhir) | 813]] • [[814 (uimhir) | 814]] • [[815 (uimhir) | 815]] • [[816 (uimhir) | 816]] • [[817 (uimhir) | 817]] • [[818 (uimhir) | 818]] • [[819 (uimhir) | 819]] |list3 = [[820 (uimhir) | 820]] • [[821 (uimhir) | 821]] • [[822 (uimhir) | 822]] • [[823 (uimhir) | 823]] • [[824 (uimhir) | 824]] • [[825 (uimhir) | 825]] • [[826 (uimhir) | 826]] • [[827 (uimhir) | 827]] • [[828 (uimhir) | 828]] • [[829 (uimhir) | 829]] |list4 = [[830 (uimhir) | 830]] • [[831 (uimhir) | 831]] • [[832 (uimhir) | 832]] • [[833 (uimhir) | 833]] • [[834 (uimhir) | 834]] • [[835 (uimhir) | 835]] • [[836 (uimhir) | 836]] • [[837 (uimhir) | 837]] • [[838 (uimhir) | 838]] • [[839 (uimhir) | 839]] |list5 = [[840 (uimhir) | 840]] • [[841 (uimhir) | 841]] • [[842 (uimhir) | 842]] • [[843 (uimhir) | 843]] • [[844 (uimhir) | 844]] • [[845 (uimhir) | 845]] • [[846 (uimhir) | 846]] • [[847 (uimhir) | 847]] • [[848 (uimhir) | 848]] • [[849 (uimhir) | 849]] |list6 = [[850 (uimhir) | 850]] • [[851 (uimhir) | 851]] • [[852 (uimhir) | 852]] • [[853 (uimhir) | 853]] • [[854 (uimhir) | 854]] • [[855 (uimhir) | 855]] • [[856 (uimhir) | 856]] • [[857 (uimhir) | 857]] • [[858 (uimhir) | 858]] • [[859 (uimhir) | 859]] |list7 = [[860 (uimhir) | 860]] • [[861 (uimhir) | 861]] • [[862 (uimhir) | 862]] • [[863 (uimhir) | 863]] • [[864 (uimhir) | 864]] • [[865 (uimhir) | 865]] • [[866 (uimhir) | 866]] • [[867 (uimhir) | 867]] • [[868 (uimhir) | 868]] • [[869 (uimhir) | 869]] |list8 = [[870 (uimhir) | 870]] • [[871 (uimhir) | 871]] • [[872 (uimhir) | 872]] • [[873 (uimhir) | 873]] • [[874 (uimhir) | 874]] • [[875 (uimhir) | 875]] • [[876 (uimhir) | 876]] • [[877 (uimhir) | 877]] • [[878 (uimhir) | 878]] • [[879 (uimhir) | 879]] |list9 = [[880 (uimhir) | 880]] • [[881 (uimhir) | 881]] • [[882 (uimhir) | 882]] • [[883 (uimhir) | 883]] • [[884 (uimhir) | 884]] • [[885 (uimhir) | 885]] • [[886 (uimhir) | 886]] • [[887 (uimhir) | 887]] • [[888 (uimhir) | 888]] • [[889 (uimhir) | 889]] |list10 = [[890 (uimhir) | 890]] • [[891 (uimhir) | 891]] • [[892 (uimhir) | 892]] • [[893 (uimhir) | 893]] • [[894 (uimhir) | 894]] • [[895 (uimhir) | 895]] • [[896 (uimhir) | 896]] • [[897 (uimhir) | 897]] • [[898 (uimhir) | 898]] • [[899 (uimhir) | 899]] }} |list10={{Navbox|child |title=[[900 (uimhir)|900í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|9|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[900 (uimhir) | 900]] • [[901 (uimhir) | 901]] • [[902 (uimhir) | 902]] • [[903 (uimhir) | 903]] • [[904 (uimhir) | 904]] • [[905 (uimhir) | 905]] • [[906 (uimhir) | 906]] • [[907 (uimhir) | 907]] • [[908 (uimhir) | 908]] • [[909 (uimhir) | 909]] |list2 = [[910 (uimhir) | 910]] • [[911 (uimhir) | 911]] • [[912 (uimhir) | 912]] • [[913 (uimhir) | 913]] • [[914 (uimhir) | 914]] • [[915 (uimhir) | 915]] • [[916 (uimhir) | 916]] • [[917 (uimhir) | 917]] • [[918 (uimhir) | 918]] • [[919 (uimhir) | 919]] |list3 = [[920 (uimhir) | 920]] • [[921 (uimhir) | 921]] • [[922 (uimhir) | 922]] • [[923 (uimhir) | 923]] • [[924 (uimhir) | 924]] • [[925 (uimhir) | 925]] • [[926 (uimhir) | 926]] • [[927 (uimhir) | 927]] • [[928 (uimhir) | 928]] • [[929 (uimhir) | 929]] |list4 = [[930 (uimhir) | 930]] • [[931 (uimhir) | 931]] • [[932 (uimhir) | 932]] • [[933 (uimhir) | 933]] • [[934 (uimhir) | 934]] • [[935 (uimhir) | 935]] • [[936 (uimhir) | 936]] • [[937 (uimhir) | 937]] • [[938 (uimhir) | 938]] • [[939 (uimhir) | 939]] |list5 = [[940 (uimhir) | 940]] • [[941 (uimhir) | 941]] • [[942 (uimhir) | 942]] • [[943 (uimhir) | 943]] • [[944 (uimhir) | 944]] • [[945 (uimhir) | 945]] • [[946 (uimhir) | 946]] • [[947 (uimhir) | 947]] • [[948 (uimhir) | 948]] • [[949 (uimhir) | 949]] |list6 = [[950 (uimhir) | 950]] • [[951 (uimhir) | 951]] • [[952 (uimhir) | 952]] • [[953 (uimhir) | 953]] • [[954 (uimhir) | 954]] • [[955 (uimhir) | 955]] • [[956 (uimhir) | 956]] • [[957 (uimhir) | 957]] • [[958 (uimhir) | 958]] • [[959 (uimhir) | 959]] |list7 = [[960 (uimhir) | 960]] • [[961 (uimhir) | 961]] • [[962 (uimhir) | 962]] • [[963 (uimhir) | 963]] • [[964 (uimhir) | 964]] • [[965 (uimhir) | 965]] • [[966 (uimhir) | 966]] • [[967 (uimhir) | 967]] • [[968 (uimhir) | 968]] • [[969 (uimhir) | 969]] |list8 = [[970 (uimhir) | 970]] • [[971 (uimhir) | 971]] • [[972 (uimhir) | 972]] • [[973 (uimhir) | 973]] • [[974 (uimhir) | 974]] • [[975 (uimhir) | 975]] • [[976 (uimhir) | 976]] • [[977 (uimhir) | 977]] • [[978 (uimhir) | 978]] • [[979 (uimhir) | 979]] |list9 = [[980 (uimhir) | 980]] • [[981 (uimhir) | 981]] • [[982 (uimhir) | 982]] • [[983 (uimhir) | 983]] • [[984 (uimhir) | 984]] • [[985 (uimhir) | 985]] • [[986 (uimhir) | 986]] • [[987 (uimhir) | 987]] • [[988 (uimhir) | 988]] • [[989 (uimhir) | 989]] |list10 = [[990 (uimhir) | 990]] • [[991 (uimhir) | 991]] • [[992 (uimhir) | 992]] • [[993 (uimhir) | 993]] • [[994 (uimhir) | 994]] • [[995 (uimhir) | 995]] • [[996 (uimhir) | 996]] • [[997 (uimhir) | 997]] • [[998 (uimhir) | 998]] • [[999 (uimhir) | 999]] }} }} amdtdyjt88g5omp80sipyda6u0sro4r 1327399 1327398 2026-09-06T01:19:42Z ~2026-47675-57 76816 1327399 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name=Uimhir |title=[[Uimhir|Uimhreacha]] |state=uncollapse | |listclass= |above= '''[[-3]]''' '''[[-2]]''' '''[[-1]]''' |style= |list1={{Navbox|child |title=[[0 (uimhir)|0í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|zero|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[0 (uimhir)|0]] • [[1 (uimhir)|1]] • [[2 (uimhir)|2]] • [[3 (uimhir)|3]] • [[4 (uimhir)|4]] • [[5 (uimhir)|5]] • [[6 (uimhir)|6]] • [[7 (uimhir)|7]] • [[8 (uimhir)|8]] • [[9 (uimhir)|9]] |list2= [[10 (uimhir)|10]] • [[11 (uimhir)|11]] • [[12 (uimhir)|12]] • [[13 (uimhir)|13]] • [[14 (uimhir)|14]] • [[15 (uimhir)|15]] • [[16 (uimhir)|16]] • [[17 (uimhir)|17]] • [[18 (uimhir)|18]] • [[19 (uimhir)|19]] |list3= [[20 (uimhir)|20]] • [[21 (uimhir)|21]] • [[22 (uimhir)|22]] • [[23 (uimhir)|23]] • [[24 (uimhir)|24]] • [[25 (uimhir)|25]] • [[26 (uimhir)|26]] • [[27 (uimhir)|27]] • [[28 (uimhir)|28]] • [[29 (uimhir)|29]] |list4= [[30 (uimhir)|30]] • [[31 (uimhir)|31]] • [[32 (uimhir)|32]] • [[33 (uimhir)|33]] • [[34 (uimhir)|34]] • [[35 (uimhir)|35]] • [[36 (uimhir)|36]] • [[37 (uimhir)|37]] • [[38 (uimhir)|38]] • [[39 (uimhir)|39]] |list5= [[40 (uimhir)|40]] • [[41 (uimhir)|41]] • [[42 (uimhir)|42]] • [[43 (uimhir)|43]] • [[44 (uimhir)|44]] • [[45 (uimhir)|45]] • [[46 (uimhir)|46]] • [[47 (uimhir)|47]] • [[48 (uimhir)|48]] • [[49 (uimhir)|49]] |list6= [[50 (uimhir)|50]] • [[51 (uimhir)|51]] • [[52 (uimhir)|52]] • [[53 (uimhir)|53]] • [[54 (uimhir)|54]] • [[55 (uimhir)|55]] • [[56 (uimhir)|56]] • [[57 (uimhir)|57]] • [[58 (uimhir)|58]] • [[59 (uimhir)|59]] |list7= [[60 (uimhir)|60]] • [[61 (uimhir)|61]] • [[62 (uimhir)|62]] • [[63 (uimhir)|63]] • [[64 (uimhir)|64]] • [[65 (uimhir)|65]] • [[66 (uimhir)|66]] • [[67 (uimhir)|67]] • [[68 (uimhir)|68]] • [[69 (uimhir)|69]] |list8= [[70 (uimhir)|70]] • [[71 (uimhir)|71]] • [[72 (uimhir)|72]] • [[73 (uimhir)|73]] • [[74 (uimhir)|74]] • [[75 (uimhir)|75]] • [[76 (uimhir)|76]] • [[77 (uimhir)|77]] • [[78 (uimhir)|78]] • [[79 (uimhir)|79]] |list9= [[80 (uimhir)|80]] • [[81 (uimhir)|81]] • [[82 (uimhir)|82]] • [[83 (uimhir)|83]] • [[84 (uimhir)|84]] • [[85 (uimhir)|85]] • [[86 (uimhir)|86]] • [[87 (uimhir)|87]] • [[88 (uimhir)|88]] • [[89 (uimhir)|89]] |list10= [[90 (uimhir)|90]] • [[91 (uimhir)|91]] • [[92 (uimhir)|92]] • [[93 (uimhir)|93]] • [[94 (uimhir)|94]] • [[95 (uimhir)|95]] • [[96 (uimhir)|96]] • [[97 (uimhir)|97]] • [[98 (uimhir)|98]] • [[99 (uimhir)|99]] }} |list2={{Navbox|child |title=[[100 (uimhir)|100í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|1|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[100 (uimhir) | 100]] • [[101 (uimhir) | 101]] • [[102 (uimhir) | 102]] • [[103 (uimhir) | 103]] • [[104 (uimhir) | 104]] • [[105 (uimhir) | 105]] • [[106 (uimhir) | 106]] • [[107 (uimhir) | 107]] • [[108 (uimhir) | 108]] • [[109 (uimhir) | 109]] |list2= [[110 (uimhir) | 110]] • [[111 (uimhir) | 111]] • [[112 (uimhir) | 112]] • [[113 (uimhir) | 113]] • [[114 (uimhir) | 114]] • [[115 (uimhir) | 115]] • [[116 (uimhir) | 116]] • [[117 (uimhir) | 117]] • [[118 (uimhir) | 118]] • [[119 (uimhir) | 119]] |list3= [[120 (uimhir) | 120]] • [[121 (uimhir) | 121]] • [[122 (uimhir) | 122]] • [[123 (uimhir) | 123]] • [[124 (uimhir) | 124]] • [[125 (uimhir) | 125]] • [[126 (uimhir) | 126]] • [[127 (uimhir) | 127]] • [[128 (uimhir) | 128]] • [[129 (uimhir) | 129]] |list4 = [[130 (uimhir) | 130]] • [[131 (uimhir) | 131]] • [[132 (uimhir) | 132]] • [[133 (uimhir) | 133]] • [[134 (uimhir) | 134]] • [[135 (uimhir) | 135]] • [[136 (uimhir) | 136]] • [[137 (uimhir) | 137]] • [[138 (uimhir) | 138]] • [[139 (uimhir) | 139]] |list5 = [[140 (uimhir) | 140]] • [[141 (uimhir) | 141]] • [[142 (uimhir) | 142]] • [[143 (uimhir) | 143]] • [[144 (uimhir) | 144]] • [[145 (uimhir) | 145]] • [[146 (uimhir) | 146]] • [[147 (uimhir) | 147]] • [[148 (uimhir) | 148]] • [[149 (uimhir) | 149]] |list6 = [[150 (uimhir) | 150]] • [[151 (uimhir) | 151]] • [[152 (uimhir) | 152]] • [[153 (uimhir) | 153]] • [[154 (uimhir) | 154]] • [[155 (uimhir) | 155]] • [[156 (uimhir) | 156]] • [[157 (uimhir) | 157]] • [[158 (uimhir) | 158]] • [[159 (uimhir) | 159]] |list7 = [[160 (uimhir) | 160]] • [[161 (uimhir) | 161]] • [[162 (uimhir) | 162]] • [[163 (uimhir) | 163]] • [[164 (uimhir) | 164]] • [[165 (uimhir) | 165]] • [[166 (uimhir) | 166]] • [[167 (uimhir) | 167]] • [[168 (uimhir) | 168]] • [[169 (uimhir) | 169]] |list8 = [[170 (uimhir) | 170]] • [[171 (uimhir) | 171]] • [[172 (uimhir) | 172]] • [[173 (uimhir) | 173]] • [[174 (uimhir) | 174]] • [[175 (uimhir) | 175]] • [[176 (uimhir) | 176]] • [[177 (uimhir) | 177]] • [[178 (uimhir) | 178]] • [[179 (uimhir) | 179]] |list9 = [[180 (uimhir) | 180]] • [[181 (uimhir) | 181]] • [[182 (uimhir) | 182]] • [[183 (uimhir) | 183]] • [[184 (uimhir) | 184]] • [[185 (uimhir) | 185]] • [[186 (uimhir) | 186]] • [[187 (uimhir) | 187]] • [[188 (uimhir) | 188]] • [[189 (uimhir) | 189]] |list10 = [[190 (uimhir) | 190]] • [[191 (uimhir) | 191]] • [[192 (uimhir) | 192]] • [[193 (uimhir) | 193]] • [[194 (uimhir) | 194]] • [[195 (uimhir) | 195]] • [[196 (uimhir) | 196]] • [[197 (uimhir) | 197]] • [[198 (uimhir) | 198]] • [[199 (uimhir) | 199]] }} |list3={{Navbox|child |title=[[200 (uimhir)|200í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|2|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[200 (uimhir) | 200]] • [[201 (uimhir) | 201]] • [[202 (uimhir) | 202]] • [[203 (uimhir) | 203]] • [[204 (uimhir) | 204]] • [[205 (uimhir) | 205]] • [[206 (uimhir) | 206]] • [[207 (uimhir) | 207]] • [[208 (uimhir) | 208]] • [[209 (uimhir) | 209]] |list2 = [[210 (uimhir) | 210]] • [[211 (uimhir) | 211]] • [[212 (uimhir) | 212]] • [[213 (uimhir) | 213]] • [[214 (uimhir) | 214]] • [[215 (uimhir) | 215]] • [[216 (uimhir) | 216]] • [[217 (uimhir) | 217]] • [[218 (uimhir) | 218]] • [[219 (uimhir) | 219]] |list3 = [[220 (uimhir) | 220]] • [[221 (uimhir) | 221]] • [[222 (uimhir) | 222]] • [[223 (uimhir) | 223]] • [[224 (uimhir) | 224]] • [[225 (uimhir) | 225]] • [[226 (uimhir) | 226]] • [[227 (uimhir) | 227]] • [[228 (uimhir) | 228]] • [[229 (uimhir) | 229]] |list4 = [[230 (uimhir) | 230]] • [[231 (uimhir) | 231]] • [[232 (uimhir) | 232]] • [[233 (uimhir) | 233]] • [[234 (uimhir) | 234]] • [[235 (uimhir) | 235]] • [[236 (uimhir) | 236]] • [[237 (uimhir) | 237]] • [[238 (uimhir) | 238]] • [[239 (uimhir) | 239]] |list5 = [[240 (uimhir) | 240]] • [[241 (uimhir) | 241]] • [[242 (uimhir) | 242]] • [[243 (uimhir) | 243]] • [[244 (uimhir) | 244]] • [[245 (uimhir) | 245]] • [[246 (uimhir) | 246]] • [[247 (uimhir) | 247]] • [[248 (uimhir) | 248]] • [[249 (uimhir) | 249]] |list6 = [[250 (uimhir) | 250]] • [[251 (uimhir) | 251]] • [[252 (uimhir) | 252]] • [[253 (uimhir) | 253]] • [[254 (uimhir) | 254]] • [[255 (uimhir) | 255]] • [[256 (uimhir) | 256]] • [[257 (uimhir) | 257]] • [[258 (uimhir) | 258]] • [[259 (uimhir) | 259]] |list7 = [[260 (uimhir) | 260]] • [[261 (uimhir) | 261]] • [[262 (uimhir) | 262]] • [[263 (uimhir) | 263]] • [[264 (uimhir) | 264]] • [[265 (uimhir) | 265]] • [[266 (uimhir) | 266]] • [[267 (uimhir) | 267]] • [[268 (uimhir) | 268]] • [[269 (uimhir) | 269]] |list8 = [[270 (uimhir) | 270]] • [[271 (uimhir) | 271]] • [[272 (uimhir) | 272]] • [[273 (uimhir) | 273]] • [[274 (uimhir) | 274]] • [[275 (uimhir) | 275]] • [[276 (uimhir) | 276]] • [[277 (uimhir) | 277]] • [[278 (uimhir) | 278]] • [[279 (uimhir) | 279]] |list9 = [[280 (uimhir) | 280]] • [[281 (uimhir) | 281]] • [[282 (uimhir) | 282]] • [[283 (uimhir) | 283]] • [[284 (uimhir) | 284]] • [[285 (uimhir) | 285]] • [[286 (uimhir) | 286]] • [[287 (uimhir) | 287]] • [[288 (uimhir) | 288]] • [[289 (uimhir) | 289]] |list10 = [[290 (uimhir) | 290]] • [[291 (uimhir) | 291]] • [[292 (uimhir) | 292]] • [[293 (uimhir) | 293]] • [[294 (uimhir) | 294]] • [[295 (uimhir) | 295]] • [[296 (uimhir) | 296]] • [[297 (uimhir) | 297]] • [[298 (uimhir) | 298]] • [[299 (uimhir) | 299]] }} |list4={{Navbox|child |title=[[300 (uimhir)|300í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|3|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[300 (uimhir) | 300]] • [[301 (uimhir) | 301]] • [[302 (uimhir) | 302]] • [[303 (uimhir) | 303]] • [[304 (uimhir) | 304]] • [[305 (uimhir) | 305]] • [[306 (uimhir) | 306]] • [[307 (uimhir) | 307]] • [[308 (uimhir) | 308]] • [[309 (uimhir) | 309]] |list2 = [[310 (uimhir) | 310]] • [[311 (uimhir) | 311]] • [[312 (uimhir) | 312]] • [[313 (uimhir) | 313]] • [[314 (uimhir) | 314]] • [[315 (uimhir) | 315]] • [[316 (uimhir) | 316]] • [[317 (uimhir) | 317]] • [[318 (uimhir) | 318]] • [[319 (uimhir) | 319]] |list3 = [[320 (uimhir) | 320]] • [[321 (uimhir) | 321]] • [[322 (uimhir) | 322]] • [[323 (uimhir) | 323]] • [[324 (uimhir) | 324]] • [[325 (uimhir) | 325]] • [[326 (uimhir) | 326]] • [[327 (uimhir) | 327]] • [[328 (uimhir) | 328]] • [[329 (uimhir) | 329]] |list4 = [[330 (uimhir) | 330]] • [[331 (uimhir) | 331]] • [[332 (uimhir) | 332]] • [[333 (uimhir) | 333]] • [[334 (uimhir) | 334]] • [[335 (uimhir) | 335]] • [[336 (uimhir) | 336]] • [[337 (uimhir) | 337]] • [[338 (uimhir) | 338]] • [[339 (uimhir) | 339]] |list5 = [[340 (uimhir) | 340]] • [[341 (uimhir) | 341]] • [[342 (uimhir) | 342]] • [[343 (uimhir) | 343]] • [[344 (uimhir) | 344]] • [[345 (uimhir) | 345]] • [[346 (uimhir) | 346]] • [[347 (uimhir) | 347]] • [[348 (uimhir) | 348]] • [[349 (uimhir) | 349]] |list6 = [[350 (uimhir) | 350]] • [[351 (uimhir) | 351]] • [[352 (uimhir) | 352]] • [[353 (uimhir) | 353]] • [[354 (uimhir) | 354]] • [[355 (uimhir) | 355]] • [[356 (uimhir) | 356]] • [[357 (uimhir) | 357]] • [[358 (uimhir) | 358]] • [[359 (uimhir) | 359]] |list7 = [[360 (uimhir) | 360]] • [[361 (uimhir) | 361]] • [[362 (uimhir) | 362]] • [[363 (uimhir) | 363]] • [[364 (uimhir) | 364]] • [[365 (uimhir) | 365]] • [[366 (uimhir) | 366]] • [[367 (uimhir) | 367]] • [[368 (uimhir) | 368]] • [[369 (uimhir) | 369]] |list8 = [[370 (uimhir) | 370]] • [[371 (uimhir) | 371]] • [[372 (uimhir) | 372]] • [[373 (uimhir) | 373]] • [[374 (uimhir) | 374]] • [[375 (uimhir) | 375]] • [[376 (uimhir) | 376]] • [[377 (uimhir) | 377]] • [[378 (uimhir) | 378]] • [[379 (uimhir) | 379]] |list9 = [[380 (uimhir) | 380]] • [[381 (uimhir) | 381]] • [[382 (uimhir) | 382]] • [[383 (uimhir) | 383]] • [[384 (uimhir) | 384]] • [[385 (uimhir) | 385]] • [[386 (uimhir) | 386]] • [[387 (uimhir) | 387]] • [[388 (uimhir) | 388]] • [[389 (uimhir) | 389]] |list10 = [[390 (uimhir) | 390]] • [[391 (uimhir) | 391]] • [[392 (uimhir) | 392]] • [[393 (uimhir) | 393]] • [[394 (uimhir) | 394]] • [[395 (uimhir) | 395]] • [[396 (uimhir) | 396]] • [[397 (uimhir) | 397]] • [[398 (uimhir) | 398]] • [[399 (uimhir) | 399]] }} |list5={{Navbox|child |title=[[400 (uimhir)|400í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|4|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[400 (uimhir) | 400]] • [[401 (uimhir) | 401]] • [[402 (uimhir) | 402]] • [[403 (uimhir) | 403]] • [[404 (uimhir) | 404]] • [[405 (uimhir) | 405]] • [[406 (uimhir) | 406]] • [[407 (uimhir) | 407]] • [[408 (uimhir) | 408]] • [[409 (uimhir) | 409]] |list2 = [[410 (uimhir) | 410]] • [[411 (uimhir) | 411]] • [[412 (uimhir) | 412]] • [[413 (uimhir) | 413]] • [[414 (uimhir) | 414]] • [[415 (uimhir) | 415]] • [[416 (uimhir) | 416]] • [[417 (uimhir) | 417]] • [[418 (uimhir) | 418]] • [[419 (uimhir) | 419]] |list3 = [[420 (uimhir) | 420]] • [[421 (uimhir) | 421]] • [[422 (uimhir) | 422]] • [[423 (uimhir) | 423]] • [[424 (uimhir) | 424]] • [[425 (uimhir) | 425]] • [[426 (uimhir) | 426]] • [[427 (uimhir) | 427]] • [[428 (uimhir) | 428]] • [[429 (uimhir) | 429]] |list4 = [[430 (uimhir) | 430]] • [[431 (uimhir) | 431]] • [[432 (uimhir) | 432]] • [[433 (uimhir) | 433]] • [[434 (uimhir) | 434]] • [[435 (uimhir) | 435]] • [[436 (uimhir) | 436]] • [[437 (uimhir) | 437]] • [[438 (uimhir) | 438]] • [[439 (uimhir) | 439]] |list5 = [[440 (uimhir) | 440]] • [[441 (uimhir) | 441]] • [[442 (uimhir) | 442]] • [[443 (uimhir) | 443]] • [[444 (uimhir) | 444]] • [[445 (uimhir) | 445]] • [[446 (uimhir) | 446]] • [[447 (uimhir) | 447]] • [[448 (uimhir) | 448]] • [[449 (uimhir) | 449]] |list6 = [[450 (uimhir) | 450]] • [[451 (uimhir) | 451]] • [[452 (uimhir) | 452]] • [[453 (uimhir) | 453]] • [[454 (uimhir) | 454]] • [[455 (uimhir) | 455]] • [[456 (uimhir) | 456]] • [[457 (uimhir) | 457]] • [[458 (uimhir) | 458]] • [[459 (uimhir) | 459]] |list7 = [[460 (uimhir) | 460]] • [[461 (uimhir) | 461]] • [[462 (uimhir) | 462]] • [[463 (uimhir) | 463]] • [[464 (uimhir) | 464]] • [[465 (uimhir) | 465]] • [[466 (uimhir) | 466]] • [[467 (uimhir) | 467]] • [[468 (uimhir) | 468]] • [[469 (uimhir) | 469]] |list8 = [[470 (uimhir) | 470]] • [[471 (uimhir) | 471]] • [[472 (uimhir) | 472]] • [[473 (uimhir) | 473]] • [[474 (uimhir) | 474]] • [[475 (uimhir) | 475]] • [[476 (uimhir) | 476]] • [[477 (uimhir) | 477]] • [[478 (uimhir) | 478]] • [[479 (uimhir) | 479]] |list9 = [[480 (uimhir) | 480]] • [[481 (uimhir) | 481]] • [[482 (uimhir) | 482]] • [[483 (uimhir) | 483]] • [[484 (uimhir) | 484]] • [[485 (uimhir) | 485]] • [[486 (uimhir) | 486]] • [[487 (uimhir) | 487]] • [[488 (uimhir) | 488]] • [[489 (uimhir) | 489]] |list10 = [[490 (uimhir) | 490]] • [[491 (uimhir) | 491]] • [[492 (uimhir) | 492]] • [[493 (uimhir) | 493]] • [[494 (uimhir) | 494]] • [[495 (uimhir) | 495]] • [[496 (uimhir) | 496]] • [[497 (uimhir) | 497]] • [[498 (uimhir) | 498]] • [[499 (uimhir) | 499]] }} |list6={{Navbox|child |title=[[500 (uimhir)|500í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|5|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[500 (uimhir) | 500]] • [[501 (uimhir) | 501]] • [[502 (uimhir) | 502]] • [[503 (uimhir) | 503]] • [[504 (uimhir) | 504]] • [[505 (uimhir) | 505]] • [[506 (uimhir) | 506]] • [[507 (uimhir) | 507]] • [[508 (uimhir) | 508]] • [[509 (uimhir) | 509]] |list2 = [[510 (uimhir) | 510]] • [[511 (uimhir) | 511]] • [[512 (uimhir) | 512]] • [[513 (uimhir) | 513]] • [[514 (uimhir) | 514]] • [[515 (uimhir) | 515]] • [[516 (uimhir) | 516]] • [[517 (uimhir) | 517]] • [[518 (uimhir) | 518]] • [[519 (uimhir) | 519]] |list3 = [[520 (uimhir) | 520]] • [[521 (uimhir) | 521]] • [[522 (uimhir) | 522]] • [[523 (uimhir) | 523]] • [[524 (uimhir) | 524]] • [[525 (uimhir) | 525]] • [[526 (uimhir) | 526]] • [[527 (uimhir) | 527]] • [[528 (uimhir) | 528]] • [[529 (uimhir) | 529]] |list4 = [[530 (uimhir) | 530]] • [[531 (uimhir) | 531]] • [[532 (uimhir) | 532]] • [[533 (uimhir) | 533]] • [[534 (uimhir) | 534]] • [[535 (uimhir) | 535]] • [[536 (uimhir) | 536]] • [[537 (uimhir) | 537]] • [[538 (uimhir) | 538]] • [[539 (uimhir) | 539]] |list5 = [[540 (uimhir) | 540]] • [[541 (uimhir) | 541]] • [[542 (uimhir) | 542]] • [[543 (uimhir) | 543]] • [[544 (uimhir) | 544]] • [[545 (uimhir) | 545]] • [[546 (uimhir) | 546]] • [[547 (uimhir) | 547]] • [[548 (uimhir) | 548]] • [[549 (uimhir) | 549]] |list6 = [[550 (uimhir) | 550]] • [[551 (uimhir) | 551]] • [[552 (uimhir) | 552]] • [[553 (uimhir) | 553]] • [[554 (uimhir) | 554]] • [[555 (uimhir) | 555]] • [[556 (uimhir) | 556]] • [[557 (uimhir) | 557]] • [[558 (uimhir) | 558]] • [[559 (uimhir) | 559]] |list7 = [[560 (uimhir) | 560]] • [[561 (uimhir) | 561]] • [[562 (uimhir) | 562]] • [[563 (uimhir) | 563]] • [[564 (uimhir) | 564]] • [[565 (uimhir) | 565]] • [[566 (uimhir) | 566]] • [[567 (uimhir) | 567]] • [[568 (uimhir) | 568]] • [[569 (uimhir) | 569]] |list8 = [[570 (uimhir) | 570]] • [[571 (uimhir) | 571]] • [[572 (uimhir) | 572]] • [[573 (uimhir) | 573]] • [[574 (uimhir) | 574]] • [[575 (uimhir) | 575]] • [[576 (uimhir) | 576]] • [[577 (uimhir) | 577]] • [[578 (uimhir) | 578]] • [[579 (uimhir) | 579]] |list9 = [[580 (uimhir) | 580]] • [[581 (uimhir) | 581]] • [[582 (uimhir) | 582]] • [[583 (uimhir) | 583]] • [[584 (uimhir) | 584]] • [[585 (uimhir) | 585]] • [[586 (uimhir) | 586]] • [[587 (uimhir) | 587]] • [[588 (uimhir) | 588]] • [[589 (uimhir) | 589]] |list10 = [[590 (uimhir) | 590]] • [[591 (uimhir) | 591]] • [[592 (uimhir) | 592]] • [[593 (uimhir) | 593]] • [[594 (uimhir) | 594]] • [[595 (uimhir) | 595]] • [[596 (uimhir) | 596]] • [[597 (uimhir) | 597]] • [[598 (uimhir) | 598]] • [[599 (uimhir) | 599]] }}|list7={{Navbox|child |title=[[600 (uimhir)|600í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|6|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[600 (uimhir) | 600]] • [[601 (uimhir) | 601]] • [[602 (uimhir) | 602]] • [[603 (uimhir) | 603]] • [[604 (uimhir) | 604]] • [[605 (uimhir) | 605]] • [[606 (uimhir) | 606]] • [[607 (uimhir) | 607]] • [[608 (uimhir) | 608]] • [[609 (uimhir) | 609]] |list2 = [[610 (uimhir) | 610]] • [[611 (uimhir) | 611]] • [[612 (uimhir) | 612]] • [[613 (uimhir) | 613]] • [[614 (uimhir) | 614]] • [[615 (uimhir) | 615]] • [[616 (uimhir) | 616]] • [[617 (uimhir) | 617]] • [[618 (uimhir) | 618]] • [[619 (uimhir) | 619]] |list3 = [[620 (uimhir) | 620]] • [[621 (uimhir) | 621]] • [[622 (uimhir) | 622]] • [[623 (uimhir) | 623]] • [[624 (uimhir) | 624]] • [[625 (uimhir) | 625]] • [[626 (uimhir) | 626]] • [[627 (uimhir) | 627]] • [[628 (uimhir) | 628]] • [[629 (uimhir) | 629]] |list4 = [[630 (uimhir) | 630]] • [[631 (uimhir) | 631]] • [[632 (uimhir) | 632]] • [[633 (uimhir) | 633]] • [[634 (uimhir) | 634]] • [[635 (uimhir) | 635]] • [[636 (uimhir) | 636]] • [[637 (uimhir) | 637]] • [[638 (uimhir) | 638]] • [[639 (uimhir) | 639]] |list5 = [[640 (uimhir) | 640]] • [[641 (uimhir) | 641]] • [[642 (uimhir) | 642]] • [[643 (uimhir) | 643]] • [[644 (uimhir) | 644]] • [[645 (uimhir) | 645]] • [[646 (uimhir) | 646]] • [[647 (uimhir) | 647]] • [[648 (uimhir) | 648]] • [[649 (uimhir) | 649]] |list6 = [[650 (uimhir) | 650]] • [[651 (uimhir) | 651]] • [[652 (uimhir) | 652]] • [[653 (uimhir) | 653]] • [[654 (uimhir) | 654]] • [[655 (uimhir) | 655]] • [[656 (uimhir) | 656]] • [[657 (uimhir) | 657]] • [[658 (uimhir) | 658]] • [[659 (uimhir) | 659]] |list7 = [[660 (uimhir) | 660]] • [[661 (uimhir) | 661]] • [[662 (uimhir) | 662]] • [[663 (uimhir) | 663]] • [[664 (uimhir) | 664]] • [[665 (uimhir) | 665]] • [[666 (uimhir) | 666]] • [[667 (uimhir) | 667]] • [[668 (uimhir) | 668]] • [[669 (uimhir) | 669]] |list8 = [[670 (uimhir) | 670]] • [[671 (uimhir) | 671]] • [[672 (uimhir) | 672]] • [[673 (uimhir) | 673]] • [[674 (uimhir) | 674]] • [[675 (uimhir) | 675]] • [[676 (uimhir) | 676]] • [[677 (uimhir) | 677]] • [[678 (uimhir) | 678]] • [[679 (uimhir) | 679]] |list9 = [[680 (uimhir) | 680]] • [[681 (uimhir) | 681]] • [[682 (uimhir) | 682]] • [[683 (uimhir) | 683]] • [[684 (uimhir) | 684]] • [[685 (uimhir) | 685]] • [[686 (uimhir) | 686]] • [[687 (uimhir) | 687]] • [[688 (uimhir) | 688]] • [[689 (uimhir) | 689]] |list10 = [[690 (uimhir) | 690]] • [[691 (uimhir) | 691]] • [[692 (uimhir) | 692]] • [[693 (uimhir) | 693]] • [[694 (uimhir) | 694]] • [[695 (uimhir) | 695]] • [[696 (uimhir) | 696]] • [[697 (uimhir) | 697]] • [[698 (uimhir) | 698]] • [[699 (uimhir) | 699]] }} |list8={{Navbox|child |title=[[700 (uimhir)|700í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|7|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[700 (uimhir) | 700]] • [[701 (uimhir) | 701]] • [[702 (uimhir) | 702]] • [[703 (uimhir) | 703]] • [[704 (uimhir) | 704]] • [[705 (uimhir) | 705]] • [[706 (uimhir) | 706]] • [[707 (uimhir) | 707]] • [[708 (uimhir) | 708]] • [[709 (uimhir) | 709]] |list2 = [[710 (uimhir) | 710]] • [[711 (uimhir) | 711]] • [[712 (uimhir) | 712]] • [[713 (uimhir) | 713]] • [[714 (uimhir) | 714]] • [[715 (uimhir) | 715]] • [[716 (uimhir) | 716]] • [[717 (uimhir) | 717]] • [[718 (uimhir) | 718]] • [[719 (uimhir) | 719]] |list3 = [[720 (uimhir) | 720]] • [[721 (uimhir) | 721]] • [[722 (uimhir) | 722]] • [[723 (uimhir) | 723]] • [[724 (uimhir) | 724]] • [[725 (uimhir) | 725]] • [[726 (uimhir) | 726]] • [[727 (uimhir) | 727]] • [[728 (uimhir) | 728]] • [[729 (uimhir) | 729]] |list4 = [[730 (uimhir) | 730]] • [[731 (uimhir) | 731]] • [[732 (uimhir) | 732]] • [[733 (uimhir) | 733]] • [[734 (uimhir) | 734]] • [[735 (uimhir) | 735]] • [[736 (uimhir) | 736]] • [[737 (uimhir) | 737]] • [[738 (uimhir) | 738]] • [[739 (uimhir) | 739]] |list5 = [[740 (uimhir) | 740]] • [[741 (uimhir) | 741]] • [[742 (uimhir) | 742]] • [[743 (uimhir) | 743]] • [[744 (uimhir) | 744]] • [[745 (uimhir) | 745]] • [[746 (uimhir) | 746]] • [[747 (uimhir) | 747]] • [[748 (uimhir) | 748]] • [[749 (uimhir) | 749]] |list6 = [[750 (uimhir) | 750]] • [[751 (uimhir) | 751]] • [[752 (uimhir) | 752]] • [[753 (uimhir) | 753]] • [[754 (uimhir) | 754]] • [[755 (uimhir) | 755]] • [[756 (uimhir) | 756]] • [[757 (uimhir) | 757]] • [[758 (uimhir) | 758]] • [[759 (uimhir) | 759]] |list7 = [[760 (uimhir) | 760]] • [[761 (uimhir) | 761]] • [[762 (uimhir) | 762]] • [[763 (uimhir) | 763]] • [[764 (uimhir) | 764]] • [[765 (uimhir) | 765]] • [[766 (uimhir) | 766]] • [[767 (uimhir) | 767]] • [[768 (uimhir) | 768]] • [[769 (uimhir) | 769]] |list8 = [[770 (uimhir) | 770]] • [[771 (uimhir) | 771]] • [[772 (uimhir) | 772]] • [[773 (uimhir) | 773]] • [[774 (uimhir) | 774]] • [[775 (uimhir) | 775]] • [[776 (uimhir) | 776]] • [[777 (uimhir) | 777]] • [[778 (uimhir) | 778]] • [[779 (uimhir) | 779]] |list9 = [[780 (uimhir) | 780]] • [[781 (uimhir) | 781]] • [[782 (uimhir) | 782]] • [[783 (uimhir) | 783]] • [[784 (uimhir) | 784]] • [[785 (uimhir) | 785]] • [[786 (uimhir) | 786]] • [[787 (uimhir) | 787]] • [[788 (uimhir) | 788]] • [[789 (uimhir) | 789]] |list10 = [[790 (uimhir) | 790]] • [[791 (uimhir) | 791]] • [[792 (uimhir) | 792]] • [[793 (uimhir) | 793]] • [[794 (uimhir) | 794]] • [[795 (uimhir) | 795]] • [[796 (uimhir) | 796]] • [[797 (uimhir) | 797]] • [[798 (uimhir) | 798]] • [[799 (uimhir) | 799]] }} |list9={{Navbox|child |title=[[800 (uimhir)|800í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|8|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[800 (uimhir) | 800]] • [[801 (uimhir) | 801]] • [[802 (uimhir) | 802]] • [[803 (uimhir) | 803]] • [[804 (uimhir) | 804]] • [[805 (uimhir) | 805]] • [[806 (uimhir) | 806]] • [[807 (uimhir) | 807]] • [[808 (uimhir) | 808]] • [[809 (uimhir) | 809]] |list2 = [[810 (uimhir) | 810]] • [[811 (uimhir) | 811]] • [[812 (uimhir) | 812]] • [[813 (uimhir) | 813]] • [[814 (uimhir) | 814]] • [[815 (uimhir) | 815]] • [[816 (uimhir) | 816]] • [[817 (uimhir) | 817]] • [[818 (uimhir) | 818]] • [[819 (uimhir) | 819]] |list3 = [[820 (uimhir) | 820]] • [[821 (uimhir) | 821]] • [[822 (uimhir) | 822]] • [[823 (uimhir) | 823]] • [[824 (uimhir) | 824]] • [[825 (uimhir) | 825]] • [[826 (uimhir) | 826]] • [[827 (uimhir) | 827]] • [[828 (uimhir) | 828]] • [[829 (uimhir) | 829]] |list4 = [[830 (uimhir) | 830]] • [[831 (uimhir) | 831]] • [[832 (uimhir) | 832]] • [[833 (uimhir) | 833]] • [[834 (uimhir) | 834]] • [[835 (uimhir) | 835]] • [[836 (uimhir) | 836]] • [[837 (uimhir) | 837]] • [[838 (uimhir) | 838]] • [[839 (uimhir) | 839]] |list5 = [[840 (uimhir) | 840]] • [[841 (uimhir) | 841]] • [[842 (uimhir) | 842]] • [[843 (uimhir) | 843]] • [[844 (uimhir) | 844]] • [[845 (uimhir) | 845]] • [[846 (uimhir) | 846]] • [[847 (uimhir) | 847]] • [[848 (uimhir) | 848]] • [[849 (uimhir) | 849]] |list6 = [[850 (uimhir) | 850]] • [[851 (uimhir) | 851]] • [[852 (uimhir) | 852]] • [[853 (uimhir) | 853]] • [[854 (uimhir) | 854]] • [[855 (uimhir) | 855]] • [[856 (uimhir) | 856]] • [[857 (uimhir) | 857]] • [[858 (uimhir) | 858]] • [[859 (uimhir) | 859]] |list7 = [[860 (uimhir) | 860]] • [[861 (uimhir) | 861]] • [[862 (uimhir) | 862]] • [[863 (uimhir) | 863]] • [[864 (uimhir) | 864]] • [[865 (uimhir) | 865]] • [[866 (uimhir) | 866]] • [[867 (uimhir) | 867]] • [[868 (uimhir) | 868]] • [[869 (uimhir) | 869]] |list8 = [[870 (uimhir) | 870]] • [[871 (uimhir) | 871]] • [[872 (uimhir) | 872]] • [[873 (uimhir) | 873]] • [[874 (uimhir) | 874]] • [[875 (uimhir) | 875]] • [[876 (uimhir) | 876]] • [[877 (uimhir) | 877]] • [[878 (uimhir) | 878]] • [[879 (uimhir) | 879]] |list9 = [[880 (uimhir) | 880]] • [[881 (uimhir) | 881]] • [[882 (uimhir) | 882]] • [[883 (uimhir) | 883]] • [[884 (uimhir) | 884]] • [[885 (uimhir) | 885]] • [[886 (uimhir) | 886]] • [[887 (uimhir) | 887]] • [[888 (uimhir) | 888]] • [[889 (uimhir) | 889]] |list10 = [[890 (uimhir) | 890]] • [[891 (uimhir) | 891]] • [[892 (uimhir) | 892]] • [[893 (uimhir) | 893]] • [[894 (uimhir) | 894]] • [[895 (uimhir) | 895]] • [[896 (uimhir) | 896]] • [[897 (uimhir) | 897]] • [[898 (uimhir) | 898]] • [[899 (uimhir) | 899]] }} |list10={{Navbox|child |title=[[900 (uimhir)|900í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|9|uncollapsed|collapsed}} |list1= [[900 (uimhir) | 900]] • [[901 (uimhir) | 901]] • [[902 (uimhir) | 902]] • [[903 (uimhir) | 903]] • [[904 (uimhir) | 904]] • [[905 (uimhir) | 905]] • [[906 (uimhir) | 906]] • [[907 (uimhir) | 907]] • [[908 (uimhir) | 908]] • [[909 (uimhir) | 909]] |list2 = [[910 (uimhir) | 910]] • [[911 (uimhir) | 911]] • [[912 (uimhir) | 912]] • [[913 (uimhir) | 913]] • [[914 (uimhir) | 914]] • [[915 (uimhir) | 915]] • [[916 (uimhir) | 916]] • [[917 (uimhir) | 917]] • [[918 (uimhir) | 918]] • [[919 (uimhir) | 919]] |list3 = [[920 (uimhir) | 920]] • [[921 (uimhir) | 921]] • [[922 (uimhir) | 922]] • [[923 (uimhir) | 923]] • [[924 (uimhir) | 924]] • [[925 (uimhir) | 925]] • [[926 (uimhir) | 926]] • [[927 (uimhir) | 927]] • [[928 (uimhir) | 928]] • [[929 (uimhir) | 929]] |list4 = [[930 (uimhir) | 930]] • [[931 (uimhir) | 931]] • [[932 (uimhir) | 932]] • [[933 (uimhir) | 933]] • [[934 (uimhir) | 934]] • [[935 (uimhir) | 935]] • [[936 (uimhir) | 936]] • [[937 (uimhir) | 937]] • [[938 (uimhir) | 938]] • [[939 (uimhir) | 939]] |list5 = [[940 (uimhir) | 940]] • [[941 (uimhir) | 941]] • [[942 (uimhir) | 942]] • [[943 (uimhir) | 943]] • [[944 (uimhir) | 944]] • [[945 (uimhir) | 945]] • [[946 (uimhir) | 946]] • [[947 (uimhir) | 947]] • [[948 (uimhir) | 948]] • [[949 (uimhir) | 949]] |list6 = [[950 (uimhir) | 950]] • [[951 (uimhir) | 951]] • [[952 (uimhir) | 952]] • [[953 (uimhir) | 953]] • [[954 (uimhir) | 954]] • [[955 (uimhir) | 955]] • [[956 (uimhir) | 956]] • [[957 (uimhir) | 957]] • [[958 (uimhir) | 958]] • [[959 (uimhir) | 959]] |list7 = [[960 (uimhir) | 960]] • [[961 (uimhir) | 961]] • [[962 (uimhir) | 962]] • [[963 (uimhir) | 963]] • [[964 (uimhir) | 964]] • [[965 (uimhir) | 965]] • [[966 (uimhir) | 966]] • [[967 (uimhir) | 967]] • [[968 (uimhir) | 968]] • [[969 (uimhir) | 969]] |list8 = [[970 (uimhir) | 970]] • [[971 (uimhir) | 971]] • [[972 (uimhir) | 972]] • [[973 (uimhir) | 973]] • [[974 (uimhir) | 974]] • [[975 (uimhir) | 975]] • [[976 (uimhir) | 976]] • [[977 (uimhir) | 977]] • [[978 (uimhir) | 978]] • [[979 (uimhir) | 979]] |list9 = [[980 (uimhir) | 980]] • [[981 (uimhir) | 981]] • [[982 (uimhir) | 982]] • [[983 (uimhir) | 983]] • [[984 (uimhir) | 984]] • [[985 (uimhir) | 985]] • [[986 (uimhir) | 986]] • [[987 (uimhir) | 987]] • [[988 (uimhir) | 988]] • [[989 (uimhir) | 989]] |list10 = [[990 (uimhir) | 990]] • [[991 (uimhir) | 991]] • [[992 (uimhir) | 992]] • [[993 (uimhir) | 993]] • [[994 (uimhir) | 994]] • [[995 (uimhir) | 995]] • [[996 (uimhir) | 996]] • [[997 (uimhir) | 997]] • [[998 (uimhir) | 998]] • [[999 (uimhir) | 999]] }} |list11={{Navbox|child |title=[[1000 (uimhir)|1000í]] |state={{if|eq|{{{1|}}}|10|uncollapsed|collapsed}} |list1 = [[1000 (uimhir) | 1000]] • [[1001 (uimhir) | 1001]] • [[1002 (uimhir) | 1002]] • [[1003 (uimhir) | 1003]] • [[1004 (uimhir) | 1004]] • [[1005 (uimhir) | 1005]] • [[1006 (uimhir) | 1006]] • [[1007 (uimhir) | 1007]] • [[1008 (uimhir) | 1008]] • [[1009 (uimhir) | 1009]] |list2 = [[1010 (uimhir) | 1010]] • [[1011 (uimhir) | 1011]] • [[1012 (uimhir) | 1012]] • [[1013 (uimhir) | 1013]] • [[1014 (uimhir) | 1014]] • [[1015 (uimhir) | 1015]] • [[1016 (uimhir) | 1016]] • [[1017 (uimhir) | 1017]] • [[1018 (uimhir) | 1018]] • [[1019 (uimhir) | 1019]] |list3 = [[1020 (uimhir) | 1020]] • [[1021 (uimhir) | 1021]] • [[1022 (uimhir) | 1022]] • [[1023 (uimhir) | 1023]] • [[1024 (uimhir) | 1024]] • [[1025 (uimhir) | 1025]] • [[1026 (uimhir) | 1026]] • [[1027 (uimhir) | 1027]] • [[1028 (uimhir) | 1028]] • [[1029 (uimhir) | 1029]] |list4 = [[1030 (uimhir) | 1030]] • [[1031 (uimhir) | 1031]] • [[1032 (uimhir) | 1032]] • [[1033 (uimhir) | 1033]] • [[1034 (uimhir) | 1034]] • [[1035 (uimhir) | 1035]] • [[1036 (uimhir) | 1036]] • [[1037 (uimhir) | 1037]] • [[1038 (uimhir) | 1038]] • [[1039 (uimhir) | 1039]] |list5 = [[1040 (uimhir) | 1040]] • [[1041 (uimhir) | 1041]] • [[1042 (uimhir) | 1042]] }} }} 2azoo9fc6aewkm672na3wfdc33hi7nb 0 42926 1327337 1160870 2026-09-05T14:33:31Z TGcoa 21229 1327337 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[barúntacht]] suite i g[[Contae an Dúin]] é '''Cineál Fhártaigh'''.<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/65432|title=Cineál Fhártaigh/Kinelarty {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> [[Íomhá:Ballynahinch, County Down - geograph.org.uk - 1685878.jpg|clé|mion|220x220px|[[Baile na hInse]]]] [[Íomhá:Clough (27), October 2009.JPG|clé|mion|220x220px|[[An Chloch, Contae an Dúin|An Chloch]] ]] == Daoine == Ba de shliocht Éireannach é [[Charles de Gaulle]] ar thaobh a mháthar; ba í Marie Angélique McCartan a shin-seanmháthair. Ba de mhuintir Mhic Artáin as [[Cineál Fhártaigh]] í, teaghlach [[Seacaibíteachas|Seacaibíteach]] ar theith cuid mhór díobh go dtí an Fhrainc i ndeireadh an 17ú haois.<ref name="tuairisc">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/de-gaulle-dev-agus-daithi-o-conaill/|teideal=De Gaulle, Dev agus Dónall Ó Conaill…|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=4 Meán Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-04}}</ref><ref name="IT">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/2.663/de-gaulle-i-measc-na-ngael-1.683376|teideal=De Gaulle i measc na nGael|údar=P. J. Mac Gabhann|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-11-09}}</ref> == Féach freisin == * [[Charles de Gaulle]] * ''The McCartans of Kinelarty'' ''(2013),'' le Thérése Ghesquiére-Diérickx agus Sean McCartan == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-ie}} {{DEFAULTSORT:Cineal Fhartaigh}} [[Catagóir:Contae an Dúin]] [[Catagóir:Barúntachtaí Chontae an Dúin]] [[Catagóir:Cineál Fhártaigh]] 2rm1o3j5yei28tc5r4hdt4dfs6eqgmn 0 44456 1327329 1200070 2026-09-05T12:32:22Z Wildboarwk 76881 dionsáigh mé tagairt nua 1327329 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Longroom Bibliothek TCD.JPG|mion|Longroom leabharlann TCD]] Bailitheoir [[ceol|ceoil]], [[file]], scríobhaí agus ollamh ba ea an [[Sagart|Canón]]<nowiki/>ach '''James Goodman'''.<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=141|title=GOODMAN, James (1828–1896) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.itma.ie/people/james-goodman/|teideal=ITMA — James Goodman|language=en-US|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> Is le linn dó a bheith i m[[Béarra]] sa [[19ú haois]] a bhailigh Goodman breis is 2000 píosa ceoil agus suas le dhá chéad [[Amhránaíocht|amhrán]]. Píobaire ab ea James Goodman agus amhránaí de scoth chomh maith. == Ceol == D'fhág James Goodman ceithre lámhscríbhinní ceol ina dhiaidh ag [[Leabharlann]] [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide.]] Chuir an Dr Hugh Shields, nach maireann, cuid mhaith den cheol seo in eagar i [[1998]] i leabhar dar teideal 'Tunes of the Munster Pipers Vol.1.' Sa bhliain [[2006]], thángthas ar lámhscríbhinn eile de chuid Goodman a bhí ar iarraidh le breis is 110 bliain, ina bhfuil níos mó ná ceithre scór de théacsanna amhrán a bhailigh James Goodman idir [[1857]] agus [[1870]]. Bronnadh í ar Choláiste na Tríonóide, leis. Tá lámhscríbhinní eile dá chuid in [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], i [[Leabharlann Náisiúnta na Breataine Bige]] ([[Aberystwyth]]), i Leabharlann [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|Choláiste Ollscoile Chorcaí]] agus i seilbh phríobháideach. == Saol == Rugadh '''James Goodman''' i mBaile Áimín i bparóiste [[Ceann Trá]] sa bhliain [[1828]]. Bhí muintir Goodman lonnaithe sa cheantar ó dheireadh na 17ú haoise déag. Reachtaire [[An Daingean|an Daingin]] ab ea a athair an t-Urramach Thomas Goodman agus bhí naonúr clainne air féin agus a bhean Mary Gorham, ó [[Oileán Chiarraí]] ó dhúchas. Chuir James Goodman suim i g[[Ceol traidisiúnta na hÉireann|ceol traidisiúnta]] agus in [[amhránaíocht]], i [[litríocht]] agus i saothrú na lámhscríbhinní óna óige. Bhí Gaeilge aige ón gcliabhán. [[Íomhá:Abbeystrewery (C of I) Church Skibbereen - geograph.org.uk - 499487.jpg|mion|Eaglais, [[An Sciobairín]]]] D'fhreastail James Goodman ar [[Coláiste na Tríonóide|Choláiste na Tríonóide]] mar ar ghnóthaigh sé scoláireacht sa Ghaeilge chomh maith le duaiseanna eile agus oirníodh é ina mhinistir in [[Eaglais na hÉireann]] sa bhliain 1853. Is i gCraobhach, idir an [[Sciobairín]] agus [[Dún na Séad]] a d'oibrigh sé ar dtúis mar mhinistir cúnta. Phós sé Charlotte King ó [[Ceann Trá|Cheann Trá]] agus bhí triúr mac acu. Sa bhliain [[1858]] cuireadh go Dhá Dhrom i m[[Béarra]] é mar ar fhan sé go dtí [[1867]]. Is le linn dó a bheith i mBéarra a bhailigh Goodman breis is 2000 píosa ceoil agus suas le dhá chéad amhrán. Píobaire ab ea James Goodman agus amhránaí chomh maith agus creidtear gurbh é Tomás Ó Cinnéide, píobaire eile ó Chorca Dhuibhne a thug cuid mhaith de na foinn dó. [[Íomhá:Regent House from Parliament Square - geograph.org.uk - 1741395.jpg|clé|mion| [[Coláiste na Tríonóide]] ]] D'fhill James Goodman ar an Sciobairín, ar pharóiste Mhainistir an tSruthaire sa bhliain 1867 agus ceapadh ina reachtaire ar an bparóiste sin é. Ina dhiaidh sin deineadh canónach de agus ceapadh é mar ollamh le Nua-Ghaeilge i g[[Coláiste na Tríonóide]] mar ar mhúin sé [[Dubhghlas de hÍde]] agus [[John Millington Synge]]. Chaitheadh sé leath na bliana ag múineadh agus an leath eile ag feidhmiú ina pharóiste. Cailleadh an Canónach James Goodman sa bhliain [[1896]]. Nochtadh [[Dealbhóireacht|dealbh]] de James Goodman lasmuigh dá [[Eaglais (foirgneamh)|eaglais]] sa [[An Sciobairín|Sciobairín]] i [[2006]] agus bíonn ceolchoirm i gcuimhne dó gach aon bhliain. == Leabharliosta == * Hugh Shields, ed., '' Tunes of the Munster Pipers: Irish traditional music from the James Goodman manuscripts'', [http://www.itma.ie/itmashop/product/tunes-of-the-munster-pipers volume 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221165231/http://www.itma.ie/itmashop/product/tunes-of-the-munster-pipers |date=2016-02-21 }}, Dublin: Irish Traditional Music Archive, 1998. ISBN 0-9532704-0-8 (hardback), 0-9532704-1-6 (paperback). * Hugh & Lisa Shields, eds., ''Tunes of the Munster pipers: Irish traditional music from the James Goodman manuscripts'', [http://www.itma.ie/itmashop/product/tunes-of-the-munster-pipers-vol-2 volume 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304044313/http://www.itma.ie/itmashop/product/tunes-of-the-munster-pipers-vol-2 |date=2016-03-04 }}, Dublin: Irish Traditional Music Archive, 2013. ISBN 978-0-9532704-5-3 (hardback), 978-0-9532704-6-0 (paperback). * [http://www.itma.ie/digitallibrary/print-collection/tunes-of-the-munster-pipers-vol-2 Annotated online index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304133554/http://www.itma.ie/digitallibrary/print-collection/tunes-of-the-munster-pipers-vol-2 |date=2016-03-04 }} of all the tunes in the four volumes of James Goodman’s manuscript music collection * RTÉ Radio, [[Dublin]] Christmas 2002 ''Tunes of the Munster Pipers'' ([http://www.rte.ie/radio/utils/radioplayer/rteradioweb.html#!rii=16%3A10227261%3A9307%3A02%2D12%2D2013%3A Rebroadcast] on RTÉ Lyric FM on 2 December 2013). * Nicholas Carolan, ‘An tUrramach James Goodman (1826–96), fear eaglasta, ceoltóir, agus bailitheoir ceoil’, ''Foinn agus focail. Léachtaí Cholm Cille'' 40, Ruairí Ó hUiginn, éag.: An Sagart, 2010: 7–19 * Padraig O Fiannachta (1990), ''Seamus Goodman'', West Kerry Development Co-op. * ''Abbeystrewry'', A Parish Memoir, 1991, On Stream Publications. * An Seabhac 'An tOllamh Séamus Goodman agus a Mhuintir,' Béaloideas 13 agus 23. * Breandán Breathnach 'Séamus Goodman 1828-1896 Bailitheoir Ceoil,' J.K.A.H.S., 1973 Uimhir 6. * Jim Byrne 'Canon Goodman,' Skibbereen and District Historical Society Journal, Vol.1, 2005. * Pádraig de Brún 'A Ventry Convert Group,' J.K.A.H.S. 1980, No.13. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Goodman, James}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1828]] [[Catagóir:Básanna i 1896]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Bailitheoirí amhrán Éireannacha]] 4f27f37r147w5oad3pt4h0alwwzur5n 1327332 1327329 2026-09-05T12:43:06Z Wildboarwk 76881 dionsáigh mé tagairt nua eile 1327332 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Longroom Bibliothek TCD.JPG|mion|Longroom leabharlann TCD]] Bailitheoir [[ceol|ceoil]], [[file]], scríobhaí agus ollamh ba ea an [[Sagart|Canón]]<nowiki/>ach '''James Goodman'''.<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=141|title=GOODMAN, James (1828–1896) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.itma.ie/people/james-goodman/|teideal=ITMA — James Goodman|language=en-US|dátarochtana=2026-09-05}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.itma.ie/texts/goodman-resources/|teideal=ITMA — Supplementary Online Resources for Tunes of the Munster Pipers, Volume 2|language=en-US|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> Is le linn dó a bheith i m[[Béarra]] sa [[19ú haois]] a bhailigh Goodman breis is 2000 píosa ceoil agus suas le dhá chéad [[Amhránaíocht|amhrán]]. Píobaire ab ea James Goodman agus amhránaí de scoth chomh maith. == Ceol == D'fhág James Goodman ceithre lámhscríbhinní ceol ina dhiaidh ag [[Leabharlann]] [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide.]] Chuir an Dr Hugh Shields, nach maireann, cuid mhaith den cheol seo in eagar i [[1998]] i leabhar dar teideal 'Tunes of the Munster Pipers Vol.1.' Sa bhliain [[2006]], thángthas ar lámhscríbhinn eile de chuid Goodman a bhí ar iarraidh le breis is 110 bliain, ina bhfuil níos mó ná ceithre scór de théacsanna amhrán a bhailigh James Goodman idir [[1857]] agus [[1870]]. Bronnadh í ar Choláiste na Tríonóide, leis. Tá lámhscríbhinní eile dá chuid in [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], i [[Leabharlann Náisiúnta na Breataine Bige]] ([[Aberystwyth]]), i Leabharlann [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|Choláiste Ollscoile Chorcaí]] agus i seilbh phríobháideach. == Saol == Rugadh '''James Goodman''' i mBaile Áimín i bparóiste [[Ceann Trá]] sa bhliain [[1828]]. Bhí muintir Goodman lonnaithe sa cheantar ó dheireadh na 17ú haoise déag. Reachtaire [[An Daingean|an Daingin]] ab ea a athair an t-Urramach Thomas Goodman agus bhí naonúr clainne air féin agus a bhean Mary Gorham, ó [[Oileán Chiarraí]] ó dhúchas. Chuir James Goodman suim i g[[Ceol traidisiúnta na hÉireann|ceol traidisiúnta]] agus in [[amhránaíocht]], i [[litríocht]] agus i saothrú na lámhscríbhinní óna óige. Bhí Gaeilge aige ón gcliabhán. [[Íomhá:Abbeystrewery (C of I) Church Skibbereen - geograph.org.uk - 499487.jpg|mion|Eaglais, [[An Sciobairín]]]] D'fhreastail James Goodman ar [[Coláiste na Tríonóide|Choláiste na Tríonóide]] mar ar ghnóthaigh sé scoláireacht sa Ghaeilge chomh maith le duaiseanna eile agus oirníodh é ina mhinistir in [[Eaglais na hÉireann]] sa bhliain 1853. Is i gCraobhach, idir an [[Sciobairín]] agus [[Dún na Séad]] a d'oibrigh sé ar dtúis mar mhinistir cúnta. Phós sé Charlotte King ó [[Ceann Trá|Cheann Trá]] agus bhí triúr mac acu. Sa bhliain [[1858]] cuireadh go Dhá Dhrom i m[[Béarra]] é mar ar fhan sé go dtí [[1867]]. Is le linn dó a bheith i mBéarra a bhailigh Goodman breis is 2000 píosa ceoil agus suas le dhá chéad amhrán. Píobaire ab ea James Goodman agus amhránaí chomh maith agus creidtear gurbh é Tomás Ó Cinnéide, píobaire eile ó Chorca Dhuibhne a thug cuid mhaith de na foinn dó. [[Íomhá:Regent House from Parliament Square - geograph.org.uk - 1741395.jpg|clé|mion| [[Coláiste na Tríonóide]] ]] D'fhill James Goodman ar an Sciobairín, ar pharóiste Mhainistir an tSruthaire sa bhliain 1867 agus ceapadh ina reachtaire ar an bparóiste sin é. Ina dhiaidh sin deineadh canónach de agus ceapadh é mar ollamh le Nua-Ghaeilge i g[[Coláiste na Tríonóide]] mar ar mhúin sé [[Dubhghlas de hÍde]] agus [[John Millington Synge]]. Chaitheadh sé leath na bliana ag múineadh agus an leath eile ag feidhmiú ina pharóiste. Cailleadh an Canónach James Goodman sa bhliain [[1896]]. Nochtadh [[Dealbhóireacht|dealbh]] de James Goodman lasmuigh dá [[Eaglais (foirgneamh)|eaglais]] sa [[An Sciobairín|Sciobairín]] i [[2006]] agus bíonn ceolchoirm i gcuimhne dó gach aon bhliain. == Leabharliosta == * Hugh Shields, ed., '' Tunes of the Munster Pipers: Irish traditional music from the James Goodman manuscripts'', [http://www.itma.ie/itmashop/product/tunes-of-the-munster-pipers volume 1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221165231/http://www.itma.ie/itmashop/product/tunes-of-the-munster-pipers |date=2016-02-21 }}, Dublin: Irish Traditional Music Archive, 1998. ISBN 0-9532704-0-8 (hardback), 0-9532704-1-6 (paperback). * Hugh & Lisa Shields, eds., ''Tunes of the Munster pipers: Irish traditional music from the James Goodman manuscripts'', [http://www.itma.ie/itmashop/product/tunes-of-the-munster-pipers-vol-2 volume 2] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304044313/http://www.itma.ie/itmashop/product/tunes-of-the-munster-pipers-vol-2 |date=2016-03-04 }}, Dublin: Irish Traditional Music Archive, 2013. ISBN 978-0-9532704-5-3 (hardback), 978-0-9532704-6-0 (paperback). * [http://www.itma.ie/digitallibrary/print-collection/tunes-of-the-munster-pipers-vol-2 Annotated online index] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304133554/http://www.itma.ie/digitallibrary/print-collection/tunes-of-the-munster-pipers-vol-2 |date=2016-03-04 }} of all the tunes in the four volumes of James Goodman’s manuscript music collection * RTÉ Radio, [[Dublin]] Christmas 2002 ''Tunes of the Munster Pipers'' ([http://www.rte.ie/radio/utils/radioplayer/rteradioweb.html#!rii=16%3A10227261%3A9307%3A02%2D12%2D2013%3A Rebroadcast] on RTÉ Lyric FM on 2 December 2013). * Nicholas Carolan, ‘An tUrramach James Goodman (1826–96), fear eaglasta, ceoltóir, agus bailitheoir ceoil’, ''Foinn agus focail. Léachtaí Cholm Cille'' 40, Ruairí Ó hUiginn, éag.: An Sagart, 2010: 7–19 * Padraig O Fiannachta (1990), ''Seamus Goodman'', West Kerry Development Co-op. * ''Abbeystrewry'', A Parish Memoir, 1991, On Stream Publications. * An Seabhac 'An tOllamh Séamus Goodman agus a Mhuintir,' Béaloideas 13 agus 23. * Breandán Breathnach 'Séamus Goodman 1828-1896 Bailitheoir Ceoil,' J.K.A.H.S., 1973 Uimhir 6. * Jim Byrne 'Canon Goodman,' Skibbereen and District Historical Society Journal, Vol.1, 2005. * Pádraig de Brún 'A Ventry Convert Group,' J.K.A.H.S. 1980, No.13. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Goodman, James}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1828]] [[Catagóir:Básanna i 1896]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Bailitheoirí amhrán Éireannacha]] bnlzdfsme6en2r4in0chc0bfhlfji7o 0 47168 1327370 1149417 2026-09-05T15:31:29Z ~2026-48446-32 76884 add reference 1327370 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:The dysbiosis-inflammation cycle.jpg|mion]] Suaitheadh sa bhfásra [[Baictéar|baictéarach]] i gcanáil an bhia is ea '''diosbóis''' (dysbiosis), a chuireann isteach ar fheidhmiú na putóige agus a chuireann tús le [[buinneach]], [[mí-ionsú]], nó fiú ionsú tocsainí ón bputóg le raon leathan siomptóm. Is dócha go bhfuil an riocht seo an-choitianta, gur féidir go mbaineann sí le 50% den phobal am éigin <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Recent advances and clinical relevance of microbiome dynamics in health and disease|url=https://doi.org/10.1080/19490976.2026.2679197|publisher=Taylor & Francis|journal=Gut Microbes|date=2026-06-12|issn=1949-0976|pmc=13274142|pmid=42286837|pages=2679197|volume=18|issue=1|doi=10.1080/19490976.2026.2679197|author=Shahin Gavanji, Muhammad Suhail, Elena Bencurova, Thomas Dandekar, Eman M. Othman}}</ref>. Mar chóiréail air, is gá an cothú a mhionathrú chun bac a chur le fás [[orgánach]] paitigineach agus an phutóg a athchoilíniú le baictéir fhabhracha, a fhaightear ó bhianna próibhitheacha, cosúil le Lactobacillus acidophilus.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Diosbóis|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=213}}</ref> == Féach freisin == * [[Conair ghastraistéigeach]] == Tagairtí == {{reflist}}{{Fréamh an Eolais}} {{síol}} [[Catagóir:Conair ghastraistéigeach]] [[Catagóir:Galair]] qvfw7qradd1ce7a5bfh5mwkzqqs7n6z 1327401 1327370 2026-09-06T09:14:51Z M7 17001 Cealaíodh athruithe [[Special:Contributions/~2026-48446-32|~2026-48446-32]] ([[User talk:~2026-48446-32|Plé]]); ar ais chuig leagan le [[User:HusseyBot|HusseyBot]] 1149417 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:The dysbiosis-inflammation cycle.jpg|mion]] Suaitheadh sa bhfásra [[Baictéar|baictéarach]] i gcanáil an bhia is ea '''diosbóis''' (dysbiosis), a chuireann isteach ar fheidhmiú na putóige agus a chuireann tús le [[buinneach]], [[mí-ionsú]], nó fiú ionsú tocsainí ón bputóg le raon leathan siomptóm. Is dócha go bhfuil an riocht seo an-choitianta, gur féidir go mbaineann sí le 50% den phobal am éigin. Mar chóiréail air, is gá an cothú a mhionathrú chun bac a chur le fás [[orgánach]] paitigineach agus an phutóg a athchoilíniú le baictéir fhabhracha, a fhaightear ó bhianna próibhitheacha, cosúil le Lactobacillus acidophilus.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Diosbóis|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=213}}</ref> == Féach freisin == * [[Conair ghastraistéigeach]] == Tagairtí == {{reflist}}{{Fréamh an Eolais}} {{síol}} [[Catagóir:Conair ghastraistéigeach]] [[Catagóir:Galair]] hn6uxwze83uyvjcx0s5s23uqnd6l4jm 0 53920 1327355 1298718 2026-09-05T14:56:27Z TGcoa 21229 1327355 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Polaitíocht|polaiteoir]] [[An Fhrainc|Francach]] é '''François Hollande''' ([[IPA]]: \fʁɑ̃swa ɔlɑ̃d\; [[Rouen]], [[12 Lúnasa]] [[1954]]). Is [[Sóisialachas|sóisialaí]] go smior é. Ba [[uachtarán]] na [[An Fhrainc|Fraince]] idir 2012 agus 2017 é. [[Íomhá:Dummies (2973280850).jpg|clé|mion|Meancóga agus scannail go leor le linn a thréimhse mbéal an phobail,, mar sh. glacadh grianghraf de sa bhliain 2006 ag léamh "Stair na Fraince 'pour les nuls'" (do na hamadáin)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.lesinrocks.com/livres/que-lit-francois-hollande-20768-20-05-2012/|teideal=Que lit François Hollande ?|language=fr-FR|work=Les Inrocks|dátarochtana=2022-08-12}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.letemps.ch/monde/sarkozy-royal-mitrailles-plages|teideal=Sarkozy et Royal mitraillés sur les plages|dáta=2006-08-11|language=fr|work=Le Temps|dátarochtana=2022-08-12}}</ref>]] == Saol == [[Íomhá:François Hollande and Ségolène Royal, Socialist rally, Zénith, 2007 05 29 n2.jpg|clé|mion|François Hollande agus a chéad bhean, [[Segolene Royale]], a chéad pháirtí, sa bhliain 2007<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/people/inside-hollande-s-love-triangle-1.1659391|teideal=Inside Hollande’s love triangle|údar=Lara Marlowe|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-08-12}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.gala.fr/l_actu/news_de_stars/le-saviez-vous-segolene-royal-a-demande-francois-hollande-en-mariage_455343|teideal=François Hollande : ce jour où Ségolène Royal l’a demandé en mariage… à la télé - Gala|údar=Prisma Média|language=fr|work=Gala.fr|dátarochtana=2022-08-12}}</ref>]] === Tús a shaoil === [[Íomhá:Meeting Bercy François Hollande 29 avril 2012 (38).jpg|clé|mion|Bhí ollbhua ag na [[Sóisialachas|Sóisialaithe]] i 2012]]Céimí de chuid l'Université Panthéon-Assas (Paris 2) is ea é (licence en droit).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/2683792928311681|teideal=UCD School of Law|údar=Scoil Dlí, COBAC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-08-12}}</ref> D'fhreastail sé ansin ar [[HEC Paris|HEC]], an ''[[Institut d'études politiques de Paris|Institut d'Études Politiques]]'' ("Sciences Po") de Paris agus ''École Nationale d'Administration'' (ENA) freisin. Tar éis dó céim a bhaint amach ón ENA sa bhliain 1980 (sa seachtú háit ina rang) ghlac sé post sa ''Cour des comptes'', oifig iniúchóireachta náisiúnta na Fraince, a bhfuil feidhmeanna gar-bhreithiúnacha aici. Rinneadh ''conseiller référendaire'' de sa bhliain 1984. === Polaitíocht === Ghlac Hollande páirt ghníomhach sa Pháirtí Sóisialach ó thús na [[1970idí]]. Le linn dó a bheith ar saoire fhadtéarmach ón ''Cour des comptes'', bhí róil pholaitiúla éagsúla aige (mar shampla, mar shainchomhairleoir don Uachtarán [[François Mitterrand|Mitterand]] agus, ina dhiaidh sin, mar bhall den Tionól Náisiúnta (1988-93, 1997-2012). Ina theannta sin, bhí sé ina Chéad-Rúnaí ar an bPáirtí Sóisialach, idir 1997 agus 2008, ina [[Méara|mhéara]] ar Tulle (2001-2008), baile beag, agus ina Uachtarán ar chomhairle roinne [[Corrèze]] (2008-12). Mar bhall den Cour des comptes, bhí sé de cheart aige cleachtadh mar dhlíodóir, má ba mhian leis, agus scaoileadh é chun é sin a dhéanamh ar feadh roinnt míonna sa bhliain 1997. Bhí sé ina dhlíodóir le Mignard, Teitgen, Grisoni et associés, sula ndearnadh Chéad-Rúnaí an Pháirtí Shóisialaigh de. [[Íomhá:Valérie Trierweiler, 2012.jpg|clé|mion|Scannal Valérie Trierweiler i 2013]] === Uachtaránacht === Toghadh mar Uachtarán na Fraince é ar [[6 Bealtaine|an séú lá de mhí na Bealtaine]] [[2012]]. Bhí ollbhua ag na [[Sóisialachas|Sóisialaithe]] an bhliain sin. I measc na rudaí is suntasaí a bhain sé amach, faightear an [[comhionannas pósta]] (in éineacht le comhchearta chun [[Uchtú|uchtála]]) agus leasuithe ar dhlí na fostaíochta agus ar chóras na bpinsean, rudaí ar mian leis an Uachtarán Macron dul níos faide leo. Le linn do Hollande a bheith ina Uachtarán, chuir roinnt ionsaithe [[Sceimhlitheoireacht|sceimhlitheoireachta]] móra isteach ar an bhFrainc; tar éis na n-[[Ionsaithe ar 13 Samhain, 2015 in Île-de-France|ionsaithe ar Pháras i mí na Samhna 2015]], d'fhógair sé staid éigeandála, a chuaigh in éag i mí na Samhna 2017. === Gnaoi an phobail === Sna blianta 2015/2016, bhí Hollande i mbun rialtais nach raibh gnaoi an phobail air ag an am agus tharraing Hollande míghean air féin. Thit sé sna pobalbhreitheanna ón suíomh ard a bhain sé amach ar dtús, a fhad le ráta sástachta 4% maidir lena uachtaránachta ag point áirithe sna míonna deireanacha a raibh sé in oifig. Ní raibh "aon mhuinín ag vótóirí as an bPáirtí Sóisialach tar éis tréimhse uachtaránachta Francois Hollande agus [bhí] an páirtí in ísle brí faoi mar [a bhí] [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] anseo in Éirinn".<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/osna-faoisimh-ligthe-san-eoraip-agus-macron-ar-cheann-an-rasa/|teideal=Osna faoisimh ligthe san Eoraip agus Macron ar cheann an rása|údar=[[Eoin Ó Murchú]]|dáta=24 Aibreán 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-08-12}}</ref> Mar sin, ní raibh Hollande ag iarraidh go n-atoghfaí é agus ní raibh sé san iomaíocht sa toghchán 2017.. I mí na Nollag 2016, d'fhógair sé nach mbeadh sé ag iarraidh go n-atoghfaí é ina Uachtarán. Toghadh [[Emmanuel Macron]] ina áit i 2017.[[Íomhá:Julie Gayet 2009.jpg|clé|mion|Julie Gayet, festival de Cannes, 2009.  Fear mór ban a bhí i Hollande sna [[2010idí]]<ref name=":0" />]] === Iar-Uachtarán === Mar iar-Uachtarán, tá sé ina bhall den Conseil constitutionnel, ach roghnaigh sé gan páirt a ghlacadh ann. Chuaigh Hollande ar scor ón Cour des comptes go hoifigiúil i mí na Bealtaine 2017. === Saol pearsanta === Fear mór ban atá i Hollande. Bhí caidreamh ag Hollande le [[Ségolène Royal]] (an tUachtarán réigiúnach do [[Poitou-Charentes]]), agus tá ceathrar clainne acu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gala.fr/l_actu/news_de_stars/le-saviez-vous-segolene-royal-a-demande-francois-hollande-en-mariage_455343|teideal=François Hollande : ce jour où Ségolène Royal l’a demandé en mariage… à la télé - Gala|údar=Prisma Média|language=fr|work=Gala.fr|dátarochtana=2022-08-12}}</ref> Go gairid i ndiaidh an toghcháin sa bhliain 2007, scair siad óna chéile. Bhí caidreamh eile ag François Hollande le hiriseoir, Valérie Trierweiler, agus b'shin an fáth a scair siad. Phós Hollande Julie Gayet níos deanaí. == Féach freisin == * [[Ségolène Royal]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Hollande, Francois}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1954]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Aindiachaithe]] [[Catagóir:An Normainn]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Méaraí]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] 27oobi6noyundj0bxpgr3gdyk5ntws5 0 55570 1327402 1089637 2026-09-06T11:37:02Z JSeke 70207 Bhog JSeke an leathanach [[Drochaid a'Bhuinne]] go [[Drochaid Bhunaich]]: Misspelled title 1089637 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[baile]] suite i g[[Comhairle na h-Eaglaise Brice]] é '''Drochaid a'Bhuinne'''. {{síol}} {{DEFAULTSORT:Drochaid a'Bhuinne}} [[Catagóir:Bailte in Albain]] [[Catagóir:Comhairle na h-Eaglaise Brice]] i4v3d98fthbo4f2em7nhaqacns46v10 1327404 1327402 2026-09-06T11:37:34Z JSeke 70207 ainm ceart 1327404 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[baile]] suite i g[[Comhairle na h-Eaglaise Brice]] é '''Drochaid Bhunaich'''. {{síol}} {{DEFAULTSORT:Drochaid Bhunaich}} [[Catagóir:Bailte in Albain]] [[Catagóir:Comhairle na h-Eaglaise Brice]] fzq3kqehmi4vhppmjfgh7u3us0awqsr 0 69408 1327371 1224808 2026-09-05T15:31:43Z Darren J. Prior 877 Ag cur gailearaí air 1327371 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} Is stáisiún traenach de chuid [[Iarnród Éireann]] atá suite i g[[Cúil Mhín]] i g[[Contae Bhaile Átha Cliath]] é '''Stáisiún Chúil Mhín'''. ==Gailearaí== <gallery> File:Coolmine train station bilingual Irish English sign (2022).jpg File:Coolmine train station bilingual as Gaeilge agus as Béarla sign (2022).jpg| File:Bilingual directional sign at Coolmine Railway Station (2025).jpg| File:Sign in Coolmine Train Station carpark. Comhartha sa charrclós ag Stáisiún Traenach Chúil Mhín (2021).jpg| </gallery> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath|Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}}{{síol}} [[Catagóir:Stáisiúin iarnróid i mBaile Átha Cliath]] {{síol}} {{DEFAULTSORT:Staisiun Chuil Mhin}} rx411ieha7jhwlv35egaf78ce942omi 0 69516 1327362 1298719 2026-09-05T14:59:39Z TGcoa 21229 1327362 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Polaitíocht|Polaiteoir]] [[Francaigh|Francach]], iarbhaincéir marsantach agus [[Uachtarán|Uachtarán ar an Fhrainc]], is ea '''Emmanuel Macron'''. Rugadh é ar an [[21 Nollaig]] [[1977]] i gcathair [[Amiens]] na [[An Fhrainc|Fraince]]. Is é Emmanuel Macron an tUachtarán is óige dá raibh ar [[Poblacht|phoblacht]] na Fraince riamh. == Tús a shaoil == Bhain Macron dochtúireacht amach i réimse na [[fealsúnacht]]<nowiki/>a<ref>[http://www.peig.ie/nuacht-as-gaeilge/ceard-ata-i-ndan-anois-o-toghadh-emmanuel-macron Peig.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171209163137/http://www.peig.ie/nuacht-as-gaeilge/ceard-ata-i-ndan-anois-o-toghadh-emmanuel-macron |date=2017-12-09 }}, 8 Bealtaine 2017</ref><ref>Abhár: ''L'Inté­rêt géné­ral, lecture et prin­cipes de la philo­so­phie du droit de Hegel''. [[Université Paris-Nanterre|Université de Nanterre]].</ref> sa bhliain 2002. Bhain sé céim amach ansin ó ''École nationale d'administration'' sa bhliain 2004. Sa bhliain [[2008]], chuaigh Macron ag obair le banc Rothschild, áit ar tugadh post sinsearach bainistíochta dó in [[2010]]. [[Íomhá:Brigitte Macron (July 2017) (cropped).JPG|clé|mion|a bhean [[Brigitte Macron]], a rugadh in 1953, sa bhliain 2017]] == Polaitíocht == [[Íomhá:La fête à Macron - Macron, ta fête commence ! 05.JPG|clé|mion|An rí Macron (La fête à Macron, 2018)]] Sa bhliain [[2012]], ghlac Macron le post comhairleoireachta san [[eacnamaíocht]] i [[rialtas]] na Fraince, ar chuireadh ón Uachtarán [[François Hollande|Hollande]]. I mí Aibreáin sa bhliain [[2016]], nuair a bhí sé fós ina [[Aire Rialtas|aire]] i [[rialtas]] [[Manuel Valls|Mhanuel Valls]], bhunaigh Macron a pháirtí [[polaitíocht]]<nowiki/>a féin: "En marche !" ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]: 'Ar aghaidh!')<ref>[http://www.lemonde.fr/les-decodeurs/article/2017/04/23/les-resultats-de-l-election-presidentielle-2017_5115952_4355770.html Le Monde, 24/04/2017]</ref>, feachtas polaitíochta dar sprioc athnuachan a dhéanamh ar an gcóras. D'éirigh Macron as a phost i mí Lúnasa 2016. Trí mhí ina dhiaidh sin, d'fhógair sé go mbeadh sé ina iarrthóir i d[[Toghchán Uachtaránachta na Fraince 2017|Toghchán uachtaránachta na Fraince den mbliain 2017]].[[Íomhá:Macron & Le Pen.jpg|mion|An tUasal Macron & Le Pen, 2017|clé]] == Toghchán 2017 == [[Íomhá:Macron and Le Pen Voting Cards.jpg|clé|mion|Lá vótaíochta, [[7 Bealtaine]] [[2017]]]] Is beag a síleadh gur maith a chruthódh Macron i dtoghchán na huachtaránachta<ref>[http://www.peig.ie/nuacht-as-gaeilge/ceard-ata-i-ndan-anois-o-toghadh-emmanuel-macron Peig.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171209163137/http://www.peig.ie/nuacht-as-gaeilge/ceard-ata-i-ndan-anois-o-toghadh-emmanuel-macron |date=2017-12-09 }}, 8 Bealtaine 2017</ref>. Ní raibh dintiúirí an pholaiteora aige, agus bhí sé gan [[Páirtí polaitíochta|páirtí]] aitheanta<ref>'Rud déistineach thar arrachtach' roghnaithe ag muintir na Fraince', [https://www.meoneile.ie/ailt/rud-deistineach-thar-arrachtach-roghnaithe-ag-muintir-na-fraince Meon Eile], 8 Bealtaine 2017 </ref>. Tharla dhá ní áfach a réitigh an bealach dó: * Scoilteadh an Páirtí [[An sóisialachas|Sóisialach]], agus theip orthu feachtas ar fónamh a riar. * Foilsíodh eolas faoin [[Airgead (eacnamaíocht)|airgead]] mór a chuir [[François Fillon]], Iar-[[Príomh-Aire|Phríomhaire]], agus iarrthóir na heite deise sa toghchán, i bpóca a mhná céile Penelope Fillon. Ar an [[23 Aibreán|23 Aibreáin]] [[2017]], an lá na chéad céime an toghcháin uachtaránacha, bhain sé 24% na nguthanna, é seo á chur i gcéad áit agus amhlaidh á chur isteach sa dara chéim.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats/Presidentielles/elecresult__presidentielle-2017/(path)/presidentielle-2017/FE.html|teideal=Résultats de l'élection Présidentielle 2017|údar=interieur.gouv.fr|dáta=2017|language=fr|work=TF1 INFO|dátarochtana=2022-04-26}}</ref> [[Íomhá:Normandy format (2019-12-09) 01.jpg|clé|mion|Macron, Putin agus [[Volodymyr Zelenskyy]] sa bhliain 2019 ]] Is sa díospóireacht [[Teilifís|teilifíse]] idir Macron agus [[Marine Le Pen]] ar an [[3 Bealtaine]] ba shoiléire an difríocht idir an bheirt iarrthóirí. Labhair Macron go stuama, sothuigthe, socair. Cuid den phort a bhí ag Macron ná dlús a chur leis an gcomhoibriú idirnáisiúnta, an [[euro]] a neartú<ref>Bairbre Ní Chiosáin ar [http://www.rte.ie/cspodcasts/media.mp3?c1=2&c2=16951747&ns_site=test&ns_type=clickin&rte_vs_ct=aud&rte_vs_sc=pod&rte_mt_sec=radio&rte_vs_sn=rnag&rte_mt_pub_dt=2017-05-09&rte_mt_prg_name=test-adhmhaidin&title=Bairbre%20N%C3%AD%20Chios%C3%A1in%2C%20Toulouse%2C%20An%20Fhrainc.%20%20&c7=http%3A%2F%2Fpodcast.rasset.ie%2Fpodcasts%2Faudio%2F2017%2F0509%2F20170509_rteraidion-adhmhaidin-bairbrench_c21170455_21170508_232_.mp3&r=http%3A%2F%2Fpodcast.rasset.ie%2Fpodcasts%2Faudio%2F2017%2F0509%2F20170509_rteraidion-adhmhaidin-bairbrench_c21170455_21170508_232_.mp3 Ráidio na Gaeltacht]a, 9 Bealtaine 2017 </ref>, agus fáilte thar teorainn isteach a chur roimh aicmí éagsúla [[Duine|daoine]]''.'' Ar an [[7 Bealtaine]], an lá na dara céime, bhain Macron 66% na nguthanna, é á chur ina Uachtarán na Fraince. Is é a bhí chun cinn ins gach uile ''départment'' sa tír seachas péire sa tuaisceart, Pas-de-Calais agus Aisne<ref>[http://www.peig.ie/nuacht-as-gaeilge/ceard-ata-i-ndan-anois-o-toghadh-emmanuel-macron Peig.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171209163137/http://www.peig.ie/nuacht-as-gaeilge/ceard-ata-i-ndan-anois-o-toghadh-emmanuel-macron |date=2017-12-09 }}, 8 Bealtaine 2017</ref> (101 ''département'' atá sa tír ar fad). Sa deireadh thiar, bhí sé i bhfad chun cinn ar Marine Le Pen, iarrthóir ''Le Front National''. Beagán le cois ar 20 milliún vóta a fuair Macron. Taobh le 10 milliún a bhí a chéile comhraic.<ref>Bhí an ráta vótála íseal go leor i dtoghchán an lae inné. De réir na staitisticí, níor vótáil ach 75% de na vótóirí cláraithe, le hais 80% in 2012 agus 84% in 2007 ([http://www.peig.ie/nuacht-as-gaeilge/ceard-ata-i-ndan-anois-o-toghadh-emmanuel-macron Peig.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171209163137/http://www.peig.ie/nuacht-as-gaeilge/ceard-ata-i-ndan-anois-o-toghadh-emmanuel-macron |date=2017-12-09 }}, 8 Bealtaine 2017).</ref> Insealbhaíodh Macron ina uachtarán ar an [[14 Bealtaine|14 Bealtaine.]]<ref>[http://www.lemonde.fr/election-presidentielle-2017/article/2017/05/08/d-ici-a-la-passation-des-pouvoirs-une-semaine-chargee-pour-le-nouveau-president-macron_5124269_4854003.html ''D’ici à la passation des pouvoirs, une semaine chargée pour le nouveau président Macron'', Le Monde, 09/05/2017]</ref> == Toghchán 2022 == Ar 10 Aibreán 2022, vótáil 28% i bhfabhar Macron sa chéad bhabhta agus 23% i bhfabhar Le Pen.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.interieur.gouv.fr/actualites/actu-du-ministere/election-presidentielle-2022-retrouvez-tous-les-resultats|teideal=Élection présidentielle 2022 : retrouvez tous les résultats|language=fr|work=Ministère de l'Intérieur|dátarochtana=2022-04-26}}</ref> Thug thart ar leath na vótálaithe tacaíocht mar sin d’iarrthóirí eile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-feidir-talamh-slan-a-dheanamh-de-go-mbeidh-an-la-le-macron-in-aghaidh-le-pen/|teideal=Ní féidir talamh slán a dhéanamh de go mbeidh an lá le Macron in aghaidh Le Pen|údar=Cathal Mac Coille|dáta=23 aib 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-04-25}}</ref> [[Íomhá:Trump hand shaking with Macron at G7 Biarritz summit.jpg|clé|mion|Macron agus [[Boris Johnson]], G7 Biarritz, Lúnasa 2019]] Ar 24 Aibreán 2022, bhí Macron atofa mar uachtarán ar an bhFrainc, an chéad uachtarán reatha ar éirigh leis 2 thoghchán a bhuachan i ndiaidh a chéile ó 2002,<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title='Aontóidh mé an Fhrainc'-Macron|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0425/1294102-aontoidh-me-an-fhrainc-macron/|date=2022-04-25|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-corrail-pholaitiuil-i-ndan-don-fhrainc/|teideal=Tá corraíl pholaitiúil i ndán don Fhrainc|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=15 Aib 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-04-25}}</ref> Chloígh Macron a chéille comhraic,[[Marine Le Pen]] sa dara babhta vótála d'uachtaránacht na tíre; 59% de sciar an vóta a fuair Macron. Díol imní dó gur thit a thacaíocht ón toghchán deiridh ansin i 2017; bhí tacaíocht Le Pen agus an páirtí atá i bhfad ar dheis, méadaithe (34% sa bhliain 2017, 41̤̤̤% in 2022).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=2017 French presidential election|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2017_French_presidential_election&oldid=1084591161|journal=Wikipedia|date=2022-04-25|language=en}}</ref><ref>Níor atoghadh uachtarán sa Fhrainc ó 2002, nuair a d’áitigh Jacques Chirac ar vótálaithe a raibh an ghráin acu air vótáil ar a shon d’fhonn iarrthóir an Front National, Jean-Marie Le Pen a shárú. </ref> Ba é an teachtaireacht a bhí ag Macron roimh an vótáil ná go gcaithfí stop a chur le fás pholaitíocht na heite fíordheise agus stádas na Fraince go hidirnáisiúnta a chosaint.. D’éirigh níos fearr le Macron ná mar bhí á thuar sna pobalbhreitheanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/macron-i-gcoinne-le-pen-sa-dara-babhta-de-thoghchan-na-fraince/|teideal=Macron i gcoinne Le Pen sa dara babhta de thoghchán na Fraince|dáta=11 aib 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-04-25}}</ref> Dúirt Macron go n-aontódh sé an tír agus go mbeadh sé ansin mar cheannaire don chosmhuintir uilig.<ref name=":0" /> [[Íomhá:Johnson met with Macron for Brexit issue.jpg|clé|mion|Macron ag dul i ngleic le Trump, G7 Biarritz, Lúnasa 2019]] == Polasaithe == Toghadh Macron go dtí Pálás an Élysée bunaithe ar a gheallúint nach polaiteoir den eite dheis ná don eite chlé a bhí ann, ná go deimhin polaiteoir den seandéanamh ar chor ar bith.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-loinnir-ag-imeacht-de-macron-agus-agus-ceim-bhacach-ina-republique-en-marche/|teideal=An loinnir ag imeacht de Macron agus agus céim bhacach ina République en Marche|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=28 Samhain 2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-04-25}}</ref> * Teastaíonn ó Macron go mbeadh an tAontas Eorpach níos aontaithe agus níos láidre.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/macron-ag-suil-le-buntaiste-na-heorpa-ag-baile/|teideal=Macron ag súil le buntáiste na hEorpa ag baile|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=21 Ean 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-04-25}}</ref> * Tá an tUachtarán Macron á chur féin chun cinn ó toghadh é mar cheannródaí ó thaobh athrú aeráide.<ref name=":1" /> * Ghlac daoine leis na leasuithe ar dhlíthe saothair i dtús a thréimhse mar Uachtarán, rud nár éirigh le hiliomad Uachtarán roimhe a chur i bhfeidhm.<ref name=":1" /> * Tá Macron glan in aghaidh [[Vladímír Pútín|Putin]]. Sa bhliain 2022,d’iarr Macron go gcuirfeadh tuilleadh smachtbhannaí i bhfeidhm mar go raibh sé soiléir go ndearnadh “coireanna cogaidh” an Úcráin agus Putin freagrach as.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cinedhiothu-ar-mhuintir-na-hucraine-ar-bun-ag-an-ruis-volodymyr-zelensky/|teideal=Cinedhíothú ar mhuintir na hÚcráine ar bun ag an Rúis – Volodymyr Zelensky|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-04-25}}</ref> ==Naisc sheachtracha== *[https://www.theguardian.com/news/2022/jul/10/emmanuel-macron-secretly-aided-uber-lobbying-drive-france-leak-reveals Emmanuel Macron secretly aided Uber lobbying drive in France, leak reveals] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Macron, Emmanuel}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1977]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí rialtais]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] [[Catagóir:Baincéirí]] [[Catagóir:Eacnamaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lucht gnó]] [[Catagóir:Monarcaí]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] kt8ov0x5iwoi5qlfmfzhcl8vfvwz78p 0 89333 1327342 1245486 2026-09-05T14:36:55Z TGcoa 21229 /* Stair */ 1327342 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} {{Logainmneacha|An Chill Mhór|An Chill Mhór}} Is [[baile fearainn]] agus [[paróiste]] suite i g[[Contae an Dúin]] é '''an Chill Mhór'''.<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1413247|title=An Chill Mhór/Kilmore {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/65711|teideal=An Chill Mhór/Kilmore|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-04-27}}</ref> Tá Ráth Deamáin (Rademan) suite sa [[Baile fearainn|bhaile fearainn]]. == Stair == I Ráth Deamáin, an Chill Mhór, Co. an Dúin a rugadh [[Liam Mac Néill]] (William Neilson) ar 12 Meán Fómhair 1774, mar a raibh a athair Moses Neilson ina mhinistir [[Preispitéireachas|Preispitéireach]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1133|teideal=NEILSON, William (1774–1821)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2019-04-27}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Íomhá:The Rademon Bridge near Crossgar - geograph.org.uk - 750020.jpg|mion|clé|Droichead i Ráth Deamáin]] {{DEFAULTSORT:Cill Mhór, Contae an Dúin, An}} [[Catagóir:Bailte i gContae an Dúin]] [[Catagóir:Cineál Fhártaigh]] er8z1zutru5mwax11kkzcinp721yj1q 1327345 1327342 2026-09-05T14:40:15Z TGcoa 21229 1327345 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} {{Logainmneacha|An Chill Mhór|An Chill Mhór}} Is [[baile fearainn]] agus [[paróiste]] suite i g[[Contae an Dúin]] é '''an Chill Mhór'''.<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1413247|title=An Chill Mhór/Kilmore {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/65711|teideal=An Chill Mhór/Kilmore|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-04-27}}</ref> Tá Ráth Deamáin (Rademan) suite sa [[Baile fearainn|bhaile fearainn]]. == Stair == I Ráth Deamáin, an Chill Mhór, Co. an Dúin a rugadh [[Liam Mac Néill]] (William Neilson) ar 12 Meán Fómhair 1774, mar a raibh a athair Moses Neilson ina mhinistir [[Preispitéireachas|Preispitéireach]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1133|teideal=NEILSON, William (1774–1821)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2019-04-27}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Cineál Fhártaigh|Cineál Fhártaigh]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Íomhá:The Rademon Bridge near Crossgar - geograph.org.uk - 750020.jpg|mion|clé|Droichead i Ráth Deamáin]] {{DEFAULTSORT:Cill Mhór, Contae an Dúin, An}} [[Catagóir:Bailte i gContae an Dúin]] [[Catagóir:Cineál Fhártaigh]] asb8x2if5u1r2me1c4mirortabbulex 0 89672 1327400 1319243 2026-09-06T03:36:57Z Juan09000 51778 . 1327400 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} {{Club peile bosca eolais 2 | ainm an chlub = San Lorenzo | ainmsuaitheantas = | leasainm = |pattern_la1 = _sl2019h |pattern_b1 = _sl2019h |pattern_ra1 = _sl2019h |pattern_sh1 = |pattern_so1 = _sl2019h |leftarm1 = 000040 |body1 = 000040 |rightarm1 = 000040 |shorts1 = FF0000 |socks1 = 000040 |pattern_la2 = |pattern_b2 = _sl2019a |pattern_ra2 = |pattern_sh2 = |pattern_so2 = _sl2019a |leftarm2 = FFFFFF |body2 = FFFFFF |rightarm2 = FFFFFF |shorts2 = FFFFFF |socks2 = FFFFFF | dathanna = | siombail = | cathair = [[Buenos Aires]] | tír = {{bratach|Argentina}} [[An Airgintín]] | cónaidhm = [[CONMEBOL]] | sraith = Primera División | bunaithe = 1908 | athbhunaithe = | cathaoirleach = {{bratach|Argentina}} Marcelo Culotta | traenálaí = {{bratach|Argentina}} Rubén Darío Insúa | staid = Estadio Pedro Bidegain | acmhainn = 47,964 | suíomh = sanlorenzo.com.ar }} [[Íomhá:Escudo del Club Atlético San Lorenzo de Almagro.svg|mion|]] Is club [[sacar|peile]] é '''Club Atlético San Lorenzo de Almagro''' a imríonn san [[Airgintín]]. Tá staid bhaile San Lorenzo suite sa chomharsanacht Boedo in [[Buenos Aires]]. Imríonn an fhoireann in Primera División, an rannán is fearr i gcóras sraithe peile na hAirgintíne. Meastar chomh maith go bhfuil San Lorenzo ar cheann de "chúigear mór" ("Los 5 Grandes") peile na hAirgintíne ag preas na hAirgintíne, in éineacht le Independiente, [[River Plate]], [[Boca Juniors]], agus Racing Club. Is é Huracán an comórtas stairiúil atá aige. [[Íomhá:Estadio Pedro Bidegain.jpg|mion|Staid Pedro Bidegain]] Fuair San Lorenzo aitheantas idirnáisiúnta i mí an Mhárta 2013 nuair a toghadh an [[Pápa Proinsias]], a bhí ag tacú leis an gclub. Bhuaigh San Lorenzo an [[Copa Libertadores]] in 2014. [[Catagóir:Clubanna sacair na hAirgintíne]] n7pcqy76e0b270d2kq8rrb66rkbqioz 0 93685 1327328 1060129 2026-09-05T12:21:58Z TGcoa 21229 1327328 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta‎}} Gluaiseacht [[An Fhrainc|Fhrancach]] ab ea '''Frithbheartaíocht na bhFrancach'''<ref>''Lucht Cáinte Éirí Amach 1916,'' Feasta 69 (5), lch 11-13 le Séamus de Barra, Bealtaine 2016</ref> ([[Fraincis]]: ''La Résistance'') a throid in aghaidh na [[Naitsithe]] i rith [[an Dara Cogadh Domhanda]]. == Féach freisin == * [[Rialtas Vichy na Fraince]] * [[Charles de Gaulle]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-fr}} {{DEFAULTSORT:Frithbheartaiocht na bhFrancach}} [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Stair na Fraince]] dils368aiwngtmjiry2pvem2j0mo0j9 0 110617 1327390 1283664 2026-09-05T23:08:19Z TGcoa 21229 1327390 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Thosaigh [[círéib]] i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]], [[Poblacht na hÉireann|Éire]], ar oíche an 23ú Samhain 2023, inar tharla eachtraí loitiméireachta, loiscthe, gadaíochta ó shiopaí, agus ionsaithe ar [[Garda Síochána|ghardaí]].<ref name="HTCU2">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/ireland/2023/1123/1418245-dublin-rioting/|teideal=How the chaos unfolded in Dublin city centre|language=en|work=[[Nuacht RTÉ]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231123232828/https://www.rte.ie/news/ireland/2023/1123/1418245-dublin-rioting/|archivedate=23 Samhain 2023}}</ref> Dar leis na gardaí, ba í seo an chíréib ba mheasa a tharla sa chathair riamh, i bhfad níos mó ná [[Círéibeacha Bhaile Átha Cliath 2006|cinn 2006]]. D'ionsaigh fear Arabach grúpa leanaí bunscoile ar [[Cearnóg Parnell|Chearnóg Pharnell Thoir]], agus ghortaigh sé cailín cúig bliana d'aois go dona chomh maith le buachaill cúig bliana d'aois agus cailín sé bliana d'aois. Gortaíodh bean sna tríochaidí go dona agus í ag iarraidh na leanaí a chosaint. D'éirigh le roinnt fear an t-ionsaitheoir a dhí-armáil ar an láthair agus gabhadh é. Thosaigh an foréigean timpeall 6:00 i.n. GMT, nuair a chaith slua de 100-200 duine <ref name="HTCU2" /> tinte ealaíne agus buidéil ar na gardaí a bhí i bhfeighil ag láthair an ionsaithe. Cuireadh feithiclí Gardaí, busanna agus tram Luas trí thine agus déanadh léirscrios orthu. Seoladh 400 garda ó ionaid ar fud na tíre go lár na cathrach mar fhreagra air sin, a áirítear ar an méid is mó gardaí a seoladh le fearas círéibe i stair na hÉireann.<ref name="largest">{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/liveblog-dublin-riots-aftermath-6231436-Nov2023/|teideal=https://www.thejournal.ie/liveblog-dublin-riots-aftermath-6231436-Nov2023/|dáta=24 Samhain 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125050424/https://www.thejournal.ie/liveblog-dublin-riots-aftermath-6231436-Nov2023/|archivedate=25 Samhain 2023|quote=We had the largest number of gardai in public order unit gear that has ever been deployed and this happened in a very short space of time.}}</ref> Faoi 10:00 i.n. GMT, bhí cúrsaí éirithe níos séimhe i lár na cathrach. Ionsaíodh seasca garda le linn na círéibe, agus gortaíodh triúr go dona. Gabhadh 34 duine ar oíche an 23ú Samhain agus gabhadh níos mó ar 24ú Samhain, tar éis do ghrúpa níos lú iarracht a dhéanamh corraíl a chothú don dara hoíche as a chéile. == Sá ar Chearnóg Pharnell == Ar an 23 Samhain 2023, ag thart ar 13:40 [[Meánam Greenwich|GMT]], gortaíodh cailín cúig bliana d’aois agus bean ina tríochaidí go dona lasmuigh den bhunscoil [[Gaelscoil]] Choláiste Mhuire i [[Cearnóg Parnell|gCearnóg Pharnell Thoir]], i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]].<ref name="IrishNewsAppallingAttack" /><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/crime-law/2023/11/23/dublin-stabbing-attack-live-updates-three-children-injured-chief-suspect-detained/#28409|teideal=Dublin riots: Violent clashes with gardaí and vehicles set alight after children injured in knife attack|work=[[Irish Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231123175521/https://www.irishtimes.com/crime-law/2023/11/23/dublin-stabbing-attack-live-updates-three-children-injured-chief-suspect-detained/#28409|archivedate=23 November 2023}}</ref> Aithníodh an bhean níos déanaí, Leanne Flynn Keogh, mar chúntóir cúraim scoile. Rinne sí iarracht na leanaí a chosaint ón ionsaitheoir lena corp.<ref name="bbc2">{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-67516612|teideal=Dublin riot saw most riot police deployed in Irish state history|work=[[Nuacht BBC]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231124092911/https://www.bbc.com/news/world-europe-67516612|archivedate=24 November 2023}}</ref> Cuireadh cóir leighis ar an gcailín a gortaíodh go dona in ospidéal leanaí Shráid Temple. Sádh cailín sé bliana d'aois agus buachaill cúig bliana d'aois freisin, ag fáil gortuithe nach raibh chomh tromchúiseach.<ref name="IrishNewsAppallingAttack">{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/news/republicofirelandnews/2023/11/23/news/dublin_city_centre_three_children_injured_serious_incident_-3795977/|teideal=Dublin stabbing: Man arrested after three children injured in 'appalling attack' with 'no terrorist link'|work=[[The Irish News]]|dátarochtana=26 Samhain 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231123175333/https://www.irishnews.com/news/republicofirelandnews/2023/11/23/news/dublin_city_centre_three_children_injured_serious_incident_-3795977/|archivedate=23 Samhain 2023}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/ireland/2023/11/23/violence-erupts-in-dublin-city-after-stabbing-attack-targeting-young-children/|teideal=Violence erupts in Dublin city after stabbing attack targeted young children|údar=Conor Lally|coauthors=Kitty Holland|dáta=23 Samhain 2023|language=en|work=The Irish Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231123223605/https://www.irishtimes.com/ireland/2023/11/23/violence-erupts-in-dublin-city-after-stabbing-attack-targeting-young-children/|archivedate=23 Samhain 2023}}</ref> Scaoileadh an buachaill as ospidéal leanaí Chromghlinne níos déanaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/girl-5-in-critical-condition-as-three-children-stabbed-outside-dublin-school/a198507873.html|teideal=Parnell Square stabbing: Girl (5) remains in critical condition today as school releases statement on injured victims|coauthors=Ken Foy, Robin Schiller agus Catherine Fegan|dáta=24 Samhain, 2023|work=[[Irish Independent]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231123205105/https://www.independent.ie/irish-news/girl-5-in-critical-condition-as-three-children-stabbed-outside-dublin-school/a198507873.html|archivedate=23 November 2023}}</ref> Scaoileadh an cailín sé bliana d'aois amach dhá lá ina dhiaidh sin. Tá an cailín cúig bliana d'aois agus an bhean fós ag fáil cúraim leighis.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-67528038|teideal=Dublin stabbing: Second child discharged from hospita|údar=Aoife Moore|dáta=25 Samhain 2023|language=en-GB|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125214627/https://www.bbc.com/news/world-europe-67528038|archivedate=25 Samhain 2023}}</ref> D'éirigh le triúr fear a chonaic an sá an t-ionsaitheoir a dhí-armáil: Caio Benicio, tiománaí [[Deliveroo]] 43 bliain d'aois ón mBrasaíl; Warren Donohoe as [[Bealach Conglais]], Contae Chill Mhantáin, agus Alan Loren-Guille, cócaire 17 bliain d'aois ón bhFrainc. Rug Donohoe ar an ionsaitheoir, agus Benicio ansin lena chlogad gluaisrothair é, á bhualadh go talamh.<ref name=":1"/><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/motorcyclist-hero-stops-school-stabbing-6231383-Nov2023/|teideal='It was pure instinct': Brazilian Deliveroo driver tells of moment he stopped Parnell Street attacker|údar=Eimer McAuley|dáta=23 Samhain 2023|work=[[TheJournal.ie]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231124013922/https://www.thejournal.ie/motorcyclist-hero-stops-school-stabbing-6231383-Nov2023/|archivedate=24 Samhain 2023}}</ref> Thóg Loren-Guille an scian ón bhfear, ach fuair sé mionghortuithe ar a lámh agus ar a aghaidh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.france24.com/en/live-news/20231124-you-just-act-ireland-salutes-heroes-of-dublin-knife-attack|teideal='You just act': Ireland salutes 'heroes' of Dublin knife attack|dáta=24 Samhain 2023|work=[[France 24]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125050254/https://www.france24.com/en/live-news/20231124-you-just-act-ireland-salutes-heroes-of-dublin-knife-attack|archivedate=25 Samhain 2023}}</ref> Chonaic Siobhan Kearney, bean 60 bliain d’aois as Contae Chill Dara, daoine eile ag ciceáil an ionsaitheora agus é ina luí ar an talamh. Chruthaigh sí féin agus bean eile, turasóir Meiriceánach, fáinne cosanta timpeall an ionsaitheora, ag impí ar an lucht féachana fanacht go dtiocfadh na gardaí. Chosain fear eile scian an ionsaitheora go dtí go bhféadfadh gardaí é a fháil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/world/2023/nov/23/dublin-knife-attack-children-stabbing-ireland-parnell-square|teideal=Violent protests in Dublin after woman and children injured in knife attack|údar=Rory Carroll|dáta=23 Samhain 2023|language=en-GB|work=The Guardian}}</ref> Ghabh na gardaí an t-ionsaitheoir agus tugadh go dtí ospidéal i mBaile Átha Cliath é, mar go raibh sé gortuithe go tromchúiseach.<ref name=":0" /> Tuairiscíodh níos déanaí gur fear ins na caogaidí a bhí ina chónaí in Éirinn le 20 bliain é agus a bhí ina shaoránach Éireannach ó 2014. Bhí sé ag fanacht i gcóiríocht do dhaoine gan dídean i dtuaisceart chathair Bhaile Átha Cliath.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2023/11/24/world/europe/dublin-riots-police.html|teideal=‘It Snowballed’: How a Knife Attack in Dublin Led to a Riot|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=24 Samhain 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125143642/https://www.nytimes.com/2023/11/24/world/europe/dublin-riots-police.html|archivedate=25 Samhain 2023}}</ref><ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/crime-law/2023/11/23/dublin-stabbing-attack-live-updates-three-children-injured-chief-suspect-detained/#57780|teideal=Dublin riots: Violent clashes with gardaí and vehicles set alight after children injured in knife attack|dáta=23 Samhain 2023|work=[[Irish Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231123175521/https://www.irishtimes.com/crime-law/2023/11/23/dublin-stabbing-attack-live-updates-three-children-injured-chief-suspect-detained/#57780|archivedate=23 Samhain 2023}}</ref> Níl bunús náisiúnta an ionsaitheora fógartha ag na húdaráis. Dúirt Coimisinéir na nGardaí, [[Drew Harris|Drew Harris,]] go raibh na Gardaí “sásta óna bhfiosrúchán nach bhfuil aon ghníomhaíocht sceimhlitheoireachta ann nó a bhaineann le haon ghné níos leithne maidir leis an ábhar seo”. Dúirt ceannfort den Gharda Síochána nach raibh aon duine eile á lorg ag na Gardaí maidir leis na hionsaithe.<ref name="IrishNewsAppallingAttack" /> == Círéib == [[Íomhá:2023_Dublin_riot_O'Connell_Street.jpg|mion|347x347px| Sráid Uí Chonaill ag 7:38{{Spaces}}i.n.]] Tar éis na heachtra sá, scaipeadh ráflaí ar na meáin sóisialta gur inimirceach mídhleathach a bhí san ionsaitheoir, agus go raibh na leanaí marbh. Spreag baill den [[Polaitíocht na heite fíordheise|eite fíordheis]] daoine dul chuig an láthair agus “a mothúcháin a chur in iúl”; d’úsáid siad an hashtag ''#IrelandIsFull''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thetimes.co.uk/article/why-were-there-riots-in-dublin-stabbing-3w6spph00|teideal=What happened in Dublin? How false rumours fuelled a night of chaos|work=The Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125142012/https://www.thetimes.co.uk/article/why-were-there-riots-in-dublin-stabbing-3w6spph00|archivedate=25 Samhain 2023}}</ref><ref name="Telegraph">{{Lua idirlín|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/24/how-far-right-hooligans-used-whatsapp-organise-dublin-riots/|teideal=‘Any foreigner, just kill them’: How far-Right hooligans used WhatsApp to organise Dublin riots|coauthors=Nick Squires agus Blathnaid Corless|dáta=24 Samhain 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231124225119/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/24/how-far-right-hooligans-used-whatsapp-organise-dublin-riots/|archivedate=24 Samhain 2023}}</ref> Go gairid roimh 6{{Spaces}}i.n., thosaigh daoine ag bailiú ag barr [[Sráid Uí Chonaill|Shráid Uí Chonaill]], cúpla méadar ó láthair an ionsaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/post/104320317|teideal=As it happened: Dublin 'now calm' after night of unrest|dáta=23 Samhain 2023|work=[[RTÉ News]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231123213818/https://www.rte.ie/news/post/104320317/|archivedate=23 November 2023|quote=A number of protesters have gathered on upper O'Connell Street, following the attack on Parnell Square.}}</ref> D’ionsaigh baill den slua, a mheastar a bheith idir 100–200 duine,<ref name="HTCU2" /> a bhí ag iompar barraí miotail agus ag caitheamh clúdaigh aghaidhe,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thepinknews.com/2023/11/23/far-right-riots-dublin-knife-attack/|teideal=Violent ‘far-right’ riots break out in Dublin following knife attack|údar=Ali Condon|dáta=23 Samhain 2023|work=[[Pink News]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231124010627/https://www.thepinknews.com/2023/11/23/far-right-riots-dublin-knife-attack/|archivedate=24 Samhain 2023}}</ref><ref name="ap2">{{Lua idirlín|url=https://apnews.com/article/ireland-rioting-dublin-stabbing-farright-2eaabb92b4e1623615a0860911cab91b|teideal=Ireland’s prime minister condemns anti-immigrant protesters who rampaged through central Dublin|údar=Danica Kirka|dáta=24 Samhain 2023|work=Associated Press|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125050251/https://apnews.com/article/ireland-rioting-dublin-stabbing-farright-2eaabb92b4e1623615a0860911cab91b|archivedate=25 Samhain 2023}}</ref> [[Garda Síochána|gardaí]] ag an láthair, ag caitheamh tinte ealaíne agus buidéil orthu. Rinneadh ionsaí ar fheithiclí de chuid an Gharda Síochána, busanna agus tram folamh [[Luas (tram)|Luas]].<ref name="HTCU2" /> Scriosadh agus goideach ó shiopaí agus gnólachtaí sa cheantair. Tuairiscíodh go raibh líon beag daoine ag béicíl mana frith-inimirce ar ghardaí.<ref name=":3" /> Bhí [[Bratach na hÉireann|bratacha agus comharthaí Éireannacha]] ag cuid acu ag léamh “Irish lives matter”.<ref name="HTCU2" /> Ag buaic na círéibe, leathnaigh an slua (anois ag timpeall 500 duine) go [[Sráid Chéipil|Sráid Capel]] agus Sráid na Parlaiminte.<ref name="Telegraph 500 crowd size">{{Lua idirlín|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/24/dublin-police-officer-injured-riots-garda-siochana-live/|teideal=Dublin riots: Damage to cost 'ten of millions'|údar=Tim Sigsworth|dáta=24 Samhain 2023|work=[[The Daily Telegraph]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231124114605/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2023/11/24/dublin-police-officer-injured-riots-garda-siochana-live/|archivedate=24 Samhain 2023|quote=Ireland’s prime minister said the roughly 500 people involved “brought shame on Ireland”}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/videos/rioting-continues-in-dublin-city-as-buildings-seen-on-fire/a51748211.html|teideal=Rioting continues in Dublin City as buildings seen on fire|údar=Adrian Weckler|dáta=23 Samhain 2023|work=[[Irish Independent]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231123222924/https://www.independent.ie/videos/rioting-continues-in-dublin-city-as-buildings-seen-on-fire/a51748211.html|archivedate=23 Samhain 2023}}</ref> Seoladh baill d’Aonad Ord Poiblí an Gharda Síochána go dtí an ceantar.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/dublin/2023/1123/1418216-protests/|teideal=Gardaí attacked during violent unrest after stabbing|údar=Laura Fletcher|dáta=23 Samhain 2023|work=[[RTÉ News]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231123185223/https://www.rte.ie/news/dublin/2023/1123/1418216-protests/|archivedate=23 Samhain 2023}}</ref> Las na círéibigh [[Bladhm (earra piriteicniúla)|bladhmanna]] agus scairt roinnt acu manaí cosúil le “cuir amach iad [na hinimircigh]”.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/24/dublin|teideal=Dublin riots: What to know about the stabbing attack and clashes in Ireland|dáta=24 Samhain 2023|work=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231124123656/https://www.aljazeera.com/news/2023/11/24/dublin|archivedate=24 Samhain 2023}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-67514960|teideal=Dublin violence: What do we know so far?|work=BBC|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125050253/https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-67514960|archivedate=25 Samhain 2023}}</ref> Chuir finné síos ar na círéibeoirí mar "daoine óga - déagóirí déanacha, luath-fichidí" a bhí á "gcogadh" ag daoine scothaosta.<ref name="bbc2"/> De bharr na círéibe, stad [[Luas (tram)|Luas]] agus [[Bus Átha Cliath]] a gcuid seirbhísí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/public-transport-bus-luas-cancelled-riots-6231314-Nov2023/|teideal='Severe disruption' to public transport as Dublin Bus and Luas services suspended due to riots|údar=Lauren Boland|dáta=23 Samhain 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231123221634/https://www.thejournal.ie/public-transport-bus-luas-cancelled-riots-6231314-Nov2023/|archivedate=23 Samhain 2023}}</ref> Dhún go leor gnólachtaí in aice leis an láthair imeachtaí go luath nó cuireadh imeachtaí ar ceal. Dhún [[Iarnród Éireann]] a stáisiún traenach ar [[Stáisiún Shráid na Teamhrach|Shráid na Teamhrach]].<ref name=":2" /> Cuireadh [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]], atá gar don láthair, faoi ghlas agus dúnadh geataí uile a champais.<ref name="bbc1">{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-67512002|teideal=Dublin riot sees clashes with police after five hurt in stabbings|údar=Conor Neeson|work=[[BBC]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231123235700/https://www.bbc.com/news/world-europe-67512002|archivedate=23 Samhain 2023}}</ref> Cruthaíodh bacainní timpeall fhoirgneamh an [[An tOireachtas|Oireachtais]] i [[Teach Laighean|dTeach Laighean]], agus seoladh oifigigh ón Aonad Tacaíochta Feistithe go [[Sráid Grafton]] in aice láimhe.<ref name="ap1">{{Lua idirlín|url=https://apnews.com/article/dublin-ireland-stabbing-children-9a75c71fbac34fe789220c684c5eb661|teideal=Violent clashes break out in Dublin after knife attack that injured 3 children, one seriously|údar=Pan Pylas|dáta=24 Samhain 2023|work=[[Associated Press]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231123232108/https://apnews.com/article/dublin-ireland-stabbing-children-9a75c71fbac34fe789220c684c5eb661|archivedate=23 Samhain 2023}}</ref> Dúirt Coimisinéir an Gharda, Drew Harris, go raibh “druid iomlán gealtánach faoi stiúir idé-eolaíocht an fhíordheis” taobh thiar den fhoréigean agus cháin sé iad mar “náireach”. D’iarr Harris freisin ar dhaoine “gníomhú go freagrach agus gan éisteacht leis an eolas mífhaisnéis agus na ráflaí atá á scaipeadh ar na meáin shóisialta.”<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/crime-law/2023/11/23/dublin-stabbing-attack-live-updates-three-children-injured-chief-suspect-detained/#24073|teideal=Dublin riots: Violent clashes with gardaí and vehicles set alight after children injured in knife attack|work=[[Irish Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231123175521/https://www.irishtimes.com/crime-law/2023/11/23/dublin-stabbing-attack-live-updates-three-children-injured-chief-suspect-detained/#24073|archivedate=23 Samhain 2023}}</ref> Shéan sé chomh maith gur theip ar na Gardaí an chathair a chosaint ón bhforéigean.<ref name="bbc2"/> Dúirt foinsí na nGardaí leis ''[[The Irish Times|an Irish Times]]'' níos déanaí nach raibh na himeachtaí cosúil le haon ní a chonacthas i stair Bhaile Átha Cliath, ag dul thar leibhéal an fhoréigin agus an damáiste choiriúil a chonacthas le linn [[Círéibeacha Bhaile Átha Cliath 2006|círéibeacha 2006]].<ref name=":0" /> Dúirt an tAire Dlí agus Cirt [[Eiléana Nic an tSaoi|Helen McEntee]] gurb é an méid is mó gardaí a seoladh riamh go heachtra ord poiblí i stair na hÉireann.<ref name="largest"/><ref name="bbc2" /> Ag timpeall 10{{Spaces}}i.n., thuairiscigh gardaí go raibh formhór na sluaite scaipthe agus go raibh lár na cathrach “go mórmhór socair”.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/crime-law/2023/11/23/dublin-stabbing-attack-live-updates-three-children-injured-chief-suspect-detained/#35040|teideal=Dublin riots: Violent clashes with gardaí and vehicles set alight after children injured in knife attack|work=[[Irish Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231123175521/https://www.irishtimes.com/crime-law/2023/11/23/dublin-stabbing-attack-live-updates-three-children-injured-chief-suspect-detained/#35040|archivedate=23 Samhain 2023}}</ref> Coinníodh níos mó ná 400 oifigeach ann chun ord a choinneáil tar éis don fhoréigean dul i léig.<ref name="bbc1" /> == Gabhálacha, gortuithe agus damáiste == D'fhógair na gardaí go ndearnadh 34 gabháil mar gheall ar an gcíréib.<ref name="ap2" /> Ionsaíodh suas le 60 garda, ar bhain gortuithe tromchúiseacha triúr acu. Cuireadh garda fireann amháin san ospidéal le gortú trom dá chois, briseadh rúitín garda eile, agus bhris an tríú oifigeach trí mhéar ar cheann dá lámha. D’fhulaing trí shiopa déag damáiste suntasach nó gadaíocht, go háirithe goid boscaí carthanachta,<ref name="Telegraph" /> agus scriosadh ceithre bhus, 11 fheithicil de chuid an Gharda Síochána agus tram amháin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2023/11/23/europe/violent-clashes-dublin-ireland-stabbing/index.html|teideal=Violent clashes erupt in Dublin after stabbing of 5 people, as police blame ‘far-right ideology’|coauthors=Niamh Kennedy, Amy Cassidy and Emma Tucker|dáta=23 Samhain 2023|work=CNN|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231124022527/https://edition.cnn.com/2023/11/23/europe/violent-clashes-dublin-ireland-stabbing/index.html|archivedate=24 Samhain 2023}}</ref> I measc na siopaí a loitíodh bhí Arnotts ar [[Sráid Anraí, Baile Átha Cliath|Shráid Anraí]] agus Foot Locker ar Shráid Uí Chonaill.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/videos/stores-looted-on-oconnell-street-in-dublin-as-chaos-breaks-out/a956042742.html|teideal=Stores looted on O'Connell Street in Dublin as chaos breaks out|dáta=23 Samhain 2023|work=[[Irish Independent]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231123230628/https://www.independent.ie/videos/stores-looted-on-oconnell-street-in-dublin-as-chaos-breaks-out/a956042742.html|archivedate=23 Samhain 2023}}</ref> Dúirt [[Briogáid Dóiteáin Bhaile Átha Cliath]] gur caitheadh teilgeáin le ceann dá n-innill dóiteáin a d’fhreagair an láthair agus gur "buaileadh le huirlisí iarainn" é agus iad ag freastal ar ionad dídeanaithe ar déanadh buamáil peitril air.<ref name="bbc2"/> == Iarmhairtí == [[Íomhá:Wreckage after the 2023 Dublin unrest.jpg|mion|347x347px| Iarmhairt na círéibe]] Ar maidin an 24 Samhain, reáchtáil Luas seirbhís teoranta den [[Líne Dhearg (Luas)|Líne Dhearg]] idir Tamhlacht / Teach Sagard agus Margadh na Feirme. Reáchtáil an [[An Líne Uaine|Líne Ghlas]] seirbhís theoranta idir Faiche Stiabhna agus Gleann Bhríde.<ref name="tj-a-number-of-transport-disruptions">{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/transport-disruptions-in-dublin-6231482-Nov2023/|teideal=A number of transport disruptions in aftermath of riots in Dublin|údar=Muiris O'Cearbhaill|dáta=24 Samhain 2023|work=[[TheJournal.ie]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125050402/https://www.thejournal.ie/transport-disruptions-in-dublin-6231482-Nov2023/|archivedate=25 Samhain 2023}}</ref> Dúnadh roinnt scoileanna gar don gcíréib go luath ar an 24ú Samhain agus chuir ospidéal Leanaí Shráid Temple clinicí ar ceal ar feadh an lae.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/restrictions-and-closures-dublin-riots-6231842-Nov2023/|teideal=Schools close early and clinics cancelled at Temple Street amid fears of unrest in central Dublin|údar=Valerie Flynn|dáta=24 Samhain 2023|work=[[TheJournal.ie]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125050253/https://www.thejournal.ie/restrictions-and-closures-dublin-riots-6231842-Nov2023/|archivedate=25 Samhain 2023}}</ref> Cruthaíodh feachtas GoFundMe chun ‘pionta a cheannach do Caio Benicio’ an lá tar éis an ionsaí agus bailíodh breis is €300,000 i níos lú ná 24 uair an chloig.<ref>{{Lua idirlín|url=https://news.sky.com/story/thousands-raised-for-deliveroo-driver-who-helped-halt-dublin-knife-attack-13015465|teideal=Thousands raised for Deliveroo driver who helped halt Dublin knife attack|language=en|work=Sky News|dátarochtana=2023-11-26}}</ref> [[Íomhá:Gardaí_patrol_Dublin_city_centre_day_after_2023_Dublin_riot_01.jpg|mion| Baill den Gharda Síochána ar feisteas ar patról i lár chathair Bhaile Átha Cliath ar maidin tar éis na círéibe.]] Dúirt an tAire McEntee go raibh gardaí ag tráláil trí 6,000 uair an chloig de phíosa scannáin [[Teilifís ciorcaid iata|TFCI]] agus gheall sí go ndéanfaí gabhálacha breise, agus dúirt an Taoiseach Leo Varadkar go bhféadfadh damáiste a déanadh don bhonneagar poiblí de bharr na círéibe costas na milliúin euro a thógaint chun a dheisiú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/dublin-riots-ireland-stabbing-latest-news-b2453261.html|teideal=Irish police trawl through 6,000 hours of CCTV footage in Dublin riots probe|údar=Jonathan McCambridge|work=[[The Independent]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125071721/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/dublin-riots-ireland-stabbing-latest-news-b2453261.html|archivedate=25 Samhain 2023}}</ref> Tugadh dhá ghunna uisce ar iasacht don Gharda Síochána ó [[Seirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann|Sheirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann]], le húsáid go dtí deireadh na bliana.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/2023/1125/1418433-gardai-dublin/|teideal=McEntee says 'order restored' in Dublin after unrest, more garda vehicles on way|údar=Mícheál Lehane|dáta=25 Samhain 2023|work=[[RTÉ News]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125153118/https://www.rte.ie/news/2023/1125/1418433-gardai-dublin/|archivedate=25 Samhain 2023}}</ref> Tháinig brú ar [[Rialtas na hÉireann|an rialtas]] agus ar na gardaí i ndiaidh na círéibe mar gur áitigh McEntee nach n-éireodh sí as agus shéan an Coimisinéir Harris go raibh “teipeanna pearsanra” sa bhfórsa.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/crime-law/2023/11/25/dublin-riots-pressure-mounts-on-helen-mcentee-and-drew-harris-over-garda-response/|teideal=Dublin riots: Pressure mounts on Helen McEntee and Drew Harris over Garda response|coauthors=Conor Lally agus Pat Leahy|dáta=24 Samhain 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125115203/https://www.irishtimes.com/crime-law/2023/11/25/dublin-riots-pressure-mounts-on-helen-mcentee-and-drew-harris-over-garda-response/|archivedate=25 Samhain 2023}}</ref> Iarradh orthu ina dhiaidh sin teacht os comhair [[Coistí Oireachtais|Coiste Dlí agus Cirt an Oireachtais]] chun dul i ngleic leis an bhforéigean.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/pressure-mounts-as-garda-commissioner-and-justice-minister-called-before-committee-6232756-Nov2023/|teideal=Pressure mounts as Harris and McEntee called before justice committee over city centre violence|údar=Mairead Maguire|dáta=25 Samhain 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125204449/https://www.thejournal.ie/pressure-mounts-as-garda-commissioner-and-justice-minister-called-before-committee-6232756-Nov2023/|archivedate=25 Samhain 2023}}</ref> == Mífhaisnéis == Chuir an Coimisinéir Harris an círéib i leith “toimhdí fuatha” bunaithe ar ábhar a bhí á scaipeadh ar líne tar éis an ionsaí. Áiríodh leis sin éilimh gur eachtrach a bhí san ionsaitheoir.<ref name="bbc2" /> Níl aon eolas pearsanta faoin ionsaitheoir foilsithe ag na Gardaí. Tar éis don círéib tosú, scaipeadh faisnéis bhréagach ar na meáin shóisialta go raibh [[Óglaigh na hÉireann (Fórsaí Cosanta na hÉireann)|Óglaigh na hÉireann]] seolta chuig na sráideanna. Cuireadh íomhánna ó chleachtadh traenála airm le déanaí ina raibh [[Iompróir pearsanra armúrtha|iompróirí pearsanra armúrtha]] i gceangal leis an eolas mícheart chun léitheoirí a mhealladh. Ag 8:50{{Spaces}}pm shéan cuntas oifigiúil [[Twitter|X (Twitter)]] Óglaigh na hÉireann na ráflaí.<ref name=":1"/><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-67512628?pinned_post_locator=urn:asset:975d1cc9-c4bb-48fb-9151-84d7a326c349&pinned_post_asset_id=655fbee925a3f53728286c4b|teideal=Defence forces say suggestions of deployments are false|dáta=23 Samhain 2023|work=[[BBC News]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231124114605/https://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-67512628?pinned_post_locator=urn:asset:975d1cc9-c4bb-48fb-9151-84d7a326c349&pinned_post_asset_id=655fbee925a3f53728286c4b|archivedate=24 Samhain 2023|quote=The Irish Defence Forces have clarified that certain images circulating online "are not from this evening but from a separate routine operation".}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/24/ireland-dublin-riots-stabbing/|teideal=Far-right protesters burn and loot in Dublin in worst violence ‘in decades’|údar=Karla Adam|dáta=24 Samhain 2023|work=Washington Post|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231125145550/https://www.washingtonpost.com/world/2023/11/24/ireland-dublin-riots-stabbing/|archivedate=25 Samhain 2023}}</ref> == Freagairtí == === Inmheánach === Dúirt an tUachtarán [[Mícheál D. Ó hUigínn|Michael D. Higgins]] “go n-úsáidfí nó go mbainfeadh grúpaí a bhfuil clár oibre acu a dhéanann ionsaí ar phrionsabal an chuimsithe shóisialta dothuigthe agus go bhfuil cáineadh tuillte ag gach duine a chreideann ann. an smacht reachta agus an daonlathais." Dúirt an Taoiseach [[Leo Varadkar]] go raibh sé “suaite” faoin scian-ionsaí agus mhol sé na seirbhísí éigeandála as freagairt “go han-tapa”.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fm104.ie/news/fm104-news/taoiseach-praises-emergency-response-to-knife-attack-in-city/|teideal=Taoiseach praises emergency response to knife attack in city|údar=Hazel Nolan|dáta=23 Samhain 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231123171443/https://www.fm104.ie/news/fm104-news/taoiseach-praises-emergency-response-to-knife-attack-in-city/|archivedate=23 Samhain 2023}}</ref> Dúirt sé níos déanaí gur thug na círéibeacha “náire” go Baile Átha Cliath, agus nár spreag an tírghrá iad ach an “fuath” agus an “grá a bhí acu ar fhoréigean”, agus gheall sé úsáid a bhaint as "acmhainní iomlána an dlí, innealra iomlán an stáit chun pionós a ghearradh orthu siúd a raibh baint acu" leis an rud ar a dtugtar "imeachtaí uafásacha" air. Gheall Varadkar freisin dlíthe nua a rith a chuirfeadh ar chumas na bpóilíní “úsáid níos fearr a bhaint as” fianaise TFCI agus dlíthe “nua-aoiseacha” maidir le fuath agus gríosú. Dúirt ceannaire [[Sinn Féin|Shinn Féin]] agus TD [[Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)|Bhaile Átha Cliath Láir]] [[Mary Lou McDonald]], a gclúdaíonn a toghcheantar an ceantar a bhí buailte ag an bhforéigean, gur chuir an eachtra “uafás ar fud an phobail”.<ref name="bbc1" /> Cháin sí an rialtas freisin, ag rá cé go raibh a tacaíocht iomlán ag na Gardaí, nach raibh “aon mhuinín” aici as McEntee agus Coimisinéir Harris araon.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/garda-commissioner-position-untenable-gary-gannon-6231938-Nov2023/|teideal=Sinn Féin leader Mary Lou McDonald says she has no confidence in Garda Commissioner Drew Harris|údar=Christina Finn|dáta=24 Samhain 2023|work=The Journal}}</ref> D’iarr TD eile de chuid Bhaile Átha Cliath Láir, Gary Gannon ó na [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire)|Daonlathaithe Sóisialta]], ar McEntee agus Harris éirí as a n-oifigí, ag rá go raibh a bpoist “dochosanta”.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/ireland/dublin/2023/11/24/dublin-riots-and-dublin-stabbings-latest-news-updates/|teideal=Dublin riots: Further arrests in city centre on Friday night while McEntee comes under pressure - as it happened|coauthors=Jack Power, Carl O'Brien agus Ronan McGreevy|dáta=24 Samhain 2023|work=[[The Irish Times]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231124150135/https://www.irishtimes.com/ireland/dublin/2023/11/24/dublin-riots-and-dublin-stabbings-latest-news-updates/|archivedate=24 Samhain 2023}}</ref> D’iarr [[Ivana Bacik]], ceannaire [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Pháirtí an Lucht Oibre]], freisin go seolfaí níos mó gardaí ar na sráideanna agus d’admhaigh sí go raibh fadhbanna móra ann maidir le hearcú gardaí, ag rá nach raibh muinín ag a páirtí as an gcaoi ar láimhseáil an Rialtas póilíneacht le tamall anuas. Idir an dá linn, léirigh [[Tánaiste|an Tánaiste]] [[Mícheál Ó Máirtín|Micheál Martin]] muinín in McEntee agus Harris. === Idirnáisiúnta === Dúirt [[Ursula von der Leyen]], uachtarán an [[An Coimisiún Eorpach|Choimisiúin Eorpaigh]], ar na meáin shóisialta go raibh “sí suaite faoin ionsaí brúidiúil a ghortaigh roinnt daoine i mBaile Átha Cliath, leanaí san áireamh”. Ghabh Uachtarán na Fraince, [[Emmanuel Macron|Emmanuel Macron,]] buíochas le Alain Loren-Guille,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thesun.ie/news/11738350/parnell-square-young-superhero-stabbings/|teideal=Young 'superhero', 17, wrestled knife from Parnell Square maniac on way to work|údar=thesun.ie|dáta=2023-11-24|language=en-ie|work=The Irish Sun|dátarochtana=2023-12-30}}</ref> a chabhraigh leis an ionsaitheoir a ghabháil, as “an gníomh crógachta seo a chuidigh le daoine a shábháil agus a chuireann bród orainn ar fad”. Dúirt an tAireacht Eorpach agus Gnóthaí Eachtracha go raibh “a smaointe á gcur chuig íospartaigh an ionsaithe seo agus a dteaghlaigh” agus sheas siad “le hÉirinn agus muintir na hÉireann”. D'ionsaigh úinéir [[Twitter|X,]] [[Elon Musk]], [[rialtas na hÉireann]] ag rá go bhfuil “fuath" ag an Taoiseach Leo Varadkar "ar mhuintir na hÉireann”, ag rá: “Is léir go bhfuil níos mó imní ar rialtas reatha na hÉireann faoi mholtaí ó na meáin ná a mhuintir féin.”<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/republic-of-ireland/x-owner-elon-musk-hits-out-at-leo-varadkar-as-dublin-security-ramped-up-after-thursdays-disorder/a1731063924.html|teideal=X owner Elon Musk hits out at Leo Varadkar as Dublin security ramped up after Thursday’s disorder|údar=Liam Tunney|dáta=25 Samhain 2023|dátarochtana=26 Samhain 2023}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/elon-musk-dublin-riots-varadkar-b2453496.html|teideal=Elon Musk weighs in on Dublin riots claiming country’s PM ‘hates the Irish people’|údar=Greg Grazioni|work=The Independent}}</ref> == Féach freisin == * [[Círéibeacha Bhaile Átha Cliath 2006]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:An Eite Fhíordheis in Éirinn]] [[Catagóir:2023]] [[Catagóir:Círéibeacha]] [[Catagóir:Stair Bhaile Átha Cliath]] [[Catagóir:Eachtraí ciníocha in Éirinn]] 5dpo3zawt58c66mn8vm6bga3inld39v 0 119759 1327387 1284680 2026-09-05T23:05:14Z TGcoa 21229 1327387 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Bhris círéibeacha frith-inimirceach amach ar an m[[An Baile Meánach|Baile Meánach]] agus i [[Latharna]] (agus i gCarraig Fhearghais i gCo Aontroma agus i dtuaisceart Bhéal Feirste agus bailte nach iad) idir 9-13 Meitheamh 2025.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Caismirtí ar an mBaile Meánach tar éis éisteacht cúirte|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0610/1517630-caismirti-ar-an-mbaile-meanach-tar-eis-eisteacht-cuirte/|date=2025-06-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Círéibeacha sa Bhaile Meánach den dara hoíche as a chéile|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0611/1517815-cireibeacha-sa-bhaile-meanach-den-dara-hoiche-as-a-cheile/|date=2025-06-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":2">{{Lua idirlín|url=http://www.judecollins.com/2025/06/protecting-people-or-sheer-racism-by-michael-lagan/|teideal=Protecting People or Sheer Racism? by Michael Lagan|údar=Jude Collins|dáta=2025-06-11|language=en-US|work=Jude Collins|dátarochtana=2025-06-16}}</ref> [[Íomhá:Welcome to Ballymena (April 2014) - geograph.org.uk - 3948375.jpg|clé|mion|"Fáilte", [[An Baile Meánach]]]] [[Íomhá:Waveney Avenue, Ballymena - geograph.org.uk - 532743.jpg|clé|mion|Waveney Avenue, [[An Baile Meánach]]; in aice leis an stáisiún póilíní; [[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024|tharla círéib ann i mí Lúnasa 2024]]<ref name=":2" />]] [[Íomhá:Larne Leisure Centre - geograph.org.uk - 149038.jpg|clé|mion|Ionsaíodh an t-ionad fóillíochta i [[Latharna]]]] == Imeachtaí == Thosaigh an foréigean ar an 9 Meitheamh tar éis do bheirt ógánach teacht os comhair cúirte i g[[Cúil Raithin]] agus iarracht ar ionsaí gnéis a dhéanamh ar chailín sa Bhaile Meánach (Clonavon Terrace, ar an 7 Meitheamh) curtha ina leith. Ceithre bliana déag a bhí an bheirt bhuachaillí agus is le cúnamh ó ateangaire a héisteadh an cás. Phléadáil siad neamhchiontach sa chúis;<ref name=":0" /> ateangaire a d’aistrigh ó [[An Rómáinis|Rómáinis]] a thug a bhfreagraí. Ar an 9 Meitheamh, ghlac na céadta daoine páirt i léirsiú in aghaidh na hinimirce i lár an Bhaile Mheánaigh. Nuair a bhí formhór mór an tslua imithe abhaile thug grúpa a raibh púicíní orthu fogha faoi thithe ar Ardán Chluain Abhann, an tsráid ina líomhnaítear gur tharla an t-ionsaí gnéis. Tithe ina raibh cónaí ar dhaoine de bhunadh Roma a ionsaíodh i dtosach – náisiúntacht na mbuachaillí atá cúisithe mar leithscéal ag lucht an fhoréigin. Scaipeadh scéal ar mheáin shóisialta agus ba ghearr go raibh sé soiléir go rabhthas sa tóir ar ‘strainséirí’ de gach cineál. Ionsaíodh tithe agus gnóthais a creideadh gur le hinimircigh iad Ar an 10 Meitheamh, bhí an foréigean níos measa. Caitheadh buamaí peitril, péint agus ábhar coincréite leis na póilíní i lár an bhaile. Réabadh doirse roinnt tithe, briseadh fuinneoga roinnt eile agus cuireadh tithe trí thine. Lasadh tinte i gceantar tráchtála an bhaile chomh maith.<ref name=":0" /> Scaip an trioblóid, roinnt réabadh is damáiste i dtuaisceart Bhéal Feirste, i gCúil Raithin agus i b[[Port an Dúnáin]] i measc bhailte eile. Ar an 11 Meitheamh i Latharna, ionsaíodh an t-ionad fóillíochta, gortaíodh póilíní agus b’éigean mná agus páistí a thabhairt amach cúldoirse.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c5y2n92zpypo|teideal=Larne: Man speaks of fear during rioting at NI leisure centre|dáta=2025-06-12|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-06-16}}</ref> Scaipeadh scéal faoi bhus lán le Roma a bheith tagtha thar teorann aneas go tuaisceart Aontroma – inimirce mhídhleathach. Fuarthas amach gur bus turasóireachta a bhí ann, ar thuras lae, daoine nár fhan oiread agus oíche amháin.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bithiuntas-cinioch-ata-ann-agus-meatacht-is-ea-e-aon-rud-eile-a-ra/|teideal=Bithiúntas ciníoch atá ann agus meatacht is ea é aon rud eile a rá|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=15 Meitheamh 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-06-15}}</ref> === Ceart === Bhain na póilíní leas as canóin uisce leis na círéibeoirí a scaipeadh agus scaoil siad roinnt piléar plaisteach freisin. Gortaíodh 64 oifigeach le linn an réabadh in iomlán agus na scórtha gafa – a bhformhór a mbeidh taifead coiriúil acu de bharr a ‘laochais’.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Bean agus a hiníon (13) sa gCúirt faoi chíréib ó Thuaidh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0616/1518772-bean-agus-a-hinion-13-sa-gcuirt-faoi-chireib-o-thuaidh/|date=2025-06-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":1" /> == Cúiseanna == Chuaigh An Baile Meánach i léig sa 20ú haois. Mar shampla dúnadh na monarchana Michelin agus JTI Gallaher. agus poll dubh díobhála atá ann in áiteanna. Bhí baint mhór ag paraimíleataigh dhílseacha leis an bhforéigean agus bhí bratacha dílseacha crochta i bhfuinneoga a dtithe ag daoine le súil is nach n-ionsófaí iad.<ref name=":0" /> Sa bhliain 2018, chuir "Britain First" tús le feachtas frithrialtais sa Bhaile Meánach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.britainfirst.org/the_riots_in_ballymena|teideal=The riots in Ballymena|language=en|work=Britain First - OFFICIAL WEBSITE|dátarochtana=2025-06-16}}</ref> Tharla [[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024|círéib ann i mí Lúnasa 2024]] chomh maith.<ref name=":2" /> "Bithiúntas ciníoch" a thug Príomh-Chonstábla cúnta an [[Seirbhís Póilíneachta Thuaisceart Éireann|SPTÉ]] ar an bhforéigean a tharla in 2025. Dúirt an Príomh-Chonstábla, Jon Boutcher, gur biogóideacht agus ciníochas é agus go mbéarfadh na póilíní orthu sin a bhí freagrach. Léiríodh an brú atá ar an SPTÉ de cheal maoine agus de bharr ganntanas foirne, iad ag brath ar chabhair chúltaca ón mBreatain.<ref name=":1" /> Cháin na páirtithe polaitíochta ar fad an foréigean agus d’achainigh siad ar lucht na gcíréibeacha éirí as. Cháin Sinn Féin, Alliance, SDLP, Pobal seachas Brabús agus an Comhaontas Glas an ciníochas as éadan ach níorbh amhlaidh an scéal leis an DUP agus TUV. Cháin siad an foréigean ach dúirt go gcaithfí “an comhthéacs” a chur san áireamh. Inimirce an comhthéacs, dar leo. Tharla an t-aighneas, nuair a sheol [[Gordon Lyons]], an tAire Pobal in Stormont, teachtaireacht ar Facebook a deir seisean a bhí ag soiléiriú go raibh daoine a fuair tearmann san ionad fóillíochta i Latharna ansin imithe as. Níor ghlaoigh sé íobartaigh ar na daoine ab éigean a aistriú mar gur ionsaíodh a dtithe. Níor ghlaoigh sé tearmann ar an dídean a fuair siad. De dheasca chur chuige Gordon Lyons, DUP i leith na gcíréibeacha, d’éiligh Sinn Féin, Alliance, an SDLP agus an Comhaontas Glas go n-éireodh sé as oifig mar Aire.<ref name=":1" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/news/northern-ireland/sinn-fein-finance-minister-says-gordon-lyons-failed-to-lead-over-larne-leisure-centre-social-media-post-V3PUH25EOFG7HPJ7HRCU7WP7WA/|teideal=First Minister adds to calls for DUP minister Gordon Lyons to resign for ‘inflaming’ tensions over Larne arson attack|dáta=2025-06-12|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2025-06-15}}</ref> == Féach freisin == * [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023]] * [[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024]] * [[Agóidíocht frith-inimirce agus frith-chiníochais in Éirinn]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:2025]] [[Catagóir:Círéibeacha]] [[Catagóir:An Baile Meánach]] [[Catagóir:Latharna]] [[Catagóir:Agóidí bainteach leis an inimirce]] [[Catagóir:Eachtraí ciníocha in Éirinn]] 0mkul9er3v234ugmnjz2npbedvkgsqu 2 119999 1327334 1327289 2026-09-05T14:14:46Z Marcas.oduinn 33120 /* Tuamaí na Ceathrún Caoile */ 1327334 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]] # ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]] # ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]] Bricklieve Mountains an Bricshliabh Caves of Kesh Uaimheanna na Céise Heapstown Cairn Carn Ochtriallaugh == Tuamaí na Ceathrún Caoile == [[Íomhá:CarrowkeelIreland.jpg | mion | 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]] | built = c. 3500 BC - 2900 BC | designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery | designation1_number = 518 '' '''An Cheathrú Chaol'''<ref name=logainm /> is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]]. They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neoiliteach]] era.<ref name=Kador2015 /> The monuments are on the [[an Bricshliabh]], overlooking [[Loch Arbhach]].<ref name=Springs2015 /> They are named after the [[baile fearainn]] of An Cheathrú Chaol in which most of them are located. Nearby are the [[Uaimheanna na Céise]] agus [[Heapstown Cairn]]. The Carrowkeel tombs are protected [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomharthaí Náisiúnta]] and are considered one of the "big four" passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[an Cheathrú Mhór]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loch Craobh]].<ref name=Hensey2014 /> == Stair agus taighde '' The monuments at An Cheathrú Chaol were originally excavated in 1911 by a team led by [[R. A. Stewart Macalister|Stewart Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the Neolithic Age. The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments. Some pottery has also been identified from the [[An Chré-umhaois]]. Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor. <ref name=Hensey2014 /> '' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project. The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.<ref name=Kador2018 /> '' Carrowkeel is set on high ground above Loch Arbhach san Bhrivshliabh Mountains. There are fourteen passage tombs in the central core of the complex at Carrowkeel; some can be entered by crawling through a narrow passage.<ref name=Meehan2004 /> The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Cnoc na Riabh]] and [[an Cheathrú Mhór]]. Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]]. This is part of the legendary [[Cath Maighe Tuireadh]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomhóraigh]]. == Caomhantas '' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.<ref name=IrishTimes /> There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these "stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland".<ref name=IrishTimes /> It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.<ref name=IrishTimes /> Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.<ref name=Champion2005 /><ref name=Doherty2004 /> The [[Oifig na nOibreacha Poiblí]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.<ref name=IrishTimes /> == Gailearaí <gallery> Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG | Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg | File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg | Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG | </gallery> == Naisc sheachtracha * [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com] * [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel] * Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland] {{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].</ref> <ref name=Kador2015>Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. "New Dates from Carrowkeel." PAST (2015)</ref> <ref name=Springs2015>Springs, Kurt (2015). "Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland". ''Journal of World Anthropology'', Imleabhar 2, Uimhir 1, lch. 115</ref> <ref name=Hensey2014>Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30</ref> <ref name=Kador2018>Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. "Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland." Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255</ref> <ref name=Meehan2004>{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}</ref> <ref name=IrishTimes>{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}</ref> <ref name=Champion2005>Sarah Champion & Gabriel Cooney. "Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones". ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193</ref> <ref name=Doherty2004>Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste]] == Ráth Cuaráin == | name = Rathcoran | native_name = Ráth Cuaráin | native_name_lang = ga | image = | caption = | pushpin_map = Ireland | coordinates = {{coord|52.947028|N|6.683191|W|display=inline,title}} | location = Baltinglass Hill, [[Baltinglass]], [[County Wicklow]], [[Republic of Ireland|Ireland]] | area = [[River Slaney|Slaney Valley]] | built = Grave: {{circa|3500 BC}}<br />Ringfort: {{circa|1000 BC}} | elevation = {{Convert|383|m|abbr=on}} | type = [[passage tomb]] and [[hillfort]] | height = | designation1 = National Monument of Ireland | designation1_offname = Baltinglass Hill Passage Tomb and Hillfort | designation1_number = 328 | pushpin_caption = Location in Ireland '' '''Ráth Cuaráin''' is an ancient [[passage tomb]] and surrounding [[hillfort]] atop Baltinglass Hill, [[County Wicklow]], [[Republic of Ireland|Ireland]]. The passage tomb is contemporaneous with [[Newgrange]], i.e. it was built 3500–3000 BC, during the [[Neolithic]]. The ringfort dates to the [[Bronze Age Ireland|Bronze Age]], c. 1000 BC. It is part of the [[Baltinglass hillfort complex]], and is a [[National Monument (Ireland)|National Monument]]. == Suíomh '' Rathcoran is located atop Baltinglass Hill, 2 km east-northeast of [[Baltinglass]], overlooking the [[an Sláine]] == Stair '' The passage grave is thought to be contemporaneous with [[Newgrange]], i.e. it was built 3500–3000 BC, during the [[Neolithic]]. '' The site was excavated in 1934-1936 by [[P. T. Walshe]], <ref name=nli96340>{{lua idirlín | url = http://sources.nli.ie/Record/PS_UR_096340 | teideal = The excavation of a burial cairn on Baltinglass Hill, Co. Wicklow | foilsitheoir = National Library of Ireland | dátarochtana = Samhain}}</ref> revealing evidence of the [[cremations]] of at least 3 adults and a child. Fragments of [[quartz]] unearthed during the excavation suggest that it was used for decoration. Carbonised [[hazelnuts]], [[wheat]] grains and a [[saddle quern]] point to the extent of local climate change: in Neolithic Ireland, the climate was drier and warmer, County Wicklow's glens were densely wooded, and farmers could grow crops at altitudes above 300 m. <ref name=view864>{{lua idirlín | url = http://mountainviews.ie/summit/864/comment/5623/ | teideal = Baltinglass Hill 382m hill | work = mountainviews.ie}}</ref> '' Five hillforts surround Baltinglass. Rathcoran, atop Baltinglass Hill is dated to 1000 BC or slightly earlier: during the [[Atlantic Bronze Age|Bronze Age]]. The name ''Ráth Cuaráin'' is doubtful: the original name could be ''Ráth Charnáin'', "ringfort of the [[cairn]]." <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = http://www.logainm.ie/en/113158?s=rathcoran | teideal = Ráth Cuaráin | work = logainm.ie}}</ref> == Cuir síos === Tuama pasáiste '' The passage tomb survives as a multi-period kerbed [[cairn]] with a diameter of 27|m, <ref name=Meehan2004>{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland |url= | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=321 | isbn=0 906362 43 1}}</ref> underneath which are five structures: * '' A kerb of large stones surround the cairn, and an inner kerb was revealed during excavation. Two stones of the inner kerb and one of the outer bear passage tomb art. * '' The main tomb is on the north side. It has a short passage, {{Convert|3.2|m|abbr=on}} long, roofed with slabs and leading to a chamber {{Convert|2|m|abbr=on}} in diameter which contains three shallow recesses and a stone basin with a smooth concave surface.<ref>Meehan, p. 321.</ref> * '' On the south side of the cairn is another tomb comprising a chamber divided into three compartments, but no passage, and two of its stones bear passage tomb art. * '' On the northwest side of the cairn are the remains of a small [[corbelled]] structure, partly overlain by the inner kerb. * '' A fifth chamber stands inside the kerb to the east of the main tomb. '' The finds from the site include the cremated bones of at least three adults and one child, [[flint]] [[scraper (archaeology)|scrapers]], [[Carrowkeel pottery]] and [[bone pins]]. Finds from beneath the cairn included a [[stone axe]], a flint [[Javelin#Prehistory|javelin]]-head, scrapers, an egg-shaped stone, carbonised wheat grains and hazelnuts. A saddle quern was also found in the cairn. <ref name=pip>{{lua idirlín | url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WICKLOW/CoolinarrigUpper_PassageTomb.html | teideal = Coolinarrig Upper Passage Tomb | sloinne = Pip | foilsitheoir = Megalithic Monuments of Ireland}}</ref> <ref name=modant>{{lua idirlín | url = http://www.themodernantiquarian.com/site/1292/baltinglass_hill_tombs.html#fieldnotes | teideal = Baltinglass Hill - Tombs | work = themodernantiquarian.com}}</ref> === Dún cnoic '' The Rathcoran hillfort, a bivallate [[ringfort]], is at the top of Baltinglass Hill, and surrounds the cairn. Stones from the cairn were moved to make a protective wall. It has a double [[rampart (fortification)|rampart]] and perhaps was intended to have a third, which is incompleted. It encloses a roughly oval shape, around 400 m at its widest point. <ref name=cwh>{{lua idirlín | url = http://www.countywicklowheritage.org/page/baltinglass_-_brusselstown?path=0p2p51p74p | teideal = Baltinglass - County Wicklow Heritage | work = countywicklowheritage.org | dátarochtana = 23 Nollaig 2017}}</ref> == Naisc sheachtracha * [https://www.rte.ie/news/leinster/2026/0108/1552039-wicklow-hillfort/ Wicklow hillfort designated Ireland's earliest proto-town], Nuacht RTÉ News [[Catagóir:Tuamaí pasáiste]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ oqniqgm0m9rm0c4kbsrjyyxe608szrq 1327372 1327334 2026-09-05T17:44:39Z Marcas.oduinn 33120 1327372 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]] # ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]] # ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]] Bricklieve Mountains an Bricshliabh Caves of Kesh Uaimheanna na Céise Heapstown Cairn Carn Ochtriallaugh == Tuamaí na Ceathrún Caoile == [[Íomhá:CarrowkeelIreland.jpg | mion | 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]] | built = c. 3500 BC - 2900 BC | designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery | designation1_number = 518 '' '''An Cheathrú Chaol'''<ref name=logainm /> is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]]. They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neoiliteach]] era.<ref name=Kador2015 /> The monuments are on the [[an Bricshliabh]], overlooking [[Loch Arbhach]].<ref name=Springs2015 /> They are named after the [[baile fearainn]] of An Cheathrú Chaol in which most of them are located. Nearby are the [[Uaimheanna na Céise]] agus [[Heapstown Cairn]]. The Carrowkeel tombs are protected [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomharthaí Náisiúnta]] and are considered one of the "big four" passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[an Cheathrú Mhór]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loch Craobh]].<ref name=Hensey2014 /> == Stair agus taighde '' The monuments at An Cheathrú Chaol were originally excavated in 1911 by a team led by [[R. A. Stewart Macalister|Stewart Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the Neolithic Age. The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments. Some pottery has also been identified from the [[An Chré-umhaois]]. Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor. <ref name=Hensey2014 /> '' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project. The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.<ref name=Kador2018 /> '' An Cheathrú Chaol is set on high ground above Loch Arbhach san Bhricshliabh Mountains. There are fourteen passage tombs in the central core of the complex ag an gCeathrú Chaol; some can be entered by crawling through a narrow passage.<ref name=Meehan2004 /> The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Cnoc na Riabh]] and [[an Cheathrú Mhór]]. Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]]. This is part of the legendary [[Cath Maighe Tuireadh]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomhóraigh]]. == Caomhantas '' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.<ref name=IrishTimes /> There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these "stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland".<ref name=IrishTimes /> It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.<ref name=IrishTimes /> Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.<ref name=Champion2005 /><ref name=Doherty2004 /> The [[Oifig na nOibreacha Poiblí]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.<ref name=IrishTimes /> == Gailearaí <gallery> Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG | Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg | File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg | Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG | </gallery> == Naisc sheachtracha * [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com] * [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel] * Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland] {{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].</ref> <ref name=Kador2015>Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. "New Dates from Carrowkeel." PAST (2015)</ref> <ref name=Springs2015>Springs, Kurt (2015). "Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland". ''Journal of World Anthropology'', Imleabhar 2, Uimhir 1, lch. 115</ref> <ref name=Hensey2014>Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30</ref> <ref name=Kador2018>Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. "Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland." Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255</ref> <ref name=Meehan2004>{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}</ref> <ref name=IrishTimes>{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}</ref> <ref name=Champion2005>Sarah Champion & Gabriel Cooney. "Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones". ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193</ref> <ref name=Doherty2004>Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste]] == Ráth Cuaráin == | name = Rathcoran | native_name = Ráth Cuaráin | native_name_lang = ga | image = | caption = | pushpin_map = Ireland | coordinates = {{coord|52.947028|N|6.683191|W|display=inline,title}} | location = Baltinglass Hill, [[Baltinglass]], [[County Wicklow]], [[Republic of Ireland|Ireland]] | area = [[River Slaney|Slaney Valley]] | built = Grave: {{circa|3500 BC}}<br />Ringfort: {{circa|1000 BC}} | elevation = {{Convert|383|m|abbr=on}} | type = [[passage tomb]] and [[hillfort]] | height = | designation1 = National Monument of Ireland | designation1_offname = Baltinglass Hill Passage Tomb and Hillfort | designation1_number = 328 | pushpin_caption = Location in Ireland '' '''Ráth Cuaráin''' is an ancient [[passage tomb]] and surrounding [[hillfort]] atop Baltinglass Hill, [[County Wicklow]], [[Republic of Ireland|Ireland]]. The passage tomb is contemporaneous with [[Newgrange]], i.e. it was built 3500–3000 BC, during the [[Neolithic]]. The ringfort dates to the [[Bronze Age Ireland|Bronze Age]], c. 1000 BC. It is part of the [[Baltinglass hillfort complex]], and is a [[National Monument (Ireland)|National Monument]]. == Suíomh '' Rathcoran is located atop Baltinglass Hill, 2 km east-northeast of [[Baltinglass]], overlooking the [[an Sláine]] == Stair '' The passage grave is thought to be contemporaneous with [[Newgrange]], i.e. it was built 3500–3000 BC, during the [[Neolithic]]. '' The site was excavated in 1934-1936 by [[P. T. Walshe]], <ref name=nli96340>{{lua idirlín | url = http://sources.nli.ie/Record/PS_UR_096340 | teideal = The excavation of a burial cairn on Baltinglass Hill, Co. Wicklow | foilsitheoir = National Library of Ireland | dátarochtana = Samhain}}</ref> revealing evidence of the [[cremations]] of at least 3 adults and a child. Fragments of [[quartz]] unearthed during the excavation suggest that it was used for decoration. Carbonised [[hazelnuts]], [[wheat]] grains and a [[saddle quern]] point to the extent of local climate change: in Neolithic Ireland, the climate was drier and warmer, County Wicklow's glens were densely wooded, and farmers could grow crops at altitudes above 300 m. <ref name=view864>{{lua idirlín | url = http://mountainviews.ie/summit/864/comment/5623/ | teideal = Baltinglass Hill 382m hill | work = mountainviews.ie}}</ref> '' Five hillforts surround Baltinglass. Rathcoran, atop Baltinglass Hill is dated to 1000 BC or slightly earlier: during the [[Atlantic Bronze Age|Bronze Age]]. The name ''Ráth Cuaráin'' is doubtful: the original name could be ''Ráth Charnáin'', "ringfort of the [[cairn]]." <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = http://www.logainm.ie/en/113158?s=rathcoran | teideal = Ráth Cuaráin | work = logainm.ie}}</ref> == Cuir síos === Tuama pasáiste '' The passage tomb survives as a multi-period kerbed [[cairn]] with a diameter of 27|m, <ref name=Meehan2004>{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland |url= | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=321 | isbn=0 906362 43 1}}</ref> underneath which are five structures: * '' A kerb of large stones surround the cairn, and an inner kerb was revealed during excavation. Two stones of the inner kerb and one of the outer bear passage tomb art. * '' The main tomb is on the north side. It has a short passage, {{Convert|3.2|m|abbr=on}} long, roofed with slabs and leading to a chamber {{Convert|2|m|abbr=on}} in diameter which contains three shallow recesses and a stone basin with a smooth concave surface.<ref>Meehan, p. 321.</ref> * '' On the south side of the cairn is another tomb comprising a chamber divided into three compartments, but no passage, and two of its stones bear passage tomb art. * '' On the northwest side of the cairn are the remains of a small [[corbelled]] structure, partly overlain by the inner kerb. * '' A fifth chamber stands inside the kerb to the east of the main tomb. '' The finds from the site include the cremated bones of at least three adults and one child, [[flint]] [[scraper (archaeology)|scrapers]], [[Carrowkeel pottery]] and [[bone pins]]. Finds from beneath the cairn included a [[stone axe]], a flint [[Javelin#Prehistory|javelin]]-head, scrapers, an egg-shaped stone, carbonised wheat grains and hazelnuts. A saddle quern was also found in the cairn. <ref name=pip>{{lua idirlín | url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WICKLOW/CoolinarrigUpper_PassageTomb.html | teideal = Coolinarrig Upper Passage Tomb | sloinne = Pip | foilsitheoir = Megalithic Monuments of Ireland}}</ref> <ref name=modant>{{lua idirlín | url = http://www.themodernantiquarian.com/site/1292/baltinglass_hill_tombs.html#fieldnotes | teideal = Baltinglass Hill - Tombs | work = themodernantiquarian.com}}</ref> === Dún cnoic '' The Rathcoran hillfort, a bivallate [[ringfort]], is at the top of Baltinglass Hill, and surrounds the cairn. Stones from the cairn were moved to make a protective wall. It has a double [[rampart (fortification)|rampart]] and perhaps was intended to have a third, which is incompleted. It encloses a roughly oval shape, around 400 m at its widest point. <ref name=cwh>{{lua idirlín | url = http://www.countywicklowheritage.org/page/baltinglass_-_brusselstown?path=0p2p51p74p | teideal = Baltinglass - County Wicklow Heritage | work = countywicklowheritage.org | dátarochtana = 23 Nollaig 2017}}</ref> == Naisc sheachtracha * [https://www.rte.ie/news/leinster/2026/0108/1552039-wicklow-hillfort/ Wicklow hillfort designated Ireland's earliest proto-town], Nuacht RTÉ News [[Catagóir:Tuamaí pasáiste]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ o3hf7o37reeizhh393xnabc8n81ce3p 1327373 1327372 2026-09-05T18:16:31Z Marcas.oduinn 33120 /* Ráth Cuaráin */ 1327373 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]] # ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]] # ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]] Bricklieve Mountains an Bricshliabh Caves of Kesh Uaimheanna na Céise Heapstown Cairn Carn Ochtriallaugh == Tuamaí na Ceathrún Caoile == [[Íomhá:CarrowkeelIreland.jpg | mion | 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]] | built = c. 3500 BC - 2900 BC | designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery | designation1_number = 518 '' '''An Cheathrú Chaol'''<ref name=logainm /> is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]]. They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neoiliteach]] era.<ref name=Kador2015 /> The monuments are on the [[an Bricshliabh]], overlooking [[Loch Arbhach]].<ref name=Springs2015 /> They are named after the [[baile fearainn]] of An Cheathrú Chaol in which most of them are located. Nearby are the [[Uaimheanna na Céise]] agus [[Heapstown Cairn]]. The Carrowkeel tombs are protected [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomharthaí Náisiúnta]] and are considered one of the "big four" passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[an Cheathrú Mhór]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loch Craobh]].<ref name=Hensey2014 /> == Stair agus taighde '' The monuments at An Cheathrú Chaol were originally excavated in 1911 by a team led by [[R. A. Stewart Macalister|Stewart Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the Neolithic Age. The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments. Some pottery has also been identified from the [[An Chré-umhaois]]. Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor. <ref name=Hensey2014 /> '' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project. The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.<ref name=Kador2018 /> '' An Cheathrú Chaol is set on high ground above Loch Arbhach san Bhricshliabh Mountains. There are fourteen passage tombs in the central core of the complex ag an gCeathrú Chaol; some can be entered by crawling through a narrow passage.<ref name=Meehan2004 /> The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Cnoc na Riabh]] and [[an Cheathrú Mhór]]. Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]]. This is part of the legendary [[Cath Maighe Tuireadh]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomhóraigh]]. == Caomhantas '' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.<ref name=IrishTimes /> There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these "stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland".<ref name=IrishTimes /> It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.<ref name=IrishTimes /> Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.<ref name=Champion2005 /><ref name=Doherty2004 /> The [[Oifig na nOibreacha Poiblí]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.<ref name=IrishTimes /> == Gailearaí <gallery> Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG | Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg | File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg | Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG | </gallery> == Naisc sheachtracha * [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com] * [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel] * Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland] {{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].</ref> <ref name=Kador2015>Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. "New Dates from Carrowkeel." PAST (2015)</ref> <ref name=Springs2015>Springs, Kurt (2015). "Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland". ''Journal of World Anthropology'', Imleabhar 2, Uimhir 1, lch. 115</ref> <ref name=Hensey2014>Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30</ref> <ref name=Kador2018>Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. "Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland." Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255</ref> <ref name=Meehan2004>{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}</ref> <ref name=IrishTimes>{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}</ref> <ref name=Champion2005>Sarah Champion & Gabriel Cooney. "Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones". ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193</ref> <ref name=Doherty2004>Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste]] == Ráth Cuaráin == | location = Baltinglass Hill, [[Baltinglass]], [[Contae Chill Mhantáin]] | area = [[An Sláine]] | built = Grave: {{circa|3500 BC}}<br />Ringfort: {{circa|1000 BC}} | elevation = {{Convert|383|m|abbr=on}} | type = [[passage tomb]] and [[hillfort]] | height = | designation1 = National Monument of Ireland | designation1_offname = Baltinglass Hill Passage Tomb and Hillfort | designation1_number = 328 | pushpin_caption = Location in Ireland '' '''Ráth Cuaráin''' is an ancient [[passage tomb]] and surrounding [[hillfort]] atop Baltinglass Hill, [[County Wicklow]], [[Republic of Ireland|Ireland]]. The passage tomb is contemporaneous with [[Newgrange]], i.e. it was built 3500–3000 BC, during the [[Neolithic]]. The ringfort dates to the [[Bronze Age Ireland|Bronze Age]], c. 1000 BC. It is part of the [[Baltinglass hillfort complex]], and is a [[National Monument (Ireland)|National Monument]]. == Suíomh '' Rathcoran is located atop Baltinglass Hill, 2 km east-northeast of [[Baltinglass]], overlooking the [[an Sláine]] == Stair '' The passage grave is thought to be contemporaneous with [[Newgrange]], i.e. it was built 3500–3000 BC, during the [[Neolithic]]. '' The site was excavated in 1934-1936 by [[P. T. Walshe]], <ref name=nli96340>{{lua idirlín | url = http://sources.nli.ie/Record/PS_UR_096340 | teideal = The excavation of a burial cairn on Baltinglass Hill, Co. Wicklow | foilsitheoir = National Library of Ireland | dátarochtana = Samhain}}</ref> revealing evidence of the [[cremations]] of at least 3 adults and a child. Fragments of [[quartz]] unearthed during the excavation suggest that it was used for decoration. Carbonised [[hazelnuts]], [[wheat]] grains and a [[saddle quern]] point to the extent of local climate change: in Neolithic Ireland, the climate was drier and warmer, County Wicklow's glens were densely wooded, and farmers could grow crops at altitudes above 300 m. <ref name=view864>{{lua idirlín | url = http://mountainviews.ie/summit/864/comment/5623/ | teideal = Baltinglass Hill 382m hill | work = mountainviews.ie}}</ref> '' Five hillforts surround Baltinglass. Rathcoran, atop Baltinglass Hill is dated to 1000 BC or slightly earlier: during the [[Atlantic Bronze Age|Bronze Age]]. The name ''Ráth Cuaráin'' is doubtful: the original name could be ''Ráth Charnáin'', "ringfort of the [[cairn]]." <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = http://www.logainm.ie/en/113158?s=rathcoran | teideal = Ráth Cuaráin | work = logainm.ie}}</ref> == Cuir síos === Tuama pasáiste '' The passage tomb survives as a multi-period kerbed [[cairn]] with a diameter of 27|m, <ref name=Meehan2004>{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland |url= | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=321 | isbn=0 906362 43 1}}</ref> underneath which are five structures: * '' A kerb of large stones surround the cairn, and an inner kerb was revealed during excavation. Two stones of the inner kerb and one of the outer bear passage tomb art. * '' The main tomb is on the north side. It has a short passage, {{Convert|3.2|m|abbr=on}} long, roofed with slabs and leading to a chamber {{Convert|2|m|abbr=on}} in diameter which contains three shallow recesses and a stone basin with a smooth concave surface.<ref>Meehan, p. 321.</ref> * '' On the south side of the cairn is another tomb comprising a chamber divided into three compartments, but no passage, and two of its stones bear passage tomb art. * '' On the northwest side of the cairn are the remains of a small [[corbelled]] structure, partly overlain by the inner kerb. * '' A fifth chamber stands inside the kerb to the east of the main tomb. '' The finds from the site include the cremated bones of at least three adults and one child, [[flint]] [[scraper (archaeology)|scrapers]], [[Carrowkeel pottery]] and [[bone pins]]. Finds from beneath the cairn included a [[stone axe]], a flint [[Javelin#Prehistory|javelin]]-head, scrapers, an egg-shaped stone, carbonised wheat grains and hazelnuts. A saddle quern was also found in the cairn. <ref name=pip>{{lua idirlín | url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WICKLOW/CoolinarrigUpper_PassageTomb.html | teideal = Coolinarrig Upper Passage Tomb | sloinne = Pip | foilsitheoir = Megalithic Monuments of Ireland}}</ref> <ref name=modant>{{lua idirlín | url = http://www.themodernantiquarian.com/site/1292/baltinglass_hill_tombs.html#fieldnotes | teideal = Baltinglass Hill - Tombs | work = themodernantiquarian.com}}</ref> === Dún cnoic '' The Rathcoran hillfort, a bivallate [[ringfort]], is at the top of Baltinglass Hill, and surrounds the cairn. Stones from the cairn were moved to make a protective wall. It has a double [[rampart (fortification)|rampart]] and perhaps was intended to have a third, which is incompleted. It encloses a roughly oval shape, around 400 m at its widest point. <ref name=cwh>{{lua idirlín | url = http://www.countywicklowheritage.org/page/baltinglass_-_brusselstown?path=0p2p51p74p | teideal = Baltinglass - County Wicklow Heritage | work = countywicklowheritage.org | dátarochtana = 23 Nollaig 2017}}</ref> == Naisc sheachtracha * [https://www.rte.ie/news/leinster/2026/0108/1552039-wicklow-hillfort/ Wicklow hillfort designated Ireland's earliest proto-town], Nuacht RTÉ News [[Catagóir:Tuamaí pasáiste]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ pxx6z3tzn659bksja2aj2f740na9feh 1327374 1327373 2026-09-05T19:48:27Z Marcas.oduinn 33120 /* Ráth Cuaráin */ 1327374 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]] # ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]] # ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]] Bricklieve Mountains an Bricshliabh Caves of Kesh Uaimheanna na Céise Heapstown Cairn Carn Ochtriallaugh == Tuamaí na Ceathrún Caoile == [[Íomhá:CarrowkeelIreland.jpg | mion | 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]] | built = c. 3500 BC - 2900 BC | designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery | designation1_number = 518 '' '''An Cheathrú Chaol'''<ref name=logainm /> is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]]. They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neoiliteach]] era.<ref name=Kador2015 /> The monuments are on the [[an Bricshliabh]], overlooking [[Loch Arbhach]].<ref name=Springs2015 /> They are named after the [[baile fearainn]] of An Cheathrú Chaol in which most of them are located. Nearby are the [[Uaimheanna na Céise]] agus [[Heapstown Cairn]]. The Carrowkeel tombs are protected [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomharthaí Náisiúnta]] and are considered one of the "big four" passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[an Cheathrú Mhór]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loch Craobh]].<ref name=Hensey2014 /> == Stair agus taighde '' The monuments at An Cheathrú Chaol were originally excavated in 1911 by a team led by [[R. A. Stewart Macalister|Stewart Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the Neolithic Age. The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments. Some pottery has also been identified from the [[An Chré-umhaois]]. Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor. <ref name=Hensey2014 /> '' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project. The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.<ref name=Kador2018 /> '' An Cheathrú Chaol is set on high ground above Loch Arbhach san Bhricshliabh Mountains. There are fourteen passage tombs in the central core of the complex ag an gCeathrú Chaol; some can be entered by crawling through a narrow passage.<ref name=Meehan2004 /> The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Cnoc na Riabh]] and [[an Cheathrú Mhór]]. Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]]. This is part of the legendary [[Cath Maighe Tuireadh]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomhóraigh]]. == Caomhantas '' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.<ref name=IrishTimes /> There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these "stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland".<ref name=IrishTimes /> It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.<ref name=IrishTimes /> Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.<ref name=Champion2005 /><ref name=Doherty2004 /> The [[Oifig na nOibreacha Poiblí]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.<ref name=IrishTimes /> == Gailearaí <gallery> Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG | Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg | File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg | Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG | </gallery> == Naisc sheachtracha * [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com] * [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel] * Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland] {{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].</ref> <ref name=Kador2015>Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. "New Dates from Carrowkeel." PAST (2015)</ref> <ref name=Springs2015>Springs, Kurt (2015). "Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland". ''Journal of World Anthropology'', Imleabhar 2, Uimhir 1, lch. 115</ref> <ref name=Hensey2014>Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30</ref> <ref name=Kador2018>Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. "Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland." Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255</ref> <ref name=Meehan2004>{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}</ref> <ref name=IrishTimes>{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}</ref> <ref name=Champion2005>Sarah Champion & Gabriel Cooney. "Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones". ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193</ref> <ref name=Doherty2004>Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste]] == Ráth Cuaráin == | location = Baltinglass Hill, [[Baltinglass]], [[Contae Chill Mhantáin]] | area = [[Abhainn na Sláine]] | built = Grave: 3500 RC<br />Ringfort: 1000 RC | type = [[Tuama pasáiste]] agus [[dún cnoic]] | designation1_offname = Baltinglass Hill Passage Tomb and Hillfort | designation1_number = 328 '' '''Ráth Cuaráin''' is an ancient [[passage tomb]] and surrounding [[hillfort]] atop Baltinglass Hill, [[County Wicklow]], [[Republic of Ireland|Ireland]]. The passage tomb is contemporaneous with [[Newgrange]], i.e. it was built 3500–3000 BC, during the [[Neolithic]]. The ringfort dates to the [[Bronze Age Ireland|Bronze Age]], c. 1000 BC. It is part of the [[Baltinglass hillfort complex]], and is a [[National Monument (Ireland)|National Monument]]. == Suíomh '' Rathcoran is located atop Baltinglass Hill, 2 km east-northeast of [[Baltinglass]], overlooking the [[an Sláine]] == Stair '' The passage grave is thought to be contemporaneous with [[Newgrange]], i.e. it was built 3500–3000 BC, during the [[Neolithic]]. '' The site was excavated in 1934-1936 by [[P. T. Walshe]], <ref name=nli96340>{{lua idirlín | url = http://sources.nli.ie/Record/PS_UR_096340 | teideal = The excavation of a burial cairn on Baltinglass Hill, Co. Wicklow | foilsitheoir = National Library of Ireland | dátarochtana = Samhain}}</ref> revealing evidence of the [[cremations]] of at least 3 adults and a child. Fragments of [[quartz]] unearthed during the excavation suggest that it was used for decoration. Carbonised [[hazelnuts]], [[wheat]] grains and a [[saddle quern]] point to the extent of local climate change: in Neolithic Ireland, the climate was drier and warmer, County Wicklow's glens were densely wooded, and farmers could grow crops at altitudes above 300 m. <ref name=view864>{{lua idirlín | url = http://mountainviews.ie/summit/864/comment/5623/ | teideal = Baltinglass Hill 382m hill | work = mountainviews.ie}}</ref> '' Five hillforts surround Baltinglass. Rathcoran, atop Baltinglass Hill is dated to 1000 BC or slightly earlier: during the [[Atlantic Bronze Age|Bronze Age]]. The name ''Ráth Cuaráin'' is doubtful: the original name could be ''Ráth Charnáin'', "ringfort of the [[cairn]]." <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = http://www.logainm.ie/en/113158?s=rathcoran | teideal = Ráth Cuaráin | work = logainm.ie}}</ref> == Cuir síos === Tuama pasáiste '' The passage tomb survives as a multi-period kerbed [[cairn]] with a diameter of 27|m, <ref name=Meehan2004>{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland |url= | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=321 | isbn=0 906362 43 1}}</ref> underneath which are five structures: * '' A kerb of large stones surround the cairn, and an inner kerb was revealed during excavation. Two stones of the inner kerb and one of the outer bear passage tomb art. * '' The main tomb is on the north side. It has a short passage, {{Convert|3.2|m|abbr=on}} long, roofed with slabs and leading to a chamber {{Convert|2|m|abbr=on}} in diameter which contains three shallow recesses and a stone basin with a smooth concave surface.<ref>Meehan, p. 321.</ref> * '' On the south side of the cairn is another tomb comprising a chamber divided into three compartments, but no passage, and two of its stones bear passage tomb art. * '' On the northwest side of the cairn are the remains of a small [[corbelled]] structure, partly overlain by the inner kerb. * '' A fifth chamber stands inside the kerb to the east of the main tomb. '' The finds from the site include the cremated bones of at least three adults and one child, [[flint]] [[scraper (archaeology)|scrapers]], [[Carrowkeel pottery]] and [[bone pins]]. Finds from beneath the cairn included a [[stone axe]], a flint [[Javelin#Prehistory|javelin]]-head, scrapers, an egg-shaped stone, carbonised wheat grains and hazelnuts. A saddle quern was also found in the cairn. <ref name=pip>{{lua idirlín | url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WICKLOW/CoolinarrigUpper_PassageTomb.html | teideal = Coolinarrig Upper Passage Tomb | sloinne = Pip | foilsitheoir = Megalithic Monuments of Ireland}}</ref> <ref name=modant>{{lua idirlín | url = http://www.themodernantiquarian.com/site/1292/baltinglass_hill_tombs.html#fieldnotes | teideal = Baltinglass Hill - Tombs | work = themodernantiquarian.com}}</ref> === Dún cnoic '' The Rathcoran hillfort, a bivallate [[ringfort]], is at the top of Baltinglass Hill, and surrounds the cairn. Stones from the cairn were moved to make a protective wall. It has a double [[rampart (fortification)|rampart]] and perhaps was intended to have a third, which is incompleted. It encloses a roughly oval shape, around 400 m at its widest point. <ref name=cwh>{{lua idirlín | url = http://www.countywicklowheritage.org/page/baltinglass_-_brusselstown?path=0p2p51p74p | teideal = Baltinglass - County Wicklow Heritage | work = countywicklowheritage.org | dátarochtana = 23 Nollaig 2017}}</ref> == Naisc sheachtracha * [https://www.rte.ie/news/leinster/2026/0108/1552039-wicklow-hillfort/ Wicklow hillfort designated Ireland's earliest proto-town], Nuacht RTÉ News [[Catagóir:Tuamaí pasáiste]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ jgm0rjjtas5yl1xd7wxgowzxphz3eih 1327379 1327374 2026-09-05T22:13:46Z Marcas.oduinn 33120 /* Ráth Cuaráin */ 1327379 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]] # ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]] # ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]] Bricklieve Mountains an Bricshliabh Caves of Kesh Uaimheanna na Céise Heapstown Cairn Carn Ochtriallaugh == Tuamaí na Ceathrún Caoile == [[Íomhá:CarrowkeelIreland.jpg | mion | 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]] | built = c. 3500 BC - 2900 BC | designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery | designation1_number = 518 '' '''An Cheathrú Chaol'''<ref name=logainm /> is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]]. They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neoiliteach]] era.<ref name=Kador2015 /> The monuments are on the [[an Bricshliabh]], overlooking [[Loch Arbhach]].<ref name=Springs2015 /> They are named after the [[baile fearainn]] of An Cheathrú Chaol in which most of them are located. Nearby are the [[Uaimheanna na Céise]] agus [[Heapstown Cairn]]. The Carrowkeel tombs are protected [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomharthaí Náisiúnta]] and are considered one of the "big four" passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[an Cheathrú Mhór]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loch Craobh]].<ref name=Hensey2014 /> == Stair agus taighde '' The monuments at An Cheathrú Chaol were originally excavated in 1911 by a team led by [[R. A. Stewart Macalister|Stewart Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the Neolithic Age. The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments. Some pottery has also been identified from the [[An Chré-umhaois]]. Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor. <ref name=Hensey2014 /> '' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project. The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.<ref name=Kador2018 /> '' An Cheathrú Chaol is set on high ground above Loch Arbhach san Bhricshliabh Mountains. There are fourteen passage tombs in the central core of the complex ag an gCeathrú Chaol; some can be entered by crawling through a narrow passage.<ref name=Meehan2004 /> The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Cnoc na Riabh]] and [[an Cheathrú Mhór]]. Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]]. This is part of the legendary [[Cath Maighe Tuireadh]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomhóraigh]]. == Caomhantas '' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.<ref name=IrishTimes /> There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these "stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland".<ref name=IrishTimes /> It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.<ref name=IrishTimes /> Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.<ref name=Champion2005 /><ref name=Doherty2004 /> The [[Oifig na nOibreacha Poiblí]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.<ref name=IrishTimes /> == Gailearaí <gallery> Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG | Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg | File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg | Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG | </gallery> == Naisc sheachtracha * [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com] * [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel] * Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland] {{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].</ref> <ref name=Kador2015>Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. "New Dates from Carrowkeel." PAST (2015)</ref> <ref name=Springs2015>Springs, Kurt (2015). "Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland". ''Journal of World Anthropology'', Imleabhar 2, Uimhir 1, lch. 115</ref> <ref name=Hensey2014>Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30</ref> <ref name=Kador2018>Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. "Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland." Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255</ref> <ref name=Meehan2004>{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}</ref> <ref name=IrishTimes>{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}</ref> <ref name=Champion2005>Sarah Champion & Gabriel Cooney. "Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones". ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193</ref> <ref name=Doherty2004>Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste]] == Ráth Cuaráin == | location = Baltinglass Hill, [[Bealach Conglais]], [[Contae Chill Mhantáin]] | area = [[Abhainn na Sláine]] | built = Grave: 3500 RC<br />Ringfort: 1000 RC | type = [[Tuama pasáiste]] agus [[dún cnoic]] | designation1_offname = Baltinglass Hill Passage Tomb and Hillfort | designation1_number = 328 '' '''Ráth Cuaráin''' is an ancient [[tuama pasáiste]] and surrounding [[sin cnoic]] atop Cnoc {{h|Bealach Conglais}}, [[Contae Chill Mhantáin]]. The passage tomb is contemporaneous with [[Sí an Bhrú]], i.e. it was built 3500–3000 BC, during the [[Neoiliteach]]. The ringfort dates to the [[Réamhstair na hÉireann|Cré-umhaois]], c. 1000 BC. It is part of the [[Baltinglass hillfort complex]], and is a [[séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann]]. == Suíomh '' Rathcoran is located atop Baltinglass Hill, 2 km east-northeast of [[Bealach Conglais]], overlooking [[Abhainn na Sláine]] == Stair '' The passage grave is thought to be contemporaneous with [[Sí an Bhrú]], i.e. it was built 3500–3000 BC, during the [[Neoiliteach]]. '' The site was excavated in 1934-1936 by [[P. T. Walshe]],<ref name=nli96340 /> revealing evidence of the [[cremations]] of at least 3 adults and a child. Fragments of [[quartz]] unearthed during the excavation suggest that it was used for decoration. Carbonised [[hazelnuts]], [[wheat]] grains and a [[saddle quern]] point to the extent of local climate change: in Neolithic Ireland, the climate was drier and warmer, County Wicklow's glens were densely wooded, and farmers could grow crops at altitudes above 300 m.<ref name=view864 /> '' Five hillforts surround Baltinglass. Rathcoran, atop Baltinglass Hill is dated to 1000 BC or slightly earlier: during the [[Atlantic Bronze Age|Bronze Age]]. The name ''Ráth Cuaráin'' is doubtful: the original name could be ''Ráth Charnáin'', "ringfort of the [[cairn]]."<ref name=logainm /> == Cuir síos === Tuama pasáiste '' The passage tomb survives as a multi-period kerbed [[cairn]] with a diameter of 27|m,<ref name=Meehan2004 /> underneath which are five structures: * '' A kerb of large stones surround the cairn, and an inner kerb was revealed during excavation. Two stones of the inner kerb and one of the outer bear passage tomb art. * '' The main tomb is on the north side. It has a short passage, {{Convert|3.2|m|abbr=on}} long, roofed with slabs and leading to a chamber {{Convert|2|m|abbr=on}} in diameter which contains three shallow recesses and a stone basin with a smooth concave surface.<ref>Meehan, p. 321.</ref> * '' On the south side of the cairn is another tomb comprising a chamber divided into three compartments, but no passage, and two of its stones bear passage tomb art. * '' On the northwest side of the cairn are the remains of a small [[corbelled]] structure, partly overlain by the inner kerb. * '' A fifth chamber stands inside the kerb to the east of the main tomb. '' The finds from the site include the cremated bones of at least three adults and one child, [[flint]] [[scraper (archaeology)|scrapers]], [[Carrowkeel pottery]] and [[bone pins]]. Finds from beneath the cairn included a [[stone axe]], a flint [[Javelin#Prehistory|javelin]]-head, scrapers, an egg-shaped stone, carbonised wheat grains and hazelnuts. A saddle quern was also found in the cairn. <ref name=pip>{{lua idirlín | url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WICKLOW/CoolinarrigUpper_PassageTomb.html | teideal = Coolinarrig Upper Passage Tomb | sloinne = Pip | foilsitheoir = Megalithic Monuments of Ireland}}</ref> <ref name=modant>{{lua idirlín | url = http://www.themodernantiquarian.com/site/1292/baltinglass_hill_tombs.html#fieldnotes | teideal = Baltinglass Hill - Tombs | work = themodernantiquarian.com}}</ref> === Dún cnoic '' The Rathcoran hillfort, a bivallate [[ringfort]], is at the top of Baltinglass Hill, and surrounds the cairn. Stones from the cairn were moved to make a protective wall. It has a double [[rampart (fortification)|rampart]] and perhaps was intended to have a third, which is incompleted. It encloses a roughly oval shape, around 400 m at its widest point. <ref name=cwh>{{lua idirlín | url = http://www.countywicklowheritage.org/page/baltinglass_-_brusselstown?path=0p2p51p74p | teideal = Baltinglass - County Wicklow Heritage | work = countywicklowheritage.org | dátarochtana = 23 Nollaig 2017}}</ref> == Naisc sheachtracha * [https://www.rte.ie/news/leinster/2026/0108/1552039-wicklow-hillfort/ Wicklow hillfort designated Ireland's earliest proto-town], Nuacht RTÉ News == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=nli96340>{{lua idirlín | url = http://sources.nli.ie/Record/PS_UR_096340 | teideal = The excavation of a burial cairn on Baltinglass Hill, Co. Wicklow | foilsitheoir = National Library of Ireland | dátarochtana = Samhain}}</ref> <ref name=view864>{{lua idirlín | url = http://mountainviews.ie/summit/864/comment/5623/ | teideal = Baltinglass Hill 382m hill | work = mountainviews.ie}}</ref> <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = http://www.logainm.ie/en/113158?s=rathcoran | teideal = Ráth Cuaráin | work = logainm.ie}}</ref> <ref name=Meehan2004>{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland |url= | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=321 | isbn=0 906362 43 1}}</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ orkqkxc209uelp8dkbtub5wmimzqzex 1327380 1327379 2026-09-05T22:24:19Z Marcas.oduinn 33120 1327380 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]] # ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]] # ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]] Bricklieve Mountains an Bricshliabh Caves of Kesh Uaimheanna na Céise Heapstown Cairn Carn Ochtriallaugh == Tuamaí na Ceathrún Caoile == [[Íomhá:CarrowkeelIreland.jpg | mion | 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]] | built = c. 3500 BC - 2900 BC | designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery | designation1_number = 518 '' '''An Cheathrú Chaol'''<ref name=logainm /> is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]]. They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neoiliteach]] era.<ref name=Kador2015 /> The monuments are on the [[an Bricshliabh]], overlooking [[Loch Arbhach]].<ref name=Springs2015 /> They are named after the [[baile fearainn]] of An Cheathrú Chaol in which most of them are located. Nearby are the [[Uaimheanna na Céise]] agus [[Heapstown Cairn]]. The Carrowkeel tombs are protected [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomharthaí Náisiúnta]] and are considered one of the "big four" passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[an Cheathrú Mhór]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loch Craobh]].<ref name=Hensey2014 /> == Stair agus taighde '' The monuments at An Cheathrú Chaol were originally excavated in 1911 by a team led by [[R. A. Stewart Macalister|Stewart Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the Neolithic Age. The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments. Some pottery has also been identified from the [[An Chré-umhaois]]. Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor. <ref name=Hensey2014 /> '' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project. The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.<ref name=Kador2018 /> '' An Cheathrú Chaol is set on high ground above Loch Arbhach san Bhricshliabh Mountains. There are fourteen passage tombs in the central core of the complex ag an gCeathrú Chaol; some can be entered by crawling through a narrow passage.<ref name=Meehan2004 /> The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Cnoc na Riabh]] and [[an Cheathrú Mhór]]. Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]]. This is part of the legendary [[Cath Maighe Tuireadh]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomhóraigh]]. == Caomhantas '' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.<ref name=IrishTimes /> There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these "stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland".<ref name=IrishTimes /> It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.<ref name=IrishTimes /> Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.<ref name=Champion2005 /><ref name=Doherty2004 /> The [[Oifig na nOibreacha Poiblí]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.<ref name=IrishTimes /> == Gailearaí <gallery> Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG | Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg | File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg | Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG | </gallery> == Naisc sheachtracha * [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com] * [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel] * Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland] {{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].</ref> <ref name=Kador2015>Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. "New Dates from Carrowkeel." PAST (2015)</ref> <ref name=Springs2015>Springs, Kurt (2015). "Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland". ''Journal of World Anthropology'', Imleabhar 2, Uimhir 1, lch. 115</ref> <ref name=Hensey2014>Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30</ref> <ref name=Kador2018>Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. "Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland." Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255</ref> <ref name=Meehan2004>{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}</ref> <ref name=IrishTimes>{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}</ref> <ref name=Champion2005>Sarah Champion & Gabriel Cooney. "Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones". ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193</ref> <ref name=Doherty2004>Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste]] == Ráth Cuaráin == | Suíomh = Baltinglass Hill, [[Bealach Conglais]], [[Contae Chill Mhantáin]] | area = [[Abhainn na Sláine]] | Tógtha = Tuama: 3500 RC<br />Dún: 1000 RC | Cineál = [[Tuama pasáiste]] agus [[dún cnoic]] | designation1_offname = Baltinglass Hill Passage Tomb and Hillfort | designation1_number = 328 '' '''Ráth Cuaráin''' is an ancient [[tuama pasáiste]] and surrounding [[sin cnoic]] atop Cnoc {{h|Bealach Conglais}}, [[Contae Chill Mhantáin]]. The passage tomb is contemporaneous with [[Sí an Bhrú]], i.e. it was built 3500–3000 BC, during the [[Neoiliteach]]. The ringfort dates to the [[Réamhstair na hÉireann|Cré-umhaois]], c. 1000 BC. It is part of the [[Baltinglass hillfort complex]], and is a [[séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann]]. == Suíomh '' Rathcoran is located atop Baltinglass Hill, 2 km east-northeast of [[Bealach Conglais]], overlooking [[Abhainn na Sláine]] == Stair '' The passage grave is thought to be contemporaneous with [[Sí an Bhrú]], i.e. it was built 3500–3000 BC, during the [[Neoiliteach]]. '' The site was excavated in 1934-1936 by [[P. T. Walshe]],<ref name=nli96340 /> revealing evidence of the [[cremations]] of at least 3 adults and a child. Fragments of [[quartz]] unearthed during the excavation suggest that it was used for decoration. Carbonised [[hazelnuts]], [[wheat]] grains and a [[saddle quern]] point to the extent of local climate change: in Neolithic Ireland, the climate was drier and warmer, County Wicklow's glens were densely wooded, and farmers could grow crops at altitudes above 300 m.<ref name=view864 /> '' Five hillforts surround Baltinglass. Rathcoran, atop Baltinglass Hill is dated to 1000 BC or slightly earlier: during the [[Atlantic Bronze Age|Bronze Age]]. The name ''Ráth Cuaráin'' is doubtful: the original name could be ''Ráth Charnáin'', "ringfort of the [[cairn]]."<ref name=logainm /> == Cuir síos === Tuama pasáiste '' The passage tomb survives as a multi-period kerbed [[cairn]] with a diameter of 27|m,<ref name=Meehan2004 /> underneath which are five structures: * '' A kerb of large stones surround the cairn, and an inner kerb was revealed during excavation. Two stones of the inner kerb and one of the outer bear passage tomb art. * '' The main tomb is on the north side. It has a short passage, 3.2 m long, roofed with slabs and leading to a chamber 2 m in diameter which contains three shallow recesses and a stone basin with a smooth concave surface.<ref name=Meehan2004 />{{rp|321}} * '' On the south side of the cairn is another tomb comprising a chamber divided into three compartments, but no passage, and two of its stones bear passage tomb art. * '' On the northwest side of the cairn are the remains of a small [[corbelled]] structure, partly overlain by the inner kerb. * '' A fifth chamber stands inside the kerb to the east of the main tomb. '' The finds from the site include the cremated bones of at least three adults and one child, [[flint]] [[scraper (archaeology)|scrapers]], [[Carrowkeel pottery]] and [[bone pins]]. Finds from beneath the cairn included a [[stone axe]], a flint [[Javelin#Prehistory|javelin]]-head, scrapers, an egg-shaped stone, carbonised wheat grains and hazelnuts. A saddle quern was also found in the cairn.<ref name=pip /><ref name=modant /> === Dún cnoic '' The Rathcoran hillfort, a bivallate [[ringfort]], is at the top of Baltinglass Hill, and surrounds the cairn. Stones from the cairn were moved to make a protective wall. It has a double [[rampart (fortification)|rampart]] and perhaps was intended to have a third, which is incompleted. It encloses a roughly oval shape, around 400 m at its widest point.<ref name=cwh /> == Naisc sheachtracha * [https://www.rte.ie/news/leinster/2026/0108/1552039-wicklow-hillfort/ Wicklow hillfort designated Ireland's earliest proto-town], Nuacht RTÉ News == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=nli96340>{{lua idirlín | url = http://sources.nli.ie/Record/PS_UR_096340 | teideal = The excavation of a burial cairn on Baltinglass Hill, Co. Wicklow | foilsitheoir = National Library of Ireland | dátarochtana = Samhain}}</ref> <ref name=view864>{{lua idirlín | url = http://mountainviews.ie/summit/864/comment/5623/ | teideal = Baltinglass Hill 382m hill | work = mountainviews.ie}}</ref> <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = http://www.logainm.ie/en/113158?s=rathcoran | teideal = Ráth Cuaráin | work = logainm.ie}}</ref> <ref name=Meehan2004>{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland |url= | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=321 | isbn=0 906362 43 1}}</ref> <ref name=pip>{{lua idirlín | url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WICKLOW/CoolinarrigUpper_PassageTomb.html | teideal = Coolinarrig Upper Passage Tomb | sloinne = Pip | foilsitheoir = Megalithic Monuments of Ireland}}</ref> <ref name=modant>{{lua idirlín | url = http://www.themodernantiquarian.com/site/1292/baltinglass_hill_tombs.html#fieldnotes | teideal = Baltinglass Hill - Tombs | work = themodernantiquarian.com}}</ref> <ref name=cwh>{{lua idirlín | url = http://www.countywicklowheritage.org/page/baltinglass_-_brusselstown?path=0p2p51p74p | teideal = Baltinglass - County Wicklow Heritage | work = countywicklowheritage.org | dátarochtana = 23 Nollaig 2017}}</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ bq9s328bdeha42e315kawnwbch7naga 1327383 1327380 2026-09-05T22:37:09Z Marcas.oduinn 33120 /* Ráth Cuaráin */ 1327383 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]] # ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]] - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]] # ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]] Bricklieve Mountains an Bricshliabh Caves of Kesh Uaimheanna na Céise Heapstown Cairn Carn Ochtriallaugh == Tuamaí na Ceathrún Caoile == [[Íomhá:CarrowkeelIreland.jpg | mion | 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]] | built = c. 3500 BC - 2900 BC | designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery | designation1_number = 518 '' '''An Cheathrú Chaol'''<ref name=logainm /> is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]]. They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neoiliteach]] era.<ref name=Kador2015 /> The monuments are on the [[an Bricshliabh]], overlooking [[Loch Arbhach]].<ref name=Springs2015 /> They are named after the [[baile fearainn]] of An Cheathrú Chaol in which most of them are located. Nearby are the [[Uaimheanna na Céise]] agus [[Heapstown Cairn]]. The Carrowkeel tombs are protected [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomharthaí Náisiúnta]] and are considered one of the "big four" passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[an Cheathrú Mhór]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loch Craobh]].<ref name=Hensey2014 /> == Stair agus taighde '' The monuments at An Cheathrú Chaol were originally excavated in 1911 by a team led by [[R. A. Stewart Macalister|Stewart Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the Neolithic Age. The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments. Some pottery has also been identified from the [[An Chré-umhaois]]. Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor. <ref name=Hensey2014 /> '' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project. The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.<ref name=Kador2018 /> '' An Cheathrú Chaol is set on high ground above Loch Arbhach san Bhricshliabh Mountains. There are fourteen passage tombs in the central core of the complex ag an gCeathrú Chaol; some can be entered by crawling through a narrow passage.<ref name=Meehan2004 /> The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Cnoc na Riabh]] and [[an Cheathrú Mhór]]. Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]]. This is part of the legendary [[Cath Maighe Tuireadh]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomhóraigh]]. == Caomhantas '' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.<ref name=IrishTimes /> There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these "stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland".<ref name=IrishTimes /> It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.<ref name=IrishTimes /> Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.<ref name=Champion2005 /><ref name=Doherty2004 /> The [[Oifig na nOibreacha Poiblí]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.<ref name=IrishTimes /> == Gailearaí <gallery> Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG | Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg | File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg | Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG | </gallery> == Naisc sheachtracha * [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com] * [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel] * Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland] {{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].</ref> <ref name=Kador2015>Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. "New Dates from Carrowkeel." PAST (2015)</ref> <ref name=Springs2015>Springs, Kurt (2015). "Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland". ''Journal of World Anthropology'', Imleabhar 2, Uimhir 1, lch. 115</ref> <ref name=Hensey2014>Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30</ref> <ref name=Kador2018>Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. "Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland." Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255</ref> <ref name=Meehan2004>{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}</ref> <ref name=IrishTimes>{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}</ref> <ref name=Champion2005>Sarah Champion & Gabriel Cooney. "Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones". ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193</ref> <ref name=Doherty2004>Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste]] == Ráth Cuaráin == | Suíomh = [[Bealach Conglais]], [[Contae Chill Mhantáin]] | area = [[Abhainn na Sláine]] | Tógtha = Tuama: 3500 RC<br />Dún: 1000 RC | Cineál = [[Tuama pasáiste]] agus [[dún cnoic]] | designation1_offname = Baltinglass Hill Passage Tomb and Hillfort | designation1_number = 328 '' '''Ráth Cuaráin''' is an ancient [[tuama pasáiste]] and surrounding [[dún cnoic]] atop Cnoc {{h|Bealach Conglais}}, [[Contae Chill Mhantáin]]. The passage tomb is contemporaneous with [[Sí an Bhrú]], i.e. it was built 3500–3000 BC, during the [[Neoiliteach]]. The ringfort dates to the [[Réamhstair na hÉireann|Cré-umhaois]], c. 1000 BC. It is part of the [[Baltinglass hillfort complex]], and is a [[séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann]]. == Suíomh '' Rathcoran is located atop Baltinglass Hill, 2 km east-northeast of [[Bealach Conglais]], overlooking [[Abhainn na Sláine]] == Stair '' The passage grave is thought to be contemporaneous with [[Sí an Bhrú]], i.e. it was built 3500–3000 BC, during the [[Neoiliteach]]. '' The site was excavated in 1934-1936 by [[P. T. Walshe]],<ref name=nli96340 /> revealing evidence of the [[créamadh]] of at least 3 adults and a child. Fragments of [[grianchloch]] unearthed during the excavation suggest that it was used for decoration. Carbonised [[collchnó]], [[cruithneacht]] grains and a [[bró dhiallaite]] point to the extent of local climate change: in Neolithic Ireland, the climate was drier and warmer, County Wicklow's glens were densely wooded, and farmers could grow crops at altitudes above 300 m.<ref name=view864 /> '' Five hillforts surround Bealach Conglais. Rathcoran, atop Cnoc Bhealach Conglais Hill, is dated to 1000 BC or slightly earlier, during the [[Cré-umhaois]]. The name ''Ráth Cuaráin'' is doubtful; the original name could be ''Ráth Charnáin'', "ringfort of the [[cairn]]."<ref name=logainm /> == Cuir síos === Tuama pasáiste '' The passage tomb survives as a multi-period kerbed [[carn]] with a diameter of 27|m,<ref name=Meehan2004 /> underneath which are five structures: * '' A kerb of large stones surround the cairn, and an inner kerb was revealed during excavation. Two stones of the inner kerb and one of the outer bear passage tomb art. * '' The main tomb is on the north side. It has a short passage, 3.2 m long, roofed with slabs and leading to a chamber 2 m in diameter which contains three shallow recesses and a stone basin with a smooth concave surface.<ref name=Meehan2004 />{{rp|321}} * '' On the south side of the cairn is another tomb comprising a chamber divided into three compartments, but no passage, and two of its stones bear passage tomb art. * '' On the northwest side of the cairn are the remains of a small [[coirbéaladh]] structure, partly overlain by the inner kerb. * '' A fifth chamber stands inside the kerb to the east of the main tomb. '' The finds from the site include the cremated bones of at least three adults and one child, [[scríobaire]] [[cloch thine]], [[potaireacht na Ceathrún Caoile]] and [[bone pins]]. Finds from beneath the cairn included a [[tua cloiche]], a flint [[sleá]]-head, scrapers, an egg-shaped stone, carbonised wheat grains and hazelnuts. A saddle quern was also found in the cairn.<ref name=pip /><ref name=modant /> === Dún cnoic '' The Rathcoran hillfort, a bivallate [[dún cnoic]], is at the top of Baltinglass Hill, and surrounds the cairn. Stones from the cairn were moved to make a protective wall. It has a double [[rampar]] and perhaps was intended to have a third, which is incompleted. It encloses a roughly oval shape, around 400 m at its widest point.<ref name=cwh /> == Naisc sheachtracha * [https://www.rte.ie/news/leinster/2026/0108/1552039-wicklow-hillfort/ Wicklow hillfort designated Ireland's earliest proto-town], Nuacht RTÉ News == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=nli96340>{{lua idirlín | url = http://sources.nli.ie/Record/PS_UR_096340 | teideal = The excavation of a burial cairn on Baltinglass Hill, Co. Wicklow | foilsitheoir = National Library of Ireland | dátarochtana = Samhain}}</ref> <ref name=view864>{{lua idirlín | url = http://mountainviews.ie/summit/864/comment/5623/ | teideal = Baltinglass Hill 382m hill | work = mountainviews.ie}}</ref> <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = http://www.logainm.ie/en/113158?s=rathcoran | teideal = Ráth Cuaráin | work = logainm.ie}}</ref> <ref name=Meehan2004>{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland |url= | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=321 | isbn=0 906362 43 1}}</ref> <ref name=pip>{{lua idirlín | url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WICKLOW/CoolinarrigUpper_PassageTomb.html | teideal = Coolinarrig Upper Passage Tomb | sloinne = Pip | foilsitheoir = Megalithic Monuments of Ireland}}</ref> <ref name=modant>{{lua idirlín | url = http://www.themodernantiquarian.com/site/1292/baltinglass_hill_tombs.html#fieldnotes | teideal = Baltinglass Hill - Tombs | work = themodernantiquarian.com}}</ref> <ref name=cwh>{{lua idirlín | url = http://www.countywicklowheritage.org/page/baltinglass_-_brusselstown?path=0p2p51p74p | teideal = Baltinglass - County Wicklow Heritage | work = countywicklowheritage.org | dátarochtana = 23 Nollaig 2017}}</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 8uw521ea5jnpre6c4bnz9xkt8covean 1327394 1327383 2026-09-05T23:28:21Z Marcas.oduinn 33120 /* */ 1327394 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] * [[Tuamaí pasáiste i nÉirinn]] # ''[[:en:Carrowkeel Megalithic Cemetery|Carrowkeel]]'' - [[Tuamaí na Ceathrún Caoile]] # ''[[:en:Rathcoran|Rathcoran]] - [[Ráth Cuaráin]] # ''[[:en:Bricklieve Mountains]]'' - [[An Bricshliabh]] # ''[[:en:Caves of Kesh]]'' - [[Uaimheanna na Céise]] # ''[[:en:Heapstown Cairn]]'' - [[Carn Ochtriallaugh]] == Tuamaí na Ceathrún Caoile == [[Íomhá:CarrowkeelIreland.jpg | mion | 200px | '' Two of the [[tuama]] at Carrowkeel]] | built = c. 3500 BC - 2900 BC | designation1_offname = Carrowkeel Passage Tomb Cemetery | designation1_number = 518 '' '''An Cheathrú Chaol'''<ref name=logainm /> is a cluster of [[tuama pasáiste]] in south [[Contae Shligigh]]. They were built in the [[4th millennium BC]], during the [[Neoiliteach]] era.<ref name=Kador2015 /> The monuments are on the [[an Bricshliabh]], overlooking [[Loch Arbhach]].<ref name=Springs2015 /> They are named after the [[baile fearainn]] of An Cheathrú Chaol in which most of them are located. Nearby are the [[Uaimheanna na Céise]] agus [[Heapstown Cairn]]. The Carrowkeel tombs are protected [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomharthaí Náisiúnta]] and are considered one of the "big four" passage tomb cemeteries in Ireland, along with [[an Cheathrú Mhór]], [[Brú na Bóinne]] and [[Loch Craobh]].<ref name=Hensey2014 /> == Stair agus taighde '' The monuments at An Cheathrú Chaol were originally excavated in 1911 by a team led by [[R. A. Stewart Macalister|Stewart Macalister]], accompanied by [[Robert Lloyd Praeger]] and Edmund Armstrong. These excavations led to an array of findings including animal bones, cremated human remains, human bones, and tools and pottery from the Neolithic Age. The particular type of crude pottery found in the Irish passage tombs is called Carrowkeel Ware, having first been recorded in the Carrowkeel Monuments. Some pottery has also been identified from the [[An Chré-umhaois]]. Some of the artefacts recovered are stored in the National Museum of Ireland, but most of the bone assemblage was transported to Cambridge University, where Macalister's father, Alexander, was a Professor. <ref name=Hensey2014 /> '' The bones curated in Cambridge at the Leverhulme Centre for Human Evolutionary Studies were researched by the Human Population Dynamics at Carrowkeel Project. The original excavation mistakenly dated the monuments as Bronze Age structures, but the new study has shown that the sites were in use between c. 3,500 and 2,500 Cal. BC. Of 22 [[stable isotope]] samples, the majority indicated that the dead had grown up in a carboniferous limestone region, probably close to Carrowkeel. The DNA genomes assembled from six individuals indicated ancestral origins in Anatolia, and greater affinity with the Mediterranean than the Danubian expansion of early farming in Europe.<ref name=Kador2018 /> '' An Cheathrú Chaol is set on high ground above Loch Arbhach san Bhricshliabh Mountains. There are fourteen passage tombs in the central core of the complex ag an gCeathrú Chaol; some can be entered by crawling through a narrow passage.<ref name=Meehan2004 /> The entrances and passages of the monuments are often oriented northwest, towards the area of [[Coolera Peninsula|Cúil Irra]], [[Cnoc na Riabh]] and [[an Cheathrú Mhór]]. Twelve more passage tombs are located within a radius of 6&nbsp;km, sometimes at elevated locations such as the Keshcorran group, or Suigh Lughaidh. One of these outliers is situated at the north end of Lough Arrow and NW Carrowkeel; the giant passage tomb, [[Heapstown Cairn]]. This is part of the legendary [[Cath Maighe Tuireadh]], a site of battles between the [[Tuatha Dé Danann]], the ancient gods of Ireland, and the demonic [[Fomhóraigh]]. == Caomhantas '' The monuments are under threat from visitors climbing on them, scratching names on them, and taking stones as keepsakes. The tombs are in danger of collapse, and graffiti can damage ancient [[megalithic art]] which is not easy to see.<ref name=IrishTimes /> There is evidence of recent [[treasure hunting]] at some tombs, apparently by people unaware that these "stone age sites are over 5,000 years old and pre-date the use of metals in Ireland".<ref name=IrishTimes /> It is illegal to be in possession of metal detectors at historic monuments or to dig for objects.<ref name=IrishTimes /> Irish folklore holds that it is bad luck to damage or disrespect such tombs and that doing so could bring a curse.<ref name=Champion2005 /><ref name=Doherty2004 /> The [[Oifig na nOibreacha Poiblí]] is preparing a program of works for the preservation and protection of Carrowkeel.<ref name=IrishTimes /> == Gailearaí <gallery> Íomhá:A view of the front entrance to one of the open sites at Carrowkeel.JPG | Íomhá:Carrowkeel Cairn G.jpg | File:Light entering the chamber of one of the monuments at Carrowkeel.jpg | Íomhá:Carrowkeel passage tomb remains, south Sligo.JPG | </gallery> == Naisc sheachtracha * [http://www.carrowkeel.com www.carrowkeel.com] * [http://www.carrowkeel.com/files/macalister1911.html R. A. S. Macalister's 1911 report on Carrowkeel] * Rites of Passage, Kador et al. [https://www.researchgate.net/publication/329461080_Rites_of_Passage_Mortuary_Practice_Population_Dynamics_and_Chronology_at_the_Carrowkeel_Passage_Tomb_Complex_Co_Sligo_Ireland] {{coord|54|03|12|N|8|22|40|W|region:IE_type:landmark_source:dewiki|display=title}} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=logainm>[https://www.logainm.ie/en/112016 Carrowkeel Tombs]. [[logainm.ie]].</ref> <ref name=Kador2015>Kador, Thomas; Geber, Johnny; Hensey, Robert; Meehan, Padraig; Moore, Sam. "New Dates from Carrowkeel." PAST (2015)</ref> <ref name=Springs2015>Springs, Kurt (2015). "Landscape Contexts of Wedge Tombs in the Northwest of Ireland". ''Journal of World Anthropology'', Imleabhar 2, Uimhir 1, lch. 115</ref> <ref name=Hensey2014>Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Dowd, Marion and Moore, Sam. ''A century of archaeology—historical excavation and modern research at the Carrowkeel passage tombs, County Sligo''. Proceedings of the Royal Irish Academy, 2014, lch. 1-30</ref> <ref name=Kador2018>Kador, Thomas; Cassidy, Lara; Geber, Jonny; Hensey, Robert; Meehan, Pádraig; Moore, Sam. "Rites of passage: mortuary practice, populations dynamics and chronology at the Carrowkeel passage tomb complex, Co. Sligo, Ireland." Proceedings of the Prehistoric Society, 84. (2018), p.225-255</ref> <ref name=Meehan2004>{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=678 | isbn=0 906362 43 1}}</ref> <ref name=IrishTimes>{{cite news | teideal = Sligo's Neolithic tombs are being vandalised 'on scale never seen before' | url = https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/sligo-s-neolithic-tombs-are-being-vandalised-on-scale-never-seen-before-1.4310914 | work=[[The Irish Times]] | dáta = 23 Iúil 2020}}</ref> <ref name=Champion2005>Sarah Champion & Gabriel Cooney. "Chapter 13: Naming the Places, Naming the Stones". ''Archaeology and Folklore''. Routledge, 2005. p.193</ref> <ref name=Doherty2004>Doherty, Gillian. ''The Irish Ordnance Survey: History, Culture and Memory''. Four Courts Press, 2004. p.89</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste]] == Ráth Cuaráin == | Suíomh = [[Bealach Conglais]], [[Contae Chill Mhantáin]] | area = [[Abhainn na Sláine]] | Tógtha = Tuama: 3500 RC<br />Dún: 1000 RC | Cineál = [[Tuama pasáiste]] agus [[dún cnoic]] | designation1_offname = Baltinglass Hill Passage Tomb and Hillfort | designation1_number = 328 '' '''Ráth Cuaráin''' is an ancient [[tuama pasáiste]] and surrounding [[dún cnoic]] atop Cnoc {{h|Bealach Conglais}}, [[Contae Chill Mhantáin]]. The passage tomb is contemporaneous with [[Sí an Bhrú]], i.e. it was built 3500–3000 BC, during the [[Neoiliteach]]. The ringfort dates to the [[Réamhstair na hÉireann|Cré-umhaois]], c. 1000 BC. It is part of the [[Baltinglass hillfort complex]], and is a [[séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann]]. == Suíomh '' Rathcoran is located atop Baltinglass Hill, 2 km east-northeast of [[Bealach Conglais]], overlooking [[Abhainn na Sláine]] == Stair '' The passage grave is thought to be contemporaneous with [[Sí an Bhrú]], i.e. it was built 3500–3000 BC, during the [[Neoiliteach]]. '' The site was excavated in 1934-1936 by [[P. T. Walshe]],<ref name=nli96340 /> revealing evidence of the [[créamadh]] of at least 3 adults and a child. Fragments of [[grianchloch]] unearthed during the excavation suggest that it was used for decoration. Carbonised [[collchnó]], [[cruithneacht]] grains and a [[bró dhiallaite]] point to the extent of local climate change: in Neolithic Ireland, the climate was drier and warmer, County Wicklow's glens were densely wooded, and farmers could grow crops at altitudes above 300 m.<ref name=view864 /> '' Five hillforts surround Bealach Conglais. Rathcoran, atop Cnoc Bhealach Conglais Hill, is dated to 1000 BC or slightly earlier, during the [[Cré-umhaois]]. The name ''Ráth Cuaráin'' is doubtful; the original name could be ''Ráth Charnáin'', "ringfort of the [[cairn]]."<ref name=logainm /> == Cuir síos === Tuama pasáiste '' The passage tomb survives as a multi-period kerbed [[carn]] with a diameter of 27|m,<ref name=Meehan2004 /> underneath which are five structures: * '' A kerb of large stones surround the cairn, and an inner kerb was revealed during excavation. Two stones of the inner kerb and one of the outer bear passage tomb art. * '' The main tomb is on the north side. It has a short passage, 3.2 m long, roofed with slabs and leading to a chamber 2 m in diameter which contains three shallow recesses and a stone basin with a smooth concave surface.<ref name=Meehan2004 />{{rp|321}} * '' On the south side of the cairn is another tomb comprising a chamber divided into three compartments, but no passage, and two of its stones bear passage tomb art. * '' On the northwest side of the cairn are the remains of a small [[coirbéaladh]] structure, partly overlain by the inner kerb. * '' A fifth chamber stands inside the kerb to the east of the main tomb. '' The finds from the site include the cremated bones of at least three adults and one child, [[scríobaire]] [[cloch thine]], [[potaireacht na Ceathrún Caoile]] and [[bone pins]]. Finds from beneath the cairn included a [[tua cloiche]], a flint [[sleá]]-head, scrapers, an egg-shaped stone, carbonised wheat grains and hazelnuts. A saddle quern was also found in the cairn.<ref name=pip /><ref name=modant /> === Dún cnoic '' The Rathcoran hillfort, a bivallate [[dún cnoic]], is at the top of Baltinglass Hill, and surrounds the cairn. Stones from the cairn were moved to make a protective wall. It has a double [[rampar]] and perhaps was intended to have a third, which is incompleted. It encloses a roughly oval shape, around 400 m at its widest point.<ref name=cwh /> == Naisc sheachtracha * [https://www.rte.ie/news/leinster/2026/0108/1552039-wicklow-hillfort/ Wicklow hillfort designated Ireland's earliest proto-town], Nuacht RTÉ News == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=nli96340>{{lua idirlín | url = http://sources.nli.ie/Record/PS_UR_096340 | teideal = The excavation of a burial cairn on Baltinglass Hill, Co. Wicklow | foilsitheoir = National Library of Ireland | dátarochtana = Samhain}}</ref> <ref name=view864>{{lua idirlín | url = http://mountainviews.ie/summit/864/comment/5623/ | teideal = Baltinglass Hill 382m hill | work = mountainviews.ie}}</ref> <ref name=logainm>{{lua idirlín | url = http://www.logainm.ie/en/113158?s=rathcoran | teideal = Ráth Cuaráin | work = logainm.ie}}</ref> <ref name=Meehan2004>{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland |url= | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=321 | isbn=0 906362 43 1}}</ref> <ref name=pip>{{lua idirlín | url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WICKLOW/CoolinarrigUpper_PassageTomb.html | teideal = Coolinarrig Upper Passage Tomb | sloinne = Pip | foilsitheoir = Megalithic Monuments of Ireland}}</ref> <ref name=modant>{{lua idirlín | url = http://www.themodernantiquarian.com/site/1292/baltinglass_hill_tombs.html#fieldnotes | teideal = Baltinglass Hill - Tombs | work = themodernantiquarian.com}}</ref> <ref name=cwh>{{lua idirlín | url = http://www.countywicklowheritage.org/page/baltinglass_-_brusselstown?path=0p2p51p74p | teideal = Baltinglass - County Wicklow Heritage | work = countywicklowheritage.org | dátarochtana = 23 Nollaig 2017}}</ref> }} [[Catagóir:Tuamaí pasáiste]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 1gjlwvemsioqk80r3xp1vwmbxjcfltr 0 121533 1327381 1310564 2026-09-05T22:34:02Z TGcoa 21229 1327381 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Scannáin}} Is scannán é '''''[[Aontas (scannán)|Aontas]]''''' faoi thriúr ban ag teacht le chéile chun comhar creidmheasa a robáil. Is dé réir a chéile a fhaigheann an lucht féachana amach na fórsaí a bhrúigh gach duine acu i dtreo na coiriúlachta. [[Damian McCann]] agus [[Sarah Gordon]] a scríobh é agus McCann a stiúraigh.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/life/irish-language/beidh-an-pobal-agus-criticeoiri-ar-aon-intinn-faoi-aontas-K2HT2YBS4ZE3LJRAKAGT5PMB6Q/|teideal=Beidh an pobal agus criticeoirí ar aon intinn faoi Aontas|údar=[[Robert McMillen]]|dáta=2025-02-07|work=[[The Irish News]]|dátarochtana=2025-11-01}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/ni-mar-a-shiltear-a-bhitear-scannan-ur-gaeilge-aontas-le-taispeaint-i-mbeal-feirste-ar-oiche-shamhna/|teideal=“Ní mar a shíltear a bhítear” — scannán úr Gaeilge ‘Aontas’ le taispeáint i mBéal Feirste ar Oíche Shamhna|údar=[[Eilís Nic Lochlainn]]|dáta=2025-10-30|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2025-11-01}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Is é an chéad fhadscannán ón gcomhlacht [[Púca Pictures]].<ref>{{Luaigh foilseachán|date=13 Márta 2026|title=AONTAS|journal=[[An Páipéar]]|issue=71|url=https://anpáipéar.ie/2026/03/aontas/}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/ta-aontas-mar-rogha-na-heireann-do-na-oscars/a/160827508.html|teideal=Tá Aontas mar rogha na hÉireann do na Oscars|dáta=2026-09-02|language=en-IE|work=Irish Independent|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> == Scéal == Ní leanann ''Aontas'' gnáth-mhúnla na scannán gadaíochta ach cuirtear tús leis an scéil agus an robáil críochnaithe agus téitear siar in am go bhfeictear an méid a tharla roimhe sin. Chinn na scríbhneoirí ar an múnla seo ar mhaithe le haird an lucht féachana a dhíriú ar "na carachtair neamhfhoirfe chasta seo, le tuiscint agus comhbhá, ag cuimhniú nach bhfuil rud ar bith dubh agus bán."<ref name=":1" /> Scéal lán castaí atá ann agus is de réir a chéile a thuigeann an lucht féachana cúinsí na gcarachtar agus na fáthanna ar shocraigh siad ar an mbeart seo. Dar le ''[[The Irish News]],'' tá ''Aontas'' "mar a bheadh bábóg Rúiseach ann, scéal taobh istigh de scéal eile taobh istigh de scéal arís eile agus mar sin de".<ref name=":0" /> Ó thaobh stíle de, "cruthaíonn an ceol agus bogadh an cheamara atmaisféar bagrach agus tuigeann tú go bhfuil na mná seo lándáiríre, inchurtha ag uafás ar bith." Mar sin féin, tá greann ann chomh maith.<ref name=":0" /> == Cliar == Ar na haisteoirí atá le feiceáil in ''Aontas'' tá [[Carrie Crowley]] (''[[An Cailín Ciúin]]''), [[Bríd Brennan]] (''[[Doineann (scannán)|Doineann]]''), [[Eva-Jane Gaffney]] (''[[Small Things Like These]]''), [[Seán T. Ó Meallaigh]] (''Doineann''), [[Marcus Lamb]] (''[[Rebellion]]'').<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Chum an ceoltóir agus cumadóir [[Daithí Ó Drónaí|Daithí]] (''[[Christy (scannán)|Christy]]'', ''[[Lakelands]]'') fuaimrian ''Aontas'', ceol tuineanta [[Sintéiseoir|sintéiseora]] "a chuir le luas agus atmaisféar" an scannáin.<ref name=":1" /> Ba iad Damian McCann agus Sarah Gordon a scríobh an script dá gcomhlacht [[Púca Films]] agus is é an dara scannán Gaeilge a stiúraigh McCann, tar éis ''[[Doineann (scannán)|Doineann]]'' a eisíodh in 2021. [[Órflaith Ní Chearnaigh]] a bhí ina [[Léiritheoir scannáin|léiritheoir]] air agus ba í [[Sorcha Nic Giolla Mhuire]] [[Eagarthóireacht scannáin|eagarthóir]] an scannáin. Mar léiritheoirí feidhmiúcháin bhí [[Máire Ní Chonláinn]] ó [[TG4]], [[Karen Kirby]] ó [[BBC Gaeilge]], [[Áine Walsh]] ón g[[Ciste Craoltóireachta Gaeilge (Scáileán Thuaisceart Éireann)|Ciste Craoltóireachta Gaeilge]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Glacadh == Bhuaigh ''Aontas'' ‘Scannán na Bliana’ 2025 ag [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais|Gradaim Chumarsáide]] an [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtais]] i m[[Béal Feirste]].<ref name=":1" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/agallamh-le-haine-walsh-ar-eacht-an-chiste-craoltoireachta-gaeilge-ag-na-gradaim-chumarsaide/|teideal=Agallamh le hÁine Walsh ar éacht an Chiste Craoltóireachta Gaeilge ag na Gradaim Chumarsáide|údar=[[Conor Torbóid]]|dáta=2025-10-30|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2025-11-01}}</ref> Ghnóthaigh an scannán sé ainmniúchán ag gradaim [[IFTA]] 2026: "Scannán na Bliana", "Script na Bliana", "Aisteoir Mná na Bliana" ([[Carrie Crowley]]), "Aisteoir Tacaíochta" ([[Seán T. Ó Meallaigh]] agus [[Bríd Brennan]]) agus fuaimrian nuachumtha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/11-ainmniuchan-ag-scannain-agus-clair-theilifise-ghaeilge-ag-gradam-scannan-agus-teilifise-na-heireann/|teideal=11 ainmniúchán ag scannáin agus cláir theilifíse Ghaeilge ag Gradam Scannán agus Teilifíse na hÉireann|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2026-01-20|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-03-13}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nil-tu-ag-iarraidh-cartun-a-dheanamh-as-ach-ta-tu-ag-iarraidh-craic-a-bhaint-as/|teideal=‘Níl tú ag iarraidh cartún a dhéanamh as, ach tá tú ag iarraidh craic a bhaint as’|údar=[[Bridget Bhreathnach]]|dáta=2026-02-03|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-03-13}}</ref> Fuair an scannán lucht féachana i mbreis agus 30 féile idirnáisiúnta sa t[[An tSín|Sín]], i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]], sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] agus in [[Éire|Éirinn]].<ref name=":1" /> == Naisc sheachtracha == * Léirmheas san ''[[The Irish News|Irish News]]'': [https://www.irishnews.com/life/irish-language/beidh-an-pobal-agus-criticeoiri-ar-aon-intinn-faoi-aontas-K2HT2YBS4ZE3LJRAKAGT5PMB6Q/ "Beidh an pobal agus criticeoirí ar aon intinn faoi Aontas"] * Agallamh ar ''[[An Cúinne Dána]]'' ([[RTÉ Raidió na Gaeltachta|RnaG]]): [https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22490141/ "Aontas"] * Agallamh ar [[Raidió na Life]]: [https://soundcloud.com/rnl/scannan-heist-as-gaeilge-aontas-damian-mccann/albums "Scannán Heist as Gaeilge"] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Aontas, scannan}} [[Catagóir:Scannáin aicsin]] [[Catagóir:Scannáin na hÉireann]] [[Catagóir:Scannáin Ghaeilge]] [[Catagóir:Scannáin 2025]] [[Catagóir:2025]] mi94uc547nf96qhtgqlhzukk2cniqp5 1327382 1327381 2026-09-05T22:34:56Z TGcoa 21229 /* Tagairtí */ 1327382 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Scannáin}} Is scannán é '''''[[Aontas (scannán)|Aontas]]''''' faoi thriúr ban ag teacht le chéile chun comhar creidmheasa a robáil. Is dé réir a chéile a fhaigheann an lucht féachana amach na fórsaí a bhrúigh gach duine acu i dtreo na coiriúlachta. [[Damian McCann]] agus [[Sarah Gordon]] a scríobh é agus McCann a stiúraigh.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/life/irish-language/beidh-an-pobal-agus-criticeoiri-ar-aon-intinn-faoi-aontas-K2HT2YBS4ZE3LJRAKAGT5PMB6Q/|teideal=Beidh an pobal agus criticeoirí ar aon intinn faoi Aontas|údar=[[Robert McMillen]]|dáta=2025-02-07|work=[[The Irish News]]|dátarochtana=2025-11-01}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/ni-mar-a-shiltear-a-bhitear-scannan-ur-gaeilge-aontas-le-taispeaint-i-mbeal-feirste-ar-oiche-shamhna/|teideal=“Ní mar a shíltear a bhítear” — scannán úr Gaeilge ‘Aontas’ le taispeáint i mBéal Feirste ar Oíche Shamhna|údar=[[Eilís Nic Lochlainn]]|dáta=2025-10-30|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2025-11-01}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Is é an chéad fhadscannán ón gcomhlacht [[Púca Pictures]].<ref>{{Luaigh foilseachán|date=13 Márta 2026|title=AONTAS|journal=[[An Páipéar]]|issue=71|url=https://anpáipéar.ie/2026/03/aontas/}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/ta-aontas-mar-rogha-na-heireann-do-na-oscars/a/160827508.html|teideal=Tá Aontas mar rogha na hÉireann do na Oscars|dáta=2026-09-02|language=en-IE|work=Irish Independent|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> == Scéal == Ní leanann ''Aontas'' gnáth-mhúnla na scannán gadaíochta ach cuirtear tús leis an scéil agus an robáil críochnaithe agus téitear siar in am go bhfeictear an méid a tharla roimhe sin. Chinn na scríbhneoirí ar an múnla seo ar mhaithe le haird an lucht féachana a dhíriú ar "na carachtair neamhfhoirfe chasta seo, le tuiscint agus comhbhá, ag cuimhniú nach bhfuil rud ar bith dubh agus bán."<ref name=":1" /> Scéal lán castaí atá ann agus is de réir a chéile a thuigeann an lucht féachana cúinsí na gcarachtar agus na fáthanna ar shocraigh siad ar an mbeart seo. Dar le ''[[The Irish News]],'' tá ''Aontas'' "mar a bheadh bábóg Rúiseach ann, scéal taobh istigh de scéal eile taobh istigh de scéal arís eile agus mar sin de".<ref name=":0" /> Ó thaobh stíle de, "cruthaíonn an ceol agus bogadh an cheamara atmaisféar bagrach agus tuigeann tú go bhfuil na mná seo lándáiríre, inchurtha ag uafás ar bith." Mar sin féin, tá greann ann chomh maith.<ref name=":0" /> == Cliar == Ar na haisteoirí atá le feiceáil in ''Aontas'' tá [[Carrie Crowley]] (''[[An Cailín Ciúin]]''), [[Bríd Brennan]] (''[[Doineann (scannán)|Doineann]]''), [[Eva-Jane Gaffney]] (''[[Small Things Like These]]''), [[Seán T. Ó Meallaigh]] (''Doineann''), [[Marcus Lamb]] (''[[Rebellion]]'').<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Chum an ceoltóir agus cumadóir [[Daithí Ó Drónaí|Daithí]] (''[[Christy (scannán)|Christy]]'', ''[[Lakelands]]'') fuaimrian ''Aontas'', ceol tuineanta [[Sintéiseoir|sintéiseora]] "a chuir le luas agus atmaisféar" an scannáin.<ref name=":1" /> Ba iad Damian McCann agus Sarah Gordon a scríobh an script dá gcomhlacht [[Púca Films]] agus is é an dara scannán Gaeilge a stiúraigh McCann, tar éis ''[[Doineann (scannán)|Doineann]]'' a eisíodh in 2021. [[Órflaith Ní Chearnaigh]] a bhí ina [[Léiritheoir scannáin|léiritheoir]] air agus ba í [[Sorcha Nic Giolla Mhuire]] [[Eagarthóireacht scannáin|eagarthóir]] an scannáin. Mar léiritheoirí feidhmiúcháin bhí [[Máire Ní Chonláinn]] ó [[TG4]], [[Karen Kirby]] ó [[BBC Gaeilge]], [[Áine Walsh]] ón g[[Ciste Craoltóireachta Gaeilge (Scáileán Thuaisceart Éireann)|Ciste Craoltóireachta Gaeilge]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Glacadh == Bhuaigh ''Aontas'' ‘Scannán na Bliana’ 2025 ag [[Gradaim Chumarsáide an Oireachtais|Gradaim Chumarsáide]] an [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtais]] i m[[Béal Feirste]].<ref name=":1" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/agallamh-le-haine-walsh-ar-eacht-an-chiste-craoltoireachta-gaeilge-ag-na-gradaim-chumarsaide/|teideal=Agallamh le hÁine Walsh ar éacht an Chiste Craoltóireachta Gaeilge ag na Gradaim Chumarsáide|údar=[[Conor Torbóid]]|dáta=2025-10-30|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2025-11-01}}</ref> Ghnóthaigh an scannán sé ainmniúchán ag gradaim [[IFTA]] 2026: "Scannán na Bliana", "Script na Bliana", "Aisteoir Mná na Bliana" ([[Carrie Crowley]]), "Aisteoir Tacaíochta" ([[Seán T. Ó Meallaigh]] agus [[Bríd Brennan]]) agus fuaimrian nuachumtha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/11-ainmniuchan-ag-scannain-agus-clair-theilifise-ghaeilge-ag-gradam-scannan-agus-teilifise-na-heireann/|teideal=11 ainmniúchán ag scannáin agus cláir theilifíse Ghaeilge ag Gradam Scannán agus Teilifíse na hÉireann|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2026-01-20|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-03-13}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nil-tu-ag-iarraidh-cartun-a-dheanamh-as-ach-ta-tu-ag-iarraidh-craic-a-bhaint-as/|teideal=‘Níl tú ag iarraidh cartún a dhéanamh as, ach tá tú ag iarraidh craic a bhaint as’|údar=[[Bridget Bhreathnach]]|dáta=2026-02-03|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-03-13}}</ref> Fuair an scannán lucht féachana i mbreis agus 30 féile idirnáisiúnta sa t[[An tSín|Sín]], i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]], sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] agus in [[Éire|Éirinn]].<ref name=":1" /> == Naisc sheachtracha == * Léirmheas san ''[[The Irish News|Irish News]]'': [https://www.irishnews.com/life/irish-language/beidh-an-pobal-agus-criticeoiri-ar-aon-intinn-faoi-aontas-K2HT2YBS4ZE3LJRAKAGT5PMB6Q/ "Beidh an pobal agus criticeoirí ar aon intinn faoi Aontas"] * Agallamh ar ''[[An Cúinne Dána]]'' ([[RTÉ Raidió na Gaeltachta|RnaG]]): [https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22490141/ "Aontas"] * Agallamh ar [[Raidió na Life]]: [https://soundcloud.com/rnl/scannan-heist-as-gaeilge-aontas-damian-mccann/albums "Scannán Heist as Gaeilge"] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Aontas, scannan}} [[Catagóir:Scannáin aicsin]] [[Catagóir:Scannáin Ghaeilge]] [[Catagóir:Scannáin 2025]] [[Catagóir:2025]] j2izpysaoavjpcw4wry4o6r1xlnfa2t 0 126812 1327389 1320216 2026-09-05T23:06:23Z TGcoa 21229 1327389 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Rinneadh díobháil do mhaoin, tithe cónaithe ina measc, le linn '''círéibeacha''' '''i dTuaisceart Éireann'''<ref>i mBéarla, ''2026 Northern Ireland riots''</ref> i mí Mheithimh 2026, i gceantair dhílseacha i mBéal Feirste go háirithe. Lean an foréigean léirsithe in aghaidh na hinimirce nuair a d’iarr gníomhaithe ar an eite fhíordheis ar dhaoine a ghabháil ag léirsiú nuair a scaipeadh físeán glinn d’ionsaí scine.<ref name=":0" /> Rinneadh ionsaí scine ar fhear i dtuaisceart Bhéal Feirste oíche Dé Luain, 8 Meitheamh 2026. Tugadh fear de bhunadh na [[An tSúdáin|Súdáin]]<nowiki/>e os comhair cúirte agus iarracht ar dhúnmharú curtha ina leith. Ba é seo an leithscéal a bhí ag teastáil ó antoiscigh na heite deise. Tharla ionsaithe fíochmhara eile i mBéal Feirste le linn 2026 ach níor adhain siad círéibeacha. [[Íomhá:Shankill gospel hall, Belfast - geograph.org.uk - 2932975.jpg|clé|mion|220x220px|Dódh seanhalla eaglaise go talamh ar [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]].]] == Cúlra == Tá an [[seicteachas]] agus an ciníochas ag déanamh angaidh i mBéal Feirste le fada. Ar an 6 Meitheamh 2026, dódh foirgneamh go talamh ar [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]], seanhalla eaglaise (''Gospel Hall'') a bhí folamh. Cheannaigh lánúin phósta as an India é. Bhí sé i gceist acu siopa grósaera a oscailt ann, go háirithe chun glasraí, rís agus spíosraí as an India a dhíol. Bhí an lánúin ag obair i mBéal Feirste le hocht mbliana déag anuas. Ba Hiondúigh iad na húinéirí agus feoilséantóirí iad. Ní raibh sé i gceist acu riamh feoil ná táirgí halal a dhíol sa siopa. Ach scaip gríosóirí i bhfad amach ar an eite dheis ráflaí ar an idirlíon sna seachtainí roimh an ionsaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c0rywq45r9ko|teideal=Shankill Road: Owner heartbroken after racially-motivated arson attack on business|dáta=2026-06-06|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-06-11}}</ref> Chun iad a chosaint ar a thuilleadh ionsaithe, níor fhoilsigh an SPTÉ a n-ainmneacha go poiblí. Mar sin féin, roinn ionadaithe áitiúla roinnt sonraí faoina gcúlra agus faoin méid a tharla dóibh. Scriosadh infheistíocht na lánúine agus a slí bheatha ar fad. [[Íomhá:View west along Lower Newtownards Road - geograph.org.uk - 4245312.jpg|clé|mion|220x220px|Bóthar Bhaile Nua na hArda]] [[Íomhá:Belfast, Lanark Way - geograph.org.uk - 5476680.jpg|clé|mion|220x220px|Bealach Lannraig : cuireadh tithe cónaithe trí thine ar Shráid Lannraig]] == Imeachtaí == '''8 Meitheamh''' Is é ionsaí scine a rinneadh ar fhear ar Kinnaird Avenue i dtuaisceart Bhéal Feirste ar an 8 Meitheamh a spreag na círéibeacha. Chaill Steven Ogilvy a shúil chlé agus bhí dochar déanta dá shúil dheis agus a mhuineál agus a dhroim gortaithe. Tugadh fear, Hadi Alodid, de bhunadh na Súdáine os comhair cúirte tar éis do na póilíní é a chúiseamh in iarracht a dhéanamh ar dhúnmharú.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/video/2026/jun/10/belfast-residents-flee-burning-homes-protests-violence-video|teideal=Belfast residents run from burning homes as violence erupts after protests – video|údar=Source: PA|dáta=2026-06-10|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-06-11}}</ref> Dúirt seirbhís dóiteáin agus tarrthála an Tuaiscirt go ndeachaigh an fhoireann i ngleic le 62 eachtra in áiteanna éagsúla idir 7 a chlog agus meán oíche ar an 8 Meitheamh. Dúradh freisin gur tháinig 21 aonad dóiteáin as limistéir éagsúla i gcabhair ar a gcomhghleacaithe i mBéal Feirste a raibh an iomarca ar a gcúram acu. '''9 Meitheamh''' Is in oirthear Bhéal Feirste a bhí an foréigean ba thromchúisí ar an 9 Meitheamh ([[Bóthar Bhaile Nua na hArda]]). B'éigean do lucht dóiteáin daoine a thabhairt amach as tithe cónaithe a cuireadh trí thine ar Shráid Lannraig. Scriosadh bus Glider de chuid Translink (costas £700,000) ar Bhóthar Bhaile Nua na hArda, an príomhbhóthar sa chomharsanacht chéanna.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Belfast stabbing: ‘Bad faith actors want to stir up trouble’|url=https://www.youtube.com/watch?v=P9YxN8n8pvc|date=2026-06-09|author=Channel 4 News}}</ref> Fir a raibh púicíní orthu a bhí freagrach as an bhforéigean, fir a bhí bainteach le grúpaí dílseoirí agus le hantoiscigh eite deise. Ar an 9 Meitheamh, bhí na céadta fear faoi phúicíní agus buidéil is brící acu, ag cur boscaí bruscair trí thine, agus iad ag béicíl ‘amach le heachtrannaigh’.<ref name=":0" />[[Íomhá:JimAllister.jpg|clé|mion|261x261px|Jim Allister, [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe]] : inimirce neamhrialaithe'','' dar leis]]'''10''' '''Meitheamh''' Gabhadh sé dhuine dhéag agus círéibeoirí i mbun millteoireachta in áiteanna éagsúla sa Tuaisceart. I g[[Carraig Fhearghais|Carraig Fhearghasa]], leonadh beirt phóilíní nuair a caitheadh buama peitril leo. I nDoire cuireadh maoin trí thine ar Bhóthar an Aird Mhóir ar chiumhais thoir theas na cathrach. Caitheadh brící agus buamaí peitril le póilíní i mBaile na Mainistreach ó thuaidh de Bhéal Feirste agus lasadh feithicil de chuid Roinn Infreastruchtúir an Tuaiscirt ansin. Bhain cuid de na círéibeoirí leas as oird le cosáin a bhriseadh ina smidiríní cloiche agus a gcaitheamh leis na póilíní.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Círéibeacha sa Tuaisceart den dara hoíche as a chéile|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0611/1577872-cireibeacha-sa-tuaisceart-den-dara-hoiche-as-a-cheile/|date=2026-06-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> '''Mí Iúil''' I mí Iúil 2026, cuireadh macasamhail moisc trí thine ar thine chnámh i [[Maigh gCaisil (Contae Thír Eoghain)|Maigh gCaisil]], díreach seachtainí i ndiaidh do dhaoine sna 6 chontae teitheadh óna dtithe le linn círéibeacha ciníocha i mBéal Feirste. Cuireadh an tsamhail ar bharr na tine chnámh i Maigh gCaisil agus lasadh í an lá dár gcionn. Bhí eagla ann, ag leanúint ó thrí shamhradh círéibeacha, go raibh an [[Ioslamafóibe]] i dTuaisceart Éireann ag dul in olcas.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/11-i%C3%BAil-2026-an-d%C3%BAn/id1525428808?i=1000776391734|teideal=Nuacht Mhall (An Dún)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=11 Iúil 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-07-11}}</ref> {{Príomhalt|Maigh gCaisil (Contae Thír Eoghain)}} == Polaitíocht == D'impigh teaghlach an té a ionsaíodh le scian ar dhaoine guaim a choinneáil orthu féin. D’iarr teaghlach an té a sádh nach gcuirfí isteach ar a saol pearsanta agus dúirt go raibh siad “briste brúite ar fad” ag an ionsaí ar a nduine gaoil. Mhol siad na daoine a tháinig i gcabhair ar a bhfear gaoil agus d’iarr siad ar an dream a bhí spréachta faoin ionsaí gan tabhairt faoin bhforéigean. Dúirt siad go ndéanann imircigh “leas luachmhar” don tsochaí.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/teaghlach-an-te-a-ionsaiodh-le-scian-ag-impi-ar-dhaoine-guaim-a-choinneail-orthu-fein/|teideal=Teaghlach an té a ionsaíodh le scian ag impí ar dhaoine guaim a choinneáil orthu féin|dáta=2026-06-10|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-11}}</ref><blockquote>“Tuigimid go bhfuil teannas ann de bharr na heachtra sin agus go bhfuil caint ar léirsithe. Ba mhaith linn a bheith iontach soiléir nach bhfuil achrann na hoíche aréir á iarraidh againne agus agóid shíochánta an t-aon bhealach fiúntach atá ann. “Is iomaí imirceach atá anseo a chuireann go mór le leas ár dtíre, an córas cúram sláinte agus earnáil an fháilteachais san áireamh agus táimid ag brath orthusan chun go n-oibreodh ár dtír. Ní theastaíonn uainn go n-úsáidfí an tubaiste uafásach seo chun daoine a dheighilt óna chéile ná chun naimhdeas a chothú.”</blockquote>Ach mhaígh an gníomhaí dílseach Jamie Bryson ar X "Go raibh an ceart ag Enoch Powell". Sa bhliain 1968, thug Powell aitheasc faoi ‘Aibhneacha Fola’, óráid in aghaidh na hinimirce a tharraing conspóid.<ref>'Rivers of Blood' speech: "As I look ahead, I am filled with foreboding. Like the Roman, I seem to see 'the River Tiber foaming with much blood'."</ref> D'fhan Powell mar bhall den [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí]] Coimeádach go dtí 1974. Bhí [[Jim Allister]], an té a bhunaigh [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe]] (TUV), ag gríosú daoine ar X chun bheith ag déanamh trioblóide<ref>{{Lua idirlín|url=https://x.com/JimAllister|teideal=Jim Allister (@JimAllister) on X|language=ga|work=X (formerly Twitter)|dátarochtana=2026-06-11}}</ref> agus "inimirce neamhrialaithe" ann'','' dar leis.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tuv.org.uk/savage-attack-indicative-of-the-alien-culture/|teideal=Savage attack indicative of the alien culture – TUV – Traditional Unionist Voice|work=www.tuv.org.uk|dátarochtana=2026-06-11}}</ref>` Go ginearálta níor cháin na polaiteoirí Dílseacha go géar na léirsitheoirí, lán le díograis agus ag déanamh neamhairde ar na hiarmhairtí.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=belfasttelegraph.co.uk|date=11 Meitheamh 2026|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/comment/some-in-politics-here-are-attempting-to-have-it-both-ways-to-make-inflammatory-utterances-and-wash-their-hands-of-the-consequences/a/156707616.html|title=Some in politics here are attempting to have it both ways - to make inflammatory utterances and wash their hands of the consequences}}</ref> Ach dúirt an LeasChéad-Aire, [[Emma Little-Pengelly]] ón [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|PAD]], nach é a leas ach a aimhleas a dhéanann foréigean do gach aon chúis.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tithe curtha trí thine le linn círéibeacha i mBéal Feirste|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0610/1577672-tithe-curtha-tri-thine-le-linn-cireibeacha-i-mbeal-feirste/|date=2026-06-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Cháin [[Naomi Long]] ó [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Pháirtí na Comhghuaillíochta]] agus Aire Dlí agus Cirt an Tuaiscirt, na círéibeoirí agus chuir ina leith gur ar scáth an phobail a chosaint a chuaigh siad i muinín an fhoréigin nuair is amhlaidh is díobháil atá siad a dhéanamh don phobal i ndáiríre agus a fhios sin acu. Dúirt sí cé gur thuig sí an imní a bhí ar dhaoine tar éis an ionsaí scine nár cheart ligean don fhuath an lámh in uachtar a fháil. Dúirt Céad-Aire an Tuaiscirt, [[Michelle O'Neill]] ó [[Sinn Féin|Shinn Féin]], gur bithiúnas a bhí sna círéibeacha, go háirithe na hionsaithe a rinne daoine a raibh púicíní orthu ar thithe cónaithe. Ba iompar cladhartha é sin, dar léi. "Bithiúnas ciníoch" a thug Stát-Rúnaí an Tuaiscirt [[Hilary Benn]] ar an mí-ord '''Comhlimistéar Taistil''' Chuaigh fHadi Alodid, as Páras go Baile Átha Cliath agus ansin Béal Feirste in 2023. Ceadaíodh dó fanacht ann an bhliain chéanna agus stádas teifigh aige. Bhí sé i gceist ag na húdaráis sa Bhreatain in 2026 níos mó seiceálacha inimirice a dhéanamh ag críochfoirt ar fud na dlínse sin, an [[Comhlimistéar taistil|Comhlimistéar Taistil]] san áireamh. Dúirt Stát-Rúnaí an Tuaiscirt Hilary Benn go raibh "ceisteanna le freagairt" ag na húdaráis i mBaile Átha Cliath ós oifigigh inimirce i mBaile Átha Cliath a lig Alodid isteach in Éirinn.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Comhráite faoin gComhlimistéar Taistil tar éis ionsaí scine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0611/1577871-comhraite-faoi-gcomhlimistear-taistil-i-bhfianaise-ionsai-scine/|date=2026-06-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTE}}</ref>{{Príomhalt|Comhlimistéar taistil}} == Féach freisin == * [[Círéibeacha ciníocha Thuaisceart Éireann 2025]] * [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023]] * [[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024]] * [[Agóidíocht frith-inimirce agus frith-chiníochais in Éirinn]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Círéibeacha]] [[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]] [[Catagóir:Agóidí bainteach leis an inimirce]] [[Catagóir:Ioslamafóibe]] [[Catagóir:Eachtraí ciníocha in Éirinn]] t9q3te5dcbagub8f09v5jgjt51um4ks 1327391 1327389 2026-09-05T23:15:22Z TGcoa 21229 /* Cúlra */ 1327391 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Rinneadh díobháil do mhaoin, tithe cónaithe ina measc, le linn '''círéibeacha''' '''i dTuaisceart Éireann'''<ref>i mBéarla, ''2026 Northern Ireland riots''</ref> i mí Mheithimh 2026, i gceantair dhílseacha i mBéal Feirste go háirithe. Lean an foréigean léirsithe in aghaidh na hinimirce nuair a d’iarr gníomhaithe ar an eite fhíordheis ar dhaoine a ghabháil ag léirsiú nuair a scaipeadh físeán glinn d’ionsaí scine.<ref name=":0" /> Rinneadh ionsaí scine ar fhear i dtuaisceart Bhéal Feirste oíche Dé Luain, 8 Meitheamh 2026. Tugadh fear de bhunadh na [[An tSúdáin|Súdáin]]<nowiki/>e os comhair cúirte agus iarracht ar dhúnmharú curtha ina leith. Ba é seo an leithscéal a bhí ag teastáil ó antoiscigh na heite deise. Tharla ionsaithe fíochmhara eile i mBéal Feirste le linn 2026 ach níor adhain siad círéibeacha. [[Íomhá:Shankill gospel hall, Belfast - geograph.org.uk - 2932975.jpg|clé|mion|220x220px|Dódh seanhalla eaglaise go talamh ar [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]]; cheannaigh lánúin as an India é, agus i gceist acu siopa grósaera a oscailt ann]] == Cúlra == Tá an [[seicteachas]] agus an ciníochas ag déanamh angaidh i mBéal Feirste le fada. Ar an 6 Meitheamh 2026, dódh foirgneamh go talamh ar [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]], seanhalla eaglaise (''Gospel Hall'') a bhí folamh. Cheannaigh lánúin phósta as an India é. Bhí sé i gceist acu siopa grósaera a oscailt ann, go háirithe chun glasraí, rís agus spíosraí as an India a dhíol. Bhí an lánúin ag obair i mBéal Feirste le hocht mbliana déag anuas. Ba Hiondúigh iad na húinéirí agus feoilséantóirí iad. Ní raibh sé i gceist acu riamh feoil ná táirgí halal a dhíol sa siopa. Ach scaip gríosóirí i bhfad amach ar an eite dheis ráflaí ar an idirlíon sna seachtainí roimh an ionsaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c0rywq45r9ko|teideal=Shankill Road: Owner heartbroken after racially-motivated arson attack on business|dáta=2026-06-06|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-06-11}}</ref> Chun iad a chosaint ar a thuilleadh ionsaithe, níor fhoilsigh an SPTÉ a n-ainmneacha go poiblí. Mar sin féin, roinn ionadaithe áitiúla roinnt sonraí faoina gcúlra agus faoin méid a tharla dóibh. Scriosadh infheistíocht na lánúine agus a slí bheatha ar fad. [[Íomhá:View west along Lower Newtownards Road - geograph.org.uk - 4245312.jpg|clé|mion|220x220px|Bóthar Bhaile Nua na hArda]] [[Íomhá:Belfast, Lanark Way - geograph.org.uk - 5476680.jpg|clé|mion|220x220px|Bealach Lannraig : cuireadh tithe cónaithe trí thine ar Shráid Lannraig]] == Imeachtaí == '''8 Meitheamh''' Is é ionsaí scine a rinneadh ar fhear ar Kinnaird Avenue i dtuaisceart Bhéal Feirste ar an 8 Meitheamh a spreag na círéibeacha. Chaill Steven Ogilvy a shúil chlé agus bhí dochar déanta dá shúil dheis agus a mhuineál agus a dhroim gortaithe. Tugadh fear, Hadi Alodid, de bhunadh na Súdáine os comhair cúirte tar éis do na póilíní é a chúiseamh in iarracht a dhéanamh ar dhúnmharú.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/video/2026/jun/10/belfast-residents-flee-burning-homes-protests-violence-video|teideal=Belfast residents run from burning homes as violence erupts after protests – video|údar=Source: PA|dáta=2026-06-10|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-06-11}}</ref> Dúirt seirbhís dóiteáin agus tarrthála an Tuaiscirt go ndeachaigh an fhoireann i ngleic le 62 eachtra in áiteanna éagsúla idir 7 a chlog agus meán oíche ar an 8 Meitheamh. Dúradh freisin gur tháinig 21 aonad dóiteáin as limistéir éagsúla i gcabhair ar a gcomhghleacaithe i mBéal Feirste a raibh an iomarca ar a gcúram acu. '''9 Meitheamh''' Is in oirthear Bhéal Feirste a bhí an foréigean ba thromchúisí ar an 9 Meitheamh ([[Bóthar Bhaile Nua na hArda]]). B'éigean do lucht dóiteáin daoine a thabhairt amach as tithe cónaithe a cuireadh trí thine ar Shráid Lannraig. Scriosadh bus Glider de chuid Translink (costas £700,000) ar Bhóthar Bhaile Nua na hArda, an príomhbhóthar sa chomharsanacht chéanna.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Belfast stabbing: ‘Bad faith actors want to stir up trouble’|url=https://www.youtube.com/watch?v=P9YxN8n8pvc|date=2026-06-09|author=Channel 4 News}}</ref> Fir a raibh púicíní orthu a bhí freagrach as an bhforéigean, fir a bhí bainteach le grúpaí dílseoirí agus le hantoiscigh eite deise. Ar an 9 Meitheamh, bhí na céadta fear faoi phúicíní agus buidéil is brící acu, ag cur boscaí bruscair trí thine, agus iad ag béicíl ‘amach le heachtrannaigh’.<ref name=":0" />[[Íomhá:JimAllister.jpg|clé|mion|261x261px|Jim Allister, [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe]] : "inimirce neamhrialaithe"'','' dar leis]]'''10''' '''Meitheamh''' Gabhadh sé dhuine dhéag agus círéibeoirí i mbun millteoireachta in áiteanna éagsúla sa Tuaisceart. I g[[Carraig Fhearghais|Carraig Fhearghasa]], leonadh beirt phóilíní nuair a caitheadh buama peitril leo. I nDoire cuireadh maoin trí thine ar Bhóthar an Aird Mhóir ar chiumhais thoir theas na cathrach. Caitheadh brící agus buamaí peitril le póilíní i mBaile na Mainistreach ó thuaidh de Bhéal Feirste agus lasadh feithicil de chuid Roinn Infreastruchtúir an Tuaiscirt ansin. Bhain cuid de na círéibeoirí leas as oird le cosáin a bhriseadh ina smidiríní cloiche agus a gcaitheamh leis na póilíní.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Círéibeacha sa Tuaisceart den dara hoíche as a chéile|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0611/1577872-cireibeacha-sa-tuaisceart-den-dara-hoiche-as-a-cheile/|date=2026-06-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> '''Mí Iúil''' I mí Iúil 2026, cuireadh macasamhail moisc trí thine ar thine chnámh i [[Maigh gCaisil (Contae Thír Eoghain)|Maigh gCaisil]], díreach seachtainí i ndiaidh do dhaoine sna 6 chontae teitheadh óna dtithe le linn círéibeacha ciníocha i mBéal Feirste. Cuireadh an tsamhail ar bharr na tine chnámh i Maigh gCaisil agus lasadh í an lá dár gcionn. Bhí eagla ann, ag leanúint ó thrí shamhradh círéibeacha, go raibh an [[Ioslamafóibe]] i dTuaisceart Éireann ag dul in olcas.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/11-i%C3%BAil-2026-an-d%C3%BAn/id1525428808?i=1000776391734|teideal=Nuacht Mhall (An Dún)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=11 Iúil 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-07-11}}</ref> {{Príomhalt|Maigh gCaisil (Contae Thír Eoghain)}} == Polaitíocht == D'impigh teaghlach an té a ionsaíodh le scian ar dhaoine guaim a choinneáil orthu féin. D’iarr teaghlach an té a sádh nach gcuirfí isteach ar a saol pearsanta agus dúirt go raibh siad “briste brúite ar fad” ag an ionsaí ar a nduine gaoil. Mhol siad na daoine a tháinig i gcabhair ar a bhfear gaoil agus d’iarr siad ar an dream a bhí spréachta faoin ionsaí gan tabhairt faoin bhforéigean. Dúirt siad go ndéanann imircigh “leas luachmhar” don tsochaí.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/teaghlach-an-te-a-ionsaiodh-le-scian-ag-impi-ar-dhaoine-guaim-a-choinneail-orthu-fein/|teideal=Teaghlach an té a ionsaíodh le scian ag impí ar dhaoine guaim a choinneáil orthu féin|dáta=2026-06-10|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-11}}</ref><blockquote>“Tuigimid go bhfuil teannas ann de bharr na heachtra sin agus go bhfuil caint ar léirsithe. Ba mhaith linn a bheith iontach soiléir nach bhfuil achrann na hoíche aréir á iarraidh againne agus agóid shíochánta an t-aon bhealach fiúntach atá ann. “Is iomaí imirceach atá anseo a chuireann go mór le leas ár dtíre, an córas cúram sláinte agus earnáil an fháilteachais san áireamh agus táimid ag brath orthusan chun go n-oibreodh ár dtír. Ní theastaíonn uainn go n-úsáidfí an tubaiste uafásach seo chun daoine a dheighilt óna chéile ná chun naimhdeas a chothú.”</blockquote>Ach mhaígh an gníomhaí dílseach Jamie Bryson ar X "Go raibh an ceart ag Enoch Powell". Sa bhliain 1968, thug Powell aitheasc faoi ‘Aibhneacha Fola’, óráid in aghaidh na hinimirce a tharraing conspóid.<ref>'Rivers of Blood' speech: "As I look ahead, I am filled with foreboding. Like the Roman, I seem to see 'the River Tiber foaming with much blood'."</ref> D'fhan Powell mar bhall den [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí]] Coimeádach go dtí 1974. Bhí [[Jim Allister]], an té a bhunaigh [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe]] (TUV), ag gríosú daoine ar X chun bheith ag déanamh trioblóide<ref>{{Lua idirlín|url=https://x.com/JimAllister|teideal=Jim Allister (@JimAllister) on X|language=ga|work=X (formerly Twitter)|dátarochtana=2026-06-11}}</ref> agus "inimirce neamhrialaithe" ann'','' dar leis.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tuv.org.uk/savage-attack-indicative-of-the-alien-culture/|teideal=Savage attack indicative of the alien culture – TUV – Traditional Unionist Voice|work=www.tuv.org.uk|dátarochtana=2026-06-11}}</ref>` Go ginearálta níor cháin na polaiteoirí Dílseacha go géar na léirsitheoirí, lán le díograis agus ag déanamh neamhairde ar na hiarmhairtí.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=belfasttelegraph.co.uk|date=11 Meitheamh 2026|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/comment/some-in-politics-here-are-attempting-to-have-it-both-ways-to-make-inflammatory-utterances-and-wash-their-hands-of-the-consequences/a/156707616.html|title=Some in politics here are attempting to have it both ways - to make inflammatory utterances and wash their hands of the consequences}}</ref> Ach dúirt an LeasChéad-Aire, [[Emma Little-Pengelly]] ón [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|PAD]], nach é a leas ach a aimhleas a dhéanann foréigean do gach aon chúis.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tithe curtha trí thine le linn círéibeacha i mBéal Feirste|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0610/1577672-tithe-curtha-tri-thine-le-linn-cireibeacha-i-mbeal-feirste/|date=2026-06-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Cháin [[Naomi Long]] ó [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Pháirtí na Comhghuaillíochta]] agus Aire Dlí agus Cirt an Tuaiscirt, na círéibeoirí agus chuir ina leith gur ar scáth an phobail a chosaint a chuaigh siad i muinín an fhoréigin nuair is amhlaidh is díobháil atá siad a dhéanamh don phobal i ndáiríre agus a fhios sin acu. Dúirt sí cé gur thuig sí an imní a bhí ar dhaoine tar éis an ionsaí scine nár cheart ligean don fhuath an lámh in uachtar a fháil. Dúirt Céad-Aire an Tuaiscirt, [[Michelle O'Neill]] ó [[Sinn Féin|Shinn Féin]], gur bithiúnas a bhí sna círéibeacha, go háirithe na hionsaithe a rinne daoine a raibh púicíní orthu ar thithe cónaithe. Ba iompar cladhartha é sin, dar léi. "Bithiúnas ciníoch" a thug Stát-Rúnaí an Tuaiscirt [[Hilary Benn]] ar an mí-ord '''Comhlimistéar Taistil''' Chuaigh fHadi Alodid, as Páras go Baile Átha Cliath agus ansin Béal Feirste in 2023. Ceadaíodh dó fanacht ann an bhliain chéanna agus stádas teifigh aige. Bhí sé i gceist ag na húdaráis sa Bhreatain in 2026 níos mó seiceálacha inimirice a dhéanamh ag críochfoirt ar fud na dlínse sin, an [[Comhlimistéar taistil|Comhlimistéar Taistil]] san áireamh. Dúirt Stát-Rúnaí an Tuaiscirt Hilary Benn go raibh "ceisteanna le freagairt" ag na húdaráis i mBaile Átha Cliath ós oifigigh inimirce i mBaile Átha Cliath a lig Alodid isteach in Éirinn.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Comhráite faoin gComhlimistéar Taistil tar éis ionsaí scine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0611/1577871-comhraite-faoi-gcomhlimistear-taistil-i-bhfianaise-ionsai-scine/|date=2026-06-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTE}}</ref>{{Príomhalt|Comhlimistéar taistil}} == Féach freisin == * [[Círéibeacha ciníocha Thuaisceart Éireann 2025]] * [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023]] * [[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024]] * [[Agóidíocht frith-inimirce agus frith-chiníochais in Éirinn]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Círéibeacha]] [[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]] [[Catagóir:Agóidí bainteach leis an inimirce]] [[Catagóir:Ioslamafóibe]] [[Catagóir:Eachtraí ciníocha in Éirinn]] iyui6y9fyy4qk76kyzbu8hnl7lcva5n 2 128059 1327375 1326824 2026-09-05T20:14:27Z 120Hz USB type C HDMI cable cord 76476 1327375 wikitext text/x-wiki [[:en:User:120Hz_USB_type_C_HDMI_cable_cord|Go Béarla]], [[:pl:Wikipedysta:120Hz_USB_type_C_HDMI_cable_cord|Go Polainnis]] Seo mo leathanach úsáideora, cruthaím agus eagraím ailt a bhaineann le iarnróid Pholainne agus uaireanta tugaimse le do thoil le hailt eachtracha a bhaineann le iarnróid freisin. Uaireanta bíonn mé ag bailiú agus ag filleadh buidéil taisce (kaucja).<gallery mode="packed" heights="200"> Íomhá:Baureihe 35.1097 w Jaworzynie Śląskiej.jpg|Inneall dóiteáin Ghearmáin Thoir [[DR Aicme 23.10|DR Aicme 35.1097]] i [[Stáisiún Iarnróid Jaworzyna Śląska|Jaworzyna Śląska]] Íomhá:Stacja kolejowa Paczków – Lokomotywy Dolata.jpg|[[Clann DR Aicme 130|BR232]]-561 agus [[PKP rang EU07|PKP Aicme EU07E]]-502 le traein i [[Stáisiún Iarnróid Paczków|Paczków]] Íomhá:S200-301.jpg|Lóistéach Seicis [[ChME3|S200]]-301 i [[Stáisiún Iarnróid Kłodzko Główne|Kłodzko]] </gallery> == Ailt déanta == === Éire === * [[IÉ 22000]] * [[IÉ 29000]] * [[IÉ 2600]] * [[CIÉ 071]] * [[IÉ 90000]] * [[CIÉ 113]] * [[CIÉ 001]] * [[CIÉ 201]] * [[IÉ 201]] * [[CIÉ 8100]] * [[CIÉ 301]] * [[CIÉ 101]] * [[CIÉ 401]] * [[CIÉ 421]] * [[CIÉ 181]] === An Rúis === * [[RA1 (bunaithe ar ZIL-158V)]] == Teimpléad == * [[Teimpléad:Bosca Sonraí Lóicómótar]] * [[Teimpléad:Bosca Sonraí Traein]] * [[Teimpléad:Bosca Sonraí stáisiún traenach]] * [[Teimpléad:Bosca Sonraí línte iarnróid]] * [[Teimpléad:Éire Lóicmótair Díseil]] * [[Teimpléad:Éire Aonadacha Iolracha]] * [[Teimpléad:Aonaid il-dísealach an Aontas Sóivéadach agus státanna iarchórais Sóivéadacha]] mvv28z79mzllr13dbcxbzdhl0j0d9pa 1327377 1327375 2026-09-05T21:03:24Z 120Hz USB type C HDMI cable cord 76476 1327377 wikitext text/x-wiki [[:en:User:120Hz_USB_type_C_HDMI_cable_cord|Go Béarla]], [[:pl:Wikipedysta:120Hz_USB_type_C_HDMI_cable_cord|Go Polainnis]] Seo mo leathanach úsáideora, cruthaím agus eagraím ailt a bhaineann le iarnróid Pholainne agus uaireanta tugaimse le do thoil le hailt eachtracha a bhaineann le iarnróid freisin. Uaireanta bíonn mé ag bailiú agus ag filleadh buidéil taisce (kaucja).<gallery mode="packed" heights="200"> Íomhá:Baureihe 35.1097 w Jaworzynie Śląskiej.jpg|Inneall dóiteáin Ghearmáin Thoir [[DR Aicme 23.10|DR Aicme 35.1097]] i [[Stáisiún Iarnróid Jaworzyna Śląska|Jaworzyna Śląska]] Íomhá:Stacja kolejowa Paczków – Lokomotywy Dolata.jpg|[[Clann DR Aicme 130|BR232]]-561 agus [[PKP rang EU07|PKP Aicme EU07E]]-502 le traein i [[Stáisiún Iarnróid Paczków|Paczków]] Íomhá:S200-301.jpg|Lóistéach Seicis [[ChME3|S200]]-301 i [[Stáisiún Iarnróid Kłodzko Główne|Kłodzko]] </gallery> == Ailt déanta == === Éire === * [[IÉ 22000]] * [[IÉ 29000]] * [[IÉ 2600]] * [[CIÉ 071]] * [[IÉ 90000]] * [[CIÉ 113]] * [[CIÉ 001]] * [[CIÉ 201]] * [[IÉ 201]] * [[CIÉ 8100]] * [[CIÉ 301]] * [[CIÉ 101]] * [[CIÉ 401]] * [[CIÉ 421]] * [[CIÉ 181]] === An Rúis === * [[RA1 (bunaithe ar ZIL-158V)]] * [[Aonad il RA3]] == Teimpléad == * [[Teimpléad:Bosca Sonraí Lóicómótar]] * [[Teimpléad:Bosca Sonraí Traein]] * [[Teimpléad:Bosca Sonraí stáisiún traenach]] * [[Teimpléad:Bosca Sonraí línte iarnróid]] * [[Teimpléad:Éire Lóicmótair Díseil]] * [[Teimpléad:Éire Aonadacha Iolracha]] * [[Teimpléad:Aonaid il-dísealach an Aontas Sóivéadach agus státanna iarchórais Sóivéadacha]] 78zhy3htzk8ub13elgwh34k0l1r27e2 10 128275 1327378 1326652 2026-09-05T21:07:03Z 120Hz USB type C HDMI cable cord 76476 1327378 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Aonaid il-dísealach an Aontas Sóivéadach agus státanna iarchórais Sóivéadacha | title = Aonaid il-dísealach an Aontas Sóivéadach agus státanna iarchórais Sóivéadacha | Image = [[File:Д1-694, Молдова, перегон Бэлць-Слобозия - Бэлць-Ораш (Trainpix 66144).jpg|150px]] | state = {{{state|autocollapse}}} |listclass = hlist | group1 = Aonad ilchéimneach féin-thiomáinte | list1 = * [[AP (aonad il)|AP]] * [[DRG Baureihe SVT 137|DP15]] * [[DRG Baureihe SVT 137|DP14]] * [[DP (1–10)]] * [[DP (01–08)]] * [[Aonad il D|D]] * [[Aonad il D1|D1]] * [[Aonad il D1m|D1m]] * [[Aonad il DR1|DR1]] * [[Aonad il DR2|DR2]] * [[ACh2|ACh2/APCh2]] * [[DEL-01]] * [[DEL-02]] * [[MDP4|MDP4]] * [[CDP|CDP]] * [[DT1|DT1]] * [[DP-M|DP-M]] * [[Aonad il RA2|RA2]] * [[Aonad il RA3|RA3]] * [[D1M|D1M]] * [[Pesa 730M]] * [[Pesa 760M]] * [[DPKr2]] * [[DPKr3]] * [[Elron 2200/2300/2400]] | group2 = Aonad iolrach tarraingthe ag inneall | list2 = * [[DDB1|DDB1 (DPSaAZ)]] | group3 = Carranna iarnróid do phaisinéirí<br>agus busanna iarnróid | list3 = * [[AVAMMOT 758]] * [[AS1A|AS1A]] * [[RA1 (bunaithe ar ZIL-158V)]] * [[ADC1]] * [[AR1]] * [[AChO]] * [[ACh2]] * [[AS4]] * [[AS01]] * [[ADE-1]] * [[RA1]] * [[Pesa 610M]] * [[Pesa 611M]] * [[Pesa 620M]] * [[Pesa 620McB]] * [[Pesa 630M]] * [[Sever]] | group4 = Carranna iarnróid lasta agus paisinéirí | list4 = * [[AM140]] * [[ASG-30]] | group5 = Aonad ilmheánach agus carranna traenach<br>le leithead 1067mm | list5 = * [[KiHa 58]] * [[Aonad il A1]] * [[Aonad il D2]] | group6 = Carrtha traenach le leithead 750mm | list6 = * [[Ua]] * [[AM1]] * [[TU8P]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Category:Teimpléid iompair bóthair iarainn na Rúise]]</noinclude> 6youc83hw9rl3bj11i774t17komjx6v 0 128347 1327330 1327297 2026-09-05T12:36:21Z TGcoa 21229 1327330 wikitext text/x-wiki {{teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Scannáin}} Is scannáin beathaisnéise de chuid na Fraince iad '''''De Gaulle''''' (Fraincis: ''La Bataille de Gaulle'', mír 1 agus mír 2). Ba é Antonin Baudry a stiúraigh iad agus a scríobh an script i gcomhar le Bérénice Vila,. Tá siad bunaithe ar an mbeathaisnéis ''A Certain Idea of France: The Life of Charles de Gaulle'' leis an staraí Julian Jackson. [[Íomhá:Simon Abkarian Cannes 2019.jpg|left|thumb|220px|Simon Abkarian, a ghlacann páirt Charles de Gaulle sa scannán]] [[Íomhá:Niels Schneider 2017.jpg|left|thumb|220px|Niels Schneider mar Philippe Leclerc de Hauteclocque]] ==Scéal== Leanann na scannáin [[Charles de Gaulle]] ó bheith ina oifigeach in arm na Fraince go dtí ceannaireacht ar [[Frithbheartaíocht na bhFrancach|Fhrithbheartaíocht na Fraince]] le linn [[An Dara Cogadh Domhanda|an Dara Cogadh Domhanda]]. Léirítear an rialtas ar deoraíocht a bhunaigh sé i [[Londain]], an caidreamh corrach a bhí aige le [[Winston Churchill]] agus [[Franklin D. Roosevelt|Franklin Roosevelt]], agus feachtais fhórsaí na bhFrancach Saor san Afraic, go háirithe [[Cath Bir Hakeim]] sa Libia in 1942. Is é an cúlra atá leis an scéal titim an [[Troisième République (An Fhrainc)|Tríú Poblachta]] i Meitheamh 1940 agus teacht i réim an Mharascail [[Philippe Pétain]], laoch [[Cath Verdun|Verdun]], a bhí i gceannas ar [[Rialtas Vichy na Fraince|réimeas Vichy]], réimeas a chomhoibrigh leis na [[Naitsíochas|Naitsithe]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/de-gaulle-dev-agus-daithi-o-conaill/|teideal=De Gaulle, Dev agus Dónall Ó Conaill…|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=4 Meán Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-04}}</ref> Cuirtear béim ar a laghad tacaíochta a bhí ag de Gaulle in 1940. Ní raibh mórán measa air i measc ardoifigigh an airm, agus iad den bharúil nach raibh céim mhíleata ard go leor aige, agus léirítear a dheacra a bhí sé tacaíocht a bhailiú don tSaor-Fhrainc, agus ceannairí míleata is polaitíochta ag fiafraí cé as ar tháinig an fear seo agus cé a thug údarás dó.<ref name=":0" /> Fuair sé tearmann sa Bhreatain tar éis dó teitheadh ón bhFrainc, agus is mór an chuid den scéal an dlúthchairdeas corrach idir é féin agus Churchill agus Roosevelt. Bhídís in adharca a chéile go minic: níor thuig Churchill, dar leis na scannáin, cé chomh neamhspleách is a bhí de Gaulle ná cé chomh daingean is a chreid sé i neamhspleáchas na Fraince, agus baintear leas as an aighneas cáiliúil inar dhúirt Churchill leis nárbh é an Fhrainc é.<ref name=":0" /> Fiú le linn saoradh Pháras, taispeántar de Gaulle fágtha ar leataobh agus feachtas na [[Comhghuaillithe|gComhghuaillithe]] ina chíor thuathail. ==Aisteoirí== * Simon Abkarian mar Charles de Gaulle * Simon Russell Beale mar [[Winston Churchill]] * Niels Schneider mar Philippe Leclerc de Hauteclocque * Thierry Lhermitte mar Henri Giraud * Benoît Magimel mar Marie-Pierre Kœnig * Campbell Scott mar [[Franklin D. Roosevelt]] ==Léiriú agus eisiúint== Ba é Pathé a léirigh agus a dháil na scannáin, ar bhuiséad €74 milliún, ceann de na buiséid is airde riamh do scannán Francach. Cuireadh tús leis an scannánaíocht i samhradh na bliana 2023, i [[Páras]], sa [[An Normainn|Normainn]] agus i [[Maracó]]. Is i bhFraincis atá siad ó thús deireadh, fiú i gcás charachtar Churchill, agus taispeántar iad le fotheidil lasmuigh den Fhrainc.<ref name=":0" /> * Taispeánadh an chéad mhír, ''Résistance'' (''L'Âge de fer'', 158 nóiméad), ag [[Féile Scannán Cannes]] an 20 Bealtaine 2026 agus scaoileadh i bpictiúrlanna na Fraince í an 3 Meitheamh. * Tháinig an dara mír, ''Liberté'' (''J'écris ton nom'', 159 nóiméad), amach an 26 Meitheamh. ==Fáiltiú== Ní raibh ag éirí go maith leis an gcéad mhír ag oifig na dticéad ar dtús, agus timpeall 380,000 ticéad díolta sa chéad seachtain. Mhéadaigh an lucht féachana ina dhiaidh sin de bharr an dea-fhocail a chuaigh ó bhéal go béal agus feachtais ar na meáin shóisialta, agus bhí breis is cúig mhilliún ticéad díolta ar an dá mhír faoi dheireadh an tsamhraidh. Chuidigh comhoibriú leis an réalta YouTube Inoxtag, agus dáta eisiúna na dara míre a aistriú go dtí an Fête du Cinéma, tréimhse lascaine náisiúnta, leis an athrú.<ref>[https://variety.com/2026/film/global/pathe-de-gaulle-french-box-office-youtuber-inoxtag-1236800043/ "How Pathé's 'De Gaulle' Fought Its Way Back at the French Box Office"], ''Variety'', 2026.</ref><ref>[https://www.franceinfo.fr/culture/cinema/beaucoup-ont-crie-au-desastre-comment-la-bataille-de-gaulle-a-fait-de-la-resistance-au-box-office_8095979.html "Comment 'La Bataille de Gaulle' a fait de la résistance au box-office"], franceinfo, 2026.</ref> Bhí na léirmheasanna fabhracha den chuid is mó agus moladh go hard páirt Abkarian. ==Féach freisin== * [[Charles de Gaulle]] * [[Frithbheartaíocht na bhFrancach]] * [[Rialtas Vichy na Fraince]] * [[An Dara Cogadh Domhanda]] * [[Féile Scannán Cannes]] ==Tagairtí== <references /> [[Catagóir:Charles de Gaulle]] [[Catagóir:Scannáin 2026]] [[Catagóir:Scannáin na Fraince]] [[Catagóir:Scannáin Fraincise]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] ni56efkv3vixg1cqywqdofv39ix5dvt 14 128348 1327368 1327299 2026-09-05T15:02:14Z TGcoa 21229 1327368 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Básanna i 1970]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1890]] [[Catagóir:Comhphrionsaí Andóra]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]] [[Catagóir:Uachtaráin na Fraince]] k39xqplbus1q8ulqo27f5ozafuucwem 0 128357 1327335 2026-09-05T14:23:48Z ~2026-47675-57 76816 Ag athdhíriú go [[700 (uimhir)]] 1327335 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[700 (uimhir)]] in8vxvrrdeamec5i4z4pxn0cu6utm5g 14 128358 1327338 2026-09-05T14:33:54Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Barúntachtaí Chontae an Dúin]] [[Catagóir:Contae an Dúin]]' 1327338 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Barúntachtaí Chontae an Dúin]] [[Catagóir:Contae an Dúin]] fwd6l32tgb27ujvcgw7bxrqbejhy841 14 128359 1327351 2026-09-05T14:52:33Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Andóra]] [[Catagóir:Monarcaí]]' 1327351 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Andóra]] [[Catagóir:Monarcaí]] 8lr3idowzkcedfhuujooyq08h7b1fgf 0 128360 1327376 2026-09-05T21:02:51Z 120Hz USB type C HDMI cable cord 76476 Leathanach cruthaithe le '{{Tuairisc ghearr|Aonad il-díseal Rúiseach}}{{Bosca Sonraí Traein|background=#e31a1c|name=Aonad il RA3<br>''Orlan''|image=File:RA3-005-Shcherbinka.jpg|caption=RA3-005 le linn taispeántais PRO//Dvizhenie.Expo i g[[Shcherbinka]] sa bhliain 2019|interiorimage=File:RA3 trailer car interior.jpg|interiorcaption=Taobh istigh d’aonad il RA3 i 2020|stocktype=Aonad il-Díosail|service=2019 – an lá inniu|manufacturer=[[Metrovagonmash]]|designer=Evgeny Bandurin|repla...' 1327376 wikitext text/x-wiki {{Tuairisc ghearr|Aonad il-díseal Rúiseach}}{{Bosca Sonraí Traein|background=#e31a1c|name=Aonad il RA3<br>''Orlan''|image=File:RA3-005-Shcherbinka.jpg|caption=RA3-005 le linn taispeántais PRO//Dvizhenie.Expo i g[[Shcherbinka]] sa bhliain 2019|interiorimage=File:RA3 trailer car interior.jpg|interiorcaption=Taobh istigh d’aonad il RA3 i 2020|stocktype=Aonad il-Díosail|service=2019 – an lá inniu|manufacturer=[[Metrovagonmash]]|designer=Evgeny Bandurin|replaced=[[ACh2]]|yearconstruction=2019–2022|constructed=91 (220 carracha, lena n-áirítear 210 i seachadtaí RA3 agus 10 bhreise)|formation=2 charranna (Carr mótair + Carr mótair) 3 charranna (Carr mótair + Carr iompair + Carr mótair)|fleetnumbers=001–091|yearservice=Ó 2019|capacity=Sa tríú rang:<br>185 (Carr mótair 753.10)<br>177 (Carr mótair 753.11)<br>244 (Carr iompair 753.20)|operator=[[Iarnróid na Rúise]]<br>[[Tsentral'naya prigorodnaya passazhirskaya kompaniya|TSPPK]]<br>[[Yuzhnaya prigorodnaya passazhirskaya kompaniya|YUPPK]]<br>[[Comhlacht Iompróra Sakhalin]]|depots=*TCE-15 DVZZHD (Deisceart Sakhalinsk) *TC-45 MZhD (Bryansk-I) *TCHM-4 SKZhD (Rostov-Glavny) *PM-4 SZD (Danilov) *PM-18 GZhD (Kanash) *PM-1 KZhD (Simferopol) *TC-21 KbshZhD (Dem) *TC-11 SVZhD (Nizhny Tagil) *TC-15 OZhD (St. Petersburg-Baltach) *TC-32 ZUZHD (Chelyabinsk) *PM-7 KbshZhD (Ruzaevka) *PM-5 SJWD (P.m.)}} Is [[aonaid il-díosail]] í '''RA3''' ([[Rúisis]]: РА3, darbh ainm: "Orlan", [[Rúisis]]: Орлан) aonaid iarnróid díosail [[Rúiseach]] (cineál 2 [[railbhus]]) a tógadh ag [[Metrovagonmash]] idir 2019 agus 2022 i [[Mytishchi]], an Rúis. I measc [[RA1]] agus [[Aona il RA2|RA2]], tá an t-aonaid iomlán rangaithe mar railbhus ag a tháirgeoir.<ref>{{Cite web-en|url=https://company.rzd.ru/ru/9354/page/104069/?id=252102|title=Рельсобусы РА-3 на Сахалине получили фирменное наименование «Орлан»|date=2020-06-02|language=Rúisis|access-date=2026-09-05}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=http://www.metrowagonmash.ru/production/diesel_train/ra-3/|title=РA-3|language=Rúisis|publisher=Metrovagonmash|access-date=2026-09-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20181025041153/http://www.metrowagonmash.ru:80/production/diesel_train/ra-3/|archive-date=2018-10-25}}</ref> Is é 753 an tsamhail tionsclaíoch den aonaid iomlán. Rinne TMH Engineering LLC í a fhorbairt. Tógadh an dá mhúnla carr agus an dá mhúnla trí charr. Ó 2025 ar aghaidh, oibrítear na aonad éagsúla ag [[Iarnróid na Rúise|Iarnróidí na Rúise]], Cuideachta Iompair Phoiblí Liathróid Lárnach, Cuideachta Iompair Phoiblí Thuaidh, Cuideachta Iompair Phoiblí Sakhalin, Cuideachta Iarnróid Cuarbhailte Bashkortostan, Cuideachta Iompair Phoiblí Thiar-thuaidh, agus cuideachtaí eile. == Tagairtí == <references /> == Naisc sheachtracha == {{Catcómhaoin}} * [https://www.3dfab.ru/portfolio/ra3/ Turas fíorúil ar aonad il RA3-044 "Orlan" le seomra ranga 2ú (easpraes)] – 3dfab.ru (i Rúisis) {{Aonaid il-dísealach an Aontas Sóivéadach agus státanna iarchórais Sóivéadacha}} [[Catagóir:Alt le tuairisc ghearr]] 9iay307uskh895lrzgwgtpvpfu4ofx9 0 128361 1327384 2026-09-05T22:55:04Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le 'Bíonn ciníochas le sárú ag an-chuid daoine in Éirinn gach lá. == Dlí == Tá roinnt dlíthe ag Éirinn chun aghaidh a thabhairt ar chine agus ar chiníochas, agus shínigh Éire roinnt conarthaí idirnáisiúnta maidir le ciníochas:<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ihrec.ie/ga/topics/racism|teideal=Ciníochas|dáta=2024|language=ga|work=IHREC - Irish|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> * Is cosaint iad na hAchtanna um Chomhionannas Fostaíochta agus na hAc...' 1327384 wikitext text/x-wiki Bíonn ciníochas le sárú ag an-chuid daoine in Éirinn gach lá. == Dlí == Tá roinnt dlíthe ag Éirinn chun aghaidh a thabhairt ar chine agus ar chiníochas, agus shínigh Éire roinnt conarthaí idirnáisiúnta maidir le ciníochas:<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ihrec.ie/ga/topics/racism|teideal=Ciníochas|dáta=2024|language=ga|work=IHREC - Irish|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> * Is cosaint iad na hAchtanna um Chomhionannas Fostaíochta agus na hAchtanna um Stádas Comhionann ar idirdhealú ar bhonn cine in Éirinn. * An tAcht um Thoirmeasc ar Ghríosú chun Fuatha, 1989 * An tAcht um Cheartas Coiriúil (Cionta Fuatha), 2024 * Leagtar amach gníomhartha chun deireadh a chur le hidirdhealú ciníoch i gCoinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir le hIdirdhealú Ciníoch a Dhíothú. * Soláthraíonn Caighdeáin an Choimisiúin Eorpaigh i gcoinne an Chiníochais agus na hÉadulaingthe moltaí maidir le gníomhartha chun aghaidh a thabhairt ar chiníochas == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Ciníochas]] [[Catagóir:Sochaí na hÉireann]] 0dwhkhm553lqdrz4gp72nvowl5exeem 1327386 1327384 2026-09-05T23:03:34Z TGcoa 21229 1327386 wikitext text/x-wiki Bíonn ciníochas le sárú ag an-chuid daoine in Éirinn gach lá. == Dlí == Tá roinnt dlíthe ag Éirinn chun aghaidh a thabhairt ar chine agus ar chiníochas, agus shínigh Éire roinnt conarthaí idirnáisiúnta maidir le ciníochas:<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ihrec.ie/ga/topics/racism|teideal=Ciníochas|dáta=2024|language=ga|work=IHREC - Irish|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> * Is cosaint iad na hAchtanna um Chomhionannas Fostaíochta agus na hAchtanna um Stádas Comhionann ar idirdhealú ar bhonn cine in Éirinn. * An tAcht um Thoirmeasc ar Ghríosú chun Fuatha, 1989 * An tAcht um Cheartas Coiriúil (Cionta Fuatha), 2024 * Leagtar amach gníomhartha chun deireadh a chur le hidirdhealú ciníoch i gCoinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir le hIdirdhealú Ciníoch a Dhíothú. * Soláthraíonn Caighdeáin an Choimisiúin Eorpaigh i gcoinne an Chiníochais agus na hÉadulaingthe moltaí maidir le gníomhartha chun aghaidh a thabhairt ar chiníochas == Féach freisin == * [[:Catagóir:Eachtraí ciníocha in Éirinn|Eachtraí ciníocha in Éirinn]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Ciníochas]] [[Catagóir:Sochaí na hÉireann]] 582pfdeli2osp334v7u7he17bxcs06s 1327392 1327386 2026-09-05T23:18:09Z TGcoa 21229 1327392 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Shankill_gospel_hall,_Belfast_-_geograph.org.uk_-_2932975.jpg|mion|220x220px|2026: Dódh seanhalla eaglaise go talamh ar [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]]; cheannaigh lánúin as an India é, agus i gceist acu siopa grósaera a oscailt ann]] [[Íomhá:JimAllister.jpg|mion|261x261px|Jim Allister, [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe]] : "inimirce neamhrialaithe"'','' dar leis in 2026]] [[Íomhá:2023 Dublin riot - bus burning (cropped).jpeg|mion|220x220px|[[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023]] : bus trí thine, [[Sráid Uí Chonaill|Sráíd Uí Chonaill]]]] Bíonn ciníochas le sárú ag an-chuid daoine in Éirinn gach lá. == Dlí == Tá roinnt dlíthe ag Éirinn chun aghaidh a thabhairt ar chine agus ar chiníochas, agus shínigh Éire roinnt conarthaí idirnáisiúnta maidir le ciníochas:<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ihrec.ie/ga/topics/racism|teideal=Ciníochas|dáta=2024|language=ga|work=IHREC - Irish|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> * Is cosaint iad na hAchtanna um Chomhionannas Fostaíochta agus na hAchtanna um Stádas Comhionann ar idirdhealú ar bhonn cine in Éirinn. * An tAcht um Thoirmeasc ar Ghríosú chun Fuatha, 1989 * An tAcht um Cheartas Coiriúil (Cionta Fuatha), 2024 * Leagtar amach gníomhartha chun deireadh a chur le hidirdhealú ciníoch i gCoinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir le hIdirdhealú Ciníoch a Dhíothú. * Soláthraíonn Caighdeáin an Choimisiúin Eorpaigh i gcoinne an Chiníochais agus na hÉadulaingthe moltaí maidir le gníomhartha chun aghaidh a thabhairt ar chiníochas == Féach freisin == * [[:Catagóir:Eachtraí ciníocha in Éirinn|Eachtraí ciníocha in Éirinn]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Ciníochas]] [[Catagóir:Sochaí na hÉireann]] fnivr1vbyoq9ihkgz18hsuoqpvwqu2k 1327393 1327392 2026-09-05T23:27:06Z TGcoa 21229 1327393 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Shankill_gospel_hall,_Belfast_-_geograph.org.uk_-_2932975.jpg|mion|220x220px|2026: Dódh seanhalla eaglaise go talamh ar [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]]; cheannaigh lánúin as an India é, agus i gceist acu siopa grósaera a oscailt ann]] [[Íomhá:JimAllister.jpg|mion|261x261px|Jim Allister, [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe]] : "inimirce neamhrialaithe"'','' dar leis in 2026]] [[Íomhá:2023 Dublin riot - bus burning (cropped).jpeg|mion|220x220px|[[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023]] : bus trí thine, [[Sráid Uí Chonaill|Sráíd Uí Chonaill]]]] Bíonn ciníochas le sárú ag an-chuid daoine in Éirinn gach lá.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/ciniochas-in-eirinn-agus-an-dushlan-moralta-ata-romhainn/|teideal=Ciníochas in Éirinn agus an dúshlán morálta atá romhainn|údar=Noah Mac Seagháin|dáta=17 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> == Dlí == Tá roinnt dlíthe ag Éirinn chun aghaidh a thabhairt ar chine agus ar chiníochas, agus shínigh Éire roinnt conarthaí idirnáisiúnta maidir le ciníochas:<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ihrec.ie/ga/topics/racism|teideal=Ciníochas|dáta=2024|language=ga|work=IHREC - Irish|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> * Is cosaint iad na hAchtanna um Chomhionannas Fostaíochta agus na hAchtanna um Stádas Comhionann ar idirdhealú ar bhonn cine in Éirinn. * An tAcht um Thoirmeasc ar Ghríosú chun Fuatha, 1989 * An tAcht um Cheartas Coiriúil (Cionta Fuatha), 2024 * Leagtar amach gníomhartha chun deireadh a chur le hidirdhealú ciníoch i gCoinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir le hIdirdhealú Ciníoch a Dhíothú. * Soláthraíonn Caighdeáin an Choimisiúin Eorpaigh i gcoinne an Chiníochais agus na hÉadulaingthe moltaí maidir le gníomhartha chun aghaidh a thabhairt ar chiníochas == Cabhair == Má tá ciníochas á fhulaingt ag duine, tá liosta de na hionaid tuairiscithe ag Líonra na hÉireann i gCoinne an Chiníochais ar féidir leat teagmháil a dhéanamh leo ag [https://inar.ie/ireport-reporting-centres/ Ionad Tuairiscithe iReport | INAR].<ref>{{Lua idirlín|url=https://inar.ie/ireport-reporting-centres/|teideal=iReport Reporting Centres {{!}} INAR|language=en-GB|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> Is féidir éan eachtra a thuairisciú go díreach don Gharda Síochána ag do Stáisiún Gardaí áitiúil nó ar líne - más coir fhuatha atá i gceist - ag [https://www.garda.ie/en/reportahatecrime/ Coir Fhuatha a Thuairisciú ar Líne] - an Garda Síochána.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.garda.ie/en/reportahatecrime|teideal=Hate Crime Online Reporting|language=en|work=Garda|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Eachtraí ciníocha in Éirinn|Eachtraí ciníocha in Éirinn]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Ciníochas]] [[Catagóir:Sochaí na hÉireann]] dyy8f9r9a0q6voroa6ijlfsnq8qxbv7 1327395 1327393 2026-09-05T23:49:10Z TGcoa 21229 1327395 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Shankill_gospel_hall,_Belfast_-_geograph.org.uk_-_2932975.jpg|mion|220x220px|2026: Dódh seanhalla eaglaise go talamh ar [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]]; cheannaigh lánúin as an India é, agus i gceist acu siopa grósaera a oscailt ann]] [[Íomhá:JimAllister.jpg|mion|261x261px|Jim Allister, [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe]] : "inimirce neamhrialaithe"'','' dar leis in 2026]] [[Íomhá:2023 Dublin riot - bus burning (cropped).jpeg|mion|220x220px|[[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023]] : bus trí thine, [[Sráid Uí Chonaill|Sráíd Uí Chonaill]]]] Bíonn ciníochas le sárú ag an-chuid daoine in Éirinn gach lá.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/ciniochas-in-eirinn-agus-an-dushlan-moralta-ata-romhainn/|teideal=Ciníochas in Éirinn agus an dúshlán morálta atá romhainn|údar=Noah Mac Seagháin|dáta=17 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> == Polasaithe == Cuireadh an Phlean Gníomhaíochta Náisiúnta i gCoinne an Chiníochais i bhfeidhm sa bhliain 2023. Tá maoiniú le fáil do thionscadail náisiúnta agus réigiúnacha, chomh maith le tionscnaimh áitiúla, arb é is aidhm dóibh ciníochas a chomhrac agus comhionannas ciníoch agus comhtháthú pobail a chothú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/an-roinn-leana%C3%AD-m%C3%ADchumais-agus-comhionannais/preaseisiuinti/glao-maoinithe-%C3%A9ire-i-gcoinne-an-chin%C3%ADochais-f%C3%B3gartha-ag-an-aire-joe-obrien/|teideal=Glao maoinithe Éire i gCoinne an Chiníochais fógartha ag an Aire Joe O'Brien|dáta=2023-05-02|language=ga|work=gov.ie|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> == An Tuaisceart == Tháinig méadú ar eachtraí fuatha in aghaidh dhaoine ón Áise agus ón Afraic i dTuaisceart Éirinn san 2010idí, agus go háirithe ó 2016 ar aghaidh, bliain an reifrinn a ghlac leis an m[[Breatimeacht]] ; chonacthas ardú go ginearálta ar mhaslú nó ionsaí ar inimircigh. Ní de thaisme go raibh an pobal míshuaimhneach agus imníoch faoina stádas i ré an Bhreatimeachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-an-ciniochas-eirithe-nios-coitianta-na-an-seicteachas/|teideal=Tá an ciníochas éirithe níos coitianta ná an seicteachas|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=11 Meitheamh 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> Rinne comhlacht neamhspleách Pivotal [[taighde]] thar ceann an [[Coimisiúin Comhionannais Thuaisceart Éireann|Choimisiúin Comhionannais Thuaisceart Éireann]] féachaint le faisnéis bheacht a fháil faoin gceist ‘''Tionchar an Bhreatimeachta ar Mhionlaigh Eitneacha agus Inimircigh i dTuaisceart Éireann''’. Scrúdaíodh fíorthaithí agus braistint na ndaoine chomh maith leis na torthaí shocheacnamaíocha a bhí agus a bheidh ag an mBreatimeacht ar na mionlaigh sin abhus.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.equalityni.org/ECNI/media/ECNI/Publications/Delivering%20Equality/DMU/ImpactOfBrexit-MinorityEthnicMigrantPeople.pdf|teideal=IMPACT OF BREXIT ON MINORITY ETHNIC AND MIGRANT PEOPLE IN NORTHERN IRELAND|údar=equalityni.org Equality Commission for Northern Ireland|dáta=2023|dátarochtana=2023}}{{Dead link|date=Aibreán 2026|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/news/northernirelandnews/2023/06/07/news/ethnic_minorities_believe_racism_in_ni_has_risen_since_brexit_report_finds-3332127/|teideal=Ethnic minorities believe racism in NI has risen since Brexit, report finds|údar=Paul Ainsworth|dáta=2023-06-07|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2023-06-12}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishlegal.com/articles/racism-part-of-daily-life-in-northern-ireland-after-brexit|teideal=Racism ‘part of daily life’ in Northern Ireland after Brexit|dáta=2023-06-08|language=en|work=Irish Legal News|dátarochtana=2023-06-12}}</ref> D’airigh go leor gur thug Breatimeacht ugach do dhaoine chun naimhdeas d’inimircigh a nochtadh. == An Ghaeilge == Níl Gaeilge ar bith ag fórmhór na gciníoch a bhíonn ag tabhairt amach fá ‘chaolú féiniúlachta na hÉireann’ nó ‘caolú féiniúlachta na nGael’. Is teanga choilíneach agus teanga chiníoch é an Béarla in Éirinn le fada an lá. Is ionann coincheap an ‘chine’ agus coincheap na réadmhaoine, gan dabht ar bith, agus is tríd an Bhéarla is mó a neartaítear an coincheap seo.<ref name=":0" /> == Dlí == Tá roinnt dlíthe ag Éirinn chun aghaidh a thabhairt ar chine agus ar chiníochas, agus shínigh Éire roinnt conarthaí idirnáisiúnta maidir le ciníochas:<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ihrec.ie/ga/topics/racism|teideal=Ciníochas|dáta=2024|language=ga|work=IHREC - Irish|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> * Is cosaint iad na hAchtanna um Chomhionannas Fostaíochta agus na hAchtanna um Stádas Comhionann ar idirdhealú ar bhonn cine in Éirinn. * An tAcht um Thoirmeasc ar Ghríosú chun Fuatha, 1989 * An tAcht um Cheartas Coiriúil (Cionta Fuatha), 2024 * Leagtar amach gníomhartha chun deireadh a chur le hidirdhealú ciníoch i gCoinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir le hIdirdhealú Ciníoch a Dhíothú. * Soláthraíonn Caighdeáin an Choimisiúin Eorpaigh i gcoinne an Chiníochais agus na hÉadulaingthe moltaí maidir le gníomhartha chun aghaidh a thabhairt ar chiníochas == Cabhair == Má tá ciníochas á fhulaingt ag duine, tá liosta de na hionaid tuairiscithe ag Líonra na hÉireann i gCoinne an Chiníochais ar féidir leat teagmháil a dhéanamh leo ag [https://inar.ie/ireport-reporting-centres/ Ionad Tuairiscithe iReport | INAR].<ref>{{Lua idirlín|url=https://inar.ie/ireport-reporting-centres/|teideal=iReport Reporting Centres {{!}} INAR|language=en-GB|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> Is féidir éan eachtra a thuairisciú go díreach don Gharda Síochána ag do Stáisiún Gardaí áitiúil nó ar líne - más coir fhuatha atá i gceist - ag [https://www.garda.ie/en/reportahatecrime/ Coir Fhuatha a Thuairisciú ar Líne] - an Garda Síochána.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.garda.ie/en/reportahatecrime|teideal=Hate Crime Online Reporting|language=en|work=Garda|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Eachtraí ciníocha in Éirinn|Eachtraí ciníocha in Éirinn]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Ciníochas]] [[Catagóir:Sochaí na hÉireann]] 7jk8a8shliqaff38unz08jqslszw0nb 1327396 1327395 2026-09-05T23:51:06Z TGcoa 21229 1327396 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Shankill_gospel_hall,_Belfast_-_geograph.org.uk_-_2932975.jpg|mion|220x220px|2026: Dódh seanhalla eaglaise go talamh ar [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]]; cheannaigh lánúin as an India é, agus i gceist acu siopa grósaera a oscailt ann]] [[Íomhá:JimAllister.jpg|mion|261x261px|Jim Allister, [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe]] : "inimirce neamhrialaithe"'','' dar leis in 2026]] [[Íomhá:2023 Dublin riot - bus burning (cropped).jpeg|mion|220x220px|[[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023]] : bus trí thine, [[Sráid Uí Chonaill|Sráíd Uí Chonaill]]]] Bíonn ciníochas le sárú ag an-chuid daoine in Éirinn gach lá.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/ciniochas-in-eirinn-agus-an-dushlan-moralta-ata-romhainn/|teideal=Ciníochas in Éirinn agus an dúshlán morálta atá romhainn|údar=Noah Mac Seagháin|dáta=17 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> == Polasaithe == Cuireadh an Phlean Gníomhaíochta Náisiúnta i gCoinne an Chiníochais i bhfeidhm sa bhliain 2023. Tá maoiniú le fáil do thionscadail náisiúnta agus réigiúnacha, chomh maith le tionscnaimh áitiúla, arb é is aidhm dóibh ciníochas a chomhrac agus comhionannas ciníoch agus comhtháthú pobail a chothú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/an-roinn-leana%C3%AD-m%C3%ADchumais-agus-comhionannais/preaseisiuinti/glao-maoinithe-%C3%A9ire-i-gcoinne-an-chin%C3%ADochais-f%C3%B3gartha-ag-an-aire-joe-obrien/|teideal=Glao maoinithe Éire i gCoinne an Chiníochais fógartha ag an Aire Joe O'Brien|dáta=2023-05-02|language=ga|work=gov.ie|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> == An Tuaisceart == Tháinig méadú ar eachtraí fuatha in aghaidh dhaoine ón Áise agus ón Afraic i dTuaisceart Éirinn san 2010idí, agus go háirithe ó 2016 ar aghaidh, bliain an reifrinn a ghlac leis an m[[Breatimeacht]] ; chonacthas ardú go ginearálta ar mhaslú nó ionsaí ar inimircigh. Ní de thaisme go raibh an pobal míshuaimhneach agus imníoch faoina stádas i ré an Bhreatimeachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-an-ciniochas-eirithe-nios-coitianta-na-an-seicteachas/|teideal=Tá an ciníochas éirithe níos coitianta ná an seicteachas|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=11 Meitheamh 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> Rinne comhlacht neamhspleách Pivotal [[taighde]] thar ceann an [[Coimisiúin Comhionannais Thuaisceart Éireann|Choimisiúin Comhionannais Thuaisceart Éireann]] féachaint le faisnéis bheacht a fháil faoin gceist ‘''Tionchar an Bhreatimeachta ar Mhionlaigh Eitneacha agus Inimircigh i dTuaisceart Éireann''’. Scrúdaíodh fíorthaithí agus braistint na ndaoine chomh maith leis na torthaí shocheacnamaíocha a bhí agus a bheidh ag an mBreatimeacht ar na mionlaigh sin abhus.<ref>{{Lua idirlín|url=https://equalityni.org/super-pdf/impact-of-brexit-on-minority-ethnic-and-migrant-people-in-northern-ireland.pdf|teideal=IMPACT OF BREXIT ON MINORITY ETHNIC AND MIGRANT PEOPLE IN NORTHERN IRELAND|údar=equalityni.org Equality Commission for Northern Ireland|dáta=2023|dátarochtana=2023}}{{Dead link|date=Aibreán 2026|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/news/northernirelandnews/2023/06/07/news/ethnic_minorities_believe_racism_in_ni_has_risen_since_brexit_report_finds-3332127/|teideal=Ethnic minorities believe racism in NI has risen since Brexit, report finds|údar=Paul Ainsworth|dáta=2023-06-07|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2023-06-12}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishlegal.com/articles/racism-part-of-daily-life-in-northern-ireland-after-brexit|teideal=Racism ‘part of daily life’ in Northern Ireland after Brexit|dáta=2023-06-08|language=en|work=Irish Legal News|dátarochtana=2023-06-12}}</ref> D’airigh go leor gur thug Breatimeacht ugach do dhaoine chun naimhdeas d’inimircigh a nochtadh. == An Ghaeilge == Níl Gaeilge ar bith ag fórmhór na gciníoch a bhíonn ag tabhairt amach fá ‘chaolú féiniúlachta na hÉireann’ nó ‘caolú féiniúlachta na nGael’. Is teanga choilíneach agus teanga chiníoch é an Béarla in Éirinn le fada an lá. Is ionann coincheap an ‘chine’ agus coincheap na réadmhaoine, gan dabht ar bith, agus is tríd an Bhéarla is mó a neartaítear an coincheap seo.<ref name=":0" /> == Dlí == Tá roinnt dlíthe ag Éirinn chun aghaidh a thabhairt ar chine agus ar chiníochas, agus shínigh Éire roinnt conarthaí idirnáisiúnta maidir le ciníochas:<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ihrec.ie/ga/topics/racism|teideal=Ciníochas|dáta=2024|language=ga|work=IHREC - Irish|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> * Is cosaint iad na hAchtanna um Chomhionannas Fostaíochta agus na hAchtanna um Stádas Comhionann ar idirdhealú ar bhonn cine in Éirinn. * An tAcht um Thoirmeasc ar Ghríosú chun Fuatha, 1989 * An tAcht um Cheartas Coiriúil (Cionta Fuatha), 2024 * Leagtar amach gníomhartha chun deireadh a chur le hidirdhealú ciníoch i gCoinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir le hIdirdhealú Ciníoch a Dhíothú. * Soláthraíonn Caighdeáin an Choimisiúin Eorpaigh i gcoinne an Chiníochais agus na hÉadulaingthe moltaí maidir le gníomhartha chun aghaidh a thabhairt ar chiníochas == Cabhair == Má tá ciníochas á fhulaingt ag duine, tá liosta de na hionaid tuairiscithe ag Líonra na hÉireann i gCoinne an Chiníochais ar féidir leat teagmháil a dhéanamh leo ag [https://inar.ie/ireport-reporting-centres/ Ionad Tuairiscithe iReport | INAR].<ref>{{Lua idirlín|url=https://inar.ie/ireport-reporting-centres/|teideal=iReport Reporting Centres {{!}} INAR|language=en-GB|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> Is féidir éan eachtra a thuairisciú go díreach don Gharda Síochána ag do Stáisiún Gardaí áitiúil nó ar líne - más coir fhuatha atá i gceist - ag [https://www.garda.ie/en/reportahatecrime/ Coir Fhuatha a Thuairisciú ar Líne] - an Garda Síochána.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.garda.ie/en/reportahatecrime|teideal=Hate Crime Online Reporting|language=en|work=Garda|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Eachtraí ciníocha in Éirinn|Eachtraí ciníocha in Éirinn]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Ciníochas]] [[Catagóir:Sochaí na hÉireann]] pa87l5h24oqt9y4ufvuf594s7jlcqg3 1327397 1327396 2026-09-06T00:00:29Z TGcoa 21229 1327397 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Shankill_gospel_hall,_Belfast_-_geograph.org.uk_-_2932975.jpg|mion|220x220px|2026: Dódh seanhalla eaglaise go talamh ar [[Bóthar na Seanchille|Bhóthar na Seanchille]]; cheannaigh lánúin as an India é, agus i gceist acu siopa grósaera a oscailt ann]] [[Íomhá:JimAllister.jpg|mion|261x261px|Jim Allister, [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe]] : "inimirce neamhrialaithe"'','' dar leis in 2026]] [[Íomhá:2023 Dublin riot - bus burning (cropped).jpeg|mion|220x220px|[[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023]] : bus trí thine, [[Sráid Uí Chonaill|Sráíd Uí Chonaill]]]] Bíonn ciníochas le sárú ag an-chuid daoine in Éirinn gach lá.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/ciniochas-in-eirinn-agus-an-dushlan-moralta-ata-romhainn/|teideal=Ciníochas in Éirinn agus an dúshlán morálta atá romhainn|údar=Noah Mac Seagháin|dáta=17 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> I dTuaisceart Éireann tháinig méadú chomh mór sin ar choireanna ciníocha sna 2020idí go bhfuil siad anois níos líonmhaire ná cinn [[Seicteachas|sheicteacha]]. <ref name=":1" /> == Polasaithe == Cuireadh an Phlean Gníomhaíochta Náisiúnta i gCoinne an Chiníochais i bhfeidhm sa bhliain 2023. Tá maoiniú le fáil do thionscadail náisiúnta agus réigiúnacha, chomh maith le tionscnaimh áitiúla, arb é is aidhm dóibh ciníochas a chomhrac agus comhionannas ciníoch agus comhtháthú pobail a chothú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/an-roinn-leana%C3%AD-m%C3%ADchumais-agus-comhionannais/preaseisiuinti/glao-maoinithe-%C3%A9ire-i-gcoinne-an-chin%C3%ADochais-f%C3%B3gartha-ag-an-aire-joe-obrien/|teideal=Glao maoinithe Éire i gCoinne an Chiníochais fógartha ag an Aire Joe O'Brien|dáta=2023-05-02|language=ga|work=gov.ie|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> == An Tuaisceart == Tháinig méadú ar eachtraí fuatha in aghaidh dhaoine ón Áise agus ón Afraic i dTuaisceart Éirinn san 2010idí, agus go háirithe ó 2016 ar aghaidh, bliain an reifrinn a ghlac leis an m[[Breatimeacht]] ; chonacthas ardú go ginearálta ar mhaslú nó ionsaí ar inimircigh. Ní de thaisme go raibh an pobal míshuaimhneach agus imníoch faoina stádas i ré an Bhreatimeachta.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-an-ciniochas-eirithe-nios-coitianta-na-an-seicteachas/|teideal=Tá an ciníochas éirithe níos coitianta ná an seicteachas|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=11 Meitheamh 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> Rinne comhlacht neamhspleách Pivotal [[taighde]] thar ceann an [[Coimisiúin Comhionannais Thuaisceart Éireann|Choimisiúin Comhionannais Thuaisceart Éireann]] féachaint le faisnéis bheacht a fháil faoin gceist ‘''Tionchar an Bhreatimeachta ar Mhionlaigh Eitneacha agus Inimircigh i dTuaisceart Éireann''’. Scrúdaíodh fíorthaithí agus braistint na ndaoine chomh maith leis na torthaí shocheacnamaíocha a bhí agus a bheidh ag an mBreatimeacht ar na mionlaigh sin abhus.<ref>{{Lua idirlín|url=https://equalityni.org/super-pdf/impact-of-brexit-on-minority-ethnic-and-migrant-people-in-northern-ireland.pdf|teideal=IMPACT OF BREXIT ON MINORITY ETHNIC AND MIGRANT PEOPLE IN NORTHERN IRELAND|údar=equalityni.org Equality Commission for Northern Ireland|dáta=2023|dátarochtana=2023}}{{Dead link|date=Aibreán 2026|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/news/northernirelandnews/2023/06/07/news/ethnic_minorities_believe_racism_in_ni_has_risen_since_brexit_report_finds-3332127/|teideal=Ethnic minorities believe racism in NI has risen since Brexit, report finds|údar=Paul Ainsworth|dáta=2023-06-07|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2023-06-12}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishlegal.com/articles/racism-part-of-daily-life-in-northern-ireland-after-brexit|teideal=Racism ‘part of daily life’ in Northern Ireland after Brexit|dáta=2023-06-08|language=en|work=Irish Legal News|dátarochtana=2023-06-12}}</ref> D’airigh go leor gur thug Breatimeacht ugach do dhaoine chun naimhdeas d’inimircigh a nochtadh. == An Ghaeilge == Níl Gaeilge ar bith ag fórmhór na gciníoch a bhíonn ag tabhairt amach fá ‘chaolú féiniúlachta na hÉireann’ nó ‘caolú féiniúlachta na nGael’. Is teanga choilíneach agus teanga chiníoch é an Béarla in Éirinn le fada an lá. Is ionann coincheap an ‘chine’ agus coincheap na réadmhaoine, gan dabht ar bith, agus is tríd an Bhéarla is mó a neartaítear an coincheap seo.<ref name=":0" /> == Dlí == Tá roinnt dlíthe ag Éirinn chun aghaidh a thabhairt ar chine agus ar chiníochas, agus shínigh Éire roinnt conarthaí idirnáisiúnta maidir le ciníochas:<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ihrec.ie/ga/topics/racism|teideal=Ciníochas|dáta=2024|language=ga|work=IHREC - Irish|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> * Is cosaint iad na hAchtanna um Chomhionannas Fostaíochta agus na hAchtanna um Stádas Comhionann ar idirdhealú ar bhonn cine in Éirinn. * An tAcht um Thoirmeasc ar Ghríosú chun Fuatha, 1989 * An tAcht um Cheartas Coiriúil (Cionta Fuatha), 2024 * Leagtar amach gníomhartha chun deireadh a chur le hidirdhealú ciníoch i gCoinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir le hIdirdhealú Ciníoch a Dhíothú. * Soláthraíonn Caighdeáin an Choimisiúin Eorpaigh i gcoinne an Chiníochais agus na hÉadulaingthe moltaí maidir le gníomhartha chun aghaidh a thabhairt ar chiníochas == Cabhair == Má tá ciníochas á fhulaingt ag duine, tá liosta de na hionaid tuairiscithe ag Líonra na hÉireann i gCoinne an Chiníochais ar féidir leat teagmháil a dhéanamh leo ag [https://inar.ie/ireport-reporting-centres/ Ionad Tuairiscithe iReport | INAR].<ref>{{Lua idirlín|url=https://inar.ie/ireport-reporting-centres/|teideal=iReport Reporting Centres {{!}} INAR|language=en-GB|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> Is féidir éan eachtra a thuairisciú go díreach don Gharda Síochána ag do Stáisiún Gardaí áitiúil nó ar líne - más coir fhuatha atá i gceist - ag [https://www.garda.ie/en/reportahatecrime/ Coir Fhuatha a Thuairisciú ar Líne] - an Garda Síochána.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.garda.ie/en/reportahatecrime|teideal=Hate Crime Online Reporting|language=en|work=Garda|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Eachtraí ciníocha in Éirinn|Eachtraí ciníocha in Éirinn]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Ciníochas]] [[Catagóir:Sochaí na hÉireann]] p37dzy9d1nasayg1824ybc020659np9 14 128362 1327388 2026-09-05T23:06:01Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Eachtraí ciníocha]] [[Catagóir:Coireanna in Éirinn]]' 1327388 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eachtraí ciníocha]] [[Catagóir:Coireanna in Éirinn]] d2q6uarphuacfvwpl7adizxasmbm37c 0 128363 1327403 2026-09-06T11:37:03Z JSeke 70207 Bhog JSeke an leathanach [[Drochaid a'Bhuinne]] go [[Drochaid Bhunaich]]: Misspelled title 1327403 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Drochaid Bhunaich]] ber2nvc9gvk3xit1sl3qbfqcxywyx52