Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2713 1327438 1294946 2026-09-06T22:50:01Z TGcoa 21229 1327438 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil|codi_postal=D13}} [[Íomhá:Howth head.jpg|220x220px|clé|thumb|Ceann Bhinn Éadair.]] [[Sráidbhaile]] [[Cois Fharraige|cois farraige]] ar an taobh thuaidh de [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] í '''Binn Éadair'''.<ref name='Logainm'>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/17540|title=Binn Éadair/Howth {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-07-10|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Tá an chuid is mó den [[Baile|bhaile]] suite ar [[leithinis]] i g[[Cuan Bhaile Átha Cliath]], ar a dtugtar Ceann Bhinn Éadair. Cuid de [[Fine Gall]] atá ann. Dar le [[daonáireamh]] 2016, bhí 8,277 duine ina gcónaí ann. Tá [[calafort]] [[iascaireacht]]a agus [[seoltóireacht]]a ann. [[Íomhá:Howth lighthouse.jpg|clé|mion|teach solais|220x220px]] ==Tíreolaíocht== Tá Binn Éadair suite 13 [[ciliméadar]] (8.1 míle) soir ó thuaidh ón [[Baile Átha Cliath|ardchathair]]. Tá an sráidbhaile féin lonnaithe ar an bpointe den [[Leithinis|leithinis]] is faide ó thuaidh. Níl ach baile amháin eile in aice leis - mar atá, [[Cill Fhionntáin]]. [[Íomhá:Howth Beach, Co. Fingal (506149) (26268730571).jpg|clé|mion|an trá|220x220px]] ==Stair== Tá [[caisleán]] de chuid an [[15ú haois]] ann agus [[Tuama seomrach|tuama]] [[An Réamhstair|réamhstairiúil]] a dtugtar Uaigh Aoidín air. [[Íomhá:Howth Castle and Environs.jpg|clé|mion|[[caisleán]]|220x220px]] Tugadh [[Tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair|900 gunna isteach]] anseo chun [[na hÓglaigh]] a armáil i mí Iúil [[1914]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}} {{Síol-tír-ie}} [[Catagóir:Binn Éadair|Binn Éadair]] [[Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath]] 1b99xr1mxdka8mv7mrylnrcbt6h9bwq 0 3295 1327473 1241742 2026-09-06T23:19:31Z TGcoa 21229 1327473 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}Ceantar in [[Iorras]] i dtuaisceart [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]] in iarthar na [[Éire|hÉireann]] is ea '''Ceathrú Thaidhg'''<ref name='Logainm'>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1414321|title=Ceathrú Thaidhg/Carrowteige {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2024-10-30|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> ([[Béarla]]: ''Carrowteige'' — ach níl stádas oifigiúil ag an bhfoirm ghalldaithe, ós rud é gur ceantar Gaeltachta é seo). Tá Ceathrú Thaidhg suite i nGaeltacht Mhaigh Eo agus deirtear gurb é an ceantar seo an ceantar Gaeltachta is láidre sa gcontae. Deirtear chomh maith go bhfuil an Ghaeilge sa gceantar seo leathbhealach idir Gaeilge Chonamara agus Gaeilig Thír Chonaill i dtaobh an fhoclóra dhó. Tá baile Cheathrú Thaidhg suite in [[Iorras]] idir Ceathrú na gCloch agus [[Port an Chlóidh|Port a' Chlóidh]], dhá mhíle is fiche ó [[Béal an Mhuirthead|Bhéal a' Mhuirthead]]. Tá sé cois trá agus lonnaithe idir dhá chnoc - Cnoc a' Ghairtéil agus Cnoc an Daimh. Tá teach an phosta, siopa, ionad eolais na Seanscoile, naíonra, scoil náisiúnta, halla, séipéal Mhuire gan Smál agus teach an phobail i gCeathrú Thaidhg. Tá na tithe scartha amach óna chéile. Tagann roinnt mhaith cuairteoirí chun an cheantair, agus scoláirí ag foghlaim Gaeilge. Níl trá ar bith sa mbaile féin ach tá sé gar do thrá na Rinne Rua. == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc Sheachtracha == * [http://www.logainm.ie/Viewer.aspx?text=carrowteigue&streets=yes/ Ceathrú Thaidhg logainm.ie]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.youtube.com/watch?v=QiWk4bysTbU/ Ceathrú Thaidhg Youtube] * [http://www.youtube.com/watch?v=UP4nXlKJx_4/ Monolingual Irish Speaker Youtube] {{Síol-tír-ie}} [[Catagóir:An Fhíor-Ghaeltacht|Ceathru Thaidhg]] [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] hkf6eqmyf4tnh9izr6ilqnjokbxyf6i 0 3300 1327457 1307033 2026-09-06T23:12:07Z TGcoa 21229 1327457 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is baile margaidh é '''Béal an Mhuirthead,'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1412575|title=Béal an Mhuirthead/Belmullet {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> agus timpeall 2000 duine ina gcónaí ann. Tá sé suite ar mhuineál leithinis [[An Muirthead|an Mhuirthead]] i g[[Contae Mhaigh Eo]]. Tá dhá chuan os comhair a chéile ann ar dhá thaobh an bhaile. Tógadh stáisiún garda cósta sa bhliain 1822 san áit a bhfuil baile Bhéal an Mhuirthead anois. [[Íomhá:Ellybaywintererris pen belmullet.JPG|clé|250px|thumb|[[Aird Oilí|Cuan Oilí]]]] Sa bhliain 1825, bheartaigh William Henry Carter (tiarna talún agus [[Ailtireacht|ailtire]] áitiúil) ar a bhaile féin a bhunú, agus dá bhrí sin thóg sé féin agus an Bord Iascaireachta cé nua sa bhliain 1826. Is éard a bhí mar chuspóir ag W.H. Carter ná baile margaidh a chur ar bun agus laghdú a dhéanamh ar thábhacht an Gheata Mhóir, sráidbhaile Muirtheadach níos sine a bhunaigh muintir Bingham, treabhchas cumhachtach. Cuireadh margadh míosúil eallaigh ar siúl i mBéal an Mhuirthead, agus is gearr gur tháinig rath air, cé gurb é an Geata Mór a bhí thíos leis. Chuir muintir Bingham i gcoinne na háite nua, ach bhí a sráidbhaile féin beagnach tréigthe ag lucht tráchtála faoi dheireadh na naoú haoise déag. Mar sin féin, rinne an [[An Gorta Mór|Drochshaol]] an-díobháil do Bhéal an Mhuirthead i ndaichidí na haoise, agus thug a neart daoine a n-aghaidh ar na [[Stáit Aontaithe]] agus ar an mBreatain. I ndeireadh na fichiú haoise, tháinig rath nua ar an áit agus geilleagar na tíre ag borradh, rud ba chúis le daonra an bhaile a mhéadú. Tá Béal an Mhuirthead laistigh de theorainn [[An Ghaeltacht#Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo|Ghaeltacht Mhaigh Eo]], ach Béarla atá in uachtar ann. Mar sin féin, is iomaí mac léinn a théann ar U.I.S.C.E., coláiste [[Gaeilge]] atá ar leithinis i ngar den bhaile, i rith an tsamhraidh. Bhí 'The Playboy of the Western World,' dráma le [[John Millington Synge]], bunaithe ar a bhfaca sé thart faoi Bhéal an Mhuirthead. Synge a chum 'Danny,' dán faoi scraiste ar dhúnmharaigh drong áitiúil é agus é ag filleadh ar Bhéal an Mhuirthead as [[Beannchar (Contae Mhaigh Eo)|Beannchar]] in [[Iorrais]]. Ligeann Béal an Mhuirthead isteach chuig leithinis Mhuirtheadach thú. Tá clú an [[Béaloideas na hÉireann|bhéaloideasa]] agus na staire ar thuaisceart Mhaigh Eo. Tagann a lán imirceach ar ais ó Shasana gach bliain le haghaidh '[[Lá an Logha]]' ar an 15ú lá de Mhí Lúnasa. == Naisc sheachtracha == * [http://www.logainm.ie/1412575.aspx Béal an Mhuirthead logainm.ie] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-ie}} {{DEFAULTSORT:Beal an Mhuirthead}} [[Catagóir:BSG gan aitheantas]] [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] kjpjex44ngisoxk7ejybrkdb5kyafca 0 3311 1327435 1321305 2026-09-06T22:46:30Z TGcoa 21229 1327435 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Is í '''Acaill'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/36851|title=Acaill/Achill Island {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> an t-[[oileán]] is mó de chuid na h[[Éire|Éireann]]. Tá sí suite ar an g[[cósta]] thiar, i [[Contae Mhaigh Eo|gContae Mhaigh Eo]], i [[Cúige Chonnacht|gCúige Chonnacht]]. Tá 2,569 duine ina gcónaí ann. Tá leithinis an Chorráin i bparóiste Acla. [[Íomhá:Oileán Acla.jpg|clé|mion|220x220px]] == Tíreolaíocht == ''[[Iolar]]'' is ciall le ''Acaill''. Tá achar 146 [[ciliméadar]] (57 míle cearnach) cearnach ann. Is é an [[Cruachán]] (688m) an pointe is airde ar an oileán. Tá [[Aill|aillte]] an Chruacháin, ar an taobh thiar den oileán, ar na tríú h[[aill]]<nowiki/>te [[farraige]] is airde san [[An Eoraip|Eoraip]]. Tá [[Acaill Bheag]] díreach taobh ó dheas d'Acaill, ós comhair na Cé Móire i g[[An Chloch Mhór, Contae Mhaigh Eo|Cloch Mhór]]. == Stair == Bhí sampla neamhchoitianta de shéadchomhartha deasghnátha ón g[[An Chré-umhaois|Cré-Umhaois]] aimsithe ar Oileán Acla sa bhliain 2025. Bhí an t-ailíniú cloiche i bhfolach ag crainn ársa a leagadh síos le linn [[Stoirm Éowyn]] 2025. Rinneadh an fhionnachtain le linn turas seandálaíochta le mic léinn Mheiriceánacha ar cuairt ó [[Ollscoil Notre Dame]] in Indiana. Bhí na mic léinn ar thréimhse thar lear in Ollscoil na Gaillimhe agus i [[Mainistir Choill Mhór]]. Tá raidhse séadchomharthaí agus dúnta réamhstairiúla ar Oileán Acla ach tá an suíomh Cré-Umhaoise seo atá ag breathnú amach ar Chuan Mó ar cheann de na cinn is suntasaí.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/20-me%C3%A1n-f%C3%B3mhair-2025-baile-%C3%A1tha-cliath/id1525428808?i=1000727633768|teideal=Nuacht Mhall (Baile Átha Cliath)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=20 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-09-20}}</ref> == Cois fharraige == Déantar [[tonnmharcaíocht]] go coitianta ar an Trá Mór i gCaol. Tháinig [[bád]] tarrthála go hAcaill i [[samhradh]] na bliana 1996. Tá sé ar stáisiún anois i g[[Cill Damhnait]]. === Tránna === Sa bhliain 1984 bhí [[stoirm]] mhór in iarthar na tíre.<ref>Eleathanach 274, 21 Deireadh Fómhair 2017</ref> Bhain an stoirm an [[gaineamh]] go léir ó Thrá Dumhach ar Oileán Acla. Bhí an gaineamh go léir imithe san [[Farraige|fharraige]] agus ní raibh ach clocha agus [[carraig]]<nowiki/>eacha fágtha [[Cois Fharraige|cois farraige]]. Ach sa bhliain 2017, tháinig [[tonn]]<nowiki/>ta móra agus chuir an fharraige gaineamh ar ais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/sandy-beach-ireland-reappears-30-years-washed-away-winds-a7724801.html|teideal=Beach reappears overnight in freak tide after being washed away 33 years ago|dáta=2017-05-09|language=en|work=The Independent|dátarochtana=2025-09-20}}</ref> D'fhill trá eile tamaill níos déanaí. I Samhain 2017, tharla an rud céanna le trá eile ar an oileán. Bhí Béal na hAisléime imithe le 12 bhliain anuas.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/irish-beach-reappears-storm-vanish-12-years-ago-ireland-republic-ashleam-bay-achill-a8066771.html|teideal=Beach reappears overnight after vanishing 12 years ago|dáta=2017-11-21|language=en|work=The Independent|dátarochtana=2025-09-20}}</ref> Níl a fhios ag aon duine an bhfanfaidh an gaineamh an uair seo nó an imeoidh sé sna [[Tonn|tonnta]] arís.  <gallery> Íomhá:Achillislandwest.jpg|Ceann Acla Íomhá:Achill Island.jpg|Trá Mór agus [[Cruachán]] Íomhá:Achill Ireland Keem bay.jpg|Cuan na Cuime Íomhá:Deserted Village at Slievemore.jpg|Baile Tréigthe Íomhá:Small beach at the eastern end of Ashleam Bay - geograph.org.uk - 407570.jpg|Béal na hAisléime </gallery> == Gaeilge == Tá an leath thoir d'Oileán Acla agus [[leithinis]] an Chorráin i n[[An Ghaeltacht|Gaeltacht]] Acla. Ach tá i bhfad níos mó [[An Ghaeilge|Gaeilge]] sa Chorrán anois. == Féach freisin == * [[Misean Acla]] == Naisc == * [http://www.visitachill.com/ie/index.html www.visitachill.com] * [http://www.achilltourism.com www.achilltourism.com] * [http://www.maritimehistory.org/achill.html www.maritimehistory.org/achill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928212019/http://www.maritimehistory.org/achill.html |date=2007-09-28 }} == Léitheoireacht bhreise == * [[Áine Ní Bhreisleáin]]. (2022). [https://www.independent.ie/seachtain/sciuird-an-tsamhraidh-costa-brea-tranna-galanta-agus-radhairc-aille-i-maigh-eo/41851772.html Sciuird an tsamhraidh: cósta breá, tránna galánta agus radhairc áille i Maigh Eo]. [[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]. == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Acaill| ]] [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Oileáin Ghaeltachta]] [[Catagóir:Oileáin na hÉireann]] [[Catagóir:Oileáin Chonnachta|Acaill]] [[Catagóir:Oileáin Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Gaeltacht]] rjc0zfwkgntn8bdv8gl3ek28k6mm94b 0 4138 1327453 1274704 2026-09-06T23:09:29Z TGcoa 21229 1327453 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Baile]] in iarthuaisceart [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]] is ea '''Gob an Choire'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/37015|title=Gob an Choire/Achill Sound {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> (''Achill Sound'' as Béarla). Tá sé suite ar [[Acaill]], ar an taobh thoir den [[oileán]]. Ceanglaíonn Droichead [[Michael Davitt (feachtasóir)|Mícheál Dáibhéad]] le [[leithinis]] an [[An Corrán Buí, Buiríos Umhaill|Chorráin]] agus mórthír Chontae Mhaigh Eo. == Saol == Go hoifigiúil, cuid de [[An Ghaeltacht|Ghaeltacht]] Mhaigh Eo atá ann, cé go bhfuil [[An Béarla|Béarla]] níos forleithne i nGob an Choire faoi láthair. Tá teach cúirte an oileáin i nGob an Choire in aice le stáisiún na n[[Garda Síochána|gardaí]] díreach roimh an droichead isteach ar an oileán. Is beag [[crann]] atá le fáil in Acaill seachas [[Coillte|coill]] Ghleann Dairbhre in aice le Gob an Choire. == Béaloideas == De réir na scéalta, fadó ní bhíodh hata ag gach duine san oileán ach bhíodh hata ag an bpobal. Bhíodh an hata seo ar crochadh ar phósta i nGob an Choire i dtreo go mbeadh éinne a bhí ar a bhealach chun an bhaile mhóir é a chaitheamh agus a chur ar ais ar an bpósta agus é ar a bhealach abhaile. == Stair<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Leannán Dá Ġráḋ a Fuair Bás|url=http://dx.doi.org/10.2307/20547873|journal=Comhar|date=1944|issn=0010-2369|pages=3|volume=3|issue=8|doi=10.2307/20547873|author=Máirtín Ó Direáin}}</ref> == Tógadh an chéad [[Droichead|dhroichead]] chun Oileán Acla a cheangal le Co. Mhaigh Eo sa bhliain 1887. Ainmníodh an droichead in ómós do [[Mícheál Dáibhéad (polaiteoir)|Michael Davitt]], a bhunaigh [[Conradh na Talún]]. Seacht mbliana ina dhiaidh sin, sa bhliain 1894, leathnaíodh líne [[Iarnród|iarnróid]] Chathair na Mart - [[Baile Uí Fhiacháin]] chomh fada leis an mbaile. Mar thoradh ar na forbairtí sin, bhí Acaill níos inrochtana, cé go raibh tragóid i gceist leis an dul chun cinn seo freisin. Bhí coirp na n-íospartach ó thragóid bhá Chuan Mó ar an gcéad turas ar an líne [[iarnród|iarnróid]] chun an oileáin. Bádh 32 duine. Ar an [[17 Meán Fómhair]] [[1937]], cailleadh deichniúr daoine óga as Acaill i d[[tine]] i [[scioból]] in aice le [[Cathair Cheann Tulaich]] (Kirkintilloch) in [[Albain]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/irish/video_audio/player/664/gaeilge/|teideal=BBC - Irish - Audio & Video|language=ga|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2021-09-17}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theirishstory.com/2012/09/24/the-kirkintilloch-tragedy-1937/|teideal=The Kirkintilloch Tragedy, 1937 – The Irish Story|údar=theirishstory.com|language=en-GB|dátarochtana=2021-09-17|archivedate=2023-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230216150511/https://www.theirishstory.com/2012/09/24/the-kirkintilloch-tragedy-1937/}}</ref> Ag piocadh [[Práta|fataí]] a bhí siad ('tattie howkers’).<ref>http://www.mayococo.ie/ga/Seirbhisi/OifignaGaeilge/Nuachtlitreacha/2011Newsletters/Lúnasa2011/Articles/Article,16459,ga.aspx{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.mayo.ie/en-ie/irish-coming-soon|teideal=/Nuachtlitreacha/2011Newsletters/Lúnasa2011/Articles/Article,16459|údar=MayoCoco.ie|dáta=2011|language=ga|work=MayoCoCo|dátarochtana=2021-09-17|archivedate=2021-09-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210917212705/https://www.mayo.ie/en-ie/irish-coming-soon}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.britishpathe.com/video/farm-fire-in-kirkintilloch|teideal=Farm Fire In Kirkintilloch|údar=British Pathé|language=en-GB|work=www.britishpathe.com|dátarochtana=2021-09-17}}</ref>Tháinig na deirfiúracha go léir slán as...ina gcónaí i dteachín in aice leis na buachaillí. Iompraíodh na [[Corp an duine|coirp]] ar an líne idir [[Cathair na Mart]] agus Gob an Choire, an t-aistear deireanach a rinneadh ar an gcuid seo den iarnród choíche. == Íomhánna == <gallery> Íomhá:Achill Sound Hotel - geograph.org.uk - 919845.jpg|Óstán Íomhá:Achill Sound Library - geograph.org.uk - 919853.jpg|Leabharlann Íomhá:Achill Sound Post Office, Ireland.jpg|Oifig an phoist Íomhá:Sisters of Mercy Church, Achill Sound - geograph.org.uk - 919861.jpg|Eaglais Íomhá:Achill Sound, Achill Island Co. Mayo, Sisters of Mercy Roman Catholic Church - geograph.org.uk - 223048.jpg|Eaglais Íomhá:Achill railway station 1994.jpg|Iarnród, 1994 Íomhá:Bridge over Achill Sound - geograph.org.uk - 240707.jpg|Droichead Íomhá:Michael Davitt Bridge.png|Droichead Íomhá:Michael Davitt Bridge at night.png|Droichead Íomhá:IRL Jan99 36 (9280738104).jpg|Caisleán Íomhá:The castle and Corraun Hill - geograph.org.uk - 1037306.jpg|Caisleán Íomhá:Church ruin by Achill Sound - geograph.org.uk - 1033870.jpg|Radharc </gallery> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Acaill]] [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] rd7ofrwh02t4z6mwzp4r1lklxjszoj6 0 4139 1327445 1244206 2026-09-06T22:57:37Z TGcoa 21229 1327445 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Sráidbhaile beag tuaithe i g[[Contae Mhaigh Eo]] is ea '''an Eachléim'''<ref name='Logainm'>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/35252|title=An Eachléim/Aghleam {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-24|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> ina bhfuil na gnáthfhoirgnimh, mar shampla bunscoil, siopa agus séipéal Tá ionad oidhreachta, Ionad Deirbhile Eachléim, suite ann. [[Íomhá:Village shop at Eachleim - Aughleam - geograph.org.uk - 1854853.jpg|clé|mion]] D'eascair an t-ainm seo as na focail ''each'' (capall) agus ''léim'', mar deirtear gur léim capall miotasach ó oirthear an cheantair chun an iarthair agus gur mar sin a thugtar ''Eachléim'' ar an talamh idir an dá áit. Dar leis an ''Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht'', stádas Gaeltachta ag leibhéal C a bheadh ag an gceantar thart ar an Eachléim. Dá mbeadh dhá theaghlach eile sa toghroinn ag cáiliú faoi dheontas Scéim Labhairt na Gaeilge, bheadh an Eachléim i dteideal aitheantas i gCatagóir B. == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc Sheachtracha == * [http://ionaddeirbhile.ie/ Ionad Deirbhile] * [//www.rte.ie/radio/radioplayer/rteradioweb.html#!rii=17%3A3498553%3A1751%3A07%2D03%2D2013%3A/ Canúint Eachléim] {{Síol-tír-ie}} {{DEFAULTSORT:Eachléim, An}} [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] og9z3gxftev74sa9phfaqoq8w880fxb 0 4161 1327444 1161915 2026-09-06T22:55:32Z TGcoa 21229 1327444 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Baile in oirthuaisceart [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]] is ea '''Baile an Chaisil'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1412311|title=Baile an Chaisil/Ballycastle {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> (''Ballycastle'' as [[Béarla]]). Bhí cónaí ar 234 duine i shráidbhaile mBaile an Chaisil sa bhliain 2011. Bhí cónaí ar 659 duine i dtoghroinn Baile an Chaisil sa bhliain 2011. [[Íomhá:Cliffs CtyMayo IRE.jpg|thumb|left|An cósta gar don bhaile]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-ie}} [[Catagóir:Bailte i gContae Mhaigh Eo]] 21gl8u02snwjyrn5j1zva3w78bub1pq 0 4334 1327460 1223653 2026-09-06T23:12:43Z TGcoa 21229 1327460 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}Baile i g[[Contae Mhaigh Eo]] is ea '''Béal Deirg'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1390520|title=Béal Deirg/Belderg {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> (''Belderrig'' as [[Béarla]]), atá lonnaithe ar chósta thuaidh an chontae. Tá clú agus cáil ar Bhéal Deirg mar gheall ar shuíomh seandálaíochta atá gar dó, [[Achaidh Chéide]]. Tá an sráidbhaile lonnaithe go díreach i gceartlár Ghaeltacht thuaisceart Mhaigh Eo. Labhraítear canúint shainiúil de Ghaeilge Chonnacht atá cosúil le Gaeilge Uladh sa cheantar. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-ie}} [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] 41mpp5ycrdanm3vnyjmo04y70p3alup 0 4340 1327472 1214920 2026-09-06T23:19:07Z TGcoa 21229 1327472 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Íomhá:Rossportpier.jpg|deas|250px|thumb|Ros Dumhach]] Baile fearainn agus sráidbhaile in iarthuaisceart [[Contae Mhaigh Eo]] is ea '''Ros Dumhach'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/132919|title=Ros Dumhach/Rossport {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> (''Ross Port'' as [[Béarla]])<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=WBKQ_RJwDOQ Micheál Ó Conghóile - Baile Beag Ros Dumhach ] (CD - Glór Mhaigh Eo - 18)</ref>. Áirítear é faoin mbarúntacht [[Iorrais]] agus tá sé mar chuid den pharóiste [[Cill Chomáin|Chill Chomáin]]. Tá sé lonnaithe gar do bhéal [[Cnocán na Líne]] ar an ros ina chruinnítear Abhainn [[Gleann na Muaidhe]], Abhainn Muing na Bó agus Abhainn Gaoth Déanaí. Sreabhann siadsan go léir isteach san inbhear i [[Sruth Fada Conn]]. Tá achar de 1,446 acra ann. == Stair == Ba le Clann Bhairéid a bhí Ros Dumhach sa bhliain [[1636]]. '''Bournes''' Thart ar an mbliain 1707, fuair Thomas Bournes, ball d'fhórsa [[Cromail|Chromail]] ó [[Contae Shligigh|Chontae Shligigh]] seilbh ar an áit agus ar [[Moing na Bó|Mhoing na Bó]] ó Arthur Shaen. == Gás == I Mí Eanáir 2005 thosaigh [[Shell]] ag tógáil scaglann gáis i Ros Dumhach.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-cuigear-ros-dumhach-thios-le-camastail-fhianna-fai.aspx|teideal=Cúigear Ros Dumhach thíos le camastaíl Fhianna Fáil|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2022-09-01}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.askaboutireland.ie/enfo/irelands-environment/energy/non-renewable-energy-in-i/|teideal=Non-Renewable Energy in Ireland|work=www.askaboutireland.ie|dátarochtana=2022-09-01}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.google.com/maps/place/Vermilion+Energy+Corrib+Gas+plant/@54.233966,-9.8779631,23161m/data=!3m1!1e3!4m5!3m4!1s0x485905b2563722c1:0x438d1fc1b200597b!8m2!3d54.2332104!4d-9.7355271?hl=en|teideal=Vermilion Energy Corrib Gas plant · Unnamed Road, Bellagelly South, Co. Mayo, Ireland|údar=Google maps|language=en|work=Vermilion Energy Corrib Gas plant · Unnamed Road, Bellagelly South, Co. Mayo, Ireland|dátarochtana=2022-09-01}}</ref> Ba cheist chonspóideach an tógáil ag an am, mar gheall ar imníthe shláinte, sábháilteacht agus truailliú. Bhí feachtas ann, [[Shell chun Sáile]], i gcoinne na scéime. Sa bhliain 2015, bronnadh ceadúnas ar Shell chun gás a thabhairt i dtír (ach le raon coinníollacha maidir lena úsáid).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ceadúnas bronnta ar Shell scaglann gáis a fheidhmiú|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/1009/733549-ceadunas-bronnta-do-shell/|date=2015-10-09|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Beidh [[Gás na Coiribe|Gort]] [[Gás na Coiribe|na Coiribe]] ídithe i gceann cúpla bliain.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/energy-crisis-corrib-gas-field-operator-tells-taoiseach-micheal-martin-they-can-extract-fuel-for-another-decade-41945944.html|teideal=Energy crisis: Corrib gas field operator tells Taoiseach Michéal Martin they can extract fuel for another decade|language=en|work=independent|dátarochtana=2022-09-01}}</ref> == Féach freisin == * [[Gás na Coiribe]] * [[Shell chun Sáile]] * [[Cúigear Ros Dumhach]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] 5di556xd42opgnp2wtkgkq8re19ibcw 0 4900 1327415 1278657 2026-09-06T20:58:41Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1327415 wikitext text/x-wiki {{Meán Fómhair}} Is é an '''6 Meán Fómhair''' an 249ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 250ú lá i mbliain bhisigh. Tá 116 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[An tSuasalainn]] - ''Lá na Saoirse'' == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1729]] — [[Moses Mendelssohn]], fealsamh agus diagaire Gearmánach-Giúdach (b. [[1786]]) * [[1766]] — [[John Dalton]], ceimiceoir agus fisiceoir (b. [[1844]]) * [[1773]] — [[François Fournier-Sarlovèze]], ginearál Francach (b. [[1827]]) * [[1813]] — [[Isaac Butt]], polaiteoir (b. [[1879]]) * [[1828]] — [[Alexander Butlerov]], ceimiceoir Rúiseach (b. [[1886]]) * [[1863]] — [[Jessie Willcox Smith]], maisitheoir Meiriceánach (b. [[1935]]) * [[1868]] — [[Heinrich Häberlin]], ball de Chomhairle Chónaidhme na hEilvéise (b. [[1947]]) * [[1870]] — [[Frederick George Donnan]], eolaí Éireannach (b. [[1956]]) * [[1888]] — [[Joseph P. Kennedy, Sr.]], fear gnó agus polaiteoir Meiriceánach (b. [[1969]]) * [[1892]] — [[Edward Victor Appleton]], fisiceoir Sasanach (b. [[1965]]) * [[1927]] — [[Godfrey Timmins]], polaiteoir Éireannach (b. [[2001]]) * [[1936]] — [[Brian Stowell]], scríbhneoir Manannach (b. [[2019]]) * [[1949]] — [[Iris Robinson]], polaiteoir as Béal Feirste * [[1958]] — [[Jeff Foxworthy]], fuirseoir Meiriceánach * [[1959]] — [[Ronnie Cowan]], polaiteoir Albanach * [[1963]] — [[Geert Wilders]], polaiteoir Ollannach * [[1965]] — [[Christopher Nolan (scríbhneoir)|Christopher Nolan]], scríbhneoir agus file Éireannach (b. [[2009]]) * [[1966]] — [[Emil Boc]], polaiteoir Rómánach * [[1971]] — [[Dolores O'Riordan|Dolores Ní Ríordáin]], amhránaí Éireannach (b. [[2018]]) * [[1973]] — [[Carlo Cudicini]], imreoir sacair * [[1978]] — [[Curse]], rapálaí Gearmánach * [[1980]] — [[Joseph Yobo]], imreoir sacair Nigéarach * [[1980]] — [[Samuel Peter]], dornálaí Nigéarach * [[1983]] — [[Stephen Kelly]], imreoir sacair * [[1995]] — [[Bertrand Traoré]], imreoir sacair as Buircíne Fasó * [[2002]] — [[Leylah Fernandez|Leylah Annie Fernandez]], imreoir leadóige Ceanadach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[1181]] — [[Pápa Alastar III]], Pápa ó 1159 go 1181 (r ~1100) * [[1832]] — [[Charles Meynier]], péintéir Francach (r. [[1768]]) * [[1956]] — [[Michael Ventris]], ailtire agus teangeolaí Sasanach (r. [[1922]]) * [[1959]] — [[Kay Kendall]], ban-aisteoir Sasanach (r. [[1927]]) * [[1969]] — [[Väinö Riikkilä]], scríbhneoir Fionlannach (r. [[1906]]) * [[1993]] — [[A.L.F. Rivet|A. L. F. Rivet]], seandálaí Sasanach (r. [[1915]]) * [[1998]] — [[Akira Kurosawa]], scannánóir (r. [[1910]]) * [[2007]] — [[Luciano Pavarotti]], teanór (r. [[1935]]) * [[2008]] — [[Anita Page]], ban-aisteoir Meiriceánach (r. [[1910]]) * [[2018]] — [[Burt Reynolds]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1936]]) * [[2019]] — [[Robert Mugabe]], Uachtarán na Siombáibe (r. [[1924]]) == Tarluithe eile == * [[1492]] - Chuir [[Críostóir Colambas]] chun farraige ó[[na hOileáin Chanáracha]], a phort cuarda deireanaí sular thrasnaigh sé an tAtlantach den chéad uair. * [[1620]] - D'fhág ''na Oilithrigh'' [[Plymouth]], [[Sasana]] ar an [[Mayflower]] ([[Féilire Iúil]]). * [[1628]] - D'áitrigh piúratánaigh i [[Salem, Massachusetts]] * [[1901]] - D'fheallmharaigh ainrialaí dífhostaithe [[Uachtarán na Stát Aontaithe]], [[William McKinley]]. * [[1914]] - [[An Chéad Chogadh Domhanda]]: Thosaigh [[An Chéad Chath den Marne (1914)|An Chéad Chath den Marne ]] * [[1944]] - [[Dara Cogadh Domhanda]]: Shaor na Comhghuaillithe [[Ypres]] * [[1966]] - Sádh Príomh-Aire na hAfraice Theas, [[Hendrik Verwoerd]] a mharú i g[[Cape Town]]. Eisean a chruthaigh polasaithe ciníocha [[apairtéid]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] * [[1968]] - Bhain [[An tSuasalainn]] neamhspleáchas amach ón [[Ríocht Aontaithe]] * [[1972]] - [[Cluichí Oilimpeacha]] i [[München]]: [[Sléacht München|Maraíodh 11 lúthchleasaithe]] ó [[Iosrael]] * [[1991]] - Ghlac [[an tAontas Sóivéadach]] leis an neamhspleáchas do [[na Stáit Bhaltacha]] ([[an Eastóin]], [[An Laitvia]] agus [[an Liotuáin]]) * [[1991]] - Cheadaigh parlaimint na Rúise go n-athainmneofar ''Leningrad'' mar [[Cathair Pheadair|Chathair Pheadair]] arís. Beidh an t-athrú i bhfeidhm ó 1 Deireadh Fómhair * [[1997]] - Adhlacadh an [[Diana, Banphrionsa na Breataine Bige|Bhanphrionsa Diana]] * [[2018]] - Dhíchoirigh an Chúirt Uachtarach s[[an India]] gnéas [[homaighnéasach]] comhthoiliúil go príobháideach * [[2018]] - Sádh iarrthóir na huachtaráin [[An Bhrasaíl|Bhrasaíleaigh]], [[Jair Bolsonaro]], ag slógadh toghchánaíochta ach maireadh é. * [[2022]] - D'éirigh [[Boris Johnson]] as [[Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe]]. Tháinig [[Liz Truss]] in ionad é. Bhuail Truss le [[Banrion Eilís II]] agus fuair an Bhanríon bás dhá lá ina dhiaidh sin. [[Catagóir:Dátaí|0906]] [[Catagóir:Míonna|Meán Fómhair, 06]] 7prguf6cd35cc45irjdlrgwim6sjqqj 0 5848 1327418 1278643 2026-09-06T21:29:08Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1327418 wikitext text/x-wiki {{Meán Fómhair}} Is é an '''5 Meán Fómhair''' an 248ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 249ú lá i mbliain bhisigh. Tá 117 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[An India]] - ''Lá na Múinteoirí'' == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1638]] — [[Laoiseach XIV na Fraince|Louis XIV]], Rí na Fraince agus Navarre (b. [[1715]]) * [[1735]] — [[Johann Christian Bach]], cumadóir ceoil (b. [[1782]]) * [[1847]] — [[Jesse James]], meirleach (b. [[1882]]) * [[1906]] — [[Máirín Ní Mhuiríosa]], scoláire, iriseoir agus file Éireannach (b. [[1982]]) * [[1912]] — [[John Cage]], cumadóir ceoil "avant garde" Meiriceánach (b. [[1992]]) * [[1931]] — [[Torstein Slungård]], polaiteoir Ioruach (b. [[2009]]) * [[1935]] — [[Maya Widmaier-Picasso]], iníon Pablo Picasso (b. [[2022]]) * [[1939]] — [[George Lazenby]], aisteoir Astrálach * [[1939]] — [[Mark Killilea, Óg]], polaiteoir Éireannach (b. [[2018]]) * [[1940]] — [[Raquel Welch]], ban-aisteoir Meiriceánach (b. [[2023]]) * [[1946]] — [[Freddie Mercury]], amhránaí (b. [[1991]]) * [[1946]] — [[Lily Brett]], scríbhneoir Astrálach * [[1950]] — [[Máire Geoghegan-Quinn]], polaiteoir Éireannach * [[1951]] — [[Michael Keaton]], aisteoir Meiriceánach * [[1952]] — [[Marie-Louise O'Donnell]], craoltóir agus polaiteoir Éireannach * [[1968]] — [[Tom Sheahan]], polaiteoir Éireannach * [[1978]] — [[Maria Ponomarenko]], iriseoir Rúiseach * [[1980]] — [[Jennifer Carroll MacNeill]], polaiteoir Éireannach * [[1980]] — [[Kevin Simm]], amhránaí agus cumadóir Sasanach * [[1980]] — [[Marianna Madia]], polaiteoir Iodálach * [[1987]] — [[Pilib Mac Mathúna]], imreoir peil Ghaelach * [[1989]] — [[Páidí Ó Briain]], iománaí Éireannach * [[1991]] — [[Skandar Keynes]], aisteoir * [[1996]] — [[Sigrid Solbakk Raabe|Sigrid]], amhránaí agus cumadóir Ioruach * [[2001]] — [[Bukayo Saka]], imreoir sacair Sasanach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[1877]] — [[Capall Mearaí]], taoiseach Suach (r ~1840) * [[1902]] — [[Rudolf Virchow]], paiteolaí Ghearmánach (r. [[1821]]) * [[1911]] — [[Peotar Stóilípin]], polaiteoir Rúiseach (r. [[1862]]) * [[1941]] — [[William Desmond]], polaiteoir Éireannach * [[1957]] — [[Christopher Byrne]], polaiteoir Éireannach (r. [[1886]]) * [[1964]] — [[Elizabeth Gurley Flynn]], polaiteoir Meiriceánach (r. [[1890]]) * [[1997]] — [[Georg Solti]], 84, stiúrthóir ceoil (r. [[1912]]) * [[1997]] — [[Máthair Treasa|An Mháthair Treasa]], 87, bean rialta agus duaiseoir Nobel (r. [[1910]]) * [[1998]] — [[Billy Soose]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1915]]) * [[2017]] — [[Don Cockburn]], iriseoir agus láithreoir Éireannach (r. [[1930]]) * [[2017]] — [[Nicolaas Bloembergen]], fisiceoir Ollannach (r. [[1920]]) * [[2021]] — [[Sarah Harding]], amhránaí agus ban-aisteoir Briotanach (r, [[1981]]) == Tarluithe eile == * [[1666]] - Deireadh leis [[Dóiteán Mór Londan|an Dóiteán Mór i Londain]]. Scriosadh 10,000 foirgneamh agus básaíodh seisear. * [[1698]] - Chuir sár [[Impireacht na Rúise|na Rúise]], [[Peadar Mór]], cáin nua i bhfeidhm ar fhir le féasóga (diomaite den chléir agus na tuathánaigh) * [[1725]] - Phós [[Louis XV na Fraince]] agus [[Marie Leszczyńska]] * [[1771]] - Thug [[Benjamin Franklin]] cuairt ar [[Baile Átha Cliath |Bhaile Átha Cliath]]. Chuir an bochtanas iontas air. * [[1793]] - [[Réabhlóid na Fraince]]: chuir an chomhdháil náisiúnta tús le [[Ré an Uafáis]] * [[1798]] - Rinneadh coinscríobh éigeantach sa [[An Chéad Phoblacht Fhrancach|Fhrainc]] * [[1941]] - [[Dara Cogadh Domhanda]]: ghabh [[An Ghearmáin Naitsíoch]] seilbh ar [[an Eastóin]] * [[1960]] - Bhuaigh [[Cassius Clay]] bonn ór ag an [[Chluichí Oilimpeacha]] * [[1972]] - Thosaigh [[Sléacht München]] ag [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1972]]. Thóg grúpa [[Palaistín]]each aon lúthchleasaí [[Iosrael]]ach is déag mar ghiall. Básaíodh beirt san ionsaí agus maraíodh naonúr ar an lá ina dhiaidh sin. * [[1977]] - [[Voyager|Clár Voyager]]: lainseáil [[NASA]] [[Voyager 1]] * [[1978]] - [[Comhaontuithe Camp David]]: Thosaigh cainteanna síochána idir [[Menachim Begin]] agus [[Anwar Sadat]] * [[1984]] - Chuir [[An Astráil Thiar]] deireadh le pionós an bháis. Bhí sé ina stát na hAstráile déanaí é a dhéanamh. * [[2022]] - Bhuaigh [[Liz Truss]] an t-iomaíocht cheannaireachta don [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí Coimeádach]]. Chloígh sí [[Rishi Sunak]] [[Catagóir:Dátaí|0905]] [[Catagóir:Míonna|Meán Fómhair, 05]] t5whpjly0xf9jv55tnumjclw2iplikx 0 6059 1327471 1283506 2026-09-06T23:18:43Z TGcoa 21229 1327471 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is barúntacht bheag in iarthuaisceart [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]] é '''Iorras'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/176|title=Iorras/Erris {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> (''Erris'' as [[An Béarla|Béarla]]). Tá Gaeltachtaí beaga lonnaithe ann, agus is é [[Béal an Mhuirthead]] an príomhbhaile sa gceantar. == Gaeltacht == Tá achar de 905km² i nGaeltacht Mhaigh Eo. Is ionann seo agus 19% den cheantar Gaeltachta iomlán, agus tá trí cheantar ar leith i nGaeltacht an chontae – [[Acaill]], [[Tuar Mhic Éadaigh]] agus Iorras. Tá cainteoirí dúchais sna ceantair seo a leanas in Iorras: [[An Fál Mór]], [[Tamhain na hUltaí]], [[Corr Cloch]], [[Eachléim]], [[Tearmann]], [[Tránn]], [[An Mullach Rua]], [[an Cartúr]], [[An Baile Úr]], [[Cill Ghallagáin]], [[Ceathrú na gCloch, Contae Mhaigh Eo (Iorras)|Ceathrú na gCloch]], [[Port a' Chluaidh]], [[Ros Dumhach]] agus [[Ceathrú Thaidhg]]. Is í Ceathrú Thaidhg an Ghaeltacht is láidre in Iorras. Is é Béal an Mhuirthead, atá suite 72km ó Bhéal an Átha, 80km ó [[Caisleán an Bharraigh|Chaisleán an Bharraigh]], agus 110km ó [[Aerfort Iarthar Éireann Chnoc Mhuire|Aerfort Iarthar Éireann]] i g[[Cnoc Mhuire (Contae Mhaigh Eo)|Cnoc Mhuire]], príomhbhaile Ghaeltacht Mhaigh Eo, cé nach bhfuil mórán Gaeilge le cloisteáil sa mbaile féin. == Sráidbhailte == * [[Áit Tí Conáin]], [[Abhainn na nIorach]], [[Áit an Bhaile]], [[Allt na Brocaí]] * [[An Baile Úr]], [[Baile Chruaich]], [[Barr na Coilleadh, Contae Mhaigh Eo (Iorras)|Barr na Coilleadh]], [[Barr na Trá]], [[Béal an Átha Buí, Contae Mhaigh Eo|Béal an Átha Buí]], [[Beannchar (Contae Mhaigh Eo)|Baingear]], [[Béal Deirg Beag]], [[Béal Deirg Mór]], [[Barr Rúscaí]], [[Baile Chionn Leitreach]], [[Béal Átha an Iomaire]], [[An Bun Mór Thoir]], [[An Bun Mór Thiar]], [[Brisce]], [[Béal Átha Chomhraic]], [[Béal Átha Garbháin]], [[Béal Átha Ó bhFiannaí]] * [[Cill Ghallagáin]], [[Ceathrú na gCloch, Contae Mhaigh Eo (Iorras)|Ceathrú na gCloch]], [[Ceathrú Thaidhg]], [[Cnoc an Ghairtéil]], [[An Corrán Buí]], [[Cnocán na Líne]], [[Cill tSéadhna]], [[Cluainte Cille]], [[Cill Chomáin]], [[Cnoc na Lobhar]], [[Cruachán]], [[An Creagán Beag, Contae Mhaigh Eo|An Creagán Beag]], [[Cruinnis]], [[Caol Ghleann]], [[Claoideach]], [[Cnoc na Caillí]], [[Coill Saileach]], [[Cnoc Maoilín]], [[Cill Ghoin]], [[Cnoc an tSeanchaisleáin]] * [[Doire Choirb, Contae Mhaigh Eo|Doire Choirb]], [[Doire na Maol]], [[Dún Ceartáin]], [[Dumha Dhearc]], [[Dubh Thuama|Dumha Thuama]], [[Na Doiriní]], [[Dún Átha]], [[Droim Slaoid]], [[Dumha Fhearaíl]], [[Droim Ghallach]], [[Dararach]] * [[Na hEachú]], [[Eidhneach, Iorras|Eidhneach]] * [[Fálach]], [[An Fhaiche]] * [[Gaoth Sáile]], [[Gleann Chaisil]], [[Glinsce, Contae Mhaigh Eo (Iorras)|Glinsce]], [[Gleann Chuilinn Íochtarach]], [[Gleann Chuilinn Uachtarach]], [[Gort Meille]], [[Greamhchoill]], [[An Gort Breac Thuaidh]], [[An Gort Breac Theas]], [[Gleann na Muaidhe]] [[Gleann an Ghad]], [[Gort an Chairn]], [[Gleann Lasra]], [[Gaobhrán]], [[Gleann Each]], [[Gleann Toirc Beag]], [[Gort Liatuile]], [[Gleann Chalraí Uachtarach]], [[Gleann Chalraí Íochtarach]], [[Gleann Chuilinn]] * [[An tInbhear]], [[Idirghleann]] * [[An Lag Dubh Mór]], [[An Lag Dubh Beag]], [[Leacht Mhurchaidh]], [[Léana na dTortán, Contae Mhaigh Eo (Iorras)|Léana na dTortán]], [[An Léana Riabhach, Contae Mhaigh Eo|An Léana Riabhach]], [[Log an Leitean]], [[An Leargain Mhór]], [[An Leargain Beag]], [[Leitreach, Contae Mhaigh Eo|Leitreach]] * [[Moing Eiriún Thuaidh]], [[Moing Longáin]], [[Moing na hAlúna]], [[Moing an Iarann]], [[Moing na Bó]] * [[Port a' Chluaidh]], [[Poll an tSómais]], [[Port Durlainne]] * [[Ráth Muireagáin]], [[Rinn na Sionnach]], [[Ros Dumhach]], [[Rath Aibhstín]], [[An Ráith (Iorras)|An Ráith]], [[Ros na gCléireach]] * [[Srath Greadaithe]], [[Sraith na Manrach]], [[Sraith an tSeagail]], [[Sraith Lagach Thiar]], [[Sraith Lathaí]], [[An Seisceann, Contae Mhaigh Eo|An Seisceann]], [[Sraith na Pláighe]], [[An Sián]], [[An Sián Mór, Contae Mhaigh Eo|An Sián Mór]], [[Sraith Dúgáin]], [[Srath Greadaithe]] * [[Tamhain na hUltaí]], [[Tearmann]], [[Tránn]], [[An Tuar Glas]], [[An Tairseachán Mór]], [[An Tairseachán Beag Thuaidh]], [[An Tairseachán Beag Theas]], [[Troiste]], [[Tamhnaigh na bPoll]], [[An Tamhnach Mhór, Contae Mhaigh Eo (Iorras)|An Tamhnach Mhór]], [[Tulachán Bán]], [[Tulachán Dubh]] == Tíreolaíocht == * [[An Abhainn Mhór, Iorras|An Abhainn Mhór]], [[An Abhainn Dubh, Iorras|An Abhainn Dubh]], [[Abhainn Eidhneach]] * [[An Bhinn Bhuí]], [[An Bullán Mór]], [[Birín Corrach]], [[An Bhinn Ghorm, Iorras|An Bhinn Ghorm]], [[Boc Umhach]], [[An Bun Mór]], [[Barr an Dígín]], [[Barr na Coilleadh, Contae Mhaigh Eo (Iorras)|Barr na Coilleadh]], [[Bá Thulacháin]] * [[An Chruach Mhaol]], [[Cnoc Leitir Cois]], [[Cnoc na Scolb]], [[Corrshliabh]], [[Cnoc Eachmarcaigh]], [[Coire na Binne]], [[Cnoc Achadh Liag]], [[Ceann Dhún Pádraig]], [[Comhar Dún Chaocháin Teo]], [[An Ceann Ramhar]], [[Cuan na Trá Móire]] * [[Fear Bréige, Contae Mhaigh Eo|Fear Bréige]] * [[Gleann na Mong]] * [[Loch na Ceathrún Móire]], [[Leitir Treasc]] * [[An Muirthead]], [[Mám an Cheo]] * [[Néifinn Bheag]] * [[Oileán an Eanaigh]], [[Oileán Mionnán]], [[Oileán na Muice]], [[Oileán Bearanach]], [[Oileán Máistir]] * [[Rian Baingear]] * [[Sliabh Carr]], [[Sruth Fada Conn]], [[Sliabh Fíoch]], [[Sliabh Ailp]] * [[Troiste]], [[Toircshliabh]] == Naisc == * {{cite web|url=http://www.celt.dias.ie/publications/cat/e/e2-9.html |teideal=School of Celtic Studies - The Irish of Erris, Co. Mayo: a phonemic study |publisher=Celt.dias.ie |date= |accessdate=2010-06-05}} * http://www.arasinisgluaire.ie/ * [http://www.beo.ie/index.php?page=archive_content&archive_id=682 beo.ie: grianghraif de cheantar Iorrais]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Léitheoireacht bhreise == * [[Áine Ní Bhreisleáin]]. (2022). [https://www.independent.ie/seachtain/sciuird-an-tsamhraidh-costa-brea-tranna-galanta-agus-radhairc-aille-i-maigh-eo/41851772.html Sciuird an tsamhraidh: cósta breá, tránna galánta agus radhairc áille i Maigh Eo]. [[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]. == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Iorras]] [[Catagóir:Barúntachtaí Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Slí an Atlantaigh Fhiáin]] [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] bw6pzmv7zr706htzyzo38lhip8jnvy0 0 6264 1327501 1308207 2026-09-07T09:15:22Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1327501 wikitext text/x-wiki {{Meán Fómhair}} Is é an '''7 Meán Fómhair''' an 250ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 251ú lá i mbliain bhisigh. Tá 115 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[An Bhrasaíl]] - Lá na Saoirse (''Dia da Independência'') == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1533]] — [[Eilís I Shasana]], Banríon Sasana (b.[[1603]]) * [[1815]] — [[John McDouall Stuart]], taiscéalaí Briotanach (b. [[1886]]) * [[1829]] — [[Friedrich August Kekulé von Stradonitz]], ceimiceoir orgánach (b.[[1896]]) * [[1836]] — [[Henry Campbell-Bannerman]], Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe (b. [[1908]]) * [[1842]] — [[Johannes Zukertort]], Imreoir fichille (b. [[1888]]) * [[1913]] — [[Henry Kenny]], polaiteoir Éireannach (b. [[1975]]) * [[1914]] — [[James Van Allen|James Alfred Van Allen]], réaltfhisiceoir Meiriceánach (b. [[2006]]) * [[1924]] — [[Bridie Gallagher]], amhránaí Éireannach (b. [[2012]]) * [[1924]] — [[Donal Creed]], polaiteoir Éireannach (b. [[2017]]) * [[1929]] — [[T. P. McKenna]], aisteoir Éireannach (b. [[2011]]) * [[1934]] — [[Omar Karami]], polaiteoir Liobánach (b. [[2015]]) * [[1936]] — [[Buddy Holly]], ceoltóir Mheiriceánach (b.[[1959]]) * [[1950]] — [[Julie Kavner]], ban-aisteoir * [[1953]] — [[Benmont Tench]], ceoltóir Mheiriceánach * [[1954]] — [[Michael Emerson]], aisteoir Meiriceánach (''Lost'') * [[1957]] — [[Terence Beesley]], aisteoir Briotanach (b. [[2017]]) * [[1961]] — [[Donald Curry]], dornálaí Meiriceánach * [[1964]] — [[Eazy-E]], rapálaí Meiriceánach (b. [[1995]]) * [[1967]] — [[Alok Sharma]], polaiteoir Briotanach * [[1971]] — [[Shane Mosley]], dornálaí Meiriceánach * [[1972]] — [[Máire Devine]], polaiteoir Éireannach * [[1977]] — [[Timmy McCarthy]], iománaí agus imreoir peil Ghaelach * [[1986]] — [[Denis Istomin]], imreoir leadóige Úisbéiceastánach * [[1986]] — [[Rocco Quinn]], imreoir sacair Albanach * [[1987]] — [[Robert Snodgrass]], imreoir sacair Albanach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[1799]] — [[Jan Ingenhousz]], fiseolaí Ísiltíreach (r. [[1730]]) * [[1942]] — [[Michael Doyle]], polaiteoir Éireannach (r ~ 1861) * [[1978]] — [[Keith Moon]], drumadóir leis an rac-bhanna ''The Who'' (r.[[1947]]) * [[1981]] — [[Christy Brown]], údar, péintéir agus file Éireannach (r.[[1932]] ) * [[1982]] — [[Labhrás Ó Dubhchonna]], 58, stiúrthóir teilifíse (r.[[1924]]) * [[1984]] — [[Liam Ó Flaithearta]], scríbhneoir Éireannach (r.[[1896]]) * [[1991]] — [[Edwin McMillan|Edwin Mattison McMillan]], fisiceoir Meiriceánach (r. [[1907]]) * [[2022]] — [[Marsha Hunt (ban-aisteoir)|Marsha Hunt]], ban-aisteoir Meiriceánach (r. [[1917]]) == Tarluithe eile == * [[1159]] - Toghadh [[Pápa Alastar III]] * [[1191]] - [[An Tríú Crosáid]]: bhuaigh [[Risteard I Shasana|Risteard I]] ar ''[[Saladin]]'' in Arsuf * [[1228]] - Thosaigh [[An Séú Crosáid]] nuair a tháinig [[Feardorcha II, Impire Naofa Rómhánach|Feardorcha II]] in Acre * [[1303]] - Gabhadh [[Pápa Bonifatius VIII]] * [[1822]] - D'fhógair [[Dom Pedro I]] go raibh [[an Bhrasaíl]] neamhspleách ón [[an Phortaingéil|Phortaingéil]] * [[1901]] - Dheireadh [[Éirí Amach na mBocsar]] * [[1921]] - Bunaíodh [[An Léigiún Muire]] i m[[Baile Átha Cliath]] * [[1923]] - Bunaíodh [[Eagraíocht Idirnáisiúnta na bPóilíní Coireachta]] (nó INTERPOL) * [[1940]] - Thosaigh [[An Bliotsa|an Blitz]]: scrios buamaí na Gearmáine cathair [[Londain|Londan]] ag marú 40,000+ duine idir 1940-1941 * [[1945]] - [[Dara Cogadh Domhanda]]: reáchtáil [[Na Comhghuaillithe (An Dara Cogadh Domhanda)|na Comhghuaillithe]] paráid bhuacach i m[[Beirlín]] * [[1953]] - Toghadh [[Nicíte Cruistsiof]] ina Ard-Rúnaí Pháirtí Cumannach an Aontais Shóivéadaigh * [[1977]] - D'aontaigh na [[na Stáit Aontaithe]] smacht [[Canáil Phanama|Chanáil Phanama]] a thabhairt do [[Panama|Phanama]] ag deireadh an fichiú chéid * [[1979]] - D'iarr [[Chrysler]] $1.5 billiún ar [[Rialtas na Stát Aontaithe]] le féimheacht a sheachaint * [[1986]] - Tháinig [[Augusto Pinochet]] slán as iarracht fheallmharfa ach maraíodh cúigear a chosantóirí * [[1992]] - Sléacht Bisho: scaoil saighdiúirí urchair le linn railí an [[Comhdháil Náisiúnta Afracach|ANC]] s[[an Afraic Theas]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Bisho massacre|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bisho_massacre&oldid=1092845682|journal=Wikipedia|date=2022-06-13|language=en}}</ref> Maraíodh 29 duine agus gortaíodh 150 eile * [[1998]] - D'fhógair an "[[Fíor IRA]]" sos comhraic. * [[2012]] - Dheireadh [[Ceanada]] caidreamh taidhleoireachta leis [[an Iaráin]] go hoifigiúil * [[2021]] - Rinneadh [[Bitcoin]] ina airgead dlíthairgthe sa [[An tSalvadóir|tSalvadóir]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Dátaí|0907]] [[Catagóir:Míonna|Meán Fómhair, 7]] m79s7ecuagdf1ryn3u3rucku1kpqaos 0 7534 1327512 1293256 2026-09-07T11:43:51Z -wuppertaler 68311 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Tom Clarke 1916 commemorative plague.jpg]] → [[File:Tom Clarke 1916 commemorative plaque.jpg]] [[c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) 1327512 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Réabhlóidí]] [[Éire]]annach ba ea '''Tomás Séamus Ó Cléirigh''' ([[11 Márta]] [[1857]] - [[3 Bealtaine]] [[1916]]), nó '''Thomas James Clarke''' as [[Béarla]]. Bhunaigh sé an Chomhairle Mhíleata a cheap [[Éirí Amach na Cásca]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.ireland2016.gov.ie/content/thomas-james-clarke|teideal=Thomas James Clarke|údar=Ireland 2016 ireland2016.gov.ie|dáta=2018-03-06|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-07-09|archivedate=2018-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180306055219/http://www.ireland2016.gov.ie/content/thomas-james-clarke}}</ref> Dar le go leor daoine ba eisean ba mhó a chuir dlús le hÉirí Amach na Cásca a bheartú agus a chur i gcrích, agus é ar an chéad cheannaire a shínigh [[Forógra na Poblachta]]. Chreid sé go hiomlán gur le lámh láidir amháin a bhrisfí an nasc leis an m[[An Bhreatain|Breatain]], agus chaith sé cúig bliana déag dá shaol faoi ghlas dá bharr. == Tús a shaoil == Rugadh Tomás Ó Cléirigh ar [[Inis Iocht]], áit ina raibh a athair lonnaithe mar shaighdiúir in Arm na Breataine.<ref name=":0" /> Éireannaigh ó dhúchas a bhí ina thuismitheoirí James Clarke ó [[Carraig Álainn|Charraig Álainn]] i g[[Contae Liatroma]] agus Mary Palmer ó [[Contae Thiobraid Árann|Chontae Thiobraid Árainn]]. Aistríodh an chlann chuig an Afraic Theas agus é ina bhuachaill aon bhliain d'aois. Níor fhilleadar ar Éirinn go dtí go raibh seacht mbliana slánaithe ag Tomás, agus d'fhás sé aníos i n[[Dún Geanainn]], [[Contae Thír Eoghain]]. Baile a bhí i lár an aonaigh ó thaobh cur in aghaidh na Breataine leis na gcianta a bhí in n[[Dún Geanainn]], agus lorg an Ghorta Mhóir fágtha fós go tréan air. Bhíodh na h[[Éireannaigh Aontaithe]] an-ghníomhach sa cheantar, agus na [[Fíníní]] ag teacht sna sála orthu. Níorbh fhada go músclaíodh a chuid suime sa pholaitíocht agus i gcúrsaí talún. Agus an aois cheart bainte amach aige, chuaigh sé isteach i [[Bráithreachas na Poblachta]] gan mhoill. [[Íomhá:Tom Clarke 1916 commemorative plaque.jpg|clé|mion|333x333px]] == Bráithreachas na Poblachta == Cumann rúnda a bhí sa Bhráithreachas, agus é meáite ar leas a bhaint as foréigean chun riail na Breataine a chuir ar neamhní agus poblacht Éireannach a bhunú ina áit. Tháinig eagraí náisiúnta an chumainn John Daly ar chruinniú i nDún Geanainn, agus b'ann a bhuail an Cléireach leis don chéad uair. Chuaigh Daly agus a chuid smaointí go mór i bhfeidhm air, agus rinneadh ball den Bhráithreachas de tamall gearr ina dhiaidh. Faoi na 1870idí, ball dílis agus daingnithe go smior a bhí sa Chléireach agus áit glactha aige i gcroílár ghníomhaí an chumainn. [[Íomhá:Clarke-manorville.jpg|mion|Manorville, [[Nua-Eabhrac (stát)|Nua-Eabhrac]] ]] Sa bhliain 1880, bhris caismirtí amach idir mhuintir Dhún Geanainn agus na póilíní. Déanadh ionsaí ar an gconstáblacht, tar éis don Cléireach piléar a chaitheamh ina dtreo lena raidhfil. Agus na húdaráis sa tóir air, b'éigean dó teitheadh thar sáile ar mhaithe lena shábháilteacht. Bhíodh cairde dá chuid ag tabhairt aghaidh ar Mheiriceá, agus shocraigh sé taisteal in éineacht leo. Shroich sé [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] agus an bhliain ag druidim chun deiridh agus é dhá bhliain is fichead d'aois. Tháinig sé ar phost mar ghiolla óstáin gan mhoill ar bith agus - i bhfad níos tábhachtaí - chuaigh sé i dteagmháil le [[Clann na nGael]], craobh Mheiriceánach na bhFíníní. Chuir an ceangal a d’fhorbair an Cléireach le Clan na nGael, fad is a bhí sé ina chónaí i Meiriceá, go mór leis an ról lárnach a bhí aige i ngluaiseacht réabhlóideach na hÉireann níos déanaí. Sa bhliain 1883, seoladh chun Londain é ar fheachtas buamála. Ach rugadh san ócáid air. Gearradh cúig bliana déag de dhaorphionós air, faoi go raibh sé bainteach le hiarrachtaí Sasana a bhuamáil.<ref name=":0" /> D'éirigh sé ina cause celebre in Éirinn, agus [[Seán Mac Réamainn|John Redmond]] fiú ag iarraidh trócaire dó. Chaith sé cúig bhliana déag i b[[Priosún Pentonville]] agus priosúin eile i [[Sasana]], ó [[1883]] go [[1898]], Chuaigh sé ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe sa bhliain 1901. Phós sé [[Kathleen Clarke|Kathleen Daly]] ar 16 Iúil 1901 i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua Eabhrac]], éadaitheoir agus bean gnó as Luimneach ==Óglaigh na hÉireann== Thacaigh an Cléireach go mór le bunú [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglach na hÉireann]] sa bhliain 1913, ach ní raibh baint ar baint leo ós rud é gur coirpeach agus náisiúnaí d'ard-cháil a bhí ann, rud a thabharfadh mí-cháil ar na hÓglaigh. Anuas ar sin, is follasach go mbeadh an-tionchar ag baill shuntasacha an Bhráithreachais amhail Mac Piaras, Mac Diarmada agus Hobson orthu, agus iad i lár bhaill fud fad na heagraíochta. ==An tÉirí Amach== Bhí Ó Cléirigh ina bhall den Chomhairle Mhíleata a bheartaigh Éirí Amach na Cásca agus bhí seisean ar dualgas i gceanncheathrú an éirí amach in Ardoifig an Phoist le linn na seachtaine. Throid sé cliathánach le h[[Arm Cathartha na hÉireann]], faoi cheannas [[Séamus Ó Conghaile|Shéamuis Uí Chonghaile]]. Cé nach raibh céim mhíleata oifigiúil d'aon saghas aige, bhí sé aitheanta mar dguine de cheannasaithe an gharastúin siúd, agus bhí ról suntasach aige sa troid. Gabhadh eisean agus na ceannairí eile tar éis ghéilleadh na bhfórsaí ar an 29 Aibreáin agus cuireadh faoi ghlas i b[[Príosún Chill Mhaighneann]] iad. Cuireadh chun báis é os comhair scuad lámhaigh ar an 3ú Bealtaine 1916. Ba eisean an dara duine a chun aghaidh a thabhairt ar an scuad lámhaigh, tar éis an Phiarsaigh. [[Íomhá:Thomas Clarke bridge being raised - view from north (2017).jpg|mion|[[Droichead Thomas Clarke]] i mBÁC inniu]] ==Oidhreacht== Tá lorg an Chléirigh fágtha go tréan ar an dtír: * Bhí Túr Thomáis Uí Chléirigh ar cheann de thúir Bhaile Munna, a leagadh chun talamh sa bhliain 2008 * Athainmníodh stáisiún traenach Dhún Dhealgán in ómós dó ar an 10 Aibreán 1966, chun a ról san éirí amach a chomóradh * Bhí íomhá de ar stampaí sa bhliain chéanna 1966 * Tá cumann de chuid CLG ina bhaile dúchais Dún Geanainn ainmnithe as - Dún Geanainn Thomáis Uí Cleirigh * Tugtar Cumann Thomáis Uí Chléirigh i nDún Geanainn ar chumann sa bhaile siúd a dhéanann comóradh ar an éirí amach Teachta Dála a bhí ina bhean, [[Caitlín Bean Uí Chléirigh]], sa Dara Dáil inar chuir sí in aghaidh an [[Conradh Angla-Éireannach|Chonartha Angla-Éireannaigh]]. == Féach freisin == * [[Kathleen Clarke]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Éirí Amach na Cásca}} {{DEFAULTSORT:Ó Cléirigh, Tomás}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1857]] [[Catagóir:Básanna i 1916]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]] [[Catagóir:Lucht Chonradh na Gaeilge]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Sínitheoirí Fhorógra na Poblachta]] 9v8z7z5rm93yg1hsrb9jn9v07shexck 0 8842 1327463 1322199 2026-09-06T23:15:15Z TGcoa 21229 1327463 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Sráidbhaile agus baile fearainn in [[Iorras]] in iarthuaisceart [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]] in iarthar na h[[Éire]]ann is ea '''Cill Ghallagáin'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/35406|title=Cill Ghallagáin/Kilgalligan {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> (''Kilgalligan'' as Béarla). Ceantar [[Gaeltacht]]a atá ann. Tá beagnach 800 logainm sa pharóiste.<ref>Beiner, Guy, ''Remembering the Year of the French: Irish folk history and social memory'', University of Wisconsin Press, 2007</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/35406|teideal=Cill Ghallagáin/Kilgalligan|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2020-08-17}}</ref> Tá Trá na Rinne Rua agus na Fothantaí Dubha le fáil sa gceantar. == Stair == [[Íomhá:IVRLA 10443 Ó hEinirí.jpg|clé|mion|1985: [[Seán Ó hEinirí]], [[seanchaí]]<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.reddit.com/r/gaeilge/comments/rzorg7/scéalta_chois_cladaigh_seán_ó_heinrí_seanchaí/|teideal=Scéalta Chois Cladaigh - Seán Ó hEinrí, seanchaí agus an cainteoir deireanach aonteangach Gaeilge|údar=Níl aon fhoinse gurbh eisean an cainteoir aonteangach deireanach.Sna 2020idí, tá cainteoirí gan bhéarla fós ar an bhfód cé nach bhfuil mórán díobh ann. Ní fíor in aon chor gurbh é Seán 'an cainteoir aonteangach deireanach|dáta=2022-01-09|work=r/gaeilge|dátarochtana=2022-10-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1723|teideal=Ó hÉINIRÍ, Seán (1915–1998)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2022-10-25}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Scéalta Chois Cladaigh / Stories of Sea and Shore - Seán Ó hEinrí / John Henry|url=https://www.youtube.com/watch?v=9j51Vc7hSnc|language=ga-IE|author=YouTube}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Scéalta Chois Cladaigh|url=https://books.google.com/books/about/Sc%C3%A9alta_Chois_Cladaigh.html?id=IynaAAAAMAAJ|publisher=Comhairle Bhéaloideas Éireann, University College|date=1983|language=ga-IE|author=John Henry|volume=Google Books}}</ref>]] Tháinig an t-ainm ó [[Naomh Gallagáin]]. Bhí [[séipéal]] nó cillín aige sa nGort Dubh - an áit a bhfuil an teampall. Deir an [[Béaloideas|seanchas]] gur cuireadh Gallagáin Naofa, naomh-phátrún an cheantair, faoin ardán cruinn sa gcúinne thiar thuaidh den teampall. Fuarthas leac ársa ar bharr an leachta agus cros greanta uirthi, agus bollán briste ina haice. Tá [[tobar]] Ghallagáin Naofa le feiceáil ann agus uisce fós ann. == Naisc Sheachtracha == * [http://www.youtube.com/watch?v=UP4nXlKJx_4/ Monolingual Irish Speaker Youtube] * [http://www.logainm.ie/35406.aspx Cill Ghallagáin logainm.ie] * [[Seán Ó hEinirí]], [[seanchaí]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Cnoc an Ghairteil}} [[Catagóir:Sráidbhailte in Iorras]] [[Catagóir:Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] 5weh2gdbecuzi0ft0s1rnwfvfirs8xy 0 10586 1327510 1225162 2026-09-07T11:31:39Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327510 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[File:Morton stadium.jpg|thumb|280px|Staid Morton]] [[File:Omni Park Shopping Centre, Santry, Dublin, Ireland - geograph.org.uk - 332062.jpg|thumb|280px|Ionad Siopadóireachta Páirc Omni]] [[Íomhá:Phoenix Folly, Santry Demesne, Fingal, County Dublin, Ireland - geograph.org.uk - 314928.jpg|mion|Diméin Seantrabh]] Is bruachbhaile i dtuaisceart [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] é '''Seantrabh'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1412160|title=Seantrabh/Santry {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> (''Santry'' as Béarla)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/879?s=santry|teideal=Seantrabh/Santry|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-12-02}}</ref>. Is mar chuid de [[Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath]] é Seantrabh<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.dublincity.ie/main-menu-your-council/your-area|teideal=Your Area {{!}} Dublin City Council|work=www.dublincity.ie|dátarochtana=2019-12-02}}</ref>. Tá an t-ionad siopadóireachta darbh ainm Omni ann agus tá Diméin Sheantraibh lonnaithe ann. Tá sé ar an mbealach go dtí [[Aerfort Bhaile Átha Cliath]]. Tá sé timpeallaithe ag [[Baile Munna]], [[Fionnbhrú]] agus [[An Chúlóg|An Chulóg]]. ==Stair== As Béarla ciallaíonn Seantrabh '''old tribe''', agus i 836 scrios na [[Lochlannaigh]] an pobal a tháinig ón treibh seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://pappanspeople.wordpress.com/some-history-santry/|teideal=Some history – Santry|dáta=2011-01-06|language=en|work=Pappan's People|dátarochtana=2019-12-04}}</ref> Tar éis ionradh [[Normannaigh|na Normannach]] ar Éirinn a tharla le linn an 12ú haois, thug Rí Anraí II paróiste Sheantraibh chuig Hugh de Lacy<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Robert Somerville-Woodward|date=2002|url=|title=|journal=Ballymun, a history|volume=|issue=1}}</ref>. Thug de Lacy Seantrabh go dtí an ridire Adam de Feypo. Timpeall 1620, bhí an t-eastát bronnaithe ar an gclann Protastúnach 'Barry'. Bronnadh teideal barúin ar an Ridire James Barry i 1661<ref>{{Lua idirlín|url=https://pappanspeople.wordpress.com/some-history-santry/|teideal=Some history – Santry|dáta=2011-01-06|language=en|work=Pappan's People|dátarochtana=2019-12-02}}</ref>. Bhí sé mar an chéad bharún de Sheantrabh. Tar éis an chlann Barry, bhí an chlann Domville i gceannas ar Sheantrabh agus iad ina gcónaí i ‘Santry House’ (mainéar mhór a bhí ann). Bhí siad i gcumhacht ar 5,000 acra de thalamh i gcomhair thart ar 200 bliain (1751-1935). Chuir an chlann Domville an sráidbhaile Swiss leis an gceantar Seantrabh. I 1935 athraíodh ‘Santry House’ go teach cónaithe i gcomhair daoine le míchumas foghlama. Is dócha go raibh tionchar mór ag an sráidbhaile Swiss ar stair Sheantraibh go dtí an lá atá inniu ann mar bhí teach tábhairne darbh ainm an ‘Swiss Cottage’ ar Bhóthar Shoird i Seantrabh, ach dúnadh é ag tús mí an Mheithimh i 2019.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishmirror.ie/whats-on/food-drink-news/north-dublin-locals-mourning-after-16251843|teideal=Dublin locals in mourning after popular pub closes down ahead of redevelopment|údar=Gavin O'Callaghan|dáta=2019-06-04|work=irishmirror|dátarochtana=2019-12-06}}</ref> Bhí coillte cáiliúla ann i Seantrabh chomh mhaith a raibh in aice le ‘Santry House’. I 1969, bhí clann leis an ainm ‘Harris’ orthu agus cheannaigh siad an choill a raibh ann i Diméin Sheantraibh (a bhfuil fós ann sa lá atá inniu ann), thosaigh siad ag cur amach na tionóntaí a raibh ina gcónaí sna tithe beaga i stráidbhaile ‘Swiss’ ag an am. Le seo, bhí damáiste déanta do na crainn san fhoraois, bhí fear ann agus bhí cead faighte aige, an mhéid crann gur mian leis a leagan. Bhí feachtas curtha le chéile ag muintir Sheantraibh agus Baile Munna i 1985, glaodh ‘Sábháil Coillte Sheantraibh’ <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.geocaching.com/seek/cache_details.aspx?wp=GC1E46T&title=jurassic-park&gcuid=91cacf4c-3950-4337-8ae2-a2fd860f8deb|teideal=Geocaching - The Official Global GPS Cache Hunt Site|údar=Geocaching|language=en|work=www.geocaching.com|dátarochtana=2019-12-06}}</ref>air. Bhí ordú caomhnaithe curtha ar na crainn a raibh fágtha. Anois tá páirc na Coille Thuaidh ann laistigh de fharasbarr na foraoise, sa Choill Thuaidh tá siopaí, óstán<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cpireland.crowneplaza.com/dublin-airport/|teideal=Dublin Airport Hotel, Conference Hotel {{!}} Crowne Plaza Dublin Airport|work=www.cpireland.crowneplaza.com|dátarochtana=2019-12-06}}</ref>, ionad aclaíochta<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bendunnegyms.com/northwood.aspx|teideal=Northwood {{!}} Ben Dunne Gyms|work=www.bendunnegyms.com|dátarochtana=2019-12-06}}</ref> agus árasáin. ==Diméin Sheantraibh== Glaotar 'Páirc Sheantraibh' ar Diméin Sheantraibh. Tá sé mar pháirt de Chomhairle Contae Fine Gall. Is gné mór é de Sheantrabh. Ritheann abhainn Sheantraibh tríd an pháirc. Tá gairdín an phobail ann i Diméin Sheantraibh. Bunaíodh an gairdín i 2010<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.santrycommunitygarden.ie/about/|teideal=About – Santry Community Garden|work=www.santrycommunitygarden.ie|dátarochtana=2019-12-06|archivedate=2019-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191206221747/http://www.santrycommunitygarden.ie/about/}}</ref>, chun léas nua a chur air agus tá sé fós a fheidhmiú inniu. Tá gach duine atá páirteach leis an gníomhacht ag déanamh obair dheonach. Bhí sé mar garraí daingean roimhe seo. Tá an pobal in ann urraíocht a chur ar chrann nó is féidir leo airgead a bhronnadh go dtí an gairdín. ==Coras Iompair== Is é [[Bus Átha Cliath]] an modh iompair is cáiliúla i Seantrabh. Téann an uimhir a haon (1) <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/113/|teideal=1 - Dublin Bus|work=www.dublinbus.ie|dátarochtana=2019-12-06|archivedate=2019-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191206204621/https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/113/}}</ref>an bealach ó [[Dumhach Thrá|Dhumhach Thrá]] go Seantrabh, téann an bus seo trí lár na cathrach chomh maith. Freisin tá an 41, 41c, 33 agus an 16 a téann tríd Seantrabh ón cathair ar an bhealach go dtí Baile Shoird, an Aerfort agus Na Sceirí. Tá an 104<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.transportforireland.ie/wp_super_faq/go-ahead-ireland-routes-17-104-114-161-220-236-238-239-and-270-commenced-january-20th-2019/|teideal=Transport For Ireland - Go-Ahead Ireland Routes 17, 104, 114, 161, 220, 236, 238, 239 and 270 (commenced January 20th 2019)|language=en-US|work=Transport for Ireland|dátarochtana=2019-12-06|archivedate=2019-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191206204614/https://www.transportforireland.ie/wp_super_faq/go-ahead-ireland-routes-17-104-114-161-220-236-238-239-and-270-commenced-january-20th-2019/}}</ref> atá mar pháirt de 'Go Ahead Ireland' <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.goaheadireland.ie/services/104|teideal=104 - Clontarf to DCU|language=en|work=www.goaheadireland.ie|dátarochtana=2019-12-06|archivedate=2019-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191206204616/https://www.goaheadireland.ie/services/104}}</ref>freisin a théann ó [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath]] go g[[Cluain Tarbh]] agus ritheann sé trí sráidbhaile Sheantraibh. Freisin tá an 41 mar cheann amháin den dá bhus a feidhmíonn 24 uair sa lae i mBaile Átha Cliath ó mhí na Nollag 2019<ref>{{Luaigh foilseachán|title=24-hour service for two Dublin Bus routes|url=https://www.rte.ie/news/dublin/2019/1117/1092440-dublin-bus/|date=2019-11-17|language=en}}</ref>. ==Áiseanna== Tá roinnt mhaith áiseanna ann i Seantrabh. ===Siopadóireacht=== I dtéarmaí siopadóireachta de, tá ionad mhór siopadóireachta ann darbh ainm 'Omni' ann. D'oscail an Omni i 1991<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.omnipark.ie/center-info/|teideal=Omni Shopping Centre {{!}} Centre Into|language=en-GB|work=OMNI Shopping Centre|dátarochtana=2019-12-06}}</ref>. Tá dhá stór ann agus tá níos mó ná 80<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.omnipark.ie/business-directory/|teideal=Omni Shopping Centre {{!}} Store Directory|language=en-GB|work=OMNI Shopping Centre|dátarochtana=2019-12-06}}</ref> siopaí ann mar shampla: New Look, Tesco, Penneys agus Lidl. Tá roinnt mhaith bialanna ann mar shampla: Nandos agus Eddie Rockets. Tá pictiúrlann 'IMC Santry'<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.imccinemas.ie/Whats-On/Santry|teideal=IMC Santry|údar=|dáta=|dátarochtana=}}</ref> ann le 11 scáileán atá oscailte seacht lá sa tseachtain. Anuas ar sin, tá roinnt siopaí áitiúla scaipthe timpeall an cheantair. ===Spórt=== Tá club sacar, 'Naomh Caoimhín' lonnaithe i Seantrabh. Bunaíodh é i 1959 ag an athair Desmond Williams<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.skbfc.yourclub.ie/news/|teideal=ST KEVINS BOYS CLUB YOUR CLUB -|work=www.skbfc.yourclub.ie|dátarochtana=2019-12-06|archivedate=2019-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191206205253/http://www.skbfc.yourclub.ie/news/}}</ref>. Tá club lúthchleasaíochta ann ar Bhóthar Shoird i staid Morton, darbh ainm 'Clonliffe Harriers'<ref>{{Lua idirlín|url=https://clonliffeharriersac.com/contact/|teideal=Contact {{!}} Clonliffe Harriers Athletics Club|language=en-US|dátarochtana=2019-12-06|archivedate=2019-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190926142538/https://clonliffeharriersac.com/contact/}}</ref>. Tá staid Morton suite i Diméin Sheantraibh agus tá raon 400 méadar le ocht lána ann <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.mortonstadium.ie/about-us/4540762943|teideal=About Us - Morton Stadium|work=www.mortonstadium.ie|dátarochtana=2019-12-06|archivedate=2019-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191206204706/http://www.mortonstadium.ie/about-us/4540762943}}</ref>. Tá áis spóirt ag Coláiste na Tríonóide ar Ascaill Sheantraibh i gcomhair rugbaí, sacar, haca, peil Gaelach agus iománaíocht. ===Reiligiún=== Tá Seantrabh mar chuid den pharóiste Caitliceach Fionnbhrú-Cnoc na Fuiseoige-Seantrabh. Tá séipéal amháin i Seantrabh, is é sin Séipéal ‘Mhaighréad de Bhál Beannaithe’, ach tugann Séipéal an Linbh Naofa i bhFionnbhrú seirbhís do mhuintir Sheantraibh. ===Oideachas=== Níl aon bhunscoil nó meánscoil suite go díreach i Seantrabh. Bíonn daltaí as Seantrabh ag freastal ar 'Scoil an Linbh Naofa, Chnoc na Fuiseoige', 'Gaelscoil Cholmcille' agus 'Scoil Aodháin'. ===An Garda Síochána=== Tá stáisiúin na nGardaí suite i Seantrabh, trasna an bhóthair ó chlub sacair Naomh Caoimhín. ==Na Gasóga== Tá an club gasóga '18th Santry'<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.scouts.ie/Get-involved/Group-Locator/|teideal=Group Locator Map - Scouting Ireland|work=www.scouts.ie|dátarochtana=2019-12-06|archivedate=2019-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191206221718/https://www.scouts.ie/Get-involved/Group-Locator/}}</ref> suite i Seantrabh chomh maith. Tá sé ar bun ar feadh níos mó ná 40 bliain anois. Tá sé i gcomhair páistí atá idir aois a sé go dtí a 17. Is eagraíocht lán-deonach é. Buaileann grúpaí gasóga le chéile gach Luan, Ceadaoin, Déardaoin agus Aoine. ==Tagairtí== {{reflist}} {{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}} [[Catagóir:Bailte i gContae Átha Cliath]] c0ims4394l3sy9vdn12kaurbe17eu2b 0 11839 1327423 1327385 2026-09-06T21:49:35Z TGcoa 21229 /* Ciníochas in Éirinn */ 1327423 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Alaska Death Trap.jpg|thumb|right|Póstaer ó rialtas na [[SAM|Stát Aontaithe]] ag léiriú saighdiúir [[Seapán]]ach mar [[fhrancach]].]] [[Íomhá:No Irish Need Apply (lyric sheet).jpg|thumb|right|Póstaer 1862 le liricí amhrán dírithe ar [[Muintir na hÉireann|Mhuintir na hÉireann]] (''Irish Don't Need Apply''), i [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]. ]] Is é atá i gceist le '''ciníochas''' ná smaoineamh nó claontacht a deir gur fearr ciníocha áirithe ná cinn eile. Is féidir leis an gciníochas seo a bheith bunaithe ar dhlíthe tíre ar nós an chórais apairtéid a bhí san [[an Afraic Theas|Afraic Theas]] nó feiniméan leanúnach i measc phobail ar nós an [[frith-Ghiúdachas|fhrith-Ghiúdachais]] a bhí mar chúl taca don [[Uileloscadh]] le linn an [[Dara Cogadh Domhanda]]. Reáchtáiltear ''Lá Idirnáisiúnta um Idirdhealú Ciníoch a Dhíothú'' ar an 21 Márta. == Inimirce == Brú eacnamaíochta agus easpa a chuireann daoine réasúnacha i dtreo an fhuatha agus an naimhdis.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-se-in-am-anailis-cheart-a-dheanamh-ar-na-cuiseanna-leis-an-gciniochas/|teideal=Tá sé in am anailís cheart a dhéanamh ar na cúiseanna leis an gciníochas|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=6 Meán Fómhair 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-09-07}}</ref> Tá manaí na heite deise le cloisteáil timpeall an domhain – cén fáth go mbeadh ár gcuid acmhainní á roinnt le heachtrannaigh nuair nach bhfuil ár ndóthain againn féin?<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.esri.ie/news/new-esri-research-finds-that-attitudes-towards-immigration-and-refugees-remain-largely|teideal=New ESRI research finds that attitudes towards immigration and refugees remain largely positive in Ireland despite some recent declines {{!}} ESRI|dáta=2024-03-22|language=en|work=www.esri.ie|dátarochtana=2024-09-07}}</ref> Ach is léir na buntáistí eacnamaíocha a bhaineann leis an [[inimirce]] ó thaobh na maicreacnamaíochta de <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bu.edu/articles/2024/do-immigrants-and-immigration-help-the-economy/|teideal=Do Immigrants and Immigration Help the Economy?|údar=Andrew Thurston|dáta=2024-04-08|language=en|work=Boston University|dátarochtana=2024-09-07}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.imf.org/-/media/Files/Publications/WP/2023/English/wpiea2023259-print-pdf.ashx|teideal=The Macroeconomic Effects of Large Immigration Waves|údar=IMF / Philipp Engler, Margaux MacDonald, Roberto Piazza, Galen Sher|dáta=2023|dátarochtana=2024}}</ref> == Ionsaithe ciníocha == * D'fheallmharaigh [[James Earl Ray]] an gníomhaí [[Polaitíocht|polaitiúil]], [[Martin Luther King]], ar an [[4 Aibreán]] [[1968]] i [[Memphis, Tennessee|Memphis]], [[Tennessee]]. * Na ''[[dlíthe Jim Crow]]'' sna [[Stáit Aontaithe]], a bhí léirithe go príomha i ndeisceart na Stát Aontaithe, a chuir isteach ar na [[Meiriceánaigh Afracacha]], na [[Na Meiriceánaigh Dhúchasacha|Meiriceánaigh Dúchasacha]] srl. * [[Dúnmharú George Floyd]] * [[Uileloscadh]] * [[Apairtéid|Apartheid]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]]. I ré na cinedheighilte, bhí muintir na hAfraice Theas deighilte ina gceithre chine, mar atá, na Bána, na [[Daoine gorma|Gormaigh]], na Daiteánaigh agus na h[[India|Indiaigh]], agus na dreamanna seo á gcoinneáil scartha scoite ó chéile * [[:Catagóir:Eachtraí ciníocha|Eachtraí ciníocha]] == Ciníochas in Éirinn == {{Príomhalt|Ciníochas in Éirinn}} == Féach freisin == * [[Ciníochas in Éirinn]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Ciníochas| ]] [[Catagóir:Eachtraí ciníocha]] e374avc5pydp5nnoic310rw2ktrdow7 0 14740 1327443 1274962 2026-09-06T22:53:37Z TGcoa 21229 1327443 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Is loch [[aolchloch|aolchloiche]] le hachar 22,000 [[acra]] (89km [[ciliméadar]] cearnaithe) é '''Loch Measca'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1166390|title=Loch Measca/Lough Mask {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> (''Lough Mask'' as [[Béarla]]) atá suite i [[Contae Mhaigh Eo|gContae Mhaigh Eo]], [[Éire]]. Tá sé suite ó thuaidh o [[Loch Coirib]] in iarthar [[Chonnacht]]. Is é Loch Measca an loch uachtarach den dá loch, agus folmhaíonn siad isteach in [[An Choirib|Abhainn na Gaillimhe]], anoir-aduaidh trí chathair na [[Gaillimh|Gallimhe]], isteach i g[[cuan na Gaillimhe]]. Tagann roinnt mhaith turasóirí ag iascaireacht ar thóir na mbreac sa loch chuile bhliain. Tá an loch ina [[Limistéar Cosanta Speisialta]],<ref name=lcs /> agus fosta ina [[Limistéar Caomhantais Speisialta]] mar choimpléasc in éineacht le [[Loch Ceara]].<ref name=las /> <!-- tá an grianghraf sa bhosca sonraí [[Íomhá:Lough mask panorama.jpg|center|800px|thumb|Radharc Loch Measca]] --> == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=lcs>{{lua idirlín | url = https://www.npws.ie/protected-sites/spa/004062 | teideal = Lough Mask SPA | foilsitheoir = [[An tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra]] | dátarochtana = 23ú Iúil 2025 | teanga = en}}</ref> <ref name=las>{{lua idirlín | url = https://www.npws.ie/protected-sites/sac/001774 | teideal = Lough Carra/Mask Complex SAC | foilsitheoir = [[An tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra]] | dátarochtana = 23ú Iúil 2025 | teanga = en}}</ref> }} {{Síol-tír-ie}} {{DEFAULTSORT:Measca, Loch}} [[Catagóir:Uiscí Chonnachta]] [[Catagóir:Lochanna Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Limistéir Cosanta Speisialta na hÉireann]] [[Catagóir:Limistéir Caomhantais Speisialta na hÉireann]] [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] jqzclbkvfwop4to86sjdn8gp90a289u 0 15479 1327518 982211 2026-09-07T11:55:51Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327518 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} [[Bolcán]] suanach i [[Sléibhte Crary]] i [[Críoch Marie Byrd|gCríoch Marie Byrd]] na [[Antartaice|hAntartaice]] is ea '''Sliabh Frakes'''. Is í Sliabh Frakes an ball is airde sa sliabhraon. [[Íomhá:CraryMtnsMap.jpg|thumb|none|250px|Léarscáil thopagrafach sléibhte Frakes agus [[Sliabh Steere|Steere]] (scála 1:250,000) ó USGS Sléibhte Crary]] <div style="clear:left"></div> == Naisc Sheachtracha == * http://www.skimountaineer.com/ROF/ROF.php?name=Frakes {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071126143530/http://www.skimountaineer.com/ROF/ROF.php?name=Frakes |date=2007-11-26 }} {{síol}} [[Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta]] [[Catagóir:Antartaice]] 13ufv037hydxddtyefcub0gd6xawaop 0 15480 1327524 982218 2026-09-07T11:57:51Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327524 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Is [[sliabh]] agus [[bolcán]] atá suite 6.4 km ó [[Sliabh Frakes]] i [[Críoch Marie Byrd|gCríoch Marie Byrd]] na [[Antartaice|hAntartaice]] é '''Sliabh Steere'''. [[Íomhá:CraryMtnsMap.jpg|thumb|none|250px|Léarscáil thopagrafach sléibhte Frakes agus Steere (scála 1:250,000) ó USGS Sléibhte Crary]] <div style="clear:left"></div> == Naisc Sheachtracha == * http://www.skimountaineer.com/ROF/ROF.php?name=Steere {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070807060334/http://www.skimountaineer.com/ROF/ROF.php?name=Steere |date=2007-08-07 }} {{síol}} [[Catagóir:Sléibhte agus sliabhraonta]] [[Catagóir:Antartaice]] ossuzx3nz89vpf1ho6z2aklsvju2fzs 0 16737 1327436 1321643 2026-09-06T22:47:06Z TGcoa 21229 1327436 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[File|fhile]] Gaeilge é '''Riocard Bairéad''', a rugadh idir 1735 agus 1740 san Bheairic i mBéal an Mhuirthead, [[Cló Mhaigh Eo|Co. Mhaigh Eo]].<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1038|title=BAIRÉAD, Riocard (c.1739–1819) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref><ref>Fonn Ceoil, leabhrán c, [http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/fonn-ceoil-leabhran-c.pdf COGG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171023234029/http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/fonn-ceoil-leabhran-c.pdf |date=2017-10-23 }}</ref> Is cosúil gur fhan sé sa cheantar ar feadh a shaoil ar fad, gan bogadh ach go dtí an Carn, paróiste in aice láimhe, timpeall na bliana 1790 b'fhéidir. B'fhéidir gur mar gheall ar a phósadh le Nancy, iníon le Seán Tollett as [[Maigh Raithin, Contae Mhaigh Eo|Maigh Raithin]], feirmeoir agus ball den Eaglais Bhunaithe. Tá cuntais a scríobh lucht a chomhaimsire agus taistealaithe a thug cuairt ar an gceantar — leithéidí *''Walks through Ireland''* (1819) le John Bernard Trotter agus *''Erris in the Irish Highlands''* (1836) le Patrick Knight — an-fhabhrach do Bhairéad; molann siad é as a ghéarchúis, a chineáltas agus a mheon sóisialta taitneamhach. Is cosúil gur thuill na tréithe seo fabhar dó ó na huaisle áitiúla, agus bhí sé i bhfabhar na cléire freisin, idir Chaitlicigh agus Phrotastúnaigh. Mhair sé ar ghabháltas beag san Bheairic, in aice le Béal an Mhuirthead, agus choinnigh sé scoil ar feadh blianta fada, ag [[Múinteoir|múineadh]] mac na ndaoine uaisle áitiúla. Mhair cuid mhór dá chuid filíochta, agus scríobhadh cuid de síos i "gcarachtar Béarla" ( ‘English character’), tras-scríobh foghraíochta mar a déarfá. Bhí tionchar ag [[Raibeart Burns]] air, agus is cosúil nár fhoghlaim sé scríobh na Gaeilge go raibh sé ina dhuine fásta. Chuir sé go mór le filíocht na ndaoine agus bhí an-mheas ag scríbhneoirí Béarla ar a chuid saothair. Go ginearálta, bhí a chuid cumadóireachta aorach agus áirítear orthu amhráin ar nós "Eoghan Cóir", "Séamas Ó Loinsigh" agus "Seán Gabha" agus "Oiche Sheain Ui De Dhiarmada". Bhí teagmháil aige le Mícheál Mac Suibhne, file tíre eile a bhain le hOileán Acla le linn an tréimhse seo, agus ní léir ar aithin sé [[Antoine Raiftearaí]], file eile as Maigh Eo. Cosúil le Mac Suibhne, bhí Bairéad ina [[Cumann na nÉireannach Aontaithe|Éireannach Aontaithe]] agus gearradh trí mhí i bpríosún [[Caisleán an Bharraigh|Chaisleán an Bharraigh]] air as a ghníomhaíochtaí i ndiaidh thuirlingthe na bhFrancach i 1798. I ndiaidh bhás a chéad mhná céile, Nancy Tollett, phós sé, go déanach sa saol, Máire Ní Mhóráin, a shíl gur chóir a chuid filíochta a chaitheamh i mbruscar agus a dhóigh an chuid is mó di i ndiaidh a bháis. Bhí beirt leanaí acu, Mary agus Riocard; fuair an duine deireanach seo oideachas i mBaile Átha Cliath, chuaigh sé isteach i bpóilíní na hÉireann, agus bhí sé lonnaithe i gCaisleán Riabhach, Co. Ros Comáin, áit ar bhásaigh sé sa deireadh. Fuair Bairéad féin bás ar 8 Nollaig 1819 agus adhlacadh é i Mainistir na Croise, lasmuigh de Bhéal an Mhuirthead, Co. Mhaigh Eo. Is é "Preab san Ól", amhrán óil, a chuid saothair is cáiliúla gan amhras, agus tá baint aige, go hearráideach, leis an amhrán "Bean an Fhir Ruaidh" chomh maith. Greanadh an dán ‘Preab san Ól’ ar a leac uaighe, agus bhí na focail seo le léamh air tráth:''"Why spend your leisure bereft of pleasure / Amassing treasure? Why scrape and save? / Why look so canny at every penny? / You’ll take no money into the grave.''" Thit drochstaid ar a uaigh (a bhí beagnach caillte leis an Aigéan Atlantach tar éis stoirme fiáine i 1996. Tá balla na reilige deisithe ó shin, áfach, agus iarsmaí an fhile á n-athadhlacadh ag dea-uaisle ó bhaile Bhéal an Mhuirthead.<ref>https://irelandxo.com/ireland-xo/history-and-genealogy/ancestor-database/poet-erris Riocard Bairéad : Short Biography</ref> ==Foinsí== * J. Karney, ‘Richard Barrett, the bard of Mayo ', Irisleabhar na Gaedhilge, v (1894); * Mícheál Ó Tiománuidhe (eag.), Abhráin Ghaedhilge an Iarthair, cuid i (1906), 4; * T. F. O'Rahilly, ‘A song by Richard Barrett ,' Gadelica, i (1912/13), 112 -26; * P. de Brún, B. Ó Buachalla, T. Ó Concheanainn (ed.), Nua-Dhuanaire, i (1971), 173; * Nicholas Williams (eag.), Riocard Bairéad: amhráin (1979); Beathaisnéis 1782 -1881 == Eolas eile == * Nicholas Williams, ed., Riocard Bairéad: amhráin (Dublin: An Clóchomhar, 1978) * ''Éigse: a journal of Irish studies'' 16/3 (1976) Ó Concheanainn (Tomás), (Editor), National University of Ireland, Vol. 16, pp. 171–250. * Beiner, Guy (2004) 'Who were "the Men of the West"? Folk historiographies and the reconstruction of democratic histories', Folklore, 115:2, 201-221 * Dunne, Tom (1998), '"Subaltern Voices?" Poetry in Irish, Popular Insurgency and the 1798 Rebellion', Eighteenth-Century Life - Volume 22, Number 3, November 1998, pp. 31–44, Duke University Press ==Naisc sheachtracha== * https://www.dib.ie/biography/bairead-riocard-barrett-dick-a0324 Bairéad, Riocard (Barrett, Dick).Curtha ar fáil ag Dónall Ó Braonáin faoi Creative Commons Attribution Non Commercial 4.0 International license. * https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1038 BAIRÉAD, Riocard (c.1739–1819). Curtha ar fáil ag ag Diarmuid Breathnach & Máire Ní Mhurchú. * https://irelandxo.com/ireland-xo/history-and-genealogy/ancestor-database/poet-erris Riocard Bairéad : Short Biography == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Bairéad, Riocard}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1740|Baireád, Riocard]] [[Catagóir:Básanna i 1819|Baireád, Riocard]] [[Catagóir:Filí na hÉireann|Baireád, Riocard]] [[Catagóir:Iorras]] [[Catagóir:Daoine as Gaeltachtaí Mhaigh Eo]] 129t8fgkh6gowke4pfd59eyfexdyky2 0 22004 1327499 1326601 2026-09-07T07:57:24Z TGcoa 21229 1327499 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba cheannaire míleata agus polaiteoir [[Éire]]annach é '''Mícheál Seán Ó Coileáin''' nó '''Michael Collins''' ([[16 Deireadh Fómhair]] [[1890]] – [[22 Lúnasa]] [[1922]]) a rugadh i g[[Contae Chorcaí]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/collins-michael-a1860|teideal=Collins, Michael {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2022-08-21}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5039|teideal=Ó COILEÁIN, Mícheál (1890–1922)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2022-08-21}}</ref> Bhí ról lárnach aige i g[[Cogadh na Saoirse in Éirinn|Cogadh na Saoirse]], agus bhí sé ina bhall den toscaireacht Éireannach a shínigh an [[Conradh Angla-Éireannach]] i [[1921]]. I mí Eanáir 1922, d'éirigh an Coileánach ina Chathaoirleach ar an Rialtas Sealadach. Nuair a cuireadh tús leis an [[Cogadh Cathartha na hÉireann|gCogadh Cathartha]] cúpla mí níos déanaí, bhí sé i gceannas ar fhórsaí an tSaorstáit a chuir in aghaidh na bhfrith-Chonraitheoirí, agus [[Éamon de Valera]] i gceannas polaitiúil orthu siúd. Bhí gean ag [[Gael|Gaeil]] ar an gCoileánach, agus é ina laoch mór acu chomh cróga is chomh beartach a bhí sé, ach mar sin féin, fuair sé [[bás]] ó lámh Éireannaigh i [[Béal na Blá]] in iarthar [[Contae Chorcaí|Chorcaí]]. [[Íomhá:Michael Collins at 8 years old.jpg|clé|mion|220px|1898, lena mhuintir]][[Íomhá:Michael Collins aged about nine.jpg|clé|mion|220px|Naoi mbliana d'aois, 1899]][[Íomhá:Young Michael Collins Portrait.jpg|clé|mion|220px|Cáisc 1916]][[Íomhá:Picture of Michael Collins and Arthur Griffith.jpg|clé|mion|220px|in éineacht le hArt Ó Gríofa]] == Tús a shaoil == Saolaíodh Mícheál Ó Coileáin in aice le [[Cloich na Coillte]] in Iarthar Chorcaí sa bhliain [[1890]]. B'eisean dríodar an chrúiscín, agus tháinig beirt dheartháireacha agus cúigear deirfiúracha roimhe. Níltear ar aon bharúil faoina bhreithlá, nó is é [[12 Deireadh Fómhair|an dóú lá déag de mhí Dheireadh Fómhair]] atá le léamh ar leac a uaighe, ach is é an séú lá déag a thugann lucht scríofa a chuid beathaisnéisí. Taoisigh Ghaelacha i gContae Luimnigh ba ea a chuid sinsear, ach nuair a díshealbhaíodh iad, thosaigh siad ag saothrú talún. Ina dhiaidh sin féin, bhí talamh fairsing ag muintir Uí Choileáin, agus iad ar a socracht go maith dá réir. Mar sin, nuair a rugadh an Coileánach, níorbh é an bochtanas a bhí i ndán dó go díreach, de réir na cuma a bhí ar na cúrsaí. Chuaigh deirfiúr le Mícheál, Eibhlín, sna mná rialta, agus is é an t-ainm a ghlac sí uirthi féin ná an tSiúr Mary Celestine. Bhí sí ag obair ina múinteoir i [[Londain]]. Mícheál an t-ainm a bhí ar a athair freisin. Chaith seisean seal s[[na Fíníní]] nuair a bhí sé óg, ach ansin, d'fhág sé an ghluaiseacht le dul le feirmeoireacht. Deirtear gur páiste cliste seanchríonna ba ea Mícheál óg. Bhí an-fhaghairt ann, agus tholg sé an [[náisiúnachas]] go hóg ó ghabha na háite, Séamas Santry. Ní raibh príomhoide na Scoile Náisiúnta, Donncha Lyons, ag maolú ar an gclaonadh seo ach an oiread, nó bhí sé ina bhall de [[Bráithreachas na Poblachta|Bhráithreachas na Poblachta]] ([[IRB]]). Stócach láidir scafánta ba ea an Coileánach, agus é an-tugtha do na lúthchleasa. Mar sin féin, bhí sé éirimiúil ó thaobh na hintleachta de, chomh maith. I bhFeabhra na bliana [[1906]], chuaigh an Coileánach faoi scrúdú na Státseirbhíse, agus é cúig bliana déag d'aois. Le pas a fháil, mhol sé [[Impireacht na Breataine]] go hard na spéire in aiste a scríobh sé mar chuid den scrúdú. Nuair a bhí an scoil críochnaithe aige, chuaigh Mícheál ag obair in Oifig an Phoist i Londain, ar nós go leor Éireannach eile. Fuair sé lóistín in árasán a dheirféar, Hannie (Siobhán). Bhí sé naoi mbliana déag d'aois, nuair a chuaigh sé i mBráithreachas na Poblachta. B'é [[Somhairle Mag Uidhir]], Poblachtánach [[Protastúnach]] ó Dhún Mánmhaí i gContae Chorcaí, a réitigh an bealach sin dó. Níor thóg sé deich mbliana air céimíocht cheannasach a bhaint amach dó féin san eagraíocht. == Éirí Amach na Cásca == Bhain an Coileánach an chéad cháil amach dó féin le linn [[Éirí Amach na Cásca]] sa bhliain [[1916]]. Bhí an-scileanna aige i gcúrsaí eagraíochta, agus é cliste ar go leor bealaí eile freisin, rud a thabhaigh an-ómós dó ó bhaill eile an Bhráithreachais. Rinneadh comhairleoir airgeadais de don [[An Cunta Pluincéad|Chunta Pluincéad]], athair [[Seosamh Pluincéad|Sheosaimh Phluincéid]], agus le linn an Éirí Amach, bhí sé ina aidiúnach don Phluincéadach óg. Nuair a thosaigh an tÉirí Amach féin, throid an Coileánach gualainn ar ghualainn le [[Pádraig Mac Piarais]] ag [[Ard-Oifig an Phoist]]. Mar a tuigeadh do chuid mhaith daoine roimh ré, theip ar an Éirí Amach go hiomlán mar bheart cogaíochta. Ábhar sásaimh ba ea é dóibh go raibh éirí amach nó ceannairc ar bith ann, agus iad ina mhuinín go dtabharfadh íobairt fola na gceannairceoirí inspioráid do dhaoine eile cath a chur ar son na hÉireann arís agus arís eile. Ní raibh an Coileánach sásta leis an dearcadh seo ar aon nós. Cháin sé amaitéarachas an Éirí Amach, go háirithe an dóigh ar sealbhaíodh foirgnimh fheiceálacha, ar nós Ard-Oifig an Phoist féin, nó bhí sé deacair a leithéidí d'áiteanna a chosaint, agus, dá dtiocfadh air, a thréigean, agus ní raibh sé furasta ach an oiread soláthar a choinneáil leo. Le linn Chogadh na Saoirse, d'áitigh sé ar [[na hÓglaigh]] gan "spriocanna éasca" a dhéanamh díobh féin trí fhoirgnimh den chineál sin a shealbhú. A mhalairt ar fad, chuir sé béim ar an treallchogaíocht. Bhunaigh sé díormaí ar leith, mar atá, Colúin Reatha, le cogadh a chur ón eadarnaí. Bhíodh fir na gColún seo ag ionsaí go tobann agus ag éalú ó láthair an éachta chomh tobann céanna. Mar sin, coinníodh líon na dtaismeach lag, agus an cogadh ag éirí leis na hÉireannaigh. Cosúil le cuid mhór acu siúd a ghlac páirt san Éirí Amach, gabhadh an Coileánach, agus bhí pionós an bháis ag bagairt air ar feadh tamaill, go dtí gur tugadh go campa géibhinn [[Frongoch]] é. Ansin féin, thaispeáin sé go raibh comhábhair an cheannaire ann. Nuair a scaoileadh an chuid ba mhó de na cimí saor, bhí Mícheál Ó Coileáin ag fáil na láimhe in uachtar ar [[Sinn Féin]] cheana. Ní raibh an páirtí leath chomh sáite san Éirí Amach agus a bhí bolscaireacht na Breataine Móire ag áitiú, ach nuair a chuaigh sé sa pháirtí, thosaigh an Coileánach ag baint leasa as an íomhá den náisiúnachas radacach a ghreamaigh de Shinn Féin de thoradh na bolscaireachta. Lena chuidiú féin, d'insíothlaigh na radacaigh isteach sa pháirtí. I mí Dheireadh Fómhair sa bhliain [[1917]], bhí an Coileánach ina bhall de choiste feidhmitheach Shinn Féin agus ina stiúrthóir cúrsaí eagraíochta ar [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|Óglaigh na hÉireann]], agus Éamon de Valera i gceannas ar an dá eagraíocht sin. [[Íomhá:Michael Collins.jpg|clé|mion|220px|An Chéad Dáil, 1919]] == An Chéad Dáil == [[Íomhá:Harry Boland and Michael Collins.jpg|clé|mion|220px|in éineacht lena chara ag an am, Énrí Ó Beóláin. Teach an Ardmhéara, 1919]] Ar nós bhall sinsearach ar bith de chuid Shinn Féin, moladh an Coileánach mar iarrthóir in olltoghchán na bliana [[1918]] le suíochán a lorg mar Fheisire i d[[Teach na dTeachtaí]] i Londain. Toghadh an Coileánach gan freasúra, ar nós go leor iarrthóirí eile Shinn Féin, mar Fheisire do dháilcheantar Chorcaigh Theas. Bhí sé fógartha ag Sinn Féin, áfach, nach nglacfadh Feisirí an pháirtí a gcuid suíochán i Westminster. Ina ionad sin, tháinig siad le chéile ina bparlaimint scartha in Éirinn - [[Dáil Éireann]]. Chruinnigh [[an Chéad Dáil]] seo i d[[Teach an Ardmhéara]] i m[[Baile Átha Cliath]] i mí Eanáir sa bhliain [[1919]]. Bhí Éamon de Valera agus roinnt Feisirí eile de chuid Shinn Féin gafa ag na [[Sasana]]igh cheana. Nó is amhlaidh go bhfuair an Coileánach foláireamh óna ghréasán spiaireachta go raibh a leithéid ar na bacáin ag na húdaráis, ach nuair a nocht sé an fhaisnéis seo do de Valera, d'áitigh seisean ar na Sinn Féinithe eile gan a dhath a shíleadh den rabhadh. Chreid sé nach rachadh a leithéid de shluaghabháil ach chun dochair do na Gaill cibé, nó bheadh an-ábhar bolscaireachta ann do na Gaeil. Nuair a fuair an oiread sin ceannairí iad féin faoi ghlas, áfach, is beag duine a bhí fágtha le go bhféadfaí an bholscaireacht sin a chraobhscaoileadh. Nuair a bhí de Valera sa phríosún, toghadh [[Cathal Brugha]] ina Phríomh-Aire go sealadach, ach nuair a d'éalaigh de Valera as [[Príosún Lincoln]] i mí Feabhra na bliana 1919 - éalú ar chuidigh an Coileánach go mór leis - toghadh eisean ina Phríomh-Aire i mí Aibreáin ina dhiaidh sin. [[Íomhá:Michael Collins On Bicycle.jpg|clé|mion|220px|Ar a "High Nelly" idir 1919-1922<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/michael-collinss-famous-high-nelly-bicycle-found/29573174.html|teideal=Michael Collins's famous 'high nelly' bicycle found|dáta=2013-09-12|language=en|work=Independent.ie|dátarochtana=2023-08-22}}</ref>]] Is iomaí trá a bhí le freastal ag an gCoileánach sa bhliain 1919. Sa samhradh, cuireadh i gceannas ar an [[IRB]] é. I mí Mheán Fómhair, chuaigh sé i mbun Rannóg Faisnéise na nÓglach. Thosaigh Cogadh na Saoirse ar an lá céanna agus a chéadchruinnigh an Dáil i mí Eanáir sa bhliain 1919, nó b'ar an lá céanna a lámhach díorma Óglach beirt chonstáblaí de chuid [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblachta Ríoga na hÉireann]] a bhí ag gardáil coinsíneacht geiligníte ag an t[[Luíochán Shulchóid Bheag|Sulchóid Bheag]] i g[[Contae Thiobraid Árann]]. Ní raibh orduithe faighte ag na hÓglaigh an gníomh seo a dhéanamh. [[Íomhá:Michael Collins 1921.jpg|clé|mion|220px|Londain, 1921, idirbheartaíocht a mhair ar feadh i bhfad]] == Aire Airgeadais == Cé go raibh sé gnóthach cheana féin, fuair sé tuilleadh dualgas le comhlíonadh, nuair a rinne Éamon de Valera Aire Airgeadais de sa bhliain 1919. Bhí an tír ar barr lasrach le cogadh cruálach, agus [[Constáblacht Ríoga na hÉireann]] is na [[Dúchrónaigh]] ag rith damhsa fud fad na hÉireann. Mar sin, b'éigean do na "haireachtaí" (mar a thugtaí ar na ranna rialtais san am) gníomhú ar chúla téarmaí. Ní raibh sa chuid ba mhó acu ach cúpla duine agus iad ag obair i seomra beag i dteach príobháideach, má bhí an oiread sin féin ann. Scéal eile ar fad ba ea scéal an Airgeadais, agus an Coileánach ag freastal air. Bhí seisean agus a fhoireann ábalta móreisiúint bannaí stáit a chóiriú le bun a chur le státchiste na Poblachta. Cruinníodh breis agus £371,000 in Éirinn féin ar an Iasacht Náisiúnta seo, gan trácht ar an méid a bailíodh sna Stáit Aontaithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/history/first-dail/2019/1113/1090422-funding-the-revolution-how-the-first-dail-was-financed/|teideal=Funding the revolution: how the First Dáil was financed|language=en|work=RTÉ|dátarochtana=2026-08-23}}</ref> Chuaigh scéal na hiasachta náisiúnta seo a fhad le [[Vlaidímír Léinín|Léinín]], agus i mí Aibreáin na bliana 1920, sheol seisean gníomhaire, Ludwig Martens, chuig de Valera i Nua-Eabhrac le hiasacht $20,000 a shocrú do rialtas na Poblachta Sóivéadaí féin. Thairg Léinín roinnt seoda de chuid Choróin na [[Rúis]]e Impiriúla mar chomhthaobhacht ar an iasacht. Thug Énrí Ó Beóláin na seoda seo go hÉirinn, áit ar fágadh i dtaisce iad go dtí na tríochaidí, agus iad ligthe i ndearmad ag cách. Sa deireadh, thángthas orthu de thaisme. Cuireadh ar ais chuig na Sóivéadaigh iad ar an 13 Meán Fómhair 1949, nuair a d'aisíoc siad an $20,000.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/history/de-valera-in-america/2020/0214/1115356-how-russian-crown-jewels-went-from-the-romanovs-to-harry-boland/|teideal=How Russian crown jewels went from the Romanovs to Harry Boland|language=en|work=RTÉ|dátarochtana=2026-08-23}}</ref> An té a chaithfidh súil ar ais ar a ndearna an Coileánach, tiocfaidh iontas an domhain air i bhfianaise na n-iléachtaí sin. Bhunaigh an Coileánach scuad feallmharfóireachta, "An Dáréag", le spiairí de chuid na Sasanach a mharú. Chóirigh sé an "Iasacht Náisiúnta". Bhí sé ag coinneáil na nÓglach ag imeacht, agus nuair a bhí de Valera ag taisteal [[na Stát Aontaithe]], b'éigean dó an chuid ba mhó de chúrsaí an rialtais a chomhordú thar thréimhse fhada. Thairis sin, chaithfeadh sé airm a smuigleáil isteach le haghaidh na nÓglach. D'fhéadfá a rá gur réabhlóid aonair ba ea an fear féin. B'iad an Coileánach agus [[Risteard Ó Maolchatha]] príomheagraithe na nÓglach, a fhad is a bhí sé indéanta ar aon nós ord agus eagar a choinneáil ar dhíormaí scaipthe treallchogaíochta den chineál sin. Is gnách a rá gurbh é an Coileánach a d'eagraigh na Colúin Reatha le linn Chogadh na Saoirse, ach ar ndóigh, ní fhéadfadh sé a leithéid de rud a chur i gcrích gan chuidiú ó dhaoine eile. Bhí an-lámh aige san obair seo, ach b'é [[Risteard Mac Aoidh]] an príomheagraí. Ní ba déanaí, chuir na Sasanaigh Mac Aoidh chun báis tráthnóna Dhomhnach na Fola féin, [[Domhnach na Fola (1920)|21 Samhain 1920]]. Thairis sin, bhí na hÓglaigh go mór mór i dtuilleamaí na gceann feadhna áitiúla, beag beann ar an gCoileánach agus ar an Maolchathach. Ba í an fhaisnéis rúnda bunchloch straitéis an Choileánaigh. Bhí faisnéiseoirí aige i measc na bpóilíní féin - [[Éamonn Broy]] agus Dáithí Ó Niallagáin ina measc - agus mar sin bhí a fhios aige roimh ré cé a bhí sa tóir air. Ar maidin Dhomhnach na Fola, an [[21 Samhain]] [[1920]], mharaigh An Dáréag agus Óglaigh eile ceathrar déag in ocht n-ionad ar fud Bhaile Átha Cliath, agus gníomhairí faisnéise Briotanacha ba ea a bhformhór. An tráthnóna céanna, d'oscail na fórsaí Gallda tine ar an slua ag cluiche peile i b[[Páirc an Chrócaigh]], rud a d'fhág ceathrar déag sibhialtach marbh. [[Íomhá:Michael Collins in military uniform.jpg|clé|mion|220px|Ag sochraid Airt Uí Ghríofa - Lúnasa 1922]] Sa bhliain [[1920]], an bhliain chéanna a shlánaigh an Coileánach tríocha bliain d'aois, bhí na Sasanaigh ag tairiscint deich míle punt airgid (ba mhillteanach an slám airgid é san am) ar gach eolas a chabhródh leo Mícheál Ó Coileáin a ghabháil nó a mharú. I mí Aibreáin 1921, mar dhíoltas, loisc saighdiúirí de chuid Reisimint Essex teach a mhuintire ag Woodfield in iarthar Chorcaí. I measc na gceannairí náisiúnta, d'éirigh naimhdeas idir eisean agus beirt fhear ar leith: [[Cathal Brugha]], an tAire Cosanta, agus de Valera, an Príomh-Aire. Bhí Cathal Brugha in ainm a bheith ina Aire Cosanta. Fear dúthrachtach a bhí ann ceart go leor, ach ní raibh sé leath chomh héirimiúil leis an gCoileánach. Cé nach raibh Mícheál Ó Coileáin ach ina Aire Airgeadais, go hoifigiúil, is é an chuma a bhí ar na cúrsaí ná nach raibh de dheis ag Brugha a chuid cúraimí féin a fhreastal air, agus an Coileánach á gcríochnú dó beag beann air féin. [[Íomhá:General Collins.jpg|clé|mion|220px|rinne an Ginearál cigireacht ar na trúpaí]] Bhí de Valera in éad lena chomhghleacaí óg, go háirithe i ndiaidh an mhórchlú a bhain an Coileánach amach dó féin mar cheannaire sa bhaile, nuair a bhí de Valera féin ag lorg tacaíochta don Phoblacht sna Stáit Aontaithe, obair nach raibh mórán toraidh uirthi. Bhí sé le haithint ar a leasainmneacha féin an dóigh a raibh siad ag iompairc le chéile: "An Buachaill Ard" a bhítí ag tabhairt ar de Valera - fear ard as an ngnáth a bhí ann - ach nuair a bhí seisean i Meiriceá, bhaist na hÓglaigh an leasainm "An Buachaill Mór" ar an gCoileánach, rud nár thaitin le de Valera in aon chor. Ag filleadh abhaile dó, d'fhéach de Valera leis an gCoileánach a chur go dtí na Stáit Aontaithe, siocair is go mbeadh seisean ar an aon duine amháin a bheadh ábalta an obair a chur i gcrích thall ansin. Dhiúltaigh an Coileánach féin don áitiú seo, agus an chuid ba mhó de lucht ceannais Shinn Féin (cé is moite de Chathal Brugha agus [[Aibhistín de Staic]]) ag tacú leis. Mar sin, d'fhan sé in Éirinn. Nuair a tháinig an Sos Cogaidh, ullmhaíodh comhdháil síochána idir [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas na Breataine Móire]] agus cinnirí na Poblachta - rialtas nach bhfuair aitheantas foirmeálta ó aon stát eachtrannach go fóill, cé gur pléadh dréachtchonradh cairdis idir Éire agus an Rúis Shóivéadach i 1920, dréacht nár daingníodh riamh, agus an Rúis Shóivéadach féin in anás airgid iasachta ó na hÉireannaigh ag an am. Cé go raibh de Valera agus [[Gael-Mheiriceánaigh]] chlúiteacha ag déanamh stocaireachta in [[Washington, D.C.]], agus [[Seán T. Ó Ceallaigh]] ag comhdháil síochána Versailles, le haitheantas a bhaint amach don Phoblacht, ní raibh sé le fáil. I mí Lúnasa sa bhliain 1921, d'athraigh an Dáil oifig de Valera ón bPríomh-Aireacht go hUachtaránacht na hÉireann, le go mbeadh sé ar aon leibhéal leis an [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Rí Seoirse a Cúig]]. Ansin, chuir sé iontas ar an saol ar fad, nuair a d'fhógair sé nach nglacfadh sé páirt sna comhchainteanna, ach oiread leis an Rí. Ina áit sin, bhronn sé lánchumhacht ar thoscaireacht a chuir sé go Londain. Is é is brí leis an "lánchumhacht" ná go raibh sé ar chumas na dtoscairí seo conradh síochána a shíniú leis na Gaill gan faomhadh a fháil roimh ré uaidh féin. B'iad [[Art Ó Gríofa]] agus Mícheál Ó Coileáin a chuaigh i gceannas ar an toscaireacht. Bhí an Coileánach iontach míshásta leis an gcomhairle seo, nó is é an tuairim a bhí aige féin ná gur chóir do de Valera féin na cúrsaí seo a phlé leis na Sasanaigh. Ina dhiaidh sin is uile, thoiligh sé dul go Londain. == An Conradh == Is é an toradh a tháinig as na comhchainteanna ná an [[Conradh Angla-Éireannach]], agus b'é an Conradh seo ba bhunús le stát nua Éireannach, mar atá, [[Saorstát Éireann]]. Bhí forálacha ann le haghaidh stát uile-Éireannach, ach san am céanna, d'fhág sé ar chumas sé chontae in oirthuaisceart an oileáin tarraingt siar as an stát seo, rud a rinne siad gan mhoill. Bhí sé leagtha amach sa Chonradh go gcaithfí coiste ar leith a chur ag obair leis an teorainn a atarraingt, dá dtogródh [[Tuaisceart Éireann|na Sé Chontae]] a leithéid a dhéanamh, agus is é an rud a bhí ar intinn an Choileánaigh go bhféadfaí, ar an mbealach seo, limistéar an stáitín thuaisceartaigh a laghdú an oiread sin is nach bhfágfaí maireachtáil ar bith ann ar chúrsaí eacnamaíocha. Bhí an beart sin incheaptha san am, nó bhí cónaí ar an gcuid ba mhó den phobal [[Aontachtach]] taobh istigh de shrianta cúnga in oirthear [[Uladh]]. [[Íomhá:Anglo-Irish Treaty signatures.gif|clé|mion|220px|An Conradh]] Bheadh stádas Tiarnais ag an Saorstát nua, agus é á rialú ag parlaimint dhá theach. Bheadh an t-údarás iomlán dílsithe don Rí, ach san am céanna, bheadh sé á oibriú ag Rialtas dúchasach, agus b'í [[Dáil Éireann]], teach íochtarach na Parlaiminte nua, a cheapfadh an Rialtas sin. Bheadh cúirteanna dá gcuid féin ag na hÉireannaigh, agus tríd is tríd, bheadh níos mó neamhspleáchais ag an tír ná a rithfeadh le [[Charles Stewart Parnell]] nó le [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann|Páirtí Parlaiminteach]] [[John Redmond|Sheáin Réamainn]] a éileamh riamh. Is é an meas a bhí ag na dearg-Phoblachtánaigh ar an gConradh ná gur feillbheart a bheadh ann. In áit na Poblachta a bhí bainte amach le lámh láidir, thiocfadh Saorstát nach mbeadh ach stádas an Tiarnais taobh istigh d'[[Impireacht na Breataine]] aige, agus chaithfeadh na Teachtaí Dála dílseacht a mhóidiú go díreach don Rí, mar a cuireadh an scéal i bhfocail san am. (Le fírinne, ba don Saorstát a mhóideoidís an dílseacht, ach bhí an dílseacht don Rí ag dul leis an móid seo mar aguisín, mar a bhí leagtha amach sa Chonradh.) Chuaigh scoilt ar Shinn Féin faoin gConradh, agus de Valera ag dul le faicsean na bhfrith-Chonraitheoirí le cur in aghaidh an ghéillte seo, mar a thuig sé é. Iad siúd nach raibh ag aontú leis, chuir siad ina leith go raibh a fhios aige ón tús nach mbeadh an Phoblacht inbhainte amach cibé scéal é, agus gur chuir sé an Coileánach i gceannas ar an toscaireacht d'aon turas, leis an náire a sheachaint. Dhiúltaigh de Valera do na líomhaintí seo, ach is é an chiall a bhaineann an chuid is mó de staraithe an lae inniu ná gurb é sin an freagra is fearr ar an gceist, cén fáth nach ndeachaigh seisean go Londain. D'áitigh an Coileánach, siúd is nár thug an Conradh an tsaoirse d'Éirinn mar Phoblacht, gur bhronn sé de shaoirse ar na hÉireannaigh an tsaoirse sin a bhaint amach iad féin. Sa deireadh thiar thall, b'é de Valera féin a chruthaigh gurbh fhíor don Choileánach an méid sin. Ó thaobh a shaoil phearsanta de, bhí an Coileánach geallta ag an tráth seo le Kitty Kiernan as Gránard i gContae an Longfoirt, agus bhí sé beartaithe acu pósadh sa bhliain 1922. [[Íomhá:Kitty Kiernan.jpg|clé|mion|220px|Kitty Kiernan, i ngrá le hÉnrí Ó Beóláin agus an Coileánach]] == An tAitheantas Trípháirteach == De réir mar a bhí sé leagtha amach sa cháipéis féin, chaithfeadh trí pharlaimint a bhfaomhadh a thabhairt don Chonradh Angla-Éireannach. Fuair sé formhuiniú Pharlaimint na Breataine Móire, ar dtús. Ansin, chaithfeadh Dáil Éireann glacadh leis, freisin, cé nach raibh aon stádas dlíthiúil ag an Dáil de réir an dlí idirnáisiúnta, ó nach bhfuair sí aitheantas na n-údarás Gallda. Nó, ós rud é go raibh stádas ''de facto'' ag an Dáil, agus í ag oibriú chumhacht pholaitiúil Shinn Féin agus mhuintir na hÉireann, ní fhéadfaí ach an Conradh a chur faoi bhráid na Dála. Thairis sin, bhí an tríú Parlaimint ann, mar atá, Teach Teachtaí Dheisceart Éireann. De réir fhorálacha an [[An tAcht um Rialtas na hÉireann|Achta um Rialtas na hÉireann]], a bhí reachtaithe ag Parlaimint na Ríochta Aontaithe sa bhliain 1920, bhí a leithéid de chomhairle reachtach ann, agus tháinig sí le chéile den chéad uair ar an 28 Meitheamh 1921, cé nach raibh i láthair ach an ceathrar Aontachtaithe a toghadh di, ós rud é gurbh fhearr le formhór a cuid feisirí Dáil Éireann. Chruinnigh an Teach sin an dara huair, áfach, i mí Eanáir 1922. Bhí na frith-Chonraitheoirí á bhaghcatáil, ar ndóigh, ach tháinig na Saorstátairí agus an ceathrar Aontachtaithe sin le chéile, agus ar ndóigh, dhearbhaigh siad an Conradh. [[Íomhá:Michael Collins addressing crowd in Cork cph.3b15295.jpg|clé|mion|220px|17 Márta 1922, sa Sciobairín in iarthar Chorcaí]] == An Rialtas Sealadach == Bhí Dáil Éireann ann i gcónaí, de réir a Bunreachta a bhí i bhfeidhm ón mbliain 1919 ar aghaidh. D'éirigh de Valera as an Uachtaránacht agus é ag súil leis go n-atoghfaí é, ar dhóigh is go n-éireodh leis an Conradh a chur ar neamhní ansin. B'é Art Ó Gríofa a vótáladh isteach ina áit, áfach, agus b'eisean a shealbhaigh an Uachtaránacht. Níor thug sé "Uachtarán na hÉireann" air féin, áfach, ach "Uachtarán na Dála" - is é sin, ceannaire rialtais Dháil Éireann, seachas an Ceann Comhairle a bhí ina chathaoirleach uirthi. Mar sin féin, ní raibh aon stádas dlíthiúil ag an rialtas seo, de réir dhlí bunreachtúil na Breataine Móire, agus tháinig rialtas eile ar an bhfód, agus é, go foirmeálta, freagrach do Theach Teachtaí Dheisceart Éireann. B'é an Coileánach a bhí i gceannas ar an Rialtas Sealadach nua, agus is é an teideal a bronnadh air ná Cathaoirleach an Rialtais Shealadaigh - is é sin, an Príomh-Aire. San am céanna, choinnigh sé an Aireacht Airgeadais i rialtas Poblachtach an Ghríofaigh. Bhí na cúrsaí dlí iontach casta timpeall an scéil. De réir dhlí na Breataine Móire, bhí sé ina Phríomh-Aire anois, agus é ainmnithe ag an gCoróin agus insealbhaithe de réir na pribhléide ríoga. Le hinsealbhú a fháil, b'éigean dó cuairt fhoirmeálta a thabhairt ar an Viocúnta Fitzalan, Tiarna Leifteanant na hÉireann. Is é an dearcadh Poblachtánach ná go ndeachaigh an Coileánach ansin le go dtabharfadh an Viocúnta suas [[Caisleán Átha Cliath]] dó. De réir dhlíthe bunreachtúla na Breataine Móire, áfach, searmanas a bhí ann ar a dtugtar "pógadh na láimhe", is é sin, insealbhú Aire Rialtais de chuid na Corónach, agus gurbh é an teagmháil féin, seachas aon cháipéis a shíneofaí, a d'fhág an Coileánach i seilbh na Príomh-Aireachta. De réir mar a insítear, bhí an Coileánach seacht nóiméad mall ag teacht ar an searmanas, agus an Tiarna Leifteanant á cháineadh. Is é an freagra a thug an Coileánach ná: "Bhí ortsa seacht nóiméad a chaitheamh ag fanacht liom, agus sinne ag fanacht leis an lá seo le seacht gcéad bliain!" Tharraing ceist an Chonartha achrann millteanach anuas ar Éirinn. Thar aon rud eile, bhí Éamon de Valera míshásta go síneodh an Coileánach aon chonradh gan údarás ar leith a iarraidh air féin roimh ré. Sa bhreis air sin, ba chúis an-díospóireachta é an Conradh féin. Bhí de Valera agus roinnt mhaith eile d'fhrith-Chonraitheoirí tábhachtacha ag lochtú an stádais a d'fhág an Conradh ag Éirinn, mar Thiarnas taobh istigh den Impireacht. An mhóid a chaithfí a mhionnú don Rí, bhí an-tábhacht shiombalach léi, fosta. Ní rabhthas róshásta leis ach oiread go gcoinneodh na Gaill [[Calafoirt an Chonartha]] acu féin le go bhféadfaí an [[Cabhlach cogaidh|Cabhlach]] Ríoga úsáid a bhaint astu. D'fhéadfadh na Sasanaigh an-smacht a choinneáil ar pholasaí eachtrach na hÉireann, dar leis na frith-Chonraitheoirí, agus na calafoirt sin acu, gan trácht ar an móid dílseachta. Nuair a caitheadh an vóta faoin gConradh, bhí beagnach duine as gach beirt de na Teachtaí ag cur in aghaidh an Chonartha, ach, i ndiaidh an iomláin, ghlac an tromlach leis, ar an seachtú lá de mhí Eanáir sa bhliain [[1922]]. Caitheadh seacht vóta déag is dhá scór ina aghaidh, agus ceithre vóta is trí scór ar mhaithe leis. Mar sin féin, bhí an chuid ba mhó de na hÓglaigh ag cur in aghaidh an Chonartha, agus tháinig an chuma ar na cúrsaí go rachaidís chun cogaidh faoin scéal - go raibh cogadh cathartha ar na bacáin. Ag caitheamh súil an lae inniu ar na himeachtaí sin dúinn, is dócha gur ábhar iontais dúinn nach raibh an oiread sin tábhachta ag baint le ceist na críochdheighilte san am. Bhí na hÓglaigh suite siúráilte nach mbeadh teacht aniar i stáitín an Tuaiscirt cibé scéal é, agus bhí an Coileánach féin meáite ar an stáitín a chloí le treallchogaíocht. I dtús na bliana 1922, thosaigh sé ag cur fear agus trealaimh chogaidh thar an Teorainn le cuidiú le hÓglaigh an oirthuaiscirt. Chuir an Cogadh Cathartha an plean seo ar neamhní, ach dá mbeadh sé i ndán don Choileánach teacht slán as an gCogadh Cathartha, is follasach nach bhfágfadh sé an Tuaisceart ag na Gaill gan treallchogadh a chur faoi. Mar sin, fuair sé tacaíocht na coda ba mhó de na hÓglaigh sna Sé Chontae. Chuaigh na céadta fear acu siúd, fiú, in [[Arm an tSaorstáit]]. [[Íomhá:Michael Collins Commander-in-Chief of the Irish National Forces.jpg|clé|mion|220px|ardcheannasaí, 1922]] Go gairid roimh thús an Chogaidh Chathartha i mí an Mheithimh sa bhliain 1922, bhí an Coileánach go héadóchasach ag iarraidh an scoilt a dhúnadh agus cogadh a sheachaint. Thréig de Valera agus na frith-Chonraitheoirí eile an Dáil, ach shocraigh an Coileánach go rachadh an dá fhaicsean de Shinn Féin sa chéad toghchán in éineacht agus go mbeadh comhrialtas acu ina dhiaidh sin. Ar dtús, rith comhréiteach leis an gCoileánach: bheadh bunreacht Poblachtánach ag an Saorstát nach ndéanfadh trácht ar bith ar an Rí, ach ní dhiúltófaí don Chonradh. Bhí an smaoineamh seo inghlactha ag an gcuid ba mhó de na Poblachtánaigh, leis. Chun scoilt na nÓglach a leigheas, bhunaigh an Coileánach Coiste Athaontaithe an Airm, agus bhí toscairí ón dá thaobh ina mbaill den Choiste. Bhain sé leas, freisin, as an seasamh a bhí aige san IRB leis na hÓglaigh a mhealladh chun toiliú leis an gConradh. Ansin, áfach, dhiúltaigh na Gaill don bhunreacht Poblachtánach, agus ní raibh comhréiteach ar bith ar fáil ó na Poblachtánaigh a thuilleadh. Mar sin, ní raibh an cogadh cathartha le seachaint ní ba mhó. == An Cogadh Cathartha == [[Íomhá:Mícheál Ó Coileáin & Risteard Ó Maolchatha.png|clé|mion|220px|Mícheál Ó Coileáin & Risteard Ó Maolchatha ag sochraid Stáit Airt Uí Ghríofa ar an 16ú Lúnasa, 1922]] I mí Aibreáin sa bhliain 1922, shealbhaigh dhá chéad Óglach frith-Chonartha [[na Ceithre Cúirteanna|na Ceithre Chúirteanna]] i m[[Baile Átha Cliath]] i ndiúnas ar an Rialtas Sealadach. Bhí an Coileánach ag iarraidh cogadh cathartha a sheachaint, agus mar sin, staon sé ón bhfoirgneamh a ionsaí, go dtí nár fhág na Gaill an dara rogha aige. Ar [[22 Meitheamh|an dóú lá fichead de mhí an Mheithimh]], mharaigh beirt Óglach Sior Henry Wilson, Marascal Machaire ar scor agus Feisire Parlaiminte do Thuaisceart an Dúin ag an am, i m[[Belgravia]] i Londain. San am sin, chreid an saol mór gurbh iad na hÓglaigh fhrith-Chonartha a rinne an obair. Bhagair [[Winston Churchill]] ar an gCoileánach [[Arm na Breataine]] a chur go Baile Átha Cliath leis na frith-Chonraitheoirí a chaitheamh amach as na Ceithre Chúirteanna, mura mbeadh an Coileánach sásta é a dhéanamh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.jstor.org/stable/30008316|teideal=Michael Collins and the Assassination of Sir Henry Wilson, Irish Historical Studies Iml. 28, Uimhir. 110, lch. 150-170|údar=Peter Hart|dáta=Samhain 1992|dátarochtana=2023}}</ref><ref>Bhí scéal eile ag Seosamh Dolan, a bhí ina bhall de scuad feallmharfóireachta an Choileánaigh i gCogadh na Saoirse agus a chuaigh ina Chaptaen in Arm an tSaorstáit ina dhiaidh sin, a nocht an méid sin sna caogaidí. D'inis sé freisin go bhfuair sé féin orduithe ón gCoileánach an bheirt fhear a mharaigh Wilson a tharrtháil sula gcuirfí chun báis iad.</ref> [[Íomhá:Michael Collins 12 August 1922.jpg|clé|mion|220px|[[12 Lúnasa]] [[1922]]. Feallmharaíodh é 10 lá ina dhiaidh]] Cibé scéal é, ní raibh de rogha ag an gCoileánach, ansin, ach dul i ndeabhaidh lann leis na frith-Chonraitheoirí, go háirithe nuair a d'fhuadaigh siad ginearál de chuid an tSaorstáit. Rinne sé an iarracht dheireanach áitiú ar na fir sna Cúirteanna gurbh fhearr dóibh scaipeadh. Nuair nach raibh toradh ar bith air sin, fuair sé áis dhá ghunna mhóra airtléire ó na Sasanaigh, agus thosaigh sé ag bombardú an fhoirgnimh go dtí gur ghéill na frith-Chonraitheoirí ansin iad féin dó. Na himeachtaí seo a chuir tús le [[Cogadh Cathartha na hÉireann]], nuair a phléasc cathanna amach idir na frith-Chonraitheoirí agus trúpaí an tSaorstáit. Faoi cheannas an Choileánaigh, ghabh fórsaí an tSaorstáit an phríomhchathair go sciobtha. I mí Iúil 1922 bhí na frith-Chonraitheoirí sách láidir i gCúige [[Mumhan]]. Thaobhaigh de Valera agus na Teachtaí Dála frith-Chonartha eile leis na hÓglaigh a bhí in aghaidh an tSaorstáit. Ar an 12 Iúil 1922, d'fhág an Coileánach uaidh cúraimí laethúla an Rialtais Shealadaigh le bheith ina ardcheannasaí ar an Arm Náisiúnta, agus [[Liam Tomás Mac Cosgair]] ag gníomhú ina áit i gceannas ar an riarachán sibhialta. Arm ceart faoi shainéide ba ea é agus é ag fás timpeall ar an bhfaicsean de na hÓglaigh a bhí báúil leis an gConradh. Tháinig borradh mór ar arm an tSaorstáit le cuidiú na Sasanach, idir threalamh agus mhaoiniú, agus fir nua á bhfruiliú le haghaidh an chogaidh chathartha. Chinn an Coileánach in éineacht le h[[Eoin Ó Dufaigh]] agus Risteard Ó Maolchatha díormaí a thabhairt go dtí an Mhumhain ón bhfarraige. Chuaigh na Saorstátairí i dtír ar chósta na Mumhan in aice leis na críocha a bhí á gcoimeád ag na frith-Chonraitheoirí, agus i ndeireadh an tSamhraidh, d'athghabh saighdiúirí an tSaorstáit an Mhumhain agus iarthar na tíre. Chuaigh an Coileánach féin go Contae Chorcaí, a sheanfhód dúchais. Bhí mífhoighne air an cogadh a chríochnú chomh luath agus ab fhéidir, agus deirtear go raibh sé ag iarraidh teacht i dteagmháil leis na cinnirí frith-Chonartha le go bhféadfaí sos cogaidh a chur ar bun, ar a laghad. === Bás an Choileánaigh === [[Íomhá:Grave of Micheál Ó Coileáin.jpg|clé|mion|220px|Cros chuimhneacháin i m[[Béal na Blá]]]] D'imigh an Coileánach ar chigireacht mhíleata thart ar chúige Mumhan i mí Lúnasa. Ar a bhealach trí [[Contae Chorcaí|Chontae Chorcaí]], in aice le [[Béal na Blá]], maraíodh Mícheál Ó Coileáin ar an dóú lá fichead de mhí Lúnasa 1922. Is léir go raibh nasc idir a thuras cinniúnach agus an rún a bhí aige teacht ar shocrú éigin leis an bhfreasúra poblachtánach, agus bhí sé ag socrú cruinnithe le hidirghabhálaithe. Bhí sé in aghaidh aon iarrachta socrú crua ná bearta diana a bhualadh ar an bhfreasúra.<ref name=":0" /> Thiomáin a thionlacan isteach i ngaiste a chuir na frith-Chonraitheoirí áitiúla roimhe. D'ordaigh an Coileánach do lucht a thionlactha stad agus an lámhach a fhreagairt, in áit tiomáint ar aghaidh agus é féin a choinneáil go sábháilte istigh ina charr armúrtha, mar ab fhearr leis an bhfear a bhí mar leathbhádóir aige, [[Emmet Daltún]]. Dealraíonn sé gur [[Piléar (gunna)|piléar]] strae a bhuail an Coileánach. B'eisean an t-aon duine amháin a fuair bás sa teagmháil. Ní raibh ach aon bhliain déag agus fiche slánaithe ag an gCoileánach, lá a bháis. D'fhreastail tuairim is 500,000 duine ar a [[Sochraid|shochraid]] i m[[Baile Átha Cliath]]. Níltear ar aon fhocal faoi cé a mharaigh é. (Ach tá sé le léamh ar leabhair áirithe gurbh é Donncha Ó Néill, nó "Sonny", iar-aimsitheoir de chuid Arm na Breataine a chuaigh sna hÓglaigh, a scaoil an t-urchar a bhuail é. Fuair "Sonny" bás sa bhliain [[1950]]). [[Íomhá:19220823 Rebels Kill Michael Collins - The Boston Post.jpg|clé|mion|220px|Ceannlíne nuachtáin, 23 Lúnasa 1922]] == Oidhreacht an Choileánaigh == [[Íomhá:Bust of Micheál Ó Coileáin.jpg|clé|mion|220px|dealbh bhrád, Contae Chorcaí, áit ar rugadh é (Albert Power, 1920idí)]] Áirítear Mícheál Ó Coileáin ar cheann de na seansanna móra caillte i stair na hÉireann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.corkcoco.ie/ga/cuairteoir/conair-mhichil-ui-choileain|teideal=Conair Mhichíl Uí Choileáin|language=ga|work=Comhairle Contae Chorcaí|dátarochtana=2022-08-21}}</ref> Fear ardéirimiúil, intleachtúil, paiseanta, dúthrachtach a bhí ann, agus chronaigh an stát úrbhunaithe go géar é, nuair nach raibh sé ann a thuilleadh. Beag beann ar an bhfreasúra, choinnigh sé soláthar agus tacaíocht leis na hÓglaigh i d[[Tuaisceart Éireann]], ach nuair a bhí sé imithe, d'éirigh lucht a chomharbais as an bpolasaí go sciobtha. Is éadócha go mbeadh sé chomh patuar i leith moltaí Choimisiún na Teorann agus a bhí iad siúd a tháinig ina dhiaidh. Mhéadaigh sé ar mhéala a bháis go bhfuair an tUachtarán Ó Gríofa bás deich lá roimhe sin, le teann an stró a chuir imeachtaí na tíre air. Is ar éigean a chonacthas an Coileánach go poiblí i ndiaidh lá adhlactha a chara, agus é ag siúl ar lorg na cónra. Dhá lá dhéag ina dhiaidh sin, cuireadh an Coileánach féin sa reilig chéanna, [[Reilig Ghlas Naíon]] i mBaile Átha Cliath. Ábhar fiannaíochta ab ea na focail a labhair sé ar lá sínithe an Chonartha. Nuair a dúirt an Tiarna Birkenhead, agus é buartha faoin dóigh a rachadh an Conradh i bhfeidhm ar an mBreatain Mhór, go raibh eagla air gur shínigh sé barántas a bháis pholaitiúil, is é an freagra a fuair sé ón gCoileánach go raibh seisean i ndiaidh barántas a fhíorbháis a shíniú. Seo mar a scríobh an Coileánach chuig dlúthchara leis: :''"I ndiaidh an oiread sin allais a bhárcadh, i ndiaidh an oiread sin streachailte agus tromluithe, tá tú, go tobann, ag siúl na sráideanna i Londain agus iad fuar fliuch faoi aer na hoíche. Samhlaigh leat - céard atá agat le tabhairt d'Éirinn? Rud atá ag teastáil uaithi le seacht gcéad bliain. An sásóidh an margadh seo aon duine? Duine ar bith? Seo an méid a deirim leat: go moch ar maidin inniu, shínigh mé barántas mo bháis féin. Nuair a rinne mé é, is é an rud a bhí ar m'intinn ná: féach chomh haisteach, chomh háiféiseach atá sé - bheadh sé chomh maith ag an gcorr-philéar an jab a dhéanamh cúig bliana ó shin."'' Iad siúd a tháinig slán as pianta breithe na hÉireann, fir ar nós Éamon de Valera, [[Liam Tomás Mac Cosgair]], Risteard Ó Maolchatha agus Eoin Ó Dufaigh, choinnigh muintir na hÉireann cuimhne ar an dóigh ar éirigh leo an stát a chur ar bun agus a choinneáil ag imeacht. An Coileánach, arís, ó cailleadh chomh hóg sin é, ní chuimhnítear air ach mar idéalaí óg radacach nach gcaithfeadh riamh fadhbanna na síochána a fhuascailt. [[Íomhá:Michael Collins by John Lavery.jpg|clé|mion|220px|''Michael Collins (Love of Ireland)''; pictiúr le [[John Lavery]]]] Chuaigh de Valera i gcuimhne na ndaoine mar sheanfhear caoch ag caitheamh deireadh a shaoil leath ina phinsinéir ina Uachtarán ar Éirinn sna seascaidí agus i dtús na seachtóidí. Is é an chuimhne a choinnítear ar [[Liam Tomás Mac Cosgair]] ná gurbh eisean an ceannaire rialtais ar thit sé ar a chrann cúrsaí airgeadais na tíre a chur ina seasamh arís i ndiaidh tuairteáil an stocmhalartáin i [[Wall Street]]. Is é an rud is túisce a ritheann leis na daoine faoi Risteard Ó Maolchatha gurbh eisean a d'údaraigh bású na gcimí i rith an Chogaidh Chathartha. Maidir le hEoin Ó Dufaigh, b'eisean an póilín a chuaigh le polaitíocht agus a thug taitneamh d'fhaisisteachas [[Francisco Franco]]. An Coileánach, áfach, ní raibh sé i ndán dó a lámha a shalú i gcúrsaí na polaitíochta iarchogaidh. Eisean an fear óg glórmhar scafánta a bhí ábalta Poblacht, Conradh agus inspioráid mhillteanach araon a thabhairt do mhuintir na hÉireann, agus a fuair bás sular tháinig bláth ceart air, go díreach nuair a bhí a thír dhúchais ar thairseach an neamhspleáchais. Leanann tóir an phobail ar an gCoileánach go dtí an lá inniu. Gach bliain i mí Lúnasa, reáchtáiltear cuimhneachán oifigiúil ag Béal na Blá féin, ar láthair an luíochta, agus is nós fadbhunaithe é go dtugann ceannaire reatha [[Fine Gael]] - an páirtí a d'fhás as an gcuid sin de Shinn Féin a thacaigh leis an gConradh - óráid ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/munster/2022/0814/1315587-michael-collins-anniversary/|teideal=Crowds expected at Béal na Bláth on 100th anniversary|dáta=2022-08-14|language=en|work=RTÉ|dátarochtana=2026-08-23}}</ref> I g[[Cloich na Coillte]], ní i bhfad óna áit dhúchais, tá músaem tiomnaithe dá shaol, Teach Mhíchíl Uí Choileáin, a osclaíodh go hoifigiúil i mí Aibreáin 2016, ina léirítear dá chuairteoirí a bheatha agus a bhaint le Cogadh na Saoirse.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.michaelcollinshouse.ie/|teideal=Michael Collins House|language=en|work=michaelcollinshouse.ie|dátarochtana=2026-08-23}}</ref> Gach mí Lúnasa, cuirtear dialanna pearsanta an Choileánaigh ó 1918–1922 ar taispeáint go poiblí sa mhúsaem sin i gcomhar le Cartlann Náisiúnta na hÉireann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.corkcoco.ie/en/news/diaries-of-michael-collins-return-to-public-display-in-clonakilty-for-month-of-august-0|teideal=Diaries of Michael Collins Return to Public Display in Clonakilty for Month of August|language=en|work=Comhairle Contae Chorcaí|dátarochtana=2026-08-23}}</ref> Cuireadh 100ú cuimhneachán a bháis ar siúl go feiceálach i mí Lúnasa 2022, agus na mílte duine i láthair ag Béal na Blá dá bharr. == Sna scannáin == [[Íomhá:A Black and Tan on duty in Dublin.jpg|clé|mion|220px|Dúchrónach agus gunna Lewis, i mBÁC]] Sa bhliain [[1996]], tháinig scéal Mhíchíl Uí Choileáin ar an scáileán, nuair a rinne an stiúrthóir Neil Jordan scannán de. B'é [[Liam Neeson]] a bhí i ról an Choileánaigh féin, agus b'í [[Julia Roberts]] a rinne páirt a chailín, Kitty Kiernan. Thairis sin, chonacthas Aidan Quinn ag déanamh páirte Énrí Uí Bheóláin, agus b'ar chrann [[Alan Rickman]] a thit sé ról Éamon de Valera a dhéanamh. B'é an stiúrthóir féin, Neil Jordan, a chum an script, agus b'é Elliot Goldenthal an ceolchumadóir a sholáthair an fuaimrian. Thaitin an scannán go mór leis na léirmheastóirí ar chúiseanna foirme, struchtúir agus insinte, ach san am céanna, bhí na staraithe ag fáil lochta ar an dóigh ar chuir Jordan fíricí na staire as a riocht le cur le teannas drámatúil na hinsinte. Agus an méid sin ráite, bhí an scannán seo ar an gceann ba rathúla a rinneadh in Éirinn riamh. [[Íomhá:Neil Jordan by David Shankbone.jpg|clé|mion|220px|Neil Jordan, 2010]] Bhí na staraithe ag lochtú na ngnéithe seo a leanas: * Sa suíomh a thaispeánann cruinniú rúnda [[Dáil Éireann|na Dála]], tagraítear don Choileánach mar Aire Faisnéise. Le fírinne, bhí sé ina Aire Airgeadais, agus san am céanna, bhí sé i gceann na gcúrsaí faisnéise in [[Óglaigh na hÉireann (1919-1922)|Óglaigh na hÉireann]]. Ní raibh an dá ról seo ag baint le chéile ar aon nós. * Ní bhfuair [[Énrí Ó Beóláin]] an cineál báis a taispeánadh ar an scannán. * Níorbh é an Coileánach a bhí i gceannas ar an toscaireacht a chuaigh go Londain le haghaidh comhchainteanna faoin gConradh Angla-Éireannach. B'é Art Ó Gríofa an ceannasaí, agus an Coileánach ar an dara fear. * Sa scannán, mharaigh na [[Dúchrónaigh]] [[Éamonn Broy]] i ndiaidh dóibh breith air in Óstán Vaughan. Le fírinne, tháinig Broy slán as Cogadh na Saoirse agus as an g[[Cogadh Cathartha na hÉireann|Cogadh Cathartha]] féin, agus bhí sé ina Choimisinéir ar an n[[Garda Síochána]] sna [[1930í]]. * Tugadh le fios go raibh lámh éigin ag Éamon de Valera i marú an Choileánaigh. An buachaill óg a mharaigh an Coileánach ar an scannán, bhí sé i dteagmháil phearsanta le de Valera go gairid roimh an luíochán. Cé go raibh de Valera i gContae Chorcaí, níl fianaise ar bith ann go raibh freagracht chomh díreach sin air as an marú. Is iomaí duine a lochtaigh an ghné seo nó gnéithe eile den dóigh ar chuir an scannán síos ar de Valera. * Ar an scannán, maraíodh foireann de bhleachtairí Aontachtacha ó [[Béal Feirste|Bhéal Feirste]] le carrbhuama taobh istigh de Chaisleán Bhaile Átha Cliath. Ní raibh anseo ach tagairt shoiléir do [[na Trioblóidí]] i gCúige Uladh, nó ní raibh carrbhuamaí á n-úsáid i gCogadh na Saoirse. Thairis sin, níor mharaigh na hÓglaigh péas ar bith istigh sa Chaisleán. * Ar an scannán, ghéill na reibiliúnaigh iad féin do na Sasanaigh os comhair Ard-Oifig an Phoist. Ní mar sin a tharla, áfach. * D'aithris an scannán na seanmhiotais gurbh iad an "mhóid dílseachta don Rí" (móid don Saorstát a bhí inti i ndáiríre, agus dílseacht don Rí mar aguisín léi) agus an [[Críochdheighilt na hÉireann|Chríochdheighilt]] ba phríomhchúis leis an scoilt idir na hÓglaigh. Is é stádas an Tiarnais, in ionad neamhspleáchas iomlán na Poblachta, a bhí ar an gcloch ba mhó ar phaidrín lucht na comhaimsire. Is é an chosaint a bhí ag Neil Jordan ná nach bhféadfaí athinsint chruinn na staire a fháscadh isteach i scannán chomh gairid, ó chaithfeadh sé a bheith intuigthe ag lucht féachana an uile dhomhain, iad siúd san áireamh a bhí ar bheagán eolais ar stair na hÉireann. Níor mhaolaigh an chosaint seo ar mhíshástacht na gcriticeoirí i leith an oiread ficsin a meascadh tríd an stair, go háirithe an dóigh ar bhaist sé ainm fíordhuine - Éamonn Broy - ar charachtar a bhí bunaithe ar níos mó ná aon duine amháin; an cur síos a tugadh ar de Valera agus ar bhás an Choileánaigh; agus an carrbhuama. Thug an scannán le fios gur bunaíodh an Saorstát i dtús na bliana 1922, agus is iomaí suíomh gréasáin a ghlac leis an ráiteas seo mar fhírinne, siúd is nár tháinig an stát ar an bhfód go foirmeálta roimh mhí na Nollag sa bhliain chéanna. An carachtar ar ar tugadh "Éamonn Broy" ar an scannán, bhí tréithe a lán póilíní éagsúla le haithint air. Bhí Broy ina bhall den "Roinn G", brainse faisnéise Phóilíní Ceannchathartha Bhaile Átha Cliath (Dublin Metropolitan Police) nach raibh lonnaithe i gCaisleán Bhaile Átha Cliath, ach i Sráid Great Brunswick (Sráid an Phiarsaigh sa lá atá inniu ann). B'é Dáithí Ó Niallagáin príomhghníomhaire an Choileánaigh sa Chaisleán. Nuair a foilsíodh an scannán ar an DVD, cuireadh clár faisnéise leis a dhéanann trácht cuimsitheach ar an bhficsean atá fite tríd an bhfírinne sa scannán. Bhí sé ceaptha ar dtús go gcoiscfeadh cinsire na scannán ar pháistí ab óige ná cúig bliana déag féachaint air, ach ó bhí an oiread sin tábhachta leis ó thaobh na staire de, is é an t-aicmiú a fuair sé ná PG - is é sin, tá sé ceadaithe do na páistí óga féin an scannán a fheiceáil ach na tuismitheoirí a bheith i láthair á mhíniú dóibh. D'eisigh an cinsire preasráiteas inar thagair sé don scannán mar shaothar as an ngnáth, agus é barúlach "go bhfágaim faoi na tuismitheoirí féin, cé acu ba chóir dá gclann é a fheiceáil", ó fuair sé ábhar an scannáin chomh tábhachtach sin. == Leabharliosta == * Scríobh [[Tim Pat Coogan]] beathaisnéis faoi as Béarla sa bhliain [[1990]], agus sa bhliain [[1985]], d'fhoilsigh [[Pádraig Ó Braoin]] beathaisnéis Gaeilge.<ref>Ó Braoin, Pádraig: ''Mícheál Ó Coileáin'', Éigse na Mainistreach, 1985.</ref> == Féach freisin == * [[Béal na Blá]] * [[Art Ó Gríofa]] * [[Cogadh Cathartha na hÉireann]] * [[Cogadh na Saoirse in Éirinn|Cogadh na Saoirse]] * [[Conradh Angla-Éireannach]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.ucc.ie/celt/online/E900001-001/ The Path to Freedom; Bailiúchán de scríbhinní Mhíchíl Uí Choileáin] * {{en}} [http://www.michaelcollinscentre.com/index.html Michael Collins Centre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301105029/http://www.michaelcollinscentre.com/index.html |date=2012-03-01}} * {{en}} [http://generalmichaelcollins.com/ Collins 22 Society] == Tagairtí == {{reflist}} {{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 2ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 3ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Ó Coileáin, Mícheál}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1890]] [[Catagóir:Básanna i 1922]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]] [[Catagóir:Baill de BPÉ]] [[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 2ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 3ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Shinn Féin]] [[Catagóir:Caitlicigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Éirí Amach na Cásca]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ginearáil]] [[Catagóir:Oifigigh Óglaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] ra2mgwh1g8syso7su9vsiutoqq5v28x 0 23241 1327520 1263888 2026-09-07T11:56:31Z Eomurchadha 4240 1327520 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Farm Animals - geograph.org.uk - 2985908.jpg|mion|Bíonn an [[bó|bhó]] ag géimneach\ nó ag búbáil]] Seo liosta de na '''Glaonna''' a bhíonn le clos ó ainmhithe ar an bhfeirm. (Leagan Uladh. Leagan Chonnachta.) * Bíonn an [[asal|t-asal]] ag gáirtheach<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fgb/g%C3%A1irtheach|teideal=Foclóir Gaeilge–Béarla (Ó Dónaill): gáirtheach|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2022-06-11}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fgb/gr%C3%A1g|teideal=Foclóir Gaeilge–Béarla (Ó Dónaill): grág|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2022-06-11}}</ref> / ag gángarnach<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fgb/g%C3%A1ngarnach|teideal=Foclóir Gaeilge–Béarla (Ó Dónaill): gángarnach|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2022-06-11}}</ref> ag búiríl.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fgb/b%C3%BAir%C3%ADl|teideal=Foclóir Gaeilge–Béarla (Ó Dónaill): búiríl|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2022-06-11}}</ref> Bíonn an [[asal|t-asal]] ag áthairíl * Bíonn an [[banbh]] ag sceamhaíl.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fgb/sceamha%C3%ADl|teideal=Foclóir Gaeilge–Béarla (Ó Dónaill): sceamhaíl|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2022-06-11}}</ref> Bíonn an [[banbh]] ag scréachaigh. * Bíonn an [[Beach|bheach]] ag crónán<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/cr%c3%b3n%c3%a1n</ref> * Bíonn an [[bó|bhó]] ag géimneach<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/mooing</ref>. Bíonn an [[bó|bhó]] ag búbáil<ref>https://archive.org/details/lanesenglishiris00lane</ref>. * Bíonn an [[capall]] ag seitreach<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/seitreach</ref>. Bíonn an [[capall]] ag siotraíl<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/seitr%C3%ADl</ref>. * Bíonn an [[caora|chaora]] ag méileach<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/bleat</ref>. * Bíonn an [[cat]] ag meamhlach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/meamhlach</ref> agus ag crónán<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/cat</ref>. Bíonn an [[cat]] ag crónán. * Bíonn an [[cearc|chearc]] ag scolagarnach<ref>scolgarnach</ref> / sclugaíl<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/cluck</ref> / glógarsach<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/cluck</ref> / gráigíl<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/cluck</ref>. Bíonn an [[cearc|chearc]] ag grágallach. * Bíonn an gamhain ag béicigh. * Bíonn an [[coileach]] ag glaoch<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/glaoigh</ref> / ag gairm<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/gairm</ref> / ag scairtíl. Bíonn an [[coileach]] ag glaoch. * Bíonn an [[cú]] ag uallfairt<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/yowl</ref>. Bíonn an [[cú]] ag glamaíl. * Bíonn na [[Feithid|feithidí]] ag seabhrán<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/boom</ref> * Bíonn an [[gabhar]] ag meigeallach<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/bleat</ref>. Bíonn an [[gabhar]] ag meigeallach. * Bíonn an [[gé|ghé]] ag beadaoil. * Bíonn na h[[éan|éanlaithe]] ag gocarsaigh / giolcaireacht. * Bíonn an [[lacha]] ag grágarsach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/gr%C3%A1garsach</ref> / gogalach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/gogalach</ref> / gogarsach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/gocarsach</ref> / glógarsach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/gl%C3%B3garsach</ref> / glagarnach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/glagarnach</ref>. * Bíonn an lao ag mionghéimneach<ref>mionghéimneach</ref>. * Bíonn an loscán / [[frog]] ag cnúdán * Bíonn an [[luchóg]] ag gíoglach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/g%c3%adoglach</ref> / bíogaíl<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/b%c3%adoga%c3%adl</ref> / bíogarnach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/b%C3%ADogarnach</ref>. * Bíonn an [[muc|mhuc]] ag gnúsachtach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/gn%C3%BAsachtach</ref> / griotháil<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/grioth%c3%a1il</ref> / mucadaíl<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/mucada%c3%adl</ref> / grúscán<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/grunt</ref> / cneadadh. * Bíonn an [[madadh|madadh / madra / gadhar]] ag tafann / amhastraíl<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/amhastrach</ref> / glafaireacht<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/glafaireacht</ref> / glamach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/glamach</ref> / sceamhaíl<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/sceamha%C3%ADl</ref>/ donáil<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/don%c3%a1il</ref> * Bíonn an [[préachán]] ag cágaíl<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/caw</ref> / ag agallach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/agallach</ref> / ag brácáil<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/br%c3%a1c%c3%a1il</ref> * Bíonn an [[tarbh]] ag búiríl<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/b%C3%BAir%C3%ADl</ref>. Bíonn an [[tarbh]] ag búitrigh. ==Féach freisin== * [[Intriachtaí]] * [[Glaonna ainmhithe feirme]] ==Tagairtí== {{reflist|2}} [[Catagóir:Ainmhithe]] [[Catagóir:Fuaimeanna]] [[Catagóir:Liostaí]] [[Catagóir:Gramadach na Gaeilge]] [[Catagóir:An Ghaeilge]] gfg0zueq4p9oo382fmwl549l7pldnag 1327523 1327520 2026-09-07T11:57:49Z Eomurchadha 4240 /* Féach freisin */ 1327523 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Farm Animals - geograph.org.uk - 2985908.jpg|mion|Bíonn an [[bó|bhó]] ag géimneach\ nó ag búbáil]] Seo liosta de na '''Glaonna''' a bhíonn le clos ó ainmhithe ar an bhfeirm. (Leagan Uladh. Leagan Chonnachta.) * Bíonn an [[asal|t-asal]] ag gáirtheach<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fgb/g%C3%A1irtheach|teideal=Foclóir Gaeilge–Béarla (Ó Dónaill): gáirtheach|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2022-06-11}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fgb/gr%C3%A1g|teideal=Foclóir Gaeilge–Béarla (Ó Dónaill): grág|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2022-06-11}}</ref> / ag gángarnach<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fgb/g%C3%A1ngarnach|teideal=Foclóir Gaeilge–Béarla (Ó Dónaill): gángarnach|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2022-06-11}}</ref> ag búiríl.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fgb/b%C3%BAir%C3%ADl|teideal=Foclóir Gaeilge–Béarla (Ó Dónaill): búiríl|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2022-06-11}}</ref> Bíonn an [[asal|t-asal]] ag áthairíl * Bíonn an [[banbh]] ag sceamhaíl.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fgb/sceamha%C3%ADl|teideal=Foclóir Gaeilge–Béarla (Ó Dónaill): sceamhaíl|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2022-06-11}}</ref> Bíonn an [[banbh]] ag scréachaigh. * Bíonn an [[Beach|bheach]] ag crónán<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/cr%c3%b3n%c3%a1n</ref> * Bíonn an [[bó|bhó]] ag géimneach<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/mooing</ref>. Bíonn an [[bó|bhó]] ag búbáil<ref>https://archive.org/details/lanesenglishiris00lane</ref>. * Bíonn an [[capall]] ag seitreach<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/seitreach</ref>. Bíonn an [[capall]] ag siotraíl<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/seitr%C3%ADl</ref>. * Bíonn an [[caora|chaora]] ag méileach<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/bleat</ref>. * Bíonn an [[cat]] ag meamhlach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/meamhlach</ref> agus ag crónán<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/cat</ref>. Bíonn an [[cat]] ag crónán. * Bíonn an [[cearc|chearc]] ag scolagarnach<ref>scolgarnach</ref> / sclugaíl<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/cluck</ref> / glógarsach<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/cluck</ref> / gráigíl<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/cluck</ref>. Bíonn an [[cearc|chearc]] ag grágallach. * Bíonn an gamhain ag béicigh. * Bíonn an [[coileach]] ag glaoch<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/glaoigh</ref> / ag gairm<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/gairm</ref> / ag scairtíl. Bíonn an [[coileach]] ag glaoch. * Bíonn an [[cú]] ag uallfairt<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/yowl</ref>. Bíonn an [[cú]] ag glamaíl. * Bíonn na [[Feithid|feithidí]] ag seabhrán<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/boom</ref> * Bíonn an [[gabhar]] ag meigeallach<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/bleat</ref>. Bíonn an [[gabhar]] ag meigeallach. * Bíonn an [[gé|ghé]] ag beadaoil. * Bíonn na h[[éan|éanlaithe]] ag gocarsaigh / giolcaireacht. * Bíonn an [[lacha]] ag grágarsach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/gr%C3%A1garsach</ref> / gogalach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/gogalach</ref> / gogarsach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/gocarsach</ref> / glógarsach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/gl%C3%B3garsach</ref> / glagarnach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/glagarnach</ref>. * Bíonn an lao ag mionghéimneach<ref>mionghéimneach</ref>. * Bíonn an loscán / [[frog]] ag cnúdán * Bíonn an [[luchóg]] ag gíoglach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/g%c3%adoglach</ref> / bíogaíl<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/b%c3%adoga%c3%adl</ref> / bíogarnach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/b%C3%ADogarnach</ref>. * Bíonn an [[muc|mhuc]] ag gnúsachtach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/gn%C3%BAsachtach</ref> / griotháil<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/grioth%c3%a1il</ref> / mucadaíl<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/mucada%c3%adl</ref> / grúscán<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/grunt</ref> / cneadadh. * Bíonn an [[madadh|madadh / madra / gadhar]] ag tafann / amhastraíl<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/amhastrach</ref> / glafaireacht<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/glafaireacht</ref> / glamach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/glamach</ref> / sceamhaíl<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/sceamha%C3%ADl</ref>/ donáil<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/don%c3%a1il</ref> * Bíonn an [[préachán]] ag cágaíl<ref>http://www.teanglann.ie/en/eid/caw</ref> / ag agallach<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/agallach</ref> / ag brácáil<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/br%c3%a1c%c3%a1il</ref> * Bíonn an [[tarbh]] ag búiríl<ref>http://www.teanglann.ie/en/fgb/b%C3%BAir%C3%ADl</ref>. Bíonn an [[tarbh]] ag búitrigh. ==Féach freisin== * [[Intriachtaí]] * [[Gairmeacha ar ainmhithe]] ==Tagairtí== {{reflist|2}} [[Catagóir:Ainmhithe]] [[Catagóir:Fuaimeanna]] [[Catagóir:Liostaí]] [[Catagóir:Gramadach na Gaeilge]] [[Catagóir:An Ghaeilge]] 0t00tjse747u2o252u0jnfwvlq3rskp 0 23558 1327405 985323 2026-09-06T18:32:40Z TGcoa 21229 1327405 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is cathair í '''Ireachó'''<ref>"Iarachó" uaireanta, i mBéarla, ''Jericho''</ref> ([[Araibis]]: أريحا‎) atá suite gar d'[[Abhainn na hIordáine]] ar [[an Bruach Thiar|an mBruach Thiar]] sna críocha Palaistíneacha. Príomhchathair na Gobhanóireachta Ireachó atá inti, le daonra thart ar 20,000 Palaistíneach. Tá an chathair suite faoi bhun cothrom farraige sé chiliméadar déag ó thuaidh ón [[an Mhuir Mharbh|Mhuir Mharbh]], agus is í an áit lonnaithe is ísle ar domhain. Meastar fosta go bhfuil Ireachó ar an gcathair is sine ar domhain, agus tá fianaise ann a léiríonn go raibh daoine sa cheantar chomh fada siar le 11,000 RC. Déantar cur síos ar Ireachó sa [[An Bíobla|Bhíobla]] mar "Chathair na gCrann Pailme". Tá aithne ar an gcathair mar an áit ar ar fhill na Iosraelaigh as daorbhroid na hÉigipte, faoi cheannasaíocht [[Iósua]]. == Stair == Is dócha gurbh é Ireachó an chathair ba shine ar domhan a raibh balla thart uirthi. Bhí a cuid saibhris bunaithe ar an trádáil agus ba chun í sin a chosaint a tógadh na ballaí. Brící cré a dhéantaí de láimh agus a thriomaítí faoin ngrian a d'úsáididís. == Féach freisin == * [[An Corrán Méith]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Cathracha an Bhruaigh Thiar]] [[Catagóir:An Corrán Méith]] [[Catagóir:Bailte agus cathracha in Iosrael]] [[Catagóir:An Bruach Thiar]] [[Catagóir:Cathracha ar an mBruach Thiar]] [[Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe]] [[Catagóir:Bailte agus cathracha sa Phailistín]] 9by6cela5mvr51qasjfjcm0c55o52ga 1327406 1327405 2026-09-06T18:38:00Z TGcoa 21229 1327406 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is cathair í '''Ireachó'''<ref>"Iarachó" uaireanta, i mBéarla, ''Jericho''</ref> ([[Araibis]]: أريحا‎) atá suite gar d'[[Abhainn na hIordáine]] ar [[an Bruach Thiar|an mBruach Thiar]] sna críocha Palaistíneacha. Príomhchathair na Gobhanóireachta Ireachó atá inti, le daonra thart ar 20,000 Palaistíneach. Tá an chathair suite faoi bhun cothrom farraige sé chiliméadar déag ó thuaidh ón [[an Mhuir Mharbh|Mhuir Mharbh]], agus is í an áit lonnaithe is ísle ar domhain. Meastar fosta go bhfuil Ireachó ar an gcathair is sine ar domhain, agus tá fianaise ann a léiríonn go raibh daoine sa cheantar chomh fada siar le 11,000 RC. Déantar cur síos ar Ireachó sa [[An Bíobla|Bhíobla]] mar "Chathair na gCrann Pailme". Tá aithne ar an gcathair mar an áit ar ar fhill na Iosraelaigh as daorbhroid na hÉigipte, faoi cheannasaíocht [[Iósua]]. == Stair == Is dócha gurbh é Ireachó an chathair ba shine ar domhan a raibh balla thart uirthi. Ceann de na chéad iontais mhóra ar domhan ná cathair Ireachó gona ballaí móra cosanta (cuireadh tús leo timpeall 8000 R.Ch.) . Bhí a cuid saibhris bunaithe ar an trádáil, ar shalann a dhíol go hairithe. Thóg muintir na cathrach na ballaí chun iad féin agus a gcuid saibhris a chosaint. Brící cré a dhéantaí de láimh agus a thriomaítí faoin ngrian a d'úsáididís. Ba iad sin na chéad bhallaí dá leithéid a tógadh.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Wood, Tim agus Ó Cadhain, Seán|date=1990idí|title=Iontais an tseansaoil|issue=An Gúm}}</ref> == Féach freisin == * [[An Corrán Méith]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Cathracha an Bhruaigh Thiar]] [[Catagóir:An Corrán Méith]] [[Catagóir:Bailte agus cathracha in Iosrael]] [[Catagóir:An Bruach Thiar]] [[Catagóir:Cathracha ar an mBruach Thiar]] [[Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe]] [[Catagóir:Bailte agus cathracha sa Phailistín]] etn679eo0gc27o1t9qi61m6gkkefyln 1327408 1327406 2026-09-06T18:39:48Z TGcoa 21229 /* Stair */ 1327408 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is cathair í '''Ireachó'''<ref>"Iarachó" uaireanta, i mBéarla, ''Jericho''</ref> ([[Araibis]]: أريحا‎) atá suite gar d'[[Abhainn na hIordáine]] ar [[an Bruach Thiar|an mBruach Thiar]] sna críocha Palaistíneacha. Príomhchathair na Gobhanóireachta Ireachó atá inti, le daonra thart ar 20,000 Palaistíneach. Tá an chathair suite faoi bhun cothrom farraige sé chiliméadar déag ó thuaidh ón [[an Mhuir Mharbh|Mhuir Mharbh]], agus is í an áit lonnaithe is ísle ar domhain. Meastar fosta go bhfuil Ireachó ar an gcathair is sine ar domhain, agus tá fianaise ann a léiríonn go raibh daoine sa cheantar chomh fada siar le 11,000 RC. Déantar cur síos ar Ireachó sa [[An Bíobla|Bhíobla]] mar "Chathair na gCrann Pailme". Tá aithne ar an gcathair mar an áit ar ar fhill na Iosraelaigh as daorbhroid na hÉigipte, faoi cheannasaíocht [[Iósua]]. [[Íomhá:John Martin - The Walls of Jericho - B1975.4.640 - Yale Center for British Art.jpg|clé|mion|220x220px|John Martin - The Walls of Jericho, 1834]] == Stair == Is dócha gurbh é Ireachó an chathair ba shine ar domhan a raibh balla thart uirthi. Ceann de na chéad iontais mhóra ar domhan ná cathair Ireachó gona ballaí móra cosanta (cuireadh tús leo timpeall 8000 R.Ch.) . Bhí a cuid saibhris bunaithe ar an trádáil, ar shalann a dhíol go hairithe. Thóg muintir na cathrach na ballaí chun iad féin agus a gcuid saibhris a chosaint. Brící cré a dhéantaí de láimh agus a thriomaítí faoin ngrian a d'úsáididís. Ba iad sin na chéad bhallaí dá leithéid a tógadh.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Wood, Tim agus Ó Cadhain, Seán|date=1990idí|title=Iontais an tseansaoil|issue=An Gúm}}</ref> == Féach freisin == * [[An Corrán Méith]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Cathracha an Bhruaigh Thiar]] [[Catagóir:An Corrán Méith]] [[Catagóir:Bailte agus cathracha in Iosrael]] [[Catagóir:An Bruach Thiar]] [[Catagóir:Cathracha ar an mBruach Thiar]] [[Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe]] [[Catagóir:Bailte agus cathracha sa Phailistín]] [[Catagóir:An Bíobla]] 3cq13xnqe5dge0sb697mnjyqrsgkyqy 1327410 1327408 2026-09-06T18:42:31Z TGcoa 21229 1327410 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is cathair í '''Ireachó'''<ref>"Iarachó" uaireanta, i mBéarla, ''Jericho''</ref> ([[Araibis]]: أريحا‎) atá suite gar d'[[Abhainn na hIordáine]] ar [[an Bruach Thiar|an mBruach Thiar]] sna críocha Palaistíneacha. Príomhchathair na Gobhanóireachta Ireachó atá inti, le daonra thart ar 20,000 Palaistíneach. Tá an chathair suite faoi bhun cothrom farraige sé chiliméadar déag ó thuaidh ón [[an Mhuir Mharbh|Mhuir Mharbh]], agus is í an áit lonnaithe is ísle ar domhain. Meastar fosta go bhfuil Ireachó ar an gcathair is sine ar domhain, agus tá fianaise ann a léiríonn go raibh daoine sa cheantar chomh fada siar le 11,000 RC. Déantar cur síos ar Ireachó sa [[An Bíobla|Bhíobla]] mar "Chathair na gCrann Pailme". Tá aithne ar an gcathair mar an áit ar ar fhill na Iosraelaigh as daorbhroid na hÉigipte, faoi cheannasaíocht [[Iósua]]. [[Íomhá:John Martin - The Walls of Jericho - B1975.4.640 - Yale Center for British Art.jpg|clé|mion|220x220px|John Martin - ''The Walls of Jericho,'' 1834]] [[Íomhá:Les trompettes de Jéricho (Joshua 6 13) • invenit James Tissot • pinxit James Tissot • excudit Maurice de Brunoff apud Philip de Vere • praesentat Phillip Medhurst.jpg|clé|mion|220x220px|''Les trompettes de Jéricho'' (Joshua 6 13), le Maurice de Brunoff, 1904 (invenit James Tissot)]] == Stair == Is dócha gurbh é Ireachó an chathair ba shine ar domhan a raibh balla thart uirthi. Ceann de na chéad iontais mhóra ar domhan ná cathair Ireachó gona ballaí móra cosanta (cuireadh tús leo timpeall 8000 R.Ch.) . Bhí a cuid saibhris bunaithe ar an trádáil, ar shalann a dhíol go hairithe. Thóg muintir na cathrach na ballaí chun iad féin agus a gcuid saibhris a chosaint. Brící cré a dhéantaí de láimh agus a thriomaítí faoin ngrian a d'úsáididís. Ba iad sin na chéad bhallaí dá leithéid a tógadh.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Wood, Tim agus Ó Cadhain, Seán|date=1990idí|title=Iontais an tseansaoil|issue=An Gúm}}</ref> == Féach freisin == * [[An Corrán Méith]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Cathracha an Bhruaigh Thiar]] [[Catagóir:An Corrán Méith]] [[Catagóir:Bailte agus cathracha in Iosrael]] [[Catagóir:An Bruach Thiar]] [[Catagóir:Cathracha ar an mBruach Thiar]] [[Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe]] [[Catagóir:Bailte agus cathracha sa Phailistín]] [[Catagóir:An Bíobla]] 9qwrg4x15xwt0qzuglhx3ubs5c2710b 1327411 1327410 2026-09-06T18:44:32Z TGcoa 21229 1327411 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is cathair í '''Ireachó'''<ref>"Iarachó" uaireanta, i mBéarla, ''Jericho''</ref> ([[Araibis]]: أريحا‎) atá suite gar d'[[Abhainn na hIordáine]] ar [[an Bruach Thiar|an mBruach Thiar]] sna críocha Palaistíneacha. Príomhchathair na Gobhanóireachta Ireachó atá inti, le daonra thart ar 20,000 Palaistíneach. Tá an chathair suite faoi bhun cothrom farraige sé chiliméadar déag ó thuaidh ón [[an Mhuir Mharbh|Mhuir Mharbh]], agus is í an áit lonnaithe is ísle ar domhain. Meastar fosta go bhfuil Ireachó ar an gcathair is sine ar domhain, agus tá fianaise ann a léiríonn go raibh daoine sa cheantar chomh fada siar le 9,000 RC.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Jericho|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Jericho&oldid=1365633657|journal=Wikipedia|date=2026-07-23|language=en}}</ref> Déantar cur síos ar Ireachó sa [[An Bíobla|Bhíobla]] mar "Chathair na gCrann Pailme". Tá aithne ar an gcathair mar an áit ar ar fhill na Iosraelaigh as daorbhroid na hÉigipte, faoi cheannasaíocht [[Iósua]]. [[Íomhá:John Martin - The Walls of Jericho - B1975.4.640 - Yale Center for British Art.jpg|clé|mion|220x220px|John Martin - ''The Walls of Jericho,'' 1834]] [[Íomhá:Les trompettes de Jéricho (Joshua 6 13) • invenit James Tissot • pinxit James Tissot • excudit Maurice de Brunoff apud Philip de Vere • praesentat Phillip Medhurst.jpg|clé|mion|220x220px|''Les trompettes de Jéricho'' (Joshua 6 13), le Maurice de Brunoff, 1904 (invenit James Tissot)]] == Stair == Is dócha gurbh é Ireachó an chathair ba shine ar domhan a raibh balla thart uirthi. Ceann de na chéad iontais mhóra ar domhan ná cathair Ireachó gona ballaí móra cosanta (cuireadh tús leo timpeall 8000 R.Ch.) . Bhí a cuid saibhris bunaithe ar an trádáil, ar shalann a dhíol go hairithe. Thóg muintir na cathrach na ballaí chun iad féin agus a gcuid saibhris a chosaint. Brící cré a dhéantaí de láimh agus a thriomaítí faoin ngrian a d'úsáididís. Ba iad sin na chéad bhallaí dá leithéid a tógadh.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Wood, Tim agus Ó Cadhain, Seán|date=1990idí|title=Iontais an tseansaoil|issue=An Gúm}}</ref> == Féach freisin == * [[An Corrán Méith]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Cathracha an Bhruaigh Thiar]] [[Catagóir:An Corrán Méith]] [[Catagóir:Bailte agus cathracha in Iosrael]] [[Catagóir:An Bruach Thiar]] [[Catagóir:Cathracha ar an mBruach Thiar]] [[Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe]] [[Catagóir:Bailte agus cathracha sa Phailistín]] [[Catagóir:An Bíobla]] atydz6n8jl6j8okhdby6pjhnmcd53y8 0 24234 1327448 1114165 2026-09-06T23:01:34Z TGcoa 21229 1327448 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Ceantar [[Gaeltacht]]a in [[Iorras]] in iarthuaisceart [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]] is ea '''Dún Chaocháin'''. == An t-ainm == Tá Dún Chaocháin ainmnithe as seandún cinn tíre inar chónaigh fathach darbh ainm Caochán a bhí ar leathshúil, de réir an tseanchais. Níl an dún le feiceáil anois mar mhill creimeadh mara é. == An ceantar == Dar le beo.ie, :''Chuir sé Gleann Cholm Cille i gcuimhne dom, leis na sléibhte móra donna, na tithe beaga bána scaipthe lena dtaobh agus trá gheal ghalánta i gcruth corráin. Ach seo Gleann Cholm Cille gan forbairt ar bith, más féidir é sin a shamhlú. :Cosúlacht eile idir an dá áit ná blas cainte na ndaoine. Tá baint idir muintir an dá cheantar ó tháinig daoine as Cúige Uladh anseo in aimsir Chromaill, nuair a díshealbhaíodh iad faoin pholasaí ar a tugadh "Go hIfreann nó go Connachta". Níos déanaí, chas siad ar a chéile agus iad thall in Albain ag toghadh phrátaí, nó nuair a chuaigh muintir Dhún na nGall go Maigh Eo ag iascaireacht.''<ref>http://www.beo.ie/index.php?archive_id=677&page=archive_content{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ceantar fiáin iargúlta atá ann. Is siúlóirí iad an chuid is mó de na turasóirí a thagann anseo. Tagann tumadóirí, iascairí, seandálaithe agus geolaithe ann freisin. == Comhar Dun Chaocháin Teo == Sa bhliain 1995 a bunaíodh an comharchumann forbartha pobal seo. Tá réimse leathan tograí pobal- agus teanga-bhunaithe forbartha aige. Tá sé lonnaithe sa tSeanscoil i gCeathrú Thaidhg. Reachtáileann an eagraíocht naíonraí, seirbhís iar-scoile, féiltí, seirbhísí aistriúcháin Ghaeilge, scéimeanna timpeallachta, cúrsaí oiliúna, campaí samhraidh, imeachtaí turasóireachta agus ar uile, agus foilsíonn sé nuachtlitir pobail. Cuireann sé eolas/cuidiú ar fáil do choistí deonacha atá ag feidhmiú i bparóiste Chill Chomáin ar chonas ba cheart tograí a fhorbairt agus a bhainistiú, foinsí maoinithe agus ar uile. == Féach freisin == * [[Ceathrú Thaidhg]] * [[Ros Dumhach]] == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.gaeltacht.info/igaeltacht.html]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] sqn0548uu3meecep8zs7mrk5aygztpw 14 24235 1327434 1272620 2026-09-06T22:42:08Z TGcoa 21229 Changed redirect target from [[Gaeltacht Mhaigh Eo]] to [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] 1327434 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] 475b0zg68pdodhghhyrzb5bgc7xbcme 0 26215 1327421 1256893 2026-09-06T21:38:24Z TGcoa 21229 1327421 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} In [[Éire|Éirinn]], tugtar '''Lá an Dreoilín''' ar an [[26 Nollaig]], nó [[Lá Fhéile Stiofáin]], is é sin fiach an dreoilín. Tá sé de nós ag lucht an dreoilín - agus / nó na [[Cleamaire|cleamairí]] - dul amach ag fiach chun an dreoilín bocht a mharú Lá Fhéile Stiofáin.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2024/12/la-an-dreoilin/|teideal=Lá an Dreoilín – An Páipéar|údar=Caoimhín Ó Cadhla|dáta=2024-12-21|language=ga-IE|dátarochtana=2024-12-22}}</ref> Sean-[[Béaloideas|traidisiún]] atá i Lá an Dreoilín agus tá baint ag an Lá le [[miotaseolaíocht]] na g[[Na Ceiltigh|Ceilteach]] agus na n[[An tSean-Ghréig|Gréagach]]. [[Íomhá:'Little Jenny Wren' - Troglodytes troglodytes (49980199147).jpg|clé|mion|An [[dreoilín]] |220x220px]] [[Íomhá:Deochandreoilín.jpeg|thumb|left|Deoch an Dreoilín|312x312px]] == An scéal == Tá scéal ann faoin dreoilín agus an chaoi a ndearnadh rí na n-éan di i gcomórtas leis na héin go léir eile. Socraíodh go ndéanfaí rí den éan a bheadh in ann eitilt níos airde sa spéir ná gach éan eile. Chuaigh an dreoilín i bhfolach i gcleiteacha droma an iolair i ngan fhios dó, agus nuair a d’eitil an t-iolar chomh hard agus a bhí sé in ann, léim an dreoilín dá dhroim, ag rá gurbh eisean rí na n-éan mar bhí sé níos airde sa spéir ná na héin go léir eile.<ref name=":0" /> I bh[[finscéalta Aesóp]]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Aesop's Fables|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Aesop's_Fables|journal=Wikipedia|date=2024-12-03|language=en}}</ref> atá an tagairt is luaithe don scéal seo. Ach sa leagan Gaelach, nuair a théann an dreoilín síos i ndiaidh a dhuais a bhaint, gortaíonn an t-iolar a dhroim agus, mar gheall air sin, níl an dreoilín in ann eitilt ar feadh achar ama rófhada anois. Scéal eile faoin dreoilín ná gur bhéic sé amach nuair a chonaic sé [[San Stiofán|Naomh Stiofán]] (nó [[Íosa Críost|Íosa]] féin, ag brath ar an leagan den scéal) i bhfolach agus é ar a sheachnadh ó na Rómhánaigh, agus tar éis don dreoilín sceitheadh air rinneadh mairtíreach de Stiofán (nó Íosa). Is mar sin a thuill an dreoilín droch-chlú dó fhéin.<ref name=":0" /> == Imeachtaí == Is traidisiún in Éirinn é, agus tá an Dreoilín á gceiliúradh sa Bhreatain freisin, go mór mhór sa Bhreatain Bheag. Bíonn go leor seó agus searmanais ag baint le ceiliúradh na féile seo. Téann "Lucht an dreoilín" ó theach go teach<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/en/cbes/4428119/4379929/4463930|teideal=Lá an Dreoilín|language=en|work=dúchas.ie|dátarochtana=2021-03-28}}</ref> (nó ó [[Teach tábhairne|theach tábhairne]] go teach tábhairneǃ) ag déanamh [[Ceol|ceoil]] in onóir an [[dreoilín]], agus b'fhéidir ag bailiú [[Airgead (eacnamaíocht)|airgid]] agus bia.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/pobal/l%C3%A1-an-dreoil%C3%ADn|teideal=Lá an Dreoilín < Meon Eile|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2021-03-28}}</ref> Iompraíonn an lucht ceoil, a chuireann seanéadaí nó clúdach tuí orthu féin, íomhá dreoilín nó dreoilín ina bheo i mbosca. San am a chuaigh thart théadh scata buachaillí, is é sin fir nach bhfuil pósta, amach agus iad gléasta i mbréagriocht, agus chuirfidís an dreoilín marbh bocht i mbosca agus théadh siad ó theach go teach ag iarraidh airgid chun an dreoilín a chur sa talamh. Mura dtabharfadh bean nó fear an tí airgead nó dá maslódh siad lucht an dreoilín, d’fhéadfadh siad an dreoilín a adhlacadh i dtalamh úinéir an tí agus bheadh mí-ádh ar an duine sin ar feadh bliana.<ref name=":0" /> Cé nach bhfuil an traidisiún chomh láidir agus chomh feiceálach in Éirinn anois agus a bhí, tá daoine ann atá ag iarraidh an traidisiún a thabhairt ar ais arís. == Piseoga == I g[[Contae Chiarraí|Ciarraí]], ní ití [[feoil]] an lá seo, cuing é seo a chuireadh na seandaoine orthu féin chun go mbeadh an tigh saor ó fhiabhras agus ó aicídí na bliana.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dreoilin-dreoilin-ri-na-nean-dreoilin-a-fuaireas-sa-thios-ar-an-inse/|teideal=‘Dreoilín, dreoilín, Rí na nÉan, dreóilín a fuaireas-sa thíos ar an inse…’|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-03-28}}</ref> == Féach freisin == * [[Lá Fhéile Stiofáin]] * An [[dreoilín]] * Na [[Cleamaire|cleamairí]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Féilte Éireannacha]] [[Catagóir:Éin]] [[Catagóir:Béaloideas na hÉireann]] [[Catagóir:Nollaig in Éirinn]] [[Catagóir:Nollaig]] [[Catagóir:Nósanna na hÉireann]] [[Catagóir:Drámaíocht ghrinn]] ik5s5e6u2n358tx2unh94k2hmo8mz0f 0 29742 1327441 1266964 2026-09-06T22:52:04Z TGcoa 21229 1327441 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Oileán beag cónaithe is ea '''Inis Bigil'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/36863|title=Inis Bigil/Inishbiggle {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref>, atá lonnaithe ar chósta [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]] in [[Éirinn]]. Tá an t-oileán suite idir oirthuaisceart [[Acaill|Oileán Acla]] agus an tír mhór, agus tá rochtain le fáil ag céibh Rinn Doran i mBaile Chruaidh, nó ag 'Bullsmouth' i nDún Éibhir ar Oileán Acla. Tá rochtain d'ingearáin ann freisin i bhfoirm héileapad. Tá an t-oileán 2.5 km × 1.5 km, agus 650 acra san achar. Ag tús an 20ú haois, bhí breis is 200 duine ag cur fúthu anseo, iad ag iascaireacht, ag feirmeoireacht agus i mbun oibre mar oibrithe feirme in Albain i rith an tsamhraidh. Ba ghnách leis na daoine imeachtaí siamsaíochta a eagrú dóibh féin nuair a bhíodh an t-oileán gearrtha amach ón mórthír ar feadh míonna i ndiaidh a chéile ag cainéal contúirteach Bhéalan Bhulláin. Faoi láthair níl ach 23 duine ag maireachtáil ar an oileán, an chuid is mó acu ag obair i dtalmhaíochta, iascaireacht nó bailiúchán éisc sliogánach. I measc na n-áiseanna ar an oileán tá scoil agus oifig an phoist ann, ach tá siad araon dúnta anois. Bhí caint faoi phleananna chun carr-chábla a thógáil trasna canáil Bhéal an Tairbh ón mbliain 1996, ach tréigeadh iad mar gheall ar an chostas mór a bhí tuartha agus caitheadh an t-airgead ar athfhorbairt dhroichead Oileán Acla ina áit.<ref>[https://www.rte.ie/archives/2017/1011/911611-inishbiggle-cable-car-plans/ Cable Car Battle On Isolated Inishbiggle Continues 1997]</ref> Déanann na sruthanna dothuartha an t-oileán do-aimsithe i rith an gheimhridh, d'ainneoin na fírice nach dtógann an turas ach 10 bomaite i gcurach nuair atá aimsir mhaith ann. Tá formhór na ndaoine ar an oileán ina seandaoine sa lá atá inniu ann agus ag fulaingt go mór mhór mar gheall ar imirce, rud a taispeánadh go hiontach maith sa chlár fhaisnéise 'An Táiliúr Gorm'. Ó na 1990idí i leith, tá féile eagraithe ag an bpobal beag seo gach mí Lúnasa. Tugtar deis do dhaoine dul amach i ngeoltaí, agus freastal ar sheisiúin amhránaíochta, cheoil agus damhsa. Rugadh agus tógadh an file clúiteach [[Pádraig Daeid]] ar an oileán chomh maith.{{fíoras}} {| class="wikitable infobox floatleft" style="font-size:85%;" |+ Daonra |- |'''Bliain''' || '''Daonra''' || '''±%''' |- |'''1841''' || 67 || — |- |'''1851''' || 61 || −9.0% |- |'''1861''' || 0 || −100% |- |'''1871''' || 154 || — |- |'''1881''' || 171 || +11.0% |- |'''1891''' || 135 || −21.1% |- |'''1901''' || 135 || −0.0% |- |'''1911''' || 149 || +10.4% |- |'''1926''' || 162 || +8.7% |- |'''1936''' || 157 || −3.1% |- |'''1946''' || 106 || −32.5% |- |'''1951''' || 123 || +16.0% |- |'''1956''' || 116 || −5.7% |- |'''1961''' || 113 || −2.6% |- |'''1966''' || 103 || −8.8% |- |'''1971''' || 112 || +8.7% |- |'''1979''' || 97 || −2.6% |- |'''1981''' || 89 || −8.2% |- |'''1986''' || 69 || −22.5% |- |'''1991''' || 51 || −26.1% |- |'''1996''' || 48 || −5.9% |- |'''2002''' || 39 || −18.8% |- |'''2006''' || 24 || −38.5% |- |'''2011''' || 25 || +4.2% |- |'''2016''' || 18 || −28.0% |} == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://www.duchas.ie/en/cbes/5236091/5230859/5240767?ChapterID=5236091&NameKey=c%C3%A1it-n%C3%AD-chraibsin&LangID=ga Eolas breise as Gaeilge faoi Inis Bigil] [[Catagóir:Oileáin Ghaeltachta]] [[Catagóir:Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Oileáin Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] cwb0ikzahv6lvibmq0txq3e4vv7qzls 0 29769 1327447 1275097 2026-09-06T23:01:06Z TGcoa 21229 1327447 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Is [[cuan]] ar chósta na h[[Éire]]ann é '''Cnocán na Líne.''' nó '''Cuan an Inbhir Mhóir''' freisin ({{lang-en|Broadhaven Bay}}). Tá sé suite in iarthuaisceart [[Maigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]]. Tá teach solais in iarthuaisceart an chuain. == Stair == Le linn ré [[Armáid na Spáinne]] sa 16ú haois, chuaigh roinnt de na longa Armada go tóin poill i Maigh Eo. Chuaigh an Santiago síos sa chuan agus tá deireadh tagtha le go leor long trí na blianta sna huiscí seo. Tá go leor scéalta faoi rath óir agus earraí luachmhara á scriosadh ag foghlaithe mara áitiúla tar éis dóibh longa trua a scriosadh a rinne iarracht foscadh a thógáil ón bhfarraige gharbh. Tá scéalta faoi ór á loit ó longa trua == Tíreolaíocht == [[File:Kid Island, Kilcommon, Erris, North Mayo..jpg|thumb|Oileán Mionnán, Cnocán na Líne, Erris, Chontae Mhaigh Eo]] === Na Stacaí === Is grúpa de chúig oileán iad Na Stacaí in aice leis [[An Bhinn Bhuí|an mBinn Bhuí]]. I measc na n-oileán tá Teach Dónal Ó’Cléirigh, An Teach Mór, Teach Beag, Carraig na Faola agus An t-Oighean (78m). Éiríonn siad as an bhfarraige ag ardú go géar os cionn 100 méadar os cionn leibhéal na farraige. Bíonn [[puifín]], [[guairdeall|peadairín na stoirme]] agus [[guairdeall gabhlach]] ag pórú <!-- síolrú? --> ar na hoileáin. Bhíodh caoirigh ag innilt ann ar feadh timpeall sé seachtaine gach samhradh go dtí na 1960idí.<ref name=magan2021 /> [[File:Na Stácaí ( The Stacks of Broadhaven).jpg|thumb|An Bhinn Bhuí agus Na Stácaí]] === Limistéar faoi chosaint === I dteanta le [[Loch Raithin]] ar leithinis an [[An Muirthead|Mhuirthead]], tá bánna agus góilíní an chuain seo agus [[Cuan an Fhóid Duibh]]<ref group=n name=bánna /> ina [[Limistéar Cosanta Speisialta]].<ref name=lcs /> == Nótaí == {{reflist | group=n | refs = <ref name=bánna>San áireamh: Trá Fheorainn Uí Eo, Cuan Oilí, An Sáilín, Cuan na Trá Móire, Bá Thulacháin; An Cuan Caoch, Sruth Fada Con.</ref> }} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=magan2021>{{luaigh foilseachán | author = [[Manchán Magan]] | date = 2021-07-04 | url = https://www.rte.ie/radio1/podcast/podcast_almanacireland.xml | title = The power of placenames | journal = The Almanac of Ireland}}</ref> <ref name=lcs>{{lua idirlín | url = https://www.npws.ie/protected-sites/spa/004037 | teideal = Blacksod Bay/Broad Haven SPA | foilsitheoir = [[An tSeirbhís Páirceanna Náisiúnta agus Fiadhúlra]] | dátarochtana = 24ú Iúil 2025 | teanga = en}}</ref> }} [[Catagóir:Limistéir Cosanta Speisialta na hÉireann]] [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Cuanta na hÉireann]] ph6ko2uvgesbw7ptyvasw5ifzj9j5mb 0 29778 1327439 1244743 2026-09-06T22:50:29Z TGcoa 21229 1327439 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} [[Íomhá:Children of Lir Tir Saile, Kilcommon, Erris, North Mayo. Benwee Head in background..jpg|deas|250px|thumb|An Bhinn Bhuí]] Tá '''an Bhinn Bhuí''' suite ar [[cósta|chósta]] thuaidh [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]].<ref name='Logainm'>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1399176|title=An Bhinn Bhuí/Benwee Head {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-07-11|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Tá sí le hais [[Cnocán na Líne|Chnocáin na Líne]]. Tá aillte na Binne Buí 255m ar airde. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-tír-ie}} {{DEFAULTSORT:Binn Bhuí, An}} [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Síolta tíreolaíochta na hÉireann]] 5nfbo086afip0owu3iaqcsgrobau4u0 0 29780 1327440 1161747 2026-09-06T22:51:34Z TGcoa 21229 1327440 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Is [[ceann tíre]] ar chósta [[an Muirthead]] é '''Ceann Iorrais.'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1399400|title=Ceann Iorrais/Erris Head {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> {{síol}} {{síol-tír-ie}} <references /> [[Catagóir:Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Síolta tíreolaíochta na hÉireann]] ki7rwbnl390ax6odi0cjqjrxvqny2l9 1327474 1327440 2026-09-06T23:20:07Z TGcoa 21229 1327474 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Is [[ceann tíre]] ar chósta [[an Muirthead]] é '''Ceann Iorrais.'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1399400|title=Ceann Iorrais/Erris Head {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> {{síol}} {{síol-tír-ie}} <references /> [[Catagóir:Síolta tíreolaíochta na hÉireann]] [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] 2i26dlymgf0jdi581uop8ckwasvarz8 0 29796 1327469 1160403 2026-09-06T23:18:16Z TGcoa 21229 1327469 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is baile fearainn atá suite in [[Iorrais]], [[Maigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]] é '''Fálach'''.<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/35413|title=Fálach/Faulagh {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-ie}} [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] 94husgnb1tfpj362fym39wxtpvvm78k 0 29797 1327452 1160410 2026-09-06T23:06:34Z TGcoa 21229 1327452 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} {{Logainmneacha|Glinsce|Glinsce}} Is baile fearainn atá suite in [[Iorras]], [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]] é '''Glinsce'''.<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/35422|title=Glinsce/Glinsk {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-ie}} [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] bkji4l9wqzniz3pxvvel6zl42bqgx4g 0 29857 1327476 1227124 2026-09-06T23:20:57Z TGcoa 21229 1327476 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} [[Íomhá:Ceide Fields Neolithic Site.JPG|deas|250px|thumb|Suíomh neoiliteach Achaidh Chéide]] Is suíomh seandálaíochta in iarthuaisceart [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]] é '''Achaidh Chéide'''.<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/114098|title=Achaidh Chéide/Céide Fields {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-ie}} [[Catagóir:Contae Mhaigh Eo|Achaidh Chéide]] [[Catagóir:An Ré Neoiliteach]] [[Catagóir:Réamhstair na hÉireann]] 3mqow5s6ahyjfqjci9g0wbb3f2t1y0g 0 30619 1327442 1269755 2026-09-06T22:53:05Z TGcoa 21229 1327442 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach|mapa_localitzador=MayoIslands01.PNG}} Is [[oileán]] ar chósta na h[[Éire]]ann í '''Inis Toirc.'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1375327|title=Inis Toirc/Inishturk {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Contae na Gaillimhe}} {{Síol-tír-ie}} [[Catagóir:Oileáin Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] t2qrw7q1ifeyt5ocwpob0l0fdtewv8a 0 34076 1327454 1234886 2026-09-06T23:09:51Z TGcoa 21229 1327454 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[sráidbhaile]] é '''Gaoth Sáile'''.<ref name='Logainm'>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1417272|title=Gaoth Sáile/Gweesalia {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2024-09-20|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Tá sé suite in [[Iorrais]], in iarthuaisceart [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]]. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-tír-ie}} [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] g83hd5vymsl1q4schv89s460d0gowei 0 35364 1327490 1294514 2026-09-06T23:54:32Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327490 wikitext text/x-wiki {{glanadh-mar|Stíl, tagairtí, naisc, gram, srl..}} Baineann sé seo leis an tréimhse neamhthuairiscithe ama ó óige '''Íosa''' go dtí tús a mhinistéireachta de réir an [[Tiomna Nua]]. Tá cuntas sna soiscalt ar bhreith Íosa agus ar an teitheadh go dtí an Éigipt chun éalú ó Hearóíd (Soiscéal Mhatha 2:13-23). Tá tagairt ghinearálta ann do Iosaef agus Muire, mar aon leis an leanbh Íosa, a bheith ina gcónaí i Nasareth (Matha 2:23, Soiscéal Lúcáis 2:39-40). Tá trácht ann freisin ar Iosaeif, Muire agus Íosa a dhul go chthair Iarúsailéim don Cháisc, nuair a bhí Íosa dhá bhliain déag d'aois (Lúcás 2:4250). Ón eachtra sin amach, níl tásc ná tuairisc ar ocht mbliana déag de shaol Íosa (ó aois a 12 go dtí 30. Taobh amuigh den ráiteas ginearálta gur mhéadaigh ar a ghaois, a cháil agus a ghean i láthair Dé agus na ndaoine (Lúcás 2:52), níl faic na ngrást ráite sa [[An Bíobla|Bhíobla]] faoi shaol Íosa i rith na tréimhse sin. Glacann Críostaithe leis go coitianta gur mhair Íosa i Nasareth i rith na tréimhse sin, ach tá cuntais éagsúla ann a thugann a mhalairt le tuiscint; gur thaistil sé go dtí an India ina measc. Tá roinnt údar ann a mhaígh go bhfuair siad cruthúnas gurbh ann do lámhscríbhinní san India agus sa Tíbéid atá mar bhonn taca leis an gcreistiúint go raibh Íosa san India ag an tráth seo dá shaol. Tá tuilleadh ann a luann scéalta seanchais as áiteanna éagsúla sa réigiún a deir go ndeachaigh Íosa an bealach iontu annalóíd.[1] Ba é Nicolas Notovitch (1894) a chéad labhair ar lámhscríbhinn faoi Íosa san India. Ó shin i leith, tá sleachta scríofa ag údair éagsúla ar an ábhar seo, ina measc siúd an ceannaire creidimh Mirza Ghulam Ahmad (bunaitheoir ghluaiseacht Ahmadiyya) (1899), Levi H. Dowling (1908), Swami Abhedananda (1922),[2] Nicholas Roerich (1923–1928),[1] Mathilde Ludendorff (1930), Elizabeth Clare Prophet (bunaitheoir an Ascended Master Teachings New Age group) (1956)[3] agus níos deireanaí Holger Kersten[4] ina leabhar Jesus Lived in India (1981). == Soiscéal Acuariach Íosa Críost == Maíonn Soiscéal Acuariach [[Íosa Críost]] le [[Levi H. Dowlin]], a foilsíodh in 1908, gurb é fíorscéal shaol Íosa é agus go bhfuil na hocht mbliana déag nach bhfuil aon trácht orthu sa Tiomna Nua anseo freisin. Insítear faoi Íosa a dhul chun na hIndia, na Tibéide, na Peirsia, Assyria, na Gréige agus na hÉigipte. == Íosa san India == Maítear in [[Jesus and Buddhism]] le Gruber and Kersten (1995) go raibh tinchar mór ag an mBúdachas ar shaol agus teagasc Íosa.[5] Deir na húdair go raibh tionchar ag teagasc agus cleachtas na Therapeutae ar Íosa. Dar leis na húdair ba mhúinteoirí den scoil Bhúdach Theravada a raibh cónaí orthu i Iudea ag an am ab ea na Therapeutae. Deir siad gur mar Bhúdach a chaith Íosa a shaol agus gur mhúin sé idéil an Bhúdachais dá dheisceabal; tá saothar na n-údar seo ag treabhadh na hiomaire céanna leis an scoláire ar an Tiomna Nua in Oxford, Barnett Hillman Streeter, a chruthaigh chomh luath leis na 1930idí go bhfuil ceithre chosúlacht shuntasacha ag teagasc morálta Buddha leis an Seanmóir ar an Sliabh."[6] Creideann scoláirí áirithe go bhféadfadh sé go raibh tionchar ag an gcreideamh Búdach ar Íosa agus go bhfuil an tionchar féideartha sin le feiceáil i Soiscéal Thomáis agus i go leor de na téacsanna Nag Hammandi. Pléitear na teoiricí sin i leabhair ar nós [[The Gnostic Gospels and Beyond Belief: the Secret Gospel of Thomas]] le Elaine Pagels agus [[The Original Jesus]] le Gruber agus Kersten. Tá láíthreán gréasáin ag an [[Buddha Dharma Education Association]] - Buddhanet.net - ina dtugtar cuntas ama ar stair Bhúdaigh na Tibéide. De réir a gcuid staraithe siúd, thosaigh an Búdachas ag teacht isteach sa Tibéid Theas thart ar 150 bliain tar éis chéasadh Íosa, nó c200 C.E. Bhí sé fiche nó tríocha bliain ina dhiaidh sin sular thosaigh tionchar na scriptiúr Búdach ag scaipeadh go dtí an Tibéid Thuaidh. == Naomh Issa == In 1887 thug comhfhgreagraí cogaidh as [[an Rúis]], Nicolas Notovitch, cuairt ar an India agus an Tibéid. Mhaígh sé gur chuala sé faoi "Saol Naomh Issa, Scoth Chlann an Duine", ag an lamasery nó mainistir ag Hemis in Ladakh. Issa an focal Arabach ar Íosa. Foilsíodh a scéal mar aon le téacs aistrithe de "Beatha Naomh Issa" i bhFraincis sa bhliain 1894 faoin teideal La vie inconnue de Jesus Christ. Aistríodh go Béarla, Gearmáinis, Spáinnis agus Iodáilis ina dhiaidh sin é. Bhain conspóid láithreach le scríbhinní Notovitch. Rinn an Gearmánach Max Mueller, saineolaí ar chúrsaí an oirthir ach nach raibh san India riamh é féin, litir a fuair sé ó oifigeach coilíneach Briotanach a fhoilsiú inar dúradh nach raibh "tuairisc ar bith" ar Notovitch a bheith in Ladakh. Thug J. Archibald Douglas, a bhí ina mhúinteoir sa Choláiste Rialtais in Agra ag an am, cuairt freisin ar mhainistir Hemis in 1895, ach deir sé nach bhfuair sé aon fhianaise go raibh Notovich riamh ann. Ach is beag faisnéise beathaisnéise atá ann faoi Notovitch agus níor thángthas riamh ar thaifead báis dó.[3] Sa dialann a scríobh an Dr. Karl Rudolph Marx den Ladane Charitable Dispensary, misinéir de chuid Ord na mBráithre Morávacha agus stiúrthóír ar an ospidéal in Ley, luaitear gur chuir sé cóír leighis ar Nicolas Notovitch le haghaidh tinneas fiacal i mí na Samhna 1887. Deir Edgar J. Goodspeed, áfach, ina leabhar "Famous Biblical Hoaxes" gur shínigh an ceann-ab de phobal Hemis doiciméad a mhaígh go mba bhréagadóir amach is amach a bhí in Notovitch; níor fíoraíodh an maíomh sin ar bhonn neamhspleách.[7] Gan aon fhainaise chuiditheach ag teacht chun solais ó chuairteoirí ar an mainistir ina dhiaidh sin, is é an freagra a thug Notovich ar ar mhaígh an lama ag Hemis nárbh ann don lámhscríbhinn ná go gceapfadh na manaigh go léireodh na fiosrúcháin faoi na lámhscríbhinní mar chruthúnas don domhan mór a luachmhaire a bhí siad agus go raibh an baol an go ngoidfí iad nó go dtógfaí iad leis an láimh láidir.[3] Siod a scríobh na Tibéideolaithe Snellgrove agus Skorupski faoi na manaigh in Hemis, "Dealraíonn sé go gcreideann siad go ngoideann na heachtrannaigh uile gach a bhféadann siad. Is fíor go bhfuil maoin go leor imithe uathu le blianta beaga anuas." [8] Thug Notovich freisin ainmneacha roinnt daoine sa réigiún a d'fhéadadh a rá go raibh sé ann.[3] In 1922, tar éis amhras a bheith ar ar dtús faoi Notovitch, chuaigh Swami Abhedananda, deisceapal den Sri Famakrishma agus fear aitheantais de Max Mueller,[3] ar aistear chun na Tibéide, rinne sé fiosrúchán faoin maíomh a rinne sé agus thaispeáin an lama lámhscríbhinn dó agus lena chabhair siúd d'aistrigh sé cuid den doiciméad, agus níos déanaí sheas sé le tuairimí Notovich.[2] Ós rud é gur thug sé óráid ag adhlacadh Max Mueller, rinneadh scéal mór dó a bheith ag dul i gcoinne a raibh ráite ag Mueller go mba dhoicméad falsa an doiciméad sin ag Notovitch.[3] Tá roinnt údar ann a bhfuil forbairt déanta ar na cuntais sin acu ina gcuid saothar fáin. Mar shampla, ina leabhar The Lost Years of Jesus: Documentary Evidence of Jesus's 17-Year Journey to the East, luann Elizabeth Clare Prophet lámhscríbhinní Búdacha a thugann fianaise gur thaistil Íosa chun na hIndia, Neipeal, Ladakh agus na Tibéide.[3] Mar sin féin, cuireann sí agóidí agus bréignithe i dtaca le Beatha Naomh Issa i gcló arís, ag tabhairt dhá thaobh na conspóíde go mion.3] Deir sí, "Ní mó de chruthúnas nárbh ann don lámhscríbhinn de bhrí nach bhfaca Doublas cóip de ná an chruthúnas gurbh ann dó de bhrí go ndúirt Notovitch é." [3][Note 1] Sa lá atá inniu ann, ní scoláire aitheanta amháin ar dhroim an domhainn atá idir dhá chomhairle faoin gceist. Chum Notovitch an scéal ar fad. Shaothraigh sé lear maith airgid agus bhí cáil air as an scéim.[9] —Bart D. Ehrman, [[Forged: Writing in the Name of God—Why the Bible’s Authors Are Not Who We Think They Are]] == Críost agus Krishna == Tá an smaoineamh faoi Íosa san India ag dul siar go dtí leabhar Louis Jacolliot [[La Bible dans l'Inde, Vie de Iezeus Christna (1869)]] [10] (An Bíobla san India, nó Beatha Íosa Christna),[11] ach níl aon cheangal díreach idir a chuid scríbhinní agus gach a bhfuil scríofa ag na scríbhneoirí ar lámhscríbhinní Himmis. Déanann Jacolliot comparáid idir beatha Bhagavan Krishna agus beatha Íosa Críost sna soiscéalta agus tagann sé ar an tátal nach bhféadfadh sé gur comhtharlú atá sa dá scéal agus go bhfuil aon oiread sin cosúlachtaí eatarthu ar go leor bealaí. Deir sé gur miotas atá sa chontas sna soiscéalta atá bunaiteh ar mhiotas na Sean-India. [Note 2] Tá comparáid á dhéanamh ag Jacolliot, áfach, idir dhá thréimhse éagsúla sa stair (nó sa mhioteolaíocht) agus ní mhaíonn sé go raibh Íosa san India. Is "Christna" an litriú atá aige ar "Krishna" agus maíonn sé gur thug deisceabail Krishna an t-ainm "Jezeus" air, ainm ar ionannn é agus "fíor-eisint" sa Sanscrit[11], cé nach téarma Sanscrite é beag ná mór - "níl ann ach gur chum [Jacoillot] é"[12]. == Bhavishya Maha Purana == Dar le Kersten, in Bahvishya Maha Purana na Hindúch, sa Pratisargaarvan (19.17-32), leagan den téacs ón 19ú Aois atá ceaptha a insint faoi rudaí atá le teacht, déantar cur síos ar theacht Íosa ar an gcaoi seo: "Lá n-aon, tháinig Shalivahana, taoiseach na Seácaí, go dtí sliabh sneachtúil (a nglactar leis a bhí i Himiléithe na hIndia). Ansin, i dTalammh na Hunach (=Ladakh, cuid d'impireacht Kusha), chonaic an rí cumhachtach fear dathúil ina shuí ar shliabh agus ba dhea-thuar dó é. Bhí a chneas mar chopar agus bhí éadaí bána air. D'fhiafraigh an rí den fhear naofa cérbh é féin. D'fhreagair seisean: 'Isaputra (mac Dé)a thugtar orm, rugadh d'óigh mé, is miinistéir ar na neamhchreidmhigh mé, agus bím go síoraí ar lorg na fírinne.' Óh a rí, tabhair cluais don reiligiún a chraobhscaoil mé ar na neamh-chreidmhigh ... Tríd an gceartas, fírinne, machnamh agus aontacht an spioraid, aimseoidh an duine a bhealach chuig Isa (Dia, sa Sanskrit)a bhfuil cónaí air i lár an tSolais, atá chomh buanseasmhach leis an ngrian, a dhíscaoileann gach uile ní dímuan go brách. Nochtaíodh íomhá shéanmhar Isa, tabhartóir an tsonais, sa chró; agus tugadh Isa-Masih (Íosa an Meisias) orm.'"[13] == Tuairimí Ahmadanna == De réir Ahmadanna, deir cainteanna breise Muhammad gur bhásaigh Íosa sa Chaismír agus é céad fiche bliain d'aoin d'aois. Chuir Ahmadis an tuairis seo ar aghaidh ar feadh os cionn 100 bliain, ag tosú le Mirzza Ghulam Ahmad. Maíonn foinsí Moslamacha agus Peirseacha go bhfuil siad in ann an t-aistear a rinne Íosa, ar ar tugadh Isa nó Yuz Asaf ("ceannaire an lucht leigheasta"), ar Bhóthar an tSíoda go dtí an tOirthear a rianú. Liostaítear ailt a thacaíonn leis an tuairim seo sna leabhair Christ in Kashmir le Aziz Kashmiri, agus Jesus Lived in India le Holger Kersten. Creideann siad go bhfuil Yuz Asaf curtha ag an scrín Roza Bal in Srinagar na hIndia. == Leabhar Urantia == Maíonn Leabhar Urantia gur léiriú é ar shaol Íosa. Tugann sé cuntas mionsonraithe ar a óige, na blianta a raibh sé ag teacht in inmhe agus ina fhear óg dó agus tá scéal cuimsitheach ann ar na himeachtaí a tharla amach níos déanaí agus ata taifeadta sna soiscéil. De réir Leabhar Urantia, ní dheachaigh Íosa chun na hIndia riamh; ina áit sin, deirtear ag tús a 28ú bliain (AD 22, de réir leabhar Urantia) gur thaistil sé le ceannaí saibhir as an India agus mac an cheannaí. Thug an ceannaí saibhir Indiach cuireadh d'Íosa, roinnt uaireanta, cuairt a thabhairt ar an India, ach diúltaigh Íosa, á rá go raibh air cúram a dhéanamh dá theaghlach sa Phalaistín. == Úrscéalta == Tá an téama "Íosa san India" ina fhoinse saothair ag úrscéálaithe freisin, ach gan aon iarracht déanta acu san fhicsean cloí go docht le cruinneas staire: An leabhar Lamb: Is scéal ficsin é [[The Gospel According to Biff, Christ's Childhood Pal]], le Christopher Moore, faoi ógántacht Íosa á insint ag dlúthchara Íosa. Sa leabhar sin, téann sé ag taisteal chun na hIndia, na Síne agus an Mheánoirthir chun cuairt a thabhairt ar thriúr saoithe agus tugann siadsan teagasc d'Íosa faoi ghné dhifriúil dá chuid teagaisc níos déanaí. San iarfhocal, áfach, deir Moore go sonrach nach raibh an Búdachas le fáil sa tSín go ceann ré saoil tar éis Íosa. Is anacronacht a bheadh ann Íosa a bheith á theagasc ag Búda sa Tibéid. Cuntas ficsin is ea [[Yeshua: A Personal Memoir of the Missing Years of Jesus]], le Stan I.S. Law (Stanislaw Kapuscinski), ar aistear Íosa chun na hIndia agus é ag ullmhú dá mhisean sa Phalaistín níos faide anonn. Fíonn Kapuscinski a fhealsúnacht féin isteach sa scéal. == Teilifís == Ar an [[National Geographic Channel[[, tá clár faisnéise dar teideal Mysteries of the Bible a dhéanann trácht ar lámhscríbhinn Hemis agus cuntais mar é á rá gur "scéalta áiféise iad faoi Íosa a bheith ag taisteal chun na hIndia le dul chun staidéir le mistigh an Oirthir." Ardaíonn an clár faiséise arís cuntas J. Archibald Douglas agus an lama a rá nárbh ann don lámhscríbhinn, ach ní luaitear an fhianaise thacaíochta ó Swami Abhedananda agus Nicolas Roerich.[14] Mar chruthúnas go raibh Íosa sa Ghailíl i rith na tréimhse sin, cuireann scoláire amháin an sliocht as an mBíobla i láthair, "Nach é seo an siúnéir (mac an tsiúinéara)" [15] mar chruthúnas go raibh aithne mhaith air ag muintir na háite. Deir sé freisin go ndeachaigh Íosa "shiúl fánaíochta, chuaigh sé ar chamchuaird."[14] Deir scoláire eile go ndéanfaidh "aon staraí ar fiú a choda é" a mhuinín a chur "san fhianaise is luaithe, soiscéalta Mhatha, Mharcais, Lúcáis agus Eoin." "Shamhlófá an teaghlach agus blianta fada á gcaitheamh acu i mbun tógáil tithe, déanamh troscáil ... sin é gnó an teaghlaigh." [14] Ina dhiaidh sin sa scannáin, "D'fhéadfadh sé nach siúinéir a bhí ach oiread ann, d'fhéadfadh sé go ndeachaigh sé le hiascaireacht [i Muir na Gailíle]. Má chuaigh, is é is dóichí gur chas sé ar bhaicle iascairí." "Is ciallmhar glacadh leis ... [gur bhásaigh Iosaeif] agus gurbh éigean d'Íosa ... na rudaí cuí a dhéanamh mar a dhéanfadh mac, is é sin ..." "Trí staidéar a dhéanamh ar scéalta a n-aontaítear ina dtaobh go bhfuil siad fíor, is féidir linn íomhá níos soiléire a fháil ar bheatha Chríost, cé gur bunaithe ar hipitéis atá sé sin." [14] == Scannán == Luadh Íosa sa scannán ficsin eolaíochta The Man from Earth. Sa scéal, deirtear go bhfuarthas an inspioráid do scéal Íosa ó fhear Cro-Magnon a mhair ar feadh níos mó ná 14,000 bliain. Deirtear sa scéal freisin go mba Súméarach a bhí ann tráth ar feadh 2000 bliain, ansin ba Bhabalónach é faoi Hammurabi, ansin ba dheisceabal de Gautama Buddha san India a bhí ann. Cuirtear an scannán i láthair mar an Cro-Magnon ag insint a scéil féin mar rún atá á nochtadh dá chairde sa lá atá inniu ann. == Íosa sa Bhreatain == Rinneadh maíomh éagsúla go ndeachaigh Íosa chun na Breataine sna blianta sin nach bhfuil aon tuairisc orthu. Duine díobh siúd a rinne an maíomh ab ea Gordon Strachan in leabhar [[Jesus the Master Builder: Druid Mysteries and the Dawn of Christianity]] (1998), agus ar bunaíodh an clár faisnéíse dar teideal [[And Did Those Feet]] (2009) ar an leabhar sin.[16] Insíonn Glyn S. Lewis in [[Did Jesus Come to Britain?]] (2008) na scéalta seanchais atá ann gur thug Íosa cuairt ar an mBreatain lena sheanuncail Iosaeif as Aramatáia. Bhí Iosaeif ceaptha a bheith ina cheannaí stáin agus rinne sé cúram d'Íosa nuair a thit a mháthair Muire i mbaintreachas. == Íosa i Meiriceá == Scríobh an t-antraipeolaí agus údar L. Taylor Hansen an leabhar [[He Walked the Americas]] sa bhliain 1963.[17] Leabhar é seo a bhaineann adhmad as finscéalta, béaloideas agus miotaseolaíocht na mBundúchasach Meiriceánach agus déantar plé ar an "bhFáidh Geal" a chuaigh go codanna éagsúla de Mheiriceá. Creideann na Mormannaigh gurbh é Íosa Críost an "Fáidh Geal".[18][19] Creideann scoláirí Mormannacha áirithe gurbh é Íosa Críost i ndáiríre a bhí sa Quetzalcoatl, a gcuirtear síos air mar Dhia den chine geal agus féasóg air a tháinig anuas ón spéir agus a gheall go bhfillfeadh sé arís, i gcodarsnach leis an tuiscint Meisimheiriceánach a deir go mba nathairdhia chleiteánach a bhí ann.[20] De réir Leabhar Mormann, thug Íosa cuairt ar bhundúchasaigh Mheiriceá tar éis an aiséirí.[21] Scríobh Uachtarán Eaglais Naoimh na Laethanta Deireanacha, John Taylor: "Tá an scéal faoi shaol an dia Mheicsiceach, [[Quetzalcoatl]], an chosúil le scéal an tSlánaitheora; tá sé chomh cosúil sin, go deimhin, nach féidir linn teacht ar aon tátal eile ach gurb é an neach céanna Quetzalcoatl agus Críost. Ach gur tháinig stair an Quetsalcoatl anuas chugainne trí fhoinse neamhíon lamainíteach. "[22] Chóirigh an t-údar ficsin eolaíochta agus Mormannach Orson Scott Card an smaoineamh seo dá scéal America. == Nótaí == 1.^ Sna 1980idí, i seanmóir taifeadta ar fhíseán agus a craoladh ar chainéal rochtana poiblí Los Angeles Adelphia Cable, dúirt Elizabeth Clare Prophet go ndúirt sagart Caitliceach Rómhánach léi go pearsanta go raibh lámhscríbhinn Hemis ag teacht i gcomhthéacs leis an leagan neamh-chanónach de na soiscéalta atá i Leabharlann na Vatacáine. Níor chuir sí leis an ráiteas sin seachas a rá, "Cuireann sé uabhar orm go bhfuil ceartchreidmhigh ag coinneáil na fírinne faoi mo Thiarna uaim." 2.^ Mar shampla de na tuiscintí difriúla, féach go bhfuil roinnt fealsúnaithe agus scríbhneoirí ann, a bhfuil a saothar saoil ag plé leis an reiligiún comparáideach Thoir-Thiar (Ramakrishma, Vivekenanda, Sivananda ina measc), a bhfuil sé scríofa acu gur cruthúnas iad na cosúlachtaí atá idir cuid de na himeachtaí i mbeathaí an dá phearsa is tábhachtaí i reiligiún na Oirthir agus an Iarthair (Críost agus Krishna) den síth dhiaga a nascann creidimh mhóra an Oirthir agus an Iarthair. == Tagairtí == 1.^ a b New York Times (May 27, 1926) 2.^ a b Swami Abhedananda (1987) Journey into Kashmir and Tibet (the English translation of Kashmiri 0 Tibbate), Ramakrishna Vivekananda Math, Calcutta 3.^ a b c d e f g h i Prophet, Elizabeth Clare. The Lost Years of Jesus: Documentary Evidence of Jesus' 17-Year Journey to the East. ISBN 0-916766-87-X. 4.^ Holger Kersten (1994) Jesus Lived in India: His Unknown Life Before and After the Crucifixion, Element Books ISBN 1-85230-550-9 5.^ Gruber, Elmar and Kersten, Holger. (1995). The Original Jesus. Shaftesbury: Element Books. 6.^ Chandramouli, N. S. (May 1, 1997). Did Buddhism influence early Christianity?. The Times of India. 7.^ Goodspeed, Edgar J. (1956). Famous Biblical Hoaxes or, Modern Apocrypha. Grand Rapids, Michigan: Baker Book House. http://www.tentmaker.org/books/FamousBiblicalHoaxes.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200626165053/https://www.tentmaker.org/books/FamousBiblicalHoaxes.html |date=2020-06-26 }}. 8.^ D.L. Snellgrove and T. Skorupski (1977) The Cultural Heritage of Ladakh, p. 127, Prajna Press ISBN 0-87773-700-2 9.^ Ehrman, Bart D. (February 2011). "8. Forgeries, Lies, Deceptions, and the Writings of the New Testament. Modern Forgeries, Lies, and Deceptions" (EPUB). Forged: Writing in the Name of God—Why the Bible’s Authors Are Not Who We Think They Are. (First Edition. EPub Edition. ed.). New York: HarperCollins e-books. pp. 282–283. ISBN 978-0-06-207863-6. http://www.scribd.com/doc/55685655/Forged {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120215031916/http://www.scribd.com/doc/55685655/Forged |date=2012-02-15 }}. Retrieved September 8, 2011. 10.^ L. Jacolliot (1869) La Bible dans l'Inde, Librairie Internationale, Paris (digitized by Google Books) 11.^ a b Louis Jacolliot (1870) The Bible in India, Carleton, New York (digitized by Google Books) 12.^ Max Müller (1888), Journal of the Transactions of the Victoria Institute Volume 21, page 179 13.^ Saving the Savior 14.^ a b c d National Geographic Channel (25 May 1996) Mysteries of the Bible, "The Lost Years of Jesus" 15.^ The Gospel According to St. Mark (St. Matthew) 16.^ "Jesus in Britain". http://www.forteantimes.com/features/articles/3271/jesus_in_britain.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926032434/http://www.forteantimes.com/features/articles/3271/jesus_in_britain.html |date=2011-09-26 }}. 17.^ L. Taylor Hansen, He walked the Americas, Amherst Press, 1963 18.^ Michael W. Hickenbotham, Answering Challenging Mormon Questions, p. 204 19.^ http://mindlight.info/maitreya/bswalkam.htm 20.^ http://www.icwseminary.org/quetzalcoatl.htm 21.^ http://maxwellinstitute.byu.edu/publications/jbms/?vol=11&num=1&id=298 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090217041556/http://maxwellinstitute.byu.edu/publications/jbms/?vol=11&num=1&id=298 |date=2009-02-17 }} 22.^ Taylor 1892:201, see original source == Liosta Léitheoireachta == * Fida Hassnain. Search For The Historical Jesus. Down-to-Earth Books, 2006. ISBN 1-878115-17-0 * Suzanne Olsson. Jesus in Kashmir, The Lost Tomb. Booksurge, 2006. ISBN 1-4196-1175-5 * Kersten, Holger. Jesus Lived in India. London: Element, 1986. ISBN 0-906540-90-9 * Lewis, Glyn S. Did Jesus Come to Britain? East Sussex, Clairview, 2008. ISBN 978-1-905570-15-7 * Potter, Charles. Lost Years of Jesus Revealed., Fawcett, 1985. ISBN 0-449-13039-8 * Rolland McCleary. Signs for a Messiah: The First and Last Evidence for Jesus. Christchurch: Hazard Press, Christchurch, 2003. ISBN 978-1-877270-37-6 * Shawn Haigins. The Rozabal Line. 2007. ISBN 978-1-4303-2754-7. * Prophet, Elizabeth Clare. The Lost Years of Jesus: Documentary Evidence of Jesus's 17-Year Journey to the East. Gardiner, Mont.: Summit University Press, 1987. ISBN 978-0-916766-87-0. == Naisc Sheachtracha == * The Unknown Life of Jesus Christ Manuscript of Jesus's life in India found by Nicholas Notovitch * The True Jesus Jesus' “Lost Years” not listed in the Bible from 13 to 29 [[Catagóir:Íosa Críost]] 7flpgdfab57lh6lgg1j4xchrl9fh4vd 0 36523 1327432 1160451 2026-09-06T22:39:31Z TGcoa 21229 1327432 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[sráidbhaile]] é '''Bun an Churraigh'''.<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/36853|title=Bun an Churraigh/Bunnacurry {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Tá sé suite i g[[Contae Mhaigh Eo]]. Bunaíodh mainistir Chaitliceach, mainistir Bhuíon Mhuire, i m[[Bun an Churraigh]] ar oileán Acla in 1852. == Féach freisin == * [[Misean Acla]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-ie}} [[Catagóir:Contae Mhaigh Eo|Bun an Churraigh]] [[Catagóir:Mainistreacha na hÉireann]] [[Catagóir:Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Gaeltacht Mhaigh Eo]] prc52rtq1zji9whu8k0tc72j8t4r7cs 1327461 1327432 2026-09-06T23:13:39Z TGcoa 21229 1327461 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[sráidbhaile]] é '''Bun an Churraigh'''.<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/36853|title=Bun an Churraigh/Bunnacurry {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Tá sé suite i g[[Contae Mhaigh Eo]]. Bunaíodh mainistir Chaitliceach, mainistir Bhuíon Mhuire, i m[[Bun an Churraigh]] ar oileán Acla in 1852. == Féach freisin == * [[Misean Acla]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-ie}} [[Catagóir:Mainistreacha na hÉireann]] [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] fs5gexhjlw3xtztogusqzryoeeyovf3 0 36531 1327462 1160452 2026-09-06T23:13:59Z TGcoa 21229 1327462 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[sráidbhaile]] é '''Dún Ibhir.'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/36855|title=Dún Ibhir/Dooniver {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Tá sé suite i g[[Contae Mhaigh Eo]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-ie}} [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] 4ou1xnwwya0y4jfm3rh78gp4fdnumgl 0 36599 1327466 1244841 2026-09-06T23:17:00Z TGcoa 21229 1327466 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Is [[leithinis]] é '''an Corrán'''. Tá sé suite i g[[Contae Mhaigh Eo]]. {{síol}} {{DEFAULTSORT:Corrán, An}} [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Leithinsí]] qsbvi8y9s3cbv4nz2as3v1j8mw2ouzd 0 37738 1327467 1162604 2026-09-06T23:17:23Z TGcoa 21229 1327467 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[sráidbhaile]] í '''an Chorrchloch'''.<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/35349|title=An Chorrchloch/Corclogh {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Tá an baile suite sa [[An Muirthead|Mhuirthead]], in iarthuaisceart [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-ie}} {{DEFAULTSORT:Corrchloch, An}} [[Catagóir:An Muirthead]] [[Catagóir:Sráidbhailte in Iorras]] [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] 4s9e0vx2amndmjohlwuu3ni2264xbz0 0 37751 1327500 1201452 2026-09-07T09:13:37Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327500 wikitext text/x-wiki Is éard atá sa '''nanaitheicneolaíocht''' ná na bealaí atá ar fáil chun struchtúir agus uirlisí a dhéanamh nó a ionramháil ar scála an nanaiméadair - sin é le rá, ar scála [[adamh]]ach nó [[móilín]]each, mar a bhfuil tréithe an ábhair an-difriúil leis na cinn a bhaineann le scála níos airde.<ref>http://www.nanotec.org.uk: Final Report, 'Nanoscience and nanotechnologies: opportunities and uncertainties,' The Royal Society & The Royal Academy of Engineering, 2004, lch 5.</ref> Teicneolaíocht ilchineálach atá inti ar féidir tairbhe a bhaint aisti i gcúrsaí optaice, [[bitheolaíocht]]a, meicníochta, [[ceimic]]e agus micritheicneolaíochta. Fágann an t-ilchineálachas seo nach bhfuil eolaithe ar aon intinn faoi nádúr na nanaitheicneolaíochta.<ref>http://www.nanomicro.recherche.gouv.fr/fr/menu_vulgarisation.shtml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071220030347/http://www.nanomicro.recherche.gouv.fr/fr/menu_vulgarisation.shtml |date=2007-12-20 }} 'Nanoscience-nanotechnologie,' CEA, Ministère de la Recherche</ref> Aithnítear gur féidir le nanábhair díobháil a dhéanamh do [[corp an duine|chorp an duine]] agus do chealla saothrúcháin. Déanann an nanathocsaineolaíochta staidéar ar an dochar a d'fhéadfadh na nanábhair a dhéanamh don tsláinte nó don timpeallacht. Ceist eiticiúil is ea spré forleathan na nanaimhíreanna. Tá na milliúin dollar á gcaitheamh ar nanaitheicneolaíochtaí ar mhaithe le taighde agus saothrú,<ref>Claude Ostiguy, Brigitte Roberge, Catherine Woods, Brigitte Soucy, 'Les nanoparticules de synthèse: Connaissances actuelles sur les risques et les mesures de prévention en SST,' ''Études et recherches'', numéro d'édition 2. IRSST, Québec (CA): http://www.irsst.qc.ca/files/documents/PubIRSST/R-455.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100714130945/http://www.irsst.qc.ca/files/documents/pubirsst/r-455.pdf |date=2010-07-14 }}</ref> obair a d'fhéadfaí a chur chun somhaoine móire feasta. [[Íomhá:Nanoparticule et nanotechnologie - CILAS.jpg|thumb]] == Stair == === Cuspóirí Feynman === Bhí an t-eolaí Meiriceánach [[Richard Feynman]] ar an dream is túisce a tharraing aird ar an taighde ab fhéidir a dhéanamh ar an scála is lú, rud a phléigh seisean i gcaint a thug sé do Chumann Fisice Mheiriceá ar [[29 Nollaig]] [[1959]]. Chuir sé síos ar réimse staidéir ach arbh fhéidir gaisce a dhéanamh ann ach nach raibh mórán déanta ann go fóill.<ref>[http://www.zyvex.com/nanotech/feynman.html '...a field, in which little has been done, but in which an enormous amount can be done…']</ref> Bhí sé ag smaoineamh ar mhéid mór eolais a scríobh ar mhiondromchla,<ref>[http://www.zyvex.com/nanotech/feynman.html: 'Why cannot we write the entire 24 volumes of the Encyclopedia Brittanica on the head of a pin?']{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> rud nárbh fhéidir a dhéanamh lena linn ach ar furasta é a shamhlú inniu. [[Íomhá:AFMsetup.jpg|thumb|right|296px|Micreascóp fórsa adamhaigh: starrmhaide a bhfuil bior géar air agus é á bhogadh ag droimíní ar dhomchla. Drithchaitear ga léasair de dhroim an starrmhaide isteach i bhfótabhrathadóirí. Ansin tomhaistear an sraonadh agus déantar íomhá den dromchla.]] === Micreascóp tollánach scannácháin === Tá an nanaitheicneolaíocht ag brath ar dhá uirlis a ligeann do dhuine ábhar a scrúdú ar scála adamhach nó fo-adamhach. Ar na huirlisí tá an micreascóp tollánach scannácháin, rud a cheap Gerd Binnig agus Heinrich Rohrer, beirt taighdeoirí de chuid [[IBM]], sa bhliain [[1981]] agus a ritheann thar dhromchlaí seolta agus leathsheolta, ag baint feidhm as éifeacht an tonnáin, feiniméan candamach, chun eolas a fháil ar mhoirfeolaíocht agus ar thiús staideanna leictreonacha na ndromchlaí. Is í an dara huirlis an micreascóp fórsa adamhaigh, rud a d’eascair ón gcéad mhicreascóp agus a dhéanann íomhánna d’ábhar neamhsheolta. Nuair a úsáidtear an dá uirlis leis an bhfótailiteagrafaíocht is féidir nanastruchtúir a chruthú, a ionramháil agus a scrúdú. === Fullairéiní agus nanaithiúbanna === [[Íomhá:C60a.png|thumb|175px|left|Baineann an Bhuckminstearfhullairéin C60 le grúpa struchtúr carbónach ar díol mór taighde iad i gcúrsaí nanaitheicneolaíochta.]] Sa bhliain [[1985]] tháinig Richard Smalley, Robert F. Curl (ó Ollscoil Rice in Houston) agus Harold W. Kroto (ó Ollscoil Sussex) ar fhoirm nua allatrópach den charbón, an móilín C60 atá déanta de sheasca adamh ar bharraí polaihéadráin a bhfuil éadain heicseagánacha agus pheinteagánacha air. Tá gach adamh carbónach ceangailte de thriúr eile. Is é an t-ainm atá air buckminstearfhullairéin nó “buckyball” – ainm a thagann ó Richard Buckminster Fuller, tionscnóir agus ailtire a cheap a lán cruinneachán geodasach atá cosúil leis an C60.<ref>Waldner, Jean-Baptiste, ''Nanocomputers & Swarm Intelligence'', ISTE, Londain 2007, ISBN 978-1-84704-002-2</ref> Saghas nua ábhair charbónaigh atá sna fullairéiní úd agus struchtúir dhúnta acu atá ar dhealramh caighin charbónaigh. Sa bhliain [[1990]] d’éirigh le Huffman agus Kramer, beirt ó Ollscoil Heidelberg, sintéisiú a dhéanamh a lig dóibh méid macroscópach móilíní a fháil. Sé bliana ina dhiaidh sin aithníodh na nanaithiúbanna i bhfothoradh de shintéisiú na bhfullairéiní<ref>Waldner, Jean-Baptiste, ‘Nano-informatique et intelligence ambiante - Inventer l'ordinateur du 21ième siècle,’ ''Hermes Science'', Londain 2007, lch 83, ISBN 2-7462-1516-0</ref>. == Tairngreacht Drexler == Sa bhliain d’fhoilsigh Eric Drexler leabhar dar theideal ''Engines of Creation'' ar a raibh i ndán do na nanaitheicneolaíochtaí agus cuntas ann ar an dul chun cinn iontach a leanfadh borradh na dteicneolaíochtaí sin. D’fhéadfadh na hearraí a bheith níos saoire, níos tathagaí, níos éifeachtaí de bharr na hionramhála móilíní. Ach chonaic Drexler an taobh eile den scéal sa mhéid go bhféadfadh a leithéid de theicneolaíochtaí iad féin a chóipeáil nó a athghineadh agus dá bhrí sin an tubaiste a tharraingt. Dá gcruthófaí baictéirí ar mhaithe le leas na ndaoine, mar shampla, d’fhéadfaidís dul i líonmhaireacht agus slad a dhéanamh. Maidir leis sin, ní mór a chuimhneamh ar chumas na nanacháithníní dul trí fhíochán ceallach, ag seachaint constaicí nádúrtha. Cumas é a mbaintear tairbhe as sa tionscal cosmaideach. [[Íomhá:Threshold formation nowatermark.gif|thumb|right|400px|Cuid den nanaileictreonaic is ea na nanaishreanga agus iad ~10 nm ar fad.]] === Fisic na naineolaíochtaí === Ar an nanascála tá saincháilíochtaí ag an damhna a chaithfear a chur san áireamh agus é á ionramháil. Is éard atá i gceist cáilíochtaí na meicníochta candamaí agus, chomh maith leis sin, an dromchla, an toirt nó éifeacht na huillinne. De réir dhlíthe na meicníochtaí candamaí, nochtann cáithnín é féin ag an leibhéal nanaiméadrach mar thonn seachas mar chorp tathagach. Léirítear an déacht tonn-cháithníneach seo i d[[triail an dá scoilt]] go háirithe. Téann beartas cáithníní trí scoilteanna atá an-ghar dá chéile agus fágann patrún trasnaíochta a bhaineann le tonnta. Fágann seo a rian ar an nanaitheicneolaíocht mar a leanas: :- ní ina shruthán leanúnach a ritheann na leictreoin i sreang nanaiméadrach ach ina bhearta; :- spréitear an teas féin ina bhearta i gciorcad nanaiméadrach. == Nótaí == {{reflist}} == Féach freisin == * Benoit-Browaeys, Dorothée (2011), ''Le Meilleur des nanomondes'', Éditions Buchet Chastel, Paris ISBN 978-2-283-02336-5. * Kurzweil,Ray (2006), 'Promise and Peril - The Deeply Intertwined Poles of 21st Century Technology,' ''Communications of the ACM'', Vol. 44, Issue 3, lgh 88-91. * Maestrutti, Marina (2011), ''Les Imaginaires des nanotechnologies. Mythes et fictions de l'infiniment petit'', Vuibert, Paris ISBN 978-2-311-00475-5. * Wiesner, Mark R.; Bottero, Jean-Yves (2007), ''Environmental Nanotechnology : Applications and Impacts of Nanomaterials'', McGraw Hill, New York, ISBN 978-0-07-147750-5. [[Catagóir:Teicneolaíocht]] [[Catagóir:Fisic]] hnthvbwvx2tfcw5l1g70qhgddnr8rs1 0 38082 1327455 1161261 2026-09-06T23:10:17Z TGcoa 21229 1327455 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[sráidbhaile]] é '''Barr na Trá.'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/132902|title=Barr na Trá/Barnatra {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Tá sé suite in [[Iorras]], in iarthuaisceart [[Maigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-ie}} {{DEFAULTSORT:Barr na Tra}} [[Catagóir:An Muirthead]] [[Catagóir:Sráidbhailte in Iorras]] [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] g0my2pxpiuj48txwjm57xcslq4zr8ue 0 38101 1327450 1169709 2026-09-06T23:03:14Z TGcoa 21229 1327450 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[sráidbhaile]] é '''Port an Chlóidh.'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/35407|title=Port an Chlóidh/Portacloy {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Tá sé suite in [[Iorras]], in iarthuaisceart [[Maigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]]. Tá na siopaí is gaire i g[[Ceathrú Thaidhg]]. Ag an bpointe is fuide amach ag Barr na Rinne, os cionn Cuan Phort a’ Chlóidh, bhí foirgneamh beag a dtugtaí Teachaín a’ Watch air. Mar chéim chosanta thóg Seirbhís na nGardaí Cósta na tithe faire seo ar feadh an chósta chun súil a choinneáil ar na báid cogaidh i rith an Dara Cogadh Domhanda. In aice láimhe tá uimhir an stáisiúin ‘EIRE 63’ leagtha amach ar an talamh le clocha bána agus d’fhéadfaí é a fheiceáil ón aer. Bhí an t-[[iolar mara]] deireanach in Éirinn ina cónaí in Port an Chlóidh. Chonacthas an t-éan go deireanach i 1909.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/searching-for-eagles-in-mayo-and-beyond-1.3393224|teideal=Searching for eagles in Mayo and beyond|údar=Seán Lysaght|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-12-07}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Port an Chloidh}} [[Catagóir:An Muirthead]] [[Catagóir:Sráidbhailte in Iorras]] [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] gs9y2c5tr9kk1buxgzeznhhdhmcavz7 0 39069 1327475 1240886 2026-09-06T23:20:34Z TGcoa 21229 1327475 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} {{glanadh}} [[Íomhá:Baronies of Mayo.jpg|deas|250px|thumb|Buiríos Umhaill]] Barúntacht in iarthuaisceart [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Maigh Eo]] in [[Poblacht na hÉireann|Éirinn]] is ea '''Buiríos Umhaill'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/178|title=Buiríos Umhaill/Burrishoole {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> ([[Béarla]]: ''Burrishoole''). Is é [[Baile Uí Fhiacháin]] an príomhbhaile sa cheantar. Tá [[Gaeltacht]]aí beaga lonnaithe ann. Is é Buiríos Umhaill cinn na naoi barúntachtaí Contae Mhaigh Eo. Cuimsíonn é achar leathan as Baile Uí Fhiacháin san oirthear, tríd [[an Mhala Raithní]] ar an dtaobh thuaidh den [[Cuan Mó]] agus amach go [[Acaill]] san iarthar. Taispeántear an Barúntacht ar an íomhá ar an taobh dheis i scothbhuí éadrom thuas na barúntachtaí na h[[Iorras]] agus [[Tír Amhlaidh]]. == Príomhbhailte == * [[Cathair na Mart]], [[Baile Uí Fhiacháin]] == Sráidbhailte == * [[An Ascaill]], [[Ardach, Buiríos Umhaill|Ardach]], [[Áth Saileach]] * [[Bun an Churraigh|Bun a' Churraigh]], [[Béal Feirste, Buiríos Umhaill|Béal Feirste]], [[Bun na nAeú]], [[Buaile an Ghleanna]], [[Ball Dumha Cinn Aille]], [[Béal an Átha Salaigh]], [[Bun na hAbhna (Buiríos Umhaill)|Bun na hAbhna]], [[An Bheartrach]], [[An Bhrocach]], [[Béal Átha hÉin]] * [[An Caiseal, Contae Mhaigh Eo (Acaill)|An Caiseal (Acaill)]], [[An Caiseal, Contae Mhaigh Eo (Oileán Éadaí)|An Caiseal (Oileán Éadaí)]], [[An Caol]], [[Cois Leice]], [[An Cartún, Contae Mhaigh Eo (Cill Mhic Laisre)|An Cartún]], [[Coill an Locháin]], [[An Cheathrú Gharbh, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill)|An Cheathrú Gharbh]], [[An Chloch Mhóir]], [[Cill Damhnait]], [[Ceann Acla]], [[An Caol Thiar]], [[An Cloigeann, Buiríos Umhaill|An Cloigeann]], [[Cnoc Mhánais]], [[Cnoc na Gainimhe]], [[Coirthín Breac]], [[An Cheathrú Bheag Thuaidh]], [[Cnoc Luachra]], [[An Cnoc Iarthach, Contae Mhaigh Eo|An Cnoc Iarthach]], [[An Cheathrú Bán]], [[Cnoc an Mhíle]], [[Cill Bhríde, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill)|Cill Bhríde]], [[Carraig an Éadaigh]] [[Cnoc an Tine Aoil]], [[Craobhachán]], [[An Cheathrú Mhór, Buiríos Umhaill|An Cheathrú Mhór]], [[Ceathrú Bheag Fheargasa]], [[An Ceathrú Salach]], [[Cnoc Bréige]], [[An Cheathrú Bheag Thuaidh]], [[Carraig an Chabhlaigh]], [[An Cnoc Glas, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill)|An Cnoc Glas]], [[Na Caológa]], [[An Cnoc Buí, Buiríos Umhaill|An Cnoc Buí]], [[An Cheathrú Chaol, Buiríos Umhaill|An Cheathrú Chaol]], [[An Cheathrú Bheag, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill)|An Cheathrú Bheag]], [[Cnoc an Liagáin]], [[An Chorrán Buí]], [[Coill Tairseacháin]] * [[Dumha Éige]], [[Dumha Acha]], [[Dún Ibhir]], [[An Dumhach Bheag]], [[Dumha Goirt Thiar]], [[Dumha Goirt Thoir]], [[Dumha Goirt]], [[Dumha Cinn Aille]], [[An Doirín]], [[Droim Forban]], [[Dúchoill, Contae Mhaigh Eo|Dúchoill]], [[Droim Long]], [[Doire Cúldroma]], [[Dún Troisc]], [[Doire Fhada, Buiríos Umhaill|Doire Fhada]], [[Doire Bhroc, Contae Mhaigh Eo|Doire Bhroc]], [[Doire Chluais]] * [[Eochaillí]] * [[An Fhoirnéis]] * [[Gob an Choire]], [[Gob an hAirde]], [[Gort Fhaiche]], [[Gleann Dá Thorc]], [[Leitir Machaire Thuaidh]], [[An Gort Bán, Contae Mhaigh Eo|An Gort Bán]] * [[Loch Bhun na Mhuice]], [[Leitir Machaire Theas]], [[Lios Dubh, Buiríos Umhaill|Lios Dubh]], [[An Leithcheathrú, Buiríos Umhaill|An Leithcheathrú]] * [[An Mhala Raithní]], [[Maigh Mhuileann]], [[Mám na mBan]], [[An Mhaoilinn]], [[Min na Cloiche Finne]], [[Muirbheach]], [[An Mullán, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill)|An Mullán]] * [[Oileán Éadaí]] * [[An Pollach]], [[Poll Rathnaí]], [[An Pháirc Nua]] * [[Ros Toirc]], [[Ros na Gaillimhe]], [[Ros Caoin Thuaidh]], [[An Ráith (Iorras)|An Ráith]], [[Ros na Bráthar]], [[An Ros Mór, Contae Mhaigh Eo|An Ros Mór]], [[Ros an Riobaill]], [[Ros Cléibh, Contae Mhaigh Eo|Ros Cléibh]], [[Ros Uí Bhéara]], [[Ros Caoin Theas]], [[Na Roisiní]], [[Ros Gibilín]], [[Na Ráithíní]] * [[Sáile]], [[An Srath Mór, Contae Mhaigh Eo (Acaill)|An Srath Mór]], [[Na Srathiní]], [[Srath an Chomhraic]] * [[Tóin an tSeanbhaile]], [[Tóin Ré Gaoith]], [[Tóin Ré Gaoith Thoir]], [[Tóin Ré Gaoith Thiar]], [[Taobh Mór]], [[Traoil, Contae Mhaigh Eo|Traoil]], [[An Trian Láir, Contae Mhaigh Eo (Buiríos Umhaill)|An Trian Láir]], [[Taobh an Lochá]] == Tíreolaíocht == * [[Acaill]], [[Acaill Bheag]], [[An Abhainn Dubh, Buiríos Umhaill|An Abhainn Dubh]] * [[An Bhinn Ghorm]], [[An Bheartrach]], [[Bocach]] * [[An Corrán]], [[Cruachán]], [[Cuan na Cuime]], [[Cuan Mó]] * [[An Glas Oileán]], [[Gleann na Madadh, Buiríos Umhaill|Gleann na Madadh]], [[Gleann Tomáis]] * [[Inis Bigil]], [[Inis Caol]], [[Inis Cua]], [[Inis Earcáin]] * [[Loch Fíoch]] * [[An Mionnán]], [[Mainis Mór]] * [[Oileán Fraoigh]], [[Oileán an Eanaigh]] * [[An Sliabh Mór]], [[Sliabh an Chloigín]] == Stair == * [[Mainistir Buiríos Umhaill]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Barúntachtaí Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] n2f66b1viapc186s0npi8jd4eao9jsz 0 39070 1327449 1242258 2026-09-06T23:02:51Z TGcoa 21229 1327449 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Íomhá:Baronies of Mayo.jpg|deas|thumb|Tír Amhlaidh]] Barúntacht in iarthar [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]] in [[Poblacht na hÉireann|Éirinn]] is ea '''Tír Amhlaidh'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/168|title=Tír Amhlaidh/Tirawley {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> ([[Béarla]]: ''Tirawley''). Is é [[Béal an Átha]] an príomhbhaile sa cheantar. == Príomhbhailte == * [[Béal an Átha]] * [[Crois Mhaoilíona]] == Sráidbhailte == * [[Baile an Chaisil]], [[Béal Deirg]], [[Baile an Léana]], [[Baile na Mainistreach]], [[An Bheartrach]], [[Béal Átha an Bhrúnaigh]], [[Béal Leice, Contae Mhaigh Eo|Béal Leice]], [[Bun an Mhíle]] * [[Cill Ala]], [[An Chraobhach]], [[Cill Chuimín]], [[Caisleáin Leacan]], [[Cnoc na Feirme]], [[An Caisleán Riabhach, Contae Mhaigh Eo|An Caisleán Riabhach]], [[Cionn Con]], [[Cluanach Mór, Contae Mhaigh Eo (Maigh Ghamhnach)|Cluanach Mór (Maigh Ghamhnach)]], [[Cluanach Mór, Contae Mhaigh Eo (Ardach)|Cluanach Mór (Ardach)]], [[An Chraobhaigh]] * [[Leacain]] * [[Maith Gamhna]] * [[Ráth Leacáin]], [[Ráithín]], [[Ráth Bhrannaibh]] * [[Sráid na Réicí]] ==Tíreolaíocht== * [[Abhainn na Muaidhe]], [[Baile Phámar, Contae Mhaigh Eo|Baile Phámar]], [[Abhainn Eidhneach]] * [[Binn Bhuí Ghaobhráin]] * [[Cuan Bhéal Deirg]], [[Ceann Dhún Pádraig]], [[Cuan Chill Ala]], [[Caisleán na Ropaí]], [[Achaidh Chéide]] * [[An Daoil, Contae Mhaigh Eo|An Daoil]] * [[An Gleann Mór (teach)|An Gleann Mór]] * [[Loch Con]], [[Loch Cuilinn]], [[Loch an Leathbhaile]] * [[Néifinn]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Barúntachtaí Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] mj27d8csbc0pghdc48vd9dii0y70100 0 39354 1327416 1310489 2026-09-06T21:03:36Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327416 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is sráidbhaile é [[An Bhoth]] (go hoifigiúil, '''Baile an Scotaigh'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/40963|title=Baile an Scotaigh/Scotstown {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref>; [[An Béarla|Béarla]]: ''Scotstown'') atá suite i dtuaisceart [[Contae Mhuineacháin|Chontae Mhuineacháin]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/100025|teideal=Muineachán/Monaghan|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-12-02}}</ref> Tá An Bhoth lonnaithe sa pharóiste Tigh Damhnata, in aice leis An Abhainn Mhór, agus is é an Bhoth an sráidbhaile is cóngaraí don abhainn. Ar na bailte atá suite in aice leis An Bhoth tá Baile Muineachán, [[Cluain Eois]] agus [[Ros Liath]]. Tagann an t-ainm, An Bhoth, ón bhaile fearainn An Bhothach, an áit ina bhfuil an sráidbhaile suite. Seasann An Bhothach do bhothán. Ach de réir cúpla teoiricí, tagann an ainm béarla do An Bhoth ó stair an cheantair seo. Ceaptar go raibh a lán Albainise suite sa cheantar seo le linn an plandáil Uladh. Bíonn An Bhoth aitheanta mar Bhaile an Scotaigh freisin dá réir An tSuirbhéireacht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/40963|teideal=Baile an Scotaigh/Scotstown|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-12-02}}</ref> Is é “An Bhoth” an príomhfhoirm den cheantar agus baineann an bhunscoil áitiúla agus Cumann Lúthchleas Gael áitiúla as. == Stair == Le linn an ochtú agus naoú haois déag, bhí aontaí ar siúl ar an seachtú lá de gach mí. Bhí eallach, muca agus caora ar dhíol ag na margaí seo. Chomh maith le sin, bhí stocaí, éadach garbh, earraí crua, sceanra agus scuaba ar dhíol ann. Bhí na haontaí seo suite ar faiche an bhaile atá fós oscailte sa lá atá inniu ann. Bhí An Bhoth úsáidte mar iosta do charraigeacha a raibh ag teacht ó shléibhte Sliabh Beatha. Bhí na [[Crannóg|crannóga]] iontach coitianta i gContae Mhuineacháin.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.mcmahonsofmonaghan.org/crannogs_history.html|teideal=Crannógs in north Monaghan|work=www.mcmahonsofmonaghan.org|dátarochtana=2019-12-03|archivedate=2019-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191203113928/http://www.mcmahonsofmonaghan.org/crannogs_history.html}}</ref> De ghnáth bhí siad tógtha ar lochanna beaga nó ar phortach.Tá ceann de na crannóga is cáiliúla lonnaithe ar loch Hollywood atá suite sa Bhoth. Bhí an chrannóg seo mar ceanncheathrú do Patrick Mac Art Moyle MacMahon. Bhí aithne ar mar cheann de na seachtar mac de Art Maol. Bhí sé mar cheann amháin de na hiomaitheoirí don cheannas ar Mhuineacháin i 1590 agus bhí go leor iomaíocht idir eisean agus Hugh O’Neill. Bhí go leor fadhbanna reiligiúnach leis an [[Deoise Chlochair]] agus dá bharr seo bhí coiste beaga bunaithe de cheathrar ceannaire chun na fadhbanna seo a réiteach. Ba é James Murphy as an Bhoth, duine de na ceannairí sin. Ar dtús, oirníodh ina shagart é agus ina dhiaidh sin bhí sé socraithe mar Easpag Caitliceach Rómhánach de Chlochair i 1801. Chomh maith leis sin, thóg an tEaspag Murphy scoil do mhuintir na Botha. Tá Cloch Chomóraidh don [[An Gorta Mór|Ghorta Mór]] sa bhaile fearainn in aice láimhe, An Seisceann (Béarla : Sheskin). Tá an chloch suite ar bun an Cnoc Dubh. Tá an chloch ansin mar mharcóir don chéad áit a raibh dúchán prátaí le feiceáil i gContae Mhuineacháin. Le linn an Ghorta Mhóir, bhí daonra de 210 duine agus ag deireadh an Ghorta thit sin go dtí 151 duine. == Oideachas == Níl ach bunscoil amháin sa Bhoth. Is é Iorball Sionnaigh (Béarla : ''Urbleshanny'') ainm na Bunscoile seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://urbleshannyns.com/archive/newsitem|teideal=Urbleshanny NS|work=urbleshannyns.com|dátarochtana=2019-12-03|archivedate=2019-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191203114009/https://urbleshannyns.com/archive/newsitem}}</ref> Is éard is brí le Iorball Sionnaigh ná “eireaball an tsionnaigh”. Is scoil tuaithe measctha atá ann. De réir na dtuairiscí, is é Iorball Sionnaigh an scoil is sine sa Deoise Chlochair a raibh bunaithe i 1791 ag Easpag Murphy. Cuireann an bhunscoil seo an-bhéim ar ár dteanga dúchais, an Ghaeilge. Faoi láthair tá thart ar trí chéad daltaí ag freastal ar an scoil. Tá naíonra ar fáil sa Bhoth darbh ainm ‘Tots to Teens’. Tá sé lonnaithe in aice leis an bhunscoil, thuas staighre san ollionad spóirt. Tá naíolann, naíonra agus cumann iarscoile ar fáil ann. == Na Trioblóidí == Tháinig [[Conradh na Talún]] (Béarla : ''The Land League'') go Múineachán sa bhliain 1880. Bunaíodh [[John Dillon]] an chéad bhrainse den chonradh sa Bhoth. Phioc sé An Bhoth mar gheall go raibh An Bhoth mar cheantar ina raibh [[na Fíníní]] (Béarla : ''the Fenians'') beoga. Bhí na Fíníní le feiceáil sa Bhoth sa bhliain 1878, nuair a d’fhreastail siad ar chruinniú sa cheantar ag iarraidh saoirse do na príosúnaigh Fínín agus deireadh a chur leis an bhóthar parlaiminte den [[Rialtas Dúchais]] (Béarla : ''Home Rule''). [[Íomhá:John Dillon.jpg|mion|211x211px|John Dillon]] Bhí a lán baill ghníomhacha d'[[An tIRA Sealadach|Óglaigh na hÉireann]] (Béarla: ''Irish Republican Army'') ina gcónaí sa Bhoth le linn na nóchaidí.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Big boys' rules : the secret struggle against the IRA|url=http://worldcat.org/oclc/473529628|publisher=Faber and Faber|date=1993|oclc=473529628|author=Urban, Mark}}</ref> Duine de na baill sin ná Séamus McElwaine. Scaoileadh é, le linn na dTrioblóidí sa bhliain 1986 agus tá sé curtha sa Bhoth, ag Séipéal Iorball Sionnaigh.<ref>{{Lua idirlín|url=http://dosfan.lib.uic.edu/ERC/democracy/1993_hrp_report/93hrp_report_eur/UnitedKingdomNorthernIreland.html|teideal=1993 Human Rights Report: UNITED KINGDOM OF GREAT BRITAIN AND NORTHERN IRELAND|dáta=2011-07-17|work=web.archive.org|dátarochtana=2019-12-02|archivedate=2011-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717130739/http://dosfan.lib.uic.edu/ERC/democracy/1993_hrp_report/93hrp_report_eur/UnitedKingdomNorthernIreland.html}}</ref> Tháinig timpeall trí mhíle duine chuig an tseirbhís. == Spórt == Tá nasc láidir ag an sráidbhaile leis an [[Cumann Lúthchleas Gael|Chumann Lúthchleas Gael]] (CLG). CLG An Bhoth (Béarla : ''Scotstown GAA'')  an t-ainm atá ar an chlub. Páirc Mhuire is ainm don pháirc imeartha agus tá sé suite oirthuaisceart den sráidbhaile. Tá a lán acmhainní ar fáil ag an pháirc pheile cosúil le hollionad spóirt agus seomraí feistis comhaimseartha. Tá a bpáirc thraenála lonnaithe thoir i gCill Mhór, atá suite idir na sráidbhailte An Bhoth agus [[Béal Átha an Fhóid]]. Tá foireann ann d’fhir agus mná sa chlub seo. Chomh maith le sin, tá na foirne le raon aoise difriúil, ag tosú ag faoi sheisir agus ag críochnú ag leibhéal sinsearach. Tagann an sean-ardstiúrthóir don Chumann Lúthchleas Gael, Páraic Duffy, ó An Bhoth freisin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.breakingnews.ie/sport/gaa/duffy-announced-as-gaas-new-director-general-337433.html|teideal=Duffy announced as GAA's new director general|dáta=2007-11-21|work=Breaking News|dátarochtana=2019-12-03}}</ref> Is club iontach rathúil é An Bhoth i gcomhthéacs peil Ghaelach i Muineachán. Rinne an club a chéad fhionnachtain ag leibhéal sinsearach, nuair a bhuaigh siad a chéad Chraobh Sinsir Peile na gClub i Muineachán sa bhliain 1960. Agus i ndiaidh sin, tá an Chraobh Sinsir Peile na gClub i Muineachán buaite acu naoi n-uaire déag anois agus is é 2018 an bhliain is déanaí a bhuaigh siad an chraobh. Ach an tréimhse is rathúla don chlub ná nuair a bhuaigh siad an Chraobh Sinsir Peile Ulaidh na gClub faoi thrí ó 1978 go dtí 1980.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.scotstowngaa.ie/history|teideal=about|language=en|work=www.scotstowngaa.ie|dátarochtana=2019-12-02}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bhuaigh siad é arís don uair dheireanach sa bhliain 1989. Imríonn ceathrar imreoir le foireann an Chontae Mhuineacháin<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.monaghangaa.ie/|teideal=CLG Mhuineacháin {{!}} The Official Monaghan GAA Website|language=en|work=CLG Mhuineacháin|dátarochtana=2019-12-03|archivedate=2019-12-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191210142518/http://www.monaghangaa.ie/}}</ref>; Rory Beggan, Darren Hughes, Kieran Hughes agus Shane Carey. [[Coill an Locháin|Coill an Locha]] Foireann Peile (Béarla : ''Killylough FC'') an t-ainm atá ar an fhoireann sacar. Tá cónasctha idir na sraidbháilte, An Bhoth, Béal Átha an Fhóid agus [[Tigh Damhnata]] san fhoireann sacar seo. Tá páirc pheile s’acu lonnaithe i dTullygoney i dTigh Damhnata. Bunaíodh é sna nóchaidí agus d'imir siad i gconradh Mhuinéacháin agus an [[Contae an Chabháin|Chabháin]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://tydavnet.com/killylough-f-c-new/|teideal=Killylough F.C.|language=en-US|work=tydavnet.com|dátarochtana=2019-12-02}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>[[Íomhá:Entering Scotstown - geograph.org.uk - 537342.jpg|mion|Fáilte go dtí An Bhoth]] == Áiseanna le Spéis == Páirc Fhoraoise Hollywood an t-ainm atá ar an ionad fóillíochta atá lonnaithe taobh amuigh den Bhoth.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.discoverireland.ie/Arts-Culture-Heritage/hollywood-forest-park/89980|teideal=Hollywood Forest Park|údar=|dáta=|dátarochtana=}}</ref> Tá sé suite in aice le loch agus tá go leor gníomhaíochtaí le déanamh ann cosúil le siúlóidí dúlra, dul ag snámh, clós spraoi agus iascaireacht. Tá liús, bran agus róiste ar fáil sa loch. Tá Scoil Railí na hÉireann suite sa Bhoth agus is é an t-ionad is fearr do raonrásaíocht carranna in Éirinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://rallyschoolireland.ie/on-site-facilities/|teideal=On-Site Facilities|údar=admin|language=en-US|work=Rally School Ireland|dátarochtana=2019-12-03}}</ref> Tá go leor áiseanna ann cosúil le hionad oiliúna, flít iontach agus raon tarmac atá níos mó ná gciliméadar amháin. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Bhoth, An}} [[Catagóir:Bailte in Éirinn]] [[Catagóir:Bailte i gContae Mhuineacháin]] hwpmd4j4mjowwur1f37mldncvpv9pm7 0 42517 1327497 1236353 2026-09-07T06:52:03Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327497 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir, criticeoir agus file [[An Spáinn|Spáinneach]] ab ea '''Juan Antonio Villacañas''' (a rugadh in Toledo ar [[10 Eanáir]] [[1922]] agus a d'éag ar [[21 Lúnasa]] [[2001]]). == Beathaisnéis == I [[Toledo]] na Spáinne a rugadh é i 1922. Agus é ina mhac léin mheánscoile chuir an cogadh cathartha deireadh lena chuid staidéar. Rinne sé a sheirbhís míleata in áiteanna éagsúla mar an [[Val d’Aran]] agus [[Melilla]], áit ina raibh sé ag obair mar leabharlannaí i gClub an Airm. Bhain sé leas as an tasc sin a chuir a lán ábhair féin-theagaisc ar fáil dó. Nuair a tháinig se ar ais go Toledo, fuair sé post i gComhairle na Cathrach. Bhí sé ag obair ann mar cheannaire na Roinne Cultúir agus Ealaíne ar feadh bliana. Ina leabhar dánta ''Los sapos'' (''Na buafa'') (1968), cáineann sé an Chumhacht agus na mí-úsáidí a bhíonn ag plé léi. Baineann sé úsáid as cur síos ar Chomhairle Cathrach mar mheafar na Cumhachta sin. Sa bhliain 1956 fuair sé cuireadh ó Académie Belge de Langue et de Littérature Françaises (Acadamh Beilgeach na Teanga agus na Litríochta Fraincise) go dtí an III Comhdháil Dhébhliantúil Idirnáisiúnta ar Fhilíochta i Knokke-le-Zoute sa [[An Bheilg|Bheilg]]. B’ansin a rinne sé cairdeas le Edmond Vandercammen, file agus saineolaí na hEaspáinnice, a rinne léirmheas ar a ''Conjugación poética del Greco'' (''Reimniú Fileata El Greco'') ar an ''Journal des poètes'' agus a d’aistrigh roinnt dá chuid dánta go Fraincis ar an irisleabhar chéanna (1972). Tar éis dó a bheith sa Bheilg, cuireadh agallamh air i gceanncheathrú EOECNA i b[[Páras]]; craoladh é i gclár raidió i gcóir muintir Mheiriceá Theas. [[Íomhá:Javillacanasplaca.JPG|230px|mionsamhail|clé|Plaic chuimhneacháin sa teach ina rugadh Juan Antonio Villacañas i Toledo: Calle Real, nº 35]] Chomh maith leis sin, foilsíodh cuid dá fhilíocht agus dá léirmheastóireacht in irisí agus nuachtáin éagsúla. I rith a shaol, bhí Villacañas ina chónaí i Toledo; d’fhan sé amach as grúpaí agus treochtaí liteartha, chuaigh sé a bhealach féin san fhilíocht agus sa bheatha. De thoradh a neamhspleáchais phearsanta agus ealaíonta, ní raibh mórán le léamh faoi ó thaobh na critice oifigiúla nó ó scribhneoirí a bhain leis na treochtaí liteartha ba mhó fabhar acu ag deireadh na fichiú haoise. In ainneoin seo, ó 2001 i leith tá líon na bhfilí agus na leirmheastóirí, idir Spáinnigh agus eachtrannaigh, a bhfuil suim acu ina chuid saothair ag dul i méad. Léiríonn sé sin, tar éis tréimhse an fiche nó tríocha bliain deireanach na XXú haoise, cé chomh tábhachtach atá Juan Antonio Villacañas mar fhile bunriachtanach. Ar an bhealach seo, is féidir Emilio Porta, Pablo Luque Pinilla, Roberto Carlos Hernández Ferro, Enrique Gracia4 agus Michael Smith i measc roinnt scríbhneoirí eile a lua. 1 2010, tiomnaíodh Anonach na Leabhar Toledo dó. Ba í a iníon, Beatriz Villacañas, a dúirt óráid tionscnaimh ag an ócáid seo. == Saothair == Chum Juan Antonio Villacañas trí leabhar filíochta is tríocha. Tá ábhair agus foirmeacha liteartha éagsúla le fáil iontu. Baineann sé úsáid as saorvéarsaíocht chomh maith le soinéid, as strófa agus rímeanna a chum sé féin chomh maith leis an “lira”, struchtúr clasaiceach meadarachta ar thug sé brí nua iontasach dó. Tugadh “liras juanantonianas” orthu sin. Is ag déanamh ómóis dó a cheap Juan Ruiz de Torres, file, a stróf nua féin ar thug sé “decilira” uirthi. Seachas a chuid leabhar filíochta, ní mór a chuid aistí critice agus léirmheisteorachta a lua, saothair a foilsíodh ar mheáin éagsúla: ''La Estafeta Literaria, Cuadernos Hispanoamericanos, El Mercurio de Chile'' agus ''Nueva Estafeta'', (eagartha le Luis Rosales) ina measc. Ina theannta sin, scríobh sé dhá leabhar próis: ''Bécquer o la Poesía de Todos'' (1971) (''Bécquer, filíocht na ndaoine''), a bhuaigh duais Chumann na Scribhneoirí agus na bhFilí Mheiriceá Laidinigh Nua-Eabhrac (Círculo de Escritores y Poetas Iberoamericanos de Nueva York) agus ''Versómanos (Gealta Véarsaí'') (1989), leabhar ina léiríonn sé bréaga na critice filíochta is mó a rinneadh ag an am. Tá dánta, léirmheasanna, gearrrscéalta, agus saothair de saghsanna éagsúla eile óna lámha le fáil, chomh maith leis sin, ar mheáin mar ''ABC, Poesía Española, Diario Ya, Poesía Hispánica, Diario de León, Le Journal des Poètes'', agus ''El Mercurio de Chile''. === Dánta Éagsúla === * 1952, ''Navegando en la Noche'' (''Sailing the Night'') * 1952, ''Legionario del Mundo'' (''Legionnaire of the World'') * 1953, ''Brisas Íntimas'' (''Intimate Breezes'') * 1954, ''Palabras'' (''Words'') * 1954, ''El Tiempo Justo'' (''The Exact Time'') * 1955, ''El Diluvio Universal'' (''The Universal Deluge'') * 1957, ''La Estatua Animada'' (''The Animated Statue'') * 1958, ''Conjugación Poética del Greco'' (''Poetical Conjugation of El Greco'') * 1960, ''Marcha Destriunfal'' (''De-Triumphant March'') * 1961, ''Música en las Colinas'' (''Music on the Hills'') * 1962, ''Los Vagos Pensamientos'' (''Vague Thoughts'') * 1964, ''Sala de Juego'' (''Games Arcade'') * 1965, ''La Llama entre los Cerezos'' (''The Flame among the Cherry Trees'') * 1968, ''Los Sapos'' (''The Toads'') * 1969, ''Cárcel de la Libertad'' (''Jail of Freedom'') * 1971, ''Las Humanas Heridas de las Piedras'' (''The Human Wounds of Stones'') * 1973, ''Rebelión de un Recién Nacido'' (''Revolt of a Newborn'') * 1975-1976, ''Testamento del Carnaval'' (Liriformas)/ ''Carnival’s Testament'' (Liriformas) * 1980, ''El Dante en Toledo'' (''Dante in Toledo'') * 1980-1984, ''Estado de Gracia'' (Included in Argumento de Mi Biografía –2000- as Cartas Pasión con Tetis 1980)/ ''State of Grace'' (Included in ''Theme of my Biography''-2000- as “Passion-Letters with Tetis 1980”) * 1990, ''20 Poemas de Antón y una Canción Inesperada'' (''Twenty Poems by Antón and a Song Unexpected'') * 1991, ''El Humor Infinito de la Historia'' (''The Infinite Humour of History'') * 1993, ''Homenaje a la Lira en Larga Sobremesa con Luciano'' (''Homage to the Lire in a Long After-Dinner with Lucian'') * 1995, ''Se Equivocó el Profeta'' (''The Prophet was Mistaken'') * 1995, ''Las Tentaciones de Sanjuanantonio'' (''Saint Johnanthony’s Temptations'') * 1996, ''A Muerto por Persona'' (''A Death for each Man'') * 1996, ''Al Margen de lo Transitable'' / ''On the Fringes of the Passable'' (under his pen name Juan Amor de Velasco) * 1996, ''Antología Poética'' (''Poetic Anthology'') * 1997, ''Sublevación de la Melancolía'' (''Uprising of Melancholy'') * 1998, ''Sandemonio en la Gloria'' (''Saint Demon in Heaven'') * 1998, ''Sublimación de la Desobediencia'' (''Sublimation of Disobedience'') * 1999, ''Balbuciendo'' (''Babbling'') * 2000, ''Argumento de la Poesía'' (''Theme of Poetry'') * 2000, ''Déjame al Conde-Duque, que lo mato'' / ''Leave the Conde-Duque to me and I’ll Kill him'' (under his pen name Juan Amor de Velasco) * 2001, ''La Soberbia del Gesto'' / ''The Pride of Gesture'' (Unpublished) * 2009, ''Juan Antonio Villacañas: Selected Poems''. Bilingual Edition Spanish/ English. Translation by Michael Smith and [[Beatriz Villacañas]]. Edition: Luis Ingelmo. Shearsman. United Kingdom === Aistí === * 1971, ''Bécquer o la Poesía de Todos'' * 1989, ''Versómanos'' === Duais === * Toledo de Periodismo, 1957. * Gran Duque de Alba, 1963. * Países Hispánicos, 1964. * Premio Provincia de León, 1965. * Juan de Baños, 1965. * Nacional de Literatura de Tema Deportivo, 1966. * Instituto de Cultura Hispánica, 1967. * Justas Poéticas Ayuntamiento de Madrid 1968. * Ausias March 1969. * Premio Círculo de Escritores y Poetas Iberoamericanos de Nueva York. In 2000, he was proposed by the Real Academia de Bellas Artes y Ciencias Históricas de Toledo as a candidate for the Premio Reina Sofía de Poesía Iberoamericana. === Achoimriu === Juan Antonio Villacañas appears, amongst others, in the following anthologies: * ''Antologías de Poesía Española'', 1955–1956; 1956–1957; 1961–1962; 1963–1964; 1964-1965. Luis Jiménez Martos, Aguilar. * ''Poésie Espagnole Contemporaine'', 1962. Templeuve. * ''La Poesía Española en 1961'', 1963. Cuadernos Bibliográficos VIII, CSIC. * ''Panorama Poético Español'', 1965. Luis López Anglada. Editora Nacional. * ''Antología Bilingüe (Español-Inglés) de la Poesía Española Moderna'', 1965. Helen Wohl Patterson. Ediciones Cultura Hispánica. * ''Quién es Quién en las Letras Españolas''. Primera Edición: Guillermo Díaz Plaja, 1969. Ediciones consecutivas 1973 y 1979. Instituto ''Nacional del Libro Español. * ''Poetas Sociales Españoles'', 1974. José Gerardo Manrique de Lara. Epesa. * ''Poesía Castellana de Cárcel'', 1976, José María Balcells. Dirosa. * ''Poesía Erótica en la España del Siglo XX'', 1978, Jacinto López Gorgé y F. Salgueiro. Vox. * ''Antología-Homenaje a Teresa de Jesús'', 1982, Colección Poesía Nueva, Madrid. * ''Poetas de Hoy en España y América'', 1983, Colección Poesía Nueva, Madrid. * ''Jornadas de Poesía Luso-Española'', 1983, Taller Prometeo de Poesía, Madrid. * ''La Cultura en Castilla-La Mancha y sus Raíces'', 1984, Textos de Rafael Morales y Ficha Bio-Bibliográfica de Francisco Fúster Ruiz, Junta de Comunidades de Castilla-La Mancha. * ''Quién es Quién en Poesía'', 1985, Prometeo, Madrid. * ''Poetas de Castilla-La Mancha (1939-1985)'', 1986, Alfredo Villaverde, Patronato Municipal de Cultura, Ayuntamiento de Guadalajara. * ''Antología Ibero-Americana de la Guitarra'', 1987, Luis F. Leal Pinar. Editorial Alpuerto, Madrid. * ''Poetas Hispanoamericanos para el Tercer Milenio'', 1993, Alfonso Larrahona Kästen, México. * ''Cantores del Corpus Christi, Antología de Poesía Lírica Toledana'', 1996, Elizabeth Wilhelmsen (Selección, Introducción y Documentación) General Editor: Robert Laner, Ibérica, Vol. 13, Peter Lang, New York, Washington, DC. * ''Guitarra de 26 Cuerdas'', Antología Bilingüe Español-Ruso. Juan Ruiz de Torres, Yuri Shashkov y Victor Andreev. Asociación de Hispanistas de San Petersburgo. == Leabhareolas == * Aller, César, 1968, ''Los Sapos'', by Juan Antonio Villacañas, ''Poesía Española'', 2ª Época. Nº 184, April. * Arias de la Canal, Fredo, 2004, ''Antología de la Poesía Cósmica y Tanática de Juan Antonio Villacañas', Frente de Afirmación Hispanista, Mexico. * [[Hilario Barrero|Barrero, Hilario]], 1968, “''Los Sapos'', Juan Antonio Villacañas”, ''Aldonza, Revista de Poesía'', Alcalá de Henares, Nº 44, June. * Castro, J.A. 1964, ''Sala de juego'', by Juan Antonio Villacañas, ''La Voz de Talavera'', 29 April. * Gallego Morell, A. 1969, ''Literatura de tema deportivo'', Madrid: Prensa Española: “Cerca de hoy, tras la Olimpiada de Tokio, un libro de poesía deportiva, La Llama entre los Cerezos, libro excelente, definitivo, para mantener vivo un tema literario”, p.&nbsp;113. * Gallego Morell, A. “Poesía y Deporte”, 1982, ''ABC-Sábado Cultural'', 6 de Febrero. * [[Antonio González Guerrero|González-Guerrero, Antonio]], 1994, “La importancia de llamarse Juan Antonio”, ''El Día de Cuenca y de Toledo'', 1 de Diciembre. Also published in ''Arboleda'', Palma de Mallorca, Nº 38, Septiembre 1995. * [[Luis Jiménez Martos|Jiménez Martos, L.]] 1965, “Juan Antonio Villacañas: ''La Llama entre los Cerezos''. ''La estafeta Literaria'', Nº 331. * ''“Sublevación de la melancolía'', de Juan Antonio Villacañas”, Carta de la Poesía, Madrid, Nº 53. * ''“Sublimación de la desobediencia'', de Juan Antonio Villacañas”, Carta de la Poesía, Nº 55. * Jurado Morales, J. 1971, “''Cárcel de la Libertad'' y ''Las Humanas Heridas de las Piedras'', de Juan Antonio Villacañas”, Azor, Barcelona, Nº 45, Diciembre. * López Anglada, L. 1964 “''Sala de Juego'', de Juan Antonio Villacañas”, ''El Español'', Madrid, 4 de Julio. * López Gorgé, J. 1974, Juan Antonio Villacañas, ''Rebelión de un Recién Nacido''”, La Estafeta Literaria, Nº 541, Junio. * [[José López Martínez|López Martínez, J.]] 1975, “Un Estudio sobre la Vida y Obra de Bécquer: ''Bécquer o la Poesía de Todos'', by Juan Antonio Villacañas, ''Diario YA'', Madrid, 12 June. * [[Leopoldo de Luis|De Luis, Leopoldo]], 1954, “''El Tiempo Justo'', by Juan Antonio Villacañas”, ''Poesía Española'', Nº35, Noviembre. * Manrique de Lara, J. G. 1964,”''Sala de Juego'', by Juan Antonio Villacañas”, ''Poesía Española'', , 2ª Época Nº 138, June. * [[Rafael Morales|Morales, Rafael]], 1965, “Nuevos cantos olímpicos, ''La Llama entre los Cerezos'', by Juan Antonio Villacañas”, Libros de Poesía, ''Arriba'', Madrid, 10 January. * [[Rafael Morales|Morales, Rafael]], 1968, “La Poesía Social de Juan Antonio Villacañas”. ''Arriba'', Madrid, 3 March. * Muñoz, Mª. J. 1995, “''Se equivocó el profeta'', último libro de Juan Antonio Villacañas, ''ABC Toledo'', 23 August. * [[Carlos Murciano|Murciano, Carlos]], 1971, “''Cárcel de la Libertad'', by Juan Antonio Villacañas”, ''Poesía Hispánica'', September. * [[Carlos Murciano|Murciano, Carlos]], 1989, “Juan Antonio Villacañas: ''Versómanos”, Valor de la Palabra, Revista de la Asociación Prometeo de Poesía.'' * [[Ángel Palomino|Palomino, Ángel]], 2001, “Villacañas”, ''ABC'', 17 October. * Porta, Emilio, “''La Poesía de Juan Antonio Villacañas: Argumento de una Biografía-Obra Poética 1960-1984”, Mirador. Revista de la Asociación de Escritores y Artistas Españoles.'' Nº 8, March, 2004. * Presa, Vicente, 1974, “Poesía para el Tiempo: Juan Antonio Villacañas”, ''El Diario de León'', 27 October. * [[Juan Ruiz de Torres|Ruiz de Torres, Juan]], 1997, “''Antología Poética'' by Juan Antonio Villacañas”, ''Carta de la Poesía'', Madrid, Nº 48, January. * Sander, Carlos, 1961, “''Marcha Destriunfal”, El Mercurio de Chile'', 9 April. * Sander, Carlos, 1962, “''Conjugación Poética del Greco”, El Mercurio de Chile'', 15 April. * Ulyses (Ángel Palomino), 1973, “''Rebelión de un Recién Nacido''”, De Tomo y Lomo, ''La Codorniz''. * Umbral, Francisco, 1960, “Marcha Destriunfal”, Madrid Literario. ''El Norte de Castilla'', March. * Vandercammen, E. 1959, “Juan Antonio Villacañas: ''Conjugación Poética del Greco”, Le Journal des Poètes'', Livres Espagnols, Bruselas, Nº2, Février. * [[Beatriz Villacañas|Villacañas, Beatriz]], 2003, ''La Poesía de Juan Antonio Villacañas: Argumento de una Biografía -Obra Poética 1960-1984-)'', Junta de Comunidades de Castilla-La Mancha, Consejería de Educación y Cultura. Toledo. == Clár ar an raidió ómós do Juan Antonio Villacañas == * 1953, “Brisas Íntimas, por Juan Antonio Villacañas”, Índice de Libros y Revistas, Script: Valentín Gutiérrez de Miguel, Radio Madrid, [[Cadena Ser]], 16 July. * 1956, “De Libro en Libro”, [[Radio Nacional de España]], 23 July. Section run by Ignacio Catalán. * 1959, “Un Poeta de Altura Excepcional: Juan Antonio Villacañas”, by Manuel Ostos Gabella, Radio Manises, 6 March. * 1960, “El Poeta y Sus Libros: Juan Antonio Villacañas”, Interviewed by Felisa Sanz, [[Radio España]], 23 Julio. * 1960, “Marcha Destriunfal, de Juan Antonio Villacañas, Aldebarán, Sala de Lectura, León, 16 March. * 1962, “Los Vagos Pensamientos. Juan Antonio Villacañas”, La Palabra en el Tiempo, Radio Nacional de España, 1 July. * 1965, “Juan Antonio Villacañas. La Llama entre los Cerezos”, Programa: Crítica de Libros, Script: Basilio Gassent, Radio Madrid, Cadena Ser, 4 December. * 1968, “Juan Antonio Villacañas: Los Sapos”, Programa: Crítica de Libros. Script: Basilio Gassent, Radio Madrid, Cadena Ser, 26 February. * 1969, “Geografía Poética de España. Poemas de Juan Antonio Villacañas”, Radio Nacional de España, División de Programas Educativos, 31 July. * 1972, “Antologías de Viva Voz: Juan Antonio Villacañas”, por Acacia Uceta, Radio Nacional de España, III Programa, 28 April. * 1972, “Juan Antonio Villacañas. Las Humanas Heridas de las Piedras”, Programa: Crítica de Libros. Guión: Basilio Gassent, 13 January. * 1982, “El Dante, en Toledo, de Juan Antonio Villacañas”, por Enrique Domínguez Millán, Revista de Libros, Radio Nacional de España, Radio 3, 22–28 March. * 1985, “Entrevista a Juan Antonio Villacañas”, por [[José Hierro]], Aula Poética, Radio Nacional de España, 24 March. == Teagmháill == * [http://villacanas.webcindario.com/ Personal web page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226180840/http://villacanas.webcindario.com/ |date=2012-02-26 }} * [http://www.uclm.es/Ceclm/librosnuevos/2004marzo/villaca%C3%B1as.htm La Poesía de Juan Antonio Villacañas: Argumento de una Biografía] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120223064702/http://www.uclm.es/Ceclm/librosnuevos/2004marzo/villaca%C3%B1as.htm |date=2012-02-23 }} * [http://www.librodenotas.com/almacen/Archivos/006243.html Selected poems] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226180939/http://www.librodenotas.com/almacen/Archivos/006243.html |date=2012-02-26 }} * [http://artespoeticas.librodenotas.com/categor%C3%ADa/Villacanas-Juan-Antonio Artes poéticas de Juan Antonio Villacañas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713204116/http://artespoeticas.librodenotas.com/categor%C3%ADa/Villacanas-Juan-Antonio |date=2011-07-13 }} * [http://www.shearsman.com/ws-shop/category/1080-poetry/product/4160-juan-antonio-villacanas-selected-poems ''Juan Antonio Villacañas: Selected Poems''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714205543/http://www.shearsman.com/ws-shop/category/1080-poetry/product/4160-juan-antonio-villacanas-selected-poems |date=2014-07-14 }} {{DEFAULTSORT:Villacañas, Juan Antonio}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1922]] [[Catagóir:Básanna in 2001]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Spáinneacha]] 30xzkt1q64xip6ocv9shfy8212m0419 0 44532 1327507 1216273 2026-09-07T09:54:25Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327507 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} {{glanadh}} Club [[Sacar|peile]] sa [[An Bhealarúis|Bhealarúis]] i ea '''Partyzan Miensk''' ([[An Bhealarúisis|Bealarúisis]]: ''футбольны клюб "Партызан" Менск''). == '''Stair''' == Bhunaigh Partyzan i [[Minsc|Miensc]] sa bhliain 2002. Go dtí 2010, bhí ar a dtugtar an fhoireann MTZ-RIPA. Club peile bhaineann leis an lucht leanúna agus maoiniú acu ón mbliain 2012. Imríonn an fhoireann sa Dara chraobh sraithe sa Bhealarúis anois. == '''Gradaim''' == * Sraith na Bhealarúis :* Tríú háit (2): 2005, 2008. * Corn na Bhealarúis :* buaiteoir (2): 2004/2005, 2007/2008. == '''Lucht leanúna''' == Tá lucht leanúna na foirne i gcoinne ciníochais agus gach cineál idirdhealaithe. == '''Naisc sheachtracha''' == * [http://partizan-minsk.by/ Suíomh oifigiúil an chlub] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506092150/http://partizan-minsk.by/ |date=2013-05-06 }} rxdzd2tcmhlvmqu71gzig91yo00mwky 14 54293 1327468 1266896 2026-09-06T23:17:54Z TGcoa 21229 1327468 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Muirthead}} [[Catagóir:Iorras]] [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] kekrefxvk3iyn9bayv1fxp23azesyna 0 66551 1327414 1310487 2026-09-06T20:46:31Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327414 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Scannáin}} Is [[scannán]] [[Beochan|beochana]] é '''''Amhrán na Mara''''' ({{Lang-en|Song of the Sea}}), a rinne an [[comhlacht]] [[Beochan|cartúin]] [[Cartoon Saloon]] (lonnaithe i g[[Cill Chainnigh]]) sa bhliain [[2014]]. Tá an scéal foilsithe mar [[leabhar]] freisin.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.coisceim.ie/amhrannamara.html|teideal=Song of the Sea le Will Collins Amhrán na Mara le Proinsias Mac an Bháird|work=www.coisceim.ie|dátarochtana=2018-07-18}}</ref> == Scéal == === Cúlra === Tá an plota bunaithe ar scéal rúndiamhair na [[Maighdean róin|banrónta]] (''selkies''), [[Bean sí|mná]] a thiontaíonn ina [[rón]]ta.<ref>{{Lua idirlín|url=http://nos.ie/cultur/scannain/amhran-gaeilge-i-scannan-ar-ghearrliosta-oscar/|teideal=Nós - Amhrán Gaeilge i scannán ar ghearrliosta Oscar|údar=Tomaí Ó Conghaile|dáta=|language=ga|work=nos.ie|dátarochtana=2018-07-18}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tógann an scannán inspioráid ó bhanrónta [[Miotaseolaíocht|miotaseolaíocha]] [[béaloideas|bhéaloideas]] na hÉireann, neacha a chónaíonn mar rónta san [[Farraige|fharraige]] ach mar dhaoine ar thalamh. === Plota === Leanann an scéal eachtraí an phríomhcharachtair Saoirse (an leanbh-rón deireanach) agus a deartháir Ben, 10 mbliain d'aois. Tugtar le fios ag tús an scannáin gur cailleadh máthair Shaoirse dá droim. Cé go bhfuil Saoire sé bliana d’aois, ní labhraíonn sí focal. Tá na páistí ina cónaí ar oileán mara lena n-athair, atá i bhfeighil an tí solais. Tar éis dá máthair imeacht gan tásc gan tuairisc, tagann an tseanmháthair ar cuairt chucu go minic agus bíonn ag tathant orthu i rith an ama an t-oileán a thréigean agus bualadh fúthu sa gcathair.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ifi.ie/wp-content/uploads/2016/02/Amhran-na-Mara-WorkSheet2.pdf|teideal=Amhrán na Mara Worksheet 2|údar=.ifi.ie|dátarochtana=2023|archivedate=2022-11-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221127192116/https://www.ifi.ie/wp-content/uploads/2016/02/Amhran-na-Mara-WorkSheet2.pdf}}</ref> Faoi dheireadh, cuirtear Ben agus Saoirse chun cónaí lena seanmháthair sa chathair. Nuair a chinneann na páistí ar fhilleadh ar a mbaile cois farraige, tá baol ann nach n-éireoidh leo a n-aistear a chur i gcrích ach go dtarraingeofar isteach i ndomhan eile iad nach bhfuil cur amach ag Ben air ach amháin sna síscéalta a chuala sé óna mháthair. Téann na gasúir mar sin ar thuras iontach isteach i ndomhan draíochta na finscéalaíochta ársa atá ag dul i léig in iarracht filleadh ar a mbaile cois farraige. Níos faide anonn sa scannán, éalaíonn na páistí leo agus tugann siad aghaidh ar a bhfód dúchais. Fan na slí bíonn eachtraíocht leis an [[Aos Sí|slua sí]], [[Ulchabhán mór liath|ulchabháin]], [[Macha]], [[Manannán mac Lir|Mac Lir]] agus go leor eile nach iad''.''<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leirmheas-amhran-na-mara-alainn-ceolmhar-agus-samhlaioch/|teideal=LÉIRMHEAS: Amhrán na Mara: álainn, ceolmhar agus samhlaíoch|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=14 Iúil 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-06-05}}</ref> == Léiriúchán == [[Íomhá:Song of the Sea graffiti.png|mion|Graifítí i g[[Cill Chainnigh]] bunaithe ar ealaíon ''[[Amhrán na Mara (scannán)|Amhrán na Mara]]'']] Is éard atá in ''Amhrán na Mara'' ná an leagan Gaeilge den scannán (an bheochan chéanna ann ach le guthanna Gaeilge) a deineadh le cómhaoiniú ó TG4. Tá guthanna [[Lisa Hannigan]], Lucy O'Connell, [[Fionnula Flanagan]], [[Brendan Gleeson]], Pat Shortt, David Rawle, Jon Kenny, Liam Hourican agus [[Colm Ó Snodaigh]] le cloisteáil sa scannán. Bhí cuid de na haisteoirí céanna i gceist sa dá leagan, na piardaí móra Brendan Gleeson agus Fionnuala Flanagan san áireamh.<ref name=":0" /> === Duaiseanna === Bhí ''Amhrán na Mara'' ainmnithe ar gearrliosta amháin (an catagóir ‘’Scannán Beochana is Fearr’’) do dhuaiseanna na [[Oscar]]s sa bhliain [[2015]]. == Ceol == [[Íomhá:Lisa Hannigan 10 16 2017 -24 (37889906544).jpg|mion|[[Lisa Hannigan]]]] Is iad [[Kíla]], in éineacht leis an chumadóir Bruno Coulais, a chum an [[ceol]]. I measc na rianta ar an fhuaimrian tá an t-amhrán Gaeilge, ''Amhrán na Farraige'', atá á chanadh ag an amhránaí clúiteach Lisa Hannigan. Tá an t-amhrán Gaeilge seo mar chuid den fhuaimrian sa leagan Béarla. Tá an fuaimrian foilsithe mar CD<ref>{{Lua idirlín|url=http://filmmusicreporter.com/2014/11/08/song-of-the-sea-soundtrack-details/|teideal=‘Song of the Sea’ Soundtrack Details {{!}} Film Music Reporter|language=en-US|work=filmmusicreporter.com|dátarochtana=2018-07-18}}</ref> agus tá an bheochan le fáil mar DVD freisin<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.cic.ie/en/general/other/the-song-of-the-sea|teideal=Song of the Sea / Amhrán na Mara - an leagan Gaeilge den scannán álainn {{!}} CIC|language=en|work=www.cic.ie|dátarochtana=2018-07-18|archivedate=2016-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161206041157/https://www.cic.ie/en/general/other/the-song-of-the-sea}}</ref>. ===Traicliosta=== #"Song of the Sea (casadh ag Lisa Hannigan)" – 2:42 #"The Mother's Portrait" – 2:26 #"The Sea Scene" – 2:42 #"The Song (casadh ag Lisa Hannigan agus Lucy O'Connell)" – 5:16 #"The Key in the Sea" – 0:59 #"The Derry Tune" – 1:58 #"In the Streets" – 1:05 #"Dance with the Fish" – 2:05 #"The Seals" – 0:45 #"Something Is Wrong (casadh ag Lisa Hannigan)" – 2:04 #"Run" – 2:31 #"Head Credits (performed by Lisa Hannigan)" – 1:44 #"Get Away" – 1:18 #"Help" – 2:33 #"Sadness" – 1:06 #"Molly" – 1:05 #"I Hate You" – 1:33 #"Who Are You" – 1:19 #"The Storm" – 1:55 #"Katy's Tune" – 3:30 #"In the Bus (casadh ag Lisa Hannigan)" – 0:44 #"The Thread (casadh ag Lisa Hannigan)" – 2:24 #"Amhrán Na Farraige (casadh ag Lisa Hannigan)" – 2:45 #"Song of the Sea (Lullaby) (casadh ag Nolwenn Leroy)" – 3:46 #"La chanson de la mer (berceuse) (casadh ag Nolwenn Leroy)" – 3:47 == Aisteoirí == {| class="wikitable" |+ !Ról !Aisteoir Béarla !Aisteoir Gaeilge |- |Ben |[[David Rawle]] |[[James Ó Floinn]] |- |Conor | colspan="2" rowspan="2" |[[Brendan Gleeson]] |- |Mac Lir |- |Granny | colspan="2" rowspan="2" |[[Fionnula Flanagan]] |- |Macha |- |Bronach |[[Lisa Hannigan]] |[[Gráinne Bleasdale]] |- |Saoirse |[[Lucy O'Connell]] |[[Fionán Farley Nolan]] |- |An Fear Gruagach | |[[Maurice O'Donoghue]] |- |Lug |[[Pat Shortt]] |[[Donncha Crowley]] |- |Mossy |[[Colm Ó Snodaigh]] | rowspan="3" |[[Niall McDonagh]] |- |Ferry Dan |[[Jon Kenny]] |- |Rock Shee | |- |Spud | rowspan="2" |[[Liam Hourican]] | rowspan="2" |[[Tomás Ó Súilleabháin]] |- |Tiománaí Bus |- |Ben Óg |[[Kevin Swierszcz]] |[[Ríona Farley Nolan]] |} ==Tagairtí== {{reflist}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Amhran na Mara, scannan}} [[Catagóir:Cartoon Saloon]] [[Catagóir:Scannáin 2014]] [[Catagóir:Scannáin beochana]] [[Catagóir:Scannáin Ghaeilge]] [[Catagóir:Scannáin Béarla]] [[Catagóir:Scannáin beochana 2014]] [[Catagóir:Scannáin beochana Éireannacha]] [[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge]] [[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]] [[Catagóir:Fantaisíocht]] [[Catagóir:Beochan Éireannach]] [[Catagóir:Beochan Gaeilge]] [[Catagóir:Beochan]] hw3ra1zao5ievaesnkoxooviwmksroq 0 68547 1327521 1293099 2026-09-07T11:56:58Z Eomurchadha 4240 /* Féach freisin */ 1327521 wikitext text/x-wiki Sa [[teangeolaíocht]] is é atá i gceist le '''intriacht''', ná focail onamataipéacha (bang, slurp, splash) agus trup ainmhithe (grrrrr, clippity-clop) Tá na foclóirí Béarla–Gaeilge measartha balbh faoin ngné seo den teanga. * ‘fuist’shush * baing - bang i [[Réics Carló]] beaing * ‘cnag, cnag’ knock knock * osna * ‘Plimp’ ‘Crash, bang,’ an míniú atá tugtha in FGB. * ‘D’imigh sé de phlimp, he went off like a shot.’ * hup scraitheachaí * clic * Úps - focloir.ie * sclog * whoop - Hórú! EID Tá na seantéacsanna lán nathanna a chuireann iontas (‘ob abú búna!’) 'ababúna', easaontú (‘preit’, ‘fo, fo, a dhuine!’) nó trua (‘abhó!’) in iúl. * ouch - aidh * ahem * eh *uh-oh - uth-ó Dog Man, lch 13. Ar Strae Beagán, leabhar do pháistí beaing - bang uf meh ==[[Graiméar Gaeilge na mBráithre Críostaí]]== Tá roinnt intriachtaí i nGraiméar Gaeilge na mBráithre Críostaí. * Ó/Órú (arú ann chomh maith) * ambaiste * mo cheol thú! * mo sheacht mh'anam sibh * dar Colm Cille na bhfeart * dar mo bhriathar * dar flaitheas Uí Néill * Á - ah * É - eh or hey * Há - aha * Hóra - hi * Habha - ho * Ó - oh * Hois; Huis - shoo * Hoips - oops Tá leaganacha eile ann, leis, ‘In ainm Chroim!’ ==Leaganacha comhaimseartha ag cainteoirí óga Gaeltachta== (Sealbhú Neamhiomlán na Gaeilge mar Chéad Teanga sa Dátheangachas Dealaitheach, Ciarán Lenoach, Bealtaine 2014) * cineál * cíneáilín * ar nós * tá a fhios agat * sórt ==FGB== * tiul, s. (In phrases) Chomh tiubh le ~, like a hail of bullets. ~! ~! Bang! Bang! á2 ababú, ababúna, (ababú » Heavens! ) abhó, abú, ach2 aidhe, aililiú áiméan amaí1 ambaiste, arú2 bhuel, bó3 breast, bú2 chugaitín, cíoc, cois1 cu-cú, cuit, dhe1 dhera, doirse1 é3 éamh2 faraor, feo3 fíneach, fo1 fobún, * fóill, * foth1 * fuisc, * fuist2 * fuit/fúit = Tut-tut! / bah * furú, * futh, * gheois, gu-gúg, habha, haidhfear, háidí hé1 héing, hí-eip, hó, ho hó, hóigh, hoips, hoirde, hois, hóra, hú, huga, hugaí, huit, huít, hula, hulúiste huláiste, hup, hurá, hurais, hurú husá, huth, leoga, leo-leoín, mé2 méaram, míorc, mochean, monuar, muige, muine2 muiricín2 muise, ó6 ob2 och, óch, ochón, ora, oró, órú1 peo, pis2 pleoid, pop, preach, preit, puis2 saighdéar, scuit, seabhainín, siliúir, sist, soit1 staití, sturr, suc, teoit, tiuc, toch, tórach, tseo, uileacán, umbó, vrác, EID '''Hip! hip! hurrah!''' ''ho rú! rú hé!'' ==Samplaí ó Litríocht na Gaeilge== * Íathú - ''yahoo'' [[Duinnín ar an Sceilg]] lch 196 * Yahú, An Phleist Mhór * svuis - fuaim a dhéantar i linn liathróidí - Dialann Dúradáin An Fhírinne Shearbh le [[Jeff Kinney]] lch 157. * 'Hu ! Hu!' a deir fathach (cineál fee fi fo fum.) Lch 1 - Iml. 29, 1961, Cnuasach Andeas: Scéalta agus Seanchas Sheáin Í Shé ó Íbh Ráthach ==Uaillbhreasa== * Aidhe * Och/uch * Ar mh'anam * Á * Ó * Ach * An daighe / don daighe - Indeed! Really! * Ar neoin * feo * obh obh - (iasacht ó Ghaeilge na hAlban?) An Capall agus an Giolla * Hadh, lch 209 ''An Bheirt Dearbhráthar agus Scéalta Eile'' le [[Máiréad Ní Ghráda]] * Och óch! Och ochón! Alas! FGB * ochón FGB * mo léan FGB ==Gaeilge na hAlban== Uoa - wow? ACDD * ugh = ach, soit, feo ==In Úsáid== Wú Hú. Fógra ó [[Tesco]] ==Liosta== Tá liosta le fáil anseo https://en.wiktionary.org/wiki/Category:Irish_interjections ==Féach freisin== * [[Glaonna ainmhithe feirme]] * [[Glaonna ainmhithe feirme]] * [[Líontóirí (teangeolaíocht)]] * [[Uaillbhreasa]] [[catagóir:Gnéithe teanga]] [[catagóir:Fuaimeanna]] [[catagóir:Teangeolaíocht]] 9075unpdv26suffcw4ha0l7lgurkhsj 1327522 1327521 2026-09-07T11:57:33Z Eomurchadha 4240 /* Féach freisin */ 1327522 wikitext text/x-wiki Sa [[teangeolaíocht]] is é atá i gceist le '''intriacht''', ná focail onamataipéacha (bang, slurp, splash) agus trup ainmhithe (grrrrr, clippity-clop) Tá na foclóirí Béarla–Gaeilge measartha balbh faoin ngné seo den teanga. * ‘fuist’shush * baing - bang i [[Réics Carló]] beaing * ‘cnag, cnag’ knock knock * osna * ‘Plimp’ ‘Crash, bang,’ an míniú atá tugtha in FGB. * ‘D’imigh sé de phlimp, he went off like a shot.’ * hup scraitheachaí * clic * Úps - focloir.ie * sclog * whoop - Hórú! EID Tá na seantéacsanna lán nathanna a chuireann iontas (‘ob abú búna!’) 'ababúna', easaontú (‘preit’, ‘fo, fo, a dhuine!’) nó trua (‘abhó!’) in iúl. * ouch - aidh * ahem * eh *uh-oh - uth-ó Dog Man, lch 13. Ar Strae Beagán, leabhar do pháistí beaing - bang uf meh ==[[Graiméar Gaeilge na mBráithre Críostaí]]== Tá roinnt intriachtaí i nGraiméar Gaeilge na mBráithre Críostaí. * Ó/Órú (arú ann chomh maith) * ambaiste * mo cheol thú! * mo sheacht mh'anam sibh * dar Colm Cille na bhfeart * dar mo bhriathar * dar flaitheas Uí Néill * Á - ah * É - eh or hey * Há - aha * Hóra - hi * Habha - ho * Ó - oh * Hois; Huis - shoo * Hoips - oops Tá leaganacha eile ann, leis, ‘In ainm Chroim!’ ==Leaganacha comhaimseartha ag cainteoirí óga Gaeltachta== (Sealbhú Neamhiomlán na Gaeilge mar Chéad Teanga sa Dátheangachas Dealaitheach, Ciarán Lenoach, Bealtaine 2014) * cineál * cíneáilín * ar nós * tá a fhios agat * sórt ==FGB== * tiul, s. (In phrases) Chomh tiubh le ~, like a hail of bullets. ~! ~! Bang! Bang! á2 ababú, ababúna, (ababú » Heavens! ) abhó, abú, ach2 aidhe, aililiú áiméan amaí1 ambaiste, arú2 bhuel, bó3 breast, bú2 chugaitín, cíoc, cois1 cu-cú, cuit, dhe1 dhera, doirse1 é3 éamh2 faraor, feo3 fíneach, fo1 fobún, * fóill, * foth1 * fuisc, * fuist2 * fuit/fúit = Tut-tut! / bah * furú, * futh, * gheois, gu-gúg, habha, haidhfear, háidí hé1 héing, hí-eip, hó, ho hó, hóigh, hoips, hoirde, hois, hóra, hú, huga, hugaí, huit, huít, hula, hulúiste huláiste, hup, hurá, hurais, hurú husá, huth, leoga, leo-leoín, mé2 méaram, míorc, mochean, monuar, muige, muine2 muiricín2 muise, ó6 ob2 och, óch, ochón, ora, oró, órú1 peo, pis2 pleoid, pop, preach, preit, puis2 saighdéar, scuit, seabhainín, siliúir, sist, soit1 staití, sturr, suc, teoit, tiuc, toch, tórach, tseo, uileacán, umbó, vrác, EID '''Hip! hip! hurrah!''' ''ho rú! rú hé!'' ==Samplaí ó Litríocht na Gaeilge== * Íathú - ''yahoo'' [[Duinnín ar an Sceilg]] lch 196 * Yahú, An Phleist Mhór * svuis - fuaim a dhéantar i linn liathróidí - Dialann Dúradáin An Fhírinne Shearbh le [[Jeff Kinney]] lch 157. * 'Hu ! Hu!' a deir fathach (cineál fee fi fo fum.) Lch 1 - Iml. 29, 1961, Cnuasach Andeas: Scéalta agus Seanchas Sheáin Í Shé ó Íbh Ráthach ==Uaillbhreasa== * Aidhe * Och/uch * Ar mh'anam * Á * Ó * Ach * An daighe / don daighe - Indeed! Really! * Ar neoin * feo * obh obh - (iasacht ó Ghaeilge na hAlban?) An Capall agus an Giolla * Hadh, lch 209 ''An Bheirt Dearbhráthar agus Scéalta Eile'' le [[Máiréad Ní Ghráda]] * Och óch! Och ochón! Alas! FGB * ochón FGB * mo léan FGB ==Gaeilge na hAlban== Uoa - wow? ACDD * ugh = ach, soit, feo ==In Úsáid== Wú Hú. Fógra ó [[Tesco]] ==Liosta== Tá liosta le fáil anseo https://en.wiktionary.org/wiki/Category:Irish_interjections ==Féach freisin== * [[Glaonna ainmhithe feirme]] * [[Gairmeacha ar ainmhithe]] * [[Líontóirí (teangeolaíocht)]] * [[Uaillbhreasa]] [[catagóir:Gnéithe teanga]] [[catagóir:Fuaimeanna]] [[catagóir:Teangeolaíocht]] 687hd5rxfz97idaynve5bsr7p7icztp 0 68896 1327431 1199158 2026-09-06T22:36:54Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327431 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is é '''an tAontas Pan-Eorpach''' an ghluaiseacht is sine a raibh sé mar aidhm aici tíortha na h[[An Eoraip|Eorpa]] a aontú. Bhí [[Albert Einstein]], Fridtjof Nansen, Johan Ludwig Mowinckel, [[Thomas Mann]], Franz Werfel, Bronislaw Huberman, Aristide Briand, [[Charles de Gaulle]], [[Konrad Adenauer]], [[Sigmund Freud]], Benedetto Croce, Bruno Kreisky, Léon Blum agus [[Georges Pompidou]] i measc a gcomhaltaí suntasacha.<ref>Richard Vaughan, ''Twentieth-Century Europe: Paths to Unity'', Taylor & Francis, 1979, ISBN 0064971724</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} ==Naisc sheachtracha== * [http://www.epaneurope.eu/ An tAontas Paneorpach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201230084939/http://www.epaneurope.eu/ |date=2020-12-30 }} * Archival sources on the [http://archives.eui.eu/en/fonds/181668?item=PAN/EU Paneuropean Union] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161229183513/http://archives.eui.eu/en/fonds/181668?item=PAN/EU |date=2016-12-29 }} at the [http://www.eui.eu/Research/HistoricalArchivesOfEU/Index.aspx Historical Archives of the EU] in Florence {{DEFAULTSORT:Aontas Paneorpach}} [[Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta]] [[Catagóir:An tAontas Eorpach]] [[Catagóir:Stair na hEorpa]] [[Catagóir:An Eoraip]] 58i1fw1uewvrhfk0khunbsofe97cucs 0 91478 1327494 1214649 2026-09-07T05:01:29Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327494 wikitext text/x-wiki Is éard is '''feiniméan''' ann (Gréigis: φαινόμενον, phainómenon, ón mbriathar φαίνειν, phainein, le taispeáint, léirigh, le feiceáil) <ref name="Dictionary">url=http://www.credoreference.com/entry/ashgtvd/phenomenon_phenomena|year=2011{{Dead link|date=Meán Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ná "fíric nó imeacht inbhraite". Tháinig an téarma in úsáid san fhealsúnacht nua-aimseartha trí [[Immanuel Kant]], a chuir i gcomparáid leis an [[núiméan]] (νοούμενoν nó ''nooúmenon'') é. I gcodarsnacht le feiniméan, ní féidir [[núiméan]] a fheiceáil go díreach. Chuaigh Gottfried Wilhelm Leibniz i bhfeidhm go mór ar Kant sa chuid seo dá fhealsúnacht, ina bhfeidhmíonn ''phainómenon'' agus ''nooúmenon'' mar théarmaí teicniúla comhghaolmhara. I bhfad roimhe seo, d'úsáid an fealsamh sean-Gréagach Pyrrhonist ''phainómenon'' agus ''nooúmenon'' mar théarmaí teicniúla idirghaolmhara. [[Íomhá:Cloud_chamber_bionerd.jpg|mion|Feiniméin an [[néalsoitheach|néalsoithigh]]. Baineann eolaithe úsáid as feiniméin chun roinnt [[Hipitéis|hipitéisí]] a bheachtú agus uaireanta teoiric a bhréagnú. Féach freisin leagan beoite.]] == Úsáid fealsúnachta == San fhealsúnacht nua-aimseartha, ciallaíonn an téarma feiniméan gurb é "an rud a bhraitear" bunús na réaltachta. I dtráchtas Kant ''De Mundi Sensibilis atque Intelligibilis Forma et Principiis'' (1770) (''Ar Fhoirm agus Prionsabail an tSaoil Mhothaithe agus Intuigthe'') cuireann Kant in iúl go bhfuil an aigne teoranta ag an saol loighciúil agus dá bhrí sin nach féidir leis ach tarluithe a léirmhíniú agus a thuiscint de réir a gcuma fhisiciúla. Scríobh sé nach féidir le daoine dada a thuiscint ach sa mheid a cheadaionn a gcéadfaí dóibh é.<ref>[[wikisophia:Kant's Inaugural Dissertation of 1770|Wikisource:Kant's Inaugural Dissertation of 1770]]</ref> Dá bhrí sin, tagraíonn an téarma feiniméan d'aon eachtra a bhfuil fiosrú agus imscrúdú tuillte aige, go háirithe imeachtaí atá thar a bheith neamhghnách nó a bhfuil tábhacht ar leith ag baint leo.<ref name="Dictionary"/> ==Tagairtí== {{reflist}} [[Íomhá:Streichholz.jpg|mion| Is eachtra nó teagmhas inbhraite é dóchán an chipín, agus mar sin is feiniméan é. ]] lgdfrq9n2ruvbp5oylj8wre5f053gin 0 91592 1327420 1278481 2026-09-06T21:32:30Z TGcoa 21229 1327420 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ealaíona Taibhiúcháin |image=[[Íomhá:St. Stephens Day (26 December) in Dingle, Co Kerry.jpg|220px]] |descripció imatge=Cleamairí ag [[Lá Fhéile Stiofáin#Lá an Dreoilín|dul sa dreoilín]] }} Is éard atá i gceist le '''cleamaire'''<ref>nó '''geamaire''' uaireanta; i mBéarla''',''' ''mummer''</ref> ná stocaire ar cóisir etc. agus é faoi bhréagriocht le tuí de ghnáth (nó uaireanta ball d'fhoireann d'aisteoirí fáin a théadh thart faoi Nollaig ag léiriú drámaí traidisiúnta).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/ga/fb/cleamaire|teideal=An Foclóir Beag: cleamaire|language=ga|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2026-09-06}}</ref> Tá sé ina shean-nós in [[Éire|Éirinn]] go ndéanann daoine áirithe cuairt ar [[Bainis|bhainis]] gan choinne gan chuireadh. Leasainm a thugtar ar na daoine seo ná "'''Mac soipín'''", nó sa [[An Béarla|Sacsbhéarla]], ''"strawboys''". Is as an aghaidh fidil a thugann siad orthu féin agus iad i mbun stocaireachta a thagann an t-ainm sin ó is gléasta i dtuí a théann siad thar bráid.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Mícheál Ó Duibhir|date=1947|url=https://www-jstor-org.ucd.idm.oclc.org/stable/20722842|title=Cleamairí|journal=Béaloideas|volume=17|issue=1/2|pages=290}}</ref>[[Íomhá:Deochandreoilín.jpeg|clé|mion|312x312px|Deoch an Dreoilín]] == Traidisiún == Tá traidisiún na gcleamairí ann fós in Éireann agus baineann caitheamh na gcultacha [[Tuí (talmhaíocht)|tuí]] leis an torthúlacht agus ádh arís. Cé gur i lár an gheimhridh is comónta a bhíonn na cleamairí amuigh, feictear iad go fóill ag bainis anseo is ansiúd, traidisiún eile a tharraingíonn ádh ar dhaoine ar feadh na mblianta chomh maith. Mar a chéile atá an tuiscint thar lear i [[Sealtainn]], mar shampla, agus áiteanna sa Bhreatain agus i dtraidisiúin áirithe de chuid na [[An Ghailís (Oirthear na hEorpa)|Gailíse]] agus [[Asturias]]. === An Dreoilín === Is traidisiún in Éirinn é, agus tá [[Lá an Dreoilín|an Dreoilín]] á gceiliúradh sa Bhreatain freisin, go mór mhór sa Bhreatain Bheag. Bíonn go leor seó agus searmanais ag baint le ceiliúradh na féile seo. Téann "Lucht an dreoilín" ó theach go teach<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/en/cbes/4428119/4379929/4463930|teideal=Lá an Dreoilín|language=en|work=dúchas.ie|dátarochtana=2021-03-28}}</ref> (nó ó [[Teach tábhairne|theach tábhairne]] go teach tábhairneǃ) ag déanamh [[Ceol|ceoil]] in onóir an [[dreoilín]], agus b'fhéidir ag bailiú [[Airgead (eacnamaíocht)|airgid]] agus bia.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/pobal/l%C3%A1-an-dreoil%C3%ADn|teideal=Lá an Dreoilín < Meon Eile|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2021-03-28}}</ref> Iompraíonn an lucht ceoil, a chuireann seanéadaí nó clúdach tuí orthu féin, íomhá dreoilín nó dreoilín ina bheo i mbosca. San am a chuaigh thart théadh scata buachaillí, is é sin fir nach bhfuil pósta, amach agus iad gléasta i mbréagriocht, agus chuirfidís an dreoilín marbh bocht i mbosca agus théadh siad ó theach go teach ag iarraidh airgid chun an dreoilín a chur sa talamh. Mura dtabharfadh bean nó fear an tí airgead nó dá maslódh siad lucht an dreoilín, d’fhéadfadh siad an dreoilín a adhlacadh i dtalamh úinéir an tí agus bheadh mí-ádh ar an duine sin ar feadh bliana.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2024/12/la-an-dreoilin/|teideal=Lá an Dreoilín – An Páipéar|údar=Caoimhín Ó Cadhla|dáta=2024-12-21|language=ga-IE|dátarochtana=2024-12-22}}</ref> Cé nach bhfuil an traidisiún chomh láidir agus chomh feiceálach in Éirinn anois agus a bhí, tá daoine ann atá ag iarraidh an traidisiún a thabhairt ar ais arís. == Éadaí == Chun na hataí agus sciortaí tuí a dhéanamh is ceart go mbeadh an tuí bainte leis na seanuirlisí feirme, ní na cinn chomhaimseartha, agus le blianta beaga anuas, is dúshlán é seo do ghrúpaí dreoilíní agus cleamairí. Idir giúrléidí nua-aimseartha a bheith in úsáid agus uainíocht na mbarr leis níl sé simplí na laethanta seo. == Féach freisin == * [[Lá an Dreoilín]] * [[Geamaireacht (dráma Nollag)|Geamaireacht]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Cultúr na hÉireann]] [[Catagóir:An Nollaig]] [[Catagóir:Drámaíocht ghrinn]] [[Catagóir:Drámaíocht]] [[Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge]] [[Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe]] [[Catagóir:Pósadh]] [[Catagóir:Nósanna na hÉireann]] [[Catagóir:Béaloideas na hÉireann]] e0bse4vidvmu74icwcwner6z56gnu31 1327422 1327420 2026-09-06T21:47:14Z TGcoa 21229 /* Traidisiún */ 1327422 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ealaíona Taibhiúcháin |image=[[Íomhá:St. Stephens Day (26 December) in Dingle, Co Kerry.jpg|220px]] |descripció imatge=Cleamairí ag [[Lá Fhéile Stiofáin#Lá an Dreoilín|dul sa dreoilín]] }} Is éard atá i gceist le '''cleamaire'''<ref>nó '''geamaire''' uaireanta; i mBéarla''',''' ''mummer''</ref> ná stocaire ar cóisir etc. agus é faoi bhréagriocht le tuí de ghnáth (nó uaireanta ball d'fhoireann d'aisteoirí fáin a théadh thart faoi Nollaig ag léiriú drámaí traidisiúnta).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/ga/fb/cleamaire|teideal=An Foclóir Beag: cleamaire|language=ga|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2026-09-06}}</ref> Tá sé ina shean-nós in [[Éire|Éirinn]] go ndéanann daoine áirithe cuairt ar [[Bainis|bhainis]] gan choinne gan chuireadh. Leasainm a thugtar ar na daoine seo ná "'''Mac soipín'''", nó sa [[An Béarla|Sacsbhéarla]], ''"strawboys''". Is as an aghaidh fidil a thugann siad orthu féin agus iad i mbun stocaireachta a thagann an t-ainm sin ó is gléasta i dtuí a théann siad thar bráid.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Mícheál Ó Duibhir|date=1947|url=https://www-jstor-org.ucd.idm.oclc.org/stable/20722842|title=Cleamairí|journal=Béaloideas|volume=17|issue=1/2|pages=290}}</ref>[[Íomhá:Deochandreoilín.jpeg|clé|mion|312x312px|Deoch an Dreoilín]] [[Íomhá:Queen Mary's House Strawboys performers in August 2022 (cropped).jpg|clé|mion|220x220px|"strawboys" in Jedburgh san Albain]] [[Íomhá:Osenins KR 2014 Chebotarev25.JPG|clé|mion|220x220px|Féile Lúnasa, sa Belgorod (An Rúis)]] == Traidisiúin == Tá traidisiún na gcleamairí ann fós in Éireann agus baineann caitheamh na gcultacha [[Tuí (talmhaíocht)|tuí]] leis an torthúlacht agus ádh arís. Cé gur i lár an gheimhridh is comónta a bhíonn na cleamairí amuigh, feictear iad go fóill ag bainis anseo is ansiúd, traidisiún eile a tharraingíonn ádh ar dhaoine ar feadh na mblianta chomh maith. Mar a chéile atá an tuiscint thar lear i [[Sealtainn]], mar shampla, agus áiteanna sa Bhreatain agus i dtraidisiúin áirithe de chuid na [[An Ghailís (Oirthear na hEorpa)|Gailíse]] agus [[Asturias]].<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/08/tabhacht-an-tui/|teideal=Tábhacht an tuí|údar=Aoife Granville,|dáta=2026-08-28 / Eagrán #95|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-09-06}}</ref> === An Dreoilín === Is traidisiún in Éirinn é, agus tá [[Lá an Dreoilín|an Dreoilín]] á gceiliúradh sa Bhreatain freisin, go mór mhór sa Bhreatain Bheag. Bíonn go leor seó agus searmanais ag baint le ceiliúradh na féile seo. Téann "Lucht an dreoilín" ó theach go teach<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/en/cbes/4428119/4379929/4463930|teideal=Lá an Dreoilín|language=en|work=dúchas.ie|dátarochtana=2021-03-28}}</ref> (nó ó [[Teach tábhairne|theach tábhairne]] go teach tábhairneǃ) ag déanamh [[Ceol|ceoil]] in onóir an [[dreoilín]], agus b'fhéidir ag bailiú [[Airgead (eacnamaíocht)|airgid]] agus bia.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/pobal/l%C3%A1-an-dreoil%C3%ADn|teideal=Lá an Dreoilín < Meon Eile|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2021-03-28}}</ref> Iompraíonn an lucht ceoil, a chuireann seanéadaí nó clúdach tuí orthu féin, íomhá dreoilín nó dreoilín ina bheo i mbosca. San am a chuaigh thart théadh scata buachaillí, is é sin fir nach bhfuil pósta, amach agus iad gléasta i mbréagriocht, agus chuirfidís an dreoilín marbh bocht i mbosca agus théadh siad ó theach go teach ag iarraidh airgid chun an dreoilín a chur sa talamh. Mura dtabharfadh bean nó fear an tí airgead nó dá maslódh siad lucht an dreoilín, d’fhéadfadh siad an dreoilín a adhlacadh i dtalamh úinéir an tí agus bheadh mí-ádh ar an duine sin ar feadh bliana.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2024/12/la-an-dreoilin/|teideal=Lá an Dreoilín – An Páipéar|údar=Caoimhín Ó Cadhla|dáta=2024-12-21|language=ga-IE|dátarochtana=2024-12-22}}</ref> Cé nach bhfuil an traidisiún chomh láidir agus chomh feiceálach in Éirinn anois agus a bhí, tá daoine ann atá ag iarraidh an traidisiún a thabhairt ar ais arís. == Éadaí == Chun na hataí agus sciortaí tuí a dhéanamh is ceart go mbeadh an tuí bainte leis na seanuirlisí feirme, ní na cinn chomhaimseartha, agus le blianta beaga anuas, is dúshlán é seo do ghrúpaí dreoilíní agus cleamairí. Idir giúrléidí nua-aimseartha a bheith in úsáid agus uainíocht na mbarr leis níl sé simplí na laethanta seo.<ref name=":1" /> == Féach freisin == * [[Lá an Dreoilín]] * [[Geamaireacht (dráma Nollag)|Geamaireacht]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Cultúr na hÉireann]] [[Catagóir:An Nollaig]] [[Catagóir:Drámaíocht ghrinn]] [[Catagóir:Drámaíocht]] [[Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe na Gaeilge]] [[Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe]] [[Catagóir:Pósadh]] [[Catagóir:Nósanna na hÉireann]] [[Catagóir:Béaloideas na hÉireann]] ipy0mhy0n7teu6oz2sowvjlvgsy29j1 14 98966 1327456 1266892 2026-09-06T23:10:54Z TGcoa 21229 1327456 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Sraidbhailte in Iorras}} [[Catagóir:Iorras]] [[Catagóir:Bailte i gContae Mhaigh Eo|Iorras]] [[Catagóir:Bailte i nGaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] 9ihettn9w2tcfoirtgp8faumm3o66f7 0 100514 1327417 1324274 2026-09-06T21:08:29Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327417 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Scannáin|image=[[Íomhá:An Cailín Ciúin 1.jpg|220px]]}} Is é '''''An Cailín Ciúin''''' an chéad [[scannán]] fada ag an stiúrthóir Colm Bairéad agus ag an léiritheoir Cleona Ní Chrualaoi, ón g[[comhlacht]] Inscéal.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/19-feabhra-2022-gaillimh/id1525428808?i=1000551608954|teideal=‎Nuacht Mhall: 19 Feabhra 2022 (Gaillimh)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=19 Feabhra 2022|language=en-CA|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2022-02-20}}</ref> Tháinig an [[scannán]] amach sa bhliain 2022. Insíonn an scannán scéal, bunaithe ar an scéal ''Foster'' le [[Claire Keegan]], faoi chailín óg a bhfuil tuismitheoirí seachmallacha aici, a chuirtear ar [[altramas]] le gaolta meánaosta.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/gb/podcast/18-m%C3%A1rta-2023-maigh-eo/id1525428808?i=1000604742751|teideal=‎Nuacht Mhall: (Maigh Eo)|údar=Conradh na Gaeilge Londain|dáta=18 Márta 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-03-19}}</ref> === Scéal === Amuigh faoin tír in Éirinn sa mbliain 1981 atá an scannán bunaithe, scéal Cháit (Catherine Clinch) tráth a seoltar í óna teach plódaithe achrannach chuig gaolta i bhfad amach, le fanacht ina cónaí leo ar feadh an tsamhraidh.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title=€1 milliún saothraithe ag an gCailín Ciúin sa bpictiúrlann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1010/1328288-1-milliun-saothraithe-ag-an-gcailin-ciuin-sa-bpictiurlann/|date=2022-10-10|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Tá an scannán bunaithe ar scéal de chuid Claire Keegan ina insítear scéal Cháit, cailín óg 9 mbliana d’aois ó theaghlach atá róphlódaithe agus mífheidhmiúil agus a chuirtear ar shiúl chun cónaí le tuismitheoirí altrama don samhradh í.<ref name=":0" /> Iníon naoi mbliana d’aois í Cáit. Fásann sí aníos ar fheirm a muintire. Cailín faiteach, í tite ar gcúl ina cuid scolaíochta. Is pantalóigín bheag í agus í briste brúite cheana féin. Níl éinne sa teaghlach baile in ann cothú coirp ná anama a sholáthar di. Feicfimid Cáit i bhfolach faoin leaba óna máthair, ainneoin go bhfuil a fhios ag a máthair go bhfuil sí istigh faoin leaba.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ifi.ie/wp-content/uploads/2023/03/An-Cailin-Ciuin-Treoir-Staidear.pdf|teideal=Treoir / Staidéar|údar=IFI|dáta=2022}}</ref> Tosaíonn an scéal i gContae Chill Mhantáin agus ansin bogann sé go [[Gaeltacht na nDéise|Gaeltacht na Rinne]] (An Seanphobal); téann Cáit chun fanacht le tuismitheoirí altrama, gaolta lena máthair. Cuirtear Cáit ann ar feadh na tsamhraidh chuig teach sómhar feirme chol ceathrar na máthar. Caitheann sí an samhradh iomlán ar fheirm na gCinnsealach (Kinsella) agus tugann sí cabhair dóibh. Cuireann Eibhlín Bean Uí Chinnsealaigh ([[Carrie Crowley]]) fáilte mhór chroíúil roimpi.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://weareirish.ie/entertainment/an-cailin-ciuin-cinema-release/|teideal=An scannán Gaeilge An Cailín Ciúin sna pictiúrlanna 12 Bealtaine ar aghaidh - WE ARE IRISH|dáta=2022-05-11|language=en-GB|dátarochtana=2022-05-19}}</ref> Ach tá fear an tí, Seán (Andrew Bennett) tostach agus míchairdiúil nuair a thagann Cáit chun an tí ar dtús. Is athair altrama é Seán anois a bhfuil iníon óg altrama ina shaol aige. Istoíche, féachann sé ar an teilifís sa seomra suite leis féin, agus ní thugann sé aon aird ar Cháit.<ref name=":5" /> Fanann Seán amach ó Cháit, agus íse uaidhsean. Ach le himeacht ama, tosaíonn cairdeas ag neartú eatarthu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cine4.ie/ga/an-cailin-ciuin|teideal=ga/An Cailín Ciúin|language=en-IE|work=Cine4|dátarochtana=2022-05-19}}</ref> * Ligeann sé do Cháit cabhrú leis chun cró na mbó a ghlanadh amach. * Spreagann sé í chun a bua reathaíochta a fhorbairt. * Ceannaíonn sé éadaí nua di.<ref name=":5" /> Ullmhaíonn Eibhlín agus Cáit béile le chéile cúpla uair agus suíonn an teaghlach altrama chun boird le chéile nó in éineacht le cairde go minic. Tá imní ar Eibhlín; ag cogarnach le Cáit, ag ceapadh go bhfuil sí ina codladh, deir sí, “Go bhfóire Dia orainn, dá mba liomsa thú ní fhágfainn tú le strainséirí,” Níos déanaí, deir sí “Níl aon rún sa teach seo. An teach a bhfuil rún ann, tá náire sa teach sin.” Tar éis roinnt ama, áfach, baintear siar as Cáit nuair a scaoileann comharsa rún léi. Cinnte, faoi chúram na gCinnsealach, bláthaíonn Cáit agus aimsíonn sí slí úr beatha. Ach sa teach seo nár chóir aon rúin a bheith ann, tugann sí an fhírinne shearbh chun solais. Nuair a thagann Cáit chun cónaí leis na Cinnsealaigh ar dtús, ní thuigeann sí go raibh cailliúint mhór acu ina saol. Radharc tábhachtach is ea an radharc ina siúlann an chomharsa fhiosrach abhaile le Cáit ón tórramh. Cloiseann Cáit scéal tubaisteach uaithi. Ba le mac Eibhlín agus Sheáin na héadaí atá á gcaitheamh aici le mí. Fuair an páiste óg bás i dtimpiste feirme. Nuair atá an téarma scoile nua ag druidim léi, ní mór do Cháit filleadh abhaile chuig a muintir féin. Tiomáineann na Cinnsealaigh Cáit abhaile. Nuair a fhilleann Cáit abhaile chuig a muintir ag deireadh an tsamhraidh, tugann a máthair (Kate Nic Chonaonaigh) faoi deara go bhfuil Cáit athraithe. Fiafraíonn sí di: ‘Cad a tharla in aon chor?” Briseann an ''adieu'' croí na gCinnsealach. Fágann Cáit slán brónach grámhar lena cúramóirí cneasta chomh maith. [[Íomhá:Gaeltacht na nDéise view.jpg|mion|[[Gaeltacht na nDéise]]]] === Téamaí === Is dráma casta íogair agus cigilteach fé [[Teacht in aois|theacht in aois]] é, ina ndéantar ceisteanna fé chúrsaí teaghlaigh, faillí agus caillteanas a chíoradh trí shúile a phríomhphearsa óig.  Is scéal an-mhothúchánach é chomh maith.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nach-iontach-an-rud-go-bhfuil-an-ghaeilge-le-clos-anois-i-ndorchadas-alainn-na-pictiurlainne/|teideal=‘Nach iontach an rud go bhfuil an Ghaeilge le clos anois i ndorchadas álainn na pictiúrlainne?’|údar=Meadhbh Ní Eadhra|dáta=4 Bealtaine 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-04-20}}</ref> Déanann an scannán iniúchadh ar cheisteanna teaghlaigh, neamairt agus cumha trí shúile a phríomhcharachtair óig.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/scannain/an-cailin-ciuin-go-glorach-glormhar-ag-ifta/|teideal=‘An Cailín Ciúin’ go glórach glórmhar ag IFTA|údar=NÓS|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2022-05-19}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Forbraíonn Cáit tuiscint uirthi féin agus ar a gcumas chun déileáil leis na dúshláin ina saol.<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://ifi.ie/wp-content/uploads/2023/03/An-Cailin-Ciuin-Treoir-Staidear.pdf|teideal=Treoir / Staidéar|údar=IFI|dáta=2022}}</ref> Sa teach na gCinnsealach nach gcoinnítear rún ann, nochtann sí rún pianmhar amháin. Is scannán é faoin ngrá, faoin ngrá sin a chothaíonn muid agus muid ag fás aníos. Ach is scéal é chomh maith faoin deacracht, agus faoin mbaol fiú, a bhaineann le do chroí a oscailt.<ref name=":4" /> Mar a chuirtear in iúl i dteideal an scannáin, is cailín ciúin í Cáit. Agus tá gaol nach beag idir ciúnas agus rúin. Mura bhfuil míniú níos dorcha ná sin fós air, nach feasach dúinn, bíonn tolg leapan na girsí fliuch báite ar dhúiseacht di chuile mhaidin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/mioruilt-bheag-de-scannan-e-an-cailin-ciuin/|teideal=Míorúilt bheag de scannán é ‘An Cailín Ciúin’|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-05-19}}</ref> Tá cúpla móitíf sa scannán, íomhánna a fheicimid cúpla uair sa scannán agus a bhailíonn chucu brí agus tionchar mothúchánach le gach taispeáint.<ref name=":5" /> * Eibhlín agus Cáit ag siúl chuig an tobar le chéile * Folt gruaige Cháit á scuabadh ag Eibhlín atá ag comhaireamh ó náid go dtí céad.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ifi.ie/wp-content/uploads/2023/03/2Days.mp4|teideal=Sliocht as an scannán|údar=IFI|dáta=2022|dátarochtana=2023-04-18|archivedate=2023-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230418080850/https://ifi.ie/wp-content/uploads/2023/03/2Days.mp4}}</ref> “Ní raibh uait ach beagáinín peataireachta,” arsa Eibhlín le Cáit. * Cáit ag rith síos an ascaill chun litreacha a bhailiú ón mbosca poist * Ag deireadh an scannáin, nuair a ritheann Cáit síos an ascaill i ndiaidh charr na gCinnsealach, cuirtear na radhairc, agus móitífeanna eile, os ár gcomhair arís, ceann i ndiaidh a chéile, ina [[montáis]]. Tá go leor rún sa scannán An Cailín Ciúin a cheileann daoine ar dhaoine eile. Cabhraíonn na rúin le comhbhá a chruthú idir an lucht féachana agus na carachtair a bhfuil an rún acu. === Glacadh criticiúil === Bhí léirmheasanna "cúig réalta" á fháil ó nuachtáin in Éirinn agus i Sasana ag an scannán.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-scannan-eireannach-is-fearr-riamh-seans-cuig-realta-a-mbronnadh-ar-dalladh-ar-an-cailin-ciuin/|teideal=‘An scannán Éireannach is fearr riamh, seans’– cúig réalta á mbronnadh ar dalladh ar ‘An Cailín Ciúin’|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-05-19}}</ref> Taispeánadh an scannán den chéad uair i mí Feabhra 2022 ag féile mór le rá Berlinale sa Bheirlín (Féile Idirnáisiúnta Scannán Bheirlín), áit ar bhain sé amach an duais Grand Prix an Choiste Idirnáisiúnta Generation Kplus (sa rannóg Glúin/Generation) don Scannán is Fearr.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=72nd Berlin International Film Festival|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=72nd_Berlin_International_Film_Festival&oldid=1073049903|journal=Wikipedia|date=2022-02-20|language=en}}</ref> Is é an chéad scannán Gaeilge a taispeánadh ag an bhféile. Tugadh ardmholadh don chineamatagrafaíocht, don scór agus don aisteoir óg Catherine Clinch atá sa phríomhpháirt.<ref name=":0" /> Bhí ocht ngradam de chuid Acadamh Scannánaíochta agus Teilifíse na hÉireann bronnta air ag searmanas gradam IFTA, lena n-áirítear AN SCANNÁN IS FEARR, AN STIÚRTHÓIR IS FEARR ⁊ AN tAISTEOIR MNÁ IS FEARR.<ref>{{Lua idirlín|url=https://peig.ie/en/2022/03/stiurthoir-an-cailin-ciuin-ainmnithe-do-ghradam-an-rising-star-ag-ifta/|teideal=Stiúrthóir ‘An Cailín Ciúin’ ainmnithe do ghradam an ‘Rising Star’ ag IFTA|dáta=2022-03-04|language=en-US|work=PEIG|dátarochtana=2022-05-19}}</ref><ref name=":1" /> Ar 24 Eanair 2023, bhí 'An Cailín Ciúin' ainmnithe do ghradam [[Gradaim an Acadaimh|Oscar]] sa chatagóir don 'Príomhscannán Idirnáisiúnta is Fearr',, an chéad scannán Gaeilge riamh a bhfuil sé seo bainte amach aige.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An scannán Gaeilge 'An Cailín Ciúin' ainmnithe do ghradam Oscar|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0124/1351563-ainmniuchan-oscar-faighte-ag-an-scannan-gaeilge-an-cailin-ciuin/|date=2023-01-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar 12 Márta 2023 in Hollywood, bhí “An Cailín Ciúin” san áireamh do ghradam Oscar, ainmnithe mar cheann de na scannáin eachtracha is fearr i mbliana. Ba é an chéad scannán Gaelach a bhain an onóir sin amach. Níor bhuaigh “An Cailín Ciúin” an duais; bhí an bua ag “Scéal ar Bith ón bhFronta Thiar”, cóiriú ar an úrscéal frithchogaidh Gearmánach le Erich Remarque.<ref name=":2" /> === Léiriú === Tá an scannán bunaithe ar an nóibhille ''Foster'' leis an údar Éireannach, Samhlaigh Colm Bairéad an scéal mar scannán Claire Keegan. Fuair INSCÉAL<ref>Bhunaigh Colm Bhairéad agus Cleona Ní Chrualaoi an comhlacht léiriúcháin INSCÉAL.</ref> cead ó Keegan an scéal a iompú ina scannán. Ba í Cleona Ní Chrualaoi a léirigh An Cailín Ciúin. Mhaoinigh [[Fís Éireann]], [[TG4]] agus [[Údarás Craolacháin na hÉireann / An BAI|Údarás Craolacháin na hÉireann]] an scannán mar chuid de scéim Cine4. Fuair an scannán dreasacht chánach Alt 481 ó [[Rialtas na hÉireann]] freisin.<ref name=":32">{{Luaigh foilseachán|title=€1 milliún saothraithe ag an gCailín Ciúin sa bpictiúrlann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1010/1328288-1-milliun-saothraithe-ag-an-gcailin-ciuin-sa-bpictiurlann/|date=2022-10-10|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ansin rinneadh scannánú ar an láthair sa [[Contae na Mí|Mhí]] agus i mBaile Átha Cliath'; léiríodh an scannán le linn [[Dianghlasáil Hubei (2020)|dianghlasála]], i bhFómhar 2020. Seoladh an scannán ag Féile Scannán idirnáisiúnta Bheirlín, Feabhra 2022. Fuair BREAKOUT PICTURES agus CURZON na cearta don scannán in Éirinn agus sa Ríocht Aontaithe. Rinne siad é a phoibliú agus é a eisiúint sna pictiúrlanna sa dá chríoch i mí Bhealtaine 2022.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/45792-B-AnCC-Letter-to-Schools-GA.pdf|teideal=AN CAILÍN CIÚIN (12A)|údar=cogg.ie|dáta=2022|dátarochtana=2022|archivedate=2022-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220629061759/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/45792-B-AnCC-Letter-to-Schools-GA.pdf}}</ref> Go dtí tús mhí Dheireadh Fómhair 2022, tar éis 22 seachtain sna pictiúrlanna in Éirinn agus sa Ríocht Aontaithe, bhí €1 milliún saothraithe ag an scannán. ==Canúint== [[Gaeilinn na nDéise]] atá le clos sa scannán.<ref>https://www.allaboutirish.ie/blog/gaeilge-na-nd%C3%A9ise</ref> Seo cuid de na leaganacha canúnacha nó áitiúla atá ann.<ref>https://ifi.ie/wp-content/uploads/2023/03/An-Cailin-Ciuin-Treoir-Staidear.pdf</ref> * Dé chúis - cén fáth * Habú/Leabú - leaba * Fuireach - fanacht * Thá - tá * Fhéach - Féach * Ruch - rith * Aireachas - Aire == Féach freisin == * [[Altramas]] * [[Gaeltacht na nDéise]] * [[Teacht in aois]] * [[Údarás Craolacháin na hÉireann / An BAI|Údarás Craolacháin na hÉireann]] / An BAI == Tagairtí == {{reflist}} {{Gradam Ciorcal Léirmheastóirí Scannán Bhaile Átha Cliath don Scannán Éireannach is Fearr}} {{DEFAULTSORT:Cailin Ciuin, An}} [[Catagóir:Scannáin 2022]] [[Catagóir:Scannáin na hÉireann]] [[Catagóir:Scannáin Ghaeilge]] [[Catagóir:Scannáin TG4]] [[Catagóir:Altramas]] [[Catagóir:Ficsean stairiúil na Gaeilge]] [[Catagóir:Ficsean stairiúil]] dl33mebwcoakkbcfzvqdqsznmhaar1v 0 101239 1327498 1218149 2026-09-07T07:01:45Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327498 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is tiománaí [[An Danmhairg|Danmhargach]] de chuid [[Foirmle a hAon|Fhoirmle a hAon]] é '''Kevin Jan Magnussen''' ([[Gaeilge]]: ''Caoimhín Mac Mághnais''). Tugtar '''K-Mag''' air mar leasainm. Rugadh i [[Roskilde]], [[An Danmhairg]] é ar [[5 Deireadh Fómhair]] [[1992]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.formula1.com/en/drivers/kevin-magnussen.html|teideal=Kevin Magnussen - F1 Driver for Haas|language=en|work=Formula 1® - The Official F1® Website|dátarochtana=2022-04-25|archivedate=2022-04-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220425010810/https://www.formula1.com/en/drivers/kevin-magnussen.html}}</ref>. I 2022, ghlac sé páirt i gCraobh Dhomhanda [[Foirmle a hAon]] leis an bhfoireann [[Hass]]. Thiomáin sé le [[McLaren]] agus Renault roimhe sin. == Saol pearsanta == Is mac le [[Jan Magnussen]] é. Phós sé Louise Gjørup in [[2019]]. Tá iníon amháin acu. == Tagairtí == {{reflist}} {{Stumpa-F1}} == Naisc sheachtracha == *[https://kevinmagnussen.com/ Suíomh oifigiúil] {{Foirne Foirmle a hAon}} {{DEFAULTSORT:Magnussen, Kevin}} [[Catagóir:Tiománaithe Foirmle a hAon]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1992]] [[Catagóir:Daoine beo]] gna1rpwnk6m88uhbmnagtftw5vw2ddr 0 102989 1327491 1059503 2026-09-07T02:47:46Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327491 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is ollscoil í '''Collège de France''' atá suite i b[[Páras]] na [[An Fhrainc|Fraince]]. Bunaíodh í sa bhliain 1530.<ref>[https://francearchives.fr/fr/authorityrecord/FRAN_NP_003907 Collège de France (1530-...)]</ref> == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc == * [https://www.college-de-france.fr Láithreán Gréasáin college-de-france.fr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220913085900/https://www.college-de-france.fr/ |date=2022-09-13 }} [[Catagóir:Páras]] [[Catagóir:Ollscoileanna sa Fhrainc]] 43q614b0aaqchb3mqunxmp5d1tt7g7j 0 103824 1327511 1116239 2026-09-07T11:33:40Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327511 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta‎}}Bunaíodh an '''Seirbhís Forbartha Inscne''' de chuid an [[National Health Service|NHS]] ('''Gender Identity Development Service''' nó GIDS) i Sasana sa bhliain 1989, Bhí an tseirbhís le fáil sa Chlinic Tavistock, i [[Swiss Cottage]], [[Londain]],<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tavistock and Portman NHS Foundation Trust|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tavistock_and_Portman_NHS_Foundation_Trust&oldid=1102286448|journal=Wikipedia|date=2022-08-04|language=en}}</ref> Cuireadh deireadh leis sa bhliain 2022. [[Íomhá:Sigmund Freud statue, London 1.jpg|mion|clé|Dealbh [[Sigmund Freud]] roimh an Tavistock]] === Stair === [[Íomhá:GenderBread.png|mion|''Genderbread''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.genderbread.org/|teideal=An Adorable, Accessible Way to Explain a Complicated Concept » The Genderbread Person|údar=GenderBread.org|language=en-US|work=The Genderbread Person|dátarochtana=2022-08-14}}</ref>]]Tháinig méadú tobann ar an éileamh ar GIDS sna [[2000idí|2010idí]] (97 atreorú sa bhliain 2009–10, 1,419 in 2015–16, agus 2,519 in 2017–18). Ní raibh na hacmhainní ag GIDS chun freastal ar an éileamh níos mó. De réir a chéile, tharraing an tseirbhís. conspóid Sa bhliain 2011, thug GIDS drugaí isteach chun bac a chur ar [[Caithreachas|chaithreachas]]. Sa bhliain 2022, dúradh i dtuairisc (an 'Cass Review'<ref>{{Lua idirlín|url=https://cass.independent-review.uk/publications/interim-report/|teideal=Interim report – Cass Review|language=en|work=cass.independent-review.uk|dátarochtana=2022-08-14|archivedate=2023-01-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230113125000/https://cass.independent-review.uk/publications/interim-report/}}</ref>) a d’iarr [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtas na Breataine]] go raibh measúnú lochtach á dhéanamh ar pháistí i gcomhair drugaí a chuireann stop le caithreachas (nó, i bhfocail eile, a chuireann stop le fás mar is gnáth).<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-binn-beal-ina-thost-i-gcas-chlinic-tavistock-na-rugbai-na-mban/|teideal=Ní binn béal ina thost i gcás chlinic Tavistock ná rugbaí na mban|údar=Cathal Mac Coille|dáta=13 Lúnasa 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-08-14}}</ref> Lánscoireadh GIDS sa bhliain 2022/2023.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/trans-healthcare-children-5837523-Aug2022/|teideal=Explainer: How will the changes to UK Gender Identity Services impact on Ireland?|údar=Michelle Hennessy|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2022-08-14}}</ref> === An nasc Éireannach === Seoladh páistí a raibh fadhbanna inscne acu as Éirinn go dtí an Tavistock i Londain. Dúirt [[Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte]] go raibh muinín acu as caighdeán cóireála GIDS.<ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/news/stephen-donnelly-will-meet-doctors-over-hse-referring-children-to-uk-trans-clinic-41910508.html|teideal=Stephen Donnelly will meet doctors over HSE referring children to UK trans clinic|language=en|work=independent|dátarochtana=2022-08-14}}</ref> == Féach freisin == * [[Inscne]] * [[Aistriú inscne]] * [[Obráid athraithe inscne]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-sláinte}} [[Catagóir:Féiniúlacht inscne]] [[Catagóir:Scannail Pholaitiúla in Éirinn]] [[Catagóir:Seirbhísí sláinte]] [[Catagóir:Sláinte in Éirinn]] [[Catagóir:Aistriú inscne]] [[Catagóir:Sláinte mheabhrach]] [[Catagóir:NHS]] [[Catagóir:Caithreachas]] [[Catagóir:Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte]] a3lqzjs2f2hlu91pcux2wc0o7kwnigx 0 106114 1327493 1226958 2026-09-07T04:49:12Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327493 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Is í '''Eryri''' ([[Aibítir Idirnáisiúnta Foghraíochta|AIF]]: [{{IPA|ɛrəri|pron|Eryri.ogg}}]) an pháirc náisiúnta is mó sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]], an chéad pháirc náisiúnta a bunaíodh sa tír, sa bhliain 1951. Tá achar 2,170 km cearnach aici. Is é [[Yr Wyddfa]] (''An Tuaim'' sa [[An Bhreatnais|Bhreatnais]]), nó ''Snowdon'' mar ba nós ag Béarlóirí glaoch air,<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/iarrachtai-ar-bun-yr-wyddfa-a-chur-chun-cinn-in-ait-snowdon/|teideal=Iarrachtaí ar bun 'Yr Wyddfa' a chur chun cinn in áit 'Snowdon'|údar=|dáta=2021-04-30|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2024-07-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231207064110/https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/iarrachtai-ar-bun-yr-wyddfa-a-chur-chun-cinn-in-ait-snowdon/|archivedate=07 Nollaig 2023}}</ref> an bhinn is airde sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]]. Tá sé suite i lár na páirce. Tá sí 1,065 méadar ar airde.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.hill-bagging.co.uk/mountaindetails.php?qu=S&rf=1963|teideal=Mountain Search|work=www.hill-bagging.co.uk|dátarochtana=2022-12-24|archivedate=2011-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110928071808/http://www.hill-bagging.co.uk/mountaindetails.php?qu=S&rf=1963}}</ref> Tagann 400,000 siúlóir chuige gach bliain.<ref name=":0" /> Sa bhliain 2022, chaith Údarás na Páirce Náisiúnta vóta ar son an ainm Yr Wyddfa agus Eryri a úsáid, seachas ''Snowdon'' agus ''Snowdonia'', mar gheall ar achainí a rinne 5,000 duine ag impí ar son an athraithe.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/19-samhain-2022-d%C3%BAn-na-ngall/id1525428808?i=1000586796234|teideal=‎Nuacht Mhall: (Dún na nGall)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=19 Samhain 2022|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2022-12-24}}</ref> == Féach freisin == * [[Yr Wyddfa]] * [[Gwynedd]] == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * Lánléargais fhíorúla ríomhghinte ón Wyddfa^{[http://viewfinderpanoramas.org/panoramas.html#longlinesbrit 1]}: [http://www.viewfinderpanoramas.org/panoramas/WAL/Snowdon-N.gif north] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215172223/http://www.viewfinderpanoramas.org/panoramas/WAL/SNOWDON-N.gif |date=2021-12-15 }}; [http://www.viewfinderpanoramas.org/panoramas/WAL/Snowdon-S.gif south] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211215172154/http://www.viewfinderpanoramas.org/panoramas/WAL/SNOWDON-S.gif |date=2021-12-15 }} [[Catagóir:An Bhreatain Bheag]] [[Catagóir:Tíreolaíocht na Breataine Bige]] [[Catagóir:Páirceanna]] [[Catagóir:Gwynedd]] {{Catcómhaoin|Snowdonia|Eryri}} {{Síol-tír-cy}} 1el9wsilrszpun3vsoapyoruevrfsdn 0 110451 1327509 1190634 2026-09-07T11:12:55Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327509 wikitext text/x-wiki Sa [[dlí]] agus in easaontacht dlíthe, tá '''sainchónaí''' ábhartha do "dhlí pearsanta" an duine aonair, lena n-áirítear an dlí a rialaíonn stádas duine agus a [[Maoin (cearta dlíthiúla)|mhaoin]]. Tá sé neamhspleách ar náisiúntacht duine. Cé go bhféadfadh sainchónaí athrú ó am go ham, níl ach sainchónaí, nó áitreabh amháin ag duine ag aon phointe ina saol, is cuma cén cúinsí atá aige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/justice/legal-terms-explained/|teideal=Téarmaí dlíthiúla mínithe|údar=Citizensinformation.ie|language=ga|work=www.citizensinformation.ie|dátarochtana=2023-11-11}}</ref> <ref>{{Cite web|teideal=Foote Estate, Re, 2009 ABQB 654 at paras 17, 18, 19|url=https://www.canlii.org/en/ab/abqb/doc/2009/2009abqb654/2009abqb654.html?autocompleteStr=re%20foote%20&autocompletePos=2}}</ref> Tá sainchónaí éagsúil ó ghnáthchónaí (an áit a bhíonn cónaí ort de ghnáth), áit a bhfuil níos lú fócais ar rún amach anseo. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/justice/legal-terms-explained/|teideal=Téarmaí dlíthiúla mínithe|údar=Citizensinformation.ie|language=ga|work=www.citizensinformation.ie|dátarochtana=2023-11-11}}</ref> ==Tuilleadh léitheoireachta== *[https://www.citizensinformation.ie/ga/money-and-tax/tax/moving-country-and-taxation/tax-residence-and-domicile-in-ireland/ Cónaí agus sainchónaí cánach in Éirinn] *[https://www.revenue.ie/ga/jobs-and-pensions/tax-residence/domicile-domicile-levy.aspx Céard is sainchónaitheacht ann agus céard é an tobhach sainchónaitheachta?] *[https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-8-2018-0261_GA.html TUARASCÁIL ar an togra le haghaidh Rialachán ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle maidir leis an dlí is infheidhme i dtaca le héifeachtaí tríú páirtí ó thaobh sannadh éileamh de] * {{cite journal|last1= Dickinson|first1= Edwin D.|author-link1= Edwin Dickinson|date= 1919|title= The Domicil of Persons Residing Abroad under Consular Jurisdiction|url= http://repository.law.umich.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1958&context=articles|journal= [[Michigan Law Review]]|volume= 17|issue= 6|pages= 437–455|doi= 10.2307/1277603|jstor= 1277603|ref= {{harvid|Dickinson|1919a}}}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240207135324/https://repository.law.umich.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1958&context=articles |date=2024-02-07 }}, later updated in {{cite journal|last1= Dickinson|first1= Edwin D.|date= 1919|title= The Domicil of Persons Residing Abroad under Consular Jurisdiction|url= http://repository.law.umich.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1988&context=articles|journal= [[Michigan Law Review]]|volume= 17|issue= 8|pages= 694–696|doi= 10.2307/1277603|jstor= 1277603|ref= {{harvid|Dickinson|1919b}}}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240208232218/https://repository.law.umich.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1988&context=articles |date=2024-02-08 }} * {{cite book |author= The Earl of Halsbury|author-link=Hardinge Giffard, 1st Earl of Halsbury|date= 1909|title= [[Halsbury's Laws of England|The Laws of England]]|edition=1st|chapter= Conflict of Laws|chapter-url= https://archive.org/stream/lawsofenglandbei06hals#page/176/mode/2up|volume=VI|location= London|publisher= Butterworth & Co|pages= 177–308|ref= {{harvid|Halsbury VI|1909}}}} * {{cite book |author= The Earl of Halsbury|date= 1912|title= The Laws of England|edition=1st|chapter= Prize Law and Jurisdiction|chapter-url= https://archive.org/stream/lawsofenglandbei23hals#page/274/mode/2up|volume=XXIII|location= London|publisher= Butterworth & Co|pages= 275–295|ref= {{harvid|Halsbury XXIII|1912}}}} * {{wikisource-inline|1911 Encyclopædia Britannica/Domicile|single=true}} * {{cite book |last= Collins|first= Lawrence|date= 2006|title= [[Dicey Morris & Collins|Dicey Morris & Collins on the Conflict of Laws]]|edition= 14th|location= London|publisher= [[Sweet & Maxwell]]|isbn=978-0-42188360-4|ref={{harvid|Dicey Morris & Collins|2006}}}} * {{cite book|author= <!--Staff writer(s); no by-line.-->|title= Private International Law: The Law of Domicile|url= http://www.lawcom.gov.uk/wp-content/uploads/2016/07/LC.-168-SC.-107-PRIVATE-INTERNATIONAL-LAW-THE-LAW-OF-DOMICILE.pdf|publisher= [[Law Commission (England and Wales)|Law Commission]] and [[Scottish Law Commission]]|date= 1987|isbn= 0-10-102002-3|ref= {{harvid|Law Comms|1987}}}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329213018/http://www.lawcom.gov.uk/wp-content/uploads/2016/07/LC.-168-SC.-107-PRIVATE-INTERNATIONAL-LAW-THE-LAW-OF-DOMICILE.pdf |date=2017-03-29 }} * {{cite web |url= http://www.hkreform.gov.hk/en/docs/rdomicile-e.pdf|teideal= Rules for determining domicile|author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= April 2005|website= hkreform.gov.hk|publisher= Law Reform Commission of Hong Kong|ref={{harvid|HK Law Reform Comm|2005}}}} == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Téarmaí dlí]] [[Catagóir:Tithíocht]] [[Catagóir:Cáin]] gw5m2laab6asrf2g1sgo97xinwyx6x4 0 114939 1327514 1228859 2026-09-07T11:52:01Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327514 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:GHS-pictogram-skull.svg|mion| Cloigeann agus croschnámha<nowiki></i></nowiki>, siombail choiteann don nimh agus foinsí eile [[Bás|foinsí eile contúirte marfaí]] ( picteagraim ghuaise GHS )]] Is siombailí inaitheanta iad '''[[Siombail|siombailí]] guaise''' atá deartha chun rabhadh a thabhairt faoi ábhair, láithreacha nó réada guaiseacha nó contúirteacha, lena n-áirítear réimsí leictreamaighnéadacha, [[Sruth leictreach|sruthanna leictreacha]]; ceimiceáin '''dhíobhálacha''', tocsaineacha nó éagobhsaí ( [[Aigéad|aigéid]], [[Nimh|nimheanna]], [[Substaint phléascach|pléascáin]] ); agus [[Meath radaighníomhach|radaighníomhaíocht]]. Is minic a rialaíonn an dlí úsáid siombailí guaise agus stiúrann eagraíochtaí caighdeáin iad. Féadfaidh siombailí guaise a bheith le feiceáil le dathanna, cúlraí, teorainneacha éagsúla, agus faisnéis fhorlíontach chun an cineál guaise agus an leibhéalna bagartha a shonrú (mar shampla, aicmí tocsaineachta ). Úsáidtear siombailí rabhaidh i go leor áiteanna in áit nó i dteannta rabhaidh scríofa mar go n-aithnítear go tapa iad (níos tapúla ná rabhadh scríofa a léamh) agus go dtuigtear go huilíoch iad, mar is féidir an tsiombail chéanna a aithint mar shiombail a bhfuil an bhrí chéanna aici do chainteoirí teangacha éagsúla == Cineálacha Siombailí Guaise Caighdeánaithe == {| class="wikitable" |+ !Caighdeán ! Sampla ! Raon feidhme ! Lucht Féachana ! Staid |- | Siombailí rabhaidh ISO 7010 |[[Íomhá:ISO_7010_W021.svg|alt=Warning|80x80px|Rabhadh]] | Siombailí rabhaidh ilfheidhmeacha | An pobal i gcoitinne | Úsáidtear faoi láthair |- | Picteagraim ghuaise GHS |[[Íomhá:GHS-pictogram-flamme.svg|alt=Warning|80x80px|Rabhadh]] | Lipéadú coimeádán agus le haghaidh rabhadh guaise san ionad oibre, agus le húsáid le linn iompar earraí contúirteacha | An pobal i gcoitinne, an t-ionad oibre, agus pearsanra iompair ábhar | Úsáidtear faoi láthair |- | Cearnóg Shábháilteachta NFPA 704 |[[Íomhá:NFPA_704_example.svg|alt=Warning|80x80px|Rabhadh]] | Na rioscaí a bhaineann le hábhair ghuaiseacha a aithint go tapa agus go héasca | Pearsanra práinnfhreagartha | Úsáidtear i SAM faoi láthair |- | Córas Aitheantais Ábhair Guaiseacha |[[Íomhá:HMIS_III_-_Diesel_Fuel.svg|alt=Warning|80x80px|Rabhadh]] | Rátáil uimhriúil ghuaise a úsáidtear chun na rioscaí a bhaineann le hábhair ghuaiseacha a shainaithint | Fostóirí agus oibrithe a láimhseálann agus a nochtar ceimiceáin ghuaiseacha | Úsáidtear i SAM faoi láthair |- | Treoir 67/548/CEE ón AE |[[Íomhá:Hazard_F.svg|alt=Warning|80x80px|Rabhadh]] | Lipéadú coimeádán san AE, a úsáideadh go dtí 2017 | Meascáin ceimiceán a chuirtear ar an margadh san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] | Ní úsáidtear a thuilleadh |- | WHMIS 1988 |[[Íomhá:WHMIS_Class_B.svg|80x80px]] | Rabhadh guaise san ionad oibre a úsáideadh i gCeanada, a úsáideadh go deireanach in 2018 i bhfabhar an GHS | Guaiseacha san Ionad Oibre i gCeanada | Ní úsáidtear a thuilleadh |} == Liosta de na siombailí coitianta == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Cineál guaise ! Glif Unicode ! [[Unicode]] ! Íomhá |- | Rabhadh cineálach | <span style="font-size:300%;">⚠</span> | U+26A0 |[[Íomhá:ISO_7010_W001.svg|alt=Warning|80x80px|Rabhadh]] |- | Nimh | <span style="font-size:300%;">☠</span> | U+2620 |[[Íomhá:ISO_7010_W016.svg|alt=Skull and crossbones|80x80px|Cloigeann agus cnámha croise]] |- | Radaíocht ianaíoch | <span style="font-size:300%;">☢</span> | U+2622 |[[Íomhá:ISO_7010_W003.svg|alt=Radioactivity|80x80px|Radaighníomhaíocht]] |- | Radaíocht ianúcháin – foinse ardleibhéil | | |[[Íomhá:Logo_iso_radiation.svg|alt=Radioactivity|80x80px|Radaighníomhaíocht]] |- | Radaíocht neamhianúcháin | | |[[Íomhá:ISO_7010_W005.svg|alt=Non-ionizing radiation|80x80px|[[Non-ionizing radiation|Radaíocht neamhianaíoch]]]] |- | Guais bhitheolaíoch | <span style="font-size:300%;">☣</span> | U+2623 |[[Íomhá:ISO_7010_W009.svg|alt=Biohazard|80x80px|Guais bitheolaíoch]] |- | [[Carcanaigin]] | | |[[Íomhá:Carcinogen_Safety_Symbol.svg|alt=Carcinogen|71x71px|Carcanaigin]] |- | Ardvoltas | <span style="font-size:300%;">⚡︎</span> | U+26A1 |[[Íomhá:ISO_7010_W012.svg|alt=High voltage|80x80px|Ardvoltas]] |- | [[Léasar|Guais léasair]] | | |[[Íomhá:ISO_7010_W004.svg|alt=Laser|80x80px|Léasair]] |- | Timpiste | <span style="font-size:300%;">⛌</span> | U+26CC | |- | Carr faoi mhíchumas | <span style="font-size:300%;">⛍</span> | U+26CD | |- | Bóthar oighreata | <span style="font-size:300%;">⛐</span> | U+26D0 | |} Úsáidtear téip le stríoca trasnánach buí agus dubh go coitianta mar rabhadh guaise cineálach. Is féidir é seo a bheith i bhfoirm téip bharacáide, nó mar théip fhéinghreamaitheach chun achair urláir agus a leithéidí a mharcáil. I roinnt réigiún (mar shampla an RA) <ref>[https://www.cablejoints.co.uk/upload/E.ON___Electricity_Cable_Ducts,_Guidance_Notes.pdf "Notes of guidance for the use of electricity cable ducts"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220210235323/https://www.cablejoints.co.uk/upload/E.ON___Electricity_Cable_Ducts,_Guidance_Notes.pdf |date=2022-02-10 }}, [[E.ON]] Central Networks, retrieved and archived 25 December 2021.</ref> cuirtear téip bhuí achar áirithe os cionn cáblaí leictreacha faoi thalamh chun rabhadh a thabhairt d'oibrithe talún amach anseo faoin nguais. == Siombail rabhaidh cineálach == [[Íomhá:Vienna_Convention_road_sign_Aa-32-V1.svg|alt=exclamation mark in a triangle|mion| Siombail rabhaidh cineálach(Athraíonn dath an chúlra)]] ==Tagairtí== [[Catagóir:Picteagraim]] [[Catagóir:Sábháilteacht agus sláinte ceirde]] [[Catagóir:Siombailí]] [[Catagóir:Grafaicí eolais]] qlwvh285ljlxd0qpq2eh97rzityxbxh 0 116236 1327496 1246794 2026-09-07T06:05:43Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327496 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is fealsamh agus [[Teangeolaíocht|teangeolaí]] Dúitseach é '''Johan Anthony Willem''' "'''Hans'''" '''Kamp''' (rugadh 5 Meán Fómhair 1940 ) <ref name="KaaKaa2008">{{Cite book-en|author=D. J. van de Kaa|title=De Leden Van de Koninklijke Nederlandse Akademie Van Wetenschappen: Een Demografisch Perspectief: 1808 Tot 2008|url=https://books.google.com/books?id=gzNvCGJEGCYC&pg=PA297|date=19 December 2008|publisher=Amsterdam University Press|isbn=978-90-6984-552-4}}</ref> a bhí freagrach as teoiric an athláithrithe dioscúrsa (TAD) a thabhairt isteach sa bhliain 1981. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Maier|first=Emar|date=2007-05-22|title=Discourse Representation Theory|url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2016/entries/discourse-representation-theory/}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://liberalarts.utexas.edu/philosophy/faculty/profile.php?id=jak597|title=UT College of Liberal Arts: Faculty Profile Prof. Hans Kamp|work=liberalarts.utexas.edu|access-date=2019-03-20}}</ref> ==Beathaisnéis == Rugadh Kamp i Den Burg.<ref name="KaaKaa2008"/> Fuair sé Ph.D. san Fhealsúnacht ó UCLA sa bhliain 1968, agus theagasc sé in Ollscoil Cornell, [[Ollscoil Londan]], Ollscoil Texas, Austin, agus Ollscoil Stuttgart.<ref>{{Cite web|url=https://www.ims.uni-stuttgart.de/institut/mitarbeiter/hans/index.en.html|title=Prof. Dr. h.c. Hans Kamp PhD {{!}} Institute for Natural Language Processing {{!}} University of Stuttgart|website=www.ims.uni-stuttgart.de|access-date=2019-03-20}}</ref> Bhí a thráchtas, ''Tense Logic and the Theory of Linear Order'' (1968) <ref>{{Cite book|title=Tense logic and the theory of linear order.|last=Kamp|first=Johan Anthony Willem|date=1968|language=English|oclc=26523229}}</ref> dírithe ar shláine fheidhmiúil(Béarla: ''functional completeness)'' i loighic aimsire, is é an toradh is mó ná go bhfuil gach oibreoir ama insainithe ó thaobh "ó" agus "go dtí ", ar choinníoll gur ordú líneach leanúnach é an bunstruchtúr ama. Ba é páipéar Kamp's 1971 ar "anois" (foilsithe i Theoria) an chéad úsáid as innéacsú dúbailte i séimeantaic na samhla teoiriciúla. I measc a choiste dochtúireachta bhí Richard Montague mar chathaoirleach, Chen Chung Chang, David Kaplan, Yiannis N. Moschovakis, agus Jordan Howard Sobel. Rinneadh Kamp ina bhall comhfhreagrach d'Acadamh Ríoga Ealaíon agus Eolaíochtaí na hÍsiltíre sa bhliain 1997.<ref>{{cite web |author= |url=https://www.knaw.nl/en/members/correspondents/4333 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160131214858/https://www.knaw.nl/en/members/correspondents/4333 |title=J.A.W. Kamp |publisher=Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences |date= |archive-date=31 January 2016 |accessdate=31 January 2016 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=27 Deireadh Fómhair 2024 |archivedate=31 Eanáir 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160131214858/https://www.knaw.nl/en/members/correspondents/4333 }}</ref> Bronnadh Duais Jean Nicod air sa bhliain 1996 <ref>{{Cite web|url=http://www.institutnicod.org/seminaires-colloques/conferences-et-prix-jean-nicod/archives/?lang=en|title=Archives - INSTITUT JEAN NICOD|website=www.institutnicod.org|access-date=2019-03-20|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2024-10-27|archivedate=2015-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150712074910/http://www.institutnicod.org/seminaires-colloques/conferences-et-prix-jean-nicod/archives/?lang=en}}</ref> agus toghadh é ina Chomhalta d'Acadamh Ealaíon & Eolaíochtaí Mheiriceá sa bhliain 2015.<ref>{{Cite web|url=https://www.amacad.org/person/johan-anthony-willem-kamp|teideal=Johan Anthony Willem Kamp|website=American Academy of Arts & Sciences|language=en|access-date=2019-03-20}}</ref> Sa bhliain 2024 bronnadh Duais Rolf Schock air i gcomhpháirt le Irene Heim.<ref>[https://www.kva.se/en/news/science-art-and-music-meet-in-the-rolf-schock-prizes-2024/ Rolf Schock Prize 2024]</ref> ==Foilseacháin== * Kamp, Hans. [https://books.google.com/books?id=clYhtZ3RdTIC&dq=hans+kamp&pg=PA1 'A Theory of Truth and Semantic Representation'.] In J. Groenendijk and others (eds.). ''Formal Methods in the Study of Language''. Amsterdam: Mathematics Center, 1981. * Kamp, Hans and Uwe Reyle. [https://books.google.com/books?id=np0hxQVrJxMC&q=hans+kamp `From Discourse to Logic: Introduction to Modeltheoretic Semantics of Natural Language, Formal Logic and Discourse Representation Theory'.] Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, 1994. ==Tagairtí== {{DEFAULTSORT:Kamp, Hans}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1940]] [[Catagóir:Teangeolaithe ón Ísiltír]] [[Catagóir:Fealsúna Ollannacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Jean Nicod]] [[Catagóir:Baill Acadamh Ríoga Ealaíon agus Eolaíochta na hÍsiltíre]] [[Catagóir:Ollscoil California, alumni Los Angeles]] [[Catagóir:Foireann acadúil Ollscoil Stuttgart]] sq6s094jeq4czkwqteoncxtwftlx13g 14 116740 1327470 1317768 2026-09-06T23:18:18Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1327470 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Podchraoltai chursai reatha}} [[Catagóir:Cúrsaí reatha]] [[Catagóir:Nuacht]] [[Catagóir:Soláthraithe nuachta]] [[Catagóir:Podchraoltaí de réir ábhair|Cursai reatha]] 3pdg2y9zzbv6fk12rl22s3eq7q7b5cq 0 116997 1327502 1252013 2026-09-07T09:20:57Z Eomurchadha 4240 1327502 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Leabhar faoin [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]] is ea '''Fo Sgàil a’ Swastika''' (1974) (Gaeilge'': Faoi scáth na Svaistice''), a scríobh [[Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill]] faoin méid a tharla dó i gcampaí príosúin sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] idir [[1940]] agus [[1945]]. Rugadh Dòmhnaill ar [[Uibhist a Deas]] sna hInse Gall) in 1919 agus d'fhág sé an scoil in aois a 14 dó le bheith ina fheirmneoir beag. Ní raibh aon Ghàidhlig sna scoileanna an t-am úd ach ó thaobh na dtaobhanna bhí filí Gàidhlig ar a mhuintir. Mar chaitheamh aimsire chuaigh sé i gcúltaca an airm agus le fógairt an chogaidh bhí sé in arm na Breataine, ina shaighdiúir singil agus chuireadh go dtí an Fhrainc é in 1940. Ar 12 Meitheamh 1940, in éineacht le 8000 fear san armroinn aige, ghabh arm Rommel é. Chaith sé an chuid eile den chogadh mar chime cogaidh sa Ghearmáin. Is cuntas gearr an leabhar seo ar an trémhse seo. Idir Dieppe is Le Havre a gabhadh iad, agus bhí orthu siúl ó thuaidh tríd an bhFrainc, an Bheilg agus isteach san Ollainn go bruach na Réine. Ansin cuireadh ar bord báirsí iad le dul suas an abhainn isteach sa Ghearmáin. Ansin cuireadh ar thraenacha iad agus cuireadh an t-údar féin go campa gar do Leipzig. Ba bheag raisín a bhfuair siad ar an tslí agus ba bheag leasc orthu goid ó shiopaí agus ó pháirceanna le greim éigin a fháil, nuair nach raibh na gardaí ag féachaint orthu. 17 hcaibidil ghearra atá sa leabhar. Níl aon laocha sa scéal seo, ach gnáthdhaoine ag iarraidh a ndícheall a dhéanamh maireachtaint le dínit éigin. Bhí móramh na ngardaí deas leo ach bhí an corrbhrúid orthu. Chaitheadh Domhnaill 12 uair sa lá ag obair, seal i gcairéal agus seal i mianach salainn. Bhídís ag obair le gnáthoibrithe Gearmáineacha. Rinne sé dhá iarracht éalú. Bhí sé furasta toisc nach gcoinnítí súil orthu ar feadh an lae ar fad ach iad a chomháireamh sa tráthnóna. Theith triúr acu. Ach ní raibh fhios acu cá raibh siad, ní raibh an teanga acu, ná léirscáileanna, ná slí iompair ná bia ná airgead. Ba luath a athghabhadh iad. I ndiaidh an chogaidh, d'fhill sé ar an mbaile le bheith ina fheirmneoir beag arís. File áitiúil a bhí ann, agus cuireadh cnuasach dá chuid dánta i gcló. == Tagairtí == {{Refbegin}} * [[Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill|Domhnall Seán Mac Domhnaill]] - ''Fo Sgàil a’ Swastika'' [[Steòrnabhagh]] : [[Acair Earranta|Acair Teoranta]], 2000 . Beathaisnéis an saighdiúir. {{Refend}} {{Reflist}} {{Síol-leabhar}} [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Leabhair]] 1qsgvkwsu10n2ahewrxo85i6nn20jhv 1327503 1327502 2026-09-07T09:22:53Z Eomurchadha 4240 1327503 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Leabhar faoin [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]] is ea '''Fo Sgàil a’ Swastika''' (1974) (Gaeilge'': Faoi scáth na Svaistice''), a scríobh [[Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill]] faoin méid a tharla dó i gcampaí príosúin sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] idir [[1940]] agus [[1945]]. Rugadh Dòmhnaill ar [[Uibhist a Deas]] sna hInse Gall) in 1919 agus d'fhág sé an scoil in aois a 14 dó le bheith ina fheirmneoir beag. Ní raibh aon Ghàidhlig sna scoileanna an t-am úd ach ó thaobh na dtaobhanna bhí filí Gàidhlig ar a mhuintir. Mar chaitheamh aimsire chuaigh sé i gcúltaca an airm agus le fógairt an chogaidh bhí sé in arm na Breataine, ina shaighdiúir singil agus chuireadh go dtí an Fhrainc é in 1940. Ar 12 Meitheamh 1940, in éineacht le 8000 fear san armroinn aige, ghabh arm [[Rommel]] é. Chaith sé an chuid eile den chogadh mar chime cogaidh sa Ghearmáin. Is cuntas gearr an leabhar seo ar an trémhse seo. Idir [[Dieppe]] is [[Le Havre]] a gabhadh iad, agus bhí orthu siúl ó thuaidh tríd an bhFrainc, an Bheilg agus isteach san Ollainn go bruach na [[Réine]]. Ansin cuireadh ar bord báirsí iad le dul suas an abhainn isteach sa Ghearmáin. Ansin cuireadh ar thraenacha iad agus cuireadh an t-údar féin go campa gar do Leipzig. Ba bheag ciondálacha a bhfuair siad ar an tslí agus ba bheag leasc orthu goid ó shiopaí agus ó pháirceanna le greim éigin a fháil, nuair nach raibh na gardaí ag féachaint orthu. 17 gcaibidil ghearra atá sa leabhar. Níl aon laocha sa scéal seo, ach gnáthdhaoine ag iarraidh a ndícheall a dhéanamh maireachtaint le dínit éigin. Bhí móramh na ngardaí deas leo ach bhí an corrbhrúid orthu. Chaitheadh Domhnaill 12 uair sa lá ag obair, seal i gcairéal agus seal i mianach salainn. Bhídís ag obair le gnáthoibrithe Gearmáineacha. Rinne sé dhá iarracht ar éalú. Bhí sé furasta toisc nach gcoinnítí súil orthu ar feadh an lae ar fad ach iad a chomháireamh sa tráthnóna. Theith triúr acu. Ach ní raibh a fhios acu cá raibh siad, agus ní raibh an teanga acu, ná léirscáileanna, ná slí iompair ná bia ná airgead. Ba luath a athghabhadh iad. I ndiaidh an chogaidh, d'fhill sé ar an mbaile le bheith ina fheirmneoir beag arís. File áitiúil a bhí ann, agus cuireadh cnuasach dá chuid dánta i gcló. == Tagairtí == {{Refbegin}} * [[Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill|Domhnall Seán Mac Domhnaill]] - ''Fo Sgàil a’ Swastika'' [[Steòrnabhagh]] : [[Acair Earranta|Acair Teoranta]], 2000 . Beathaisnéis an saighdiúir. {{Refend}} {{Reflist}} {{Síol-leabhar}} [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Leabhair]] 2tbevnqyfh36wh3kvw68zedz05zajlg 1327504 1327503 2026-09-07T09:23:46Z Eomurchadha 4240 1327504 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Leabhar faoin [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]] is ea '''Fo Sgàil a’ Swastika''' (1974) (Gaeilge'': Faoi scáth na Svaistice''), a scríobh [[Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill]] faoin méid a tharla dó i gcampaí príosúin sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] idir [[1940]] agus [[1945]]. Rugadh Dòmhnaill ar [[Uibhist a Deas]] sna hInse Gall) in 1919 agus d'fhág sé an scoil in aois a 14 dó le bheith ina fheirmneoir beag. Ní raibh aon Ghàidhlig sna scoileanna an t-am úd ach ó thaobh na dtaobhanna bhí filí Gàidhlig ar a mhuintir. Mar chaitheamh aimsire chuaigh sé i gcúltaca an airm agus le fógairt an chogaidh bhí sé in arm na Breataine, ina shaighdiúir singil agus chuireadh go dtí an Fhrainc é in 1940. Ar 12 Meitheamh 1940, in éineacht le 8000 fear san armroinn aige, ghabh arm [[Erwin Rommel|Rommel]] é. Chaith sé an chuid eile den chogadh mar chime cogaidh sa Ghearmáin. Is cuntas gearr an leabhar seo ar an trémhse seo. Idir [[Dieppe]] is [[Le Havre]] a gabhadh iad, agus bhí orthu siúl ó thuaidh tríd an bhFrainc, an Bheilg agus isteach san Ollainn go bruach na [[Réine]]. Ansin cuireadh ar bord báirsí iad le dul suas an abhainn isteach sa Ghearmáin. Ansin cuireadh ar thraenacha iad agus cuireadh an t-údar féin go campa gar do Leipzig. Ba bheag ciondálacha a bhfuair siad ar an tslí agus ba bheag leasc orthu goid ó shiopaí agus ó pháirceanna le greim éigin a fháil, nuair nach raibh na gardaí ag féachaint orthu. 17 gcaibidil ghearra atá sa leabhar. Níl aon laocha sa scéal seo, ach gnáthdhaoine ag iarraidh a ndícheall a dhéanamh maireachtaint le dínit éigin. Bhí móramh na ngardaí deas leo ach bhí an corrbhrúid orthu. Chaitheadh Domhnaill 12 uair sa lá ag obair, seal i gcairéal agus seal i mianach salainn. Bhídís ag obair le gnáthoibrithe Gearmáineacha. Rinne sé dhá iarracht ar éalú. Bhí sé furasta toisc nach gcoinnítí súil orthu ar feadh an lae ar fad ach iad a chomháireamh sa tráthnóna. Theith triúr acu. Ach ní raibh a fhios acu cá raibh siad, agus ní raibh an teanga acu, ná léirscáileanna, ná slí iompair ná bia ná airgead. Ba luath a athghabhadh iad. I ndiaidh an chogaidh, d'fhill sé ar an mbaile le bheith ina fheirmneoir beag arís. File áitiúil a bhí ann, agus cuireadh cnuasach dá chuid dánta i gcló. == Tagairtí == {{Refbegin}} * [[Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill|Domhnall Seán Mac Domhnaill]] - ''Fo Sgàil a’ Swastika'' [[Steòrnabhagh]] : [[Acair Earranta|Acair Teoranta]], 2000 . Beathaisnéis an saighdiúir. {{Refend}} {{Reflist}} {{Síol-leabhar}} [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Leabhair]] nn06wga2xbqh0zguewujyhfdahakovc 1327505 1327504 2026-09-07T09:24:15Z Eomurchadha 4240 1327505 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Leabhar faoin [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]] is ea '''Fo Sgàil a’ Swastika''' (1974) (Gaeilge'': Faoi scáth na Svaistice''), a scríobh [[Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill]] faoin méid a tharla dó i gcampaí príosúin sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] idir [[1940]] agus [[1945]]. Rugadh Dòmhnaill ar [[Uibhist a Deas]] sna hInse Gall) in 1919 agus d'fhág sé an scoil in aois a 14 dó le bheith ina fheirmneoir beag. Ní raibh aon Ghàidhlig sna scoileanna an t-am úd ach ó thaobh na dtaobhanna bhí filí Gàidhlig ar a mhuintir. Mar chaitheamh aimsire chuaigh sé i gcúltaca an airm agus le fógairt an chogaidh bhí sé in arm na Breataine, ina shaighdiúir singil agus chuireadh go dtí an Fhrainc é in 1940. Ar 12 Meitheamh 1940, in éineacht le 8000 fear san armroinn aige, ghabh arm [[Erwin Rommel|Rommel]] é. Chaith sé an chuid eile den chogadh mar chime cogaidh sa Ghearmáin. Is cuntas gearr an leabhar seo ar an trémhse seo. Idir [[Dieppe]] is [[Le Havre]] a gabhadh iad, agus bhí orthu siúl ó thuaidh tríd an bhFrainc, an Bheilg agus isteach san Ollainn go bruach na [[An Réin|Réine]]. Ansin cuireadh ar bord báirsí iad le dul suas an abhainn isteach sa Ghearmáin. Ansin cuireadh ar thraenacha iad agus cuireadh an t-údar féin go campa gar do Leipzig. Ba bheag ciondálacha a bhfuair siad ar an tslí agus ba bheag leasc orthu goid ó shiopaí agus ó pháirceanna le greim éigin a fháil, nuair nach raibh na gardaí ag féachaint orthu. 17 gcaibidil ghearra atá sa leabhar. Níl aon laocha sa scéal seo, ach gnáthdhaoine ag iarraidh a ndícheall a dhéanamh maireachtaint le dínit éigin. Bhí móramh na ngardaí deas leo ach bhí an corrbhrúid orthu. Chaitheadh Domhnaill 12 uair sa lá ag obair, seal i gcairéal agus seal i mianach salainn. Bhídís ag obair le gnáthoibrithe Gearmáineacha. Rinne sé dhá iarracht ar éalú. Bhí sé furasta toisc nach gcoinnítí súil orthu ar feadh an lae ar fad ach iad a chomháireamh sa tráthnóna. Theith triúr acu. Ach ní raibh a fhios acu cá raibh siad, agus ní raibh an teanga acu, ná léirscáileanna, ná slí iompair ná bia ná airgead. Ba luath a athghabhadh iad. I ndiaidh an chogaidh, d'fhill sé ar an mbaile le bheith ina fheirmneoir beag arís. File áitiúil a bhí ann, agus cuireadh cnuasach dá chuid dánta i gcló. == Tagairtí == {{Refbegin}} * [[Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill|Domhnall Seán Mac Domhnaill]] - ''Fo Sgàil a’ Swastika'' [[Steòrnabhagh]] : [[Acair Earranta|Acair Teoranta]], 2000 . Beathaisnéis an saighdiúir. {{Refend}} {{Reflist}} {{Síol-leabhar}} [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Leabhair]] 2x9x86c2mtp7d5bbdo7qa81hei030b1 1327506 1327505 2026-09-07T09:24:53Z Eomurchadha 4240 1327506 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Leabhar faoin [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]] is ea '''Fo Sgàil a’ Swastika''' (1974) (Gaeilge'': Faoi scáth na Svaistice''), a scríobh [[Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill]] faoin méid a tharla dó i gcampaí príosúin sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] idir [[1940]] agus [[1945]]. Rugadh Dòmhnaill ar [[Uibhist a Deas]] sna hInse Gall) in 1919 agus d'fhág sé an scoil in aois a 14 dó le bheith ina fheirmneoir beag. Ní raibh aon Ghàidhlig sna scoileanna an t-am úd ach ó thaobh na dtaobhanna bhí filí Gàidhlig ar a mhuintir. Mar chaitheamh aimsire chuaigh sé i gcúltaca an airm agus le fógairt an chogaidh bhí sé in arm na Breataine, ina shaighdiúir singil agus chuireadh go dtí an Fhrainc é in 1940. Ar 12 Meitheamh 1940, in éineacht le 8000 fear san armroinn aige, ghabh arm [[Erwin Rommel|Rommel]] é. Chaith sé an chuid eile den chogadh mar chime cogaidh sa Ghearmáin. Is cuntas gearr an leabhar seo ar an tréimhse sin. 17 gcaibidil ghearra atá sa leabhar. Idir [[Dieppe]] is [[Le Havre]] a gabhadh iad, agus bhí orthu siúl ó thuaidh tríd an bhFrainc, an Bheilg agus isteach san Ollainn go bruach na [[An Réin|Réine]]. Ansin cuireadh ar bord báirsí iad le dul suas an abhainn isteach sa Ghearmáin. Ansin cuireadh ar thraenacha iad agus cuireadh an t-údar féin go campa gar do Leipzig. Ba bheag ciondálacha a bhfuair siad ar an tslí agus ba bheag leasc orthu goid ó shiopaí agus ó pháirceanna le greim éigin a fháil, nuair nach raibh na gardaí ag féachaint orthu. Níl aon laocha sa scéal seo, ach gnáthdhaoine ag iarraidh a ndícheall a dhéanamh maireachtaint le dínit éigin. Bhí móramh na ngardaí deas leo ach bhí an corrbhrúid orthu. Chaitheadh Domhnaill 12 uair sa lá ag obair, seal i gcairéal agus seal i mianach salainn. Bhídís ag obair le gnáthoibrithe Gearmáineacha. Rinne sé dhá iarracht ar éalú. Bhí sé furasta toisc nach gcoinnítí súil orthu ar feadh an lae ar fad ach iad a chomháireamh sa tráthnóna. Theith triúr acu. Ach ní raibh a fhios acu cá raibh siad, agus ní raibh an teanga acu, ná léirscáileanna, ná slí iompair ná bia ná airgead. Ba luath a athghabhadh iad. I ndiaidh an chogaidh, d'fhill sé ar an mbaile le bheith ina fheirmneoir beag arís. File áitiúil a bhí ann, agus cuireadh cnuasach dá chuid dánta i gcló. == Tagairtí == {{Refbegin}} * [[Dòmhnall Iain MacDhòmhnaill|Domhnall Seán Mac Domhnaill]] - ''Fo Sgàil a’ Swastika'' [[Steòrnabhagh]] : [[Acair Earranta|Acair Teoranta]], 2000 . Beathaisnéis an saighdiúir. {{Refend}} {{Reflist}} {{Síol-leabhar}} [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Leabhair]] bwcgo6oqvedy1w3uiabcouv68dg2rdf 14 118523 1327437 1262139 2026-09-06T22:47:35Z TGcoa 21229 1327437 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine as an nGaeltacht]] [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]] abocz60bxdcjzthxkb5hr0vxmofn0sn 0 120688 1327508 1317826 2026-09-07T10:59:16Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327508 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Íomhá:SE Region Ireland 2018.png | thumb | Oirdheisceart [[Poblacht na hÉireann|na hÉireann]] le haird dírithe ar gach aonad rialtais áitiúil.]] Is ceantar straitéiseach pleanála é ''' Réigiún an Oirdheiscirt ''' laistigh de [[Réigiún an Deiscirt]]. Faoin aicmiú [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]] le [[Eurostat]], is réigiún [[Réigiúin NUTS na hÉireann|leibhéal III]] é, le cód IE052.<ref name=csonutsrev /> == Tíreolaíocht == Tá an réigiún suite ar imeallbhord oirdheiscirt na hÉireann le [[Muir Éireann]] agus [[Muir Bhreatan]] lastoir agus leis [[an tAigéan Atlantach|Aigéan Atlantach]] taobh ó dheas. Tá ann na [[Contaetha na hÉireann|contaetha]] [[Contae Cheatharlach|Cheatharlach]], [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] agus [[Contae Loch Garman|Loch Garman]], agus [[Port Láirge|Cathair]] agus [[Contae Phort Láirge|Contae]] Phort Láirge. Tá achar 7,198&nbsp;km² aige, 10.2% den iomlán sa stát. Tá ann i Réigiún an Oirdheiscirt na tránna is faide i nÉirinn, roinnt sliabhraonta (amhail is [[Sléibhte an Chomaraigh]] agus [[An Charraig Dhubh]]) agus aibhneacha (amhail is [[an Fheoir]], [[An tSiúir]] agus [[an Bhearú]]). Is é an ceantar is grianmhara i nÉirinn agus tugtar "Thoir Theas na Gréine" mar ainm ceana air.<ref name=finnan/><ref name=oconor /><ref name=rte2014 /> == Stair == Tá stair ilchineálach ag Oirdheisceart na hÉireann. Lonnaigh na [[Lochlannach|Lochlannaigh]] sna bailte Port Láirge agus Loch Garman, agus d'fhás cathair Chill Chainnigh thart ar baile trádála [[Normannaigh|Normannach]]. Ón mbliain 1994 go dtí 2014, bhí an ceantar faoi riail Údarás Réigiúnach an Oirdheiscirt.<ref name=ir394 /> Sa bhliain 2014, cuireadh deireadh leis na hÚdaráis Réigiúnacha agus bunaíodh ina n-ionad na [[Tionóil Réigiúnacha na hÉireann|Tionóil Réigiúnacha]].<ref name=ir228 /> == Tionól Réigiúnach == Tháinig [[Tionól Réigiúnach an Deiscirt]] i réim sa bhliain 2014, agus as sin tagann Coiste Straitéiseach Pleanála an Oirdheiscirt.<ref name=ir573 /> Rinneadh athruithe do rialtas áitiúil sa bhliain 2014: * Aontaíodh [[Contae Thiobraid Árann Thuaidh]] agus [[Contae Thiobraid Árann Theas]] le chéile i gceantar rialtais áitiúil amháin, [[Contae Thiobraid Árann]], * Rinneadh Comhairle Cathrach Phort Láirge agus Comhairle Contae Phort Láirge a chónascadh. Mar thoradh, laghdaíodh líon na gcomhairlí san Oirdheisceart óna 6 go dtí a 4. Roimh an athrú, bhíodh 23.8% den réigiún i dTiobraid Árann Theas, agus 19.1% dá dhaonra. Ní dhearnadh na hathruithe sna haonaid NUTS 3 go dtí mí an Mheithimh 2018, i ndiaidh cur i ngníomh an Rialacháin ón gCoimisiún (EU) 2016/2066.<ref name=CELEX:32016R2066 /><ref name=csonutsrev /> Is iad seo a leanas údaráis iar-2014 an Oirdheiscirt: * [[Comhairle Contae Cheatharlach]] * [[Comhairle Contae Chill Chainnigh]] * [[Comhairle Cathrach agus Contae Phort Láirge]] * [[Comhairle Contae Loch Garman]] == Déimeagrafaíocht agus cultúr == De réir an daonáirimh 2016, bhí daonra 422,062 guine sa réigiún. Níos dearanaí sa daonáireamh 2022 census, bhí daonra 456,228 ina gcónaí ann, 'sé sin, 8.90% de dhaonra iomlán an stáit. Bhí dlús daonra 58.6 duine an km². Sa phríomhchathair Port Láirge, bhí daonra 53,504 duine. Tá ina gcónaí sa réigiún níos mó ná 16,000 dalta, agus ann na campais Phort Láirge agus Loch Garman d'[[Ollscoil Teicneolaíochta an Oirdheiscirt]]. Ó thaobh comhaltaí idirnáisiúnta, tá ainmneacha branda amhail is [[Glanbia]]; [[Bausch & Lomb]]; [[Red Hat]]; [[Zurich Insurance Group]]; Burnside Engineering; agus [[Cartoon Saloon]]. Bíonn i gcónaí ard-leibhéal ag an réigiún ó thaobh caighdeán na beatha de. Is mór le rá iad a chuid féilí éagsúlachta, amhail is [[Féile Ceoldráma Loch Garman]], Féile {{h|Teach na Buiríse}}, [[Féile Ealaíon Chill Chainnigh]] agus Féile [[Spraoi]]. == Geilleagar == D'fhás geilleagar an Oirdheiscirt go vvv le linn an deich mbliana seo caite. Tá earnála geilleagracha tréana ann in innealtóireacht, eolaíocht na beatha, seirbhísí airgeadais, teicneolaíocht faisnéise agus chumarsáide (TFC), gnó agraibhia agus na healaíona. Dar le Eurostat, tá an réigiún sa 6ú háit san AE ó thaobh fás fostaíochta de (2012–2017) agus sa 7ú háit ó thaobh fás Oll-BhreisLuach (OBL) an duine. Bhí olltáirgeacht intíre (OTI) de €15,513m ag an réigiún sa bhliain 2017, agus ioncam an duine ag 90.5% den mheán sa stát. Sa bhliain 2019 bhí ráta dífhostaíochta de 8.1% ann.<ref name=cso2019 /> Ó thaobh turasóireachta de, mealltar suas le 1 milliún duine an bhliain chuig an réigiún, a bhuí lena suíomhanna nádúrtha, staire agus seandálaíochta,.<ref name=iro /> == Iompar == Tá geilleagar an réigiúin tacaithe ag bonneagar maith iompair, ina measc dhá phort idirnáisiúnta ([[Calafort Ros Láir]]); [[Aerfort Phort Láirge]]; líonra mótarbhealaigh nua; agus neasacht le Baile Átha Cliath. == Mór-lonnaíochtaí == Tá daonra níos mó ná 20,000 duine i ngach príomhbaile an réigiúin. Tá líonra bailte agus sráidbhailte scaipthe go cothrom ar fud an réigiúin. Tá tionscnamh lonnaíocht tuaithe ann fosta. Seo a leanas liosta desna deich lonnaíocht is mó atá i Réigiún an Oirdheiscirt. Dírítear aird ar phríomhbhailte contae le '''cló trom'''. {|class="wikitable" |+ Bailte |- ! # ! Baile ! Contae ! Daonra<br>([[Daonáireamh na hÉireann 2016|2016]]) |- | align=right | 1 | '''[[Port Láirge]]''' | [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] | align=right | 53,504 |- | align=right | 2 | '''[[Cill Chainnigh]]''' | [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]] | align=right | 26,512 |- | align=right | 3 | '''[[Ceatharlach]]''' | [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]] | align=right | 24,272 |- | align=right | 4 | '''[[Loch Garman]]''' | [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] | align=right | 20,188 |- | align=right | 5 | [[Inis Córthaidh]] | [[Contae Loch Garman|Loch Garman]] | align=right | 11,381 |- | align=right | 6 | [[Trá Mhór]] | [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] | align=right | 10,381 |- | align=right | 7 | [[Guaire]] | [[Contae Loch Garman|Loch Garman]] | align=right | 10,366 |- | align=right | 8 | [[Dún Garbháin]] | [[Contae Phort Láirge|Port Láirge]] | align=right | 9,227 |- | align=right | 9 | [[Ros Mhic Thriúin]] | [[Contae Loch Garman|Loch Garman]] | align=right | 8,040 |- | align=right | 10 | [[An Tulach]] | [[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]] | align=right | 4,673 |} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=csonutsrev>{{lua idirlín | url = https://www.cso.ie/en/methods/informationnotefordatausersrevisiontotheirishnuts2andnuts3regions/ | teideal = Revision to the Irish NUTS2 and NUTS3 regions | work = [[Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann|Príomh-Oifig Staidrimh]] | dátarochtana = 23ú Aibreán 2023 | archive-date = 4ú Aibreán 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230404203146/https://www.cso.ie/en/methods/informationnotefordatausersrevisiontotheirishnuts2andnuts3regions/ | url-status=live}}</ref> <ref name=ir573>''Local Government Act 1991 (Regional Assemblies) (Establishment) Order 2014'' ([https://www.irishstatutebook.ie/eli/2014/si/573/made/en I.R Ui. 573/2014]). Sínithe ar an 16ú Nollaig 2014. Sínithe ar an 29ú Meitheamh 2014. Ionstraim Reachtúil Rialtas na hÉireann. Faighte ó [[Leabhar Reachtanna na hÉireann]] ar an 24ú Márta 2019.</ref> <ref name=ir394>''An tAcht um Rialtas Áitiúil, 1991 (Údaráis Réigiúnacha) {Bunú} Ordú 1993'', Sínithe ar an 20ú Nollaig 1993. Ionstraim Reachtúil Rialtas na hÉireann. Faighte ó [[Leabhar Reachtanna na hÉireann]] ar an 25ú Feabhra 2022</ref> <ref name=ir228>''Local Government Act 1991 (Regional Authorities) (Amendment) Order 2014'' ([https://www.irishstatutebook.ie/eli/2014/si/228/made/en I.R. Ui. 228/2014]). Sínithe ar an 29ú Meitheamh 2014. Ionstraim Reachtúil Rialtas na hÉireann. Faighte ón [[Leabhar Reachtanna na hÉireann]] ar an 24ú Márta 2019.</ref> <ref name=CELEX:32016R2066>{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:32016R2066 | teideal = Commission Regulation (EU) 2016/2066 amending the annexes ... <nowiki>[of]</nowiki> ... NUTS | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 15ú Lúnasa 2025 | teanga = ga}}</ref> <ref name=finnan>{{lua idirlín | sloinne = Finnan | ainm = Sarah | teideal = The Great Getaway: How to spend two days in the Sunny South East | url = https://www.image.ie/living/weekend-in-waterford-how-to-spend-two-days-in-the-sunny-south-east-300311 | work = Image | dátarochtana = 31ú Eanáir 2025}}</ref> <ref name=oconor>{{lua idirlín | sloinne = O'Connor | ainm = Siobhan | teideal = Siobhan O'Connor discovers Ireland's sunny South East can feel like the Riviera | url = https://www.irishmirror.ie/lifestyle/siobhan-oconnor-discovers-irelands-sunny-12709292 | work = Irish Mirror | dátarochtana = 31ú Eanáir 2025}}</ref> <ref name=rte2014>{{lua idirlín | teideal = The Sunny South-East | url = https://www.rte.ie/lifestyle/travel/2014/0410/608079-the-sunny-south-east/ | work = RTÉ | dátarochtana = 31ú Eanáir 2025}}</ref> <ref name=cso2019>{{lua idirlín | url = https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/er/lfs/labourforcesurveylfsquarter22019/ | teideal = Labour Force Survey (LFS) Quarter 2 2019 - CSO | work = Príomh-Oifig Staidrimh}}</ref> <ref name=iro>{{lua idirlín | url = http://www.iro.ie/south_east_region.html | archive-url = https://web.archive.org/web/20110719151156/http://www.iro.ie/south_east_region.html | url-status = dead | teideal = Regions of Ireland: the South-East | archive-date = 19ú Iúil 2011 | work = The Irish Regions Office | dátarochtana = 2025-08-25 | archivedate = 2011-07-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20110719151156/http://www.iro.ie/south_east_region.html }}</ref> }} {{Réigiúin NUTS na hÉireann}} [[Catagóir:Réigiúin NUTS na hÉireann]] cvzatrmt7enr9b87qikdb6qcdpkflt0 0 120896 1327492 1279693 2026-09-07T03:10:52Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327492 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Chuir '''Conradh Euratom''' (go hoifigiúil an '''Conradh ag bunú Comhphobail Eorpaigh um Fhuinneamh Adamhach'''<ref name=minbuza2011 /><ref name=CELEX:12016A />) an [[Comhphobal Eorpach um Fhuinneamh Adamhach]] ar bun. Síníodh é ar an 25ú Márta 1957 in éineacht le [[Conradh na Róimhe]] (a chur [[Comhphobal Eacnamaíochta na hEorpa]] (CEE) ar bun) agus tháinig sé i bhfeidhm ar an 1d Eanáir 1958. Níl clú ard ag Conradh Euratom de bharr phrófíl íseal na heagraíochta a bhunaigh sé. Diaidh ar ndiaidh, tiontaigh an CEE ar an [[an tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]], ach tá Euratom fós mar a bhí sa bhliain 1957. Bhí a Coimisiún agus a Chomhairle féin aige, ach cuireadh iad seo le forais an CEE mar thoradh an {{h|Conradh Cumaisc}} sa bhliain 1967. Níl Euratom chun cinn sa lá atá inniu ann de bharr íogaireachta maidir le [[fuinneamh núicléach]] i dtuairimí an phobail Eorpaigh. Níor cuireadh é san áireamh nuair a bhí [[Conradh ag bunú Bunreachta don Eoraip|bunreacht Eorpach]] á moladh, cé gur theip ar an iarracht mar sin féin. == Féach freisin == * [[Conarthaí an Aontais Eorpaigh]] == Naisc sheachtracha == * Doiciméid maidir le [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:11957A/TXT Conradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach] ar [[EUR-Lex]] * [https://eur-lex.europa.eu/collection/eu-law/treaties/treaties-overview.html Forbhreathnú croineolaíoch] na gConarthaí ar EUR-Lex * '' [http://archives.eui.eu/ga/fonds/94854?item=CM3/NEGO Doiciméid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251211153447/https://archives.eui.eu/ga/fonds/94854?item=CM3/NEGO |date=2025-12-11 }} maidir le idirbheartaíochtaí maidir le Conradh na Róimhe ag [https://www.eui.eu/en/academic-units/historical-archives-of-the-european-union Cartlann Stairiúil an Aontais Eorpaigh] i bhFlórans == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=minbuza2011>{{lua idirlín | url = http://www.minbuza.nl/nl/Producten_en_Diensten/Overige_diensten/Verdragen/Zoek_in_de_Verdragenbank?isn=008491 | teideal = Detailpagina Verdragenbank, Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (EURATOM) | work = Aireacht Gnóthaí Eachtracha (an Ísiltír) | teanga = nl | dátarochtana = 21ú Lúnasa 2011}}</ref> <ref name=CELEX:12016A>{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/PDF/?uri=CELEX:12016A/TXT | teideal = Leagan Comhdhlúite den Chonradh ag bunú an Chomhphobail Eorpaigh do Fhuinneamh Adamhach | dátarochtana = 9ú Deireadh Fómhair 2025 | work = [[EUR-Lex]]}}</ref> }} [[Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh]] 1x7ekgk5a3dr28mqaw1rx80e5ywvg7p 0 122725 1327424 1298564 2026-09-06T22:09:43Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327424 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is [[gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|gníomhaireacht]] an [[Aontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] (AE) é an '''Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna'''<ref name=iate /> (Béarla: ''European Centre for the Development of Professional Training''), aitheanta de ghnáth mar '''Cedefop'''.<ref group= n name=cedefop /> Bunaíodh é sa bhliain 1975<ref name=CELEX:31975R0337 /> agus leasaíodh a rialachán a bhliain 2019.<ref name=CELEX:32019R0128 /> Tá ceanncheathrú aige i d[[Teasaloinicé]], [[an Ghréig]], le hoifig fosta sa [[an Bhruiséil|Bhruiséil]]. Tugann Cedefop tacaíocht le forbairt beartas i réimse [[oideachas gairmiúil|oideachais ghairmiúil]] agus cuidiú chun iad a chur i bhfeidhm.<ref name=etf /> Oibríonn Cedefop in éineacht leis an [[an Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]], [[rialtas|rialtais]], [[fostóir]]í, [[ceardchumann|ceardchumainn]], [[taighdeoir]]í agus gairmithe oideachais, chun smaointe oideachais a roinnt. Is measc na n-ábhar á bplé acu tá a leanas:<ref name=guardian2022 /> * treoir agus comhairleoireacht * oibreoirí aosta * soláthar agus éileamh na láithreach oibre * aitheantas oiliúna lasmuigh den chóras oideachais * forbairt creataí [[cáilíocht ghairmiúil|cáilíochta]]. == Stair == :'' Le déanamh == Bainistíocht == Tá Cedefop faoi reáchtáil Bord Bainistíochta agus ann ionadaithe ón gCoimisiún, rialtais náisiúnta, fostóirí agus ceardchumainn. Tá cúrsaí gnó ó lá go lá faoi fhreagracht an stiúrthóir feidhmiúcháin, atá ceaptha ag an gCoimisiún le moladh an Bhoird. Tagann buiséad Cedefop ón gCoimisiún. == Gníomhaíochtaí == Trí thaighde agus aithne a chur ar dhaoine, cuireann Cedefop anailísí comparáideacha ar gairmoiliúint ar fáil. Comhoibríonn sé chun uirlisí a dhearadh agus a chur i bhfeidhm, amhail is: * creat cáilíochta Eorpach * córas céime Eorpach * ráthú caighdeáin * '' [https://www.cedefop.europa.eu/en/tools/skills-intelligence Skills Intelligence] * [[Europass]] Tacaíonn na huirlisí seo le hoiliúint idir laistigh de chórais náisiúnta agus trasteorainn. Cuirtear tuairisc isteach faoina ghníomhaíochtaí chuig institiúidí AE is cuí. == Naisc sheachtracha == {{commonscat}} * [http://archives.eui.eu/en/fonds/66768?item=CEDEFOP Cartlanna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250126161835/https://archives.eui.eu/en/fonds/66768?item=CEDEFOP |date=2025-01-26 }} CEDEFOP ar ''[http://www.eui.eu/Research/HistoricalArchivesOfEU/AbouttheHistoricalArchives/Index.aspx Historical Archives of the European Union]'' i bhFlórans == Nótaí == {{reflist | group=n | refs = <ref name=cedefop>Ón bhFraincis ''<u>C</u>entre <u>E</u>uropéen pour le <u>Dé</u>veloppement de la <u>Fo</u>rmation <u>P</u>rofessionnelle''</ref> }} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/145336/ga | teideal = Téarma: Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 02-02-2026}}</ref> <ref name=CELEX:31975R0337>{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:31975R0337 | teideal = Regulation (EEC) No 337/75 of the Council of 10 February 1975 establishing a European Centre for the Development of Professional Training | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 02-02-2026}}</ref> <ref name=CELEX:32019R0128>{{lua idirlín | url = https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?uri=CELEX:32019R0128 | teideal = Rialachán (AE) 2019/128 ó Pharlaimint na hEorpa agus ón gComhairle an 16 Eanáir 2019 lena mbunaítear an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna (Cedefop) agus lena n-aisghairtear Rialachán (CEE) Uimh. 337/75 ón gComhairle | foilsitheoir = [[EUR-Lex]] | dátarochtana = 02-02-2026}}</ref> <ref name=etf>{{lua idirlín | teideal = Professional excellence | url = https://www.etf.europa.eu/en/what-we-do/professional-excellence | dátarochtana = 2023-05-14 | work = etf.europa.eu }}{{Dead link|date=Feabhra 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name=guardian2022>{{lua idirlín | dáta = 2022-11-28 | teideal = European investors set up N4.5b professional centre in Enugu to curb migration | url = https://guardian.ng/news/nigeria/european-investors-set-up-n4-5b-professional-centre-in-enugu-to-curb-migration/ | dátarochtana = 2023-05-14 | work = The Guardian Nigeria News | teanga = en-US}}</ref> }} {{DEFAULTSORT:Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna}} {{Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh|state=collapsed}} [[Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]] 4ll8aw11irvjy4vy03rxu8vzaldhh6b 0 123407 1327495 1327117 2026-09-07T05:10:46Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327495 wikitext text/x-wiki {{Teimpléad:Athbhreithniú}} Míníonn an foclóir téarmaí luibheolaíochta seo téarmaí luibheolaíochta. ==A== *'''achtanamorfach''' (''actinomorphic'' as Béarla)<ref>“achtanamorfach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/achtanamorfach/ga/</ref>[[File:Fragaria vesca2.jpg|thumb|right|120px|Bláth achtanamorfach de ''[[Fragaria vesca]]'']]</br>Bíonn bláthanna aictiomorfacha ga-shiméadrach.<ref>Eckel, P. M. (n.d.). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 1, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=actinomorphic</ref> <!--*'''acraifil''' (''acrophyll'' as Béarla)</br>Duilleoga rialta de phlanda aibí, a tháirgtear os cionn an bhoinn, murab ionann is an bhasaifil.--> *'''aicéin''' (''achene'' as Béarla)<ref>“aicéin.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aic%C3%A9in/ga/</ref></br>Is toradh tirim, neamhoscailte, aon-shíolach é aicéin. Níl an síol ceangailte de bhalla an toraidh ach ag pointe amháin. Fásann an toradh ó ubhagán uachtarach aon-sheoimrín.<ref name = "FTG Fruit type Glossary">Glossary Fruit type. (2007). Fairchild Tropical Botanic Garden Virtual Herbarium (FTG). Retrieved April 18, 2026, from http://www.virtualherbarium.org/glossary/glossary.php?cid=65</ref> *'''aindréiciam''' (''androecium'' as Béarla)<ref>“aindréiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 7, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aindr%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an aindréiciam an téarma comhchoiteann do na horgáin atáirgthe fireanna sa bhláth, atá comhdhéanta de na staimín.<ref>Androecium, stamen, staminate, staminode. (2026, February 23). Master Gardeners of Northern Virginia. Retrieved March 7, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/androecium-stamen-staminate/</ref> {{Il-íomhánna | align = left | direction = horizontal | total_width = 180 | header = | image1 = 2020 year. Herbarium. Alchemilla vulgaris. img-014.jpg | alt1 = | caption1 = onn-aiseach | image2 = 2020 year. Herbarium. Alchemilla vulgaris. img-008.jpg | alt2 = | caption2 = all-aiseach }} *'''all-aiseach''' (''abaxial'' as Béarla)<ref>“all-aiseach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/all-aiseach/ga/</ref></br>Aidiacht, a bhfuil a treo urchomhaireach le treo na haise (= taobh íochtair).<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> <!--*'''andragíneafór''' (''androgynophore'' as Béarla)</br>Gas ar a bhfuil an t-aindréiciam agus an gínéiciam de bhláth os cionn leibhéal ionsáite an pheirianta.--> <!--*'''andramoinéiciach''' (''andromonoecious'' as Béarla)</br>Córas annamh pórúcháin plandaí é andramoinéiciach ina dtáirgeann planda aonair bláthanna fireanna agus déghnéasacha araon.--> <!--*'''andrafór''' (''androphore'' as Béarla)</br>An gas nó an colún a thacaíonn leis na staimíní i mbláthanna áirithe.--> *'''angaispeirm''' (''angiosperm'' as Béarla)<ref>“angaispeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/angaispeirm/ga/</ref>[[File:Okra (Abelmoschus esculentus) cross-section - 20080613.png|thumb|right|120px|In angaispeirm, bíonn na ubhúlaigh faoi iamh i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer" />]]</br>Is grúpa plandaí iad na angiospermaigh a bhfuil ubhúlach acu atá iata i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer">Bedecktsamer. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved March 1, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/bedecktsamer/7737</ref> ==B== *'''barraimsitheach''' (''acropetal'' as Béarla)<ref>“barraimsitheach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/barraimsitheach/ga/</ref></br>Ciallaíonn an téarma ''barraimsitheach'' go dtosaíonn rud ag fás nó ag forbairt ag an mbun agus go leanann sé aníos i dtreo an bharr.<ref name = "Tropical Forages Glossary">Cook BG, Pengelly BC, Schultze-Kraft R, Taylor M, Burkart S, Cardoso Arango JA, González Guzmán JJ, Cox K, Jones C, Peters M. & International Center for Tropical Agriculture (CIAT), Cali, Colombia and International Livestock Research Institute (ILRI), Nairobi, Kenya. (2020). Glossary. Tropical Forages: An Interactive Selection Tool. 2nd and Revised Edn. Retrieved April 18, 2026, from https://tropicalforages.info/text/entities/glossary.htm</ref> *'''bláthra''' (''inflorescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra">“bláthra.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/bl%C3%A1thra/ga/</ref></br>Is grúpa bláthanna é bláthra.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''bleib''' (''bulb'' as Béarla)<ref>“bleib.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/bleib/ga/</ref>[[File:White onion cross section.jpg|thumb|right|70px|bleib]]</br>Is gas faoi thalamh modhnaithe é bleibe, atá timpeallaithe ag duilleoga modhnaithe.<ref>What is a bulb? (2020, March 17). Michigan State University Extension. Retrieved February 28, 2026, from https://www.canr.msu.edu/news/what-is-a-bulb</ref> *'''bliantóg''' (''annual plant'' as Béarla)<ref>“bliantóg.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/bliant%C3%B3g/ga/</ref></br>Bláthaíonn agus faigheann bliantóg bás i mbliain amháin.<ref name = "Jessop et al., 2011" /> ==C== *'''clóraplast''' (''chloroplast'' as Béarla)<ref name = "clóraplast">clóraplast. (n.d.-b). Gaois Research Group. Retrieved March 14, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/620910</ref></br>Is orgánaid cheallach plandaí é an [[clóraplast]] a dhéanann an [[fótaisintéis]].<ref name = "clóraplast" /> *'''colúinín''' (''columella'' as Béarla)<ref>“colúinín.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/col%C3%BAin%C3%ADn/ga/</ref></br>Is colún beag fíocháin é colúinín atá i lár capsúl.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''comhsheipealach''' (''gamosepalous'' as Béarla)<ref>“comhsheipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/comhsheipealach/ga/</ref></br>I gcailís chomhsheipealach bíonn na seipil comhleáite.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (n.d.). Flora of Mozambique: Glossary details: gamosepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.mozambiqueflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=318</ref> *'''crann''' (''tree'' as Béarla)<ref>“crann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/crann/ga/</ref>[[File:Tree Silhouette - geograph.org.uk - 2274631.jpg|thumb|right|70px|crann]]</br>Is planda adhmadach é crann le gas príomhúil amháin agus craobhacha tánaisteacha.<ref>Shrubs and trees: What defines a tree or a shrub? (2020, March 27). Los Angeles County Arboretum and Botanic Garden. Retrieved February 28, 2026, from https://arboretum.org/visit/library/online-exhibits/treasures-of-the-rare-book-collection-plants-of-mediterranean-climate-areas/shrubs-and-trees/</ref> *'''crann fíliginiteach''' (''phylogenetic tree'' as Béarla<!-- citation needed {{cn}} -->)[[Íomhá:Crann.png|thumb|right|90px|Crann fíliginiteach]]</br>Léiríonn [[crann fíliginiteach]] na gaolta idir orgánaigh éagsúla.<ref name = "Georgia Tech">Phylogenetic Trees. (n.d.). Georgia Tech Biological Sciences. Retrieved March 9, 2026, from https://organismalbio.biosci.gatech.edu/biodiversity/phylogenetic-trees/</ref> *'''crannlann''' (''arboretum'' as Béarla)<ref>“crannlann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/crannlann/ga/</ref></br>Is bailiúchán crann agus toir é [[crannlann]].<ref>Forschungsstelle Realienkunde  Zentralinstitut für Kunstgeschichte. (n.d.). Arboretum. RDK Labor. Retrieved May 30, 2026, from https://www.rdklabor.de/wiki/Arboretum</ref> ==D== *'''dé-éiciach''' (''dioecious'' as Béarla)<ref>“dé-éiciach.” (n.d.). téarma.ie. https://www.tearma.ie/q/d%C3%A9-%C3%A9iciach/ga/</ref></br>Bíonn daoine aonair fireanna agus baineanna ar leith ag plandaí dé-éiciach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> *'''dioplóideach''' (''diploid'' as Béarla)<ref>“dioplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/diopl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Tá dhá cheann de na tacair bhunúsacha crómasóm ag plandaí dioplóideacha sa núicléas.<ref name = "NSW Flora Glossary">National Herbarium of NSW,  Royal Botanic Garden, Sydney, Australia. (n.d.). New South Wales Flora Online: Glossary of Botanical Terms. Retrieved May 27, 2026, from https://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&glossary=yes&alpha=A</ref> ==E== *'''éaghasach''' (''acaulescent'' as Béarla)<ref>“éaghasach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 10, 2026, from https://www.tearma.ie/q/%C3%A9aghasach/ga/</ref>[[File:Carlina acaulis RF.jpg|thumb|right|120px|Is planda éaghasach é ''[[Carlina acaulis]]'']]</br>Is plandaí gan gas iad plandaí éaghasacha.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''eipifít''' (''epiphyte'' as Béarla)<ref>“eipifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eipif%C3%ADt/ga/</ref></br>Is planda é eipifít a fhásann ar phlanda eile, ach ní seadán é.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''eiseamláir an chineáil''' (''type specimen'' as Béarla)<ref>“eiseamláir an chineáil.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eiseaml%C3%A1ir%20an%20chine%C3%A1il/ga/</ref>[[File:Cyne baetorta, HT, L39275.jpg|thumb|right|100px|An eiseamláir an chineáil de ''[[Cyne baetorta]]'' Barlow]]</br>Sainmhíníonn agus déanann an eiseamláir an chineáil ionadaíocht ar tacsón. Feidhmíonn sé mar thagairt fhisiciúil don tacsón.<ref>Ashworth, J. (2025, November 18). What is a type specimen? Natural History Museum, London. Retrieved March 23, 2026, from https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-a-type-specimen.html</ref> ==F== *'''fialamán''' (''velamen'' as Béarla)<ref>“fialamán.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/fialam%C3%A1n/ga/</ref></br>Is é an fialamán clúdach tiubh spúinseach na bhfréamhacha.<ref>Botanical nerd word: velamen. (2021, February 8). Toronto Botanical Garden. Retrieved May 27, 2026, from https://torontobotanicalgarden.ca/blog/word-of-the-week/word-of-the-week-velamen/</ref> [[File:Semele androgyna k4.jpg|thumb|left|140px|''[[Semele androgyna]]'' filleaclaid le torthaí]] *'''filleaclad''' (''phylloclade'' as Béarla)<ref>“filleaclad.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/filleaclad/ga/</ref></br> Is gas fótaisintéiseach cosúil le duilleog é filleaclad.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> *'''fréamh chrapthach''' (''contractile root'' as Béarla)<ref>“fréamh chrapthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/fr%C3%A9amh%20chrapthach/ga/</ref></br>Úsáideann plandaí fréamhacha chrapthach chun iad féin a tharraingt anuas.<ref>University of Florida, University of Kentucky, & Texas A&M University. (2023). Contractile Roots. PropG. Retrieved February 28, 2026, from https://propg.ifas.ufl.edu/07-geophytes/02-othergeophytes/01-geophytes-contractileroots.html</ref> ==G== *'''gaiméitifít''' (''gametophyte'' as Béarla)<ref name = "gaiméitifít" />[[File:Ricciocarpos natans.jpg|thumb|right|105px|Gaiméitifít de ''[[Ricciocarpos natans]]'']]</br>Fásann an gaiméitifít haplóideach ó spóir agus táirgeann sí gaiméite.<ref name = "gaiméitifít">gaiméitifít. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 15, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/619447</ref> <!--*'''gasach''' (''caulescent'' as Béarla)</br>Planda a bhfuil gas dea-fhorbartha aige os cionn na talún. Frithchiallach: ''gearrghasach'' (gan gas soiléir).--> *'''gínéiciam''' (''gynoecium'' as Béarla)<ref>“gínéiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 6, 2026, from https://www.tearma.ie/q/g%C3%ADn%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an gínéiciam an téarma comhchoiteann do orgáin atáirgthe baineanna an bhlátha, atá comhdhéanta de na cairpéil.<ref>Gynoecium, Carpel, Pistil. (2025, February 22). Master Gardeners Northern Virginia. Retrieved March 6, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/gynoecium-carpel-pistil/</ref> <!--*'''ginmhill''' (''abort'' as Béarla)</br>Forbairt struchtúir nó orgáin a thréigean.--> ==H== *'''heitreaspórach''' (''heterosporous'' as Béarla)<ref>“heitreaspórach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/heitreasp%C3%B3rach/ga/</ref></br>Táirgeann plandaí heitreaspóracha dhá chineál spóir.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''homaspórach''' (''homosporous'' as Béarla)</br>Planda nach bhfuil ach spóir de chineál amháin aige.<ref name = "Glossary British Pteridological Society" /> ==I== *'''ilseipealach''' (''polysepalous'' as Béarla)<ref>“ilseipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ilseipealach/ga/</ref></br>I cailís ilseipealach, bíonn na séipéil scartha.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: polysepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=565</ref> *'''inspeirm''' (''endosperm'' as Béarla)<ref>“inspeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://www.tearma.ie/q/inspeirm/ga/</ref>[[File:Cocos nucifera00.jpg|thumb|right|100px|An inspeirm bán de shíol ''[[Cocos nucifera]]'']]</br>Is cuid den síol é an inspeirm agus cothaíonn sé an spóraifít óg.<ref>Endosperm. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved February 28, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/endosperm/21284</ref> ==L== [[File:Latex collection 04.jpg|thumb|left|upright|90px|Laitéis]] *'''laitéis''' (''latex'' as Béarla)<ref>“laitéis.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lait%C3%A9is/ga/</ref></br>Is sú bán de roinnt plandaí é laitéis.<ref name = "vPlants" /> *'''lann''' (''lamina'' as Béarla)<ref>“lann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lann/ga/</ref></br>Is é an lann an chuid leacaithe de dhuilleog, scartha ón ngas agus ó bhonn an duilleoige.<ref>Botanical nerd word: lamina. (2018, September 25). Toronto Botanical Garden. Retrieved March 14, 2026, from https://torontobotanicalgarden.ca/blog/word-of-the-week/botanical-nerd-word-lamina/</ref> *'''lansach''' (''lanceolate'' as Béarla)<ref>“lansach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 21, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lansach/ga/</ref>[[File:Leaf morphology lanceolate.png|thumb|right|140px|Duilleog lansach ]]</br>Bíonn duilleog lansach caol agus ubhchruthach. Bíonn an pointe is leithne inti thíos leis an lár.<ref name = "The Pea Key, 2007">The Australian Pea-flowered Legume Research Group. (2007). Leaf or leaflet shape. The Pea Key: An Interactive Key for Australian Pea-flowered Legumes. Retrieved March 21, 2026, from https://www.anbg.gov.au/cpbr/cd-keys/peakey/key/The%20Pea%20Key/Media/Html/41_leaf_shape.html</ref> *'''leictitíopa''' (''lectotype'' as Béarla)<ref>“leictitíopa.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/leictit%C3%ADopa/ga/</ref></br>Is sintíopa é leictitíopa a roghnaítear níos déanaí mar an eiseamláir an chineáil.<ref name = "McGrouther, 2020">McGrouther, M. (2020). Types of types. The Australian Museum. Retrieved March 23, 2026, from https://australian.museum/learn/animals/fishes/types-of-types/</ref> *'''liathghorm''' (''glaucous'' as Béarla)<ref>IDM & Foras na Gaeilge. (n.d.). glaucous. Foclóirí Ár Linne. Retrieved March 3, 2026, from https://www.focloir.ie/en/dictionary/ei/glaucous</ref>[[File:Picea pungens4.jpg|thumb|right|90px|Duilleoga liathghorm na ''[[Picea pungens]]'']]</br>Déanann an focal liathghorm cur síos ar dhromchla céiriúil atá idir ghorm agus liath.<ref>Eckel, P. M. (2023). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 3, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=glaucous</ref> *'''luathbhaineannach''' (''protogynous'' as Béarla)<ref>“luathbhaineannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathbhaineannach/ga/</ref></br>Bíonn céim baineann ag bláth luathbhaineannach roimh a chéim fhireann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.). Protogyny (protogynous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1302</ref> *'''luathfhireannach''' (''protandrous'' as Béarla)<ref>“luathfhireannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathfhireannach/ga/</ref></br>Bíonn céim fhireann ag bláth luathfhireannach roimh a chéim baineann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.-a). Protandry (protandrous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1300</ref> ==M== *'''máthairshíol''' (''seed parent'' as Béarla)<ref>“máthairshíol.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved July 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/m%C3%A1thairsh%C3%ADol/ga/</ref></br> An máthairshíol a thugtar ar an phlanda a fhásann an síol.<ref>MacRobert, J., Setimela, P. S., Gethi, J., & Regasa, M. W. (2014). [https://excellenceinbreeding.org/sites/default/files/manual/98078.pdf Maize hybrid seed production manual.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260730221946/https://excellenceinbreeding.org/sites/default/files/manual/98078.pdf |date=2026-07-30 }}</ref> *'''meigeagaiméitifít''' (''megagametophyte'' as Béarla)<ref>“meigeagaiméitifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/meigeagaim%C3%A9itif%C3%ADt/ga/</ref></br>Cruthaítear an meigeagaiméitifít le fás na meigeaspóir. Gineann an meigeagaiméitifít gaiméit baineann an phlanda heitreaspórach.<ref>Government of South Australia. (2025, July 7). megagametophyte. Flora of South Australia. Retrieved February 28, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/megagametophyte</ref> *'''meigeaspór''' (''megaspore'' as Béarla)<ref>“meigeaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/meigeasp%C3%B3r/ga/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an meigeaspór an cineál mór spóir. Fásann sé ina gaiméitifít baineann.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''meiteaxiléim''' (''metaxylem'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is cuid den xiléim phríomhúil é an meiteaxiléim, ar céim luath í i bhforbairt an xiléim.<ref name = "Xylem - PropG" /> *'''micreagaiméitifít''' (''microgametophyte'' as Béarla)<ref>“micreagaiméitifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 21, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micreagaim%C3%A9itif%C3%ADt/ga/</ref></br>Fásann an micreagaiméitifít ón micreaspór agus táirgeann sé na gaiméite fireann de phlanda heitreaspórach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> *'''micreaspór''' (''microspore'' as Béarla)<ref>“micreaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micreasp%C3%B3r/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an micreaspór an cineál beag spóir. Fásann sé ina gaiméitifít fhireann.<ref name = "UCMP, 2009" /> *'''micripíl''' (''micropyle'' as Béarla)<ref>“micripíl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micrip%C3%ADl/ga/</ref></br>Is cainéal beag é an micripíl a thrasnaíonn ionar ubhúlach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> <!--*'''micreastrobalas''' (microstrobilus as Béarla)<ref>https://www.tearma.ie/q/micro-/</ref><ref>https://super.tearma.ie/q/strobilus/</ref> An ceann is lú de dhá chineál bhuaircíní nó strobalas a tháirgeann gimnispeirmeacha, an ceann fireann é agus táirgeann sé an phailin.--> <!--==N== --> ==O== *'''olasóm''' (''elaiosome'' as Béarla)<ref>“olasóm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/olas%C3%B3m/ga/</ref>[[File:Afzelia africana1.jpg|thumb|right|140px|Síolta ''[[Afzelia africana]]'' a bhfuil olasóm oráiste orthu]]</br>Is cuid chothaitheach de shíol é olasóm a mheallann ainmhithe cosúil le seangáin. Cuidíonn sé le scaipeadh síolta.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> *'''onn-aiseach''' (''adaxial'' as Béarla)<ref>“onn-aiseach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved July 28, 2026, from https://www.tearma.ie/q/onn-aiseach/ga/</ref></br>Tá dromchlaí onn-aiseach os comhair ais an struchtúir a bhfuil sé ceangailte leis.<ref name = "vPlants" /> ==P== <!--* '''peitínáit''' (''petiolate'' as Béarla) aidiacht ina ndéantar cur síos ar dhuilleoga nó ar struchtúir bhitheolaíocha a bhfuil gas (peitín) orthu, agus iad ceangailte go díreach le gas nó brainse. <ref>https://www.tearma.ie/q/petiolate/ ??</ref>--> *'''piorrachruthach''' (''pyriform'' as Béarla)<ref name = "piorrachruthach">“piorrachruthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/piorrachruthach/</ref>[[File:Ficus pyriformis.JPG|thumb|right|125px|Torthaí piorrachruthacha an ''[[Ficus pyriformis]]'']]</br>Aidiacht, i gcruth péire.<ref name = "piorrachruthach" /> *'''prótaixiléim''' (''protoxylem'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is cuid den xiléim phríomhúil é an prótaixiléim, ar céim luath í i bhforbairt an xiléim.<ref name = "Xylem - PropG" /> ==S== <!--*'''scoitheadh''' (''abscission'' as Béarla)</br>Scaoileadh nádúrtha orgáin atá aibí nó sean, amhail toradh aibí nó duilleog aosta.--> <!--*'''snáthaidiúil''' (acicular as Béarla)</br>Caol nó snáthaidchruthach.--> *'''samár''' (''samara'' as Béarla)<ref>“samár.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sam%C3%A1r/ga/</ref></br>Is toradh neamhoscailteach aonsíolta le sciatháin é samár.<ref name = "Gray, 1875" />{{rp|p=79}} [[File:Arum creticum Marmaris White.jpg|thumb|left|120px|''[[Arum creticum]]'' le spáidín bán agus spáideog buí]] *'''spáideog''' (''spadix'' as Béarla)<ref>“spáideog.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1ideog/ga/</ref></br>Is cineál bláthra é spáideog ina mbíonn bláthanna ag fás ar ais tiubh, feolmhar.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''spáidín''' (''spathe'' as Béarla)<ref>“spáidín.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1id%C3%ADn/ga/</ref></br>Is bracht mór é spáidín a thimpeallaíonn an spáideog.<ref name = "Sterry, 1997">Sterry, P. (1997). [https://www.google.de/books/edition/Collins_Complete_British_Wildlife_Photog/H2oXAAAACAAJ?hl=en Collins Complete British Wildlife Photoguide.] Kiribati: HarperCollins.</ref>{{rp|p=356}} *'''speiceas i mbaol criticiúil''' (''critically endangered species'' as Béarla)<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil" />[[File:凹脈金花茶 Camellia impressinervis -香港公園 Hong Kong Park, Hong Kong- (39897970614).jpg|thumb|right|100px|Is speiceas i mbaol criticiúil é ''[[Camellia impressinervis]]''.<ref>Wheeler, L. & Rivers, M.C. 2015. ''Camellia impressinervis''. The IUCN Red List of Threatened Species 2015: e.T62053740A62053758. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T62053740A62053758.en. Accessed on 01 March 2026.</ref>]]<br/>Is speicis iad speicis atá i mbaol criticiúil díothaithe sa nádúr atá thar a bheith ard.<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil">Fiontar & Scoil na Gaeilge, DCU. (n.d.). “speiceas i mbaol criticiúil.” Grúpa Taighde Gaois. Retrieved March 1, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology?Query=speiceas+i+mbaol+critici%C3%BAil</ref> *'''speiceas is lú imní''' (''least-concern species'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is tacsóin forleathana agus flúirseacha iad speiceas is lú imní.<ref name = "IUCN, 2012">IUCN. (2012). [https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/RL-2001-001-2nd.pdf IUCN Red List Categories and Criteria: Version 3.1. Second edition.] Gland, Switzerland and Cambridge, UK: IUCN. iv + 32pp.</ref> Tá riosca níos ísle díothaithe ag na speicis seo.<ref>Frequently Asked Questions. (n.d.). IUCN Red List of Threatened Species. Retrieved April 18, 2026, from https://www.iucnredlist.org/about/faqs#Why%20are%20LC%20species%20on%20the%20Red%20List</ref> *'''speiceas leochaileach''' (''vulnerable species'' as Béarla)<ref name = "speiceas leochaileach" /></br>Tá riosca ard díothaithe sa nádúr ag speiceas leochaileach.<ref name = "speiceas leochaileach">speiceas leochaileach. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 10, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/635130</ref> [[File:Phyla cuneifolia runner.jpg|thumb|left|120px|''[[Phyla cuneifolia]]'' stólan]] [[File:Prunus AbscissionZone 1 (35974302350).jpg|thumb|right|120px|Sraith scoite ''Prunus'']] *'''sraith scoite''' (''abscission layer'' as Béarla)<ref>“sraith scoite.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved August 31, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sraith%20scoite/ga/</ref></br> Is sraith cealla í sraith scoite ina mbriseann orgán titimeach, mar shampla duilleog.<ref>Botanical Orchid Glossary: Glossary Term: Abscission layer. (n.d.). Orchids of New Guinea. Retrieved August 31, 2026, from https://www.orchidsnewguinea.com/orchid-glossary/define-term/Abscission+layer/</ref> *'''stólan''' (''stolon'' as Béarla)<ref>“stólan.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/st%C3%B3lan/ga/</ref></br>Gas cothrománach is ea stólan a shníonn os cionn, ar nó faoi dhromchla na talún<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> agus a fhásann planda nua.<ref name = "Glossary British Pteridological Society" /> *'''strobalas''' (''strobilus'' as Béarla)<ref>“strobalas.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/strobalas/ga/</ref></br>Is éard is strobalas ann ná struchtúr cosúil le buaircín atá comhdhéanta de spóraifille atá iompaithe go dlúth ar an ais.<ref name = "Flora of Australia Glossary" /> ==T== *'''teipeal''' (''tepal'' as Béarla)<ref>“teipeal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 4, 2026, from https://www.tearma.ie/q/teipeal/ga/</ref></br>Úsáidtear an téarma teipal do chodanna an peirianta má tá cuma an-chosúil ar na peitil agus ar na seipil.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: tepal. https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=768, retrieved 4 March 2026</ref> [[File:Tetradium daniellii (Benn.) T.G. Hartley.jpg|thumb|left|120px|Torthú bláthra ''[[Tetradium daniellii]]'']] *'''torthú bláthra''' (''infructescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra" /></br>Is é an torthú bláthra an struchtúr ina dtaispeántar torthaí ar phlanda.<ref name = "Glossary for Vascular Plants">Glossary for Vascular Plants. (2018, November 19). New York Botanical Garden. Retrieved March 9, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/glossary/glossary-list/?ImagesOnly=yes&LimitPerPage=75&rownum=676</ref> ==U== *'''uathpholaplóideach''' (''autopolyploid'' as Béarla)<ref>“uathpholaplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 15, 2026, from https://www.tearma.ie/q/uathpholapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Is cineál planda polaplóideach é planda uathpholaplóideach a chruthaítear trí géanóm amháin a dhúbailt. I bplandaí uathpholaplóideacha, tagann na crómasóm go léir ón speiceas céanna.<ref>Lefers, M. & Holmgren Lab. (2004). autopolyploid. Hedgehog Signaling Glossary. Retrieved March 15, 2026, from https://groups.molbiosci.northwestern.edu/holmgren/Glossary/Definitions/Def-A/autopolyploid.html</ref> *'''ubhagán uachtarach''' (''superior ovary'' as Béarla)<ref>“ubhagán uachtarach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ubhag%C3%A1n%20uachtarach/ga/</ref></br>Tá ubhagán uachtarach suite os cionn an phointe ina bhfuil na seipil, na peitil agus na staimín ceangailte.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''umbal''' (''umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal">“umbal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/umbal/ga/</ref>{{Il-íomhánna | align = right | direction = horizontal | total_width = 180 | header = | image1 = Inflorescences Umbel Kwiatostan Baldach.svg | alt1 = | caption1 = umbal | image2 = Inflorescences Umbel Kwiatostan BaldachZłożony.svg | alt2 = | caption2 = umbal comhshuite }}</br>Is cineál bláthra craobhach é umbal. Bíonn bláthanna sa bláthra ina bhfuil na gasóga go léir ar an fhad céanna agus ag teacht ó phointe amháin.<ref name = "Nelson, 2012">Nelson, R. C. (2012). The Description of Flowers. University of Rochester. Retrieved March 1, 2026, from https://www.cs.rochester.edu/u/nelson/wildflowers/glossaries/flowers/</ref> *'''umbal comhshuite''' (''compound umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal" /></br>Is cineál bláthra é umbal comhshuite ina n-eascraíonn roinnt umbal as aon phointe amháin.<ref>Inflorescences 15-Compound umbel. (n.d.). University of Illinois. Retrieved March 9, 2026, from https://www.life.illinois.edu/help/digitalflowers/Inflorescences/15.htm</ref> ==X== *'''xéirifíteach''' (''xerophytic'' as Béarla)<ref>“xéirifíteach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/x%C3%A9irif%C3%ADteach/ga/</ref>[[File:Echinocactus grusonii flora cologne.jpg|thumb|right|120px|Is plandaí xéirifíteacha iad na cachtais.<ref name = "Duke University">Xerophytes “Cactus-Like” collection. (n.d.). Duke University. Retrieved April 12, 2026, from https://liveplantcollections.biology.duke.edu/featured-collections/xeric</ref>]]</br>Tá plandaí xéirifíteacha oiriúnaithe do aeráid nó do ghnáthóg thirim.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> *'''xiléim''' (''xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim">“xiléim.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/xil%C3%A9im/ga/</ref></br>Is fíochán lignithe é an xiléim atá freagrach as iompar uisce i bplandaí.<ref name = "Xylem - PropG">University of Florida, University of Kentucky, & Texas A&M University. (n.d.). Xylem. PropG. Retrieved May 30, 2026, from https://propg.ifas.ufl.edu/01-biology/02-cell-types/12-celltypes-xylem.html</ref> *'''xiléim phríomhúil''' (''primary xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim" /></br>Is céim luath forbartha í an xiléim phríomhúil agus tá sé déanta as prótaixiléim agus meiteaxiléim.<ref name = "Xylem - PropG" /> *'''xiléim thánaisteach''' (''secondary xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim" /></br>Déantar an xiléim thánaisteach ón sraith chaimbiam. Tá sé freagrach as forbairt leataobhach agus fás adhmad.<ref name = "Xylem - PropG" /> ==Tagairtí== <references> <!-- Especially useful sources for definitions can be collected down here: --> <ref name = "Glossary British Pteridological Society">Glossary. (n.d.). British Pteridological Society. Retrieved April 18, 2026, from https://britishfernsociety.org.uk/Glossary/</ref> <ref name = "Gray, 1875">Gray, Asa. (1875). [https://www.biodiversitylibrary.org/page/56536335 Botany for young people and common subjects : how plants grow : a simple introduction to structural botany : with popular flora, or an arrangement and description of common plants, both wild and cultivated : illustrated by 500 wood engravings.] Ivison, Blakeman, Taylor.</ref> <ref name = "Flora of Australia Glossary">Government of South Australia. (n.d.). Flora of Australia Glossary. Flora of South Australia. Retrieved March 13, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/</ref> <ref name = "Flora of Rwanda Glossary">The Rwanda flora team. (2026). Flora of Rwanda: Glossary. Retrieved April 12, 2026, from https://www.rwandaflora.com/speciesdata/glossary.php</ref> <ref name = "Jessop et al., 2011">Jessop, J.P., Toelken, H.R. & Kellermann, J. (2011). [https://www.researchgate.net/publication/344409776_Glossary_of_botanical_terms_version_1 Glossary of botanical terms (version 1).] In: Kellermann, J. (ed.), Flora of South Australia (ed. 5). 24 pp. (State Herbarium of South Australia: Adelaide). www.flora.sa.gov.au/ed5</ref> <ref name = "UCMP, 2009">UCMP Glossary: Botany. (2009). University of California Museum of Paleontology. Retrieved March 9, 2026, from https://ucmp.berkeley.edu/glossary/gloss8botany.html</ref> <ref name = "vPlants">Plant Glossary. (n.d.). vPlants: A Virtual Herbarium of the Chicago Region. Retrieved May 30, 2026, from https://vplants.org/portal/plants/glossary/index.php</ref> </references> {{síol}} o2xkcb4yxq3umj1n5omcn3z3txp3g35 0 128318 1327477 1327072 2026-09-06T23:22:10Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí bainte 1327477 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Ealaíona Taibhiúcháin |autor=[[Síomha Hennessy]] |lang=[[An Ghaeilge]] ⁊ an [[Béarla]] |idiomaoriginal=[[An Ghaeilge]] ⁊ an [[Béarla]] |genere=Fuirseoireacht ar na boinn |durada=65 nóiméad |pais=[[Éire]] |produccio=[[Kevin Johnston]] <!--|premis=Gradam a fuarthas--> |data_estrena=08/09/2026 |director=[[Louisa Ní Éideáin]] }} [[Fuirseoireacht|Seó grinn]] is ea '''''[[Gaelmaxxing]]''''' le [[Síomha Hennessy]], a bhaineann le fás aníos mar chainteoir [[An Ghaeilge|Gaeilge]] i m[[Contae Bhaile Átha Cliath|Baile Átha Cliath]] le linn an [[An Tíogar Ceilteach|Tíogair Cheiltigh]] agus na hathruithe a bhfuil tar éis teacht ar mheon mhuintir na hÉireann idir an dá linn.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=[[Storm Eaton-Kilgallen]]|date=26 Lúnasa 2026|title='Ní raibh mé ag iarraidh go gcloisfeadh daoine eile mé ag labhairt i nGaeilge|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lgh 6–7|url=https://www.independent.ie/seachtain/siomha-hennessy-ni-raibh-me-ag-iarraidh-go-gcloisfeadh-daoine-eile-me-ag-labhairt-i-ngaeilge.../a/160494136.html}}</ref><ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|author=[[Áine Ní Dhonnaile]]|date=14 Iúil 2026|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/sceal/2026/07/14/slam-filiochta-liu-lunasa-10-mbliana-ar-an-fhod/|title='Gaelmaxxing: dreas grinn úrnua le Síomha Hennessey|journal=[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]|pages=lch 2}}</ref> Is é an chéad seó aonair grinn dá cuid atá dátheangach.<ref name=":0" /> Beidh ''Gaelmaxxing'' le feiceáil mar chuid d'[[Féile Imill Bhaile Átha Cliath|Fhéile Imill BhÁC]] i Mí Mheán Fómhair 2026 agus is í [[Louisa Ní Éideáin]] a stiúrfaidh an seó agus [[Kevin Johnston]] a léireoidh.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> Le greann, cíorann an seó an cheist cad chuige a bhfuil dearfacht i leith na Gaeilge le haireachtáil ar na mallaibh. "An mbaineann sé leis an teanga, nó an iad na lipéid agus an aeistéitic amháin atá uainn?"<ref name=":0" /> == Nascanna amach == * Ag [[Féile Imill Bhaile Átha Cliath|Féile Imill BhÁC]]: [https://www.fringefest.com/festival/whats-on/gaelmaxxing Gaelmaxxing] == Féach freisin == * ''[[Smidiríní (seó grinn)]]'' * ''[[Dopa-Mean Girl]]'' == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Gaelmaxxing}} [[Catagóir:Seónna aonair grinn]] [[Catagóir:Seónna aonair grinn i nGaeilge]] [[Catagóir:Seónna aonair grinn Éireannacha]] [[Catagóir:Drámaíocht ghrinn i nGaeilge]] {{Siol-drámaíocht}} sz5mntarog5hzsqpuy1u7dab8epjll9 0 128339 1327484 1327317 2026-09-06T23:37:56Z Taghdtaighde 60452 Beagán curtha leis 1327484 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} [[Úrscéal]] le {{Interlanguage link|Katixa Agirre|eu|Katixa Agirre}} is ea '''''Berriz centauro''''', a d'fhoilsigh {{Interlanguage link|Elkar (tigh foilsitheoireachta)|eu|Elkar (argitaletxea)}} i m[[An Bhascais|Bascais]] i Meán Fómhair 2022, agus a [[Aistriúchán|aistríodh]] go [[An Spáinnis|Spáinnis]] agus go [[An Chatalóinis|Catalóinis]] an bhliain chéanna.<ref>{{Citation |title=De nou centaure • La Segona Perifèria |work=La Segona Perifèria |url=https://www.lasegonaperiferia.cat/titols/centaure/ |language=ca}}</ref><ref>{{Citation |title=De nuevo centauro |work=Editorial Tránsito |url=https://editorialtransito.es/libro/de-nuevo-centauro/ |language=es}}</ref> Titeann sé amach i suíomh [[ficsean eolaíochta]], i b[[Páras]] i lár na na 21ú haoise.<ref>{{Cite news|url=https://www.berria.eus/albisteak/217945/etorkizun-hurbilean-girotu-du-katixa-agirrek-berriz-zentauro-eleberria.htm|teideal=Etorkizun hurbilean girotu du Katixa Agirrek 'Berriz zentauro' eleberria|údar=Iñigo Astiz|language=i m[[Bascais]]|work=[[Berria]]|dátarochtana=2026-09-03}}</ref> == Scéal == I lár an 21ú haois, i ndiaidh tubaistí [[Athrú aeráide|aeráide]], ní rud coitianta é an taisteal mar a bhíodh. Mar sin féin, téann an príomhcharachtar (Paula Pagaldai) go Páras i mbun tionscadal [[Oideolaíocht|oideolaíoch]], ag déanamh taighde ar shaol agus ar shaothar an scríbhneora agus an ghníomhaí feiminigh [[Mary Wollstonecraft]]. Beidh stair [[Réabhlóid na Fraince]] fite fuaite tríd an taighde seo freisin. Tá an gnáthshaol treáite ag an [[réaltacht fhíorúil]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://sf-encyclopedia.com/entry/basque_sf|teideal=Basque SF|údar=Villarreal, Mariano|dáta=2021|language=as Béarla|work=sf-encyclopedia.com|dátarochtana=2026-09-06}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://zubitegia.armiarma.eus/?i=763 Léirmheasanna leabhar ar ''Zubitegia''] {{Rialú údaráis}} {{Síol-leabhar}} {{Síol-eus}} [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]] [[Catagóir:Saothair Bhascaise]] [[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]] [[Catagóir:Úrscéalta]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2022]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2020idí]] jcwoo8ht4ulhm051kgbj9qmxzk68slo 0 128349 1327487 1327319 2026-09-06T23:38:32Z Taghdtaighde 60452 Beagán curtha leis 1327487 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is scéal [[ficsean eolaíochta]] é '''''Kosmodromo''''' <small>([[An Ghaeilge|ga]]: "Cosmadróm" nó "Spásport")</small> a scríobh Jose Luis Alvarez Enparantza [[Txillardegi]], ceann de na saothair cáiliúla is luaithe sa seánra seo sa [[An Bhascais|Bhascais]],<ref>{{Cite news|url=https://twitter.com/txo_elurmaluta/status/1355258248752992256|teideal=Euskaraz idatzitako zientzia fikzioa?|údar=Txo Elurmaluta|dáta=2021-01-29|language=i m[[Bascais]]|work=[[Twitter]]|dátarochtana=2026-09-04}}</ref><ref name=":0">{{Citation |last=Villarreal |first=Mariano |title=SFE: Basque SF |work=sf-encyclopedia.com |year=2021 |url=https://sf-encyclopedia.com/entry/basque_sf}}</ref> a scríobhadh sa bhliain 1969, ach nach bhféadfaí a fhoilsiú go dtí 1984 (''Kosmodromo'', [[Haranburu]], 1984).<ref name=":0" /> Ceithre scéal atá sa bhailiúchán. Scríobh Txillardegi ''Kosmodromo'' i ndiaidh mhisean [[Apollo 11]], mar a leagadh cos ar an n[[An Ghealach|Gealach]] den chéad uair riamh, agus chuir sé i gcodarsnacht d'aon ghnó é, le híoróin, leis an dóchas a bhí ag scaipeadh an t-am sin faoi thaisteal spáis.<ref>{{Citation |title=Lau ipuin hauen inguru-giroaz - Txillardegi |work=armiarma.eus |url=http://armiarma.eus/mizkak/?TxillardegiKosmodromo}}</ref> Scéal diostóipeach é.<ref name=":0" /> == Tagairtí == {{Reflist}} == Nascanna amach == * [http://armiarma.eus/mizkak/?TxillardegiKosmodromo04 Is féidir an scéal ''Kosmodromo'' a léamh ina iomláine] ({{Interlanguage link|Armiarma.eus|eu|Armiarma.eus}}). {{Rialú údaráis}} {{Síol-leabhar}} {{Síol-eus}} [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]] [[Catagóir:Gearrscéalta]] [[Catagóir:Saothair Bhascaise]] [[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1969]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1960idí]] eowcnmnxjxei18yvwks64da2is077uj 0 128350 1327485 1327318 2026-09-06T23:38:08Z Taghdtaighde 60452 Beagán curtha leis 1327485 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is cnuasach [[Gearrscéal|gearrscéalta]] [[ficsean eolaíochta]] é '''''Biharko oroitzapenak''''' <small>([[An Ghaeilge|ga]]: "Cuimhní ar an Lá Amárach")</small> a scríobh {{Interlanguage link|Maddi Pelot|eu|Maddi Pelot}} i m[[An Bhascais|Bascais]],<ref>{{Citation |last=Borda |first=Itxaro |title=Mayi Peloten «Biharko oroitzapenak...» - Mayi Pelotekin elkarrizketan |date=1985-12-08 |work=Argia |volume= |issue=1081 |year=1985 |url=https://www.argia.eus/argia-astekaria/1081/mayi-peloten-biharko-oroitzapenak |place= |issn=}}</ref> agus a foilsíodh mar chuid den tsraith Uhargi de chuid {{Interlanguage link|Maiatz (foilsitheoir)|eu|Maiatz (argitaletxea)}} sa bhliain [[1985]].<ref name=":0">{{Citation |last= |first= |title=Biharko oroitzapenak |work= |url=http://www.ikas.eus/spip.php?page=pmb_notice&id_notice=7147 |language=}} ''Ikas - Euskal pedagogia zerbitzua''</ref> == Achoimre == Tá 6 scéal sa leabhar:<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Citation |last=Borda |first=Itxaro |title=Mayi Pelotekin solasean: «Gure planeta mendurarendako ezagunegia delako idazten dut zientzia fikzioa» |date=Samhain 1986 |work=Susa |volume= |issue=19 |year=1986 |url=https://andima.armiarma.eus/susa/susa1718.htm |place= |issn=}}</ref><ref name=":3">{{Lua idirlín|teideal=Basque SF|url=https://sf-encyclopedia.com/entry/basque_sf|work=sf-encyclopedia.com|dátarochtana=2026-09-06|údar=Villarreal, Mariano|dáta=2021|language=as Béarla}}</ref> * ''Miren'' <small>("Miren", c.f. Muireann)</small> * ''Boga boga'' <small>("Coinnigh ort [ag rámhaíocht]!")</small> * ''Feed back'' <small>("Aiseolas")</small> * ''Telelaberintoa'' <small>("An Teilealúbra")</small> * ''Plist plast'' <small>("Plob plab" .i. fuaim slaparnaigh)</small> * ''Harremana'' <small>("An Teagmháil" nó "An Caidreamh")</small> Is codanna d'aon scéal amháin iad ''Miren'', ''Boga boga'', ''Feed back'' agus ''Telelaberintoa''.<ref name=":2">{{Citation |last=Alvarez Uria |first=Amaia |title=Etorkizunaren argi-ilunak |date=2016-11-27 |work=Argia |volume= |issue=2531 |year=2016 |url=https://www.argia.eus/argia-astekaria/2531/etorkizunaren-argi-ilunak |place= |issn=}}</ref> Réitíonn an chéad trí cinn an bealach do ''Telelaberintoa''.<ref>{{Citation |last=Antza |first=Mikel |title=Biharko oroitzapenak |date=Aibreán 1986 |work=Susa |url=https://kritikak.armiarma.eus/?p=3985 |language=}}</ref> Tar éis an Tríú Cogadh Domhanda sa bhliain 2050,<ref name=":3" /> tá an [[Domhan]] roinnte ina 6 thír agus tá teannas geopholaitiúil eatarthu.<ref name=":2" /> Nuair a scríobh Maddi Pelot an leabhar, ba iad teacht Ruhollah Khomeini i réim san [[An Iaráin|Iaráin]] agus an eagla roimh chogadh núicléach dhá cheann de na príomhábhair imní a bhí ag daoine.<ref name=":2" /> Sna scéalta seo, tá an Iaráin ina tír cheannasach agus glacann sí seilbh ar chuid den [[An Eoraip|Eoraip]].<ref name=":1" /> I measc na dtopaicí eile a luaitear tá [[truailliú]] [[Farraige|mara]] agus [[Ríomhaireacht|eolaíocht ríomhaireachta]].<ref name=":1" /> Tá an scéal ''Plist plast'' suite sa bhliain 3520 ar [[Pláinéad|phláinéad]] a bhfuil roinnte ina dhá chuid. Ní thógtar tithe ar an bpláinéid sin, is i bpluaiseanna a mhaireann na daoine, tá canálacha acu in ionad sráideanna, tá eolas acu faoin [[ríomhaireacht]], tarlaíonn [[Crith talún|creatha talún]] ar bhonn laethúil, ní sochaí phatrarcach atá ann. Luaitear an [[eotanáis]], an [[clónáil]], agus saincheisteanna morálta dochtúirí freisin.<ref name=":1" /> Is sceolang é an príomhcharachtar a bhfuil ag teitheadh roimh fhear maol agus róbait mharfacha a bhfuil sa tóir air.<ref name=":2" /> Scéal grá atá ann freisin, titeann fear i ngrá le cathair.<ref name=":1" /> Ceoldráma spáis is ea an scéal ''Harremana''.<ref name=":1" /> Is fabhalscéal é atá bunaithe ar na carachtair Wotan agus Erda i [[miotaseolaíocht na Lochlannach]] agus ar cheoldráma úd de chuid [[Richard Wagner]], ''Siegfried''.<ref name=":2" /> Tá scéalta Phelot fileata agus áirítear gurb iadsan na cinn is forásaigh agus is liteartha sa seánra.<ref name=":3" /> == Tagairtí == {{Reflist}} == Nascanna amach == * [https://armiarma.eus/maiatz/PelotBiharkoOroitzapenak.htm Bailiúchán iomlán scéalta ''Biharko oroitzapenak''] * Léirmheasanna leabhar: ** [https://kritikak.armiarma.eus/?p=3985 Mikel Antza - san iris ''Susa'' (1986-04)] ** [https://www.argia.eus/argia-astekaria/2531/etorkizunaren-argi-ilunak Amaia Alvarez Uria - sa seachtanán ARGIA (2016-11-27)] * [https://www.argia.eus/argia-astekaria/1081/mayi-peloten-biharko-oroitzapenak Agallamh leis an údar Itxaro Bordak sa bhliain 1985 don seachtanán ''Argia'' maidir leis an leabhar ''Biharko oroitzapenak''] * [https://andima.armiarma.eus/susa/susa1718.htm Agallamh le hItxaro Borda agus le Josu Landa don iris ''Susa'' sa bhliain 1986 mar gheall ar fhoilsiú an leabhair ''Biharko oroitzapenak''.] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]] [[Catagóir:Gearrscéalta]] [[Catagóir:Saothair Bhascaise]] [[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1985]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1980idí]] 9enu7muqpe6pb25xt5v2zxr5oywc9hg 1327489 1327485 2026-09-06T23:45:52Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1327489 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is cnuasach [[Gearrscéal|gearrscéalta]] [[ficsean eolaíochta]] é '''''Biharko oroitzapenak''''' <small>([[An Ghaeilge|ga]]: "Cuimhní ar an Lá Amárach")</small> a scríobh {{Interlanguage link|Maddi Pelot|eu|Maddi Pelot}} i m[[An Bhascais|Bascais]],<ref>{{Citation |last=Borda |first=Itxaro |title=Mayi Peloten «Biharko oroitzapenak...» - Mayi Pelotekin elkarrizketan |date=1985-12-08 |work=Argia |volume= |issue=1081 |year=1985 |url=https://www.argia.eus/argia-astekaria/1081/mayi-peloten-biharko-oroitzapenak |place= |issn=}}</ref> agus a foilsíodh mar chuid den tsraith Uhargi de chuid {{Interlanguage link|Maiatz (foilsitheoir)|eu|Maiatz (argitaletxea)}} sa bhliain [[1985]].<ref name=":0">{{Citation |last= |first= |title=Biharko oroitzapenak |work= |url=http://www.ikas.eus/spip.php?page=pmb_notice&id_notice=7147 |language= |access-date=2026-09-05 |archive-date=2018-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181014015817/http://www.ikas.eus/spip.php?page=pmb_notice&id_notice=7147 |url-status=dead }} ''Ikas - Euskal pedagogia zerbitzua''</ref> == Achoimre == Tá 6 scéal sa leabhar:<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Citation |last=Borda |first=Itxaro |title=Mayi Pelotekin solasean: «Gure planeta mendurarendako ezagunegia delako idazten dut zientzia fikzioa» |date=Samhain 1986 |work=Susa |volume= |issue=19 |year=1986 |url=https://andima.armiarma.eus/susa/susa1718.htm |place= |issn=}}</ref><ref name=":3">{{Lua idirlín|teideal=Basque SF|url=https://sf-encyclopedia.com/entry/basque_sf|work=sf-encyclopedia.com|dátarochtana=2026-09-06|údar=Villarreal, Mariano|dáta=2021|language=as Béarla}}</ref> * ''Miren'' <small>("Miren", c.f. Muireann)</small> * ''Boga boga'' <small>("Coinnigh ort [ag rámhaíocht]!")</small> * ''Feed back'' <small>("Aiseolas")</small> * ''Telelaberintoa'' <small>("An Teilealúbra")</small> * ''Plist plast'' <small>("Plob plab" .i. fuaim slaparnaigh)</small> * ''Harremana'' <small>("An Teagmháil" nó "An Caidreamh")</small> Is codanna d'aon scéal amháin iad ''Miren'', ''Boga boga'', ''Feed back'' agus ''Telelaberintoa''.<ref name=":2">{{Citation |last=Alvarez Uria |first=Amaia |title=Etorkizunaren argi-ilunak |date=2016-11-27 |work=Argia |volume= |issue=2531 |year=2016 |url=https://www.argia.eus/argia-astekaria/2531/etorkizunaren-argi-ilunak |place= |issn=}}</ref> Réitíonn an chéad trí cinn an bealach do ''Telelaberintoa''.<ref>{{Citation |last=Antza |first=Mikel |title=Biharko oroitzapenak |date=Aibreán 1986 |work=Susa |url=https://kritikak.armiarma.eus/?p=3985 |language=}}</ref> Tar éis an Tríú Cogadh Domhanda sa bhliain 2050,<ref name=":3" /> tá an [[Domhan]] roinnte ina 6 thír agus tá teannas geopholaitiúil eatarthu.<ref name=":2" /> Nuair a scríobh Maddi Pelot an leabhar, ba iad teacht Ruhollah Khomeini i réim san [[An Iaráin|Iaráin]] agus an eagla roimh chogadh núicléach dhá cheann de na príomhábhair imní a bhí ag daoine.<ref name=":2" /> Sna scéalta seo, tá an Iaráin ina tír cheannasach agus glacann sí seilbh ar chuid den [[An Eoraip|Eoraip]].<ref name=":1" /> I measc na dtopaicí eile a luaitear tá [[truailliú]] [[Farraige|mara]] agus [[Ríomhaireacht|eolaíocht ríomhaireachta]].<ref name=":1" /> Tá an scéal ''Plist plast'' suite sa bhliain 3520 ar [[Pláinéad|phláinéad]] a bhfuil roinnte ina dhá chuid. Ní thógtar tithe ar an bpláinéid sin, is i bpluaiseanna a mhaireann na daoine, tá canálacha acu in ionad sráideanna, tá eolas acu faoin [[ríomhaireacht]], tarlaíonn [[Crith talún|creatha talún]] ar bhonn laethúil, ní sochaí phatrarcach atá ann. Luaitear an [[eotanáis]], an [[clónáil]], agus saincheisteanna morálta dochtúirí freisin.<ref name=":1" /> Is sceolang é an príomhcharachtar a bhfuil ag teitheadh roimh fhear maol agus róbait mharfacha a bhfuil sa tóir air.<ref name=":2" /> Scéal grá atá ann freisin, titeann fear i ngrá le cathair.<ref name=":1" /> Ceoldráma spáis is ea an scéal ''Harremana''.<ref name=":1" /> Is fabhalscéal é atá bunaithe ar na carachtair Wotan agus Erda i [[miotaseolaíocht na Lochlannach]] agus ar cheoldráma úd de chuid [[Richard Wagner]], ''Siegfried''.<ref name=":2" /> Tá scéalta Phelot fileata agus áirítear gurb iadsan na cinn is forásaigh agus is liteartha sa seánra.<ref name=":3" /> == Tagairtí == {{Reflist}} == Nascanna amach == * [https://armiarma.eus/maiatz/PelotBiharkoOroitzapenak.htm Bailiúchán iomlán scéalta ''Biharko oroitzapenak''] * Léirmheasanna leabhar: ** [https://kritikak.armiarma.eus/?p=3985 Mikel Antza - san iris ''Susa'' (1986-04)] ** [https://www.argia.eus/argia-astekaria/2531/etorkizunaren-argi-ilunak Amaia Alvarez Uria - sa seachtanán ARGIA (2016-11-27)] * [https://www.argia.eus/argia-astekaria/1081/mayi-peloten-biharko-oroitzapenak Agallamh leis an údar Itxaro Bordak sa bhliain 1985 don seachtanán ''Argia'' maidir leis an leabhar ''Biharko oroitzapenak''] * [https://andima.armiarma.eus/susa/susa1718.htm Agallamh le hItxaro Borda agus le Josu Landa don iris ''Susa'' sa bhliain 1986 mar gheall ar fhoilsiú an leabhair ''Biharko oroitzapenak''.] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]] [[Catagóir:Gearrscéalta]] [[Catagóir:Saothair Bhascaise]] [[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1985]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1980idí]] 9d5dkqn01g73ur7c2q99s9qxifvve9i 0 128351 1327486 1327320 2026-09-06T23:38:17Z Taghdtaighde 60452 Beagán curtha leis 1327486 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar |isbn=978-2-906241-12-1 }} Is úrscéal [[ficsean eolaíochta]] é '''''Teleamarauna''''' <small>(ga: "An Teililíontán")</small> a scríobh {{Interlanguage link|Maddi Pelot|eu|Maddi Pelot}} i m[[An Bhascais|Bascais]],<ref name=":1">{{Citation |last=Galarraga |first=Aritz |title=Bakan ale bitxia |date=2013-06-09 |work=Argia |volume= |issue=2372 |year=2013 |url=https://www.argia.eus/argia-astekaria/2372/teleamarauna |place= |issn=}}</ref> a foilsíodh mar chuid den tsraith Uhargi de chuid {{Interlanguage link|Maiatz (foilsitheoir)|eu|Maiatz (argitaletxea)}} sa bhliain [[1987]].<ref name=":0">{{Citation |last= |first= |title=Teleamarauna|work=Ikas - Euskal pedagogia zerbitzua |url=http://www.ikas.eus/spip.php?page=pmb_notice&id_notice=7146 |language=}}</ref> == Achoimre == Is é príomhthéama an leabhair ná smacht teileapaiteach.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Citation |last=Mendiguren |first=Xabier |title=Teleamarauna |work=Argia |url=https://kritikak.armiarma.eus/?p=3167 |language=}}</ref><ref name=":3">{{Citation |last=Morales |first=Ana |title=ANSIBLEFEST 2018: Hamaika mundu sortzeko jaio gara I |date=2018-10-10 |work=Etzi Portu Maritimoa |url=http://etzi.pm/2018/10/ansiblefest-2018-hamaika-mundu-sortzeko-jaio-gara-i/ |language=}}</ref><ref name=":4">{{Lua idirlín|teideal=Basque SF|url=https://sf-encyclopedia.com/entry/basque_sf|work=sf-encyclopedia.com|dátarochtana=2026-09-06|údar=Villarreal, Mariano|dáta=2021|language=as Béarla}}</ref> Stiúrann carachtar amháin roinnt daoine eile go teileapaiteach chun a leasa féin, is é sin an [[Líon damháin alla|líontán damháin alla]] (''amarauna''), agus tagann siad i gcomhar lena chéile chun troid i gcoinne an [[Damhán alla|damháin alla]] seo.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> I measc théamaí an leabhair tá geopolaitíocht idirphláinéadach agus an iomaíocht le haghaidh smacht ar acmhainní, agus an cúbláil agus an leatrom a bhaineann leis seo.<ref name=":3" /> Tá comhartha ómóis leath-fholaithe do {{Interlanguage link|Joseba Sarrionandia|eu|Joseba Sarrionandia}} sa leabhar.<ref name=":2" /> Creideann {{Interlanguage link|Itxaro Borda|eu|Itxaro Borda}} gur Sarrionandia féin atá faoi deara cuid de na híomhánna san úrscéal agus, cé nár iarr sí ar Mhaddi Peloti riamh, creideann sí go bhfuil a scáth le feiceáil i gceann de na carachtair san úrscéal. Ag an am sin, bhíodh Joseba Sarrionandia ag taisteal ó [[Tír na mBascach Thuaidh|Thuaidh]].<ref name=":3" /> Tá scéalta Phelot fileata agus áirítear gurb iadsan na cinn is forásaigh agus is liteartha sa seánra.<ref name=":4" /> == Tagairtí == {{Reflist}} == Nascanna amach == * Léirmheasanna leabhar: ** [https://kritikak.armiarma.eus/?p=3167 Sa seachtanán ARGIA le Xabier Mendigure (1988-02-21)] ** [https://www.argia.eus/argia-astekaria/2372/teleamarauna Aritz Galarraga sa seachtanán ARGIA (2013-06-09)] {{Rialú údaráis}} [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]] [[Catagóir:Úrscéalta]] [[Catagóir:Saothair Bhascaise]] [[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1987]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1980idí]] 2h8qyx6ypiymjp00fjwwhuj67cqs22h 0 128352 1327483 1327323 2026-09-06T23:37:29Z Taghdtaighde 60452 Roinnt athruithe 1327483 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar |autor=Iban Zaldua |illustrator=Julen Ribas |pagines=48 |isbn=978-84-938938-9-7 }} Is [[úrscéal grafach]] é '''''Azken garaipena''''' <small>([[An Ghaeilge|ga]]: "An Bua Deiridh")</small> a scríobh {{Interlanguage link|Iban Zaldua|eu|Iban Zaldua}} agus a mhaisigh {{Interlanguage link|Julen Ribas|eu|Julen Ribas}}. Tá gnéithe [[ficsean eolaíochta]] agus ''noir'' in éineacht sa scéal seo, a thiteann amach sa bhliain 2052. == Scéal == Construálann ''Azken garaipena'' ''{{Interlanguage link|Ukronia|eu|Ukronia}}'',<ref name=":0">{{Lua idirlín|teideal=Basque SF|url=https://sf-encyclopedia.com/entry/basque_sf|work=sf-encyclopedia.com|dátarochtana=2026-09-06|údar=Villarreal, Mariano|dáta=2021|language=as Béarla}}</ref> is é sin, tá an scéal bunaithe ar an [[imoibriú slabhrúil]] a d'eascródh as eachtra staire amháin a bheith athraithe. Cén sórt staid ina bheadh an domhan sa bhliain 2052 dá mba rud é gur ag [[Adolf Hitler|Hitler]] a bhí an bua sa [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]]? Sin é bunús an úrscéil ghrafaigh. Is í Sigrid Frisch, leifteanant sna póilíní coiriúla, an príomhcharachtar. Caithfidh sí roinnt coireanna mistéireacha san [[An Ghearmáin|Almáin]] a imscrúdú: tosaíonn roinnt coirp ag teacht chun solais agus, rud a chuireann iontas ar gach duine, tá imleacáin orthu. Siúd le heachtra chasta uaidh sin. Tá an [[ficsean eolaíochta]] agus an ''noir'' fite ina chéile sa scéal, ag tairiscint réimse leibhéil léitheoireachta. I measc rudaí eile, tá breathnú siar ar imeachtaí stairiúla, léamh meiti-scéalach, agus an meascán den fhicsean eolaíochta agus den réalachas is déine.<ref name=":1">{{Citation |last=Kultura eta Hizkuntza Politika |first=Kultura sustatu |title=Euskadi Literatura Sariak |date= |page= |pages= |year= |url=http://www.euskadi.eus/web01-a2kulsus/eu/contenidos/informacion/euskadi_litera_2012/eu_literatu/infantile.html |publisher= |language=eu |isbn=}}</ref><ref>{{Citation |title=Iban Zaldua: “El mercado no llega a todos los rincones. Entonces, bueno, hay que introducir la fantasía” |work=www.elsaltodiario.com |url=https://www.elsaltodiario.com/literatura/iban-zaldua-mercado-no-llega-todos-rincones-entonces-bueno-hay-introducir-fantasia |language=es}}</ref> == Gradaim == As ucht an [[Greannán|ghreannáin]] seo, bronnadh Duais Euskadi 2012 ({{Interlanguage link|Euskadi Literatura Sariak|eu|Euskadi Literatura Sariak}})<ref name=":0" /> i gcomhair Litríochta i mBascais do Leanaí agus d'Ógánaigh ar na húdair.<ref name=":1" /> Ba é seo an chéad uair a bronnadh an gradam seo ar ghreannán.<ref>{{Citation |last=E-gorblog |first= |title="Azken garaipena" komikia, 2012ko Euskadi Literatura Sarien euskarazko haur eta gazte literaturazko lanik onenaren saria! |date= |page= |pages= |year= |url=https://eibar.org/blogak/e-gorblog/azken-garaipena-komikia-2012ko-euskadi-literatura-sarien-euskarazko-haur-eta-gazte-literaturazko-lanik-onenaren-saria |publisher= |language= |isbn=}}</ref> Sa bhliain 2013, roghnaigh [https://web.archive.org/web/20171003174510/http://www.oepli.org/eu/oepli OEPLI], an Eagraíocht Spáinneach i gcomhair Leabhair do Pháistí agus d'Ógánaigh, é le haghaidh Liosta Onóra [https://web.archive.org/web/20171003125619/http://www.oepli.org/pag/eu/Sobre-Ibby IBBY]. Roghnaítear naoi saothar ó gach cearn den Spáinn don liosta seo gach re bliain, agus b'é ''Azken garaipena'' an t-aon ghreannán ar an liosta.<ref>{{Citation |last=E-gorblog |first= |title=Beste sari bat "Azken garaipena"rentzat! |date= |page= |pages= |year= |url=https://eibar.org/blogak/e-gorblog/beste-sari-bat-azken-garaipenarentzat |publisher= |language= |isbn=}}</ref> Cé go gcuirtear i láthair é mar shaothar do dhaoine óga, táthar ann a deir gur saothar do dhaoine fásta é.<ref>{{Citation |last=Entzun aldizkaria |first= |title=Azken garaipena |date= |page= |pages= |year= |url=http://www.entzun.com/kritikak/komikiak/azken-garaipena#.WdMspRf9DCJ |publisher= |language= |isbn=}}</ref> Foilsíodh ''Azken garaipena'' den chéad uair mar shraithscéal sa ghreannán ''[[Xabiroi]]'', ach tá sé ar fáil i bhformáid leabhair freisin, arna fhoilsiú ag {{Interlanguage link|Ikastolen Elkartea|eu|Ikastolen Elkartea}}. == Féach freisin == * ''[[Xabiroi]]'' * [[Aonach Greannán Getxo]] * ''[[Na Draoithe (úrscéalta grafacha)|Na Draoithe]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == {{Rialú údaráis}} [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]] [[Catagóir:Úrscéalta grafacha]] [[Catagóir:Coirscéalta]] [[Catagóir:Saothair Bhascaise]] [[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2011]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2010idí]] c29q6l4zohdq7e41yi65i0ziqn8v149 0 128353 1327488 1327324 2026-09-06T23:39:01Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus beagán eile 1327488 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán |preu=€2<ref>{{Cite news|url=http://issuu.com/xabiroi/docs/xabiroi31_w|teideal=Xabiroi: 31. zenbakia, 2014ko otsaila|language=as [[Bascais]]|work=Issuu|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> }} Is [[greannán]] [[An Bhascais|Bascaise]] é '''''Xabiroi''''' <small>([[An Ghaeilge|ga]]: {{Interlanguage link|Goineadóir (iasc)|eu|Xabiroi (arraina)}})</small>.<ref>{{Lua idirlín|url=https://xabiroi.eus/eu/norgara|teideal=Nor gara|language=as [[Bascais]]|work=[[xabiroi.eus]]|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> Foilsíodh an chéad eagrán i mí an Mheithimh [[2005]], agus tá sé á fhoilsiú ag {{Interlanguage link|Ikastolen Elkarteak|eu|Ikastolen Elkarteak}} ó shin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://xabiroi.eus/eu/aurreko-zenbakiak|teideal=Aurreko Zenbakiak|language=as [[Bascais]]|work=[[xabiroi.eus]]|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> Gach trí mhí foilsítear breis agus 30,000 cóip. == Scríbhneoirí agus maisitheoirí<ref>{{Lua idirlín|url=https://xabiroi.eus/eu/Egileak|teideal=Egileak|language=as [[Bascais]]|work=[[xabiroi.eus]]|dátarochtana=2026-09-05}}</ref> == * {{Interlanguage link|Asisko Urmeneta|eu|Asisko Urmeneta}} * {{Interlanguage link|Dani Fano|eu|Dani Fano}} * {{Interlanguage link|Iñaki G. Holgado|eu|Iñaki G. Holgado}} * {{Interlanguage link|Javier de Isusi|eu|Javier de Isusi}} * {{Interlanguage link|Juan Luis Landa|eu|Juan Luis Landa}} * {{Interlanguage link|Julen Ribas|eu|Julen Ribas}} * {{Interlanguage link|Manu Ortega|eu|Manu Ortega}} * {{Interlanguage link|Marko|eu|Marc Armspach}} * {{Interlanguage link|Alex Sanvi|eu|Alex Sanvi}} * {{Interlanguage link|Pako Aristi|eu|Pako Aristi}} * {{Interlanguage link|Eider Rodriguez|eu|Eider Rodriguez}} * {{Interlanguage link|Joxean Muñoz|eu|Joxean Muñoz}} * {{Interlanguage link|Harkaitz Cano|eu|Harkaitz Cano}} * {{Interlanguage link|Raquel Alzate|eu|Raquel Alzate}} * {{Interlanguage link|Zaldieroa|eu|Zaldieroa}} * {{Interlanguage link|Unai Iturriaga|eu|Unai Iturriaga}} * {{Interlanguage link|Aritz Trueba|eu|Aritz Trueba}} == Féach freisin == * [[Aonach Greannán Getxo]] * ''[[Azken garaipena]]'' * ''[[Basolatik berri onik ez]]'' * ''[[Ruaille Buaille (greannáin)|Ruaille Buaille]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} == Nascanna amach == * [https://web.archive.org/web/20100715201214/http://eibar.org/blogak/e-gorblog/archive/2005/06/17/67 "Xabiroi" ar an e-gorblog] {{Síol-nuachtán}} {{Síol-eus}} {{Rialú údaráis}} [[Catagóir:Tréimhseacháin Bhascaise]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Bhascacha]] [[Catagóir:Greannáin]] [[Catagóir:Sraitheanna greannán]] [[Catagóir:Saothair Bhascaise]] [[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]] [[Catagóir:Irisí ficsin thuairimigh]] [[Catagóir:Fantaisíocht]] [[Catagóir:Ficsean uafáis]] [[Catagóir:Ráitheacháin]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2005]] [[Catagóir:Bunaithe sna 2000í]] 9mrgs6p6omwf5brb995vpmp2j133q5h 0 128364 1327407 2026-09-06T18:38:48Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1349224749|Mary Spring Rice]]" 1327407 wikitext text/x-wiki Ba ghníomhaí [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach Éireannach í]] '''Mary Ellen Spring Rice''' (14 Meán Fómhair 1880 – 1 Nollaig 1924) le linn thús an 20ú haois. Bhí baint ghníomhach aici i smuigléireacht gunnaí le linn 1913–14, go háirithe mar chuid de [[Tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair|tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair▼]] == Beathaisnéis == [[Íomhá:Mary_Spring_Rice_and_Molly_Childers_on_board_the_Asgard,_1914.jpg|deas|mion|271x271px| Spring Rice agus Molly Childers ar bord an ''[[Asgard (luamh)|Asgard]]'' le linn [[Tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair|tabhairt i dtír na ngunnaí]].]] Ba í Spring Rice an dara leanbh agus an t-aon iníon a bhí ag an tiarna measartha [[Aontachtóirí na hÉireann|Aontachtach]], Thomas Spring Rice, an dara Barún Monteagle, agus a bhean chéile Elizabeth, an iníon ba shine de chuid an Easpaig Samuel Butcher . <ref name="DIB">{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/rice-mary-ellen-spring-a7658|title=Rice, Mary Ellen Spring|author=Hourican|first=Bridget|date=October 2009|work=Dictionary of Irish Biography|publisher=[[Royal Irish Academy]]|access-date=15 April 2026}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/rice-thomas-spring-a7661#co-subject-A|title=Rice, Thomas Spring|author=Hourican|first=Bridget|date=October 2009|work=Dictionary of Irish Biography|publisher=[[Royal Irish Academy]]|access-date=15 April 2026}}</ref> Tógadh í i dTeach Mount Trenchard in aice le [[Faing]], [[Contae Luimnigh]], áit ar fhás Mary Ellen aníos agus ar fhoghlaim sí Gaeilge líofa. <ref name="DIB" /> Roimh an [[An Chéad Chogadh Domhanda|gCéad Chogadh Domhanda]], d’óstáil Spring Rice go leor go leor cruinnithe de náisiúnaí Éireannach agus [[Conradh na Gaeilge|de Chonradh na Gaeilge]] ina teach. D’fhreastail sí ar chruinnithe Chonradh na Gaeilge i Londain agus i mBaile Átha Cliath, agus rinneadh cara di de chuid an fhigiúir athbheochana Ghaelaigh a raibh tionchar aige, Dubhghlas de hÍde, trína col ceathrar [[Neilí Ní Bhriain|Nelly O'Brien]] . <ref name="Bunbury">{{Cite web-en|url=http://www.turtlebunbury.com/history/history_heroes/hist_hero_mary_springrice.html|title=Mary Spring Rice (1880-1924)|author=Bunbury|first=Turtle|work=Turtle Bunbury|access-date=6 August 2015}}</ref> D’íoc sí freisin as múinteoir Gaeilge a fhostú chun ranganna a thabhairt ina scoil náisiúnta áitiúil. <ref name="DIB" /> Sa bhliain 1910, rinneadh ball luath den Society of the United Irishwomen de Spring Rice agus an bhliain dár gcionn chuaigh sí isteach i bhfeidhmeannas chraobh Luimnigh den eagraíocht. Bhí tionchar ag [[Robert Erskine Childers|Erskine Childers]] ar a náisiúnachas, a bhí ag méadú, a casadh uirthi agus a rinne sí cairdeas leis tar éis di freastal ar ócáid i Halla Westminster leis na United Irishwomen. Díreach roimh thús an chogaidh, bhí Spring Rice ar an gcoiste Angla-Éireannach a bunaíodh i Londain i mBealtaine 1914 chun cabhrú leis na [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|hÓglaigh Éireannacha]] . <ref name="DIB" /> [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh]] [[Catagóir:Básanna i 1924]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1880]] bzd1o0b9ycjdpo9zw8208mq10h574m2 1327409 1327407 2026-09-06T18:41:53Z Ériugena 188 1327409 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba ghníomhaí [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach Éireannach í]] '''Mary Ellen Spring Rice''' (14 Meán Fómhair 1880 – 1 Nollaig 1924) le linn thús an 20ú haois. Bhí baint ghníomhach aici i smuigléireacht gunnaí le linn 1913–14, go háirithe mar chuid de [[Tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair|tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair▼]] == Beathaisnéis == Ba í Spring Rice an dara leanbh agus an t-aon iníon a bhí ag an tiarna measartha [[Aontachtóirí na hÉireann|Aontachtach]], Thomas Spring Rice, an dara Barún Monteagle, agus a bhean chéile Elizabeth, an iníon ba shine de chuid an Easpaig Samuel Butcher . <ref name="DIB">{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/rice-mary-ellen-spring-a7658|title=Rice, Mary Ellen Spring|author=Hourican|first=Bridget|date=October 2009|work=Dictionary of Irish Biography|publisher=[[Royal Irish Academy]]|access-date=15 April 2026}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/rice-thomas-spring-a7661#co-subject-A|title=Rice, Thomas Spring|author=Hourican|first=Bridget|date=October 2009|work=Dictionary of Irish Biography|publisher=[[Royal Irish Academy]]|access-date=15 April 2026}}</ref> Tógadh í i dTeach Mount Trenchard in aice le [[Faing]], [[Contae Luimnigh]], áit ar fhás Mary Ellen aníos agus ar fhoghlaim sí Gaeilge líofa. <ref name="DIB" /> Roimh an [[An Chéad Chogadh Domhanda|gCéad Chogadh Domhanda]], d’óstáil Spring Rice go leor go leor cruinnithe de náisiúnaí Éireannach agus [[Conradh na Gaeilge|de Chonradh na Gaeilge]] ina teach. D’fhreastail sí ar chruinnithe Chonradh na Gaeilge i Londain agus i mBaile Átha Cliath, agus rinneadh cara di de chuid an fhigiúir athbheochana Ghaelaigh a raibh tionchar aige, Dubhghlas de hÍde, trína col ceathrar [[Neilí Ní Bhriain|Nelly O'Brien]] . <ref name="Bunbury">{{Cite web-en|url=http://www.turtlebunbury.com/history/history_heroes/hist_hero_mary_springrice.html|title=Mary Spring Rice (1880-1924)|author=Bunbury|first=Turtle|work=Turtle Bunbury|access-date=6 August 2015}}</ref> D’íoc sí freisin as múinteoir Gaeilge a fhostú chun ranganna a thabhairt ina scoil náisiúnta áitiúil. <ref name="DIB" /> Sa bhliain 1910, rinneadh ball luath den Society of the United Irishwomen de Spring Rice agus an bhliain dár gcionn chuaigh sí isteach i bhfeidhmeannas chraobh Luimnigh den eagraíocht. Bhí tionchar ag [[Robert Erskine Childers|Erskine Childers]] ar a náisiúnachas, a bhí ag méadú, a casadh uirthi agus a rinne sí cairdeas leis tar éis di freastal ar ócáid i Halla Westminster leis na United Irishwomen. Díreach roimh thús an chogaidh, bhí Spring Rice ar an gcoiste Angla-Éireannach a bunaíodh i Londain i mBealtaine 1914 chun cabhrú leis na [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|hÓglaigh Éireannacha]]. ==Tagairtí== [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh]] [[Catagóir:Básanna i 1924]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1880]] cbq2u3ibs11vijpo70baahnfz3yp79v 1327412 1327409 2026-09-06T19:01:08Z Ériugena 188 1327412 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba ghníomhaí [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach Éireannach í]] '''Mary Ellen Spring Rice''' (14 Meán Fómhair 1880 – 1 Nollaig 1924) le linn thús an 20ú haois. Bhí baint ghníomhach aici i smuigléireacht gunnaí le linn 1913–14, go háirithe mar chuid de [[Tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair|tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair▼]] == Beathaisnéis == Ba í Spring Rice an dara leanbh agus an t-aon iníon a bhí ag an tiarna measartha [[Aontachtóirí na hÉireann|Aontachtach]], Thomas Spring Rice, an dara Barún Monteagle, agus a bhean chéile Elizabeth, an iníon ba shine de chuid an Easpaig Samuel Butcher . <ref name="DIB">{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/rice-mary-ellen-spring-a7658|title=Rice, Mary Ellen Spring|author=Hourican|first=Bridget|date=October 2009|work=Dictionary of Irish Biography|publisher=[[Royal Irish Academy]]|access-date=15 April 2026}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/rice-thomas-spring-a7661#co-subject-A|title=Rice, Thomas Spring|author=Hourican|first=Bridget|date=October 2009|work=Dictionary of Irish Biography|publisher=[[Royal Irish Academy]]|access-date=15 April 2026}}</ref> Tógadh í i dTeach Mount Trenchard in aice le [[Faing]], [[Contae Luimnigh]], áit ar fhás Mary Ellen aníos agus ar fhoghlaim sí Gaeilge líofa. <ref name="DIB" /> Roimh an [[An Chéad Chogadh Domhanda|gCéad Chogadh Domhanda]], d’óstáil Spring Rice go leor go leor cruinnithe de náisiúnaí Éireannach agus [[Conradh na Gaeilge|de Chonradh na Gaeilge]] ina teach. D’fhreastail sí ar chruinnithe Chonradh na Gaeilge i Londain agus i mBaile Átha Cliath, agus rinneadh cara di de chuid an fhigiúir athbheochana Ghaelaigh a raibh tionchar aige, Dubhghlas de hÍde, trína col ceathrar [[Neilí Ní Bhriain|Nelly O'Brien]] . <ref name="Bunbury">{{Cite web-en|url=http://www.turtlebunbury.com/history/history_heroes/hist_hero_mary_springrice.html|title=Mary Spring Rice (1880-1924)|author=Bunbury|first=Turtle|work=Turtle Bunbury|access-date=6 August 2015}}</ref> D’íoc sí freisin as múinteoir Gaeilge a fhostú chun ranganna a thabhairt ina scoil náisiúnta áitiúil. <ref name="DIB" /> Sa bhliain 1910, rinneadh ball luath den Society of the United Irishwomen de Spring Rice agus an bhliain dár gcionn chuaigh sí isteach i bhfeidhmeannas chraobh Luimnigh den eagraíocht. Bhí tionchar ag [[Robert Erskine Childers|Erskine Childers]] ar a náisiúnachas, a bhí ag méadú, a casadh uirthi agus a rinne sí cairdeas leis tar éis di freastal ar ócáid i Halla Westminster leis na United Irishwomen. Díreach roimh thús an chogaidh, bhí Spring Rice ar an gcoiste Angla-Éireannach a bunaíodh i Londain i mBealtaine 1914 chun cabhrú leis na [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|hÓglaigh Éireannacha]]. ==Smuigléireacht gunnaí== Ba trína nasc le hÓglaigh na hÉireann a bhí Spring Rice páirteach go gníomhach i smuigléireacht gunnaí,i rith 1913 agus 1914, go háirithe i dtabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair.<ref name="Martin, Francis Xavier 1964">Martin, Francis Xavier, 1922–2000 (ed.). The Howth gun-running and the Kilcoole gun-running, 1914 [Recollections and documents]; foreword by Eamon de Valera. Dublin: Browne and Nolan, (1964)</ref><ref>Bruce Nelson, ''Irish Nationalists and the Making of the Irish Race'' (Princeton University Press, 13 May 2012), 300.</ref> Is éard a bhí i gceist leis seo ná airm a sheoladh ón nGearmáin go hÉirinn le húsáid in éirí amach Éireannach. In éineacht le Molly Childers, bhailigh sí £ 2,000 i dtreo 900 raidhfil Mauser a cheannach ón nGearmáin, agus baineadh úsáid as cuid mhaith acu in Éirí Amach na Cásca 1916. Sheol Spring Rice ar an Asgard chun na gunnaí a bhailiú agus chabhraigh sé chun iad a dhíluchtú in Éirinn. Le linn Chogadh Neamhspleáchais na hÉireann, cheadaigh sí dá teach Mount Trenchard a bheith in úsáid mar theach sábháilte ag trodaithe de chuid Arm Poblachtach na hÉireann agus baineadh úsáid as an mbád teaghlaigh chun fir agus airm a iompar thar Inbhear na Sionainne .[ 1]rs .[ 2] Ba trína nasc le hÓglaigh na hÉireann a bhí Spring Rice páirteach go gníomhach i ngunna-rith le linn 1913 agus 1914, go háirithe gunna-rith Bhinn Éadair.[5][6] Bhí baint aige sin le cabhrú le hairm a sheoladh ón nGearmáin go hÉirinn le húsáid in éirí amach Éireannach. In éineacht le Molly Childers, bhailigh sí £2,000 i dtreo 900 raidhfil Mauser a cheannach ón nGearmáin, agus úsáideadh cuid mhór díobh in Éirí Amach na Cásca 1916. Sheol Spring Rice ar an Asgard chun na gunnaí a bhailiú agus chabhraigh sí lena ndíluchtú in Éirinn.<ref>Peter Murtagh, [http://www.irishtimes.com/culture/heritage/equally-audacious-the-kilcoole-gun-running-1.1869586 'Equally audacious: the Kilcoole gun-running'], ''The Irish Times'' (19 July 2014).</ref> Le linn Chogadh na Saoirse, cheadaigh sí a teach i Mount Trenchard a úsáid mar theach sábháilte ag trodaithe an IRA agus úsáideadh bád an teaghlaigh chun fir agus airm a iompar thar Inbhear na Sionainne. <ref name="limerickcity.ie"/> ==Tagairtí== [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Luimnigh]] [[Catagóir:Básanna i 1924]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1880]] qcchjl7a0mtndmcwljeyizfy9ldxrgi 1327413 1327412 2026-09-06T19:08:56Z Ériugena 188 1327413 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba ghníomhaí [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach Éireannach í]] '''Mary Ellen Spring Rice''' (14 Meán Fómhair 1880 – 1 Nollaig 1924) le linn thús an 20ú haois. Bhí baint ghníomhach aici i smuigléireacht gunnaí le linn 1913–14, go háirithe mar chuid de [[Tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair|tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair▼]] == Beathaisnéis == Ba í Spring Rice an dara leanbh agus an t-aon iníon a bhí ag an tiarna measartha [[Aontachtóirí na hÉireann|Aontachtach]], Thomas Spring Rice, an dara Barún Monteagle, agus a bhean chéile Elizabeth, an iníon ba shine de chuid an Easpaig Samuel Butcher . <ref name="DIB">{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/rice-mary-ellen-spring-a7658|title=Rice, Mary Ellen Spring|author=Hourican|first=Bridget|date=October 2009|work=Dictionary of Irish Biography|publisher=[[Royal Irish Academy]]|access-date=15 April 2026}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/rice-thomas-spring-a7661#co-subject-A|title=Rice, Thomas Spring|author=Hourican|first=Bridget|date=October 2009|work=Dictionary of Irish Biography|publisher=[[Royal Irish Academy]]|access-date=15 April 2026}}</ref> Tógadh í i dTeach Mount Trenchard in aice le [[Faing]], [[Contae Luimnigh]], áit ar fhás Mary Ellen aníos agus ar fhoghlaim sí Gaeilge líofa. <ref name="DIB" /> Roimh an [[An Chéad Chogadh Domhanda|gCéad Chogadh Domhanda]], d’óstáil Spring Rice go leor go leor cruinnithe de náisiúnaí Éireannach agus [[Conradh na Gaeilge|de Chonradh na Gaeilge]] ina teach. D’fhreastail sí ar chruinnithe Chonradh na Gaeilge i Londain agus i mBaile Átha Cliath, agus rinneadh cara di de chuid an fhigiúir athbheochana Ghaelaigh a raibh tionchar aige, Dubhghlas de hÍde, trína col ceathrar [[Neilí Ní Bhriain|Nelly O'Brien]] . <ref name="Bunbury">{{Cite web-en|url=http://www.turtlebunbury.com/history/history_heroes/hist_hero_mary_springrice.html|title=Mary Spring Rice (1880-1924)|author=Bunbury|first=Turtle|work=Turtle Bunbury|access-date=6 August 2015}}</ref> D’íoc sí freisin as múinteoir Gaeilge a fhostú chun ranganna a thabhairt ina scoil náisiúnta áitiúil. <ref name="DIB" /> Sa bhliain 1910, rinneadh ball luath den Society of the United Irishwomen de Spring Rice agus an bhliain dár gcionn chuaigh sí isteach i bhfeidhmeannas chraobh Luimnigh den eagraíocht. Bhí tionchar ag [[Robert Erskine Childers|Erskine Childers]] ar a náisiúnachas, a bhí ag méadú, a casadh uirthi agus a rinne sí cairdeas leis tar éis di freastal ar ócáid i Halla Westminster leis na United Irishwomen. Díreach roimh thús an chogaidh, bhí Spring Rice ar an gcoiste Angla-Éireannach a bunaíodh i Londain i mBealtaine 1914 chun cabhrú leis na [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|hÓglaigh Éireannacha]]. ==Smuigléireacht gunnaí== Ba trína nasc le hÓglaigh na hÉireann a bhí Spring Rice páirteach go gníomhach i smuigléireacht gunnaí,i rith 1913 agus 1914, go háirithe i dtabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair.<ref name="Martin, Francis Xavier 1964">Martin, Francis Xavier, 1922–2000 (ed.). The Howth gun-running and the Kilcoole gun-running, 1914 [Recollections and documents]; foreword by Eamon de Valera. Dublin: Browne and Nolan, (1964)</ref><ref>Bruce Nelson, ''Irish Nationalists and the Making of the Irish Race'' (Princeton University Press, 13 May 2012), 300.</ref> Is éard a bhí i gceist leis seo ná airm a sheoladh ón nGearmáin go hÉirinn le húsáid in éirí amach Éireannach. In éineacht le Molly Childers, bhailigh sí £ 2,000 i dtreo 900 raidhfil Mauser a cheannach ón nGearmáin, agus baineadh úsáid as cuid mhaith acu in Éirí Amach na Cásca 1916. Sheol Spring Rice ar an Asgard chun na gunnaí a bhailiú agus chabhraigh sé chun iad a dhíluchtú in Éirinn. Le linn Chogadh Neamhspleáchais na hÉireann, cheadaigh sí dá teach Mount Trenchard a bheith in úsáid mar theach sábháilte ag trodaithe de chuid Arm Poblachtach na hÉireann agus baineadh úsáid as an mbád teaghlaigh chun fir agus airm a iompar thar Inbhear na Sionainne .[ 1]rs .[ 2] Ba trína nasc le hÓglaigh na hÉireann a bhí Spring Rice páirteach go gníomhach i ngunna-rith le linn 1913 agus 1914, go háirithe gunna-rith Bhinn Éadair.[5][6] Bhí baint aige sin le cabhrú le hairm a sheoladh ón nGearmáin go hÉirinn le húsáid in éirí amach Éireannach. In éineacht le Molly Childers, bhailigh sí £2,000 i dtreo 900 raidhfil Mauser a cheannach ón nGearmáin, agus úsáideadh cuid mhór díobh in Éirí Amach na Cásca 1916. Sheol Spring Rice ar an Asgard chun na gunnaí a bhailiú agus chabhraigh sí lena ndíluchtú in Éirinn.<ref>Peter Murtagh, [http://www.irishtimes.com/culture/heritage/equally-audacious-the-kilcoole-gun-running-1.1869586 'Equally audacious: the Kilcoole gun-running'], ''The Irish Times'' (19 July 2014).</ref> Le linn Chogadh na Saoirse, cheadaigh sí a teach i Mount Trenchard a úsáid mar theach sábháilte ag trodaithe an IRA agus úsáideadh bád an teaghlaigh chun fir agus airm a iompar thar Inbhear na Sionainne. ==Tagairtí== [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1880]] [[Catagóir:Daoine a fuair bás i 1924]] [[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha Protastúnacha]] [[Catagóir:Teaghlach Spring|Mary]] [[Catagóir:Iníonacha barún]] [[Catagóir:Daoine ó Chontae Luimnigh]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Mná gníomhacha Éireannacha]] 9kih2b9bhl19k42r3yrg262iuykn798 1327513 1327413 2026-09-07T11:46:06Z Ériugena 188 1327513 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba ghníomhaí [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach Éireannach í]] '''Mary Ellen Spring Rice''' (14 Meán Fómhair 1880 – 1 Nollaig 1924) le linn thús an 20ú haois. Bhí baint ghníomhach aici i smuigléireacht gunnaí le linn 1913–14, go háirithe mar chuid de [[Tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair|tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair▼]] == Beathaisnéis == Ba í Spring Rice an dara leanbh agus an t-aon iníon a bhí ag an tiarna measartha [[Aontachtóirí na hÉireann|Aontachtach]], Thomas Spring Rice, an dara Barún Monteagle, agus a bhean chéile Elizabeth, an iníon ba shine de chuid an Easpaig Samuel Butcher . <ref name="DIB">{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/rice-mary-ellen-spring-a7658|title=Rice, Mary Ellen Spring|author=Hourican|first=Bridget|date=October 2009|work=Dictionary of Irish Biography|publisher=[[Royal Irish Academy]]|access-date=15 April 2026}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/rice-thomas-spring-a7661#co-subject-A|title=Rice, Thomas Spring|author=Hourican|first=Bridget|date=October 2009|work=Dictionary of Irish Biography|publisher=[[Royal Irish Academy]]|access-date=15 April 2026}}</ref> Tógadh í i dTeach Mount Trenchard in aice le [[Faing]], [[Contae Luimnigh]], áit ar fhás Mary Ellen aníos agus ar fhoghlaim sí Gaeilge líofa. <ref name="DIB" /> Roimh an [[An Chéad Chogadh Domhanda|gCéad Chogadh Domhanda]], d’óstáil Spring Rice go leor go leor cruinnithe de náisiúnaí Éireannach agus [[Conradh na Gaeilge|de Chonradh na Gaeilge]] ina teach. D’fhreastail sí ar chruinnithe Chonradh na Gaeilge i Londain agus i mBaile Átha Cliath, agus rinneadh cara di de chuid an fhigiúir athbheochana Ghaelaigh a raibh tionchar aige, Dubhghlas de hÍde, trína col ceathrar [[Neilí Ní Bhriain|Nelly O'Brien]] . <ref name="Bunbury">{{Cite web-en|url=http://www.turtlebunbury.com/history/history_heroes/hist_hero_mary_springrice.html|title=Mary Spring Rice (1880-1924)|author=Bunbury|first=Turtle|work=Turtle Bunbury|access-date=6 August 2015}}</ref> D’íoc sí freisin as múinteoir Gaeilge a fhostú chun ranganna a thabhairt ina scoil náisiúnta áitiúil. <ref name="DIB" /> Sa bhliain 1910, rinneadh ball luath den Society of the United Irishwomen de Spring Rice agus an bhliain dár gcionn chuaigh sí isteach i bhfeidhmeannas chraobh Luimnigh den eagraíocht. Bhí tionchar ag [[Robert Erskine Childers|Erskine Childers]] ar a náisiúnachas, a bhí ag méadú, a casadh uirthi agus a rinne sí cairdeas leis tar éis di freastal ar ócáid i Halla Westminster leis na United Irishwomen. Díreach roimh thús an chogaidh, bhí Spring Rice ar an gcoiste Angla-Éireannach a bunaíodh i Londain i mBealtaine 1914 chun cabhrú leis na [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|hÓglaigh Éireannacha]]. ==Smuigléireacht gunnaí== Ba trína nasc le hÓglaigh na hÉireann a bhí Spring Rice páirteach go gníomhach i smuigléireacht gunnaí,i rith 1913 agus 1914, go háirithe i dtabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair.<ref name="Martin, Francis Xavier 1964">Martin, Francis Xavier, 1922–2000 (ed.). The Howth gun-running and the Kilcoole gun-running, 1914 [Recollections and documents]; foreword by Eamon de Valera. Dublin: Browne and Nolan, (1964)</ref><ref>Bruce Nelson, ''Irish Nationalists and the Making of the Irish Race'' (Princeton University Press, 13 May 2012), 300.</ref> Is éard a bhí i gceist leis seo ná airm a sheoladh ón nGearmáin go hÉirinn le húsáid in éirí amach Éireannach. In éineacht le Molly Childers, bhailigh sí £ 2,000 i dtreo 900 raidhfil Mauser a cheannach ón nGearmáin, agus baineadh úsáid as cuid mhaith acu in Éirí Amach na Cásca 1916. Sheol Spring Rice ar an Asgard chun na gunnaí a bhailiú agus chabhraigh sé chun iad a dhíluchtú in Éirinn. Le linn Chogadh Neamhspleáchais na hÉireann, cheadaigh sí dá teach Mount Trenchard a bheith in úsáid mar theach sábháilte ag trodaithe de chuid Arm Poblachtach na hÉireann agus baineadh úsáid as an mbád teaghlaigh chun fir agus airm a iompar thar Inbhear na Sionainne .[ 1]rs .[ 2] Ba trína nasc le hÓglaigh na hÉireann a bhí Spring Rice páirteach go gníomhach i ngunna-rith le linn 1913 agus 1914, go háirithe gunna-rith Bhinn Éadair.[5][6] Bhí baint aige sin le cabhrú le hairm a sheoladh ón nGearmáin go hÉirinn le húsáid in éirí amach Éireannach. In éineacht le Molly Childers, bhailigh sí £2,000 i dtreo 900 raidhfil Mauser a cheannach ón nGearmáin, agus úsáideadh cuid mhór díobh in Éirí Amach na Cásca 1916. Sheol Spring Rice ar an Asgard chun na gunnaí a bhailiú agus chabhraigh sí lena ndíluchtú in Éirinn.<ref>Peter Murtagh, [http://www.irishtimes.com/culture/heritage/equally-audacious-the-kilcoole-gun-running-1.1869586 'Equally audacious: the Kilcoole gun-running'], ''The Irish Times'' (19 July 2014).</ref> Le linn Chogadh na Saoirse, cheadaigh sí a teach i Mount Trenchard a úsáid mar theach sábháilte ag trodaithe an IRA agus úsáideadh bád an teaghlaigh chun fir agus airm a iompar thar Inbhear na Sionainne. ==Bás== Sa bhliain 1923, thosaigh Rís ag fulaingt leis an eitinn, agus fuair sé bás i sanatóir i [[Clwyd]] sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]], ar 1 Nollaig 1924.<ref>{{Cite web |last=O’Donnell |first=Padraig |date=2024-12-04 |teideal=Remembering Foynes' Mary Spring Rice on the 100th anniversary of her death |url=https://www.limerickleader.ie/news/home/1672180/remembering-foynes-mary-spring-rice-on-the-100th-anniversay-of-her-death.html |access-date=2024-12-06 |website=www.limerickleader.ie |language=en}}</ref>Cuireadh í i Mount Trenchard, Leamhchoill, [[Contae Luimnigh]], [[Éire]]. Nuair a shroich a cónra stáisiún traenach [[Faing|Fhainge]] ar 4 Nollaig 1924 chuir roinnt ball den chumann fáilte roimpi, baill de [[Ceardchumann Iompair agus Ilsaothair na hÉireann|Cheardchumann Iompair agus Ilsaothair na hÉireann]] (I.T.G.W.U.) Craobh Fhainge ina measc, agus iad i bhfoirmíocht mhíleata.[2] An lá dár gcionn, d'fhreastail Craobh Fhainge go huile is go hiomlán ar an tsochraid. <ref>''Limerick Leader'', 13 December 1924</ref> Tá a portráid ghrianghraf fótagrafach, mar chailín óg le Eveleen Myers, i mbailiúchán an National Portrait Gallery, Londain.<ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=1890 |teideal=Hon. Mary Ellen Spring-Rice |url=https://www.npg.org.uk/collections/search/portrait/mw135336/Hon-Mary-Ellen-Spring-Rice |website=npg.org.uk |location=London |publisher=[[National Portrait Gallery, London]] |access-date=15 April 2026}}</ref> ==Tagairtí== [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1880]] [[Catagóir:Daoine a fuair bás i 1924]] [[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha Protastúnacha]] [[Catagóir:Teaghlach Spring|Mary]] [[Catagóir:Iníonacha barún]] [[Catagóir:Daoine ó Chontae Luimnigh]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Mná gníomhacha Éireannacha]] c6p851eclr9be1xe90iq81g8zm1gq9r 1327515 1327513 2026-09-07T11:54:27Z Ériugena 188 1327515 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba ghníomhaí [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach Éireannach í]] '''Mary Ellen Spring Rice''' (14 Meán Fómhair 1880 – 1 Nollaig 1924) le linn thús an 20ú haois. Bhí baint ghníomhach aici i smuigléireacht gunnaí le linn 1913–14, go háirithe mar chuid de [[Tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair|tabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair▼]] == Beathaisnéis == Ba í Spring Rice an dara leanbh agus an t-aon iníon a bhí ag an tiarna measartha [[Aontachtóirí na hÉireann|Aontachtach]], Thomas Spring Rice, an dara Barún Monteagle, agus a bhean chéile Elizabeth, an iníon ba shine de chuid an Easpaig Samuel Butcher . <ref name="DIB">{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/rice-mary-ellen-spring-a7658|title=Rice, Mary Ellen Spring|author=Hourican|first=Bridget|date=October 2009|work=Dictionary of Irish Biography|publisher=[[Royal Irish Academy]]|access-date=15 April 2026}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/rice-thomas-spring-a7661#co-subject-A|title=Rice, Thomas Spring|author=Hourican|first=Bridget|date=October 2009|work=Dictionary of Irish Biography|publisher=[[Royal Irish Academy]]|access-date=15 April 2026}}</ref> Tógadh í i dTeach Mount Trenchard in aice le [[Faing]], [[Contae Luimnigh]], áit ar fhás Mary Ellen aníos agus ar fhoghlaim sí Gaeilge líofa. <ref name="DIB" /> Roimh an [[An Chéad Chogadh Domhanda|gCéad Chogadh Domhanda]], d’óstáil Spring Rice go leor go leor cruinnithe de náisiúnaí Éireannach agus [[Conradh na Gaeilge|de Chonradh na Gaeilge]] ina teach. D’fhreastail sí ar chruinnithe Chonradh na Gaeilge i Londain agus i mBaile Átha Cliath, agus rinneadh cara di de chuid an fhigiúir athbheochana Ghaelaigh a raibh tionchar aige, Dubhghlas de hÍde, trína col ceathrar [[Neilí Ní Bhriain|Nelly O'Brien]] . <ref name="Bunbury">{{Cite web-en|url=http://www.turtlebunbury.com/history/history_heroes/hist_hero_mary_springrice.html|title=Mary Spring Rice (1880-1924)|author=Bunbury|first=Turtle|work=Turtle Bunbury|access-date=6 August 2015}}</ref> D’íoc sí freisin as múinteoir Gaeilge a fhostú chun ranganna a thabhairt ina scoil náisiúnta áitiúil. <ref name="DIB" /> Sa bhliain 1910, rinneadh ball luath den Society of the United Irishwomen de Spring Rice agus an bhliain dár gcionn chuaigh sí isteach i bhfeidhmeannas chraobh Luimnigh den eagraíocht. Bhí tionchar ag [[Robert Erskine Childers|Erskine Childers]] ar a náisiúnachas, a bhí ag méadú, a casadh uirthi agus a rinne sí cairdeas leis tar éis di freastal ar ócáid i Halla Westminster leis na United Irishwomen. Díreach roimh thús an chogaidh, bhí Spring Rice ar an gcoiste Angla-Éireannach a bunaíodh i Londain i mBealtaine 1914 chun cabhrú leis na [[Óglaigh na hÉireann (1913-1919)|hÓglaigh Éireannacha]]. ==Smuigléireacht gunnaí== Ba trína nasc le hÓglaigh na hÉireann a bhí Spring Rice páirteach go gníomhach i smuigléireacht gunnaí,i rith 1913 agus 1914, go háirithe i dtabhairt i dtír na ngunnaí i mBinn Éadair.<ref name="Martin, Francis Xavier 1964">Martin, Francis Xavier, 1922–2000 (ed.). The Howth gun-running and the Kilcoole gun-running, 1914 [Recollections and documents]; foreword by Eamon de Valera. Dublin: Browne and Nolan, (1964)</ref><ref>Bruce Nelson, ''Irish Nationalists and the Making of the Irish Race'' (Princeton University Press, 13 May 2012), 300.</ref> Is éard a bhí i gceist leis seo ná airm a sheoladh ón nGearmáin go hÉirinn le húsáid in éirí amach Éireannach. In éineacht le Molly Childers, bhailigh sí £ 2,000 i dtreo 900 raidhfil Mauser a cheannach ón nGearmáin, agus baineadh úsáid as cuid mhaith acu in Éirí Amach na Cásca 1916. Sheol Spring Rice ar an Asgard chun na gunnaí a bhailiú agus chabhraigh sé chun iad a dhíluchtú in Éirinn. Le linn Chogadh Neamhspleáchais na hÉireann, cheadaigh sí dá teach Mount Trenchard a bheith in úsáid mar theach sábháilte ag trodaithe de chuid Arm Poblachtach na hÉireann agus baineadh úsáid as an mbád teaghlaigh chun fir agus airm a iompar thar Inbhear na Sionainne .[ 1]rs .[ 2] Ba trína nasc le hÓglaigh na hÉireann a bhí Spring Rice páirteach go gníomhach i ngunna-rith le linn 1913 agus 1914, go háirithe gunna-rith Bhinn Éadair.[5][6] Bhí baint aige sin le cabhrú le hairm a sheoladh ón nGearmáin go hÉirinn le húsáid in éirí amach Éireannach. In éineacht le Molly Childers, bhailigh sí £2,000 i dtreo 900 raidhfil Mauser a cheannach ón nGearmáin, agus úsáideadh cuid mhór díobh in Éirí Amach na Cásca 1916. Sheol Spring Rice ar an Asgard chun na gunnaí a bhailiú agus chabhraigh sí lena ndíluchtú in Éirinn.<ref>Peter Murtagh, [http://www.irishtimes.com/culture/heritage/equally-audacious-the-kilcoole-gun-running-1.1869586 'Equally audacious: the Kilcoole gun-running'], ''The Irish Times'' (19 July 2014).</ref> Le linn Chogadh na Saoirse, cheadaigh sí a teach i Mount Trenchard a úsáid mar theach sábháilte ag trodaithe an IRA agus úsáideadh bád an teaghlaigh chun fir agus airm a iompar thar Inbhear na Sionainne. ==Bás== Sa bhliain 1923, thosaigh Rís ag fulaingt leis an eitinn, agus fuair sé bás i sanatóir i [[Clwyd]] sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]], ar 1 Nollaig 1924.<ref>{{Cite web |last=O’Donnell |first=Padraig |date=2024-12-04 |teideal=Remembering Foynes' Mary Spring Rice on the 100th anniversary of her death |url=https://www.limerickleader.ie/news/home/1672180/remembering-foynes-mary-spring-rice-on-the-100th-anniversay-of-her-death.html |access-date=2024-12-06 |website=www.limerickleader.ie |language=en}}</ref>Cuireadh í i Mount Trenchard, Leamhchoill, [[Contae Luimnigh]], [[Éire]]. Nuair a shroich a cónra stáisiún traenach [[Faing|Fhainge]] ar 4 Nollaig 1924 chuir roinnt ball den chumann fáilte roimpi, baill de [[Ceardchumann Iompair agus Ilsaothair na hÉireann|Cheardchumann Iompair agus Ilsaothair na hÉireann]] (I.T.G.W.U.) Craobh Fhainge ina measc, agus iad i bhfoirmíocht mhíleata.[2] An lá dár gcionn, d'fhreastail Craobh Fhainge go huile is go hiomlán ar an tsochraid. <ref>''Limerick Leader'', 13 December 1924</ref> Tá a portráid ghrianghraf fótagrafach, mar chailín óg le Eveleen Myers, i mbailiúchán an National Portrait Gallery, Londain.<ref>{{cite web |author=<!-- not stated --> |date=1890 |teideal=Hon. Mary Ellen Spring-Rice |url=https://www.npg.org.uk/collections/search/portrait/mw135336/Hon-Mary-Ellen-Spring-Rice |website=npg.org.uk |location=London |publisher=[[National Portrait Gallery, London]] |access-date=15 April 2026}}</ref> ==Naisc sheachtracha== * [https://www.findagrave.com/memorial/151017838/mary-ellen-spring-rice Mary Spring Rice Find a Grave|151017838] ==Tagairtí== [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1880]] [[Catagóir:Daoine a fuair bás i 1924]] [[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha Protastúnacha]] [[Catagóir:Teaghlach Spring|Mary]] [[Catagóir:Iníonacha barún]] [[Catagóir:Daoine ó Chontae Luimnigh]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Mná gníomhacha Éireannacha]] s376mcz7hw6f9gt12z9wgneunz9bo5h 0 128365 1327419 2026-09-06T21:29:19Z TGcoa 21229 Ag athdhíriú go [[Inse Shealtainn]] 1327419 wikitext text/x-wiki #athsheoladh[[Inse Shealtainn]] 1p9p85rfp8fh22552nxyzwqilvs7a9j 0 128366 1327425 2026-09-06T22:13:24Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le 'Bhunaigh an tUrramach [[Edward Nangle]] an Misean Protastúnach, '''Misean Acla''',<ref>i mBéarla, ''Achill Mission Colony''</ref> in 1831 agus é ina chuspóir an daonra Caitliceach a iompú ina bProtastúnaigh. == Féach freisin == * [[Tadhg Ó Coinnialláin]], scolaire == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Acaill]] [[Catagóir:19ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Soiscéalaíocht]]' 1327425 wikitext text/x-wiki Bhunaigh an tUrramach [[Edward Nangle]] an Misean Protastúnach, '''Misean Acla''',<ref>i mBéarla, ''Achill Mission Colony''</ref> in 1831 agus é ina chuspóir an daonra Caitliceach a iompú ina bProtastúnaigh. == Féach freisin == * [[Tadhg Ó Coinnialláin]], scolaire == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Acaill]] [[Catagóir:19ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Soiscéalaíocht]] kjfxs9sohtq07ae3qhs9f1poo0bdpvr 1327426 1327425 2026-09-06T22:13:41Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Achill Mission Colony]] go [[Misean Acla]] 1327425 wikitext text/x-wiki Bhunaigh an tUrramach [[Edward Nangle]] an Misean Protastúnach, '''Misean Acla''',<ref>i mBéarla, ''Achill Mission Colony''</ref> in 1831 agus é ina chuspóir an daonra Caitliceach a iompú ina bProtastúnaigh. == Féach freisin == * [[Tadhg Ó Coinnialláin]], scolaire == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Acaill]] [[Catagóir:19ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Soiscéalaíocht]] kjfxs9sohtq07ae3qhs9f1poo0bdpvr 1327428 1327426 2026-09-06T22:20:25Z TGcoa 21229 1327428 wikitext text/x-wiki Bhunaigh an tUrramach [[Edward Nangle]] an Misean Protastúnach, '''Misean Acla''',<ref>i mBéarla, ''Achill Mission Colony''</ref> in 1831 agus é ina chuspóir an daonra Caitliceach a iompú ina bProtastúnaigh. == An misean == Tháinig Nangle go hAcaill in 1831. Bhíothas tar éis coiste a bhunú i mBaile Átha Cliath chun misean a bhunú ann-.<ref>"…the first missionary settlement which had ever been established among the native Irish using the Irish language" dar le Nangle.</ref> Ar an long in éindí le Nangle bhí lasta min choirce le teacht i gcabhair orthu siúd a bhí ag fáil bháis den ocras. Cheannaigh an Misean 130 acra talún ar 90 punt. Thógadar feirm agus tosaíodh ar na foirgnimh eile. Osclaíodh scoil i Sliabh Mór in 1834. Bhí 43 dalta scoile ag freastal uirthi faoin Nollaig. Faoi 1835 bhí scoileanna i nDumha Goirt, Sliabh Mór, An Caiseal agus an Caol agus 420 dalta scoile ag freastal orthu.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/salann-souperism-stair-agus-an-chead-mhisean-gaeilge-ar-oilean-acla/|teideal=Salann, ‘souperism’, stair agus an chéad mhisean ‘Gaeilge’ ar Oileán Acla|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=8 Feabhra 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-06}}</ref> In 1848 thug an tOirmhinneach Plunkett, Easpag Thuama cuairt ar an misean, ar an dílleachtlann, agus ar na scoileanna- a raibh 2,000 dalta iontu faoin am sin. In 1855 osclaíodh Séipéal San Tomás. I measc na n-oibreacha éagsúla a bhí ar siúl ag an misean bhí foilsiú an Achill Missionary Herald, páipéar a cuireadh amach gach mí in éineacht le leabhair agus ábhar clóite eile. Ba i nGaeilge a bhí na leabhair urnaí agus an Bíobla. Tá an teach inar foilsíodh iad fós ann. Bhí clinic agus dochtúir ann mar chuid den mhisean freisin. Tógadh céibheanna ar mhaithe leis an iascaireacht. Bhunaigh Nangle scoileanna eile ar an oileán freisin mar fhreagairt do Mhisean soiscéalach Eaglais na hÉireann. Bhí a scoil, a otharlann, a mhuileann agus a chlóphreas féin ag an misean a rinne an ''Achill Missionary Herald'' a tháirgeadh. <ref name=":0" /> Dúnadh Misean Acla in 1886, 3 bliana i ndiaidh go bhfuair Nangle bás.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.mayo.ie/ga-ie/library/local-history/historical-events/religion|teideal=Reiligiún|language=ga|work=MayoCoCo|dátarochtana=2026-09-06}}</ref> == Cur in aghaidh == D’eascair coimhlint as seo le hArd-Easpag Thuama, John MacHale, a chuir go mór in aghaidh ghníomhaíochtaí iompaithe an Urramaigh Nangle. Thug sé cuairt oifigiúil ar Acaill in 1854 agus bhunaigh sé scoil agus mainistir Chaitliceach ag Bun an Churraigh, a bhí á riar ag Ord na bProinsiasach.<ref name=":1" /> == Féach freisin == * [[Tadhg Ó Coinnialláin]], scolaire == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Acaill]] [[Catagóir:19ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Soiscéalaíocht]] 6bfu9burb5b54adsi1f7xjyk0dzf5db 1327429 1327428 2026-09-06T22:26:42Z TGcoa 21229 1327429 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:The Colony, Achill (21330853923).jpg|mion|220x220px|An Misean, le Robert French (1880-1900?)]] [[Íomhá:Mission Settlement, Achill Island.jpg|mion|220x220px|Inniu]] [[Íomhá:Edward Nangle.png|mion|330x330px|Edward Nangle]] Bhunaigh an tUrramach [[Edward Nangle]] an Misean Protastúnach, '''Misean Acla''',<ref>i mBéarla, ''Achill Mission Colony''</ref> in 1831 agus é ina chuspóir an daonra Caitliceach a iompú ina bProtastúnaigh. == An misean == Tháinig Nangle go hAcaill in 1831. Bhíothas tar éis coiste a bhunú i mBaile Átha Cliath chun misean a bhunú ann-.<ref>"…the first missionary settlement which had ever been established among the native Irish using the Irish language" dar le Nangle.</ref> Ar an long in éindí le Nangle bhí lasta min choirce le teacht i gcabhair orthu siúd a bhí ag fáil bháis den ocras. Cheannaigh an Misean 130 acra talún ar 90 punt. Thógadar feirm agus tosaíodh ar na foirgnimh eile. Osclaíodh scoil i Sliabh Mór in 1834. Bhí 43 dalta scoile ag freastal uirthi faoin Nollaig. Faoi 1835 bhí scoileanna i nDumha Goirt, Sliabh Mór, An Caiseal agus an Caol agus 420 dalta scoile ag freastal orthu.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/salann-souperism-stair-agus-an-chead-mhisean-gaeilge-ar-oilean-acla/|teideal=Salann, ‘souperism’, stair agus an chéad mhisean ‘Gaeilge’ ar Oileán Acla|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=8 Feabhra 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-06}}</ref> In 1848 thug an tOirmhinneach Plunkett, Easpag Thuama cuairt ar an misean, ar an dílleachtlann, agus ar na scoileanna- a raibh 2,000 dalta iontu faoin am sin. In 1855 osclaíodh Séipéal San Tomás. I measc na n-oibreacha éagsúla a bhí ar siúl ag an misean bhí foilsiú an Achill Missionary Herald, páipéar a cuireadh amach gach mí in éineacht le leabhair agus ábhar clóite eile. Ba i nGaeilge a bhí na leabhair urnaí agus an Bíobla. Tá an teach inar foilsíodh iad fós ann. Bhí clinic agus dochtúir ann mar chuid den mhisean freisin. Tógadh céibheanna ar mhaithe leis an iascaireacht. Bhunaigh Nangle scoileanna eile ar an oileán freisin mar fhreagairt do Mhisean soiscéalach Eaglais na hÉireann. Bhí a scoil, a otharlann, a mhuileann agus a chlóphreas féin ag an misean a rinne an ''Achill Missionary Herald'' a tháirgeadh. <ref name=":0" /> Dúnadh Misean Acla in 1886, 3 bliana i ndiaidh go bhfuair Nangle bás.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.mayo.ie/ga-ie/library/local-history/historical-events/religion|teideal=Reiligiún|language=ga|work=MayoCoCo|dátarochtana=2026-09-06}}</ref> == Cur in aghaidh == D’eascair coimhlint as seo le hArd-Easpag Thuama, John MacHale, a chuir go mór in aghaidh ghníomhaíochtaí iompaithe an Urramaigh Nangle. Thug sé cuairt oifigiúil ar Acaill in 1854 agus bhunaigh sé scoil agus mainistir Chaitliceach ag Bun an Churraigh, a bhí á riar ag Ord na bProinsiasach.<ref name=":1" /> == Féach freisin == * [[Tadhg Ó Coinnialláin]], scolaire == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Acaill]] [[Catagóir:19ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Soiscéalaíocht]] lo41gt61wu0bmioji7so3l632ybau54 1327430 1327429 2026-09-06T22:30:37Z TGcoa 21229 1327430 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:The Colony, Achill (21330853923).jpg|mion|220x220px|An Misean, le Robert French (1880-1900?)]] [[Íomhá:Mission Settlement, Achill Island.jpg|mion|220x220px|Inniu]] [[Íomhá:Edward Nangle.png|mion|330x330px|Edward Nangle]] Bhunaigh an tUrramach [[Edward Nangle]] an Misean Protastúnach, '''Misean Acla''',<ref>i mBéarla, ''Achill Mission Colony''</ref> in 1831 agus é ina chuspóir an daonra Caitliceach a iompú ina bProtastúnaigh. == An misean == Tháinig Nangle go hAcaill in 1831. Bhíothas tar éis coiste a bhunú i mBaile Átha Cliath chun misean a bhunú ann-.<ref>"…the first missionary settlement which had ever been established among the native Irish using the Irish language" dar le Nangle.</ref> Ar an long in éindí le Nangle bhí lasta min choirce le teacht i gcabhair orthu siúd a bhí ag fáil bháis den ocras. Cheannaigh an Misean 130 acra talún ar 90 punt. Thógadar feirm agus tosaíodh ar na foirgnimh eile. Osclaíodh scoil i Sliabh Mór in 1834. Bhí 43 dalta scoile ag freastal uirthi faoin Nollaig. Faoi 1835 bhí scoileanna i nDumha Goirt, Sliabh Mór, An Caiseal agus an Caol agus 420 dalta scoile ag freastal orthu.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/salann-souperism-stair-agus-an-chead-mhisean-gaeilge-ar-oilean-acla/|teideal=Salann, ‘souperism’, stair agus an chéad mhisean ‘Gaeilge’ ar Oileán Acla|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=8 Feabhra 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-06}}</ref> In 1848 thug an tOirmhinneach Plunkett, Easpag Thuama cuairt ar an misean, ar an dílleachtlann, agus ar na scoileanna- a raibh 2,000 dalta iontu faoin am sin. In 1855 osclaíodh Séipéal San Tomás. I measc na n-oibreacha éagsúla a bhí ar siúl ag an misean bhí foilsiú an Achill Missionary Herald, páipéar a cuireadh amach gach mí in éineacht le leabhair agus ábhar clóite eile. Ba i nGaeilge a bhí na leabhair urnaí agus an Bíobla. Tá an teach inar foilsíodh iad fós ann. Bhí clinic agus dochtúir ann mar chuid den mhisean freisin. Tógadh céibheanna ar mhaithe leis an iascaireacht. Bhunaigh Nangle scoileanna eile ar an oileán freisin mar fhreagairt do Mhisean soiscéalach Eaglais na hÉireann. Bhí a scoil, a otharlann, a mhuileann agus a chlóphreas féin ag an misean a rinne an ''Achill Missionary Herald'' a tháirgeadh. <ref name=":0" /> == Cur in aghaidh == D’eascair coimhlint as seo le hArd-Easpag Thuama, John MacHale, a chuir go mór in aghaidh ghníomhaíochtaí iompaithe an Urramaigh Nangle. Thug sé cuairt oifigiúil ar Acaill in 1854 agus bhunaigh sé scoil agus mainistir Chaitliceach ag Bun an Churraigh, a bhí á riar ag Ord na bProinsiasach.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.mayo.ie/ga-ie/library/local-history/historical-events/religion|teideal=Reiligiún|language=ga|work=MayoCoCo|dátarochtana=2026-09-06}}</ref> Bhí scéal an Chanónaigh Nangle conspóideach agus ag brath ar cé a bhí ag insint an scéil.  Ar ndóigh ba chun an Protastúnachas a scaipeadh a tháinig an Misean ann. Le drochmheas, tugadh ‘souperism’ ar an gcineál oibre a bhíodh ar siúl ag an misean. Ach rinneadh cuid mhaith oibreacha chun leasa an phobail. == Meath == De réir a chéile tháinig meath ar an misean agus ar na hoibreacha éagsúla. Chuir an [[Imirce (daonra)|imirce]] isteach go damanta orthu sa dara leath den 19ú haois.  Agus ansin le teacht na n[[Acht Talamh-Cheannaigh, 1885-1891|Achtanna Talún]], tháinig rialacha nua isteach maidir le cíos talún, baineadh cuid den talamh uathu de réir a chéileagus ba é Acht Talún 1909 a chuir ar chumas [[Bord na gCeantar Cúng|Bhord na gCeantar Cúng]] an chuid eile den talamh a thógáil ón Misean. Dúnadh Misean Acla in 1886, 3 bliana i ndiaidh go bhfuair Nangle bás.<ref name=":1" /> == Féach freisin == * [[Tadhg Ó Coinnialláin]], scolaire == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Acaill]] [[Catagóir:19ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Soiscéalaíocht]] [[Catagóir:Stair Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:An Gorta Mór]] 1vs6nh0c7foux4t8a5y8hg2us3vo45g 1327433 1327430 2026-09-06T22:41:01Z TGcoa 21229 /* An misean */ 1327433 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:The Colony, Achill (21330853923).jpg|mion|220x220px|An Misean, le Robert French (1880-1900?)]] [[Íomhá:Mission Settlement, Achill Island.jpg|mion|220x220px|Inniu]] [[Íomhá:Edward Nangle.png|mion|330x330px|Edward Nangle]] Bhunaigh an tUrramach [[Edward Nangle]] an Misean Protastúnach, '''Misean Acla''',<ref>i mBéarla, ''Achill Mission Colony''</ref> in 1831 agus é ina chuspóir an daonra Caitliceach a iompú ina bProtastúnaigh. == An misean == Tháinig Nangle go hAcaill in 1831. Bhíothas tar éis coiste a bhunú i mBaile Átha Cliath chun misean a bhunú ann-.<ref>"…the first missionary settlement which had ever been established among the native Irish using the Irish language" dar le Nangle.</ref> Ar an long in éindí le Nangle bhí lasta min choirce le teacht i gcabhair orthu siúd a bhí ag fáil bháis den ocras. Cheannaigh an Misean 130 acra talún ar 90 punt. Thógadar feirm agus tosaíodh ar na foirgnimh eile. Ní raibh aon scoil rialta ar an Oileán sula tháinig an misean ann. Osclaíodh scoil i Sliabh Mór in 1834. Bhí 43 dalta scoile ag freastal uirthi faoin Nollaig. Faoi 1835 bhí scoileanna i nDumha Goirt, Sliabh Mór, An Caiseal agus an Caol agus 420 dalta scoile ag freastal orthu.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/salann-souperism-stair-agus-an-chead-mhisean-gaeilge-ar-oilean-acla/|teideal=Salann, ‘souperism’, stair agus an chéad mhisean ‘Gaeilge’ ar Oileán Acla|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=8 Feabhra 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-06}}</ref> In 1848 thug an tOirmhinneach Plunkett, Easpag Thuama cuairt ar an misean, ar an dílleachtlann, agus ar na scoileanna- a raibh 2,000 dalta iontu faoin am sin. In 1855 osclaíodh Séipéal San Tomás. Mar aon leis na hoibreacha, cuireadh tús le hóstáin agus cuireadh bonn faoin turasóireacht tráth a raibh an tír an-bhocht. I measc na n-oibreacha éagsúla a bhí ar siúl ag an misean bhí foilsiú an Achill Missionary Herald, páipéar a cuireadh amach gach mí in éineacht le leabhair agus ábhar clóite eile. Ba i nGaeilge a bhí na leabhair urnaí agus an Bíobla. Tá an teach inar foilsíodh iad fós ann. Bhí clinic agus dochtúir ann mar chuid den mhisean freisin. Tógadh céibheanna ar mhaithe leis an iascaireacht. Bhunaigh Nangle scoileanna eile ar an oileán freisin mar fhreagairt do Mhisean soiscéalach Eaglais na hÉireann. Bhí a scoil, a otharlann, a mhuileann agus a chlóphreas féin ag an misean a rinne an ''Achill Missionary Herald'' a tháirgeadh. <ref name=":0" /> == Cur in aghaidh == D’eascair coimhlint as seo le hArd-Easpag Thuama, John MacHale, a chuir go mór in aghaidh ghníomhaíochtaí iompaithe an Urramaigh Nangle. Thug sé cuairt oifigiúil ar Acaill in 1854 agus bhunaigh sé scoil agus mainistir Chaitliceach ag Bun an Churraigh, a bhí á riar ag Ord na bProinsiasach.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.mayo.ie/ga-ie/library/local-history/historical-events/religion|teideal=Reiligiún|language=ga|work=MayoCoCo|dátarochtana=2026-09-06}}</ref> Bunaíodh mainistir Chaitliceach, mainistir Bhuíon Mhuire, i m[[Bun an Churraigh]] ar oileán Acla in 1852. Bhí scéal an Chanónaigh Nangle conspóideach agus ag brath ar cé a bhí ag insint an scéil.  Ar ndóigh ba chun an Protastúnachas a scaipeadh a tháinig an Misean ann. Le drochmheas, tugadh ‘souperism’ ar an gcineál oibre a bhíodh ar siúl ag an misean. Ach rinneadh cuid mhaith oibreacha chun leasa an phobail. == Meath == De réir a chéile tháinig meath ar an misean agus ar na hoibreacha éagsúla. Chuir an [[Imirce (daonra)|imirce]] isteach go damanta orthu sa dara leath den 19ú haois.  Agus ansin le teacht na n[[Acht Talamh-Cheannaigh, 1885-1891|Achtanna Talún]], tháinig rialacha nua isteach maidir le cíos talún, baineadh cuid den talamh uathu de réir a chéileagus ba é Acht Talún 1909 a chuir ar chumas [[Bord na gCeantar Cúng|Bhord na gCeantar Cúng]] an chuid eile den talamh a thógáil ón Misean. Dúnadh Misean Acla in 1886, 3 bliana i ndiaidh go bhfuair Nangle bás.<ref name=":1" /> == Féach freisin == * [[Tadhg Ó Coinnialláin]], scolaire == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Acaill]] [[Catagóir:19ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Soiscéalaíocht]] [[Catagóir:Stair Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:An Gorta Mór]] [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] tin3fb9cphb7v75fw8p6xb3qw47gykt 1327479 1327433 2026-09-06T23:25:26Z TGcoa 21229 1327479 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:The Colony, Achill (21330853923).jpg|mion|220x220px|An Misean, le Robert French (1880-1900?)]] [[Íomhá:Mission Settlement, Achill Island.jpg|mion|220x220px|Inniu]] [[Íomhá:Edward Nangle.png|mion|330x330px|Edward Nangle]] Bhunaigh an tUrramach [[Edward Nangle]] an Misean Protastúnach, '''Misean Acla''',<ref>i mBéarla, ''Achill Mission Colony''</ref> in 1831 agus é ina chuspóir an daonra Caitliceach a iompú ina bProtastúnaigh. == Tógáil == Tháinig Nangle go hAcaill in 1831. Bhíothas tar éis coiste a bhunú i mBaile Átha Cliath chun misean a bhunú ann-.<ref>"…the first missionary settlement which had ever been established among the native Irish using the Irish language" dar le Nangle.</ref> Ar an long in éindí le Nangle bhí lasta min choirce le teacht i gcabhair orthu siúd a bhí ag fáil bháis den ocras. Cheannaigh an Misean 130 acra talún ar 90 punt. Thógadar feirm agus tosaíodh ar na foirgnimh eile. Ní raibh aon scoil rialta ar an Oileán sula tháinig an misean ann. Osclaíodh scoil i Sliabh Mór in 1834. Bhí 43 dalta scoile ag freastal uirthi faoin Nollaig. Faoi 1835 bhí scoileanna i nDumha Goirt, Sliabh Mór, An Caiseal agus an Caol agus 420 dalta scoile ag freastal orthu.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/salann-souperism-stair-agus-an-chead-mhisean-gaeilge-ar-oilean-acla/|teideal=Salann, ‘souperism’, stair agus an chéad mhisean ‘Gaeilge’ ar Oileán Acla|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=8 Feabhra 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-06}}</ref> In 1848 thug an tOirmhinneach Plunkett, Easpag Thuama cuairt ar an misean, ar an dílleachtlann, agus ar na scoileanna- a raibh 2,000 dalta iontu faoin am sin. In 1855 osclaíodh Séipéal San Tomás. Mar aon leis na hoibreacha, cuireadh tús le hóstáin agus cuireadh bonn faoin turasóireacht tráth a raibh an tír an-bhocht. I measc na n-oibreacha éagsúla a bhí ar siúl ag an misean bhí foilsiú an Achill Missionary Herald, páipéar a cuireadh amach gach mí in éineacht le leabhair agus ábhar clóite eile. Ba i nGaeilge a bhí na leabhair urnaí agus an Bíobla. Tá an teach inar foilsíodh iad fós ann. Bhí clinic agus dochtúir ann mar chuid den mhisean freisin. Tógadh céibheanna ar mhaithe leis an iascaireacht. Bhunaigh Nangle scoileanna eile ar an oileán freisin mar fhreagairt do Mhisean soiscéalach Eaglais na hÉireann. Bhí a scoil, a otharlann, a mhuileann agus a chlóphreas féin ag an misean a rinne an ''Achill Missionary Herald'' a tháirgeadh. <ref name=":0" /> == Cur in aghaidh == D’eascair coimhlint as seo le hArd-Easpag Thuama, John MacHale, a chuir go mór in aghaidh ghníomhaíochtaí iompaithe an Urramaigh Nangle. Thug sé cuairt oifigiúil ar Acaill in 1854 agus bhunaigh sé scoil agus mainistir Chaitliceach ag Bun an Churraigh, a bhí á riar ag Ord na bProinsiasach.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.mayo.ie/ga-ie/library/local-history/historical-events/religion|teideal=Reiligiún|language=ga|work=MayoCoCo|dátarochtana=2026-09-06}}</ref> Bunaíodh mainistir Chaitliceach, mainistir Bhuíon Mhuire, i m[[Bun an Churraigh]] ar oileán Acla in 1852.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.duchas.ie/ga/cbes/4428258/4388656|teideal=Móin an Mhanaigh / Bun an Churraigh|údar=duchas.ie|dáta=1930idí|dátarochtana=2026}}</ref> Bhí scéal an Chanónaigh Nangle conspóideach agus ag brath ar cé a bhí ag insint an scéil.  Ar ndóigh ba chun an Protastúnachas a scaipeadh a tháinig an Misean ann. Le drochmheas, tugadh ‘souperism’ ar an gcineál oibre a bhíodh ar siúl ag an misean. Ach rinneadh cuid mhaith oibreacha chun leasa an phobail. == Meath == De réir a chéile tháinig meath ar an misean agus ar na hoibreacha éagsúla. Chuir an [[Imirce (daonra)|imirce]] isteach go damanta orthu sa dara leath den 19ú haois.  Agus ansin le teacht na n[[Acht Talamh-Cheannaigh, 1885-1891|Achtanna Talún]], tháinig rialacha nua isteach maidir le cíos talún, baineadh cuid den talamh uathu de réir a chéileagus ba é Acht Talún 1909 a chuir ar chumas [[Bord na gCeantar Cúng|Bhord na gCeantar Cúng]] an chuid eile den talamh a thógáil ón Misean. Dúnadh Misean Acla in 1886, 3 bliana i ndiaidh go bhfuair Nangle bás.<ref name=":1" /> == Féach freisin == * [[Tadhg Ó Coinnialláin]], scolaire == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Acaill]] [[Catagóir:19ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Soiscéalaíocht]] [[Catagóir:Stair Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:An Gorta Mór]] [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] 7ginebbyj4wyl5ovmkikmxgmr2l88tw 0 128367 1327427 2026-09-06T22:13:41Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Achill Mission Colony]] go [[Misean Acla]] 1327427 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Misean Acla]] dmsc4piwpejdyivmvlo6a77u0cehjfp 14 128368 1327446 2026-09-06T22:58:14Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]]' 1327446 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] oz7a91x8i43qvni2xbg3f234spmws99 1327451 1327446 2026-09-06T23:03:41Z TGcoa 21229 1327451 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Bailte i gContae Mhaigh Eo]] axbcb5vq367e8hihaaub25jb58we5um 1327458 1327451 2026-09-06T23:12:26Z TGcoa 21229 1327458 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Bailte i gContae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Bailte sa Ghaeltacht]] 28ku4pz8b322s4dtmfut0aglmn75zuf 0 128369 1327459 2026-09-06T23:12:35Z Taghdtaighde 60452 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Saothar Ceoil |compositor=Paul Walsh |llengua_original=[[An Béarla]] <!--|creacio=Dáta a bunaíodh--> <!--|època composició=Dáta a bunaíodh--> <!--|publicacio=Dáta foisithe--> |genere=Closdráma,{{Break}}dráma grinn suímh{{Break}}ficsean eolaíochta <!--|durada=fad ama--> |part_de=[[Faustian Nonsense]] <!--|interpret=Taibheoirí--> |format_per=Sraith 1: 6 + 1{{Break}}Sraith 2: 4 + 1;{{Break}}Voiders: 3;{{Break}}Sra...' 1327459 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Saothar Ceoil |compositor=Paul Walsh |llengua_original=[[An Béarla]] <!--|creacio=Dáta a bunaíodh--> <!--|època composició=Dáta a bunaíodh--> <!--|publicacio=Dáta foisithe--> |genere=Closdráma,{{Break}}dráma grinn suímh{{Break}}ficsean eolaíochta <!--|durada=fad ama--> |part_de=[[Faustian Nonsense]] <!--|interpret=Taibheoirí--> |format_per=Sraith 1: 6 + 1{{Break}}Sraith 2: 4 + 1;{{Break}}Voiders: 3;{{Break}}Sraith 3: 6;{{Break}}Sraith 4: 10 + 2 |lloc_narracio=sa [[An spás amuigh|chianspás]] <!--|personatges=Carachtair--> |estrena=12/01/2020 }} Is [[Podchraolachán|podchraoladh]] [[Éire|Éireannach]] [[ficsean eolaíochta]] é '''''[[The Green Horizon]]'''''. Closdráma grinn i mBéarla atá ann mar a théann gráscar beag de chriú [[Spásárthach|spásárthaigh]] ag fánaíocht leo tríd an [[Bealach na Bó Finne|réaltra]] priaclach ag lorg a bhfortún.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://fictionalcafe.com/the-green-horizon-by-paul-walsh/|teideal=“The Green Horizon” by Paul Walsh|údar=Ruby Fink|language=as Béarla|work=The Fictional Café|dátarochtana=2026-09-06}}</ref> Paul Walsh a scríobhann agus déantar taifead air sa Forum i b[[Port Láirge]] le Steven Stubbs ar an bhfuaim.<ref name=":3" /> == Glacadh == Bhain ''The Green Horizon'' an gearrliosta amach le haghaidh Ghradam Lovie.<ref name=":3" /> Thug ''The Fictional Café'' eachtra corr ach gleoite air, á rá go mbaineadh cách sult as.<ref name=":3" /> ==Naisc sheachtracha== * [https://feeds.captivate.fm/the-green-horizon/ Fotha RSS] * [https://www.faustiannonsense.com/the-green-horizon Lch Faustian Nonsense] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Green Horizon}} [[Catagóir:Drámaí podchraolta]] [[Catagóir:Drámaí podchraolta Éireannacha]] [[Catagóir:Drámaí podchraolta i mBéarla]] [[Catagóir:Podchraoltaí Éireannacha]] [[Catagóir:Podchraoltaí i mBéarla]] [[Catagóir:Closdrámaí i mBéarla]] [[Catagóir:Closdrámaí]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBéarla]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach i mBéarla]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]] [[Catagóir:Contae Phort Láirge]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2020]] [[Catagóir:Bunaithe sna 2020í]] {{Síol-podchraoladh}} qu8duftz03qxr1qoi6zp4zvc184p5iv 1327464 1327459 2026-09-06T23:16:22Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1327464 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Saothar Ceoil |compositor=Paul Walsh |llengua_original=[[An Béarla]] <!--|creacio=Dáta a bunaíodh--> <!--|època composició=Dáta a bunaíodh--> <!--|publicacio=Dáta foisithe--> |genere=Closdráma,{{Break}}dráma grinn suímh{{Break}}ficsean eolaíochta <!--|durada=fad ama--> |part_de=[[Faustian Nonsense]] <!--|interpret=Taibheoirí--> |format_per=Sraith 1: 6 + 1{{Break}}Sraith 2: 4 + 1;{{Break}}Voiders: 3;{{Break}}Sraith 3: 6;{{Break}}Sraith 4: 10 + 2 |lloc_narracio=sa [[An spás amuigh|chianspás]] <!--|personatges=Carachtair--> |estrena=12/01/2020 }} Is [[Podchraolachán|podchraoladh]] [[Éire|Éireannach]] [[ficsean eolaíochta]] é '''''[[The Green Horizon]]'''''. Closdráma grinn i mBéarla atá ann mar a théann gráscar beag de chriú [[Spásárthach|spásárthaigh]] ag fánaíocht leo tríd an [[Bealach na Bó Finne|réaltra]] priaclach ag lorg a bhfortún.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://fictionalcafe.com/the-green-horizon-by-paul-walsh/|teideal=“The Green Horizon” by Paul Walsh|údar=Ruby Fink|language=as Béarla|work=The Fictional Café|dátarochtana=2026-09-06}}</ref> Paul Walsh a scríobhann agus déantar taifead air sa Forum i b[[Port Láirge]] le Steven Stubbs ar an bhfuaim.<ref name=":3" /> == Glacadh == Bhain ''The Green Horizon'' an gearrliosta amach le haghaidh Ghradam Lovie.<ref name=":3" /> Thug ''The Fictional Café'' eachtra corr ach gleoite air, á rá go mbaineadh cách sult as.<ref name=":3" /> ==Naisc sheachtracha== * [https://feeds.captivate.fm/the-green-horizon/ Fotha RSS] * [https://www.faustiannonsense.com/the-green-horizon Lch Faustian Nonsense] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Green Horizon}} [[Catagóir:Drámaí podchraolta]] [[Catagóir:Drámaí podchraolta Éireannacha]] [[Catagóir:Drámaí podchraolta i mBéarla]] [[Catagóir:Podchraoltaí Éireannacha]] [[Catagóir:Podchraoltaí i mBéarla]] [[Catagóir:Closdrámaí i mBéarla]] [[Catagóir:Closdrámaí]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBéarla]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach i mBéarla]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]] [[Catagóir:Podchraoltaí grinn]] [[Catagóir:Contae Phort Láirge]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2020]] [[Catagóir:Bunaithe sna 2020í]] {{Síol-podchraoladh}} aqne8wqmai0yblmr8ne4hgprdexy9lg 14 128370 1327465 2026-09-06T23:16:27Z Taghdtaighde 60452 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Podchraoltaí de réir ábhair|Greann]] [[Catagóir:Greann]]' 1327465 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Podchraoltaí de réir ábhair|Greann]] [[Catagóir:Greann]] p0xpaopcu9ziveawxrsyic1ac1vuehc 0 128371 1327478 2026-09-06T23:22:40Z Taghdtaighde 60452 Created by translating the page "[[:eu:Special:Redirect/revision/9667944|Arrotza paradisuan]]" 1327478 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar|isbn=84-7529-938-5|oclc=}}Is é '''''Arrotza paradisuan''''' <small>([[An Ghaeilge|ga]]: "Strainséir i bParthas")</small> an chéad úrscéal a scríobh an t-údar Bascach {{Interlanguage link|Iñaki Irazabalbeitia|eu|Inaki Irazabalbeitia}} sa bhliain [[1991]], úrscéal a bhfuil fréamhaithe go hiomlán san [[Ficsean eolaíochta|fhicsean eolaíochta]] eachtraíochta. == Scéal == Julius is ainm don strainséir céanna agus is é ceannaí idir-réaltach a phost. Déanann foghlaithe spáis ionsaí air agus dá dheasca sin, tá sé sáinnithe ar a spásárthach. Le tréan-iarracht, éiríonn leis an tríú pláinéad de chuid réalta aineoil áirithe ar imeall an [[Bealach na Bó Finne|réaltra]] a bhaint amach agus is ann a fuair sé parthas. Má fuair áfach, níl an parthas seo chomh hiontach sin ach oiread: is sochaí thuathánach í, faoi smacht tiarnaí a bhfuil cónaí orthu i gcaisleán airgid, a [[An Mheánaois|Meánaoiseanna]] féin, agus anois caithfidh siad teitheadh ar eagla go ndéanfaí iad a chur faoi chois ag an Lucht Gorm a thagann ó Dheisceart an phláinéid. == Stíl == Tá an t-úrscéal seo éasca le léamh, é bunaithe ar chomhráite. Bhí sé ceaptha bheith mar ábhar léitheoireachta taitneamhach, ar maos i ndomhan eachtraíochta. == Tagairtí == {{Reflist}} == Nascanna amach == {{Rialú údaráis}} [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1991]] m7vl5s0apzlepao8nuiidoutuuaj5wk 1327480 1327478 2026-09-06T23:32:16Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus beagán eile 1327480 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar |isbn=84-7529-938-5 }} Is é '''''Arrotza paradisuan''''' <small>([[An Ghaeilge|ga]]: "Strainséir i bParthas")</small> an chéad úrscéal a scríobh an t-údar [[Tír na mBascach|Bascach]] {{Interlanguage link|Iñaki Irazabalbeitia|eu|Inaki Irazabalbeitia}} sa bhliain [[1991]], úrscéal a bhfuil fréamhaithe go hiomlán san [[Ficsean eolaíochta|fhicsean eolaíochta]] eachtraíochta. == Scéal == Julius is ainm don 'strainséir' céanna agus is é ceannaí idir-réaltach a shlí bheatha. Déanann foghlaithe spáis ionsaí air agus dá dheasca sin, tá sé sáinnithe ar a spásárthach. Le tréan-iarracht, éiríonn leis an tríú pláinéad de chuid réalta aineoil áirithe ar imeall an [[Bealach na Bó Finne|réaltra]] a bhaint amach agus is ann a fuair sé parthas. Má fuair áfach, níl an parthas seo chomh hiontach sin ach oiread: is sochaí thuathánach í, faoi smacht tiarnaí a bhfuil cónaí orthu i gcaisleán airgid, a [[An Mheánaois|Meánaoiseanna]] féin, agus anois caithfidh siad teitheadh ar eagla go ndéanfaí iad a chur faoi chois ag an Lucht Gorm a thagann ó Dheisceart an phláinéid. == Stíl == Tá an t-úrscéal seo éasca le léamh, é bunaithe ar chomhráite. Bhí sé ceaptha bheith mar ábhar léitheoireachta taitneamhach, ar maos i ndomhan eachtraíochta. Tháinig ''Arrotza paradisuan'', agus úrscéal eile le hIrazabalbeitia ''Uda guztiak eztituk berdinak, Isi'' <small>(ga: "Ní mar an gcéanna gach samhradh, a Isi")</small>, mar chuid de bhláthú a tháinig ar fhicsean eolaíochta na Bascaise sna 1990idí le hais na mblianta roimhe sin.<ref>{{Citation |last=Villarreal |first=Mariano |title=SFE: Basque SF |work=sf-encyclopedia.com |year=2021 |url=https://sf-encyclopedia.com/entry/basque_sf}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]] [[Catagóir:Saothair Bhascaise]] [[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]] [[Catagóir:Úrscéalta]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1991]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1990idí]] 6wc2yfxmzqcr9jzt5bksfzl2co10zrm 0 128372 1327481 2026-09-06T23:32:38Z Taghdtaighde 60452 Created by translating the page "[[:eu:Special:Redirect/revision/8821918|Karonte (liburua)]]" 1327481 wikitext text/x-wiki Is leabhar é '''''Karonte''''' <small>(ga:"[[Carón (Miotaseolaíocht na Gréige)|Carón]]" nó "[[Carón]]")</small> leis an scríbhneoir as [[Bilbao|Bilbo]] {{Interlanguage link|Asel Luzarraga|eu|Asel Luzarraga}}. D'fhoilsigh {{Interlanguage link|Elkar (foilsitheoir)|eu|Elkar (argitaletxea)}} é sa bhliain 2005. Bhuaigh sé "Deontas Cruthaithe Liteartha CAF-Igartza" in [[2003]]. == Achoimre == Tar éis téarnamh i ndiaidh bliana i g[[cóma]], filleann Amets Olazar abhaile, áit a bhfuil Naroa, col ceathrar 18 mbliana d'aois Airgintíneach Amets, ag fanacht leis an bpríomhcharachtar. Ach ainneoin go bhfuil cuma na normáltachta ar chúrsaí ar an gcéad amharc, tosaíonn rudaí aisteacha ag tarlú: athruithe i meon agus i meabhair Amets, daoine diamhaire ag crochadh thart... Le plota a bhfuil cuma an [[Ficsean eolaíochta|fhicsean eolaíochta]] air a thiteann amach inár lá féin, scrúdaíonn an scéal féidearthachtaí sochaí ina n-úsáidtear teicneolaíochtaí nua chun coinsias an duine a stiúradh, ár dtabhairt ar thuras meadhránach idir [[Bilbao|Bhilbo]] agus [[Tóiceo]]. Ina theannta sin, is iad an rúndiamhair agus an grá príomhghnéithe an téacs. == Tagairtí == {{Reflist}}{{literatura zirriborroa}} [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]] 6l5zvha1bb5vzjnbb6nsbnbe01bafhi 1327482 1327481 2026-09-06T23:36:32Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus beagán eile 1327482 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is leabhar é '''''Karonte''''' <small>(ga:"[[Carón (Miotaseolaíocht na Gréige)|Carón]]" nó "[[Carón]]")</small> leis an scríbhneoir as [[Bilbao|Bilbo]] {{Interlanguage link|Asel Luzarraga|eu|Asel Luzarraga}}. D'fhoilsigh {{Interlanguage link|Elkar (foilsitheoir)|eu|Elkar (argitaletxea)}} é sa bhliain 2005. Bhuaigh sé "Deontas Cruthaithe Liteartha CAF-Igartza" in [[2003]]. == Achoimre == Tar éis téarnamh i ndiaidh bliana i g[[cóma]], filleann Amets Olazar abhaile, áit a bhfuil Naroa, col ceathrar 18 mbliana d'aois Airgintíneach Amets, ag fanacht leis an bpríomhcharachtar. Ach ainneoin go bhfuil cuma na normáltachta ar chúrsaí ar an gcéad amharc, tosaíonn rudaí aisteacha ag tarlú: athruithe i meon agus i meabhair Amets, daoine diamhaire ag crochadh thart... Le plota a bhfuil cuma an [[Ficsean eolaíochta|fhicsean eolaíochta]] air a thiteann amach inár lá féin, scrúdaíonn an scéal féidearthachtaí sochaí ina n-úsáidtear teicneolaíochtaí nua chun coinsias an duine a stiúradh,<ref>{{Citation |last=Villarreal |first=Mariano |title=SFE: Basque SF |work=sf-encyclopedia.com |year=2021 |url=https://sf-encyclopedia.com/entry/basque_sf}}</ref> ár dtabhairt ar thuras meadhránach idir [[Bilbao|Bhilbo]] agus [[Tóiceo]]. Ina theannta sin, is iad an rúndiamhair agus an grá príomhghnéithe an téacs. == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i mBascais]] [[Catagóir:Saothair Bhascaise]] [[Catagóir:Litríocht Thír na mBascach]] [[Catagóir:Úrscéalta]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2003]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2000idí]] t8rzfnlwecdvb5dl2jw48di8a6mpxiz 0 128373 1327516 2026-09-07T11:55:32Z Eomurchadha 4240 Leathanach cruthaithe le 'Is éard is '''gairmeacha ar ainmhithe ''' ann ná glaonna a dhéanann daoine ar ainmhithe le hiad a mhealladh nó lena n-aird a fháil. pis2, int. (Call to cat) ~! ~! Puss! Puss! tiuc, int. (Call to hens) ~! ~! Chuck! Chuck! tórach, int. ~! ~! Call to bull. (Var: tóra2) toch, int. ~! ~! Call to pigs. tseo, int. Call to dog. ~! Get away! Out! chuck » Tiuc! Tiuc! Tiuc! víog! víog! víog! caismirt » Alarm, call to arms. fíneach » Call to ducks. hobair...' 1327516 wikitext text/x-wiki Is éard is '''gairmeacha ar ainmhithe ''' ann ná glaonna a dhéanann daoine ar ainmhithe le hiad a mhealladh nó lena n-aird a fháil. pis2, int. (Call to cat) ~! ~! Puss! Puss! tiuc, int. (Call to hens) ~! ~! Chuck! Chuck! tórach, int. ~! ~! Call to bull. (Var: tóra2) toch, int. ~! ~! Call to pigs. tseo, int. Call to dog. ~! Get away! Out! chuck » Tiuc! Tiuc! Tiuc! víog! víog! víog! caismirt » Alarm, call to arms. fíneach » Call to ducks. hobaireacht » (Act of) calling to a horse. huít » A call to ducks. hula » Call to dogs hurais, int. ~! ~! A call to pigs. mé » Call to sheep. muinnigh » Call to, summon; urge, incite. postluí » to be called for. seabhainín » Call to sheep. staití » Call to pig. suc » Call to calf. teith » Call to cow or calf. ==Féach freisin== * [[Intriachtaí]] d85byxnnnkupwwy9zubfnz7gx2mwx06 1327517 1327516 2026-09-07T11:55:41Z Eomurchadha 4240 1327517 wikitext text/x-wiki Is éard is '''gairmeacha ar ainmhithe ''' ann ná glaonna a dhéanann daoine ar ainmhithe le hiad a mhealladh nó lena n-aird a fháil. pis2, int. (Call to cat) ~! ~! Puss! Puss! tiuc, int. (Call to hens) ~! ~! Chuck! Chuck! tórach, int. ~! ~! Call to bull. (Var: tóra2) toch, int. ~! ~! Call to pigs. tseo, int. Call to dog. ~! Get away! Out! chuck » Tiuc! Tiuc! Tiuc! víog! víog! víog! caismirt » Alarm, call to arms. fíneach » Call to ducks. hobaireacht » (Act of) calling to a horse. huít » A call to ducks. hula » Call to dogs hurais, int. ~! ~! A call to pigs. mé » Call to sheep. muinnigh » Call to, summon; urge, incite. postluí » to be called for. seabhainín » Call to sheep. staití » Call to pig. suc » Call to calf. teith » Call to cow or calf. ==Féach freisin== * [[Intriachtaí]] fv96kzssnvdfnvkkzo9xxetmr0kz0cx 1327519 1327517 2026-09-07T11:56:18Z Eomurchadha 4240 1327519 wikitext text/x-wiki Is éard is '''gairmeacha ar ainmhithe ''' ann ná glaonna a dhéanann daoine ar ainmhithe le hiad a mhealladh nó lena n-aird a fháil. pis2, int. (Call to cat) ~! ~! Puss! Puss! tiuc, int. (Call to hens) ~! ~! Chuck! Chuck! tórach, int. ~! ~! Call to bull. (Var: tóra2) toch, int. ~! ~! Call to pigs. tseo, int. Call to dog. ~! Get away! Out! chuck » Tiuc! Tiuc! Tiuc! víog! víog! víog! caismirt » Alarm, call to arms. fíneach » Call to ducks. hobaireacht » (Act of) calling to a horse. huít » A call to ducks. hula » Call to dogs hurais, int. ~! ~! A call to pigs. mé » Call to sheep. muinnigh » Call to, summon; urge, incite. postluí » to be called for. seabhainín » Call to sheep. staití » Call to pig. suc » Call to calf. teith » Call to cow or calf. ==Féach freisin== * [[Intriachtaí]] * [[Glaonna ainmhithe feirme]] rzrmdoj76gufbo3tau8ja01ec0igsux 1327525 1327519 2026-09-07T11:58:07Z Eomurchadha 4240 Bhog Eomurchadha an leathanach [[Gairmeacha ar Ainmhithe]] go [[Gairmeacha ar ainmhithe]] 1327519 wikitext text/x-wiki Is éard is '''gairmeacha ar ainmhithe ''' ann ná glaonna a dhéanann daoine ar ainmhithe le hiad a mhealladh nó lena n-aird a fháil. pis2, int. (Call to cat) ~! ~! Puss! Puss! tiuc, int. (Call to hens) ~! ~! Chuck! Chuck! tórach, int. ~! ~! Call to bull. (Var: tóra2) toch, int. ~! ~! Call to pigs. tseo, int. Call to dog. ~! Get away! Out! chuck » Tiuc! Tiuc! Tiuc! víog! víog! víog! caismirt » Alarm, call to arms. fíneach » Call to ducks. hobaireacht » (Act of) calling to a horse. huít » A call to ducks. hula » Call to dogs hurais, int. ~! ~! A call to pigs. mé » Call to sheep. muinnigh » Call to, summon; urge, incite. postluí » to be called for. seabhainín » Call to sheep. staití » Call to pig. suc » Call to calf. teith » Call to cow or calf. ==Féach freisin== * [[Intriachtaí]] * [[Glaonna ainmhithe feirme]] rzrmdoj76gufbo3tau8ja01ec0igsux 1327527 1327525 2026-09-07T11:58:47Z Eomurchadha 4240 1327527 wikitext text/x-wiki Is éard is '''gairmeacha ar ainmhithe ''' ann ná glaonna a dhéanann daoine ar ainmhithe le hiad a mhealladh nó lena n-aird a fháil. * pis2, int. (Call to cat) ~! ~! Puss! Puss! * tiuc, int. (Call to hens) ~! ~! Chuck! Chuck! * tórach, int. ~! ~! Call to bull. (Var: tóra2) * toch, int. ~! ~! Call to pigs. * tseo, int. Call to dog. ~! Get away! Out! EID chuck » Tiuc! Tiuc! Tiuc! víog! víog! víog! fíneach » Call to ducks. hobaireacht » (Act of) calling to a horse. huít » A call to ducks. hula » Call to dogs hurais, int. ~! ~! A call to pigs. mé » Call to sheep. * seabhainín » Call to sheep. * staití » Call to pig. * suc » Call to calf. * teith » Call to cow or calf. ==Féach freisin== * [[Intriachtaí]] * [[Glaonna ainmhithe feirme]] 1z56bhnyqhvi94vtqqtcf3qp2k3p1x3 0 128374 1327526 2026-09-07T11:58:07Z Eomurchadha 4240 Bhog Eomurchadha an leathanach [[Gairmeacha ar Ainmhithe]] go [[Gairmeacha ar ainmhithe]] 1327526 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Gairmeacha ar ainmhithe]] rw3moqm4pfhcsvsev2aalwhmof37kge