Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2742 1328114 1306279 2026-09-17T13:23:25Z Dr. Thomas Liptak 74768 /* Geilleagar */ photo updated (2026) 1328114 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is tír mhór i lár na [[an Eoraip|hEorpa]] í '''an Ghearmáin''' nó '''an Almáin'''<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha|date=1942|url=https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf|title=Croidhe Cainnte Chiarraighe|journal=|volume=|issue=|language=Gaeilge|quote=túrnach|archive-date=2019-08-13|access-date=2019-11-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf|url-status=bot: unknown}}</ref> ([[An Ghearmáinis|Gearmáinis]]: ''Deutschland''), nó '''Poblacht Chónaidhme na Gearmáine''' ([[An Ghearmáinis|Gearmáinis]]: ''Bundesrepublik Deutschland'') go hoifigiúil, a raibh thart ar 83 milliún duine ina gcónaí inti sa bhliain 2019. Is ball den [[an tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] í. Tá teorainn aici leis [[an Ísiltír]], [[an Danmhairg]], [[an Pholainn]], [[an tSeic]], [[an Ostair]], [[an Eilvéis]], [[an Fhrainc]], [[Lucsamburg]], agus [[an Bheilg]]. Is í [[Beirlín]] an phríomhchathair agus an chathair is mó, agus thart ar 3.7 milliún duine ina gcónaí inti sa bhliain 2021. == Stair == :''Féach freisin: [[Stair na Gearmáine]]'' [[Íomhá:Besatzungszonen ohne text.png|mionsamhail|150px|clé|Na limistéir a bhí faoi chois ag na cumhachtaí forghabhála i ndiaidh ghéilleadh na Gearmáine sa bhliain 1945]]Tar éis ré na [[Naitsíochas|Naitsithe]] agus [[an Dara Cogadh Domhanda]], roinneadh an tír ina ceithre limistéar, agus fuair gach cumhacht forghabhála a limistéar féin le rialú. Chuaigh na trí limistéar iartharacha, an ceann [[An Fhrainc|Francach]], an ceann [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]], agus ceann na [[An Ríocht Aontaithe|Breataine]], le chéile ina "Trizone", nó limistéar aontaithe, agus i [[1949]], d'iompaigh an "Trizone" ina poblacht neamhspleách, Poblacht Chónaidhme na Gearmáine nó an "Iar-Ghearmáin". An chuid den tír a bhí faoi smacht na [[An tAontas Sóivéadach|Sóivéadach]], bhain sí amach cineál neamhspleáchas freisin mar stát satailíteach ar cuireadh an [[Cumannachas]] i réim ann, is é sin, Poblacht Dhaonlathach na Gearmáine. Fágadh an chuid iartharach de Bheirlín timpeallaithe ag críocha na "Poblachta Daonlathaí" nó na "hOir-Gearmáine", agus bhí caidreamh an dá Ghearmáin ina ábhar mór conspóide agus teannais idirnáisiúnta go dtí gur thit an tóin as an gcóras Cumannach i ndeireadh na [[1980idí|n-ochtóidí]]. Daingníodh teorainn thiar na hOir-Ghearmáine leis na daoine a choinneáil istigh, agus sa bhliain [[1961]], tógadh balla idir an dá leath de Bheirlín leis an mbealach éalaithe deireanach a dhúnadh. Bhí rialtas na hOir-Ghearmáine ag obair sa leath thoir den chathair, ach ba í [[Bonn (cathair)|Bonn]], cathair réasúnta beag cois na [[An Réin|Réine]] in iarthar na Gearmáine, a bhí ina príomhchathair ag an bPoblacht Chónaidhme go dtí an t-athaontú sa bhliain [[1990]]. Nuair a athaontaíodh an tír, aistríodh an phríomhchathair ar ais go dtí sean-phríomhchathair na Gearmáine, Beirlín. Nuair a cuireadh an 17 milliún a bhí ina gcónaí san Oir-Ghearmáin, le 63 milliún na Poblachta Cónaidhme, bhí an Ghearmáin ar an tír ba mhó is ba chumhachtaí i Lár na hEorpa arís, rud a chuir scanradh ar chuid mhaith de na comharsana, le taobhshúil ar an taithí a bhí acu ar an nGearmáin i ndiaidh dhá chogadh domhanda. Bhí an tsean-Phoblacht Chónaidhme ina ballstát den Aontas Eorpach cheana féin, ó chuaigh sí sa Chómhargadh sna seascaidí. Mar sin féin, bhí difríochtaí móra le sárú leis an dá Ghearmáin a chomhdhlúthú. Tháinig méadú mór ar chostais an stáit agus é ag iarraidh forbairt a dhéanamh ar an oirthear. Bhí dífhostaíocht an-ard san oirthear, rud nár tháinig mórán feabhais air idir an dá linn, agus b'éigean do lucht rialtais na Gearmáine laghduithe móra a dhéanamh ar an mbuiséad leasa shóisialta, fiú nuair a bhí na Daonlathaigh Shóisialta ([[Páirtí Sóisialta Daonlathach na Gearmáine|SPD]]) ag rialú na tíre. == Polaitíocht == [[File:Reichstag building Berlin view from west before sunset.jpg|left|thumb|Is é an foirgneamh Reichstag i mBeirlín láthair pharlaimint na Gearmáine (Bundestag)]] Poblacht fheidearálach, pharlaiminteach, agus dhaonlathach is ea an Ghearmáin. Oibríonn córas polaitiúil na Gearmáine faoi chreat atá leagtha amach sa doiciméad bunreachtúil faoin ainm ''Grundgesetz ''(Dlí Bunúsach). De ghnáth, teastaíonn tromlach dhá thrian de bhaill uilig an dá dhlísheomra chun an ''Grundgesetz'' a leasú. Is iad prionsabail bhunúsacha an ''Grundgesetz'', mar atá léirithe sna hairteagail a ráthaíonn dínit an duine, ná scaradh na gcumhachtaí, an struchtúr cónaidhmeach, agus riail an dlí a bheith bailí go suthain. [[Íomhá:2021 Bundestag diagram.svg|left|mion|Comhdhéanamh polaitiúil an ''Bundestag'' i ndiaidh toghchán feidearálach 2021]] Tá dhá dhlísheomra ag an leibhéal feidearálach: an ''Bundestag'', an teach íochtarach, agus an ''Bundesrat'', an teach uachtarach. Is í an ''Bundestag'' an seomra is cumhachtaí díobh. Ó tharla an toghchán feidearálach is déanaí i 2021, tá ocht bpáirtí polaitíochta a bhfuil ionadú acu ann. Is iad na [[Páirtí Sóisialta Daonlathach na Gearmáine|''Daonlathaithe Sóisialta'']] ([[Daonlathas sóisialach|daonlathach-sóisialach]], lár-[[Eite chlé|chlé]]), ''Comhghuaillíocht 90/Na Glasaigh'' (glas, lár-chlé), agus na ''Daonlathaithe Saora'' ([[Liobrálachas|liobrálach]], lár-dheis) na trí pháirtí atá i mbun rialtais i láthair na huaire. Sa fhreasúra, tá an ''tAontas Daonlathach Críostach'' agus a bpairtnéirí an ''tAontas Sóisialta Críostach'' (Daonlathach-Críostach, lár-[[Eite dheis|dheis]]), ''Rogha Eile don Ghearmáin'' (i bhfad amach ar an eite dheis), ''An Eite Chlé'' ([[Sóisialachas|sóisialach]], fad-chlé), agus ''Cumann Vótóirí Schleswig Theas'', páirtí a dhéanann ionadaíocht ar son na mionlach eitneach [[An Danmhairg|Danmhairgeach]] agus [[An Fhreaslainn|Freaslannach]]. Is ball de na Daonlathaithe Sóisialta é Seansailéir na Gearmáine, [[Olaf Scholz]]. == Geilleagar == [[Íomhá:Frankfurt am Main, Skyline mit Flößerbrücke 2.jpg|left|mion|Spéirlíne [[Frankfurt]], ionad airgeadais is mó na Gearmáine]] === Staitisticí === Is é geilleagar na Gearmáine an [[Liosta tíortha de réir OTI|ceathrú ceann is mó]] ar domhan de réir [[Olltáirgeacht intíre|OTI]] ainmniúla agus an cúigiú ceann de réir OTI PCC. Is í an tríú hearnáil an earnáil eacnamaíochta is mó: í ag cruthú 71% den OTI i gcomparáid le 28% ón dara hearnáil agus 1% ón chéad earnáil. Is í an Ghearmáin an tríú honnmhairteoir earraí is mó ar domhan,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.trademap.org/Country_SelProduct.aspx|teideal=Trade Map - Trade statistics for international business development|údar=International Trade Centre|dátarochtana=23-07-2023}}</ref> agus baineann sí sochar as a bheith ar ceann de na tíortha is lú éillithe ar domhan - an 10ú tír is fearr as 176 tír a tomhaiseadh, de réir Transparency International sa bhliain 2016.<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.transparency.org/news/feature/corruption_perceptions_index_2016 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-09-10 |archivedate=2017-01-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170125040730/http://www.transparency.org/news/feature/corruption_perceptions_index_2016 }}</ref> I Mí Dheireadh Fómhair 2022, bhí ráta dífhostaíochta na tíre ar 3.0%, an tríú leibhéal ba lú san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]].<ref>http://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Unemployment_statistics</ref> De réir ''Innéacs an Fhorbartha Dhaonna, Socraithe don Éagothroime, 2022'' na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] ([[:en:Human_Development_Index#Inequality-adjusted_HDI|en]]), innéacs a dhéanann iarracht an caighdeán maireachtála a thomas i ngach tír de réir gnéithe eacnamaíochta agus neamheacnamaíochta, is í an Ghearmáin an 8ú tír is fearr forbartha ar domhan, as 156 tír a tomhaiseadh.<ref>{{Lua idirlín|url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2019_overview_-_english.pdf|teideal=Human Development Report 2019 - Overview|údar=Náisiún Aontaithe|dáta=2019|language=Béarla|dátarochtana=15-03-2020}}</ref> Fágann sin í ar an gcúigiú tír is fearr forbartha as 27 ballstát an Aontais Eorpaigh. I ''dTuarascáil Sonas Domhanda'' ''2018'' na Náisiún Aontaithe, measadh gurbh í an Ghearmáin an 15ú tír ba shona, as 156 tír. === Onnmhairithe === [[Íomhá:Glaserne Manufaktur.jpg|left|mion|Monarcha de chuid Volkswagen in [[Dresden]]]] I gcomparáid le tíortha móra eile san Aontas Eorpach, is onnmhairteoir mór í an Ghearmáin. Rinne an Ghearmáin onnmhairithe arbh fhiú 47% dá hOTI iad sa bhliain 2017, dar le World Factbook an [[Central Intelligence Agency|CIA]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html|teideal=Europe :: Germany — The World Factbook - Central Intelligence Agency|work=www.cia.gov|dátarochtana=2019-05-10|archivedate=2016-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160211075204/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gm.html}}</ref>, i gcomparáid le 31% sa [[An Fhrainc|Fhrainc]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html|teideal=Europe :: France — The World Factbook - Central Intelligence Agency|work=www.cia.gov|dátarochtana=2019-05-10|archivedate=2018-12-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181224211127/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fr.html}}</ref> agus san [[An Iodáil|Iodáil]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html|teideal=Europe :: United Kingdom — The World Factbook - Central Intelligence Agency|work=www.cia.gov|dátarochtana=2019-05-10|archivedate=2019-01-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107065049/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/uk.html}}</ref> araon agus 30% sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html|teideal=Europe :: Italy — The World Factbook - Central Intelligence Agency|work=www.cia.gov|dátarochtana=2019-05-10|archivedate=2017-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709111211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/it.html}}</ref> Ba iad innealra agus feithiclí na cineáil onnmhairithe ba mhó de réir luach airgid sa bhliain 2017.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.worldstopexports.com/germanys-top-10-exports/|teideal=Germany’s Top 10 Exports|údar=Daniel Workman|dáta=2019-02-24|language=en-US|work=World's Top Exports|dátarochtana=2019-05-10}}</ref> ===Airgeadra=== Ba é marg na Gearmáine a bhí in úsáid ó leasú an airgeadra (''Die Währungsreform'') sa bhliain [[1948]] go dtí gur tugadh an [[euro]] isteach sa bhliain [[2002]]. == Spórt == ===Sacar=== [[Íomhá:Germany and Argentina face off in the final of the World Cup 2014 06.jpg|left|mion|Foireann sacair fhireann na Gearmáine ag imirt in aghaidh na [[An Airgintín|hAirgintíne]] i gcluiche ceannais Chorn an Domhain 2014]] Tá clú agus cáil ar fhoirne [[Sacar|sacair]] náisiúnta na Gearmáine, foireann na bhfear agus foireann na mban araon. Tá Corn an Domhain buaite ag foireann bhaineann na Gearmáine faoi dhó agus Craobh na hEorpa buaite acu ocht n-uaire; tá [[Corn Sacair an Domhain|Corn an Domhain]] buaite ag foireann fhireann na Gearmáine nó na Gearmáine Thiar ceithre huaire agus [[Craobhchomórtas Sacair na hEorpa|Craobh na hEorpa]] trí huaire. Tá sraitheanna móra ag an nGearmáin, an [[Fußball-Bundesliga]] agus an Frauen-Bundesliga i gcomhair fir agus mná faoi seach. == Stáit == Tá 16 stát nó ''Bundesländer'' (uatha: ''Bundesland'') sa Ghearmáin. * [[Baden-Württemberg]] * [[An Bhaváir]] (''Bayern'') * [[Beirlín]] (cathairstát) * [[Brandenburg]] * [[Bremen]] (cathairstát le dhá chathair) * [[Hamburg]] (cathairstát) * [[Hessen]] * [[Mecklenburg-Vorpommern]] * [[An tSacsain]] (''Sachsen'') * [[An tSacsain-Anhalt]] (''Sachsen-Anhalt'') * [[An tSacsain Íochtarach]] (''Niedersachsen'') * [[An tSárlainn]] (''Saarland'') * [[Schleswig-Holstein]] * [[Thüringen]] * [[Tuaisceart na Réine agus an Viostfáil]] (''Nordrhein-Westfalen'') * [[Tír na Réine agus an Phalaitíneacht]] (''Rheinland-Pfalz'') == Tagairtí == {{reflist}} {{AE}} {{Náisiúin G-20}} {{DEFAULTSORT:Gearmáin, An}} [[Catagóir:An Ghearmáin| ]] [[Catagóir:Ballstáit den Aontas Eorpach|Ghearmáin, An]] [[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|G]] [[Catagóir:Náisiúin G-8]] [[Catagóir:Náisiúin G-20]] dfxtiou5lyckc6klkcgdhtgk9hi1nia 0 3784 1328170 1279995 2026-09-18T10:11:05Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1328170 wikitext text/x-wiki {{Meán Fómhair}} Is é an '''18 Meán Fómhair''' an 261ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 262ú lá i mbliain bhisigh. Tá 104 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[An tSile]] - ''Lá na Saoirse'' * [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach]] - ''Naomh Iósaf Copertino'' == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1709]] — [[Samuel Johnson]], scríbhneoir Sasanach (b. [[1784]]) * [[1752]] — [[Adrien-Marie Legendre]], matamaiticeoir Francach (b. [[1833]]) * [[1765]] — [[Pápa Gréagóir XVI|Pápa Greagóir XVI]], Pápa ó 1831 go 1846 (b. [[1846]]) * [[1819]] — [[Léon Foucault]], fisiceoir Francach (b. [[1868]]) * [[1863]] — [[Risteard de Hindeberg]], sagart agus teangeolaí Éireannach (b. [[1916]]) * [[1876]] — [[James Scullin]], polaiteoir Astrálach agus 9ú Príomh-Aire na hAstráile (b. [[1953]]) * [[1895]] — [[John Diefenbaker]], polaiteoir Ceanadach (b. [[1979]]) * [[1905]] — [[Eddie "Rochester" Anderson]], fuirseoir agus aisteoir (b. [[1977]]) * [[1905]] — [[Joseph Hughes]], polaiteoir Éireannach de chuid Fine Gael (b. [[1960]]) * [[1907]] — [[Edwin McMillan|Edwin Mattison McMillan]], fisiceoir Meiriceánach (b. [[1991]]) * [[1912]] — [[Denis Farrelly]], polaiteoir Éireannach (b. [[1974]]) * [[1915]] — [[James Tully]], polaiteoir Éireannach (b. [[1992]]) * [[1929]] — [[Flann Ó Riain]], Cartúnaí, scríbhneoir agus gníomhaí Gaeilge (b. [[2008]]) * [[1932]] — [[Clíodna Cussen]], dealbhóir agus scríbhneoir Éireannach (b. [[2022]]) * [[1933]] — [[Fred Willard]], aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach (b. [[2020]]) * [[1936]] — [[Big Tom]], amhránaí (b. [[2018]]) * [[1940]] — [[Bob Burke]], múinteoir Gaeilge Meiriceánach (b. [[2020]]) * [[1941]] — [[Micheál Ó hAirtnéide|Mícheál Ó hAirtnéide]], file Éireannach (b. [[1999]]) * [[1942]] — [[Alex Stepney]], imreoir sacair Sasanach * [[1946]] — [[Gailard Sartain]], aisteoir Meiriceánach * [[1949]] — [[Mo Mowlam]], polaiteoir Briotanach (b.[[2005]]) * [[1953]] — [[Caoimhghín Ó Caoláin]], polaiteoir Éireannach * [[1958]] — [[John Aldridge]], peileadóir Éireannach * [[1960]] — [[Susan O'Keeffe]], iriseoir agus polaiteoir Éireannach * [[1961]] — [[Bríd Smith]], polaiteoir Éireannach agus Teachta Dála * [[1961]] — [[James Gandolfini]], aisteoir Meiriceánach b. [[2013]]) * [[1969]] — [[Michael Fitzmaurice]], polaiteoir Éireannach * [[1971]] — [[Lance Armstrong]], rothaí Meiriceánach * [[1973]] — [[James Marsden]], aisteoir * [[1974]] — [[Sol Campbell]], imreoir sacair agus bainisteoir Sasanach * [[1983]] — [[Kevin Doyle]], imreoir sacair Éireannach * [[1988]] — [[Yūichi Sugita]], imreoir leadóige Seapánach * [[1995]] — [[Matt Targett]], imreoir sacair Sasanach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[1488]] — [[Proinsias II, Diúc na Briotáine|Proinsias II]], diúc na Briotáine (r. [[1433]]) * [[1783]] — [[Leonhard Euler]], matamaiticeoir Eilvéiseach (r. [[1707]]) * [[1792]] — [[Seoirse de Brún]], 94, ceannfort Arm na Rúise (r.[[1698]]) * [[1890]] — [[Dion Boucicault]], aisteoir agus drámadóir Éireannach (r. [[1820]]) * [[1896]] — [[Hippolyte Fizeau]], fisiceoir Francach (r. [[1819]]) * [[1905]] — [[Seòras Dòmhnallach]], Údar Albanach, file agus ministir Comhthionólach Críostaí (r. [[1824]]) * [[1939]] — [[Stanisław Ignacy Witkiewicz]], scríbhneoir ón bPolainn (r.[[1885]]) * [[1949]] — [[Frank Morgan]], aisteoir (r. [[1890]]) * [[1964]] — [[Seán Ó Cathasaigh]], 84, drámadóir (r.[[1880]]) * [[1967]] — [[John Douglas Cockroft]], fisiceoir Briotanach (r. [[1897]]) * [[1968]] — [[Franchot Tone]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1905]]) * [[1970]] — [[Jimi Hendrix]], 27, giotáraí raic (r.[[1942]]) * [[1983]] — [[Con Lehane]], polaiteoir Éireannach (r. [[1912]]) * [[2001]] — [[Sandy Saddler]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1926]]) * [[2013]] — [[Ken Norton]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1943]]) * [[2020]] — [[Ruth Bader Ginsburg]], breitheamh Meiriceánach (r. [[1933]]) * [[2020]] — [[Stephen F. Cohen]], staraí Meiriceánach (r. [[1938]]) == Tarluithe eile == * [[1066]] - Tháinig [[Harald Hardråde]], rí na hIorua, i [[Sasana]] lena ionradh a thosú * [[1714]] - Tháinig [[Seoirse I na Breataine Móire|Seoirse I]] sa [[an Bhreatain Mhór|Bhreatain Mhór]] i ndiaidh dó éirí ina rí ar 1 Lúnasa * [[1810]] - D'fhógair [[an tSile]] neamhspleáchas ón [[An Spáinn|Spáinn]] * [[1851]] - Foilsíodh an chéad eagrán de ''The New-York Daily Times'' (''[[The New York Times]]'' inniu) * [[1914]] - Rinneadh [[Acht um Rialtas na hÉireann 1914|an tAcht Rialtas Dúchais]] dlí ach chuir feidhmiú siar mar go raibh [[An Chéad Chogadh Domhanda]] ag tarlú * [[1931]] - Chuir [[an tSeapáin]] tús lena n-ionsaí ar [[an Mhanchúir]] sa tSín * [[1934]] - Glacadh [[Conradh na Náisiún]] leis an [[Aontas Sóivéadach]] * [[1941]] - [[Dara Cogadh Domhanda]]: tugadh coinscríobh isteach san [[Aontas Sóivéadach]] do gach fear idir 16-50 d'aois * [[1943]] - [[An tUileloscadh]]: d'ordaigh [[Adolf Hitler]] go ndíbreofar [[Na Giúdaigh|Giúdaigh]] [[an Danmhairg|Dhanmhargacha]] * [[1960]] - Tháinig [[Fidel Castro]] i g[[Cathair Nua-Eabhrac]] mar cheannaire na toscaireachta [[Cúba]]í do na [[Náisiúin Aontaithe]] * [[1962]] - Glacadh [[An Bhurúin]], [[Iamáice]], [[Ruanda]] agus [[Oileán na Tríonóide agus Tobága]] leis [[na Stáit Aontaithe]] * [[1973]] - Chuaigh [[Na Bahámaí]], [[An Ghearmáin Thoir]] agus [[An Ghearmáin Thiar]] s[[na Náisiúin Aontaithe]] * [[1981]] - Vótáil an Tionól Náisiúnta deireadh a chur le [[pionós an bháis]] sa [[Fhrainc]] * [[1990]] - Ghlac [[Lichtinstéin]] ballraíocht s[[na Náisiúin Aontaithe]] * [[1997]] - Bhronn [[Ted Turner]] $1billiún ar na [[Náisiúin Aontaithe]] * [[2001]] - Thosaigh [[Ionsaithe antraisc (SAM, 2001)|ionsaithe antraisc]] s[[na Stáit Aontaithe]]. Seoladh litreacha le h[[antrasc]] ón [[Trenton, New Jersey]] * [[2014]] - Tharla reifreann in [[Albain]] agus vótáil siad in aghaidh [[Neamhspleáchas na hAlban|neamhspleáchais]] (55% - 45%) * [[2018]] - Rinne Cúirt Bhunreachtúil na h[[An Afraic Theas|Afraice Theas]] [[cannabas]] dlíthiúil [[Catagóir:Dátaí|0918]] [[Catagóir:Míonna|Meán Fómhair, 18]] syx6pxgoy7797d2voc4x6ag2sdihlw7 0 14509 1328117 1328036 2026-09-17T14:28:28Z ~2026-49769-72 77166 1328117 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is [[cainéal teilifíse]] agus [[bloc clár]] é '''''Cúla4''''', dírithe ar pháistí idir 0-12 bhliain d’aois agus le fáil ar chainéal Saorview 18, Virgin Media 602, Sky/EIR 624, agus ar fáil ar líne chomh maith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://cula4.com/ga|teideal=cula4.com/ga|údar=Láithreán gréasáin oifigiúil|dáta=2023|language=ga-IE|work=Cula4|dátarochtana=2023-09-07}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/@Cula4/videos|teideal=Cúla4 - YouTube|work=www.youtube.com|dátarochtana=2023-09-08}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cúla4 le seoladh inniu!|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0908/1404168-cula4-le-seoladh-inniu/|date=2023-09-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Feidhmíonn [[TG4]] é.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.eirebheo.ie/news/nuacht/1292408/seoladh-cula4-an-chead-chaineal-gaeilge-riamh-do-dhaoine-oga-inniu.html|teideal=Seoladh CÚLA4 - an chéad chainéal Gaeilge riamh do dhaoine óga inniu|údar=Michelle NicPhaidin|language=gl|work=www.eirebheo.ie|dátarochtana=2023-09-08}}</ref> Tugann Cúla4 teagmháil rialta don óige leis an nGaeilge.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Cead tugtha ag an Aire Catherine Martin do chainéal nua Cúla4|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0928/1325942-cead-tugtha-ag-an-aire-catherine-martin-do-chaineal-nua-cula4/|date=2022-09-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairim-tuairisc/|teideal=TUAIRIM TUAIRISC: Bunú Cúla4 – lá mór i stair na teanga|dáta=2023-09-08|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-09-08}}</ref> Chomh maith le [[drámaíocht]] agus le [[Beochan|beochana]] Gaeilge, bíonn cláir nuachta agus faisnéise ann chomh maith (mar shampla, [[Eco Laoch]] a thosaigh i Meán Fómhair 2022.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=FÍSEÁN: 'Más dúshlán é, is deis é chomh maith’ - cainéal nua Gaeilge do pháistí le seoladh|url=https://www.youtube.com/watch?v=umNRB5ZMdII|language=ga-IE|author=TG4|date=2023}}</ref> Thosaigh an cainéal ag craoladh ar 8 Meán Fómhair 2023. [[Íomhá:Cula 4 logo.png|mion|Logo]] == Forbairt == Bunaíodh an bloc cláir den chéad uair sa bhliain 1996 mar '''Cúlabúla'''; tar éis TnaG a athbhrandáil go TG4, athainmníodh '''Cúlabúla''' mar "Cúla4". Amhail an [[1 Meán Fómhair]] [[2009]], tá Cúla4 ar fáil mar chainéal ar leithligh do chustaiméirí [[Virgin Media Ireland]] ar chainéal 602. Tá an chuid is mó de na cláir comhdhéanta de chláir náisiúnta agus idirnáisiúnta, le dubáil nó fotheidil i [[Gaeilge|nGaeilge]]. Bíonn ábhar ann coimisiúnaithe as an nua ón earnáil léiriúcháin neamhspleách in Éirinn, chomh maith le beochan idirnáisiúnta ceannaithe, athghuthaithe go Gaeilge ag an earnáil neamhspleách. Oibríonn Cúla4 le craoltóirí idirnáisiúnta chun leaganacha Gaeilge de shraitheanna teilifíse coitianta a tháirgeadh ar [[Nickelodeon]], [[Cartoon Network]] agus [[PBS]]. Oibríonn sé freisin le cuideachtaí beochana náisiúnta chun cláir logánta a dhéanamh. Tá cláir Cúla4 i nGaeilge nó i nGaeilge agus i [[Béarla|mBéarla]], murab ionann agus a chomórtas ina bhfuil formhór a gcuid clár i mBéarla amháin ([[RTÉjr]]/[[TRTÉ]], Nickelodeon, Cartoon Network agus [[Disney Channel]]). === Cainéal teilifíse === Fógraíodh sa bhliain 2022 go raibh cead faighte ag TG4 ón Roinn Cultúir agus Gaeltachta, Cúla4 a chraoladh ó 6am go dtí 8pm tráthnóna agus bhí maoiniú don chainéal curtha ar fáil i mbuiséad TG4 don bhliain 2023.<ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cula4-caineal-nua-le-bunu-ag-tg4-dirithe-ar-abhar-do-leanai/|teideal=CÚLA4 – cainéal nua le bunú ag TG4 dírithe ar ábhar do leanaí|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-09-30}}</ref><ref name=":1" /> Dúirt na comhairleoirí neamhspleácha a scríobh tuarascáil faoi phlean TG4 an cainéal nua a bhunú go bhfuil gach seans go laghdóidh líon na ndaoine a bheidh ag féachaint ar Cúla4;<ref name=":3" /> tuairiscítear gur laghdaigh na figiúirí féachana do chainéil atá dírithe ar leanaí faoina leath ó 2016, agus meastar go leanfaidh sé sin ar aghaidh toisc leanaí a bheith ag brath níos mó agus níos mó ar ábhar ar líne. Mar sin, caithfear freastal ar na páistí san áit a mbíonn siad – ar an bhfón póca nó ar tháibléid. De réir [[taighde]] a bhí déanta ag an gcomhlacht Communications Chamber,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ní aontaíonn TG4 gur luach teoranta a bhainfidh le cainéal Cúla4|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1103/1333073-ni-aontaionn-tg4-gur-luach-teoranta-a-bhainfidh-le-caineal-cula4/|date=2022-11-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> ní bheadh ach thart ar 1,000 duine ar an meán ag breathnú ar Cúla4 agus is daoine fásta a deir siad, a bheidh i 90% acu. Fágann sin nach mbeidh ach 100 gasúr ar an meán ag breathnú ar an gcainéal nua. Ach léirigh suirbhé eile náisiúnta a rinne Ipsos MRBI in 2022 go bhfuil tacaíocht shoiléir ag cainéal Cúla4.<ref name=":2" /> Léiríodh i dtaighde neamhspleách a rinne RED C go mbíonn leas á bhaint go rialta as TG4 nó Seinnteoir Cúla4 sa seomra ranga ag 44% de na múinteoirí bunscoile, 80% de na múinteoirí i mbunscoileanna lán-Ghaeilge, agus 250,000 dalta bunscoile ar fud na hÉireann. Tá seirbhís nuachta sé nóiméad ag an gcainéal ón Máirt go dtí an Aoine ag 1.30pm, léirithe ag Fíbín Media. Mar sin tá daoine óg  in ann coinneáil cothrom le dáta leis an nuacht is déanaí agus iad sa seomra ranga. ==== Idirlíon ==== Tá dhá fhíseán ar chainéal YouTube gach seachtain, Dé Luain agus Déardaoin, le freastal orthu siúd a úsáideann an t-ardán sin go príomha. Tá feidhm tábhachtach freisin leis an aip agus leis an seinnteoir freisin, áit a mbeidh cláracha ar fáil le híoslódáil le féachaint orthu nuair mian leis an lucht féachana.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Spás do pháistí agus don Ghaeilge: Cúla4 ar an bhfód|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2023/0908/1403286-spas-do-phaisti-agus-don-ghaeilge-cula4-ar-an-bhfod/|date=2023-09-08|language=ga-IE|author=RTÉ}}</ref> == Bloic cláir i Cúla 4 == * '''CÚLA4 NA nÓG:''' Bloc cláir dírithe ar leanaí idir 2 agus 5 bliana d'aois. Craolann sé cláir cosúil le ''[[Elmo Anseo]]'', ''[[Tar ag Spraoi Sesame]]'', ''[[Dora]]'', ''[[Ni Hao, Kai-Lan]]'', ''[[Franny's Feet]]'', ''[[Dive, Olly, Dive]]'' agus ''[[The Mr. Men Show]]''. * '''CÚLA4:''' Bloc cláir dírithe ar leanaí idir 6 agus 11 bliana d'aois. Craolann sé cláir cosúil le ''[[Ben 10]]'', ''[[Johnny Test]]'', ''[[Spongebob SquarePants]]'', ''[[Scanrúil Ó Rua]]'', ''[[Back at the Barnyard]]'', ''[[Eliot Kid]]'', ''[[The Mighty B!]]'', ''[[Skunk Fu]]'', ''[[Bog Stop]]'', ''[[Fanboy & Chum Chum]]'' agus ''[[Clarence (sraith theilifíse 2014)|Clarence]]''. * '''PONC:''' Bloc cláir dírithe ar leanaí idir 12 agus 18 bliana d'aois. Tá roinnt clár drámaíochta beo ann, mar shampla ''[[Aifric]]'', agus seónna idirnáisiúnta mar ''[[H2O: Just Add Water|H2O]]'', ''[[Life with Derek]]'', ''[[8 Simple Rules]]'', ''[[Pimp My Ride]]'', ''[[My Super Sweet 16]]'', ''[[The Hills (sraith theilifíse)|The Hills]]'', ''[[The City (sraith MTV)|The City]]'', ''[[Gossip Girl (sraith theilifíse)|Gossip Girl]]'', ''[[South Park]]'', ''[[One Tree Hill (sraith theilifíse)|One Tree Hill]]'', ''[[Dance Academy]]'', ''[[Switched at Birth (sraith theilifíse)|Switched at Birth]]'', ''[[Wipeout (2008 seó cluiche na SA 2008)|Wipeout]]'' agus ''[[What I Like About You (sraith theilifíse)|What I Like About You]]''. == Cláir: Cúla4 na nÓg == *''[[Abby & Scoil Eitilte na Síoga]]'' *''[[Ag Spraoi le Claude]]'' *''[[Arán Draíochta]]'' *''[[Béar Mór agus Gíog]]'' *''[[Code Lyoko]]'' *''[[Donkey Kong Country]]'' *''[[Dora]]'' *''[[Eachtraí Bert & Ernie]]'' *''[[Elmo Anseo]]'' *''[[Global ag Taisteal]]'' *''[[Igam Ogam]]'' *''[[Inui]]'' *''[[Kioka]]'' *''[[Loopdidoo]]'' *''[[Make Way for Noddy]]'' *''[[Mouk]]'' *''[[Ni Hao, Kai-Lan]]'' *''[[Olivia (sraith theilifíse)|Olivia]]'' *''[[Óstán Furchester]]'' *''[[Prudence Petitpas]]'' *''[[Raa Raa an Leon Glórach]]'' *''[[Rith Diego Rith]]'' *''[[Saol faoi Shráid]]'' *''[[Toto i dTrioblóid]]'' *''[[Tractor Tom]]'' *''[[Traein na nDineasár]]'' *''[[Wonder Pets]]'' *''[[Wow! Wow! Wubbzy!]]'' == Cláir: Cúla4 == *''[[Angelo Rules]]'' *''[[Atomic Betty]]'' *''[[Avatar: The Last Airbender]]'' *''[[Codename: Kids Next Door]]'' *''[[The Doodlebops#Rockin' Road Show|Doodlebops Rockin' Road Show]]'' *''[[Edgar and Ellen]]'' *''[[Eloise: The Animated Series|Eloise]]'' *''[[Firehouse Tales]]'' *''[[Foster's Home for Imaginary Friends]]'' *''[[Garfield]]'' *''[[I.N.K. Invisible Network of Kids]]'' *''[[Jay Jay The Jet Plane]]'' *''[[Lizzie McGuire]]'' *''[[Pet Alien]]'' *''[[Puppy in My Pocket: Adventures in Pocketville|Puppy in my Pocket]]'' *''[[Scaredy Squirrel (sraith theilifíse)|Scaredy Squirrel]]'' *''[[The Batman (sraith theilifíse)|The Batman]]'' *''[[Scéalta Tom & Jerry]]'' *''[[Winx Club]]'' *''[[Watership Down (sraith theilifíse)|Watership Down]]'' (craoladh anois ar [[RTEjr]]) Tá Cúla 4 tar éis roinnt scannáin leanaí a chur i nGaeilge, mar ''[[Harry Potter (sraith scannán)|Harry Potter]]'', ''[[Jungledyret Hugo]]'', ''[[Free Willy]]'', ''[[Scooby-Doo (scannán)|Scooby Doo]]'', ''[[Charlie and the Chocolate Factory (scannán)|Charlie and the Chocolate Factory]]'', ''[[Thumbelina (scannán 1994)|Thumbelina]]'' agus ''[[A Troll in Central Park]]''. == Féach freisin == *[[Niamh Ní Chróinín]], láithreoir *''[[The Den (clár teilifíse)|The Den]]'' *[[Nickelodeon]] == Naisc sheachtracha == *[https://www.cula4.com/ga/ Láithreán gréasáin oifigiúil] *[https://www.youtube.com/@Cula4/videos Cúla4 ar Youtube] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teilifís in Éireann}} [[Catagóir:Cláir TG4]] [[Catagóir:Cláir do pháistí]] [[Catagóir:Stáisiúin teilifíse na hÉireann]] [[Catagóir:Aipeanna Gaeilge]] [[Catagóir:Cúla4]] pphzkixnmex1scx0xdfkek55qs3u5z2 0 16109 1328152 1246723 2026-09-17T23:57:09Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Dlí Coiteann]] go [[Dlí coiteann]] 1246723 wikitext text/x-wiki [[Image:Common law world.png|thumb|300px|{{legend|#000080|Dlí Coiteann}} {{legend|#0080ff|Córas dlí measctha a bhfuil an Dlí Coiteann mar chuid de}}]] Is éard atá i gceist leis an '''Dlí Coiteann''' ná córas [[dlí]] a chuireann an bhéim is mó ar chleachtas na gcúirteanna - ar an bhfasach (is é sin, ar an réamhshampla) - seachas ar leabhar na reacht. Na [[Dlínse|dlínsí]] ina bhfuil an Dlí Coiteann i bhfeidhm, is tíortha agus críocha iad a bhfuil tionchar láidir ag traidisiún dlí [[Sasana|Shasana]] agus na [[An Bhreatain Bheag|Breataine Bige]] orthu. Go tipiciúil, is iar-choilíneachtaí de chuid na [[An Ríocht Aontaithe|Ríochta Aontaithe]] iad. [[Íomhá:Edward Coke LCJ.jpg|mion|[[Edward Coke]] (1552-1634),]] Taobh amuigh de thíortha an Bhéarla, is é an Dlí Sibhialta an córas dlí is coitianta. I. Teacht Dlí Shasana go hÉirinn: Dlí na nAngla-Normannach 1169 : Ionradh na nAngla-Normannach i Loch Garman faoi stiúir Richard FitzGilbert de Clare, Iarla Pheambróg (Strongbow). 1171 : Tionól Chomhairle Rí Anraí II i bPort Láirge. Gníomh siombalach – bhí Comhairle an Rí, Curia Regis, mar comhlacht cinnteoireachta ríthábhachtach i gcomhair ríthe feodacha na nAngla-Normannach . Bhí dhá roinn sa Chomhairle: An Státchiste : leis an gCisteoir i gceannas air. An tSeansaireacht : leis an Seansailéir i gceannas air. Bhí cumhacht ghlan ag an Rí ag an am seo agus bhí an chomhairle mar an phríomh-fhearas feidhmiúcháin nuair a bhí an rí as láthair, mar shampla, i rith na gCrosáidí, nó nuair a bhíodh sé thar lear. Le himeacht ama tháinig forbairt ar an gcomhairle chun córas cúirteanna, parlaimint agus rialtas feidhmiúcháin a chuimsiú, agus fágadh an rí nó an bhanríon mar cheann Stáit siombalach. II. Forbairt an Dlí Choitinn Ba í Éire an chéad tír lasmuigh den Bhreatain inar cuireadh córas Dlí Coiteann na nAngla-Normannach i bhfeidhm. (i) Teacht na Normannach 1066 : Concas na Normannach ar Shasana. Bhí príomhneart na Normannach préamhaithe ina gcuid saighdiúirí agus ina gcuid arm, ach an fíor-bhua a bhí acu agus an modh fadtéarmach a bhí acu na Sasanaigh a chur faoi smacht ná a n-ard-chumas riaracháin. Múnlú, mionleasú agus forbairt ar na córais agus ar na struchtúir a bhí sa tír cheana is ea a rinne siad seachas aon mhórleasú suntasach. • Bhunaigh siad rialtas lárnaithe leis an Rí mar fhoinse gach cirt. • Chuir siad tús le córas feodach tionóntachta faoinar shainigh seilbh talún, an príomhshaibhreas ag an am, an chéimlathas shóisialta. - Thugadh an Rí deontais de straicí móra talún do na príomh-uaisle: na príomh-thionóntaí / ard-tionóntaí - Thugadh na hard-tionóntaí seo “seirbhísí” pearsanta in arm an Rí agus d’iocaidís cáin leis ar ócáidí ar leith. - Thugadh na hard-tionóntaí deontais talún do na fo-thionóntaí, agus thugaidís sin deontais talún do dhaoine níos ísle ar an scála sóisialta. - Bhí struchtúr pirimide ag an gcóras a raibh gach fear saor sa ríocht san áireamh ann. - Gné riachtanach den chóras ab ea an nasc pearsanta a bhí idir an tionónta agus a thiarna. Sa bhreis ar an dílseacht a bhí ag gach géillsineach don Rí, thug gach tionónta mionn dílseachta dá thiarna agus thug an tiarna geallúint an tionónta a chosaint. • Chun a chuid údaráis a threisiú, thaistealaíodh an Rí timpeall na tíre agus é i mbun cúirte. Ceann dá chuid feidhmeanna ab ea éisteacht le gearáin agus le hachainíocha a chuid géillsineach. Le himeacht ama rinneadh an ról seo a tharmligean chuig oifigigh a ghníomhaigh in ainm an Rí: na breithiúna. • Thar am, bunaíodh córas cúirteanna i Westminster (agus níos déanaí, córas parlaiminte). Chomh maith le h-éisteacht le cásanna a thagadh go Londain, théadh na breithiúna ag taisteal timpeall na tíre faoi dhó sa bhliain ar na Seisiúin (“Assizes.”). • Bhí dhá fheidhm ag na Seisiúin – údarás an Rí a threisiú, agus a chinntiú go raibh corpas dlí aonchineálach á chur i bhfeidhm ar fud na ríochta – an “ Dlí Coiteann”. Dheineadh na breithiúna athbhreithniú ar na sean-nósanna áitiúla dlí. Dá mbeidís i gcomhréir leis an Dlí Coiteann dhéanfaidís iad a chomhnascadh leis, agus dhiúltaídís do na sean-nósanna eile. • Ós rud é go raibh cumhacht gan teorainn ag an Rí, bhí cumhacht ollmhór ag a chuid breithiúna maidir le forbairt agus cóiriú an Dlí. Míníonn an ról a bhí ag breithiúna i bhforbairt an luath-dhlí choitinn an tábhacht leanúnach atá acu fós sa chóras seo. (ii) Deighilt idir an córas Dlí Choitinn agus an córas Dlí Shibhialta Bhí ról lárnach ag breithiúna i gcóras Dlí Coiteann Shasana ón tús. Is iad a chuir an dlí i bhfeidhm ar fud na ríochta agus le himeacht ama is iad a rinne forbairt agus cíoradh ar an dlí. Tarmligeadh cumhacht an rí chucu chun rialacha bunúsacha an Dlí a leagan síos. Aithníodh na rialacha seo mar Dhlí Coiteann Shasana. Aithnítear anois aon chóras dlí ina ndéanann breithiúna an dlí a leagan síos mar chóras Dlí Choitinn. I gcodarsnacht leis seo, bunaíodh na córais dlí ar Mhór-roinn na hEorpa ar théacsanna dlí Romhánacha a thángthas orthu sna Méan-Aoiseanna. Ní raibh mórán cros-síolrú idir an Mhór-roinn agus Sasana sa tréimhse fhorbartha seo agus d’fhorbair dhá chóras dlí a bhí an-éagsúil óna chéile. Ar feadh i bhfad, bhí scoláirí na Mór-roinne ag brath go tréan ar na téacsanna Rómhánacha, go dtí go ndearnadh an códú cuimsitheach a athnímíd mar shaintréith chórais Dhlí Shibhialta an lae inniu. Tosaíodh air seo le Cód Napoléon in 1804. (iii) Cothromas agus Seansaireacht Ag an tús, bhí an Dlí Coiteann dolúbtha. Cloíodh go treán le fasaigh agus dá réir sin bhí sé deacair ceartas a fháil i gcásanna ina ndearnadh éagóir faoi leith. D’fhás an nós achainí a dhéanamh leis an Rí ag lorg faoisimh. Nuair a d’fhás líon na n-achaníocha, leagadh an cúram plé leo ar an Seansailéir. B’é siúd duine de phríomh-oifigigh an Rí agus cúlra sa Dlí Canónta aige. Dheineadh sé cinneadh i ngach cás de réir thuillteanais an cháis sin sa Chúirt Seansaireachta. Bhí na rialacha níos solúbtha, agus is í an aidhm a bhí leo ná teacht ar leigheas don éagóir i gceist. Tháinig fás agus forbairt ar Chothromas mar chóras, agus faoi thús an 19ú Aois, bhí córas rialacha chomh daingean leis an Dlí Coiteann i gceist le Cothromas. Sa lá atá inniu ann, cuirtear an Cothromas i bhfeidhm go comhthreomhar leis an Dlí Coiteann sna cúirteanna céanna. Is samplaí de fhaoisimh chothromasacha iad an urghaire, sainchomhlíonadh, cealú, urbhac agus an dlí maidir le hiontaobhais. (iv) Parlaimint agus Reachtaíocht Bhí tábhacht ról na mbreithiúna mar lucht déanta dlí soiléir ó thús an Dlí Choitinn ach tháinig an Pharlaimint chun cinn mar reachtóir dlí níos déanaí. Le teacht na Meánaoiseanna, aithníodh an dlí parlaiminteach nó an Reachtaíocht mar bhealach chun srian a chur le cumhacht an Rí agus mar fhoinse mhalairteach dlí. Cé go raibh moill ar na cúirteanna glacadh leis go bhféadfaí tosaíocht a thabhairt don reachtaíocht thar an Dlí Coiteann, i ndeireadh thiar, aithníodh go raibh údarás cuimsitheach ag an bParlaimint rialacha agus dlí a leagan síos agus gurb é ról na mbreithiúna ná an dlí sin a fhorléiriú. (v) Ról na mBreithiúna mar lucht déanta dlí - An Teoiric Dhearbhaitheach– déanann na breithiúna an dlí a nochtadh agus a dhearbhú. - An Ról Cruthaitheach – athnítear anois go bhfuil ról cruthaitheach na mbreithiúna an-ghar don reachtaíocht. - Áit nach bhfuil reachtaíocht le réimse dlí a rialú is iad na breithiúna a bheartaíonn conas a chuirtear an dlí i bhfeidhim. Ainneoin chorpas mór reachtaíochta le blianta anuas, tá méid shuntasach de Dhlí Shasana agus de Dhlí na hÉireann fós préamhaithe sa Dlí Coiteann. - Áit a ndéanann an pharlaimint reachtaíocht, tá ról tábhachtach ag na breithiúna forléiriú a dhéanamh ar an reachtaíocht sin. - In Éirinn, tá cumhacht bhreise ag na breithiúna; is féidir leis na cúirteanna a dhearbhú go bhfuil Acht den Oireachtas (nó cuid de) neamhbhaillí toisc go bhfuil sé bun os cionn le forálacha an Bhunreachta. Ar an mbonn céanna, is féidir leo an Dlí Coiteann a mhódhnú chun teacht leis an mBunreacht. == Tíortha ina bhfuil an Dlí Coiteann i bhfeidhm == * [[An Ríocht Aontaithe]] ([[Sasana]], [[An Bhreatain Bheag]] agus [[Tuaisceart Éireann]]) * [[An Astráil]] * [[Ceanada]] * [[Poblacht na hÉireann]] * [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] == Féach freisin == * [[Edward Coke]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Dlí]] 053j8sqh08p6saj12gwyfgs2cvecumb 1328154 1328152 2026-09-17T23:58:22Z TGcoa 21229 1328154 wikitext text/x-wiki [[Image:Common law world.png|thumb|300px|{{legend|#000080|Dlí Coiteann}} {{legend|#0080ff|Córas dlí measctha a bhfuil an Dlí Coiteann mar chuid de}}]] An dlí nach bhfuil leagtha amach sa reachtaíocht is ea '''dlí doiteann'''.<ref>i mBéarla, ''common law''</ref> Ar dtús, breithiúna a rinne an chuid is mó den dlí. Mar sin féin, tá formhór an dlí nua i bhfoirm reachtaíochta anois.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/en/justice/legal-terms-explained/#3a46f6|teideal=Legal terms explained|údar=Citizensinformation.ie|language=en|work=www.citizensinformation.ie|foilsitheoir=Citizensinformation.ie|dátarochtana=2026-09-17}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/justice/legal-terms-explained/#l025e0|teideal=Téarmaí dlíthiúla mínithe|údar=Citizensinformation.ie|language=ga-IE|work=www.citizensinformation.ie|foilsitheoir=Citizensinformation.ie|dátarochtana=2026-09-17}}</ref> Is éard atá i gceist leis an dlí coiteann ná córas dlí a chuireann an bhéim is mó ar chleachtas na gcúirteanna - ar an bhfasach (is é sin, ar an réamhshampla) - seachas ar leabhar na reacht. Na [[Dlínse|dlínsí]] ina bhfuil an Dlí Coiteann i bhfeidhm, is tíortha agus críocha iad a bhfuil tionchar láidir ag traidisiún dlí [[Sasana|Shasana]] agus na [[An Bhreatain Bheag|Breataine Bige]] orthu. Go tipiciúil, is iar-choilíneachtaí de chuid na [[An Ríocht Aontaithe|Ríochta Aontaithe]] iad. [[Íomhá:Edward Coke LCJ.jpg|mion|[[Edward Coke]] (1552-1634),]] Taobh amuigh de thíortha an Bhéarla, is é an Dlí Sibhialta an córas dlí is coitianta. I. Teacht Dlí Shasana go hÉirinn: Dlí na nAngla-Normannach 1169 : Ionradh na nAngla-Normannach i Loch Garman faoi stiúir Richard FitzGilbert de Clare, Iarla Pheambróg (Strongbow). 1171 : Tionól Chomhairle Rí Anraí II i bPort Láirge. Gníomh siombalach – bhí Comhairle an Rí, Curia Regis, mar comhlacht cinnteoireachta ríthábhachtach i gcomhair ríthe feodacha na nAngla-Normannach . Bhí dhá roinn sa Chomhairle: An Státchiste : leis an gCisteoir i gceannas air. An tSeansaireacht : leis an Seansailéir i gceannas air. Bhí cumhacht ghlan ag an Rí ag an am seo agus bhí an chomhairle mar an phríomh-fhearas feidhmiúcháin nuair a bhí an rí as láthair, mar shampla, i rith na gCrosáidí, nó nuair a bhíodh sé thar lear. Le himeacht ama tháinig forbairt ar an gcomhairle chun córas cúirteanna, parlaimint agus rialtas feidhmiúcháin a chuimsiú, agus fágadh an rí nó an bhanríon mar cheann Stáit siombalach. II. Forbairt an Dlí Choitinn Ba í Éire an chéad tír lasmuigh den Bhreatain inar cuireadh córas Dlí Coiteann na nAngla-Normannach i bhfeidhm. (i) Teacht na Normannach 1066 : Concas na Normannach ar Shasana. Bhí príomhneart na Normannach préamhaithe ina gcuid saighdiúirí agus ina gcuid arm, ach an fíor-bhua a bhí acu agus an modh fadtéarmach a bhí acu na Sasanaigh a chur faoi smacht ná a n-ard-chumas riaracháin. Múnlú, mionleasú agus forbairt ar na córais agus ar na struchtúir a bhí sa tír cheana is ea a rinne siad seachas aon mhórleasú suntasach. • Bhunaigh siad rialtas lárnaithe leis an Rí mar fhoinse gach cirt. • Chuir siad tús le córas feodach tionóntachta faoinar shainigh seilbh talún, an príomhshaibhreas ag an am, an chéimlathas shóisialta. - Thugadh an Rí deontais de straicí móra talún do na príomh-uaisle: na príomh-thionóntaí / ard-tionóntaí - Thugadh na hard-tionóntaí seo “seirbhísí” pearsanta in arm an Rí agus d’iocaidís cáin leis ar ócáidí ar leith. - Thugadh na hard-tionóntaí deontais talún do na fo-thionóntaí, agus thugaidís sin deontais talún do dhaoine níos ísle ar an scála sóisialta. - Bhí struchtúr pirimide ag an gcóras a raibh gach fear saor sa ríocht san áireamh ann. - Gné riachtanach den chóras ab ea an nasc pearsanta a bhí idir an tionónta agus a thiarna. Sa bhreis ar an dílseacht a bhí ag gach géillsineach don Rí, thug gach tionónta mionn dílseachta dá thiarna agus thug an tiarna geallúint an tionónta a chosaint. • Chun a chuid údaráis a threisiú, thaistealaíodh an Rí timpeall na tíre agus é i mbun cúirte. Ceann dá chuid feidhmeanna ab ea éisteacht le gearáin agus le hachainíocha a chuid géillsineach. Le himeacht ama rinneadh an ról seo a tharmligean chuig oifigigh a ghníomhaigh in ainm an Rí: na breithiúna. • Thar am, bunaíodh córas cúirteanna i Westminster (agus níos déanaí, córas parlaiminte). Chomh maith le h-éisteacht le cásanna a thagadh go Londain, théadh na breithiúna ag taisteal timpeall na tíre faoi dhó sa bhliain ar na Seisiúin (“Assizes.”). • Bhí dhá fheidhm ag na Seisiúin – údarás an Rí a threisiú, agus a chinntiú go raibh corpas dlí aonchineálach á chur i bhfeidhm ar fud na ríochta – an “ Dlí Coiteann”. Dheineadh na breithiúna athbhreithniú ar na sean-nósanna áitiúla dlí. Dá mbeidís i gcomhréir leis an Dlí Coiteann dhéanfaidís iad a chomhnascadh leis, agus dhiúltaídís do na sean-nósanna eile. • Ós rud é go raibh cumhacht gan teorainn ag an Rí, bhí cumhacht ollmhór ag a chuid breithiúna maidir le forbairt agus cóiriú an Dlí. Míníonn an ról a bhí ag breithiúna i bhforbairt an luath-dhlí choitinn an tábhacht leanúnach atá acu fós sa chóras seo. (ii) Deighilt idir an córas Dlí Choitinn agus an córas Dlí Shibhialta Bhí ról lárnach ag breithiúna i gcóras Dlí Coiteann Shasana ón tús. Is iad a chuir an dlí i bhfeidhm ar fud na ríochta agus le himeacht ama is iad a rinne forbairt agus cíoradh ar an dlí. Tarmligeadh cumhacht an rí chucu chun rialacha bunúsacha an Dlí a leagan síos. Aithníodh na rialacha seo mar Dhlí Coiteann Shasana. Aithnítear anois aon chóras dlí ina ndéanann breithiúna an dlí a leagan síos mar chóras Dlí Choitinn. I gcodarsnacht leis seo, bunaíodh na córais dlí ar Mhór-roinn na hEorpa ar théacsanna dlí Romhánacha a thángthas orthu sna Méan-Aoiseanna. Ní raibh mórán cros-síolrú idir an Mhór-roinn agus Sasana sa tréimhse fhorbartha seo agus d’fhorbair dhá chóras dlí a bhí an-éagsúil óna chéile. Ar feadh i bhfad, bhí scoláirí na Mór-roinne ag brath go tréan ar na téacsanna Rómhánacha, go dtí go ndearnadh an códú cuimsitheach a athnímíd mar shaintréith chórais Dhlí Shibhialta an lae inniu. Tosaíodh air seo le Cód Napoléon in 1804. (iii) Cothromas agus Seansaireacht Ag an tús, bhí an Dlí Coiteann dolúbtha. Cloíodh go treán le fasaigh agus dá réir sin bhí sé deacair ceartas a fháil i gcásanna ina ndearnadh éagóir faoi leith. D’fhás an nós achainí a dhéanamh leis an Rí ag lorg faoisimh. Nuair a d’fhás líon na n-achaníocha, leagadh an cúram plé leo ar an Seansailéir. B’é siúd duine de phríomh-oifigigh an Rí agus cúlra sa Dlí Canónta aige. Dheineadh sé cinneadh i ngach cás de réir thuillteanais an cháis sin sa Chúirt Seansaireachta. Bhí na rialacha níos solúbtha, agus is í an aidhm a bhí leo ná teacht ar leigheas don éagóir i gceist. Tháinig fás agus forbairt ar Chothromas mar chóras, agus faoi thús an 19ú Aois, bhí córas rialacha chomh daingean leis an Dlí Coiteann i gceist le Cothromas. Sa lá atá inniu ann, cuirtear an Cothromas i bhfeidhm go comhthreomhar leis an Dlí Coiteann sna cúirteanna céanna. Is samplaí de fhaoisimh chothromasacha iad an urghaire, sainchomhlíonadh, cealú, urbhac agus an dlí maidir le hiontaobhais. (iv) Parlaimint agus Reachtaíocht Bhí tábhacht ról na mbreithiúna mar lucht déanta dlí soiléir ó thús an Dlí Choitinn ach tháinig an Pharlaimint chun cinn mar reachtóir dlí níos déanaí. Le teacht na Meánaoiseanna, aithníodh an dlí parlaiminteach nó an Reachtaíocht mar bhealach chun srian a chur le cumhacht an Rí agus mar fhoinse mhalairteach dlí. Cé go raibh moill ar na cúirteanna glacadh leis go bhféadfaí tosaíocht a thabhairt don reachtaíocht thar an Dlí Coiteann, i ndeireadh thiar, aithníodh go raibh údarás cuimsitheach ag an bParlaimint rialacha agus dlí a leagan síos agus gurb é ról na mbreithiúna ná an dlí sin a fhorléiriú. (v) Ról na mBreithiúna mar lucht déanta dlí - An Teoiric Dhearbhaitheach– déanann na breithiúna an dlí a nochtadh agus a dhearbhú. - An Ról Cruthaitheach – athnítear anois go bhfuil ról cruthaitheach na mbreithiúna an-ghar don reachtaíocht. - Áit nach bhfuil reachtaíocht le réimse dlí a rialú is iad na breithiúna a bheartaíonn conas a chuirtear an dlí i bhfeidhim. Ainneoin chorpas mór reachtaíochta le blianta anuas, tá méid shuntasach de Dhlí Shasana agus de Dhlí na hÉireann fós préamhaithe sa Dlí Coiteann. - Áit a ndéanann an pharlaimint reachtaíocht, tá ról tábhachtach ag na breithiúna forléiriú a dhéanamh ar an reachtaíocht sin. - In Éirinn, tá cumhacht bhreise ag na breithiúna; is féidir leis na cúirteanna a dhearbhú go bhfuil Acht den Oireachtas (nó cuid de) neamhbhaillí toisc go bhfuil sé bun os cionn le forálacha an Bhunreachta. Ar an mbonn céanna, is féidir leo an Dlí Coiteann a mhódhnú chun teacht leis an mBunreacht. == Tíortha ina bhfuil an Dlí Coiteann i bhfeidhm == * [[An Ríocht Aontaithe]] ([[Sasana]], [[An Bhreatain Bheag]] agus [[Tuaisceart Éireann]]) * [[An Astráil]] * [[Ceanada]] * [[Poblacht na hÉireann]] * [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] == Féach freisin == * [[Edward Coke]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Dlí]] 9s69j4m84p6rpqxg0ynm0j8xum9hg1o 1328155 1328154 2026-09-18T00:00:24Z TGcoa 21229 1328155 wikitext text/x-wiki [[Image:Common law world.png|thumb|300px|{{legend|#000080|Dlí Coiteann}} {{legend|#0080ff|Córas dlí measctha a bhfuil an Dlí Coiteann mar chuid de}}]] An dlí nach bhfuil leagtha amach sa reachtaíocht is ea '''dlí doiteann'''.<ref>i mBéarla, ''common law''</ref> Ar dtús, breithiúna a rinne an chuid is mó den dlí. Mar sin féin, tá formhór an dlí nua i bhfoirm reachtaíochta anois.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/en/justice/legal-terms-explained/#3a46f6|teideal=Legal terms explained|údar=Citizensinformation.ie|language=en|work=www.citizensinformation.ie|foilsitheoir=Citizensinformation.ie|dátarochtana=2026-09-17}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/justice/legal-terms-explained/#l025e0|teideal=Téarmaí dlíthiúla mínithe|údar=Citizensinformation.ie|language=ga-IE|work=www.citizensinformation.ie|foilsitheoir=Citizensinformation.ie|dátarochtana=2026-09-17}}</ref> Is éard atá i gceist leis an dlí coiteann ná córas dlí a chuireann an bhéim is mó ar chleachtas na gcúirteanna - ar an bhfasach (is é sin, ar an réamhshampla) - seachas ar leabhar na reacht. Na [[Dlínse|dlínsí]] ina bhfuil an Dlí Coiteann i bhfeidhm, is tíortha agus críocha iad a bhfuil tionchar láidir ag traidisiún dlí [[Sasana|Shasana]] agus na [[An Bhreatain Bheag|Breataine Bige]] orthu. Go tipiciúil, is iar-choilíneachtaí de chuid na [[An Ríocht Aontaithe|Ríochta Aontaithe]] iad. [[Íomhá:Edward Coke LCJ.jpg|mion|[[Edward Coke]] (1552-1634),]] Taobh amuigh de thíortha an Bhéarla, is é an Dlí Sibhialta an córas dlí is coitianta. I. Teacht Dlí Shasana go hÉirinn: Dlí na nAngla-Normannach 1169 : Ionradh na nAngla-Normannach i Loch Garman faoi stiúir Richard FitzGilbert de Clare, Iarla Pheambróg (Strongbow). 1171 : Tionól Chomhairle Rí Anraí II i bPort Láirge. Gníomh siombalach – bhí Comhairle an Rí, Curia Regis, mar comhlacht cinnteoireachta ríthábhachtach i gcomhair ríthe feodacha na nAngla-Normannach . Bhí dhá roinn sa Chomhairle: An Státchiste : leis an gCisteoir i gceannas air. An tSeansaireacht : leis an Seansailéir i gceannas air. Bhí cumhacht ghlan ag an Rí ag an am seo agus bhí an chomhairle mar an phríomh-fhearas feidhmiúcháin nuair a bhí an rí as láthair, mar shampla, i rith na gCrosáidí, nó nuair a bhíodh sé thar lear. Le himeacht ama tháinig forbairt ar an gcomhairle chun córas cúirteanna, parlaimint agus rialtas feidhmiúcháin a chuimsiú, agus fágadh an rí nó an bhanríon mar cheann Stáit siombalach. II. Forbairt an Dlí Choitinn Ba í Éire an chéad tír lasmuigh den Bhreatain inar cuireadh córas Dlí Coiteann na nAngla-Normannach i bhfeidhm. (i) Teacht na Normannach 1066 : Concas na Normannach ar Shasana. Bhí príomhneart na Normannach préamhaithe ina gcuid saighdiúirí agus ina gcuid arm, ach an fíor-bhua a bhí acu agus an modh fadtéarmach a bhí acu na Sasanaigh a chur faoi smacht ná a n-ard-chumas riaracháin. Múnlú, mionleasú agus forbairt ar na córais agus ar na struchtúir a bhí sa tír cheana is ea a rinne siad seachas aon mhórleasú suntasach. • Bhunaigh siad rialtas lárnaithe leis an Rí mar fhoinse gach cirt. • Chuir siad tús le córas feodach tionóntachta faoinar shainigh seilbh talún, an príomhshaibhreas ag an am, an chéimlathas shóisialta. - Thugadh an Rí deontais de straicí móra talún do na príomh-uaisle: na príomh-thionóntaí / ard-tionóntaí - Thugadh na hard-tionóntaí seo “seirbhísí” pearsanta in arm an Rí agus d’iocaidís cáin leis ar ócáidí ar leith. - Thugadh na hard-tionóntaí deontais talún do na fo-thionóntaí, agus thugaidís sin deontais talún do dhaoine níos ísle ar an scála sóisialta. - Bhí struchtúr pirimide ag an gcóras a raibh gach fear saor sa ríocht san áireamh ann. - Gné riachtanach den chóras ab ea an nasc pearsanta a bhí idir an tionónta agus a thiarna. Sa bhreis ar an dílseacht a bhí ag gach géillsineach don Rí, thug gach tionónta mionn dílseachta dá thiarna agus thug an tiarna geallúint an tionónta a chosaint. • Chun a chuid údaráis a threisiú, thaistealaíodh an Rí timpeall na tíre agus é i mbun cúirte. Ceann dá chuid feidhmeanna ab ea éisteacht le gearáin agus le hachainíocha a chuid géillsineach. Le himeacht ama rinneadh an ról seo a tharmligean chuig oifigigh a ghníomhaigh in ainm an Rí: na breithiúna. • Thar am, bunaíodh córas cúirteanna i Westminster (agus níos déanaí, córas parlaiminte). Chomh maith le h-éisteacht le cásanna a thagadh go Londain, théadh na breithiúna ag taisteal timpeall na tíre faoi dhó sa bhliain ar na Seisiúin (“Assizes.”). • Bhí dhá fheidhm ag na Seisiúin – údarás an Rí a threisiú, agus a chinntiú go raibh corpas dlí aonchineálach á chur i bhfeidhm ar fud na ríochta – an “ Dlí Coiteann”. Dheineadh na breithiúna athbhreithniú ar na sean-nósanna áitiúla dlí. Dá mbeidís i gcomhréir leis an Dlí Coiteann dhéanfaidís iad a chomhnascadh leis, agus dhiúltaídís do na sean-nósanna eile. • Ós rud é go raibh cumhacht gan teorainn ag an Rí, bhí cumhacht ollmhór ag a chuid breithiúna maidir le forbairt agus cóiriú an Dlí. Míníonn an ról a bhí ag breithiúna i bhforbairt an luath-dhlí choitinn an tábhacht leanúnach atá acu fós sa chóras seo. (ii) Deighilt idir an córas Dlí Choitinn agus an córas Dlí Shibhialta Bhí ról lárnach ag breithiúna i gcóras Dlí Coiteann Shasana ón tús. Is iad a chuir an dlí i bhfeidhm ar fud na ríochta agus le himeacht ama is iad a rinne forbairt agus cíoradh ar an dlí. Tarmligeadh cumhacht an rí chucu chun rialacha bunúsacha an Dlí a leagan síos. Aithníodh na rialacha seo mar Dhlí Coiteann Shasana. Aithnítear anois aon chóras dlí ina ndéanann breithiúna an dlí a leagan síos mar chóras Dlí Choitinn. I gcodarsnacht leis seo, bunaíodh na córais dlí ar Mhór-roinn na hEorpa ar théacsanna dlí Romhánacha a thángthas orthu sna Méan-Aoiseanna. Ní raibh mórán cros-síolrú idir an Mhór-roinn agus Sasana sa tréimhse fhorbartha seo agus d’fhorbair dhá chóras dlí a bhí an-éagsúil óna chéile. Ar feadh i bhfad, bhí scoláirí na Mór-roinne ag brath go tréan ar na téacsanna Rómhánacha, go dtí go ndearnadh an códú cuimsitheach a athnímíd mar shaintréith chórais Dhlí Shibhialta an lae inniu. Tosaíodh air seo le Cód Napoléon in 1804. (iii) Cothromas agus Seansaireacht Ag an tús, bhí an Dlí Coiteann dolúbtha. Cloíodh go treán le fasaigh agus dá réir sin bhí sé deacair ceartas a fháil i gcásanna ina ndearnadh éagóir faoi leith. D’fhás an nós achainí a dhéanamh leis an Rí ag lorg faoisimh. Nuair a d’fhás líon na n-achaníocha, leagadh an cúram plé leo ar an Seansailéir. B’é siúd duine de phríomh-oifigigh an Rí agus cúlra sa Dlí Canónta aige. Dheineadh sé cinneadh i ngach cás de réir thuillteanais an cháis sin sa Chúirt Seansaireachta. Bhí na rialacha níos solúbtha, agus is í an aidhm a bhí leo ná teacht ar leigheas don éagóir i gceist. Tháinig fás agus forbairt ar Chothromas mar chóras, agus faoi thús an 19ú Aois, bhí córas rialacha chomh daingean leis an Dlí Coiteann i gceist le Cothromas. Sa lá atá inniu ann, cuirtear an Cothromas i bhfeidhm go comhthreomhar leis an Dlí Coiteann sna cúirteanna céanna. Is samplaí de fhaoisimh chothromasacha iad an urghaire, sainchomhlíonadh, cealú, urbhac agus an dlí maidir le hiontaobhais. (iv) Parlaimint agus Reachtaíocht Bhí tábhacht ról na mbreithiúna mar lucht déanta dlí soiléir ó thús an Dlí Choitinn ach tháinig an Pharlaimint chun cinn mar reachtóir dlí níos déanaí. Le teacht na Meánaoiseanna, aithníodh an dlí parlaiminteach nó an Reachtaíocht mar bhealach chun srian a chur le cumhacht an Rí agus mar fhoinse mhalairteach dlí. Cé go raibh moill ar na cúirteanna glacadh leis go bhféadfaí tosaíocht a thabhairt don reachtaíocht thar an Dlí Coiteann, i ndeireadh thiar, aithníodh go raibh údarás cuimsitheach ag an bParlaimint rialacha agus dlí a leagan síos agus gurb é ról na mbreithiúna ná an dlí sin a fhorléiriú. (v) Ról na mBreithiúna mar lucht déanta dlí - An Teoiric Dhearbhaitheach– déanann na breithiúna an dlí a nochtadh agus a dhearbhú. - An Ról Cruthaitheach – athnítear anois go bhfuil ról cruthaitheach na mbreithiúna an-ghar don reachtaíocht. - Áit nach bhfuil reachtaíocht le réimse dlí a rialú is iad na breithiúna a bheartaíonn conas a chuirtear an dlí i bhfeidhim. Ainneoin chorpas mór reachtaíochta le blianta anuas, tá méid shuntasach de Dhlí Shasana agus de Dhlí na hÉireann fós préamhaithe sa Dlí Coiteann. - Áit a ndéanann an pharlaimint reachtaíocht, tá ról tábhachtach ag na breithiúna forléiriú a dhéanamh ar an reachtaíocht sin. - In Éirinn, tá cumhacht bhreise ag na breithiúna; is féidir leis na cúirteanna a dhearbhú go bhfuil Acht den Oireachtas (nó cuid de) neamhbhaillí toisc go bhfuil sé bun os cionn le forálacha an Bhunreachta. Ar an mbonn céanna, is féidir leo an Dlí Coiteann a mhódhnú chun teacht leis an mBunreacht. == Tíortha ina bhfuil an Dlí Coiteann i bhfeidhm == * [[An Ríocht Aontaithe]] ([[Sasana]], [[An Bhreatain Bheag]] agus [[Tuaisceart Éireann]]) * [[An Astráil]] * [[Ceanada]] * [[Poblacht na hÉireann]] * [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] == Féach freisin == * [[Edward Coke]] == Tagairtí == {{reflist}} * [[Catagóir:Dlí doiteann]] * [[Catagóir:Téarmaí dlí]] gou7qcm9g5v2ibs2jdu1wtph9gnz4aa 0 16597 1328147 1166597 2026-09-17T23:41:44Z TGcoa 21229 1328147 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Gairm}} Duine atá údaraithe ag na cúirteanna chun mionn a thabhairt is ea '''Coimisinéir Mionn'''.<ref>nó coimisinéir mionnaí. I mBéarla, ''public notary'' nó ''commissioner of oaths''</ref> Is féidir mionnscríbhinní agus dearbhuithe reachtúla a dhéanamh os comhair coimisinéara mionnaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/justice/legal-terms-explained/#l025e0|teideal=Téarmaí dlíthiúla mínithe|údar=Citizensinformation.ie|language=ga-IE|work=www.citizensinformation.ie|foilsitheoir=Citizensinformation.ie|dátarochtana=2026-09-17}}</ref> Is duine é Coimisinéir Mionn a bhfuil cead agus aitheantas na n-údarás aige mionnscríbhinní agus ráitis faoi mhionn a dheimhniú. De ghnáth, is dlíodóir é an Coimisinéir seo, agus is é an Príomh-Bhreitheamh a cheapann é. Mar sin féin, is féidir le haon duine a bhfuil dintiúir dhlí agus teastas dlíodóra aige cúis an Choimisinéara a dhéanamh. Má chaitheann tú fianaise a chur os comhair na cúirte i bhfoirm [[mionnscríbhinn]]e, ní mór duit dul i muinín an Choimisinéara seo. Ansin, féachfaidh an Coimisinéir chuige go dtabharfaidh tú an fhianaise chuí - seiceálfaidh sé an t-ábhar i ndréachtleagan na mionnscríbhinne -, agus go dtuigeann tú an rud atá tú a rá sa mhionnscríbhinn. Sa deireadh, tabharfaidh tú na mionna ina fhianaise agus síneoidh tú an ráiteas. An duine a ghlacfaidh dualgaisí na mionn air féin, is gnách dó ''an leabhar a thabhairt'', is é sin, an lámh a chur ar an Tiomna Nua nó, más Giúdach é, ar an Sean-Tiomna le linn na mionn. Is é an dóigh cheart leis na mionna a chur i bhfocail ná: :''Dearbhaím faoi Dhia Uilechumhachtach gurb é seo m'ainm agus mo chuid scríbhneoireachta agus go bhfuil na sonraí i mo mhionnscríbhinn fíor''. Más fearr leis gan tagairt a dhéanamh do Dhia, déarfaidh sé: :''Dearbhaím go sollúnta agus go dílis gurb é seo m'ainm agus...'' Gearrfaidh an Coimisinéir táille ort as a chuid seirbhísí de réir rialacha na gcúirteanna. [[Catagóir:Téarmaí dlí]] [[Catagóir:Gairmeacha]] s3acsmkq74yhl600ehplblcn6a6bt39 0 17283 1328177 1282540 2026-09-18T10:53:05Z Conradder 34685 /* Bunú an bhanna, Trailer agus 1977 (1989-97) */ 1328177 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is racghrúpa as [[Dún Pádraig]], [[Contae an Dúin]] i d[[Tuaisceart na hÉireann]] é '''Ash''', a bunaíodh sa bhliain 1992. Aicmíodh iad sa sheánra "[[Britpop]]" ar dtús sna nóchaidí. Tá cúpla amhrán cáiliúil acu, mar shampla ''[[Girl From Mars]]'', ''[[Oh Yeah]]'', ''[[Shining Light]]'' agus ''[[Burn Baby Burn]]''. Is iad Tim Wheeler ([[giotár]] agus [[amhránaí]]), Mark Hamilton ([[dordghiotár]]) agus Rick McMurry ([[drumaí]]) na ceoltóirí reatha atá sa bhanna. Bhí [[Charlotte Hatherly]] sa bhanna ó 1997 go 2006, sheinn sí giotár agus chan sí fonnadóireacht taca. == Stair == === Bunú an bhanna, ''Trailer'' agus ''1977'' (1989-97) === {{Príomhalt|Trailer|1977 (albam)}} Sheinn Tim Wheeler agus Mark Hamilton le cheile i mbanna leagain Iron Maiden, darbh ainm ''Vietnam'', ó 1989. Bhuail siad le drumadóir Rick McMurray agus bunaíodh Ash. Fuair siad an t-ainm as an [[foclóir|fhoclóir]] agus ba é "Ash" an chéad fhocal ar mhaith leo. Sa bhliain sin, rinne an banna trí théip shamplach - ''Solar Happy'' i mí an Mheithimh, ''Shed'' i mí Mheán Fómhair agus an ''Home Demo'' i mí na Samhna. Beidh roinnt amhrán as na téipeanna seo ar ''[[Trailer]]'', mar shampla "Intense Thing", "Get Out", "Obscure Thing"," agus "[[Jack Names the Planets]]". Sa bhliain 1993, thaifead an banna an téip shamplach ''Garage Girl''. Bhí "Jack Names the Planets" agus "Intense Thing" (de chuid ''Shed'') ach amhráin nua fosta, san áireamh "[[Petrol (amhrán Ash)|Petrol]]", ar an téip. Tar éis ''Garage Girl'', chuir siad téip dhíolama, darbh ainm ''Pipe Smokin' Brick'' amach. Thaifead an banna na téipeanna samplacha le ceoltóir Dhún Pádraig, Ray Valentine, ina stiúideo taifeadta, "Cosmic Rays". An an am, "Genuine Real Teenagers" ("déagóirí fíora dílse") a thugtar orthu mar go raibh siad an-óg nuair a thaifead siad a n-ábhar luath (bhí siad ar scoil fós). Ní bhfuair na téipeanna go leor aird ach, sa bhliain 1994, chuala Stephen Taverner (nó "Tav") ''Garage Girl'' agus d'íoc sé as 1000 cóip de "''Jack Names the Planets''" a phreasáil ar a lipéad, ''La La Land''. Rinneadh a mbainisteoir lánaimseartha dó, fosta. Chuir Ash an mionalbam [[Trailer]], le seacht n-amhrán atá ann, amach i mí Dheireadh Fómhair 1994. Fuair siad am craolta le [[Steve Lemac]] ar ''[[BBC Radio 1|Radio 1]]'' agus d'eisigh siad cúpla singil eile, "[[Petrol (amhrán Ash)|Petrol]]" agus "[[Uncle Pat]]" lena lipéad nua, ''[[Infectious Records]]''. Sa bhliain 1995, d'fhág siad an scoil agus d'eisigh siad na singilí "[[Kung Fu (amhrán Ash)|Kung Fu]]", "[[Girl From Mars]]" agus "[[Angel Interceptor]]". Bhí "Kung Fu" ar na creidiúintí don scannán de chuid [[Jackie Chan]], darb ainm ''[[Rumble in the Bronx]]''. Bhí dhá amhrán, "Jack Names the Planets" agus "Kung Fu", sa scannán ''[[Angus (scannán)|Angus]]'' fosta. Ag deireadh na bliana sin, chuir Ash singil eagráin teoranta amach, bá leagan d'amhrán de chuid ''[[The Temptations]]'' é, "[[Get Ready (amhrán The Temptations)|Get Ready]]". Sa bhliain 1996, eisíodh na singilí, "[[Goldfinger (amhrán Ash)|Goldfinger]]" agus "[[Oh Yeah (amhrán Ash)|Oh Yeah]]" leis an albam ''[[1977 (albam)|1977]]''. Bhí an t-albam ag uimhir 1 ar chairt albaim sa [[Ríocht Aontaithe]]. Bhí an traic "Lose Control" ar an [[físchluiche|fhíschluiche]] ''[[Gran Turismo]]''. Ar [[17 Feabhra]] [[1997]], chuir Ash albam beo amach, ''[[Live at the Wireless]]''. Sa samhradh na bliana 1997, sheinn Ash i do phríomhoirfideach ag [[Féile Glastonbury]]. === Charlotte Hatherley, ''Nu-Clear Sounds'' agus ''Free All Angels'' (1998–2004) === {{Príomhalt|Nu-Clear Sounds|Free All Angels}} Tar éis turais le [[Weezer]], shíl Ash go raibh srian go sonach leis an banna triúir, mar sin, d'fhostaigh siad dara giotáraí, [[Charlotte Hatherly]]. Sheinn Hatherly leis an bhanna ''[[Nightnurse]]'' roimhe sin. Ba í ''[[A Life Less Ordinary (amhrán Ash)|A Life Less Ordinary]]'' a gcéad eisiúint le Hatherly. Bhí an t-amhrán sa scannán [[Ewan McGregor]]/[[Cameron Diaz]] [[A Life Less Ordinary (scannán)|leis an ainm céanna]]. I mí Mheán Fómhair 1998, chuir Ash an singil "''[[Jesus Says]]''" agus an t-albam ''[[Nu-Clear Sounds]]'' an mí dár gcionn. Eisíodh an singil ''[[Wildsurf]]'' i mí na Samhna. Bá theip ó thaobh na tráchtála de agus i measc na léirmheastóirí é ''Nu-Clear Sounds''. Bhí an banna spíonta tar éis turasóireacht agus bhí siad faoi bhrú. Sa bhliain 1999, chuaigh Wheeler ar iarraidh ar feadh tamall beag. Tháinig sé ar ais i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] agus rinne sé an físeán conspóideach don amhrán ''[[Numbskull (ceirnín leathfhada)|Numbskull]]''. [[Íomhá:Ash-in-tempe-2005-charlotte-np-cropped.JPG|mion|deas|Ash in 2005: (C-D) Hamilton, McMurray, Hatherley, Wheeler]] Bhí an banna beagnach bancbhriste. D'fhill siad abhaile na hóige de chuid Wheeler agus scríobh siad amhráin nua. Eisíodh an singil ''[[Shining Light]]'' i mí Eanáir 2001, bhí sé ag uimhir 5 ar chairt sa Ríocht Aontaithe. Eisíodh an t-albam ''[[Free All Angels]]'' i mí Aibreáin 2001 agus chuaigh sé go huimhir 1 ar chairt albaim sa Ríocht Aontaithe, a ndara albam #1, agus bhí sé ag uimhir 2 ar chairt albaim na h[[Éireann]]. Eisíodh singilí eile: "[[Burn Baby Burn]]", "[[Sometimes]]", "[[Candy (amhrán Ash)|Candy]]" agus "[[There's a Star]]". Sa bhliain 2002, eisíodh albam bailiúcháin, ''[[Intergalactic Sonic 7″s]]'', le singil nua ''[[Envy (amhrán Ash)|Envy]]. Sa bhliain 2003, thuairiscigh na meáin go raibh Ash ag déanamh scannán sléachta darbh ainm ''"Slashed"''. Scannánaíodh ar thuras i Meiriceá é. Scríobh Jed Sheppard an script scannáin agus ba é Alexander Marks an stiúrthóir. Bhí príomhpháirteanna ag [[Chris Martin]] agus [[Jonny Buckland]] de chuid [[Coldplay]]. Bhí [[Moby]], [[James Nesbitt]], [[Dave Grohl]] agus Ash iad féin sa scannán fosta. Tá an scannán neamheisithe fós. ===''Meltdown'' agus imeacht Hatherley (2004-06) === {{Príomhalt|Meltdown (albam Ash)}} I mí Feabhra 2004, eisíodh an singil ''[[Clones]]'' trí íoslódáil agus eisíodh an singil ''[[Orpheus (amhrán Ash)|Orpheus]]'' ar 3 Bealtaine. Ar 17 Bealtaine , d'eisigh Ash ''[[Meltdown (albam Ash)|Meltdown]]'' agus bhí sé go huimhir 5 ar chairt albaim sa Ríocht Aontaithe agus uimhir 6 ar chairt albaim na hÉireann. Sa shamhradh céanna, chuir Hatherley albam aonair amach, ''[[Grey Will Fade]]''. Chuir Ash na singilí, ''[[Starcrossed]]'' agus ''[[Renegade Cavalcade]]'', ar 19 Iúil agus 6 Nollaig faoi seach. Thug an banna an t-amhrán ''Clones'' don [[Físchluiche|fhíschluiche]] [[Star Wars]], ''Republic Commando''. Bhí "Meltdown" agus "Orpheus" sa [[Fuaimrian|fhuaimrian]] don scannán ''[[Shaun of the Dead]]''. Bhí an t-amhrán ''Vampire Love'' sa scannán ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''. Ar 20 Eanáir 2006, d'fhógair Ash gur fhág Hatherley an banna. === ''Twilight of the Innocents'' agus Sraith A-Z (2006–11) === {{Príomhalt|Twilight of the Innocents}} Sa bhliain 2006, thosaigh na buncheoltóirí obair ar albam nua, ''[[Twilight of the Innocents]]'', ina i a stiúideo nua i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]. Eisíodh an traic réamhléirithe, ''"I Started a Fire"'' i mí Feabhra 2007. Eisíodh an chéad singil fisiciúil ón albam, ''"[[You Can't Have It All]]"'', i mí Aibreáin 2007 agus eisíodh an t-albam an mí dár gcionn. Chuir siad na singilí eile, "[[Polaris]]" and "[[End of the World]]", i mí Meithimh agus mí Mheán Fómhair faoi seach. D'fhógair Ash gurbh é an t-albam seo a gceann deireanach é ach níl siad ag briseadh suas. Dúirt siad nach n-eiseoidh siad ach singilí. Luaigh siad athruithe sa tionscal an cheoil agus sa nósanna éisteachta. Sa bhliain 2008, d'eisigh Ash leagan speisialta de ''[[1977 (albam)|1977]]'' le trí dhiosca. Sa bhliain 2009, thosaigh siad ag taifeadadh ábhair nua agus chuir siad an singil nua, "Return of the White Rabbit", amach. I mí Mheán Fómhair 2009, thosaigh Ash an t[[Sraith A-Z]] agus d'eisigh siad singil nua gach coicís le bliain. Cuireadh na singilí seo le chéile ar dhá bhailiúchán níos déanaí. Chuaigh [[Russell Lissack]] (de chuid [[Bloc Party]]) sa bhanna mar ghiotáraí beo ó 2010 go 2011. Eisíodh an albam bailiúcháin, ''[[The Best of Ash]]'', sa bhliain 2011. Sa bhliain chéanna, chomhoibrigh siad le [[We Are Scientists]], agus d'eisigh siad leagan d'amhrán de chuid Robert Manning, ''"Washington Parks"''. Bhí an singil ag bailiú airgid ar son carthanachta. Cheiliúir siad an cuimhneachán deich mbliana ón eisiúint de [[Free All Angels]] sa bhliain 2011 agus d'athaontaigh siad Charlotte Hatherley do roinnt ceolchoirmeacha. === ''Kablammo!'' (2012-16) === {{Príomhalt|Kablammo!}} I mí an Mheithimh 2012, cheiliúir Ash fiche bliain le chéile agus rinne siad dhá cheolchoirm ceiliúrtha i m[[Béal Feirste]] agus [[Londain]]. Sa mí dár gcionn, chuir siad ceirnín leathfhada le leaganacha d'amhrán amach darb ainm ''Little Infinity''. I mí na Samhna 2012, chuaigh siad ar thuras chun Mheiriceá agus rinne siad roinnt seó le [[Weezer]] fosta. Bhí siad ina mbanna tacaíochta ag [[Smashing Pumpkins]] i [[Wembley Arena]] sa bhliain 2013 agus sheinn siad ag an fhéile [[South by Southwest]] in [[Austin, Texas]]. Sa bhliain 2014, chuir Wheeler albam aonair, ''Lost Domain'', amach. Cé go ndúirt siad nach n-eiseoidh albam eile arís, d'eisigh siad albam nua, ''[[Kablammo!]]'', i mí na Bealtaine 2015. Eisíodh an singil "Cocoon" roimh an t-albam agus eisíodh "Free" and "Machinery" ina dhiaidh sin. I mí na Nollag, chuir siad an t-albam beo, ''Live on Mars: London Astoria 1997'', amach agus chuaigh siad ar thuras. === ''Islands'', ''Race the Night'' agus ''Ad Astra'' (2017-inniu) === {{Príomhalt|Islands (albam Ash)|Race the Night|Ad Astra (albam)}} Ar 18 Bealtaine 2018, d'eisigh siad an t-albam ''[[Islands (albam Ash)|Islands]]''. Eisíodh an singil "Buzzkill" (le Damien O'Neill agus Mickey Bradley, de chuid [[The Undertones]] ar fhonnadóireacht taca) roimh an t-albam. Chuir siad na singilí, "Annabel" agus "Confessions in the Pool",", i mí Aibreáin 2018 agus i mí mí na Bealtaine 2018 faoi seach. I mí na Bealtaine 2009, d'eisigh siad boscra, le deich ceirnín seacht horlaí, darb ainm ''Ash – 94-04: The 7” Singles Box Set''. Ar 14 Feabhra 2020, d'eisigh siad albam díolama nua, darb ainm ''Teenage Wildlife: 25 Years of Ash''. Phleanáil an banna dul ar thuras ach cuireadh na ceolchoirmeacha siar mar [[COVID-19]]. Ar 14 Meitheamh 2023, d'eisigh siad an singil "Race the Night" agus eisíodh an t-albam leis an ainm céanna ar 23 Meán Fómhair. Eisíodh na singilí "Like a God" agus "Usual Places" fosta. I mí Aibreáin 2025, d'eisigh Ash leagan d'amhrán de chuid [[Harry Belafonte]], ''[[Jump in the Line (Shake, Senora)|Jump in the Line]]''. I mí Iúil, d'fhógartha siad albam nua, darb ainm ''[[Ad Astra (albam)|Ad Astra]]'', go n-eiseoidh sé ar 3 Deireadh Fómhair 2025. Eisíodh an singil "Give Me Back My World" fosta. == Saothair == === Albaim === * ''[[Trailer]]'' - mí Dheireadh Fómhair, 1994 * ''[[1977 (albam)|1977]]'' - 6 Bealtaine, 1996 * ''[[Nu-Clear Sounds]]'' - 5 Deireadh Fómhair, 1998 * ''[[Free All Angels]]'' - 23 Aibreán, 2001 * ''[[Meltdown (albam Ash)|Meltdown]]'' - 17 Bealtaine, 2004 * ''[[Twilight of the Innocents]]'' - 2 Iúil, 2007 * ''[[Kablammo!]]'' - 20 Aibreán, 2015 * ''[[Islands (albam Ash)|Islands]]'' - 18 Bealtaine, 2018 * ''[[Race the Night]]'' - 15 Meán Fómhair, 2023 * ''[[Ad Astra (albam)|Ad Astra]]'' - 3 Deireadh Fómhair, 2025 === Beo === * ''[[Live at the Wireless]]'' - 17 Feabhra, 1997 * ''Live on Mars: London Astoria 1997 - 2 Nollaig, 2016 === Bailiúcháin === * ''[[Intergalactic Sonic 7″s]]'' - 9 Meán Fómhair 2002 * ''A-Z Volume 1'' - 19 Aibreán, 2010 * ''A-Z Volume 2'' - 25 Deireadh Fómhair, 2010 * ''The Best of Ash'' - 3 Deireadh Fómhair, 2011 * ''Teenage Wildlife: 25 Years of Ash'' - 14 Feabhra, 2020 === Scannáin === * ''No One Said It Was Going to Be Easy'' - 1997 * ''Tokyo Blitz'' - Nollaig, 2001 == Ceoltóirí == ===Reatha=== * [[Tim Wheeler]], [[giotár]] agus [[amhránaí]] (1992 - inniu) * Mark Hamilton, [[dordghiotár]] (1992 - inniu) * Rick McMurry, [[drumaí]] (1992 - inniu) ===Iarbhall === * [[Charlotte Hatherly]], giotár agus fonnadóireacht taca (1997 - 2006, aoi:2011, 2022) === Beo === * [[Russell Lissack]] – giotár (2010 – 2011) * [[LaFaro|Alan Lynn]], drumaí (2011, aoi:2012) == Tagairtí == {{reflist}} {{stumpa}} [[Catagóir:Racghrúpaí as Tuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1992]] 5xpgtsjrs7rzumbugd59l44uf46w2u6 1328178 1328177 2026-09-18T11:00:37Z Conradder 34685 /* Charlotte Hatherley, Nu-Clear Sounds agus Free All Angels (1998–2004) */ 1328178 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is racghrúpa as [[Dún Pádraig]], [[Contae an Dúin]] i d[[Tuaisceart na hÉireann]] é '''Ash''', a bunaíodh sa bhliain 1992. Aicmíodh iad sa sheánra "[[Britpop]]" ar dtús sna nóchaidí. Tá cúpla amhrán cáiliúil acu, mar shampla ''[[Girl From Mars]]'', ''[[Oh Yeah]]'', ''[[Shining Light]]'' agus ''[[Burn Baby Burn]]''. Is iad Tim Wheeler ([[giotár]] agus [[amhránaí]]), Mark Hamilton ([[dordghiotár]]) agus Rick McMurry ([[drumaí]]) na ceoltóirí reatha atá sa bhanna. Bhí [[Charlotte Hatherly]] sa bhanna ó 1997 go 2006, sheinn sí giotár agus chan sí fonnadóireacht taca. == Stair == === Bunú an bhanna, ''Trailer'' agus ''1977'' (1989-97) === {{Príomhalt|Trailer|1977 (albam)}} Sheinn Tim Wheeler agus Mark Hamilton le cheile i mbanna leagain Iron Maiden, darbh ainm ''Vietnam'', ó 1989. Bhuail siad le drumadóir Rick McMurray agus bunaíodh Ash. Fuair siad an t-ainm as an [[foclóir|fhoclóir]] agus ba é "Ash" an chéad fhocal ar mhaith leo. Sa bhliain sin, rinne an banna trí théip shamplach - ''Solar Happy'' i mí an Mheithimh, ''Shed'' i mí Mheán Fómhair agus an ''Home Demo'' i mí na Samhna. Beidh roinnt amhrán as na téipeanna seo ar ''[[Trailer]]'', mar shampla "Intense Thing", "Get Out", "Obscure Thing"," agus "[[Jack Names the Planets]]". Sa bhliain 1993, thaifead an banna an téip shamplach ''Garage Girl''. Bhí "Jack Names the Planets" agus "Intense Thing" (de chuid ''Shed'') ach amhráin nua fosta, san áireamh "[[Petrol (amhrán Ash)|Petrol]]", ar an téip. Tar éis ''Garage Girl'', chuir siad téip dhíolama, darbh ainm ''Pipe Smokin' Brick'' amach. Thaifead an banna na téipeanna samplacha le ceoltóir Dhún Pádraig, Ray Valentine, ina stiúideo taifeadta, "Cosmic Rays". An an am, "Genuine Real Teenagers" ("déagóirí fíora dílse") a thugtar orthu mar go raibh siad an-óg nuair a thaifead siad a n-ábhar luath (bhí siad ar scoil fós). Ní bhfuair na téipeanna go leor aird ach, sa bhliain 1994, chuala Stephen Taverner (nó "Tav") ''Garage Girl'' agus d'íoc sé as 1000 cóip de "''Jack Names the Planets''" a phreasáil ar a lipéad, ''La La Land''. Rinneadh a mbainisteoir lánaimseartha dó, fosta. Chuir Ash an mionalbam [[Trailer]], le seacht n-amhrán atá ann, amach i mí Dheireadh Fómhair 1994. Fuair siad am craolta le [[Steve Lemac]] ar ''[[BBC Radio 1|Radio 1]]'' agus d'eisigh siad cúpla singil eile, "[[Petrol (amhrán Ash)|Petrol]]" agus "[[Uncle Pat]]" lena lipéad nua, ''[[Infectious Records]]''. Sa bhliain 1995, d'fhág siad an scoil agus d'eisigh siad na singilí "[[Kung Fu (amhrán Ash)|Kung Fu]]", "[[Girl From Mars]]" agus "[[Angel Interceptor]]". Bhí "Kung Fu" ar na creidiúintí don scannán de chuid [[Jackie Chan]], darb ainm ''[[Rumble in the Bronx]]''. Bhí dhá amhrán, "Jack Names the Planets" agus "Kung Fu", sa scannán ''[[Angus (scannán)|Angus]]'' fosta. Ag deireadh na bliana sin, chuir Ash singil eagráin teoranta amach, bá leagan d'amhrán de chuid ''[[The Temptations]]'' é, "[[Get Ready (amhrán The Temptations)|Get Ready]]". Sa bhliain 1996, eisíodh na singilí, "[[Goldfinger (amhrán Ash)|Goldfinger]]" agus "[[Oh Yeah (amhrán Ash)|Oh Yeah]]" leis an albam ''[[1977 (albam)|1977]]''. Bhí an t-albam ag uimhir 1 ar chairt albaim sa [[Ríocht Aontaithe]]. Bhí an traic "Lose Control" ar an [[físchluiche|fhíschluiche]] ''[[Gran Turismo]]''. Ar [[17 Feabhra]] [[1997]], chuir Ash albam beo amach, ''[[Live at the Wireless]]''. Sa samhradh na bliana 1997, sheinn Ash i do phríomhoirfideach ag [[Féile Glastonbury]]. === Charlotte Hatherley, ''Nu-Clear Sounds'' agus ''Free All Angels'' (1998–2004) === {{Príomhalt|Nu-Clear Sounds|Free All Angels}} Tar éis turais le [[Weezer]], shíl Ash go raibh srian go sonach leis an banna triúir, mar sin, d'fhostaigh siad dara giotáraí, darb ainm [[Charlotte Hatherly]]. Sheinneadh Hatherly leis an bhanna ''[[Nightnurse]]'' roimhe sin. Ba í ''[[A Life Less Ordinary (amhrán Ash)|A Life Less Ordinary]]'' a gcéad eisiúint le Hatherly. Bhí an t-amhrán sa scannán [[Ewan McGregor]]/[[Cameron Diaz]] [[A Life Less Ordinary (scannán)|leis an ainm céanna]]. I mí Mheán Fómhair 1998, chuir Ash an singil "[[Jesus Says]]" agus an t-albam ''[[Nu-Clear Sounds]]'' an mí dár gcionn. Eisíodh an singil "[[Wildsurf]]" i mí na Samhna. Bá theip ó thaobh na tráchtála de agus i measc na léirmheastóirí é ''Nu-Clear Sounds''. Bhí an banna spíonta tar éis turasóireacht agus bhí siad faoi bhrú. Sa bhliain 1999, chuaigh Wheeler ar iarraidh ar feadh tamall beag. Tháinig sé ar ais i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] agus rinne sé an físeán conspóideach don amhrán ''[[Numbskull (ceirnín leathfhada)|Numbskull]]''. [[Íomhá:Ash-in-tempe-2005-charlotte-np-cropped.JPG|mion|deas|Ash in 2005: (C-D) Hamilton, McMurray, Hatherley, Wheeler]] Bhí an banna beagnach bancbhriste. D'fhill siad abhaile na hóige de chuid Wheeler agus scríobh siad amhráin nua. Eisíodh an singil "[[Shining Light]]" i mí Eanáir 2001, bhí sé ag uimhir 5 ar chairt sa Ríocht Aontaithe. Eisíodh an t-albam ''[[Free All Angels]]'' i mí Aibreáin 2001 agus chuaigh sé go huimhir 1 ar chairt albaim sa Ríocht Aontaithe, a ndara halbam #1, agus bhí sé ag uimhir 2 ar chairt albaim na h[[Éireann]]. Eisíodh singilí eile: "[[Burn Baby Burn]]", "[[Sometimes]]", "[[Candy (amhrán Ash)|Candy]]" agus "[There's a Star]]". Sa bhliain 2002, eisíodh albam bailiúcháin, ''[[Intergalactic Sonic 7″s]]'', leis an singil nua "[[Envy (amhrán Ash)|Envy]]". Sa bhliain 2003, thuairiscigh na meáin go raibh Ash ag déanamh scannán sléachta darbh ainm ''"Slashed"''. Scannánaíodh ar thuras i Meiriceá é. Scríobh Jed Sheppard an script scannáin agus ba é Alexander Marks an stiúrthóir. Bhí príomhpháirteanna ag [[Chris Martin]] agus [[Jonny Buckland]], de chuid [[Coldplay]]. Bhí [[Moby]], [[James Nesbitt]], [[Dave Grohl]] agus Ash iad féin sa scannán fosta. Tá an scannán neamheisithe fós. ===''Meltdown'' agus imeacht Hatherley (2004-06) === {{Príomhalt|Meltdown (albam Ash)}} I mí Feabhra 2004, eisíodh an singil ''[[Clones]]'' trí íoslódáil agus eisíodh an singil ''[[Orpheus (amhrán Ash)|Orpheus]]'' ar 3 Bealtaine. Ar 17 Bealtaine , d'eisigh Ash ''[[Meltdown (albam Ash)|Meltdown]]'' agus bhí sé go huimhir 5 ar chairt albaim sa Ríocht Aontaithe agus uimhir 6 ar chairt albaim na hÉireann. Sa shamhradh céanna, chuir Hatherley albam aonair amach, ''[[Grey Will Fade]]''. Chuir Ash na singilí, ''[[Starcrossed]]'' agus ''[[Renegade Cavalcade]]'', ar 19 Iúil agus 6 Nollaig faoi seach. Thug an banna an t-amhrán ''Clones'' don [[Físchluiche|fhíschluiche]] [[Star Wars]], ''Republic Commando''. Bhí "Meltdown" agus "Orpheus" sa [[Fuaimrian|fhuaimrian]] don scannán ''[[Shaun of the Dead]]''. Bhí an t-amhrán ''Vampire Love'' sa scannán ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''. Ar 20 Eanáir 2006, d'fhógair Ash gur fhág Hatherley an banna. === ''Twilight of the Innocents'' agus Sraith A-Z (2006–11) === {{Príomhalt|Twilight of the Innocents}} Sa bhliain 2006, thosaigh na buncheoltóirí obair ar albam nua, ''[[Twilight of the Innocents]]'', ina i a stiúideo nua i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]. Eisíodh an traic réamhléirithe, ''"I Started a Fire"'' i mí Feabhra 2007. Eisíodh an chéad singil fisiciúil ón albam, ''"[[You Can't Have It All]]"'', i mí Aibreáin 2007 agus eisíodh an t-albam an mí dár gcionn. Chuir siad na singilí eile, "[[Polaris]]" and "[[End of the World]]", i mí Meithimh agus mí Mheán Fómhair faoi seach. D'fhógair Ash gurbh é an t-albam seo a gceann deireanach é ach níl siad ag briseadh suas. Dúirt siad nach n-eiseoidh siad ach singilí. Luaigh siad athruithe sa tionscal an cheoil agus sa nósanna éisteachta. Sa bhliain 2008, d'eisigh Ash leagan speisialta de ''[[1977 (albam)|1977]]'' le trí dhiosca. Sa bhliain 2009, thosaigh siad ag taifeadadh ábhair nua agus chuir siad an singil nua, "Return of the White Rabbit", amach. I mí Mheán Fómhair 2009, thosaigh Ash an t[[Sraith A-Z]] agus d'eisigh siad singil nua gach coicís le bliain. Cuireadh na singilí seo le chéile ar dhá bhailiúchán níos déanaí. Chuaigh [[Russell Lissack]] (de chuid [[Bloc Party]]) sa bhanna mar ghiotáraí beo ó 2010 go 2011. Eisíodh an albam bailiúcháin, ''[[The Best of Ash]]'', sa bhliain 2011. Sa bhliain chéanna, chomhoibrigh siad le [[We Are Scientists]], agus d'eisigh siad leagan d'amhrán de chuid Robert Manning, ''"Washington Parks"''. Bhí an singil ag bailiú airgid ar son carthanachta. Cheiliúir siad an cuimhneachán deich mbliana ón eisiúint de [[Free All Angels]] sa bhliain 2011 agus d'athaontaigh siad Charlotte Hatherley do roinnt ceolchoirmeacha. === ''Kablammo!'' (2012-16) === {{Príomhalt|Kablammo!}} I mí an Mheithimh 2012, cheiliúir Ash fiche bliain le chéile agus rinne siad dhá cheolchoirm ceiliúrtha i m[[Béal Feirste]] agus [[Londain]]. Sa mí dár gcionn, chuir siad ceirnín leathfhada le leaganacha d'amhrán amach darb ainm ''Little Infinity''. I mí na Samhna 2012, chuaigh siad ar thuras chun Mheiriceá agus rinne siad roinnt seó le [[Weezer]] fosta. Bhí siad ina mbanna tacaíochta ag [[Smashing Pumpkins]] i [[Wembley Arena]] sa bhliain 2013 agus sheinn siad ag an fhéile [[South by Southwest]] in [[Austin, Texas]]. Sa bhliain 2014, chuir Wheeler albam aonair, ''Lost Domain'', amach. Cé go ndúirt siad nach n-eiseoidh albam eile arís, d'eisigh siad albam nua, ''[[Kablammo!]]'', i mí na Bealtaine 2015. Eisíodh an singil "Cocoon" roimh an t-albam agus eisíodh "Free" and "Machinery" ina dhiaidh sin. I mí na Nollag, chuir siad an t-albam beo, ''Live on Mars: London Astoria 1997'', amach agus chuaigh siad ar thuras. === ''Islands'', ''Race the Night'' agus ''Ad Astra'' (2017-inniu) === {{Príomhalt|Islands (albam Ash)|Race the Night|Ad Astra (albam)}} Ar 18 Bealtaine 2018, d'eisigh siad an t-albam ''[[Islands (albam Ash)|Islands]]''. Eisíodh an singil "Buzzkill" (le Damien O'Neill agus Mickey Bradley, de chuid [[The Undertones]] ar fhonnadóireacht taca) roimh an t-albam. Chuir siad na singilí, "Annabel" agus "Confessions in the Pool",", i mí Aibreáin 2018 agus i mí mí na Bealtaine 2018 faoi seach. I mí na Bealtaine 2009, d'eisigh siad boscra, le deich ceirnín seacht horlaí, darb ainm ''Ash – 94-04: The 7” Singles Box Set''. Ar 14 Feabhra 2020, d'eisigh siad albam díolama nua, darb ainm ''Teenage Wildlife: 25 Years of Ash''. Phleanáil an banna dul ar thuras ach cuireadh na ceolchoirmeacha siar mar [[COVID-19]]. Ar 14 Meitheamh 2023, d'eisigh siad an singil "Race the Night" agus eisíodh an t-albam leis an ainm céanna ar 23 Meán Fómhair. Eisíodh na singilí "Like a God" agus "Usual Places" fosta. I mí Aibreáin 2025, d'eisigh Ash leagan d'amhrán de chuid [[Harry Belafonte]], ''[[Jump in the Line (Shake, Senora)|Jump in the Line]]''. I mí Iúil, d'fhógartha siad albam nua, darb ainm ''[[Ad Astra (albam)|Ad Astra]]'', go n-eiseoidh sé ar 3 Deireadh Fómhair 2025. Eisíodh an singil "Give Me Back My World" fosta. == Saothair == === Albaim === * ''[[Trailer]]'' - mí Dheireadh Fómhair, 1994 * ''[[1977 (albam)|1977]]'' - 6 Bealtaine, 1996 * ''[[Nu-Clear Sounds]]'' - 5 Deireadh Fómhair, 1998 * ''[[Free All Angels]]'' - 23 Aibreán, 2001 * ''[[Meltdown (albam Ash)|Meltdown]]'' - 17 Bealtaine, 2004 * ''[[Twilight of the Innocents]]'' - 2 Iúil, 2007 * ''[[Kablammo!]]'' - 20 Aibreán, 2015 * ''[[Islands (albam Ash)|Islands]]'' - 18 Bealtaine, 2018 * ''[[Race the Night]]'' - 15 Meán Fómhair, 2023 * ''[[Ad Astra (albam)|Ad Astra]]'' - 3 Deireadh Fómhair, 2025 === Beo === * ''[[Live at the Wireless]]'' - 17 Feabhra, 1997 * ''Live on Mars: London Astoria 1997 - 2 Nollaig, 2016 === Bailiúcháin === * ''[[Intergalactic Sonic 7″s]]'' - 9 Meán Fómhair 2002 * ''A-Z Volume 1'' - 19 Aibreán, 2010 * ''A-Z Volume 2'' - 25 Deireadh Fómhair, 2010 * ''The Best of Ash'' - 3 Deireadh Fómhair, 2011 * ''Teenage Wildlife: 25 Years of Ash'' - 14 Feabhra, 2020 === Scannáin === * ''No One Said It Was Going to Be Easy'' - 1997 * ''Tokyo Blitz'' - Nollaig, 2001 == Ceoltóirí == ===Reatha=== * [[Tim Wheeler]], [[giotár]] agus [[amhránaí]] (1992 - inniu) * Mark Hamilton, [[dordghiotár]] (1992 - inniu) * Rick McMurry, [[drumaí]] (1992 - inniu) ===Iarbhall === * [[Charlotte Hatherly]], giotár agus fonnadóireacht taca (1997 - 2006, aoi:2011, 2022) === Beo === * [[Russell Lissack]] – giotár (2010 – 2011) * [[LaFaro|Alan Lynn]], drumaí (2011, aoi:2012) == Tagairtí == {{reflist}} {{stumpa}} [[Catagóir:Racghrúpaí as Tuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1992]] qhyfik5u7hhlo2w6y47atn8nx1pdok7 1328179 1328178 2026-09-18T11:03:59Z Conradder 34685 /* Meltdown agus imeacht Hatherley (2004-06) */ 1328179 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is racghrúpa as [[Dún Pádraig]], [[Contae an Dúin]] i d[[Tuaisceart na hÉireann]] é '''Ash''', a bunaíodh sa bhliain 1992. Aicmíodh iad sa sheánra "[[Britpop]]" ar dtús sna nóchaidí. Tá cúpla amhrán cáiliúil acu, mar shampla ''[[Girl From Mars]]'', ''[[Oh Yeah]]'', ''[[Shining Light]]'' agus ''[[Burn Baby Burn]]''. Is iad Tim Wheeler ([[giotár]] agus [[amhránaí]]), Mark Hamilton ([[dordghiotár]]) agus Rick McMurry ([[drumaí]]) na ceoltóirí reatha atá sa bhanna. Bhí [[Charlotte Hatherly]] sa bhanna ó 1997 go 2006, sheinn sí giotár agus chan sí fonnadóireacht taca. == Stair == === Bunú an bhanna, ''Trailer'' agus ''1977'' (1989-97) === {{Príomhalt|Trailer|1977 (albam)}} Sheinn Tim Wheeler agus Mark Hamilton le cheile i mbanna leagain Iron Maiden, darbh ainm ''Vietnam'', ó 1989. Bhuail siad le drumadóir Rick McMurray agus bunaíodh Ash. Fuair siad an t-ainm as an [[foclóir|fhoclóir]] agus ba é "Ash" an chéad fhocal ar mhaith leo. Sa bhliain sin, rinne an banna trí théip shamplach - ''Solar Happy'' i mí an Mheithimh, ''Shed'' i mí Mheán Fómhair agus an ''Home Demo'' i mí na Samhna. Beidh roinnt amhrán as na téipeanna seo ar ''[[Trailer]]'', mar shampla "Intense Thing", "Get Out", "Obscure Thing"," agus "[[Jack Names the Planets]]". Sa bhliain 1993, thaifead an banna an téip shamplach ''Garage Girl''. Bhí "Jack Names the Planets" agus "Intense Thing" (de chuid ''Shed'') ach amhráin nua fosta, san áireamh "[[Petrol (amhrán Ash)|Petrol]]", ar an téip. Tar éis ''Garage Girl'', chuir siad téip dhíolama, darbh ainm ''Pipe Smokin' Brick'' amach. Thaifead an banna na téipeanna samplacha le ceoltóir Dhún Pádraig, Ray Valentine, ina stiúideo taifeadta, "Cosmic Rays". An an am, "Genuine Real Teenagers" ("déagóirí fíora dílse") a thugtar orthu mar go raibh siad an-óg nuair a thaifead siad a n-ábhar luath (bhí siad ar scoil fós). Ní bhfuair na téipeanna go leor aird ach, sa bhliain 1994, chuala Stephen Taverner (nó "Tav") ''Garage Girl'' agus d'íoc sé as 1000 cóip de "''Jack Names the Planets''" a phreasáil ar a lipéad, ''La La Land''. Rinneadh a mbainisteoir lánaimseartha dó, fosta. Chuir Ash an mionalbam [[Trailer]], le seacht n-amhrán atá ann, amach i mí Dheireadh Fómhair 1994. Fuair siad am craolta le [[Steve Lemac]] ar ''[[BBC Radio 1|Radio 1]]'' agus d'eisigh siad cúpla singil eile, "[[Petrol (amhrán Ash)|Petrol]]" agus "[[Uncle Pat]]" lena lipéad nua, ''[[Infectious Records]]''. Sa bhliain 1995, d'fhág siad an scoil agus d'eisigh siad na singilí "[[Kung Fu (amhrán Ash)|Kung Fu]]", "[[Girl From Mars]]" agus "[[Angel Interceptor]]". Bhí "Kung Fu" ar na creidiúintí don scannán de chuid [[Jackie Chan]], darb ainm ''[[Rumble in the Bronx]]''. Bhí dhá amhrán, "Jack Names the Planets" agus "Kung Fu", sa scannán ''[[Angus (scannán)|Angus]]'' fosta. Ag deireadh na bliana sin, chuir Ash singil eagráin teoranta amach, bá leagan d'amhrán de chuid ''[[The Temptations]]'' é, "[[Get Ready (amhrán The Temptations)|Get Ready]]". Sa bhliain 1996, eisíodh na singilí, "[[Goldfinger (amhrán Ash)|Goldfinger]]" agus "[[Oh Yeah (amhrán Ash)|Oh Yeah]]" leis an albam ''[[1977 (albam)|1977]]''. Bhí an t-albam ag uimhir 1 ar chairt albaim sa [[Ríocht Aontaithe]]. Bhí an traic "Lose Control" ar an [[físchluiche|fhíschluiche]] ''[[Gran Turismo]]''. Ar [[17 Feabhra]] [[1997]], chuir Ash albam beo amach, ''[[Live at the Wireless]]''. Sa samhradh na bliana 1997, sheinn Ash i do phríomhoirfideach ag [[Féile Glastonbury]]. === Charlotte Hatherley, ''Nu-Clear Sounds'' agus ''Free All Angels'' (1998–2004) === {{Príomhalt|Nu-Clear Sounds|Free All Angels}} Tar éis turais le [[Weezer]], shíl Ash go raibh srian go sonach leis an banna triúir, mar sin, d'fhostaigh siad dara giotáraí, darb ainm [[Charlotte Hatherly]]. Sheinneadh Hatherly leis an bhanna ''[[Nightnurse]]'' roimhe sin. Ba í ''[[A Life Less Ordinary (amhrán Ash)|A Life Less Ordinary]]'' a gcéad eisiúint le Hatherly. Bhí an t-amhrán sa scannán [[Ewan McGregor]]/[[Cameron Diaz]] [[A Life Less Ordinary (scannán)|leis an ainm céanna]]. I mí Mheán Fómhair 1998, chuir Ash an singil "[[Jesus Says]]" agus an t-albam ''[[Nu-Clear Sounds]]'' an mí dár gcionn. Eisíodh an singil "[[Wildsurf]]" i mí na Samhna. Bá theip ó thaobh na tráchtála de agus i measc na léirmheastóirí é ''Nu-Clear Sounds''. Bhí an banna spíonta tar éis turasóireacht agus bhí siad faoi bhrú. Sa bhliain 1999, chuaigh Wheeler ar iarraidh ar feadh tamall beag. Tháinig sé ar ais i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] agus rinne sé an físeán conspóideach don amhrán ''[[Numbskull (ceirnín leathfhada)|Numbskull]]''. [[Íomhá:Ash-in-tempe-2005-charlotte-np-cropped.JPG|mion|deas|Ash in 2005: (C-D) Hamilton, McMurray, Hatherley, Wheeler]] Bhí an banna beagnach bancbhriste. D'fhill siad abhaile na hóige de chuid Wheeler agus scríobh siad amhráin nua. Eisíodh an singil "[[Shining Light]]" i mí Eanáir 2001, bhí sé ag uimhir 5 ar chairt sa Ríocht Aontaithe. Eisíodh an t-albam ''[[Free All Angels]]'' i mí Aibreáin 2001 agus chuaigh sé go huimhir 1 ar chairt albaim sa Ríocht Aontaithe, a ndara halbam #1, agus bhí sé ag uimhir 2 ar chairt albaim na h[[Éireann]]. Eisíodh singilí eile: "[[Burn Baby Burn]]", "[[Sometimes]]", "[[Candy (amhrán Ash)|Candy]]" agus "[There's a Star]]". Sa bhliain 2002, eisíodh albam bailiúcháin, ''[[Intergalactic Sonic 7″s]]'', leis an singil nua "[[Envy (amhrán Ash)|Envy]]". Sa bhliain 2003, thuairiscigh na meáin go raibh Ash ag déanamh scannán sléachta darbh ainm ''"Slashed"''. Scannánaíodh ar thuras i Meiriceá é. Scríobh Jed Sheppard an script scannáin agus ba é Alexander Marks an stiúrthóir. Bhí príomhpháirteanna ag [[Chris Martin]] agus [[Jonny Buckland]], de chuid [[Coldplay]]. Bhí [[Moby]], [[James Nesbitt]], [[Dave Grohl]] agus Ash iad féin sa scannán fosta. Tá an scannán neamheisithe fós. ===''Meltdown'' agus imeacht Hatherley (2004-06) === {{Príomhalt|Meltdown (albam Ash)}} I mí Feabhra 2004, eisíodh an singil "[[Clones]]" trí íoslódáil agus eisíodh an singil "[[Orpheus (amhrán Ash)|Orpheus]]" ar 3 Bealtaine. Ar 17 Bealtaine, d'eisigh Ash ''[[Meltdown (albam Ash)|Meltdown]]'' agus chuaigh sé go huimhir 5 ar chairt albaim sa Ríocht Aontaithe agus uimhir 6 ar chairt albaim na hÉireann. Sa samhradh céanna, chuir Hatherley albam aonair amach, ''[[Grey Will Fade]]''. Chuir Ash na singilí, "[[Starcrossed]]" agus "[[Renegade Cavalcade]]", ar 19 Iúil agus 6 Nollaig faoi seach. Thug an banna an t-amhrán ''Clones'' don [[Físchluiche|fhíschluiche]] [[Star Wars]], ''Republic Commando''. Bhí "Meltdown" agus "Orpheus" sa [[Fuaimrian|fhuaimrian]] don scannán ''[[Shaun of the Dead]]''. Bhí an t-amhrán ''Vampire Love'' sa scannán ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''. Ar 20 Eanáir 2006, d'fhógair Ash gur fhág Hatherley an banna. === ''Twilight of the Innocents'' agus Sraith A-Z (2006–11) === {{Príomhalt|Twilight of the Innocents}} Sa bhliain 2006, thosaigh na buncheoltóirí obair ar albam nua, ''[[Twilight of the Innocents]]'', ina i a stiúideo nua i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]. Eisíodh an traic réamhléirithe, ''"I Started a Fire"'' i mí Feabhra 2007. Eisíodh an chéad singil fisiciúil ón albam, ''"[[You Can't Have It All]]"'', i mí Aibreáin 2007 agus eisíodh an t-albam an mí dár gcionn. Chuir siad na singilí eile, "[[Polaris]]" and "[[End of the World]]", i mí Meithimh agus mí Mheán Fómhair faoi seach. D'fhógair Ash gurbh é an t-albam seo a gceann deireanach é ach níl siad ag briseadh suas. Dúirt siad nach n-eiseoidh siad ach singilí. Luaigh siad athruithe sa tionscal an cheoil agus sa nósanna éisteachta. Sa bhliain 2008, d'eisigh Ash leagan speisialta de ''[[1977 (albam)|1977]]'' le trí dhiosca. Sa bhliain 2009, thosaigh siad ag taifeadadh ábhair nua agus chuir siad an singil nua, "Return of the White Rabbit", amach. I mí Mheán Fómhair 2009, thosaigh Ash an t[[Sraith A-Z]] agus d'eisigh siad singil nua gach coicís le bliain. Cuireadh na singilí seo le chéile ar dhá bhailiúchán níos déanaí. Chuaigh [[Russell Lissack]] (de chuid [[Bloc Party]]) sa bhanna mar ghiotáraí beo ó 2010 go 2011. Eisíodh an albam bailiúcháin, ''[[The Best of Ash]]'', sa bhliain 2011. Sa bhliain chéanna, chomhoibrigh siad le [[We Are Scientists]], agus d'eisigh siad leagan d'amhrán de chuid Robert Manning, ''"Washington Parks"''. Bhí an singil ag bailiú airgid ar son carthanachta. Cheiliúir siad an cuimhneachán deich mbliana ón eisiúint de [[Free All Angels]] sa bhliain 2011 agus d'athaontaigh siad Charlotte Hatherley do roinnt ceolchoirmeacha. === ''Kablammo!'' (2012-16) === {{Príomhalt|Kablammo!}} I mí an Mheithimh 2012, cheiliúir Ash fiche bliain le chéile agus rinne siad dhá cheolchoirm ceiliúrtha i m[[Béal Feirste]] agus [[Londain]]. Sa mí dár gcionn, chuir siad ceirnín leathfhada le leaganacha d'amhrán amach darb ainm ''Little Infinity''. I mí na Samhna 2012, chuaigh siad ar thuras chun Mheiriceá agus rinne siad roinnt seó le [[Weezer]] fosta. Bhí siad ina mbanna tacaíochta ag [[Smashing Pumpkins]] i [[Wembley Arena]] sa bhliain 2013 agus sheinn siad ag an fhéile [[South by Southwest]] in [[Austin, Texas]]. Sa bhliain 2014, chuir Wheeler albam aonair, ''Lost Domain'', amach. Cé go ndúirt siad nach n-eiseoidh albam eile arís, d'eisigh siad albam nua, ''[[Kablammo!]]'', i mí na Bealtaine 2015. Eisíodh an singil "Cocoon" roimh an t-albam agus eisíodh "Free" and "Machinery" ina dhiaidh sin. I mí na Nollag, chuir siad an t-albam beo, ''Live on Mars: London Astoria 1997'', amach agus chuaigh siad ar thuras. === ''Islands'', ''Race the Night'' agus ''Ad Astra'' (2017-inniu) === {{Príomhalt|Islands (albam Ash)|Race the Night|Ad Astra (albam)}} Ar 18 Bealtaine 2018, d'eisigh siad an t-albam ''[[Islands (albam Ash)|Islands]]''. Eisíodh an singil "Buzzkill" (le Damien O'Neill agus Mickey Bradley, de chuid [[The Undertones]] ar fhonnadóireacht taca) roimh an t-albam. Chuir siad na singilí, "Annabel" agus "Confessions in the Pool",", i mí Aibreáin 2018 agus i mí mí na Bealtaine 2018 faoi seach. I mí na Bealtaine 2009, d'eisigh siad boscra, le deich ceirnín seacht horlaí, darb ainm ''Ash – 94-04: The 7” Singles Box Set''. Ar 14 Feabhra 2020, d'eisigh siad albam díolama nua, darb ainm ''Teenage Wildlife: 25 Years of Ash''. Phleanáil an banna dul ar thuras ach cuireadh na ceolchoirmeacha siar mar [[COVID-19]]. Ar 14 Meitheamh 2023, d'eisigh siad an singil "Race the Night" agus eisíodh an t-albam leis an ainm céanna ar 23 Meán Fómhair. Eisíodh na singilí "Like a God" agus "Usual Places" fosta. I mí Aibreáin 2025, d'eisigh Ash leagan d'amhrán de chuid [[Harry Belafonte]], ''[[Jump in the Line (Shake, Senora)|Jump in the Line]]''. I mí Iúil, d'fhógartha siad albam nua, darb ainm ''[[Ad Astra (albam)|Ad Astra]]'', go n-eiseoidh sé ar 3 Deireadh Fómhair 2025. Eisíodh an singil "Give Me Back My World" fosta. == Saothair == === Albaim === * ''[[Trailer]]'' - mí Dheireadh Fómhair, 1994 * ''[[1977 (albam)|1977]]'' - 6 Bealtaine, 1996 * ''[[Nu-Clear Sounds]]'' - 5 Deireadh Fómhair, 1998 * ''[[Free All Angels]]'' - 23 Aibreán, 2001 * ''[[Meltdown (albam Ash)|Meltdown]]'' - 17 Bealtaine, 2004 * ''[[Twilight of the Innocents]]'' - 2 Iúil, 2007 * ''[[Kablammo!]]'' - 20 Aibreán, 2015 * ''[[Islands (albam Ash)|Islands]]'' - 18 Bealtaine, 2018 * ''[[Race the Night]]'' - 15 Meán Fómhair, 2023 * ''[[Ad Astra (albam)|Ad Astra]]'' - 3 Deireadh Fómhair, 2025 === Beo === * ''[[Live at the Wireless]]'' - 17 Feabhra, 1997 * ''Live on Mars: London Astoria 1997 - 2 Nollaig, 2016 === Bailiúcháin === * ''[[Intergalactic Sonic 7″s]]'' - 9 Meán Fómhair 2002 * ''A-Z Volume 1'' - 19 Aibreán, 2010 * ''A-Z Volume 2'' - 25 Deireadh Fómhair, 2010 * ''The Best of Ash'' - 3 Deireadh Fómhair, 2011 * ''Teenage Wildlife: 25 Years of Ash'' - 14 Feabhra, 2020 === Scannáin === * ''No One Said It Was Going to Be Easy'' - 1997 * ''Tokyo Blitz'' - Nollaig, 2001 == Ceoltóirí == ===Reatha=== * [[Tim Wheeler]], [[giotár]] agus [[amhránaí]] (1992 - inniu) * Mark Hamilton, [[dordghiotár]] (1992 - inniu) * Rick McMurry, [[drumaí]] (1992 - inniu) ===Iarbhall === * [[Charlotte Hatherly]], giotár agus fonnadóireacht taca (1997 - 2006, aoi:2011, 2022) === Beo === * [[Russell Lissack]] – giotár (2010 – 2011) * [[LaFaro|Alan Lynn]], drumaí (2011, aoi:2012) == Tagairtí == {{reflist}} {{stumpa}} [[Catagóir:Racghrúpaí as Tuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1992]] a6u9axkqbhb0qfrx05lk87i30rk3td2 1328180 1328179 2026-09-18T11:12:55Z Conradder 34685 /* Twilight of the Innocents agus Sraith A-Z (2006–11) */ 1328180 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is racghrúpa as [[Dún Pádraig]], [[Contae an Dúin]] i d[[Tuaisceart na hÉireann]] é '''Ash''', a bunaíodh sa bhliain 1992. Aicmíodh iad sa sheánra "[[Britpop]]" ar dtús sna nóchaidí. Tá cúpla amhrán cáiliúil acu, mar shampla ''[[Girl From Mars]]'', ''[[Oh Yeah]]'', ''[[Shining Light]]'' agus ''[[Burn Baby Burn]]''. Is iad Tim Wheeler ([[giotár]] agus [[amhránaí]]), Mark Hamilton ([[dordghiotár]]) agus Rick McMurry ([[drumaí]]) na ceoltóirí reatha atá sa bhanna. Bhí [[Charlotte Hatherly]] sa bhanna ó 1997 go 2006, sheinn sí giotár agus chan sí fonnadóireacht taca. == Stair == === Bunú an bhanna, ''Trailer'' agus ''1977'' (1989-97) === {{Príomhalt|Trailer|1977 (albam)}} Sheinn Tim Wheeler agus Mark Hamilton le cheile i mbanna leagain Iron Maiden, darbh ainm ''Vietnam'', ó 1989. Bhuail siad le drumadóir Rick McMurray agus bunaíodh Ash. Fuair siad an t-ainm as an [[foclóir|fhoclóir]] agus ba é "Ash" an chéad fhocal ar mhaith leo. Sa bhliain sin, rinne an banna trí théip shamplach - ''Solar Happy'' i mí an Mheithimh, ''Shed'' i mí Mheán Fómhair agus an ''Home Demo'' i mí na Samhna. Beidh roinnt amhrán as na téipeanna seo ar ''[[Trailer]]'', mar shampla "Intense Thing", "Get Out", "Obscure Thing"," agus "[[Jack Names the Planets]]". Sa bhliain 1993, thaifead an banna an téip shamplach ''Garage Girl''. Bhí "Jack Names the Planets" agus "Intense Thing" (de chuid ''Shed'') ach amhráin nua fosta, san áireamh "[[Petrol (amhrán Ash)|Petrol]]", ar an téip. Tar éis ''Garage Girl'', chuir siad téip dhíolama, darbh ainm ''Pipe Smokin' Brick'' amach. Thaifead an banna na téipeanna samplacha le ceoltóir Dhún Pádraig, Ray Valentine, ina stiúideo taifeadta, "Cosmic Rays". An an am, "Genuine Real Teenagers" ("déagóirí fíora dílse") a thugtar orthu mar go raibh siad an-óg nuair a thaifead siad a n-ábhar luath (bhí siad ar scoil fós). Ní bhfuair na téipeanna go leor aird ach, sa bhliain 1994, chuala Stephen Taverner (nó "Tav") ''Garage Girl'' agus d'íoc sé as 1000 cóip de "''Jack Names the Planets''" a phreasáil ar a lipéad, ''La La Land''. Rinneadh a mbainisteoir lánaimseartha dó, fosta. Chuir Ash an mionalbam [[Trailer]], le seacht n-amhrán atá ann, amach i mí Dheireadh Fómhair 1994. Fuair siad am craolta le [[Steve Lemac]] ar ''[[BBC Radio 1|Radio 1]]'' agus d'eisigh siad cúpla singil eile, "[[Petrol (amhrán Ash)|Petrol]]" agus "[[Uncle Pat]]" lena lipéad nua, ''[[Infectious Records]]''. Sa bhliain 1995, d'fhág siad an scoil agus d'eisigh siad na singilí "[[Kung Fu (amhrán Ash)|Kung Fu]]", "[[Girl From Mars]]" agus "[[Angel Interceptor]]". Bhí "Kung Fu" ar na creidiúintí don scannán de chuid [[Jackie Chan]], darb ainm ''[[Rumble in the Bronx]]''. Bhí dhá amhrán, "Jack Names the Planets" agus "Kung Fu", sa scannán ''[[Angus (scannán)|Angus]]'' fosta. Ag deireadh na bliana sin, chuir Ash singil eagráin teoranta amach, bá leagan d'amhrán de chuid ''[[The Temptations]]'' é, "[[Get Ready (amhrán The Temptations)|Get Ready]]". Sa bhliain 1996, eisíodh na singilí, "[[Goldfinger (amhrán Ash)|Goldfinger]]" agus "[[Oh Yeah (amhrán Ash)|Oh Yeah]]" leis an albam ''[[1977 (albam)|1977]]''. Bhí an t-albam ag uimhir 1 ar chairt albaim sa [[Ríocht Aontaithe]]. Bhí an traic "Lose Control" ar an [[físchluiche|fhíschluiche]] ''[[Gran Turismo]]''. Ar [[17 Feabhra]] [[1997]], chuir Ash albam beo amach, ''[[Live at the Wireless]]''. Sa samhradh na bliana 1997, sheinn Ash i do phríomhoirfideach ag [[Féile Glastonbury]]. === Charlotte Hatherley, ''Nu-Clear Sounds'' agus ''Free All Angels'' (1998–2004) === {{Príomhalt|Nu-Clear Sounds|Free All Angels}} Tar éis turais le [[Weezer]], shíl Ash go raibh srian go sonach leis an banna triúir, mar sin, d'fhostaigh siad dara giotáraí, darb ainm [[Charlotte Hatherly]]. Sheinneadh Hatherly leis an bhanna ''[[Nightnurse]]'' roimhe sin. Ba í ''[[A Life Less Ordinary (amhrán Ash)|A Life Less Ordinary]]'' a gcéad eisiúint le Hatherly. Bhí an t-amhrán sa scannán [[Ewan McGregor]]/[[Cameron Diaz]] [[A Life Less Ordinary (scannán)|leis an ainm céanna]]. I mí Mheán Fómhair 1998, chuir Ash an singil "[[Jesus Says]]" agus an t-albam ''[[Nu-Clear Sounds]]'' an mí dár gcionn. Eisíodh an singil "[[Wildsurf]]" i mí na Samhna. Bá theip ó thaobh na tráchtála de agus i measc na léirmheastóirí é ''Nu-Clear Sounds''. Bhí an banna spíonta tar éis turasóireacht agus bhí siad faoi bhrú. Sa bhliain 1999, chuaigh Wheeler ar iarraidh ar feadh tamall beag. Tháinig sé ar ais i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] agus rinne sé an físeán conspóideach don amhrán ''[[Numbskull (ceirnín leathfhada)|Numbskull]]''. [[Íomhá:Ash-in-tempe-2005-charlotte-np-cropped.JPG|mion|deas|Ash in 2005: (C-D) Hamilton, McMurray, Hatherley, Wheeler]] Bhí an banna beagnach bancbhriste. D'fhill siad abhaile na hóige de chuid Wheeler agus scríobh siad amhráin nua. Eisíodh an singil "[[Shining Light]]" i mí Eanáir 2001, bhí sé ag uimhir 5 ar chairt sa Ríocht Aontaithe. Eisíodh an t-albam ''[[Free All Angels]]'' i mí Aibreáin 2001 agus chuaigh sé go huimhir 1 ar chairt albaim sa Ríocht Aontaithe, a ndara halbam #1, agus bhí sé ag uimhir 2 ar chairt albaim na h[[Éireann]]. Eisíodh singilí eile: "[[Burn Baby Burn]]", "[[Sometimes]]", "[[Candy (amhrán Ash)|Candy]]" agus "[There's a Star]]". Sa bhliain 2002, eisíodh albam bailiúcháin, ''[[Intergalactic Sonic 7″s]]'', leis an singil nua "[[Envy (amhrán Ash)|Envy]]". Sa bhliain 2003, thuairiscigh na meáin go raibh Ash ag déanamh scannán sléachta darbh ainm ''"Slashed"''. Scannánaíodh ar thuras i Meiriceá é. Scríobh Jed Sheppard an script scannáin agus ba é Alexander Marks an stiúrthóir. Bhí príomhpháirteanna ag [[Chris Martin]] agus [[Jonny Buckland]], de chuid [[Coldplay]]. Bhí [[Moby]], [[James Nesbitt]], [[Dave Grohl]] agus Ash iad féin sa scannán fosta. Tá an scannán neamheisithe fós. ===''Meltdown'' agus imeacht Hatherley (2004-06) === {{Príomhalt|Meltdown (albam Ash)}} I mí Feabhra 2004, eisíodh an singil "[[Clones]]" trí íoslódáil agus eisíodh an singil "[[Orpheus (amhrán Ash)|Orpheus]]" ar 3 Bealtaine. Ar 17 Bealtaine, d'eisigh Ash ''[[Meltdown (albam Ash)|Meltdown]]'' agus chuaigh sé go huimhir 5 ar chairt albaim sa Ríocht Aontaithe agus uimhir 6 ar chairt albaim na hÉireann. Sa samhradh céanna, chuir Hatherley albam aonair amach, ''[[Grey Will Fade]]''. Chuir Ash na singilí, "[[Starcrossed]]" agus "[[Renegade Cavalcade]]", ar 19 Iúil agus 6 Nollaig faoi seach. Thug an banna an t-amhrán ''Clones'' don [[Físchluiche|fhíschluiche]] [[Star Wars]], ''Republic Commando''. Bhí "Meltdown" agus "Orpheus" sa [[Fuaimrian|fhuaimrian]] don scannán ''[[Shaun of the Dead]]''. Bhí an t-amhrán ''Vampire Love'' sa scannán ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''. Ar 20 Eanáir 2006, d'fhógair Ash gur fhág Hatherley an banna. === ''Twilight of the Innocents'' agus Sraith A-Z (2006–11) === {{Príomhalt|Twilight of the Innocents}} Sa bhliain 2006, thosaigh na buncheoltóirí obair ar albam nua, ''[[Twilight of the Innocents]]'', ina stiúideosan nua i g[[Cathair Nua-Eabhrac]]. Eisíodh an traic réamhléirithe, "I Started a Fire" i mí Feabhra 2007. Eisíodh an chéad singil fisiciúil as an albam, "[[You Can't Have It All]]", i mí Aibreáin 2007 agus eisíodh an t-albam an mí dár gcionn. Chuir siad na singilí eile, "[[Polaris]]" and "[[End of the World]]", i mí Meithimh agus mí Mheán Fómhair faoi seach. D'fhógair Ash gurbh é an t-albam seo a gceann deireanach ach níl siad ag briseadh suas. Dúirt siad nach n-eiseoidh siad ach singilí. Luaigh siad athruithe i dtionscal an cheoil agus sa nósanna éisteachta. Sa bhliain 2008, d'eisigh Ash leagan speisialta de ''[[1977 (albam)|1977]]'' le trí dhiosca. Sa bhliain 2009, thosaigh siad ag taifeadadh ábhair nua agus chuir siad an singil nua, "Return of the White Rabbit", amach. I mí Mheán Fómhair 2009, thosaigh Ash an t[[Sraith A-Z]] agus d'eisigh siad singil nua gach coicís le bliain. Cuireadh na singilí seo le chéile ar dhá bhailiúchán níos déanaí. Chuaigh [[Russell Lissack]] (de chuid [[Bloc Party]]) sa bhanna mar ghiotáraí beo ó 2010 go 2011. Eisíodh an albam bailiúcháin, ''[[The Best of Ash]]'', sa bhliain 2011. Sa bhliain chéanna, chomhoibrigh siad le [[We Are Scientists]], agus d'eisigh siad leagan d'amhrán de chuid Robert Manning, "Washington Parks". Bhí an singil ag bailiú airgid ar son carthanachta. Cheiliúir siad an cuimhneachán deich mbliana ón eisiúint de [[Free All Angels]] sa bhliain 2011 agus d'athaontaigh siad Charlotte Hatherley do roinnt ceolchoirmeacha. === ''Kablammo!'' (2012-16) === {{Príomhalt|Kablammo!}} I mí an Mheithimh 2012, cheiliúir Ash fiche bliain le chéile agus rinne siad dhá cheolchoirm ceiliúrtha i m[[Béal Feirste]] agus [[Londain]]. Sa mí dár gcionn, chuir siad ceirnín leathfhada le leaganacha d'amhrán amach darb ainm ''Little Infinity''. I mí na Samhna 2012, chuaigh siad ar thuras chun Mheiriceá agus rinne siad roinnt seó le [[Weezer]] fosta. Bhí siad ina mbanna tacaíochta ag [[Smashing Pumpkins]] i [[Wembley Arena]] sa bhliain 2013 agus sheinn siad ag an fhéile [[South by Southwest]] in [[Austin, Texas]]. Sa bhliain 2014, chuir Wheeler albam aonair, ''Lost Domain'', amach. Cé go ndúirt siad nach n-eiseoidh albam eile arís, d'eisigh siad albam nua, ''[[Kablammo!]]'', i mí na Bealtaine 2015. Eisíodh an singil "Cocoon" roimh an t-albam agus eisíodh "Free" and "Machinery" ina dhiaidh sin. I mí na Nollag, chuir siad an t-albam beo, ''Live on Mars: London Astoria 1997'', amach agus chuaigh siad ar thuras. === ''Islands'', ''Race the Night'' agus ''Ad Astra'' (2017-inniu) === {{Príomhalt|Islands (albam Ash)|Race the Night|Ad Astra (albam)}} Ar 18 Bealtaine 2018, d'eisigh siad an t-albam ''[[Islands (albam Ash)|Islands]]''. Eisíodh an singil "Buzzkill" (le Damien O'Neill agus Mickey Bradley, de chuid [[The Undertones]] ar fhonnadóireacht taca) roimh an t-albam. Chuir siad na singilí, "Annabel" agus "Confessions in the Pool",", i mí Aibreáin 2018 agus i mí mí na Bealtaine 2018 faoi seach. I mí na Bealtaine 2009, d'eisigh siad boscra, le deich ceirnín seacht horlaí, darb ainm ''Ash – 94-04: The 7” Singles Box Set''. Ar 14 Feabhra 2020, d'eisigh siad albam díolama nua, darb ainm ''Teenage Wildlife: 25 Years of Ash''. Phleanáil an banna dul ar thuras ach cuireadh na ceolchoirmeacha siar mar [[COVID-19]]. Ar 14 Meitheamh 2023, d'eisigh siad an singil "Race the Night" agus eisíodh an t-albam leis an ainm céanna ar 23 Meán Fómhair. Eisíodh na singilí "Like a God" agus "Usual Places" fosta. I mí Aibreáin 2025, d'eisigh Ash leagan d'amhrán de chuid [[Harry Belafonte]], ''[[Jump in the Line (Shake, Senora)|Jump in the Line]]''. I mí Iúil, d'fhógartha siad albam nua, darb ainm ''[[Ad Astra (albam)|Ad Astra]]'', go n-eiseoidh sé ar 3 Deireadh Fómhair 2025. Eisíodh an singil "Give Me Back My World" fosta. == Saothair == === Albaim === * ''[[Trailer]]'' - mí Dheireadh Fómhair, 1994 * ''[[1977 (albam)|1977]]'' - 6 Bealtaine, 1996 * ''[[Nu-Clear Sounds]]'' - 5 Deireadh Fómhair, 1998 * ''[[Free All Angels]]'' - 23 Aibreán, 2001 * ''[[Meltdown (albam Ash)|Meltdown]]'' - 17 Bealtaine, 2004 * ''[[Twilight of the Innocents]]'' - 2 Iúil, 2007 * ''[[Kablammo!]]'' - 20 Aibreán, 2015 * ''[[Islands (albam Ash)|Islands]]'' - 18 Bealtaine, 2018 * ''[[Race the Night]]'' - 15 Meán Fómhair, 2023 * ''[[Ad Astra (albam)|Ad Astra]]'' - 3 Deireadh Fómhair, 2025 === Beo === * ''[[Live at the Wireless]]'' - 17 Feabhra, 1997 * ''Live on Mars: London Astoria 1997 - 2 Nollaig, 2016 === Bailiúcháin === * ''[[Intergalactic Sonic 7″s]]'' - 9 Meán Fómhair 2002 * ''A-Z Volume 1'' - 19 Aibreán, 2010 * ''A-Z Volume 2'' - 25 Deireadh Fómhair, 2010 * ''The Best of Ash'' - 3 Deireadh Fómhair, 2011 * ''Teenage Wildlife: 25 Years of Ash'' - 14 Feabhra, 2020 === Scannáin === * ''No One Said It Was Going to Be Easy'' - 1997 * ''Tokyo Blitz'' - Nollaig, 2001 == Ceoltóirí == ===Reatha=== * [[Tim Wheeler]], [[giotár]] agus [[amhránaí]] (1992 - inniu) * Mark Hamilton, [[dordghiotár]] (1992 - inniu) * Rick McMurry, [[drumaí]] (1992 - inniu) ===Iarbhall === * [[Charlotte Hatherly]], giotár agus fonnadóireacht taca (1997 - 2006, aoi:2011, 2022) === Beo === * [[Russell Lissack]] – giotár (2010 – 2011) * [[LaFaro|Alan Lynn]], drumaí (2011, aoi:2012) == Tagairtí == {{reflist}} {{stumpa}} [[Catagóir:Racghrúpaí as Tuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1992]] cobaqfsps8ysaq0zb6eyy0a572e7z9x 1328181 1328180 2026-09-18T11:16:31Z Conradder 34685 /* Kablammo! (2012-16) */ 1328181 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is racghrúpa as [[Dún Pádraig]], [[Contae an Dúin]] i d[[Tuaisceart na hÉireann]] é '''Ash''', a bunaíodh sa bhliain 1992. Aicmíodh iad sa sheánra "[[Britpop]]" ar dtús sna nóchaidí. Tá cúpla amhrán cáiliúil acu, mar shampla ''[[Girl From Mars]]'', ''[[Oh Yeah]]'', ''[[Shining Light]]'' agus ''[[Burn Baby Burn]]''. Is iad Tim Wheeler ([[giotár]] agus [[amhránaí]]), Mark Hamilton ([[dordghiotár]]) agus Rick McMurry ([[drumaí]]) na ceoltóirí reatha atá sa bhanna. Bhí [[Charlotte Hatherly]] sa bhanna ó 1997 go 2006, sheinn sí giotár agus chan sí fonnadóireacht taca. == Stair == === Bunú an bhanna, ''Trailer'' agus ''1977'' (1989-97) === {{Príomhalt|Trailer|1977 (albam)}} Sheinn Tim Wheeler agus Mark Hamilton le cheile i mbanna leagain Iron Maiden, darbh ainm ''Vietnam'', ó 1989. Bhuail siad le drumadóir Rick McMurray agus bunaíodh Ash. Fuair siad an t-ainm as an [[foclóir|fhoclóir]] agus ba é "Ash" an chéad fhocal ar mhaith leo. Sa bhliain sin, rinne an banna trí théip shamplach - ''Solar Happy'' i mí an Mheithimh, ''Shed'' i mí Mheán Fómhair agus an ''Home Demo'' i mí na Samhna. Beidh roinnt amhrán as na téipeanna seo ar ''[[Trailer]]'', mar shampla "Intense Thing", "Get Out", "Obscure Thing"," agus "[[Jack Names the Planets]]". Sa bhliain 1993, thaifead an banna an téip shamplach ''Garage Girl''. Bhí "Jack Names the Planets" agus "Intense Thing" (de chuid ''Shed'') ach amhráin nua fosta, san áireamh "[[Petrol (amhrán Ash)|Petrol]]", ar an téip. Tar éis ''Garage Girl'', chuir siad téip dhíolama, darbh ainm ''Pipe Smokin' Brick'' amach. Thaifead an banna na téipeanna samplacha le ceoltóir Dhún Pádraig, Ray Valentine, ina stiúideo taifeadta, "Cosmic Rays". An an am, "Genuine Real Teenagers" ("déagóirí fíora dílse") a thugtar orthu mar go raibh siad an-óg nuair a thaifead siad a n-ábhar luath (bhí siad ar scoil fós). Ní bhfuair na téipeanna go leor aird ach, sa bhliain 1994, chuala Stephen Taverner (nó "Tav") ''Garage Girl'' agus d'íoc sé as 1000 cóip de "''Jack Names the Planets''" a phreasáil ar a lipéad, ''La La Land''. Rinneadh a mbainisteoir lánaimseartha dó, fosta. Chuir Ash an mionalbam [[Trailer]], le seacht n-amhrán atá ann, amach i mí Dheireadh Fómhair 1994. Fuair siad am craolta le [[Steve Lemac]] ar ''[[BBC Radio 1|Radio 1]]'' agus d'eisigh siad cúpla singil eile, "[[Petrol (amhrán Ash)|Petrol]]" agus "[[Uncle Pat]]" lena lipéad nua, ''[[Infectious Records]]''. Sa bhliain 1995, d'fhág siad an scoil agus d'eisigh siad na singilí "[[Kung Fu (amhrán Ash)|Kung Fu]]", "[[Girl From Mars]]" agus "[[Angel Interceptor]]". Bhí "Kung Fu" ar na creidiúintí don scannán de chuid [[Jackie Chan]], darb ainm ''[[Rumble in the Bronx]]''. Bhí dhá amhrán, "Jack Names the Planets" agus "Kung Fu", sa scannán ''[[Angus (scannán)|Angus]]'' fosta. Ag deireadh na bliana sin, chuir Ash singil eagráin teoranta amach, bá leagan d'amhrán de chuid ''[[The Temptations]]'' é, "[[Get Ready (amhrán The Temptations)|Get Ready]]". Sa bhliain 1996, eisíodh na singilí, "[[Goldfinger (amhrán Ash)|Goldfinger]]" agus "[[Oh Yeah (amhrán Ash)|Oh Yeah]]" leis an albam ''[[1977 (albam)|1977]]''. Bhí an t-albam ag uimhir 1 ar chairt albaim sa [[Ríocht Aontaithe]]. Bhí an traic "Lose Control" ar an [[físchluiche|fhíschluiche]] ''[[Gran Turismo]]''. Ar [[17 Feabhra]] [[1997]], chuir Ash albam beo amach, ''[[Live at the Wireless]]''. Sa samhradh na bliana 1997, sheinn Ash i do phríomhoirfideach ag [[Féile Glastonbury]]. === Charlotte Hatherley, ''Nu-Clear Sounds'' agus ''Free All Angels'' (1998–2004) === {{Príomhalt|Nu-Clear Sounds|Free All Angels}} Tar éis turais le [[Weezer]], shíl Ash go raibh srian go sonach leis an banna triúir, mar sin, d'fhostaigh siad dara giotáraí, darb ainm [[Charlotte Hatherly]]. Sheinneadh Hatherly leis an bhanna ''[[Nightnurse]]'' roimhe sin. Ba í ''[[A Life Less Ordinary (amhrán Ash)|A Life Less Ordinary]]'' a gcéad eisiúint le Hatherly. Bhí an t-amhrán sa scannán [[Ewan McGregor]]/[[Cameron Diaz]] [[A Life Less Ordinary (scannán)|leis an ainm céanna]]. I mí Mheán Fómhair 1998, chuir Ash an singil "[[Jesus Says]]" agus an t-albam ''[[Nu-Clear Sounds]]'' an mí dár gcionn. Eisíodh an singil "[[Wildsurf]]" i mí na Samhna. Bá theip ó thaobh na tráchtála de agus i measc na léirmheastóirí é ''Nu-Clear Sounds''. Bhí an banna spíonta tar éis turasóireacht agus bhí siad faoi bhrú. Sa bhliain 1999, chuaigh Wheeler ar iarraidh ar feadh tamall beag. Tháinig sé ar ais i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] agus rinne sé an físeán conspóideach don amhrán ''[[Numbskull (ceirnín leathfhada)|Numbskull]]''. [[Íomhá:Ash-in-tempe-2005-charlotte-np-cropped.JPG|mion|deas|Ash in 2005: (C-D) Hamilton, McMurray, Hatherley, Wheeler]] Bhí an banna beagnach bancbhriste. D'fhill siad abhaile na hóige de chuid Wheeler agus scríobh siad amhráin nua. Eisíodh an singil "[[Shining Light]]" i mí Eanáir 2001, bhí sé ag uimhir 5 ar chairt sa Ríocht Aontaithe. Eisíodh an t-albam ''[[Free All Angels]]'' i mí Aibreáin 2001 agus chuaigh sé go huimhir 1 ar chairt albaim sa Ríocht Aontaithe, a ndara halbam #1, agus bhí sé ag uimhir 2 ar chairt albaim na h[[Éireann]]. Eisíodh singilí eile: "[[Burn Baby Burn]]", "[[Sometimes]]", "[[Candy (amhrán Ash)|Candy]]" agus "[There's a Star]]". Sa bhliain 2002, eisíodh albam bailiúcháin, ''[[Intergalactic Sonic 7″s]]'', leis an singil nua "[[Envy (amhrán Ash)|Envy]]". Sa bhliain 2003, thuairiscigh na meáin go raibh Ash ag déanamh scannán sléachta darbh ainm ''"Slashed"''. Scannánaíodh ar thuras i Meiriceá é. Scríobh Jed Sheppard an script scannáin agus ba é Alexander Marks an stiúrthóir. Bhí príomhpháirteanna ag [[Chris Martin]] agus [[Jonny Buckland]], de chuid [[Coldplay]]. Bhí [[Moby]], [[James Nesbitt]], [[Dave Grohl]] agus Ash iad féin sa scannán fosta. Tá an scannán neamheisithe fós. ===''Meltdown'' agus imeacht Hatherley (2004-06) === {{Príomhalt|Meltdown (albam Ash)}} I mí Feabhra 2004, eisíodh an singil "[[Clones]]" trí íoslódáil agus eisíodh an singil "[[Orpheus (amhrán Ash)|Orpheus]]" ar 3 Bealtaine. Ar 17 Bealtaine, d'eisigh Ash ''[[Meltdown (albam Ash)|Meltdown]]'' agus chuaigh sé go huimhir 5 ar chairt albaim sa Ríocht Aontaithe agus uimhir 6 ar chairt albaim na hÉireann. Sa samhradh céanna, chuir Hatherley albam aonair amach, ''[[Grey Will Fade]]''. Chuir Ash na singilí, "[[Starcrossed]]" agus "[[Renegade Cavalcade]]", ar 19 Iúil agus 6 Nollaig faoi seach. Thug an banna an t-amhrán ''Clones'' don [[Físchluiche|fhíschluiche]] [[Star Wars]], ''Republic Commando''. Bhí "Meltdown" agus "Orpheus" sa [[Fuaimrian|fhuaimrian]] don scannán ''[[Shaun of the Dead]]''. Bhí an t-amhrán ''Vampire Love'' sa scannán ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''. Ar 20 Eanáir 2006, d'fhógair Ash gur fhág Hatherley an banna. === ''Twilight of the Innocents'' agus Sraith A-Z (2006–11) === {{Príomhalt|Twilight of the Innocents}} Sa bhliain 2006, thosaigh na buncheoltóirí obair ar albam nua, ''[[Twilight of the Innocents]]'', ina stiúideosan nua i g[[Cathair Nua-Eabhrac]]. Eisíodh an traic réamhléirithe, "I Started a Fire" i mí Feabhra 2007. Eisíodh an chéad singil fisiciúil as an albam, "[[You Can't Have It All]]", i mí Aibreáin 2007 agus eisíodh an t-albam an mí dár gcionn. Chuir siad na singilí eile, "[[Polaris]]" and "[[End of the World]]", i mí Meithimh agus mí Mheán Fómhair faoi seach. D'fhógair Ash gurbh é an t-albam seo a gceann deireanach ach níl siad ag briseadh suas. Dúirt siad nach n-eiseoidh siad ach singilí. Luaigh siad athruithe i dtionscal an cheoil agus sa nósanna éisteachta. Sa bhliain 2008, d'eisigh Ash leagan speisialta de ''[[1977 (albam)|1977]]'' le trí dhiosca. Sa bhliain 2009, thosaigh siad ag taifeadadh ábhair nua agus chuir siad an singil nua, "Return of the White Rabbit", amach. I mí Mheán Fómhair 2009, thosaigh Ash an t[[Sraith A-Z]] agus d'eisigh siad singil nua gach coicís le bliain. Cuireadh na singilí seo le chéile ar dhá bhailiúchán níos déanaí. Chuaigh [[Russell Lissack]] (de chuid [[Bloc Party]]) sa bhanna mar ghiotáraí beo ó 2010 go 2011. Eisíodh an albam bailiúcháin, ''[[The Best of Ash]]'', sa bhliain 2011. Sa bhliain chéanna, chomhoibrigh siad le [[We Are Scientists]], agus d'eisigh siad leagan d'amhrán de chuid Robert Manning, "Washington Parks". Bhí an singil ag bailiú airgid ar son carthanachta. Cheiliúir siad an cuimhneachán deich mbliana ón eisiúint de [[Free All Angels]] sa bhliain 2011 agus d'athaontaigh siad Charlotte Hatherley do roinnt ceolchoirmeacha. === ''Kablammo!'' (2012-16) === {{Príomhalt|Kablammo!}} I mí an Mheithimh 2012, cheiliúir Ash fiche bliain le chéile agus rinne siad dhá cheolchoirm ceiliúrtha i m[[Béal Feirste]] agus [[Londain]]. Sa mí dár gcionn, chuir siad ceirnín leathfhada le leaganacha d'amhrán amach darb ainm ''Little Infinity''. I mí na Samhna 2012, chuaigh siad ar thuras chun Mheiriceá agus rinne siad roinnt seó le [[Weezer]] fosta. Bhí siad ina mbanna tacaíochta ag [[Smashing Pumpkins]] i [[Wembley Arena]] sa bhliain 2013 agus sheinn siad ag an fhéile [[South by Southwest]] in [[Austin, Texas]]. Sa bhliain 2014, chuir Wheeler albam aonair, ''Lost Domain'', amach. Cé go ndúirt siad nach n-eiseoidh albam eile arís, d'eisigh siad albam nua, ''[[Kablammo!]]'', i mí na Bealtaine 2015. Eisíodh an singil "Cocoon" roimh an albam agus eisíodh "Free" and "Machinery" ina dhiaidh sin. I mí na Nollag, chuir siad an t-albam beo, ''Live on Mars: London Astoria 1997'', amach agus chuaigh siad ar thuras. === ''Islands'', ''Race the Night'' agus ''Ad Astra'' (2017-inniu) === {{Príomhalt|Islands (albam Ash)|Race the Night|Ad Astra (albam)}} Ar 18 Bealtaine 2018, d'eisigh siad an t-albam ''[[Islands (albam Ash)|Islands]]''. Eisíodh an singil "Buzzkill" (le Damien O'Neill agus Mickey Bradley, de chuid [[The Undertones]] ar fhonnadóireacht taca) roimh an t-albam. Chuir siad na singilí, "Annabel" agus "Confessions in the Pool",", i mí Aibreáin 2018 agus i mí mí na Bealtaine 2018 faoi seach. I mí na Bealtaine 2009, d'eisigh siad boscra, le deich ceirnín seacht horlaí, darb ainm ''Ash – 94-04: The 7” Singles Box Set''. Ar 14 Feabhra 2020, d'eisigh siad albam díolama nua, darb ainm ''Teenage Wildlife: 25 Years of Ash''. Phleanáil an banna dul ar thuras ach cuireadh na ceolchoirmeacha siar mar [[COVID-19]]. Ar 14 Meitheamh 2023, d'eisigh siad an singil "Race the Night" agus eisíodh an t-albam leis an ainm céanna ar 23 Meán Fómhair. Eisíodh na singilí "Like a God" agus "Usual Places" fosta. I mí Aibreáin 2025, d'eisigh Ash leagan d'amhrán de chuid [[Harry Belafonte]], ''[[Jump in the Line (Shake, Senora)|Jump in the Line]]''. I mí Iúil, d'fhógartha siad albam nua, darb ainm ''[[Ad Astra (albam)|Ad Astra]]'', go n-eiseoidh sé ar 3 Deireadh Fómhair 2025. Eisíodh an singil "Give Me Back My World" fosta. == Saothair == === Albaim === * ''[[Trailer]]'' - mí Dheireadh Fómhair, 1994 * ''[[1977 (albam)|1977]]'' - 6 Bealtaine, 1996 * ''[[Nu-Clear Sounds]]'' - 5 Deireadh Fómhair, 1998 * ''[[Free All Angels]]'' - 23 Aibreán, 2001 * ''[[Meltdown (albam Ash)|Meltdown]]'' - 17 Bealtaine, 2004 * ''[[Twilight of the Innocents]]'' - 2 Iúil, 2007 * ''[[Kablammo!]]'' - 20 Aibreán, 2015 * ''[[Islands (albam Ash)|Islands]]'' - 18 Bealtaine, 2018 * ''[[Race the Night]]'' - 15 Meán Fómhair, 2023 * ''[[Ad Astra (albam)|Ad Astra]]'' - 3 Deireadh Fómhair, 2025 === Beo === * ''[[Live at the Wireless]]'' - 17 Feabhra, 1997 * ''Live on Mars: London Astoria 1997 - 2 Nollaig, 2016 === Bailiúcháin === * ''[[Intergalactic Sonic 7″s]]'' - 9 Meán Fómhair 2002 * ''A-Z Volume 1'' - 19 Aibreán, 2010 * ''A-Z Volume 2'' - 25 Deireadh Fómhair, 2010 * ''The Best of Ash'' - 3 Deireadh Fómhair, 2011 * ''Teenage Wildlife: 25 Years of Ash'' - 14 Feabhra, 2020 === Scannáin === * ''No One Said It Was Going to Be Easy'' - 1997 * ''Tokyo Blitz'' - Nollaig, 2001 == Ceoltóirí == ===Reatha=== * [[Tim Wheeler]], [[giotár]] agus [[amhránaí]] (1992 - inniu) * Mark Hamilton, [[dordghiotár]] (1992 - inniu) * Rick McMurry, [[drumaí]] (1992 - inniu) ===Iarbhall === * [[Charlotte Hatherly]], giotár agus fonnadóireacht taca (1997 - 2006, aoi:2011, 2022) === Beo === * [[Russell Lissack]] – giotár (2010 – 2011) * [[LaFaro|Alan Lynn]], drumaí (2011, aoi:2012) == Tagairtí == {{reflist}} {{stumpa}} [[Catagóir:Racghrúpaí as Tuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1992]] niljas5rs7avnn2oahvd9elr9k98w36 1328182 1328181 2026-09-18T11:20:10Z Conradder 34685 /* Islands, Race the Night agus Ad Astra (2017-inniu) */ 1328182 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is racghrúpa as [[Dún Pádraig]], [[Contae an Dúin]] i d[[Tuaisceart na hÉireann]] é '''Ash''', a bunaíodh sa bhliain 1992. Aicmíodh iad sa sheánra "[[Britpop]]" ar dtús sna nóchaidí. Tá cúpla amhrán cáiliúil acu, mar shampla ''[[Girl From Mars]]'', ''[[Oh Yeah]]'', ''[[Shining Light]]'' agus ''[[Burn Baby Burn]]''. Is iad Tim Wheeler ([[giotár]] agus [[amhránaí]]), Mark Hamilton ([[dordghiotár]]) agus Rick McMurry ([[drumaí]]) na ceoltóirí reatha atá sa bhanna. Bhí [[Charlotte Hatherly]] sa bhanna ó 1997 go 2006, sheinn sí giotár agus chan sí fonnadóireacht taca. == Stair == === Bunú an bhanna, ''Trailer'' agus ''1977'' (1989-97) === {{Príomhalt|Trailer|1977 (albam)}} Sheinn Tim Wheeler agus Mark Hamilton le cheile i mbanna leagain Iron Maiden, darbh ainm ''Vietnam'', ó 1989. Bhuail siad le drumadóir Rick McMurray agus bunaíodh Ash. Fuair siad an t-ainm as an [[foclóir|fhoclóir]] agus ba é "Ash" an chéad fhocal ar mhaith leo. Sa bhliain sin, rinne an banna trí théip shamplach - ''Solar Happy'' i mí an Mheithimh, ''Shed'' i mí Mheán Fómhair agus an ''Home Demo'' i mí na Samhna. Beidh roinnt amhrán as na téipeanna seo ar ''[[Trailer]]'', mar shampla "Intense Thing", "Get Out", "Obscure Thing"," agus "[[Jack Names the Planets]]". Sa bhliain 1993, thaifead an banna an téip shamplach ''Garage Girl''. Bhí "Jack Names the Planets" agus "Intense Thing" (de chuid ''Shed'') ach amhráin nua fosta, san áireamh "[[Petrol (amhrán Ash)|Petrol]]", ar an téip. Tar éis ''Garage Girl'', chuir siad téip dhíolama, darbh ainm ''Pipe Smokin' Brick'' amach. Thaifead an banna na téipeanna samplacha le ceoltóir Dhún Pádraig, Ray Valentine, ina stiúideo taifeadta, "Cosmic Rays". An an am, "Genuine Real Teenagers" ("déagóirí fíora dílse") a thugtar orthu mar go raibh siad an-óg nuair a thaifead siad a n-ábhar luath (bhí siad ar scoil fós). Ní bhfuair na téipeanna go leor aird ach, sa bhliain 1994, chuala Stephen Taverner (nó "Tav") ''Garage Girl'' agus d'íoc sé as 1000 cóip de "''Jack Names the Planets''" a phreasáil ar a lipéad, ''La La Land''. Rinneadh a mbainisteoir lánaimseartha dó, fosta. Chuir Ash an mionalbam [[Trailer]], le seacht n-amhrán atá ann, amach i mí Dheireadh Fómhair 1994. Fuair siad am craolta le [[Steve Lemac]] ar ''[[BBC Radio 1|Radio 1]]'' agus d'eisigh siad cúpla singil eile, "[[Petrol (amhrán Ash)|Petrol]]" agus "[[Uncle Pat]]" lena lipéad nua, ''[[Infectious Records]]''. Sa bhliain 1995, d'fhág siad an scoil agus d'eisigh siad na singilí "[[Kung Fu (amhrán Ash)|Kung Fu]]", "[[Girl From Mars]]" agus "[[Angel Interceptor]]". Bhí "Kung Fu" ar na creidiúintí don scannán de chuid [[Jackie Chan]], darb ainm ''[[Rumble in the Bronx]]''. Bhí dhá amhrán, "Jack Names the Planets" agus "Kung Fu", sa scannán ''[[Angus (scannán)|Angus]]'' fosta. Ag deireadh na bliana sin, chuir Ash singil eagráin teoranta amach, bá leagan d'amhrán de chuid ''[[The Temptations]]'' é, "[[Get Ready (amhrán The Temptations)|Get Ready]]". Sa bhliain 1996, eisíodh na singilí, "[[Goldfinger (amhrán Ash)|Goldfinger]]" agus "[[Oh Yeah (amhrán Ash)|Oh Yeah]]" leis an albam ''[[1977 (albam)|1977]]''. Bhí an t-albam ag uimhir 1 ar chairt albaim sa [[Ríocht Aontaithe]]. Bhí an traic "Lose Control" ar an [[físchluiche|fhíschluiche]] ''[[Gran Turismo]]''. Ar [[17 Feabhra]] [[1997]], chuir Ash albam beo amach, ''[[Live at the Wireless]]''. Sa samhradh na bliana 1997, sheinn Ash i do phríomhoirfideach ag [[Féile Glastonbury]]. === Charlotte Hatherley, ''Nu-Clear Sounds'' agus ''Free All Angels'' (1998–2004) === {{Príomhalt|Nu-Clear Sounds|Free All Angels}} Tar éis turais le [[Weezer]], shíl Ash go raibh srian go sonach leis an banna triúir, mar sin, d'fhostaigh siad dara giotáraí, darb ainm [[Charlotte Hatherly]]. Sheinneadh Hatherly leis an bhanna ''[[Nightnurse]]'' roimhe sin. Ba í ''[[A Life Less Ordinary (amhrán Ash)|A Life Less Ordinary]]'' a gcéad eisiúint le Hatherly. Bhí an t-amhrán sa scannán [[Ewan McGregor]]/[[Cameron Diaz]] [[A Life Less Ordinary (scannán)|leis an ainm céanna]]. I mí Mheán Fómhair 1998, chuir Ash an singil "[[Jesus Says]]" agus an t-albam ''[[Nu-Clear Sounds]]'' an mí dár gcionn. Eisíodh an singil "[[Wildsurf]]" i mí na Samhna. Bá theip ó thaobh na tráchtála de agus i measc na léirmheastóirí é ''Nu-Clear Sounds''. Bhí an banna spíonta tar éis turasóireacht agus bhí siad faoi bhrú. Sa bhliain 1999, chuaigh Wheeler ar iarraidh ar feadh tamall beag. Tháinig sé ar ais i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] agus rinne sé an físeán conspóideach don amhrán ''[[Numbskull (ceirnín leathfhada)|Numbskull]]''. [[Íomhá:Ash-in-tempe-2005-charlotte-np-cropped.JPG|mion|deas|Ash in 2005: (C-D) Hamilton, McMurray, Hatherley, Wheeler]] Bhí an banna beagnach bancbhriste. D'fhill siad abhaile na hóige de chuid Wheeler agus scríobh siad amhráin nua. Eisíodh an singil "[[Shining Light]]" i mí Eanáir 2001, bhí sé ag uimhir 5 ar chairt sa Ríocht Aontaithe. Eisíodh an t-albam ''[[Free All Angels]]'' i mí Aibreáin 2001 agus chuaigh sé go huimhir 1 ar chairt albaim sa Ríocht Aontaithe, a ndara halbam #1, agus bhí sé ag uimhir 2 ar chairt albaim na h[[Éireann]]. Eisíodh singilí eile: "[[Burn Baby Burn]]", "[[Sometimes]]", "[[Candy (amhrán Ash)|Candy]]" agus "[There's a Star]]". Sa bhliain 2002, eisíodh albam bailiúcháin, ''[[Intergalactic Sonic 7″s]]'', leis an singil nua "[[Envy (amhrán Ash)|Envy]]". Sa bhliain 2003, thuairiscigh na meáin go raibh Ash ag déanamh scannán sléachta darbh ainm ''"Slashed"''. Scannánaíodh ar thuras i Meiriceá é. Scríobh Jed Sheppard an script scannáin agus ba é Alexander Marks an stiúrthóir. Bhí príomhpháirteanna ag [[Chris Martin]] agus [[Jonny Buckland]], de chuid [[Coldplay]]. Bhí [[Moby]], [[James Nesbitt]], [[Dave Grohl]] agus Ash iad féin sa scannán fosta. Tá an scannán neamheisithe fós. ===''Meltdown'' agus imeacht Hatherley (2004-06) === {{Príomhalt|Meltdown (albam Ash)}} I mí Feabhra 2004, eisíodh an singil "[[Clones]]" trí íoslódáil agus eisíodh an singil "[[Orpheus (amhrán Ash)|Orpheus]]" ar 3 Bealtaine. Ar 17 Bealtaine, d'eisigh Ash ''[[Meltdown (albam Ash)|Meltdown]]'' agus chuaigh sé go huimhir 5 ar chairt albaim sa Ríocht Aontaithe agus uimhir 6 ar chairt albaim na hÉireann. Sa samhradh céanna, chuir Hatherley albam aonair amach, ''[[Grey Will Fade]]''. Chuir Ash na singilí, "[[Starcrossed]]" agus "[[Renegade Cavalcade]]", ar 19 Iúil agus 6 Nollaig faoi seach. Thug an banna an t-amhrán ''Clones'' don [[Físchluiche|fhíschluiche]] [[Star Wars]], ''Republic Commando''. Bhí "Meltdown" agus "Orpheus" sa [[Fuaimrian|fhuaimrian]] don scannán ''[[Shaun of the Dead]]''. Bhí an t-amhrán ''Vampire Love'' sa scannán ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''. Ar 20 Eanáir 2006, d'fhógair Ash gur fhág Hatherley an banna. === ''Twilight of the Innocents'' agus Sraith A-Z (2006–11) === {{Príomhalt|Twilight of the Innocents}} Sa bhliain 2006, thosaigh na buncheoltóirí obair ar albam nua, ''[[Twilight of the Innocents]]'', ina stiúideosan nua i g[[Cathair Nua-Eabhrac]]. Eisíodh an traic réamhléirithe, "I Started a Fire" i mí Feabhra 2007. Eisíodh an chéad singil fisiciúil as an albam, "[[You Can't Have It All]]", i mí Aibreáin 2007 agus eisíodh an t-albam an mí dár gcionn. Chuir siad na singilí eile, "[[Polaris]]" and "[[End of the World]]", i mí Meithimh agus mí Mheán Fómhair faoi seach. D'fhógair Ash gurbh é an t-albam seo a gceann deireanach ach níl siad ag briseadh suas. Dúirt siad nach n-eiseoidh siad ach singilí. Luaigh siad athruithe i dtionscal an cheoil agus sa nósanna éisteachta. Sa bhliain 2008, d'eisigh Ash leagan speisialta de ''[[1977 (albam)|1977]]'' le trí dhiosca. Sa bhliain 2009, thosaigh siad ag taifeadadh ábhair nua agus chuir siad an singil nua, "Return of the White Rabbit", amach. I mí Mheán Fómhair 2009, thosaigh Ash an t[[Sraith A-Z]] agus d'eisigh siad singil nua gach coicís le bliain. Cuireadh na singilí seo le chéile ar dhá bhailiúchán níos déanaí. Chuaigh [[Russell Lissack]] (de chuid [[Bloc Party]]) sa bhanna mar ghiotáraí beo ó 2010 go 2011. Eisíodh an albam bailiúcháin, ''[[The Best of Ash]]'', sa bhliain 2011. Sa bhliain chéanna, chomhoibrigh siad le [[We Are Scientists]], agus d'eisigh siad leagan d'amhrán de chuid Robert Manning, "Washington Parks". Bhí an singil ag bailiú airgid ar son carthanachta. Cheiliúir siad an cuimhneachán deich mbliana ón eisiúint de [[Free All Angels]] sa bhliain 2011 agus d'athaontaigh siad Charlotte Hatherley do roinnt ceolchoirmeacha. === ''Kablammo!'' (2012-16) === {{Príomhalt|Kablammo!}} I mí an Mheithimh 2012, cheiliúir Ash fiche bliain le chéile agus rinne siad dhá cheolchoirm ceiliúrtha i m[[Béal Feirste]] agus [[Londain]]. Sa mí dár gcionn, chuir siad ceirnín leathfhada le leaganacha d'amhrán amach darb ainm ''Little Infinity''. I mí na Samhna 2012, chuaigh siad ar thuras chun Mheiriceá agus rinne siad roinnt seó le [[Weezer]] fosta. Bhí siad ina mbanna tacaíochta ag [[Smashing Pumpkins]] i [[Wembley Arena]] sa bhliain 2013 agus sheinn siad ag an fhéile [[South by Southwest]] in [[Austin, Texas]]. Sa bhliain 2014, chuir Wheeler albam aonair, ''Lost Domain'', amach. Cé go ndúirt siad nach n-eiseoidh albam eile arís, d'eisigh siad albam nua, ''[[Kablammo!]]'', i mí na Bealtaine 2015. Eisíodh an singil "Cocoon" roimh an albam agus eisíodh "Free" and "Machinery" ina dhiaidh sin. I mí na Nollag, chuir siad an t-albam beo, ''Live on Mars: London Astoria 1997'', amach agus chuaigh siad ar thuras. === ''Islands'', ''Race the Night'' agus ''Ad Astra'' (2017-inniu) === {{Príomhalt|Islands (albam Ash)|Race the Night|Ad Astra (albam)}} Ar 18 Bealtaine 2018, d'eisigh siad an t-albam ''[[Islands (albam Ash)|Islands]]''. Eisíodh an singil "Buzzkill" (le Damien O'Neill agus Mickey Bradley, de chuid [[The Undertones]] ar fhonnadóireacht taca) roimh an albam. Chuir siad na singilí, "Annabel" agus "Confessions in the Pool", i mí Aibreáin 2018 agus i mí na Bealtaine 2018 faoi seach. I mí na Bealtaine 2019, d'eisigh siad boscra, le deich ceirnín seacht horlaí atá ann, darb ainm ''Ash – 94-04: The 7” Singles Box Set''. Ar 14 Feabhra 2020, d'eisigh siad albam díolama nua, darb ainm ''Teenage Wildlife: 25 Years of Ash''. Phleanáil an banna dul ar thuras ach cuireadh na ceolchoirmeacha siar de thairbhe [[COVID-19]]. Ar 14 Meitheamh 2023, d'eisigh siad an singil "Race the Night" agus eisíodh an t-albam leis an ainm céanna ar 23 Meán Fómhair. Eisíodh na singilí "Like a God" agus "Usual Places" fosta. I mí Aibreáin 2025, d'eisigh Ash leagan d'amhrán de chuid [[Harry Belafonte]], ''[[Jump in the Line (Shake, Senora)|Jump in the Line]]''. I mí Iúil, d'fhógair siad go n-eiseoidh albam nua, darb ainm ''[[Ad Astra (albam)|Ad Astra]]'', ar 3 Deireadh Fómhair 2025. Eisíodh an singil "Give Me Back My World" fosta. == Saothair == === Albaim === * ''[[Trailer]]'' - mí Dheireadh Fómhair, 1994 * ''[[1977 (albam)|1977]]'' - 6 Bealtaine, 1996 * ''[[Nu-Clear Sounds]]'' - 5 Deireadh Fómhair, 1998 * ''[[Free All Angels]]'' - 23 Aibreán, 2001 * ''[[Meltdown (albam Ash)|Meltdown]]'' - 17 Bealtaine, 2004 * ''[[Twilight of the Innocents]]'' - 2 Iúil, 2007 * ''[[Kablammo!]]'' - 20 Aibreán, 2015 * ''[[Islands (albam Ash)|Islands]]'' - 18 Bealtaine, 2018 * ''[[Race the Night]]'' - 15 Meán Fómhair, 2023 * ''[[Ad Astra (albam)|Ad Astra]]'' - 3 Deireadh Fómhair, 2025 === Beo === * ''[[Live at the Wireless]]'' - 17 Feabhra, 1997 * ''Live on Mars: London Astoria 1997 - 2 Nollaig, 2016 === Bailiúcháin === * ''[[Intergalactic Sonic 7″s]]'' - 9 Meán Fómhair 2002 * ''A-Z Volume 1'' - 19 Aibreán, 2010 * ''A-Z Volume 2'' - 25 Deireadh Fómhair, 2010 * ''The Best of Ash'' - 3 Deireadh Fómhair, 2011 * ''Teenage Wildlife: 25 Years of Ash'' - 14 Feabhra, 2020 === Scannáin === * ''No One Said It Was Going to Be Easy'' - 1997 * ''Tokyo Blitz'' - Nollaig, 2001 == Ceoltóirí == ===Reatha=== * [[Tim Wheeler]], [[giotár]] agus [[amhránaí]] (1992 - inniu) * Mark Hamilton, [[dordghiotár]] (1992 - inniu) * Rick McMurry, [[drumaí]] (1992 - inniu) ===Iarbhall === * [[Charlotte Hatherly]], giotár agus fonnadóireacht taca (1997 - 2006, aoi:2011, 2022) === Beo === * [[Russell Lissack]] – giotár (2010 – 2011) * [[LaFaro|Alan Lynn]], drumaí (2011, aoi:2012) == Tagairtí == {{reflist}} {{stumpa}} [[Catagóir:Racghrúpaí as Tuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1992]] jea6fmif66qvmxm9s0br1eikeu68bs7 1328183 1328182 2026-09-18T11:21:12Z Conradder 34685 /* Islands, Race the Night agus Ad Astra (2017-inniu) */ 1328183 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is racghrúpa as [[Dún Pádraig]], [[Contae an Dúin]] i d[[Tuaisceart na hÉireann]] é '''Ash''', a bunaíodh sa bhliain 1992. Aicmíodh iad sa sheánra "[[Britpop]]" ar dtús sna nóchaidí. Tá cúpla amhrán cáiliúil acu, mar shampla ''[[Girl From Mars]]'', ''[[Oh Yeah]]'', ''[[Shining Light]]'' agus ''[[Burn Baby Burn]]''. Is iad Tim Wheeler ([[giotár]] agus [[amhránaí]]), Mark Hamilton ([[dordghiotár]]) agus Rick McMurry ([[drumaí]]) na ceoltóirí reatha atá sa bhanna. Bhí [[Charlotte Hatherly]] sa bhanna ó 1997 go 2006, sheinn sí giotár agus chan sí fonnadóireacht taca. == Stair == === Bunú an bhanna, ''Trailer'' agus ''1977'' (1989-97) === {{Príomhalt|Trailer|1977 (albam)}} Sheinn Tim Wheeler agus Mark Hamilton le cheile i mbanna leagain Iron Maiden, darbh ainm ''Vietnam'', ó 1989. Bhuail siad le drumadóir Rick McMurray agus bunaíodh Ash. Fuair siad an t-ainm as an [[foclóir|fhoclóir]] agus ba é "Ash" an chéad fhocal ar mhaith leo. Sa bhliain sin, rinne an banna trí théip shamplach - ''Solar Happy'' i mí an Mheithimh, ''Shed'' i mí Mheán Fómhair agus an ''Home Demo'' i mí na Samhna. Beidh roinnt amhrán as na téipeanna seo ar ''[[Trailer]]'', mar shampla "Intense Thing", "Get Out", "Obscure Thing"," agus "[[Jack Names the Planets]]". Sa bhliain 1993, thaifead an banna an téip shamplach ''Garage Girl''. Bhí "Jack Names the Planets" agus "Intense Thing" (de chuid ''Shed'') ach amhráin nua fosta, san áireamh "[[Petrol (amhrán Ash)|Petrol]]", ar an téip. Tar éis ''Garage Girl'', chuir siad téip dhíolama, darbh ainm ''Pipe Smokin' Brick'' amach. Thaifead an banna na téipeanna samplacha le ceoltóir Dhún Pádraig, Ray Valentine, ina stiúideo taifeadta, "Cosmic Rays". An an am, "Genuine Real Teenagers" ("déagóirí fíora dílse") a thugtar orthu mar go raibh siad an-óg nuair a thaifead siad a n-ábhar luath (bhí siad ar scoil fós). Ní bhfuair na téipeanna go leor aird ach, sa bhliain 1994, chuala Stephen Taverner (nó "Tav") ''Garage Girl'' agus d'íoc sé as 1000 cóip de "''Jack Names the Planets''" a phreasáil ar a lipéad, ''La La Land''. Rinneadh a mbainisteoir lánaimseartha dó, fosta. Chuir Ash an mionalbam [[Trailer]], le seacht n-amhrán atá ann, amach i mí Dheireadh Fómhair 1994. Fuair siad am craolta le [[Steve Lemac]] ar ''[[BBC Radio 1|Radio 1]]'' agus d'eisigh siad cúpla singil eile, "[[Petrol (amhrán Ash)|Petrol]]" agus "[[Uncle Pat]]" lena lipéad nua, ''[[Infectious Records]]''. Sa bhliain 1995, d'fhág siad an scoil agus d'eisigh siad na singilí "[[Kung Fu (amhrán Ash)|Kung Fu]]", "[[Girl From Mars]]" agus "[[Angel Interceptor]]". Bhí "Kung Fu" ar na creidiúintí don scannán de chuid [[Jackie Chan]], darb ainm ''[[Rumble in the Bronx]]''. Bhí dhá amhrán, "Jack Names the Planets" agus "Kung Fu", sa scannán ''[[Angus (scannán)|Angus]]'' fosta. Ag deireadh na bliana sin, chuir Ash singil eagráin teoranta amach, bá leagan d'amhrán de chuid ''[[The Temptations]]'' é, "[[Get Ready (amhrán The Temptations)|Get Ready]]". Sa bhliain 1996, eisíodh na singilí, "[[Goldfinger (amhrán Ash)|Goldfinger]]" agus "[[Oh Yeah (amhrán Ash)|Oh Yeah]]" leis an albam ''[[1977 (albam)|1977]]''. Bhí an t-albam ag uimhir 1 ar chairt albaim sa [[Ríocht Aontaithe]]. Bhí an traic "Lose Control" ar an [[físchluiche|fhíschluiche]] ''[[Gran Turismo]]''. Ar [[17 Feabhra]] [[1997]], chuir Ash albam beo amach, ''[[Live at the Wireless]]''. Sa samhradh na bliana 1997, sheinn Ash i do phríomhoirfideach ag [[Féile Glastonbury]]. === Charlotte Hatherley, ''Nu-Clear Sounds'' agus ''Free All Angels'' (1998–2004) === {{Príomhalt|Nu-Clear Sounds|Free All Angels}} Tar éis turais le [[Weezer]], shíl Ash go raibh srian go sonach leis an banna triúir, mar sin, d'fhostaigh siad dara giotáraí, darb ainm [[Charlotte Hatherly]]. Sheinneadh Hatherly leis an bhanna ''[[Nightnurse]]'' roimhe sin. Ba í ''[[A Life Less Ordinary (amhrán Ash)|A Life Less Ordinary]]'' a gcéad eisiúint le Hatherly. Bhí an t-amhrán sa scannán [[Ewan McGregor]]/[[Cameron Diaz]] [[A Life Less Ordinary (scannán)|leis an ainm céanna]]. I mí Mheán Fómhair 1998, chuir Ash an singil "[[Jesus Says]]" agus an t-albam ''[[Nu-Clear Sounds]]'' an mí dár gcionn. Eisíodh an singil "[[Wildsurf]]" i mí na Samhna. Bá theip ó thaobh na tráchtála de agus i measc na léirmheastóirí é ''Nu-Clear Sounds''. Bhí an banna spíonta tar éis turasóireacht agus bhí siad faoi bhrú. Sa bhliain 1999, chuaigh Wheeler ar iarraidh ar feadh tamall beag. Tháinig sé ar ais i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] agus rinne sé an físeán conspóideach don amhrán ''[[Numbskull (ceirnín leathfhada)|Numbskull]]''. [[Íomhá:Ash-in-tempe-2005-charlotte-np-cropped.JPG|mion|deas|Ash in 2005: (C-D) Hamilton, McMurray, Hatherley, Wheeler]] Bhí an banna beagnach bancbhriste. D'fhill siad abhaile na hóige de chuid Wheeler agus scríobh siad amhráin nua. Eisíodh an singil "[[Shining Light]]" i mí Eanáir 2001, bhí sé ag uimhir 5 ar chairt sa Ríocht Aontaithe. Eisíodh an t-albam ''[[Free All Angels]]'' i mí Aibreáin 2001 agus chuaigh sé go huimhir 1 ar chairt albaim sa Ríocht Aontaithe, a ndara halbam #1, agus bhí sé ag uimhir 2 ar chairt albaim na h[[Éireann]]. Eisíodh singilí eile: "[[Burn Baby Burn]]", "[[Sometimes]]", "[[Candy (amhrán Ash)|Candy]]" agus "[There's a Star]]". Sa bhliain 2002, eisíodh albam bailiúcháin, ''[[Intergalactic Sonic 7″s]]'', leis an singil nua "[[Envy (amhrán Ash)|Envy]]". Sa bhliain 2003, thuairiscigh na meáin go raibh Ash ag déanamh scannán sléachta darbh ainm ''"Slashed"''. Scannánaíodh ar thuras i Meiriceá é. Scríobh Jed Sheppard an script scannáin agus ba é Alexander Marks an stiúrthóir. Bhí príomhpháirteanna ag [[Chris Martin]] agus [[Jonny Buckland]], de chuid [[Coldplay]]. Bhí [[Moby]], [[James Nesbitt]], [[Dave Grohl]] agus Ash iad féin sa scannán fosta. Tá an scannán neamheisithe fós. ===''Meltdown'' agus imeacht Hatherley (2004-06) === {{Príomhalt|Meltdown (albam Ash)}} I mí Feabhra 2004, eisíodh an singil "[[Clones]]" trí íoslódáil agus eisíodh an singil "[[Orpheus (amhrán Ash)|Orpheus]]" ar 3 Bealtaine. Ar 17 Bealtaine, d'eisigh Ash ''[[Meltdown (albam Ash)|Meltdown]]'' agus chuaigh sé go huimhir 5 ar chairt albaim sa Ríocht Aontaithe agus uimhir 6 ar chairt albaim na hÉireann. Sa samhradh céanna, chuir Hatherley albam aonair amach, ''[[Grey Will Fade]]''. Chuir Ash na singilí, "[[Starcrossed]]" agus "[[Renegade Cavalcade]]", ar 19 Iúil agus 6 Nollaig faoi seach. Thug an banna an t-amhrán ''Clones'' don [[Físchluiche|fhíschluiche]] [[Star Wars]], ''Republic Commando''. Bhí "Meltdown" agus "Orpheus" sa [[Fuaimrian|fhuaimrian]] don scannán ''[[Shaun of the Dead]]''. Bhí an t-amhrán ''Vampire Love'' sa scannán ''[[American Pie Presents: Band Camp]]''. Ar 20 Eanáir 2006, d'fhógair Ash gur fhág Hatherley an banna. === ''Twilight of the Innocents'' agus Sraith A-Z (2006–11) === {{Príomhalt|Twilight of the Innocents}} Sa bhliain 2006, thosaigh na buncheoltóirí obair ar albam nua, ''[[Twilight of the Innocents]]'', ina stiúideosan nua i g[[Cathair Nua-Eabhrac]]. Eisíodh an traic réamhléirithe, "I Started a Fire" i mí Feabhra 2007. Eisíodh an chéad singil fisiciúil as an albam, "[[You Can't Have It All]]", i mí Aibreáin 2007 agus eisíodh an t-albam an mí dár gcionn. Chuir siad na singilí eile, "[[Polaris]]" and "[[End of the World]]", i mí Meithimh agus mí Mheán Fómhair faoi seach. D'fhógair Ash gurbh é an t-albam seo a gceann deireanach ach níl siad ag briseadh suas. Dúirt siad nach n-eiseoidh siad ach singilí. Luaigh siad athruithe i dtionscal an cheoil agus sa nósanna éisteachta. Sa bhliain 2008, d'eisigh Ash leagan speisialta de ''[[1977 (albam)|1977]]'' le trí dhiosca. Sa bhliain 2009, thosaigh siad ag taifeadadh ábhair nua agus chuir siad an singil nua, "Return of the White Rabbit", amach. I mí Mheán Fómhair 2009, thosaigh Ash an t[[Sraith A-Z]] agus d'eisigh siad singil nua gach coicís le bliain. Cuireadh na singilí seo le chéile ar dhá bhailiúchán níos déanaí. Chuaigh [[Russell Lissack]] (de chuid [[Bloc Party]]) sa bhanna mar ghiotáraí beo ó 2010 go 2011. Eisíodh an albam bailiúcháin, ''[[The Best of Ash]]'', sa bhliain 2011. Sa bhliain chéanna, chomhoibrigh siad le [[We Are Scientists]], agus d'eisigh siad leagan d'amhrán de chuid Robert Manning, "Washington Parks". Bhí an singil ag bailiú airgid ar son carthanachta. Cheiliúir siad an cuimhneachán deich mbliana ón eisiúint de [[Free All Angels]] sa bhliain 2011 agus d'athaontaigh siad Charlotte Hatherley do roinnt ceolchoirmeacha. === ''Kablammo!'' (2012-16) === {{Príomhalt|Kablammo!}} I mí an Mheithimh 2012, cheiliúir Ash fiche bliain le chéile agus rinne siad dhá cheolchoirm ceiliúrtha i m[[Béal Feirste]] agus [[Londain]]. Sa mí dár gcionn, chuir siad ceirnín leathfhada le leaganacha d'amhrán amach darb ainm ''Little Infinity''. I mí na Samhna 2012, chuaigh siad ar thuras chun Mheiriceá agus rinne siad roinnt seó le [[Weezer]] fosta. Bhí siad ina mbanna tacaíochta ag [[Smashing Pumpkins]] i [[Wembley Arena]] sa bhliain 2013 agus sheinn siad ag an fhéile [[South by Southwest]] in [[Austin, Texas]]. Sa bhliain 2014, chuir Wheeler albam aonair, ''Lost Domain'', amach. Cé go ndúirt siad nach n-eiseoidh albam eile arís, d'eisigh siad albam nua, ''[[Kablammo!]]'', i mí na Bealtaine 2015. Eisíodh an singil "Cocoon" roimh an albam agus eisíodh "Free" and "Machinery" ina dhiaidh sin. I mí na Nollag, chuir siad an t-albam beo, ''Live on Mars: London Astoria 1997'', amach agus chuaigh siad ar thuras. === ''Islands'', ''Race the Night'' agus ''Ad Astra'' (2017-inniu) === {{Príomhalt|Islands (albam Ash)|Race the Night|Ad Astra (albam)}} Ar 18 Bealtaine 2018, d'eisigh siad an t-albam ''[[Islands (albam Ash)|Islands]]''. Eisíodh an singil "Buzzkill" (le Damien O'Neill agus Mickey Bradley, de chuid [[The Undertones]] ar fhonnadóireacht taca) roimh an albam. Chuir siad na singilí, "Annabel" agus "Confessions in the Pool", i mí Aibreáin 2018 agus i mí na Bealtaine 2018 faoi seach. I mí na Bealtaine 2019, d'eisigh siad boscra, le deich ceirnín seacht horlaí atá ann, darb ainm ''Ash – 94-04: The 7” Singles Box Set''. Ar 14 Feabhra 2020, d'eisigh siad albam díolama nua, darb ainm ''Teenage Wildlife: 25 Years of Ash''. Phleanáil an banna dul ar thuras ach cuireadh na ceolchoirmeacha siar de thairbhe [[COVID-19]]. Ar 14 Meitheamh 2023, d'eisigh siad an singil "Race the Night" agus eisíodh an t-albam leis an ainm céanna ar 23 Meán Fómhair. Eisíodh na singilí "Like a God" agus "Usual Places" fosta. I mí Aibreáin 2025, d'eisigh Ash leagan d'amhrán de chuid [[Harry Belafonte]], ''[[Jump in the Line (Shake, Senora)|Jump in the Line]]''. I mí Iúil, d'fhógair siad go n-eiseofaí albam nua, darb ainm ''[[Ad Astra (albam)|Ad Astra]]'', ar 3 Deireadh Fómhair 2025. Eisíodh an singil "Give Me Back My World" fosta. == Saothair == === Albaim === * ''[[Trailer]]'' - mí Dheireadh Fómhair, 1994 * ''[[1977 (albam)|1977]]'' - 6 Bealtaine, 1996 * ''[[Nu-Clear Sounds]]'' - 5 Deireadh Fómhair, 1998 * ''[[Free All Angels]]'' - 23 Aibreán, 2001 * ''[[Meltdown (albam Ash)|Meltdown]]'' - 17 Bealtaine, 2004 * ''[[Twilight of the Innocents]]'' - 2 Iúil, 2007 * ''[[Kablammo!]]'' - 20 Aibreán, 2015 * ''[[Islands (albam Ash)|Islands]]'' - 18 Bealtaine, 2018 * ''[[Race the Night]]'' - 15 Meán Fómhair, 2023 * ''[[Ad Astra (albam)|Ad Astra]]'' - 3 Deireadh Fómhair, 2025 === Beo === * ''[[Live at the Wireless]]'' - 17 Feabhra, 1997 * ''Live on Mars: London Astoria 1997 - 2 Nollaig, 2016 === Bailiúcháin === * ''[[Intergalactic Sonic 7″s]]'' - 9 Meán Fómhair 2002 * ''A-Z Volume 1'' - 19 Aibreán, 2010 * ''A-Z Volume 2'' - 25 Deireadh Fómhair, 2010 * ''The Best of Ash'' - 3 Deireadh Fómhair, 2011 * ''Teenage Wildlife: 25 Years of Ash'' - 14 Feabhra, 2020 === Scannáin === * ''No One Said It Was Going to Be Easy'' - 1997 * ''Tokyo Blitz'' - Nollaig, 2001 == Ceoltóirí == ===Reatha=== * [[Tim Wheeler]], [[giotár]] agus [[amhránaí]] (1992 - inniu) * Mark Hamilton, [[dordghiotár]] (1992 - inniu) * Rick McMurry, [[drumaí]] (1992 - inniu) ===Iarbhall === * [[Charlotte Hatherly]], giotár agus fonnadóireacht taca (1997 - 2006, aoi:2011, 2022) === Beo === * [[Russell Lissack]] – giotár (2010 – 2011) * [[LaFaro|Alan Lynn]], drumaí (2011, aoi:2012) == Tagairtí == {{reflist}} {{stumpa}} [[Catagóir:Racghrúpaí as Tuaisceart na hÉireann]] [[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1992]] 1i3nqskjx3eybw1h7g2mku1b2ncti0b 14 26985 1328171 1257747 2026-09-18T10:14:19Z TGcoa 21229 1328171 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Obair]] [[Catagóir:Saol pearsanta]] [[Catagóir:Eacnamaíocht]] [[Catagóir:Gnó]] [[Catagóir:Caidreamh oibreachais]] 3mjg9t96tdfcxjaodqrxi705gqdk3u4 0 28201 1328134 1115799 2026-09-17T23:01:08Z TGcoa 21229 1328134 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta‎}} Is stáisiún raidió é '''Classic Hits''' atá á chraoladh i m[[Baile Átha Cliath]], i g[[Cill Dara]], sa [[An Mhí|Mhí]], i g[[Cill Mhantáin]], i g[[Corcaigh]], i [[Luimneach]], sa [[Gaillimh|Ghaillimh]] agus i g[[Contae an Chláir]] in [[Éire|Éirinn]]. Thosaigh sé ag craoladh ar an 27 Feabhra 2009. === Conspóid === Ghlac Macklemore páirt in dhá cheolchoirm sa chamchuairt de chuid Ed Sheeran ar Mheiriceá in 2026. Ach díbríodh é ansin as an gcuid eile mar gheall ar a ndúirt sé ar an stáitse maidir le Gaza. Mhaígh Macklemore gur chuir an toicí Robert Kraft, ar leis ceann d'ionaid na camchuairte, gur chuir sé iallach ar [[Ed Sheeran]] an rapálaí a dhíbirt. D'fhógair Classic Hits Radio nach gcraolfaí ceol Ed Sheeran ar an stáisiún arís go ceann tamaill nár sonraíodh mar gheall ar an gcinneadh Macklemore a dhíbirt.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Macklemore le hairgead as camchuairt a bhronnadh ar Phalaistínigh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0917/1591869-macklemore-le-hairgead-as-camchuairt-a-bhronnadh-ar-phalaistinigh/|date=2026-09-17|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Stáisiúin raidió in Éirinn]] [[Catagóir:Stáisiúin raidió a thosaigh ag craoladh i 2009]] 5dx0jflrdxtjwxsc8gyi7vn2ftd28k3 0 33686 1328163 1077733 2026-09-18T03:54:00Z Thomas Norren 52483 1328163 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Cathair san [[An Astráil Theas|Astráil Theas]] is ea '''Port Lincoln''' ([[Barngaleg]]: Galinyala<ref>"Professor [[Ghil'ad Zuckermann]], Chair of Linguistics and Endangered Languages at the [[University of Adelaide]] [...] told [[National Indigenous Television|NITV]]: 'I urge Australia to define the 330 Aboriginal languages, most of them sleeping beauties, as the official languages of their region. [Australia should] introduce bilingual signs and thus change the linguistic landscape, of this beautiful country. So, for example, ''Port Lincoln should also be referred to as '''Galinyala''', which is its original Barngarla name'' '", Sophie Verass (NITV), [http://www.sbs.com.au/nitv/article/2016/08/03/indigenous-meanings-australian-town-names Indigenous meanings of Australian town names], 10 August 2016.</ref>). Bhí 13,044 daoine ina gcónaí ann sa bhliain 2006. == Aeráid == {{Bosca Aimsire | metric_first= Yes | single_line= Yes | location=North Shields - Port Lincoln AWS |Jan_REC_Hi_°C=46.1 |Feb_REC_Hi_°C=44.2 |Mar_REC_Hi_°C=42.4 |Apr_REC_Hi_°C=39.5 |May_REC_Hi_°C=31.6 |Jun_REC_Hi_°C=27.3 |Jul_REC_Hi_°C=22.6 |Aug_REC_Hi_°C=31.2 |Sep_REC_Hi_°C=33.7 |Oct_REC_Hi_°C=38.2 |Nov_REC_Hi_°C=45.8 |Dec_REC_Hi_°C=43.7 |Year_REC_Hi_°C=46.1 |Jan_Hi_°C =25.8 |Feb_Hi_°C =25.9 |Mar_Hi_°C =24.0 |Apr_Hi_°C =22.0 |May_Hi_°C =19.4 |Jun_Hi_°C =16.8 |Jul_Hi_°C =16.1 |Aug_Hi_°C =16.8 |Sep_Hi_°C =18.6 |Oct_Hi_°C =20.5 |Nov_Hi_°C =22.9 |Dec_Hi_°C =24.4 |Year_Hi_°C =21.1 |Jan_Lo_°C =15.6 |Feb_Lo_°C =16.2 |Mar_Lo_°C =14.5 |Apr_Lo_°C =12.1 |May_Lo_°C =10.5 |Jun_Lo_°C =8.7 |Jul_Lo_°C =7.6 |Aug_Lo_°C =7.1 |Sep_Lo_°C =8.0 |Oct_Lo_°C =9.6 |Nov_Lo_°C =12.1 |Dec_Lo_°C =14.0 |Year_Lo_°C =11.3 |Jan_REC_Lo_°C =8.5 |Feb_REC_Lo_°C =8.6 |Mar_REC_Lo_°C =7.1 |Apr_REC_Lo_°C =5.1 |May_REC_Lo_°C =3.0 |Jun_REC_Lo_°C =1.5 |Jul_REC_Lo_°C =1.4 |Aug_REC_Lo_°C =1.3 |Sep_REC_Lo_°C =0.1 |Oct_REC_Lo_°C =2.3 |Nov_REC_Lo_°C =4.1 |Dec_REC_Lo_°C =5.2 |Year_REC_Lo_°C =0.1 |Jan_Precip_mm = 18.4 |Feb_Precip_mm = 11.6 |Mar_Precip_mm = 18.4 |Apr_Precip_mm = 17.2 |May_Precip_mm = 41.8 |Jun_Precip_mm = 62.3 |Jul_Precip_mm = 55.8 |Aug_Precip_mm = 47.8 |Sep_Precip_mm = 37.7 |Oct_Precip_mm = 27.3 |Nov_Precip_mm = 18.1 |Dec_Precip_mm = 17.6 |Year_Precip_mm = 374.8 |source= [http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_018192_All.shtml Bureau of Meteorology]<ref>'''(Béarla)''' [http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_018192_All.shtml "Climate statistics for Australian locations – North Shields - Port Lincoln AWS"], Bureau of Meteorology (9 Meitheamh, 2011).</ref> |accessdate = Meitheamh 2011 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-tír-au}} {{Cathracha san Astráil Theas}} dbrto3poo5webn0y6mrqp6avj4ux1sn 1328164 1328163 2026-09-18T04:49:53Z Thomas Norren 52483 1328164 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Cathair san [[An Astráil Theas|Astráil Theas]] is ea '''Port Lincoln''' ([[Barngala]]: Galinyala<ref>"Professor [[Ghil'ad Zuckermann]], Chair of Linguistics and Endangered Languages at the [[University of Adelaide]] [...] told [[National Indigenous Television|NITV]]: 'I urge Australia to define the 330 Aboriginal languages, most of them sleeping beauties, as the official languages of their region. [Australia should] introduce bilingual signs and thus change the linguistic landscape, of this beautiful country. So, for example, ''Port Lincoln should also be referred to as '''Galinyala''', which is its original Barngarla name'' '", Sophie Verass (NITV), [http://www.sbs.com.au/nitv/article/2016/08/03/indigenous-meanings-australian-town-names Indigenous meanings of Australian town names], 10 August 2016.</ref>). Bhí 13,044 daoine ina gcónaí ann sa bhliain 2006. == Aeráid == {{Bosca Aimsire | metric_first= Yes | single_line= Yes | location=North Shields - Port Lincoln AWS |Jan_REC_Hi_°C=46.1 |Feb_REC_Hi_°C=44.2 |Mar_REC_Hi_°C=42.4 |Apr_REC_Hi_°C=39.5 |May_REC_Hi_°C=31.6 |Jun_REC_Hi_°C=27.3 |Jul_REC_Hi_°C=22.6 |Aug_REC_Hi_°C=31.2 |Sep_REC_Hi_°C=33.7 |Oct_REC_Hi_°C=38.2 |Nov_REC_Hi_°C=45.8 |Dec_REC_Hi_°C=43.7 |Year_REC_Hi_°C=46.1 |Jan_Hi_°C =25.8 |Feb_Hi_°C =25.9 |Mar_Hi_°C =24.0 |Apr_Hi_°C =22.0 |May_Hi_°C =19.4 |Jun_Hi_°C =16.8 |Jul_Hi_°C =16.1 |Aug_Hi_°C =16.8 |Sep_Hi_°C =18.6 |Oct_Hi_°C =20.5 |Nov_Hi_°C =22.9 |Dec_Hi_°C =24.4 |Year_Hi_°C =21.1 |Jan_Lo_°C =15.6 |Feb_Lo_°C =16.2 |Mar_Lo_°C =14.5 |Apr_Lo_°C =12.1 |May_Lo_°C =10.5 |Jun_Lo_°C =8.7 |Jul_Lo_°C =7.6 |Aug_Lo_°C =7.1 |Sep_Lo_°C =8.0 |Oct_Lo_°C =9.6 |Nov_Lo_°C =12.1 |Dec_Lo_°C =14.0 |Year_Lo_°C =11.3 |Jan_REC_Lo_°C =8.5 |Feb_REC_Lo_°C =8.6 |Mar_REC_Lo_°C =7.1 |Apr_REC_Lo_°C =5.1 |May_REC_Lo_°C =3.0 |Jun_REC_Lo_°C =1.5 |Jul_REC_Lo_°C =1.4 |Aug_REC_Lo_°C =1.3 |Sep_REC_Lo_°C =0.1 |Oct_REC_Lo_°C =2.3 |Nov_REC_Lo_°C =4.1 |Dec_REC_Lo_°C =5.2 |Year_REC_Lo_°C =0.1 |Jan_Precip_mm = 18.4 |Feb_Precip_mm = 11.6 |Mar_Precip_mm = 18.4 |Apr_Precip_mm = 17.2 |May_Precip_mm = 41.8 |Jun_Precip_mm = 62.3 |Jul_Precip_mm = 55.8 |Aug_Precip_mm = 47.8 |Sep_Precip_mm = 37.7 |Oct_Precip_mm = 27.3 |Nov_Precip_mm = 18.1 |Dec_Precip_mm = 17.6 |Year_Precip_mm = 374.8 |source= [http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_018192_All.shtml Bureau of Meteorology]<ref>'''(Béarla)''' [http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_018192_All.shtml "Climate statistics for Australian locations – North Shields - Port Lincoln AWS"], Bureau of Meteorology (9 Meitheamh, 2011).</ref> |accessdate = Meitheamh 2011 }} == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-tír-au}} {{Cathracha san Astráil Theas}} o53xgtebw4z1wrpzjecz0hh0g0szoqu 0 33700 1328165 1103990 2026-09-18T05:11:22Z Thomas Norren 52483 1328165 wikitext text/x-wiki {{glanadh-mar|Gramadach, aistriúchán rólitriúil}} {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Cathair in [[Queensland]], san [[An Astráil|Astráil]], is ea '''Cairns''' (fuaimniú: /ˈkɛərnz/, nó [ˈkeːnz] go háitiúil, [[Yidiny]]: ''Gimuy''). Bhí an chathair ainmnithe i ndiaidh [[William Wellington Cairns]], [[gobharnóir]] Queensland ag an am. Bhí sé bunaithe chun na mianadóirí ag triall go dtí an abhainn Hodgkinson órcheantar a bheith i seirbhís ag, ach mhothaigh sí maolú nuair a bhí cúrsa níos éasca faighte ó [[Port Douglas]]. Níos moille, d'fhorbair sí a bheith ceann iarnróid agus mórphort leis an onnmhairiú chána siúcra, ór agus miotail eile, mianraí agus táirgeanna talmhaíochta ó na ceantair chósta ag timpeallú agus an réigiún [[Atherton Tableland]]. Mar atá de Meitheamh [[2011]], bhí an daonra amuigh is istigh ar 156,169. Tá Cairns suite timpeall 1,700km ó [[Brisbane]]. Is ceann scríbe taistil coitianta le turasóirí coimhthíoch mar gheall ar an [[aeráid theochreasach]]. Tá sé i seirbhís ag daoine ag iarraidh [[An Mhórsceir Bhacainneach]] agus ó thuaidh Queensland a thabhair cuairt ar mar pointe tosaigh. == Aeráid == {{Bosca Aimsire | metric_first= Yes | single_line= Yes | location=Cairns Aero AWS |Jan_REC_Hi_°C=40.4 |Feb_REC_Hi_°C=38.9 |Mar_REC_Hi_°C=37.7 |Apr_REC_Hi_°C=36.8 |May_REC_Hi_°C=31.3 |Jun_REC_Hi_°C=30.8 |Jul_REC_Hi_°C=30.1 |Aug_REC_Hi_°C=31.4 |Sep_REC_Hi_°C=33.9 |Oct_REC_Hi_°C=36.0 |Nov_REC_Hi_°C=37.2 |Dec_REC_Hi_°C=40.5 |Year_REC_Hi_°C=40.5 |Jan_Hi_°C =31.4 |Feb_Hi_°C =31.2 |Mar_Hi_°C =30.6 |Apr_Hi_°C =29.2 |May_Hi_°C =27.6 |Jun_Hi_°C =26.0 |Jul_Hi_°C =25.7 |Aug_Hi_°C =26.6 |Sep_Hi_°C =28.1 |Oct_Hi_°C =29.5 |Nov_Hi_°C =30.6 |Dec_Hi_°C =31.4 |Year_Hi_°C =29.0 |Jan_Lo_°C =23.7 |Feb_Lo_°C =23.8 |Mar_Lo_°C =23.0 |Apr_Lo_°C =21.6 |May_Lo_°C =19.9 |Jun_Lo_°C =17.9 |Jul_Lo_°C =17.1 |Aug_Lo_°C =17.4 |Sep_Lo_°C =18.7 |Oct_Lo_°C =20.6 |Nov_Lo_°C =22.3 |Dec_Lo_°C =23.4 |Year_Lo_°C =20.8 |Jan_REC_Lo_°C =18.2 |Feb_REC_Lo_°C =17.9 |Mar_REC_Lo_°C =17.7 |Apr_REC_Lo_°C =13.0 |May_REC_Lo_°C =10.1 |Jun_REC_Lo_°C =6.2 |Jul_REC_Lo_°C =7.3 |Aug_REC_Lo_°C =7.8 |Sep_REC_Lo_°C =11.1 |Oct_REC_Lo_°C =12.4 |Nov_REC_Lo_°C =14.6 |Dec_REC_Lo_°C =17.1 |Year_REC_Lo_°C =6.2 |Jan_Precip_mm =396.9 |Feb_Precip_mm =458.0 |Mar_Precip_mm =425.9 |Apr_Precip_mm =197.1 |May_Precip_mm =89.4 |Jun_Precip_mm =45.6 |Jul_Precip_mm =29.4 |Aug_Precip_mm =27.5 |Sep_Precip_mm =34.2 |Oct_Precip_mm =41.8 |Nov_Precip_mm =95.0 |Dec_Precip_mm =181.2 |Year_Precip_mm =2024.2 |source= [http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_031011_All.shtml Bureau of Meteorology]<ref>'''(Béarla)''' [http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_031011_All.shtml "Climate statistics for Australian locations – Cairns Aero AWS"], Bureau of Meteorology (9 Meitheamh 2011).</ref> |accessdate = Meitheamh 2011 }} == Daoine cáiliúla == * [[Isabel Lucas]], aisteoir == Comhchathracha == * {{bratach|Japan}} [[Oyama]], [[An tSeapáin]]. * {{bratach|Japan}} [[Minami]], An tSeapáin. * {{bratach|China}} [[Zhanjiang]], [[An tSín]]. * {{bratach|United States}} [[Scottsdale, Arizona]], [[Stáit Aontaithe]]. * {{bratach|Latvia}} [[Ríge]], [[An Laitvia]]. * {{bratach|Canada}} [[Sidney, Colóim Bhriotanach]], [[Ceanada]]. * {{bratach|Papua New Guinea}} [[Lae]], [[Nua-Ghuine Phapua]].<ref>'''(Béarla)''' [http://www.cairns.qld.gov.au/region/sister-cities "Cairns Regional Council - Sister Cities"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150220070333/http://www.cairns.qld.gov.au/region/sister-cities |date=2015-02-20 }}, Cairns Regional Council (12 Meitheamh, 2011).</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-tír-au}} {{Cathracha Queensland}} mj039a0hg51z7n6unq4f3xvtgy1c2se 0 35220 1328115 1312262 2026-09-17T13:54:56Z LametinoWiki 23199 1328115 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] do [[Chill Mhantáin]] é''' Síomón Ó hEarchaí''' (a rugadh ar an 17 Deireadh Fómhair 1986).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cosan-glan-ag-simon-harris-do-cheannaireacht-fhine-gael/|teideal=Cosán glan ag Simon Harris do cheannaireacht Fhine Gael|dáta=2024-03-21|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Simon Harris deimhnithe ina iarrthóir do cheannaireacht FG|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0321/1439118-aimniuchain-do-cheannaireacht-fg-ar-oscailt-anois/|date=2024-03-21|language=ga}}</ref> '''''Simon Harris''''' a thugtar air i mBéarla Is é ceannaire Fhine Gael é agus toghadh ina Thaoiseach é i gcomharbacht ar [[Leo de Varad]] in 2024. Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Ó hEarchaí ina Aire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála agus Aire Cosanta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref> D'éirigh sé ina Aire Airgeadais i mí na Samhna 2025 tar éis do [[Paschal Donohoe]] éirí as. [[Íomhá:Simon Harris 2012 (cropped).jpg|clé|mion|Síomón Ó hEarchaí in 2012|273x273px]] [[Íomhá:Simon Harris, 2017 (cropped).jpg|clé|mion|294x294px|2017]] [[Íomhá:Simon Harris - European Council - June 2024.jpg|clé|mion|220x220px|Meitheamh 2024]] [[Íomhá:EPP (54486500506)(cropped).jpg|clé|mion|293x293px|2025]] == Gairm == '''Teachta Dála''' Toghadh Ó hEarchaí chun na Dála sa bhliain 2011 don chéad uair, le 11% de na vótaí céad rogha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/simon-24-continues-proud-fg-tradition-of-young-turks/26709065.html|teideal=Simon (24) continues proud FG tradition of Young Turks|dáta=2011-02-28|language=en|work=Irish Independent|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://electionsireland.org/result.cfm?election=2011&cons=235|teideal=ElectionsIreland.org: 31st Dáil - Wicklow First Preference Votes|work=electionsireland.org|dátarochtana=2024-03-21|archivedate=2024-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240321214109/https://electionsireland.org/result.cfm?election=2011&cons=235}}</ref> Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus toghadh é le 16% de na vótaí céad rogha. '''Aire sláinte, 2016-2020''' '''Aire Ardoideachais, 2020-2024''' I mí Lúnasa 2023, sheol Ó hEarchaí Plean Printíseachta na Seirbhíse Poiblí; sa phlean, leagadh amach réimsí éagsúla ina dtiocfaidh méadú ar líon na gclárúchán printíseachta sa tseirbhís phoiblí agus in údaráis áitiúla.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.publicjobs.ie/ga/mol-eolais/nuacht-agus-eachtrai-is-deanai/891-meafodar-lion-na-bprintiseachtai-faoi-dho-go-dti-750-roimh-2025-faoi-phlean-printiseachta-na-seirbhise-poibli|teideal=Meafódar líon na bprintíseachtaí faoi dhó go dtí 750 roimh 2025 faoi Phlean Printíseachta na Seirbhíse Poiblí|údar=publicjobs.ie|dáta=2023|dátarochtana=2024}}</ref> Léirigh Ó hEarchaí tacaíocht d’ollscoil i nDoire, togra a bhfuil dúil mhór ann taobh thiar den Bhanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/beidh-ga-le-fuinneamh-on-taoiseach-nua-ar-an-da-thaobh-den-teorainn/|teideal=Beidh gá le fuinneamh ón Taoiseach nua, ar an dá thaobh den teorainn|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=24 Márta 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-24}}</ref> '''Aire Dlí, 2022-2023''' '''Taoiseach''' 9 Aibreán 2024-23 Eanáir 2025 '''Aire Gnóthaí Eachtracha, 2025''' Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Ó hEarchaí ina Aire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála agus Aire Cosanta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02" /> '''Aire Airgeadais, 2025-''' Ar an 18 Samhain 2025, ceapadh Ó hEarchaí ina Aire Airgeadais tar éis do [[Paschal Donohoe]] éirí as.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Harris ceaptha ina Aire Airgeadais in áit Donohoe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1118/1544617-simon-harris-ceaptha-ina-aire-airgeadais-in-ait-paschal-dononhoe/|date=2025-11-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Gaeilge == Dúirt Ó hEarchaí sa bhliain 2022 go raibh sé ag iarraidh níos mó Gaeilge a labhairt bhí sé i gceist aige tabhairt faoi ranganna Gaeilge.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-taire-ardoideachais-le-tabhairt-faoi-ranganna-chun-a-chuid-gaeilge-a-fheabhsu/|teideal=An tAire Ardoideachais le tabhairt faoi ranganna chun a chuid Gaeilge a fheabhsú|dáta=2022-04-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref> Mar Aire Breisoideachais agus Ardoideachais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2024/03/20/nuacht/an-taoiseach-tar-eis-leo/|teideal=Tar éis Leo, cé a bheidh mar chéad Taoiseach eile againn?|údar=ExtraG|dáta=2024-03-20|language=ga-IE|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>Bhí sé ina aire dhlí agus cirt sealadach nuair a bhí a chomhghleacaí [[Helen McEntee]] ar saoire mháithreachais</ref> ba mhinic a cháineadh é faoina mheon agus meon a Roinne i leith na Gaeilge. Nuair a foilsíodh in 2021 ceannteidil an bhille, ''Bille an Údaráis um Ard-Oideachas, 2022'', rinneadh cáineadh láidir ar Ó hEarchaí, an tAire Breisoideachais agus Ardoideachais ag an am, toisc nach raibh tagairt ar bith don Ghaeilge iontu. Mhol Ó hEarchaí go mbainfí tagairt láidir do "chosaint na Gaeilge" ó acht agus go gcuirfí tagairt ghinearálta do "chúrsaí cultúrtha" ina háit.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ionsai-naimhdeach-ar-an-teanga-caineadh-deanta-ar-mholadh-an-aire-ardoideachais-tagairt-don-ghaeilge-a-bhaint-i-mbille-nua/|teideal=‘An é atá á rá ag an Aire Harris nach bhfuil fás na Gaeilge ina aidhm náisiúnta a thuilleadh?’|dáta=2021-07-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref> Ach rinneadh cáineadh láidir ar Ó hEarchaí. Deirtear anois sa Bhille go bhfuil sé mar chuspóir ag an Údarás tacú leis na hinstitiúidí tríú leibhéal atá faoina chúram an Ghaeilge a úsáid agus a chur chun cinn. Dúirt Ó hEarchaí ag an am go raibh “réimse leathan” cúrsaí ar fáil i nGaeilge agus dóthain acu ann chun freastal ar aon éileamh breise ar Ghaeilgeoirí a bheadh ann amach anseo de thoradh an Bhille Teanga.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/teachtai-dala-ag-iarraidh-go-dtabharfai-cosaint-nios-mo-don-ghaeilge-i-reachtaiocht-nua-oideachais/|teideal=Teachtaí Dála ag iarraidh go dtabharfaí cosaint níos mó don Ghaeilge i reachtaíocht nua oideachais|dáta=2022-02-01|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/athru-poirt-ag-harris-agus-tagairt-don-ghaeilge-curtha-i-mbille-oideachais-nua/|teideal=Athrú poirt ag Harris agus tagairt don Ghaeilge curtha i mbille oideachais nua|dáta=2022-01-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref> == Pearsanta == D'fhreastail Ó hEarchaí ar an [[Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath|Institiúid Teicneolaíochta Átha Cliath]]. D'éirigh sé as a chúrsa chun dul ag obair le [[Frances Fitzgerald]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/health-family/simon-harris-as-minister-for-health-the-challenge-awaits-1.2646917|teideal=Simon Harris as Minister for Health: the challenge awaits|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-03-21}}</ref> Phós Ó hEarchaí Caoimhe Wade in 2017. Tá beirt chlainne acu. Tá [[Galar Crohn]] ar Ó hEarchaí. === Géarleanúint === Ar an 20 Samhain 2025, tugadh Sandra Barry, as Tor an Rí, Baile Gadaí, i Leamhchán (40 bliain d'aois) os comhair Chúirt Dúiche Bhaile Átha Cliath agus í cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar Ó hEarchaí agus ar a theaghlach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fiosrúchán coiriúil faoi bhagairt ar an Tánaiste agus a chlann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0901/1531163-fiosruchan-coiriuil-faoi-bhagairt-ar-an-tanaiste-agus-a-chlann/|date=2025-09-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Bean cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar Simon Harris|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1120/1544939-bean-cuisithe-i-mbagairt-a-dheanamh-ar-simon-harris/|date=2025-11-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> I mí Dheireadh Fómhair 2025, phléadáil Patrick Grealish as eastát Gharraí an Choirce, [[Leitir Mealláin]] i gCo na Gaillimhe ciontach as bagairtí a dhéanamh ar Shíomón Ó hEarchaí agus a theaghlach tríd theachtaireacht ar na meáin shóisialta. Ciontaíodh Grealish as 70 cion roimhe seo. Bhain 24 dóibh sin le cionta bóthair agus bhain an chuid eile 46 le cionta gadaíochta. Dúirt Ó hEarchaí gur mhian leis go dtuigfeadh Grealish go bhfágann bagairtí droch bhail ar dhaoine, go ngortaíonn siad iad agus go gcothaíonn siad imní uafásach iontu. Ar an 17 Feabhra 2026 gearradh téarma ceithre mhí i bpríosún ar Grealish.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=4 mhí príosúin d'fhear a bhagair an Tánaiste Simon Harris a mharú|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0217/1558950-4-mhi-priosuin-dfhear-a-bhagair-an-tanaiste-simon-harris-a-mharu/|date=2026-02-17|language=ga|author=Sorcha Ní Mhonacháin / Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Enda Kenny]] * [[Micheál Martin]] * [[Leo Varadkar]] * [[:Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCill Mhantáin]] * [[Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Harris, Simon}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1986]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Teicneolaíochta Átha Cliath]] [[Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Mhantáin]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] tb8yf1jlv7j7l4nwlx5u2msy7i35sw5 1328116 1328115 2026-09-17T13:56:02Z LametinoWiki 23199 /* Féach freisin */ 1328116 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Éireannach]] agus [[Teachta Dála]] do [[Chill Mhantáin]] é''' Síomón Ó hEarchaí''' (a rugadh ar an 17 Deireadh Fómhair 1986).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cosan-glan-ag-simon-harris-do-cheannaireacht-fhine-gael/|teideal=Cosán glan ag Simon Harris do cheannaireacht Fhine Gael|dáta=2024-03-21|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Simon Harris deimhnithe ina iarrthóir do cheannaireacht FG|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0321/1439118-aimniuchain-do-cheannaireacht-fg-ar-oscailt-anois/|date=2024-03-21|language=ga}}</ref> '''''Simon Harris''''' a thugtar air i mBéarla Is é ceannaire Fhine Gael é agus toghadh ina Thaoiseach é i gcomharbacht ar [[Leo de Varad]] in 2024. Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Ó hEarchaí ina Aire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála agus Aire Cosanta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0123/1492424-comhaireacht-nua-fogartha-ag-micheal-martin/|teideal=Comhaireacht nua fógartha ag Micheál Martin|údar=Nuacht RTÉ|dáta=23 Eanáir 2025|language=ga-IE}}</ref> D'éirigh sé ina Aire Airgeadais i mí na Samhna 2025 tar éis do [[Paschal Donohoe]] éirí as. [[Íomhá:Simon Harris 2012 (cropped).jpg|clé|mion|Síomón Ó hEarchaí in 2012|273x273px]] [[Íomhá:Simon Harris, 2017 (cropped).jpg|clé|mion|294x294px|2017]] [[Íomhá:Simon Harris - European Council - June 2024.jpg|clé|mion|220x220px|Meitheamh 2024]] [[Íomhá:EPP (54486500506)(cropped).jpg|clé|mion|293x293px|2025]] == Gairm == '''Teachta Dála''' Toghadh Ó hEarchaí chun na Dála sa bhliain 2011 don chéad uair, le 11% de na vótaí céad rogha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/simon-24-continues-proud-fg-tradition-of-young-turks/26709065.html|teideal=Simon (24) continues proud FG tradition of Young Turks|dáta=2011-02-28|language=en|work=Irish Independent|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://electionsireland.org/result.cfm?election=2011&cons=235|teideal=ElectionsIreland.org: 31st Dáil - Wicklow First Preference Votes|work=electionsireland.org|dátarochtana=2024-03-21|archivedate=2024-03-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240321214109/https://electionsireland.org/result.cfm?election=2011&cons=235}}</ref> Sheas sé san [[Olltoghchán na hÉireann, 2016|Olltoghchán 2016]] agus toghadh é le 16% de na vótaí céad rogha. '''Aire sláinte, 2016-2020''' '''Aire Ardoideachais, 2020-2024''' I mí Lúnasa 2023, sheol Ó hEarchaí Plean Printíseachta na Seirbhíse Poiblí; sa phlean, leagadh amach réimsí éagsúla ina dtiocfaidh méadú ar líon na gclárúchán printíseachta sa tseirbhís phoiblí agus in údaráis áitiúla.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.publicjobs.ie/ga/mol-eolais/nuacht-agus-eachtrai-is-deanai/891-meafodar-lion-na-bprintiseachtai-faoi-dho-go-dti-750-roimh-2025-faoi-phlean-printiseachta-na-seirbhise-poibli|teideal=Meafódar líon na bprintíseachtaí faoi dhó go dtí 750 roimh 2025 faoi Phlean Printíseachta na Seirbhíse Poiblí|údar=publicjobs.ie|dáta=2023|dátarochtana=2024}}</ref> Léirigh Ó hEarchaí tacaíocht d’ollscoil i nDoire, togra a bhfuil dúil mhór ann taobh thiar den Bhanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/beidh-ga-le-fuinneamh-on-taoiseach-nua-ar-an-da-thaobh-den-teorainn/|teideal=Beidh gá le fuinneamh ón Taoiseach nua, ar an dá thaobh den teorainn|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=24 Márta 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-24}}</ref> '''Aire Dlí, 2022-2023''' '''Taoiseach''' 9 Aibreán 2024-23 Eanáir 2025 '''Aire Gnóthaí Eachtracha, 2025''' Ar an 23 Eanáir 2025, ceapadh Ó hEarchaí ina Aire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála agus Aire Cosanta i [[Rialtas an 34ú Dáil]].<ref name=":02" /> '''Aire Airgeadais, 2025-''' Ar an 18 Samhain 2025, ceapadh Ó hEarchaí ina Aire Airgeadais tar éis do [[Paschal Donohoe]] éirí as.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Harris ceaptha ina Aire Airgeadais in áit Donohoe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1118/1544617-simon-harris-ceaptha-ina-aire-airgeadais-in-ait-paschal-dononhoe/|date=2025-11-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Gaeilge == Dúirt Ó hEarchaí sa bhliain 2022 go raibh sé ag iarraidh níos mó Gaeilge a labhairt bhí sé i gceist aige tabhairt faoi ranganna Gaeilge.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-taire-ardoideachais-le-tabhairt-faoi-ranganna-chun-a-chuid-gaeilge-a-fheabhsu/|teideal=An tAire Ardoideachais le tabhairt faoi ranganna chun a chuid Gaeilge a fheabhsú|dáta=2022-04-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref> Mar Aire Breisoideachais agus Ardoideachais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2024/03/20/nuacht/an-taoiseach-tar-eis-leo/|teideal=Tar éis Leo, cé a bheidh mar chéad Taoiseach eile againn?|údar=ExtraG|dáta=2024-03-20|language=ga-IE|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>Bhí sé ina aire dhlí agus cirt sealadach nuair a bhí a chomhghleacaí [[Helen McEntee]] ar saoire mháithreachais</ref> ba mhinic a cháineadh é faoina mheon agus meon a Roinne i leith na Gaeilge. Nuair a foilsíodh in 2021 ceannteidil an bhille, ''Bille an Údaráis um Ard-Oideachas, 2022'', rinneadh cáineadh láidir ar Ó hEarchaí, an tAire Breisoideachais agus Ardoideachais ag an am, toisc nach raibh tagairt ar bith don Ghaeilge iontu. Mhol Ó hEarchaí go mbainfí tagairt láidir do "chosaint na Gaeilge" ó acht agus go gcuirfí tagairt ghinearálta do "chúrsaí cultúrtha" ina háit.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ionsai-naimhdeach-ar-an-teanga-caineadh-deanta-ar-mholadh-an-aire-ardoideachais-tagairt-don-ghaeilge-a-bhaint-i-mbille-nua/|teideal=‘An é atá á rá ag an Aire Harris nach bhfuil fás na Gaeilge ina aidhm náisiúnta a thuilleadh?’|dáta=2021-07-14|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref> Ach rinneadh cáineadh láidir ar Ó hEarchaí. Deirtear anois sa Bhille go bhfuil sé mar chuspóir ag an Údarás tacú leis na hinstitiúidí tríú leibhéal atá faoina chúram an Ghaeilge a úsáid agus a chur chun cinn. Dúirt Ó hEarchaí ag an am go raibh “réimse leathan” cúrsaí ar fáil i nGaeilge agus dóthain acu ann chun freastal ar aon éileamh breise ar Ghaeilgeoirí a bheadh ann amach anseo de thoradh an Bhille Teanga.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/teachtai-dala-ag-iarraidh-go-dtabharfai-cosaint-nios-mo-don-ghaeilge-i-reachtaiocht-nua-oideachais/|teideal=Teachtaí Dála ag iarraidh go dtabharfaí cosaint níos mó don Ghaeilge i reachtaíocht nua oideachais|dáta=2022-02-01|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/athru-poirt-ag-harris-agus-tagairt-don-ghaeilge-curtha-i-mbille-oideachais-nua/|teideal=Athrú poirt ag Harris agus tagairt don Ghaeilge curtha i mbille oideachais nua|dáta=2022-01-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref> == Pearsanta == D'fhreastail Ó hEarchaí ar an [[Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath|Institiúid Teicneolaíochta Átha Cliath]]. D'éirigh sé as a chúrsa chun dul ag obair le [[Frances Fitzgerald]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/health-family/simon-harris-as-minister-for-health-the-challenge-awaits-1.2646917|teideal=Simon Harris as Minister for Health: the challenge awaits|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-03-21}}</ref> Phós Ó hEarchaí Caoimhe Wade in 2017. Tá beirt chlainne acu. Tá [[Galar Crohn]] ar Ó hEarchaí. === Géarleanúint === Ar an 20 Samhain 2025, tugadh Sandra Barry, as Tor an Rí, Baile Gadaí, i Leamhchán (40 bliain d'aois) os comhair Chúirt Dúiche Bhaile Átha Cliath agus í cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar Ó hEarchaí agus ar a theaghlach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fiosrúchán coiriúil faoi bhagairt ar an Tánaiste agus a chlann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0901/1531163-fiosruchan-coiriuil-faoi-bhagairt-ar-an-tanaiste-agus-a-chlann/|date=2025-09-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Bean cúisithe i mbagairt a dhéanamh ar Simon Harris|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1120/1544939-bean-cuisithe-i-mbagairt-a-dheanamh-ar-simon-harris/|date=2025-11-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> I mí Dheireadh Fómhair 2025, phléadáil Patrick Grealish as eastát Gharraí an Choirce, [[Leitir Mealláin]] i gCo na Gaillimhe ciontach as bagairtí a dhéanamh ar Shíomón Ó hEarchaí agus a theaghlach tríd theachtaireacht ar na meáin shóisialta. Ciontaíodh Grealish as 70 cion roimhe seo. Bhain 24 dóibh sin le cionta bóthair agus bhain an chuid eile 46 le cionta gadaíochta. Dúirt Ó hEarchaí gur mhian leis go dtuigfeadh Grealish go bhfágann bagairtí droch bhail ar dhaoine, go ngortaíonn siad iad agus go gcothaíonn siad imní uafásach iontu. Ar an 17 Feabhra 2026 gearradh téarma ceithre mhí i bpríosún ar Grealish.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=4 mhí príosúin d'fhear a bhagair an Tánaiste Simon Harris a mharú|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0217/1558950-4-mhi-priosuin-dfhear-a-bhagair-an-tanaiste-simon-harris-a-mharu/|date=2026-02-17|language=ga|author=Sorcha Ní Mhonacháin / Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Éanna Ó Coinnigh]] * [[Mícheál Ó Máirtín]] * [[Leo de Varad]] * [[:Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)|Polaiteoirí i gCill Mhantáin]] * [[Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teachtaí Dála an 31ú Dáil}} {{Teachtaí Dála an 32ú Dáil}} {{DEFAULTSORT:Harris, Simon}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1986]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Airí Rialtais na hÉireann]] [[Catagóir:Baill den 31ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 32ú Dáil]] [[Catagóir:Baill den 33ú Dáil]] [[Catagóir:Baill Fhine Gael]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Teicneolaíochta Átha Cliath]] [[Catagóir:Cill Mhantáin (Dáilcheantar)]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Chill Mhantáin]] [[Catagóir:Baill den 34ú Dáil]] bafzw0bofpm8bb372t38siddpp4ain0 0 69644 1328133 1323920 2026-09-17T22:59:03Z TGcoa 21229 1328133 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[amhránaí]] agus [[giotáraí]] é '''Edward Christopher''' "'''Ed'''" '''Sheeran''' a rugadh ar [[17 Feabhra]] [[1991]]. [[Íomhá:Ed Sheeran (8507721647).jpg|clé|mion|2013]] == Oidhreacht == [[Íomhá:Ed Sheeran (8508826576).jpg|mion|clé|2013]]Tá oidhreacht [[Éire|Éireannach]] ag Sheeran agus é bródúil as sin<ref>E-leathanach 256, 6 Márta 2017</ref>. Mar shampla: * Rugadh Sheeran i [[Sasana]] ach tá cúlra [[Éireannach]] aige ar thaobh a athar. Tá a mhamó fós ina cónaí in Éirinn. * Tá corp Sheeran clúdaithe le tatúnna. Sa bhliain 2014, fuair sé tatú as [[Gaeilge]] ar a dheasóg a deir ‘Is tú mo réalt eolais’. Tá ceann eile air a deir ‘Galway’. * Ar a albam ''DIVIDE'' (2017) tá [[Amhránaíocht|amhrán]] aige darb ainm "Galway Girl". * Sa bhliain 2016, chan Sheeran aistriúchán de ''Thinking Out Loud''' (''Ag Smaoineamh os Ard'') ar [[Dlúthdhiosca|dhlúthcheirnín]]í [[Seachtain na Gaeilge|Sheachtain na Gaeilge]]. * Bhí Sheeran ag [[An Phicnic Leictreach]] sa bhliain 2012. ==Saol == Taibheoir ab ea Sheeran ar [[The X Factor (sraith 11 an RA)]] sa bhliain 2014<ref> http://www.digitalspy.com/tv/the-x-factor/news/a604517/x-factor-week-3-is-movie-night-ed-sheeran-and-onerepublic-performing/#~oTaIJ2UixvTMrV Digital Spy </ref>. Thit Sheeran den rothar sa bhliain 2017 agus bhris sé a [[Lámh|dheasóg]]. Ní raibh sé in ann an [[giotár]] a sheinm go ceann tamaillín.  Nuair a sheinneann Sheeran ar an ardán, ní bhíonn aon [[Banna ceoil|bhanna ceoil]] in éineacht leis. Mar sin, ní raibh sé in ann dul ar camchuairt go ceann cúpla mí<ref>Eleathanach 274, 21 Deireadh Fómhair 2017</ref>.   I mí Eanáir 2018, d’fhógair Ed Sheeran go raibh sé geallta''.'' Chuir sé aithne ar Cherry Seaborn agus iad ar scoil<ref>Eleathanach 282,  22 Eanáir 2018</ref>.  Thosaigh siad ag siúl amach le chéile sa bhliain 2015. Is duine an-spórtúil í Cherry. Imríonn sí [[haca]] ag leibhéal idirnáisiúnta le Sasana  [[Íomhá:Ed Sheeran Performs On Walmart Soundcheck Risers - January 2013 (8366036110).jpg|clé|mion|2013]] == Conspóidí == Tá úinéirí an [[Cóipcheart|chóipchirt]] den amhráin de chuid Marvin Gaye an-tugtha don dlí. Ba iad oidhrí Ed Townsend, a chomhscríobh an t-amhrán ‘Let’s Get It On’ le Marvin Gaye, a thug cás in aghaidh Sheeran go dtí an chúirt, ar dtús sa bhliain 2016, agus arís sa bhliain 2018.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/29-aibre%C3%A1n-2023-luimneach/id1525428808?i=1000611123429|teideal=‎Nuacht Mhall: (Luimneach)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=29 Aibreán 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-05-21}}</ref> Ba chás cúirte é a bhí go mór i mbéal an phobail. Thug Ed Sheeran fianaise gur cumadh a amhrán 'Thinking Out Loud' le linn seisiún comhoibríoch scríbhneoireachta lena chomhscríbhneoir Amy Wadge. Bhí ceoleolaí an ghearánaí ag rá go raibh na cordaí “beagnach inmhalartaithe” agus an ceoleolaí a bhí ag gníomhú do Ed Sheeran ag áitiú gur úsáideadh an seicheamh cordaí céanna i roinnt amhrán eile seachas amhrán Sheeran. Bhuaigh Sheeran na cásanna, an ceann deireanach sa bhliain 2023.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2023/may/04/ed-sheeran-verdict-not-liable-copyright-lawsuit-marvin-gaye|teideal=Ed Sheeran cleared of infringing copyright in Marvin Gaye lawsuit|údar=Benjamin Lee|dáta=2023-05-04|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2023-05-21}}</ref> I gcás bradaíola ceoil eile, sa bhliain 2022, bhuaigh Sheeran cás eile maidir lena amhrán 'Shape of You' (in aghaidh Sami Switch, nó Sami Chokri agus cumadóir Ross O’Donoghue).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/ed-sheeran-shape-of-you-trial-win-1333494/|teideal=Ed Sheeran Awarded Over $1.1 Million in Legal Fees in 'Shape of You' Copyright Case|údar=Emily Zemler|dáta=2022-06-22|language=en-US|work=Rolling Stone|dátarochtana=2023-05-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/29-aibre%C3%A1n-2023-luimneach/id1525428808?i=1000611123429|teideal=‎Nuacht Mhall: (Luimneach)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=29 Aibreán 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-05-21}}</ref> === Gaza === Ghlac Macklemore páirt in dhá cheolchoirm sa chamchuairt de chuid Ed Sheeran ar Mheiriceá in 2026. Ach díbríodh é ansin as an gcuid eile mar gheall ar a ndúirt sé ar an stáitse maidir le Gaza. BMhaígh Macklemore gur chuir an toicí Robert Kraft, ar leis ceann d'ionaid na camchuairte, gur chuir sé iallach ar Ed Sheeran an rapálaí a dhíbirt. Ansin tharraing gach aoicheoltóir eile amach as camchuairt Ed Sheeran mar agóid in aghaidh dhíbirt Macklemore, ceoltóirí as Éirinn ina measc, mar atá, an t-amhránaí Aaron Rowe agus an grúpa [[Beoga]]. D'fhógair an stáisiún raidió in Éirinn [[Classic Hits (Éire)|Classic Hits]] Radio nach gcraolfaí ceol Ed Sheeran ar an stáisiún arís go ceann tamaill nár sonraíodh mar gheall ar an gcinneadh Macklemore a dhíbirt.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Macklemore le hairgead as camchuairt a bhronnadh ar Phalaistínigh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0917/1591869-macklemore-le-hairgead-as-camchuairt-a-bhronnadh-ar-phalaistinigh/|date=2026-09-17|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> ==Dioscliosta== * ''[[+ (albam)|+]]'' (2011) * ''[[× (albam)|×]]'' (2014) * ''[[÷ (albam)|÷]]'' (2017) * ''No.6 Collaborations Project'' (2019) * ''[[= (albam)|=]]'' (2021) * ''−'' (2023) * ''Autumn Variations'' (2023) * ''Play'' (2025) ==Gradaim agus ainmniúcháin== Tá ceithre Ghradam Grammy buaite aige agus tá trí déag ainmniúchán faighte aige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/ed-sheeran|teideal=Ed Sheeran|dáta=2019-02-15|language=en|work=GRAMMY.com|dátarochtana=2019-03-20}}</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sheeran, Ed}} [[Catagóir:Popcheoltóirí| ]] [[Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1991]] [[Catagóir:Daoine beo]] 5ij1paj1lomqh9t8zr74p2y0nkow2b5 1328136 1328133 2026-09-17T23:05:35Z TGcoa 21229 /* Gaza */ 1328136 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[amhránaí]] agus [[giotáraí]] é '''Edward Christopher''' "'''Ed'''" '''Sheeran''' a rugadh ar [[17 Feabhra]] [[1991]]. [[Íomhá:Ed Sheeran (8507721647).jpg|clé|mion|2013]] == Oidhreacht == [[Íomhá:Ed Sheeran (8508826576).jpg|mion|clé|2013]]Tá oidhreacht [[Éire|Éireannach]] ag Sheeran agus é bródúil as sin<ref>E-leathanach 256, 6 Márta 2017</ref>. Mar shampla: * Rugadh Sheeran i [[Sasana]] ach tá cúlra [[Éireannach]] aige ar thaobh a athar. Tá a mhamó fós ina cónaí in Éirinn. * Tá corp Sheeran clúdaithe le tatúnna. Sa bhliain 2014, fuair sé tatú as [[Gaeilge]] ar a dheasóg a deir ‘Is tú mo réalt eolais’. Tá ceann eile air a deir ‘Galway’. * Ar a albam ''DIVIDE'' (2017) tá [[Amhránaíocht|amhrán]] aige darb ainm "Galway Girl". * Sa bhliain 2016, chan Sheeran aistriúchán de ''Thinking Out Loud''' (''Ag Smaoineamh os Ard'') ar [[Dlúthdhiosca|dhlúthcheirnín]]í [[Seachtain na Gaeilge|Sheachtain na Gaeilge]]. * Bhí Sheeran ag [[An Phicnic Leictreach]] sa bhliain 2012. ==Saol == Taibheoir ab ea Sheeran ar [[The X Factor (sraith 11 an RA)]] sa bhliain 2014<ref> http://www.digitalspy.com/tv/the-x-factor/news/a604517/x-factor-week-3-is-movie-night-ed-sheeran-and-onerepublic-performing/#~oTaIJ2UixvTMrV Digital Spy </ref>. Thit Sheeran den rothar sa bhliain 2017 agus bhris sé a [[Lámh|dheasóg]]. Ní raibh sé in ann an [[giotár]] a sheinm go ceann tamaillín.  Nuair a sheinneann Sheeran ar an ardán, ní bhíonn aon [[Banna ceoil|bhanna ceoil]] in éineacht leis. Mar sin, ní raibh sé in ann dul ar camchuairt go ceann cúpla mí<ref>Eleathanach 274, 21 Deireadh Fómhair 2017</ref>.   I mí Eanáir 2018, d’fhógair Ed Sheeran go raibh sé geallta''.'' Chuir sé aithne ar Cherry Seaborn agus iad ar scoil<ref>Eleathanach 282,  22 Eanáir 2018</ref>.  Thosaigh siad ag siúl amach le chéile sa bhliain 2015. Is duine an-spórtúil í Cherry. Imríonn sí [[haca]] ag leibhéal idirnáisiúnta le Sasana  [[Íomhá:Ed Sheeran Performs On Walmart Soundcheck Risers - January 2013 (8366036110).jpg|clé|mion|2013]] == Conspóidí == Tá úinéirí an [[Cóipcheart|chóipchirt]] den amhráin de chuid Marvin Gaye an-tugtha don dlí. Ba iad oidhrí Ed Townsend, a chomhscríobh an t-amhrán ‘Let’s Get It On’ le Marvin Gaye, a thug cás in aghaidh Sheeran go dtí an chúirt, ar dtús sa bhliain 2016, agus arís sa bhliain 2018.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/29-aibre%C3%A1n-2023-luimneach/id1525428808?i=1000611123429|teideal=‎Nuacht Mhall: (Luimneach)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=29 Aibreán 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-05-21}}</ref> Ba chás cúirte é a bhí go mór i mbéal an phobail. Thug Ed Sheeran fianaise gur cumadh a amhrán 'Thinking Out Loud' le linn seisiún comhoibríoch scríbhneoireachta lena chomhscríbhneoir Amy Wadge. Bhí ceoleolaí an ghearánaí ag rá go raibh na cordaí “beagnach inmhalartaithe” agus an ceoleolaí a bhí ag gníomhú do Ed Sheeran ag áitiú gur úsáideadh an seicheamh cordaí céanna i roinnt amhrán eile seachas amhrán Sheeran. Bhuaigh Sheeran na cásanna, an ceann deireanach sa bhliain 2023.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2023/may/04/ed-sheeran-verdict-not-liable-copyright-lawsuit-marvin-gaye|teideal=Ed Sheeran cleared of infringing copyright in Marvin Gaye lawsuit|údar=Benjamin Lee|dáta=2023-05-04|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2023-05-21}}</ref> I gcás bradaíola ceoil eile, sa bhliain 2022, bhuaigh Sheeran cás eile maidir lena amhrán 'Shape of You' (in aghaidh Sami Switch, nó Sami Chokri agus cumadóir Ross O’Donoghue).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/ed-sheeran-shape-of-you-trial-win-1333494/|teideal=Ed Sheeran Awarded Over $1.1 Million in Legal Fees in 'Shape of You' Copyright Case|údar=Emily Zemler|dáta=2022-06-22|language=en-US|work=Rolling Stone|dátarochtana=2023-05-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/29-aibre%C3%A1n-2023-luimneach/id1525428808?i=1000611123429|teideal=‎Nuacht Mhall: (Luimneach)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=29 Aibreán 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-05-21}}</ref> === Gaza === Ghlac Macklemore páirt in dhá cheolchoirm sa chamchuairt de chuid Ed Sheeran ar Mheiriceá in 2026. Ach díbríodh é ansin as an gcuid eile mar gheall ar a ndúirt sé ar an stáitse maidir le Gaza. Mhaígh Macklemore gur chuir an toicí Robert Kraft, ar leis ceann d'ionaid na camchuairte, gur chuir sé iallach ar Ed Sheeran an rapálaí a dhíbirt. Ansin tharraing gach aoicheoltóir eile amach as camchuairt Ed Sheeran mar agóid in aghaidh dhíbirt Macklemore, ceoltóirí as Éirinn ina measc, mar atá, an t-amhránaí Aaron Rowe agus an grúpa [[Beoga]]. D'fhógair an stáisiún raidió in Éirinn [[Classic Hits (Éire)|Classic Hits]] Radio nach gcraolfaí ceol Ed Sheeran ar an stáisiún arís go ceann tamaill nár sonraíodh mar gheall ar an gcinneadh Macklemore a dhíbirt.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Macklemore le hairgead as camchuairt a bhronnadh ar Phalaistínigh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0917/1591869-macklemore-le-hairgead-as-camchuairt-a-bhronnadh-ar-phalaistinigh/|date=2026-09-17|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> ==Dioscliosta== * ''[[+ (albam)|+]]'' (2011) * ''[[× (albam)|×]]'' (2014) * ''[[÷ (albam)|÷]]'' (2017) * ''No.6 Collaborations Project'' (2019) * ''[[= (albam)|=]]'' (2021) * ''−'' (2023) * ''Autumn Variations'' (2023) * ''Play'' (2025) ==Gradaim agus ainmniúcháin== Tá ceithre Ghradam Grammy buaite aige agus tá trí déag ainmniúchán faighte aige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.grammy.com/grammys/artists/ed-sheeran|teideal=Ed Sheeran|dáta=2019-02-15|language=en|work=GRAMMY.com|dátarochtana=2019-03-20}}</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sheeran, Ed}} [[Catagóir:Popcheoltóirí| ]] [[Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1991]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Ed Sheeran]] ku2ks9c7mdqpxz82y1knuxy48u2ppn3 0 76708 1328132 1179141 2026-09-17T22:55:27Z TGcoa 21229 1328132 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[ceoltóir]] [[rapcheol|rap]] ó [[Seattle]], [[Washington]] é '''Benjamin Hammond Haggerty''' (a rugadh ar an 19 Meitheamh 1983). Tugadh '''Macklemore''' mar leasainm stáitse air. Is [[Gael-Mheiriceánach]] é. Is í Tricia Davis a bhean chéile. Phós siad i 2015. === Conspóidí === Ghlac Macklemore páirt in dhá cheolchoirm sa chamchuairt de chuid Ed Sheeran ar Mheiriceá in 2026. Ach díbríodh é ansin as an gcuid eile mar gheall ar a ndúirt sé ar an stáitse maidir le Gaza. Bhronn sé an méid airgid a shaothraigh sé as camchuairt Ed Sheeran ar charthanais Phalaistíneacha. Is cosúil gur glanioncam de thart ar $1 mhilliún a shaothraigh Macklemore as an dá cheolchoirm sin. Mhaígh Macklemore gur chuir an toicí Robert Kraft, ar leis ceann d'ionaid na camchuairte, gur chuir sé iallach ar Ed Sheeran an rapálaí a dhíbirt. D'fhógair an stáisiún raidió in Éirinn Classic Hits Radio nach gcraolfaí ceol Ed Sheeran ar an stáisiún arís go ceann tamaill nár sonraíodh mar gheall ar an gcinneadh Macklemore a dhíbirt.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Macklemore le hairgead as camchuairt a bhronnadh ar Phalaistínigh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0917/1591869-macklemore-le-hairgead-as-camchuairt-a-bhronnadh-ar-phalaistinigh/|date=2026-09-17|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> ==Disocliosta== * ''The Language of My World'' (2005) * ''Gemini'' (2017) == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Macklemore}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1983]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha]] hsebhxfqxbn9ckg6weuzivracth9aqq 1328135 1328132 2026-09-17T23:02:04Z TGcoa 21229 /* Conspóidí */ 1328135 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[ceoltóir]] [[rapcheol|rap]] ó [[Seattle]], [[Washington]] é '''Benjamin Hammond Haggerty''' (a rugadh ar an 19 Meitheamh 1983). Tugadh '''Macklemore''' mar leasainm stáitse air. Is [[Gael-Mheiriceánach]] é. Is í Tricia Davis a bhean chéile. Phós siad i 2015. === Conspóidí === Ghlac Macklemore páirt in dhá cheolchoirm sa chamchuairt de chuid Ed Sheeran ar Mheiriceá in 2026. Ach díbríodh é ansin as an gcuid eile mar gheall ar a ndúirt sé ar an stáitse maidir le Gaza. Bhronn sé an méid airgid a shaothraigh sé as camchuairt Ed Sheeran ar charthanais Phalaistíneacha. Is cosúil gur glanioncam de thart ar $1 mhilliún a shaothraigh Macklemore as an dá cheolchoirm sin. Mhaígh Macklemore gur chuir an toicí Robert Kraft, ar leis ceann d'ionaid na camchuairte, gur chuir sé iallach ar Ed Sheeran an rapálaí a dhíbirt. D'fhógair an stáisiún raidió in Éirinn [[Classic Hits (Éire)|Classic Hits]] nach gcraolfaí ceol Ed Sheeran ar an stáisiún arís go ceann tamaill nár sonraíodh mar gheall ar an gcinneadh Macklemore a dhíbirt.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Macklemore le hairgead as camchuairt a bhronnadh ar Phalaistínigh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0917/1591869-macklemore-le-hairgead-as-camchuairt-a-bhronnadh-ar-phalaistinigh/|date=2026-09-17|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> ==Disocliosta== * ''The Language of My World'' (2005) * ''Gemini'' (2017) == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Macklemore}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1983]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Ceoltóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Ed Sheeran]] [[Catagóir:Rapálaithe Éireannacha]] l19la57u28y98jd4d0xroaqcjok1qow 0 85124 1328129 1179144 2026-09-17T19:35:45Z DonauFrau 77176 1328129 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine | íomhá =The Votive Portrait of Prince Constantin Brâncoveanu with Cyrillic inscription at Horezu Monastery (1709).jpg }} Ba Phrionsa Wallachia é '''Constantin Brâncoveanu''' idir 1688 agus 1714. Rugadh é i [[1654]] agus fuair bás ar an [[15 Lúnasa]], [[1714]]). {{síol}} {{DEFAULTSORT:Constantin Brâncoveanu}} [[Catagóir:Stair na Rómáine]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1654]] [[Catagóir:Básanna i 1714]] 8hfhpa2zv65d6ry7cczlw7le5c64oo2 0 85976 1328141 1170241 2026-09-17T23:32:54Z TGcoa 21229 1328141 wikitext text/x-wiki Margáil déanta thar ceann roinnt daoine is ea '''cómhargáil'''. Tarlaíonn sé go minic nuair a bhíonn comharchumann i mbun caibidlíochta le fostóir. Próiseas [[idirbheartaíocht|idirbheartaíochta]] idir fostóirí agus grúpa fostaithe atá dírithe ar chomhaontuithe chun tuarastail oibre, coinníollacha oibre, sochair, agus gnéithe eile de chúiteamh agus chearta le haghaidh oibrithe a rialáil is ea '''cómhargáil''. Go coitianta, bíonn [[ceardchumann|cheardchumann]] i mbun idirbheartaíochta ar son leasanna na bhfostaithe. De ghnáth, leagann siad amach na comhaontaithe comhchoiteann a aontaíodh faoi scálaí pá, uaireanta oibre, oiliúint, sláinte agus sábháilteacht, ragobair, meicníochtaí gearáin, agus cearta chun páirt a ghlacadh i ngnóthaí oibre nó gnóthaí.<ref name="uslabor">{{Lua idirlín|url=http://www.bls.gov/bls/glossary.htm|work=Glossary}}</ref> Féadfaidh an ceardchumann dul i mbun caibidlíochta le fostóir aonair (a dhéanann ionadaíocht de ghnáth ar scairshealbhóirí cuideachta), nó féadfaidh sé dul i mbun caibidlíochta le grúpa gnólachtaí, ag brath ar an tír, chun comhaontaithe sa tionscail ar fad a bhaint amach. Feidhmíonn comhaontú comhchoiteann mar chonradh saothair idir fostóir agus ceardchumann amháin nó níos mó. == Stair == [[Íomhá:BeatriceWebb.jpg|mion|Beatrice Webb sa bhliain 1894]] Ar dtús, d'úsáideadh an téarma "collective bargaining" (''comhargáil'' sa Ghaeilge) don chéad uair ag [[Beatrice Webb]], sa bhliain 1891. Ba bhunaitheoir í de réimse an chaidrimh thionsclaíoch sa Bhreatain í.<ref>{{cite book|author=Adrian Wilkinson et al. eds.|teideal=Handbook of Research on Employee Voice|url=https://books.google.com/books?id=Cd9nAwAAQBAJ&pg=PA227|year=2014|publisher=Edward Elgar Publishing|page=227}}CS1 maint: Extra text: authors list ([//en.wikipedia.org/wiki/Category:CS1_maint:_Extra_text:_authors_list link]) {{cite book|author=Adrian Wilkinson et al. eds.|teideal=Handbook of Research on Employee Voice|url=https://books.google.com/books?id=Cd9nAwAAQBAJ&pg=PA227|year=2014|publisher=Edward Elgar Publishing|page=227}}</ref> Tagraíonn sé don saghas idirbheartaíochta agus comhaontuithe comhchoiteanna a bhí ann ó tháinig na ceardchumainn chun cinn le linn an 18ú haois == An Eagraíocht um Chomhar agus Fhorbairt Eacnamaíochta (ECFE) == == Nótaí == {{Reflist|30em}} == Tagairtí == == Naisc sheachtracha == * [http://www.law.harvard.edu/programs/lwp Labor & Worklife Program at Harvard Law school] * [http://www.ilr.cornell.edu/library/research/subjectGuides/collectiveBargaining.html Collective Bargaining Subject Guide at the ILR School, Cornell University] * [http://digitalcommons.ilr.cornell.edu/cb/ Collective Bargaining, Labor Law, and Labor History at DigitalCommons@ILR] * [http://digitalcommons.ilr.cornell.edu/cba/ Collective Bargaining Agreements at DigitalCommons@ILR] * [http://www.gvsu.edu/arbitrations/ GVSU links to actual arbitration awards and collective bargaining resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012001512/http://www.gvsu.edu/arbitrations/ |date=2008-10-12 }} [[Catagóir:Cearta oibrithe]] [[Catagóir:Caidreamh saothair]] [[Catagóir:Ceardchumannachas]] 5176hp9pucfxa3ycacpy31siooy0vma 1328143 1328141 2026-09-17T23:35:42Z TGcoa 21229 1328143 wikitext text/x-wiki Margáil déanta thar ceann roinnt daoine is ea '''cómhargáil'''. Tarlaíonn sé go minic nuair a bhíonn comharchumann i mbun caibidlíochta le fostóir.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/justice/legal-terms-explained/#l025e0|teideal=Téarmaí dlíthiúla mínithe|údar=Citizensinformation.ie|language=ga-IE|work=www.citizensinformation.ie|foilsitheoir=Citizensinformation.ie|dátarochtana=2026-09-17}}</ref> Próiseas [[idirbheartaíocht|idirbheartaíochta]] idir fostóirí agus grúpa fostaithe atá dírithe ar chomhaontuithe chun tuarastail oibre, coinníollacha oibre, sochair, agus gnéithe eile de chúiteamh agus chearta le haghaidh oibrithe a rialáil is ea cómhargáil. Go coitianta, bíonn [[ceardchumann|cheardchumann]] i mbun idirbheartaíochta ar son leasanna na bhfostaithe. De ghnáth, leagann siad amach na comhaontaithe comhchoiteann a aontaíodh faoi scálaí pá, uaireanta oibre, oiliúint, sláinte agus sábháilteacht, ragobair, meicníochtaí gearáin, agus cearta chun páirt a ghlacadh i ngnóthaí oibre nó gnóthaí.<ref name="uslabor">{{Lua idirlín|url=http://www.bls.gov/bls/glossary.htm|work=Glossary}}</ref> Féadfaidh an ceardchumann dul i mbun caibidlíochta le fostóir aonair (a dhéanann ionadaíocht de ghnáth ar scairshealbhóirí cuideachta), nó féadfaidh sé dul i mbun caibidlíochta le grúpa gnólachtaí, ag brath ar an tír, chun comhaontaithe sa tionscail ar fad a bhaint amach. Feidhmíonn comhaontú comhchoiteann mar chonradh saothair idir fostóir agus ceardchumann amháin nó níos mó. == Stair == [[Íomhá:BeatriceWebb.jpg|mion|Beatrice Webb sa bhliain 1894]] Ar dtús, d'úsáideadh an téarma "collective bargaining" (''comhargáil'' sa Ghaeilge) don chéad uair ag [[Beatrice Webb]], sa bhliain 1891. Ba bhunaitheoir í de réimse an chaidrimh thionsclaíoch sa Bhreatain í.<ref>{{cite book|author=Adrian Wilkinson et al. eds.|teideal=Handbook of Research on Employee Voice|url=https://books.google.com/books?id=Cd9nAwAAQBAJ&pg=PA227|year=2014|publisher=Edward Elgar Publishing|page=227}}CS1 maint: Extra text: authors list ([//en.wikipedia.org/wiki/Category:CS1_maint:_Extra_text:_authors_list link]) {{cite book|author=Adrian Wilkinson et al. eds.|teideal=Handbook of Research on Employee Voice|url=https://books.google.com/books?id=Cd9nAwAAQBAJ&pg=PA227|year=2014|publisher=Edward Elgar Publishing|page=227}}</ref> Tagraíonn sé don saghas idirbheartaíochta agus comhaontuithe comhchoiteanna a bhí ann ó tháinig na ceardchumainn chun cinn le linn an 18ú haois == An Eagraíocht um Chomhar agus Fhorbairt Eacnamaíochta (ECFE) == == Nótaí == {{Reflist|30em}} == Tagairtí == == Naisc sheachtracha == * [http://www.law.harvard.edu/programs/lwp Labor & Worklife Program at Harvard Law school] * [http://www.ilr.cornell.edu/library/research/subjectGuides/collectiveBargaining.html Collective Bargaining Subject Guide at the ILR School, Cornell University] * [http://digitalcommons.ilr.cornell.edu/cb/ Collective Bargaining, Labor Law, and Labor History at DigitalCommons@ILR] * [http://digitalcommons.ilr.cornell.edu/cba/ Collective Bargaining Agreements at DigitalCommons@ILR] * [http://www.gvsu.edu/arbitrations/ GVSU links to actual arbitration awards and collective bargaining resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012001512/http://www.gvsu.edu/arbitrations/ |date=2008-10-12 }} [[Catagóir:Cearta oibrithe]] [[Catagóir:Caidreamh saothair]] [[Catagóir:Ceardchumannachas]] 03op86hl2xet5bzct5vutqixb7aplgq 1328173 1328143 2026-09-18T10:16:54Z TGcoa 21229 1328173 wikitext text/x-wiki Margáil déanta thar ceann roinnt daoine is ea '''cómhargáil'''. Tarlaíonn sé go minic nuair a bhíonn comharchumann i mbun caibidlíochta le fostóir.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/justice/legal-terms-explained/#l025e0|teideal=Téarmaí dlíthiúla mínithe|údar=Citizensinformation.ie|language=ga-IE|work=www.citizensinformation.ie|foilsitheoir=Citizensinformation.ie|dátarochtana=2026-09-17}}</ref> Próiseas [[idirbheartaíocht|idirbheartaíochta]] idir fostóirí agus grúpa fostaithe atá dírithe ar chomhaontuithe chun tuarastail oibre, coinníollacha oibre, sochair, agus gnéithe eile de chúiteamh agus chearta le haghaidh oibrithe a rialáil is ea cómhargáil. Go coitianta, bíonn [[ceardchumann|cheardchumann]] i mbun idirbheartaíochta ar son leasanna na bhfostaithe. De ghnáth, leagann siad amach na comhaontaithe comhchoiteann a aontaíodh faoi scálaí pá, uaireanta oibre, oiliúint, sláinte agus sábháilteacht, ragobair, meicníochtaí gearáin, agus cearta chun páirt a ghlacadh i ngnóthaí oibre nó gnóthaí.<ref name="uslabor">{{Lua idirlín|url=http://www.bls.gov/bls/glossary.htm|work=Glossary}}</ref> Féadfaidh an ceardchumann dul i mbun caibidlíochta le fostóir aonair (a dhéanann ionadaíocht de ghnáth ar scairshealbhóirí cuideachta), nó féadfaidh sé dul i mbun caibidlíochta le grúpa gnólachtaí, ag brath ar an tír, chun comhaontaithe sa tionscail ar fad a bhaint amach. Feidhmíonn comhaontú comhchoiteann mar chonradh saothair idir fostóir agus ceardchumann amháin nó níos mó. == Stair == [[Íomhá:BeatriceWebb.jpg|mion|Beatrice Webb sa bhliain 1894]] Ar dtús, d'úsáideadh an téarma "collective bargaining" (''comhargáil'' sa Ghaeilge) don chéad uair ag [[Beatrice Webb]], sa bhliain 1891. Ba bhunaitheoir í de réimse an chaidrimh thionsclaíoch sa Bhreatain í.<ref>{{cite book|author=Adrian Wilkinson et al. eds.|teideal=Handbook of Research on Employee Voice|url=https://books.google.com/books?id=Cd9nAwAAQBAJ&pg=PA227|year=2014|publisher=Edward Elgar Publishing|page=227}}CS1 maint: Extra text: authors list ([//en.wikipedia.org/wiki/Category:CS1_maint:_Extra_text:_authors_list link]) {{cite book|author=Adrian Wilkinson et al. eds.|teideal=Handbook of Research on Employee Voice|url=https://books.google.com/books?id=Cd9nAwAAQBAJ&pg=PA227|year=2014|publisher=Edward Elgar Publishing|page=227}}</ref> Tagraíonn sé don saghas idirbheartaíochta agus comhaontuithe comhchoiteanna a bhí ann ó tháinig na ceardchumainn chun cinn le linn an 18ú haois == An Eagraíocht um Chomhar agus Fhorbairt Eacnamaíochta (ECFE) == == Nótaí == {{Reflist|30em}} == Tagairtí == == Naisc sheachtracha == * [http://www.law.harvard.edu/programs/lwp Labor & Worklife Program at Harvard Law school] * [http://www.ilr.cornell.edu/library/research/subjectGuides/collectiveBargaining.html Collective Bargaining Subject Guide at the ILR School, Cornell University] * [http://digitalcommons.ilr.cornell.edu/cb/ Collective Bargaining, Labor Law, and Labor History at DigitalCommons@ILR] * [http://digitalcommons.ilr.cornell.edu/cba/ Collective Bargaining Agreements at DigitalCommons@ILR] * [http://www.gvsu.edu/arbitrations/ GVSU links to actual arbitration awards and collective bargaining resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081012001512/http://www.gvsu.edu/arbitrations/ |date=2008-10-12 }} [[Catagóir:Cearta oibrithe]] [[Catagóir:Ceardchumannachas]] [[Catagóir:Caidreamh oibreachais]] 5sujvwe3gwt8009czwc6sk2un5fe4ns 3 98642 1328161 1009701 2026-09-18T02:31:55Z Max 59437 Bhog Max an leathanach [[Plé úsáideora:SHB2000]] go [[Plé úsáideora:SHB]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]" to "[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]" 1009701 wikitext text/x-wiki <div style="border: 1rem #dd0000 ridge; padding: 0.5em;">Hello! Please message me on [[m:User talk:SHB2000|meta.wikimedia.org]] instead. I may not notice messages on this page.</div> ojy2vkqs676esjrcfi79dwyt0tjr5xc 0 99586 1328148 1188773 2026-09-17T23:49:33Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Dlí sibhialta (dlí coiteann)]] go [[Dlí sibhialta]] 1188773 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Elements of the civil law Fleuron T134035-5.png|mion|''Elements of the civil law.'' le Iohn Taylor, 1786]] An corpas dlí a bhíonn ag tír agus a bhaineann le cearta saoránach is ea '''dlí sibhialta''' (sna dlínsí ina bhfuil an [[Dlí Coiteann]] i bhfeidhm).  Baineann na dlíthe sin le coimhlintí príobháideacha idir daoine nó eagraíochtaí, seachas le cúiseanna coiriúla.<ref>{{Lua idirlín|url=http://briathar.materdei.ie/|teideal=Clár 'Briathar'|údar=Mater Dei|dáta=2007|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-10-29|archivedate=2008-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080715155427/http://briathar.materdei.ie/}}</ref> == Féach freisin == * [[Dlí Coiteann|Dlí coiteann]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-dlí}} [[Catagóir:Dlí coiteann]] [[Catagóir:Dlí]] mrsweshb67u7599zc2aimmgxe8j4myi 1328151 1328148 2026-09-17T23:51:36Z TGcoa 21229 1328151 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Elements of the civil law Fleuron T134035-5.png|mion|''Elements of the civil law.'' le Iohn Taylor, 1786]] An corpas dlí a bhíonn ag tír agus a bhaineann le cearta saoránach is ea '''dlí sibhialta''' (sna dlínsí ina bhfuil an [[Dlí Coiteann]] i bhfeidhm).  Baineann na dlíthe sin le coimhlintí príobháideacha idir daoine nó eagraíochtaí, seachas le cúiseanna coiriúla.<ref>{{Lua idirlín|url=http://briathar.materdei.ie/|teideal=Clár 'Briathar'|údar=Mater Dei|dáta=2007|work=web.archive.org|dátarochtana=2021-10-29|archivedate=2008-07-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080715155427/http://briathar.materdei.ie/}}</ref> == Féach freisin == * [[Dlí Coiteann|Dlí coiteann]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-dlí}} [[Catagóir:Dlí coiteann]] [[Catagóir:Dlí]] [[Catagóir:Dlí sibhialta]] 2x0v7wf1h7923eow6km6foey39v1ozh 0 109063 1328166 1171606 2026-09-18T07:09:17Z TheUltimateGenealogy 68055 1328166 wikitext text/x-wiki * [[Lawrence O'Donnell]] * [[Chris O'Donnell]] * [[Leopoldo O'Donnell]] * [[Rosie O'Donnell]] * [[Daniel O'Donnell]] * [[Marie-Louise O'Donnell]] * [[Majella O'Donnell]] * [[Peadar O'Donnell]] * [[Kieran O'Donnell]] * [[Jamie-Lee O'Donnell]] * [[James O'Donnell]] * [[William O'Donnell]] * [[Thomas O'Donnell]] * [[Patrick O'Donnell]] * [[Donal O’Donnell (breitheamh)]] * [[Tom O'Donnell]] {{idirdhealú}} r2s00dlr9owd5hq6iw8n4qfs56bveui 0 112662 1328120 1314728 2026-09-17T17:04:18Z Eomurchadha 4240 1328120 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Aisteoir, scríbhneoir, léiritheoir agus cóitseálaí é '''Diarmuid de Faoite'''. Tá cáil bainte amach aige as a bheith ag aisteoireacht ar stáitse, i gcláir teilifíse agus i scannáin. Tá Diarmuid ag obair leis an National Folk Orchestra ó bhí 2016 ann. Lena chomhlacht féin, POC productions, léirigh Diarmuid O’Connell agus Dúchas is Dóchas. == Gairm == Is as [[Inis (baile)|Inis]] i g[[Contae an Chláir]] ó dhúchas do Dhiarmuid de Faoite. Rinne sé roinnt aisteoireachta ar scoil ina cheantar dúchais, Inis, Contae an Chláir, ach ní dheachaigh sé léi i gceart go dtí go raibh sé san ollscoil.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-diarmuid-de-faoite.aspx|teideal=Diarmuid de Faoite|údar=Éamonn Ó Dónaill|dáta=Feabhra 2002|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2024-04-04}}</ref> Bhain sé Baitsiléir Eolaíochta sa [[Luibheolaíocht]] amach ó [[Ollscoil na Gaillimhe]]. Chuaigh sé ar ais chun na hollscoile i 1991 agus thosaigh sé ag déanamh staidéir ar an [[Muireolaíocht|mhuireolaíocht]] i gcomhar céime máistreachta. Bhí sé ag cur faoi i g[[Carna]] i g[[Conamara]] agus ag obair i saotharlann ansin agus bhain sé Ard-Dioplóma san Uisceshaothrú amach.<ref name=":0" /> Fuair sé MA i dTeiripe Dhrámaíochta ó Ollscoil Roehampton i [[Londain]].<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/aitheantas-speisialta-le-tabhairt-ag-ollscoil-na-gaillimhe-do-dhiarmuid-de-faoite/|teideal=Aitheantas speisialta le tabhairt ag Ollscoil na Gaillimhe do Dhiarmuid de Faoite|dáta=2024-04-04|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-04-04}}</ref> Chaith de Faoite seal ag obair mar Fheidhmeannach Drámaíochta in [[Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge]], [[Ollscoil na Gaillimhe]]. [[Íomhá:Ros na Run.png|clé|mion]] === Na hEalaíona === Nuair a d'fhág an Faoiteach Ollscoil na Gaillimhe, thosaigh sé ag caitheamh níos mó ama ag aisteoireacht leis [[Na Fánaithe]] sna 1980idí, compántas taistil drámaíochta a bhí lonnaithe i nGaillimh, seachas gairm a lorg ina réimse saineolais. Mic léinn a bhunaigh an compántas seo agus ní raibh sé ach bliain ar an saol nuair a thosaigh sé ag aisteoireacht leis ar dtús. Chaith sé roinnt blianta leis na Fánaithe ach ansin thosaigh an neamhchinnteacht a bhaineann le saol an aisteora ag déanamh tinnis dó. D’fhág an Faoiteach Na Fánaithe i 1992.<ref name=":0" /> D'éirigh sé ina láithreoir do chlár Gaeilge ar RTÉ, ina measc “Ecu! Ecu!”, “Eureka!”, clár thráth na gceist, agus ar “The Morbegs”, clár puipéad a bhí dírithe ar pháistí réamhscoile. I rith na tréimhse seo chomh maith chuaigh sé go h[[Leòdhas|Oileán Leodhais]] in Albain, áit a raibh sé páirteach sa tsobalsraith “Machair”. Sa chlár seo, bhí ról Donoghue aige, caimiléir agus slíodóir as Éirinn a bhí i gcónaí ag iarraidh teacht i dtír ar dhaoine. Tháinig aithne ag an saol mór ar Dhiarmuid de Faoite mar Jack i sobalchlár [[TG4]], “[[Ros na Rún]]”. agus chuaigh sé ar chamchuairt leis. Léiríodh dráma aonair le Diarmuid de Faoite, “Pádraic Ó Conaire”. sa [[Taibhdhearc na Gaillimhe|Taibhdhearc]] i nGaillimh i mBealtaine 2001. Fuair an Faoiteach ainmniúchán do gradam [[IFTA]] dá ról sa tsraith ''[[Corp + Anam|Corp+Anam]]'' (ar TG4 ó 2011 ar aghaidh). Bhí ''[[Arracht]]'' (2019)'', [[Finky]]'' (2019) agus ''[[Foscadh]]'' (2021)<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Foscadh|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Foscadh&oldid=1198053755|journal=Wikipedia|date=2024-01-22|language=en}}</ref> i measc na scannán eile a raibh sé ag aisteoireacht iontu. Tháinig aistriúchán ar an gcnuasach gearrscéalta ''[[Scothscéalta]]'' le [[Pádraic Ó Conaire]] amach in 2023. Bhronn Ollscoil na Gaillimhe Gradam Alumni air sa bhliain 2024.<ref name=":1" /> == Féach freisin == * ''[[Corp + Anam|Corp+Anam]]'', sraith TG4 (2011) * ''[[Arracht]]'' (2019) * ''[[Finky]]'' (2019) == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Faoite, Diarmuid de}} [[Catagóir:Lucht Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Chláir]] [[Catagóir:Aisteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Aisteoirí teilifíse Éireannacha‎]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Muintir Ros na Rún]] 9tq96wbpu8amlv8p551xby4eqb4635s 2 120000 1328119 1328104 2026-09-17T16:12:43Z Marcas.oduinn 33120 1328119 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh tonnta]] | [[Cumhacht tonnta]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # ''[[:en:Sustainable energy|Sustainable energy]]'' - [[Fuinneamh inbhuanaithe]] #* [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] # ''[[:en:Category:Geothermal energy|Category:Geothermal energy]]'' - [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]] #* [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] # ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]] # [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]] # ''[[:en:|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] # ''[[:en:International Renewable Energy Agency|International Renewable Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] == Gás ceaptha teasa == Led == Fuinneamh inbhuanaithe == {| class= wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion | center | 200px]] |- | [[Íomhá:R151 Arriving Buona Vista MRT Station.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Bread Maker, Adigrat (11815897476).jpg | mion | center | 200px]] |- | colspan=2 | ''Samplaí d' fhuinneamh inbhuanaithe: [[grianchumhacht]] le [[teirmeastóráil|teirmeastóráil salann leáite]] sa Spáinn; [[fuinneamh gaoithe|cumhacht ghaoithe]] san Afraic Theas; [[iompar poiblí]] leictrithe i Singapore; agus [[cócaireacht ghlan]] san Aetóip. |} Is [[inbhuanaitheacht|inbhuanaithe]] é [[fuinneamh]] má shásaíonn sé riachtanais an lae inniu, gan géilleadh i dtaca le riachtanais an todhchaí.<ref name=Kutscher2019 /><ref name=Zhang2021 /> Déantar chur síos ar '''fhuinneamh inbhuanaithe''' le trácht ar a thionchar ar an timpeallacht, ar an ngeilleagar agus ar an sochaí, mar shampla [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], [[truailliú aeir]], [[tearcrochtain fuinnimh]] agus [[dramhaíl nimhiúil]]. Déanann foinsí [[fuinneamh in-athnuaite|fuinneamh in-athnuaite]] amhail is [[fuinneamh gaoithe|gaoth]], [[Hidrileictreachas|hidri]], [[grianfhuinneamh|grian]] agus [[fuinneamh geoiteirmeach|geoiteirmeach]] dochar ar an timpeallacht ach de ghnáth níos lú ná [[breosla iontaise|breoslaí iontaise]]. == Sciar den mhargadh '' [[Breosla iontaise]] provide 85% of the world's energy consumption, and the energy system is responsible for 76% of global greenhouse gas emissions. Wind and solar market share grew to 8.5% of worldwide electricity in 2019, and costs continue to fall. == Athrú aeráide '' The [[Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]] (PIRAA) estimates that 2.5% of world [[Olltáirgeacht intíre]] (OTI) would need to be invested in the energy system each year between 2016 and 2035 to limit global warming to 1.5 °C. Governments can fund the research, development, and demonstration of new clean energy technologies. They can also build [[infrastructure]] for electrification and sustainable transport. Finally, governments can encourage clean energy deployment with policies such as [[praghsáil carbóin]], [[renewable portfolio standard]]s, and phase-outs of [[fóirdheontas breosla iontaise]]. These policies may also increase [[energy security]]. [[Sustainable Development Goal 7|Universal access to clean electricity]] can have major benefits to the [[aeráid]], human health, and the economies of developing countries. '' [[Maolú an Athraithe Aeráide]] pathways have been proposed to [Comhaontú Aeráide Pháras|limit global warming to 2°C]]. This will require [[Energy transition|transforming energy production]], distribution, storage, and consumption. These include phasing out coal-fired power plants, [[Energy conservation|conserving energy]], producing more electricity from clean sources such as [[fuinneamh ghaoithe|wind]] and [[grianfhuinneamh|solar]], and switching [[Electrification|from fossil fuels to electricity]] for transport and heating buildings. == In-athnuaite athraitheach agus neamh-inathnuaite Is [[fuinneamh in-athnuaite athraitheach|athraitheach]] é aschur cumhachta de ghnáth (go háirithe ón ngréin agus ón ngaoth). '' Switching to renewable energy can therefore require [[mogalra leictreach]] upgrades, such as the addition of [[stóráil fuinnimh]]. Some processes that are difficult to electrify can use [[hidrigin ghlas]] produced from low-emission energy sources. In the [[International Energy Agency]]'s proposal for achieving net zero emissions by 2050, about 35% of the reduction in emissions depends on technologies that are still in development as of 2023. '' The role of [[Acmhainní neamh-inathnuaite|Acmhainní neamh-inathnuaite]] sources in sustainable energy is controversial. [[Fuinneamh núicléach|Cumhacht núicléach]] does [[Low-carbon power|not produce carbon pollution]] or truailliú aeir, but has drawbacks that include [[fuíoll núicléach|dramhaíl núicléach]], the risk of [[Iomadú núicléach]], and the [[Nuclear and radiation accidents and incidents|risk of accidents]]. Switching from [[gual]] to [[gás nádúrtha]] has environmental benefits, including a lower [[athrú aeráide]], but may lead to a delay in switching to more sustainable options. [[Gabháil agus stóráil carbóin]] can be built into power plants to remove their [[carbon dioxide]] emissions, but this technology is expensive and has rarely been implemented. == Tíortha i mbéal forbartha Around 790&nbsp;million people in [[Tíortha i mbéal forbartha|developing countries]] lack [[rural electrification|access to electricity]], and 2.6&nbsp;billion rely on polluting fuels such as wood or [[Gualach]] to cook. [[Energy poverty and cooking|Cooking with biomass]] plus fossil fuel pollution causes an estimated 7 million deaths each year. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Kutscher2019>{{cite book | last=Kutscher | first=C.F. | last2=Milford | first2=J.B. | last3=Kreith | first3=F. | title=Principles of Sustainable Energy Systems | edition=Third | publisher=[[CRC Press]] | series=Mechanical and Aerospace Engineering Series | year=2019 | isbn=978-0-429-93916-7 | url=https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ | url-status=live | archive-date=6 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606195825/https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ}}</ref> <ref name=Zhang2021>{{cite journal | last1=Zhang | first1=Wei | last2=Li | first2=Binshuai | last3=Xue | first3=Rui | last4=Wang | first4=Chengcheng | last5=Cao | first5=Wei | title=A systematic bibliometric review of clean energy transition: Implications for low-carbon development | journal=[[PLOS One]] | date=2021 | volume=16 | issue=12 | article-number=e0261091 | doi=10.1371/journal.pone.0261091 | pmid=34860855 | pmc=8641874 | doi-access=free | bibcode=2021PLoSO..1661091Z}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ sk4j30zltgimacfxnzt9zmus4n9uee9 1328123 1328119 2026-09-17T17:08:19Z Marcas.oduinn 33120 1328123 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh tonnta]] | [[Cumhacht tonnta]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # ''[[:en:Sustainable energy|Sustainable energy]]'' - [[Fuinneamh inbhuanaithe]] #* [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] # ''[[:en:Category:Geothermal energy|Category:Geothermal energy]]'' - [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]] #* [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] # ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]] # [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]] # ''[[:en:|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] # ''[[:en:International Renewable Energy Agency|International Renewable Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] == Gás ceaptha teasa == Led == Fuinneamh inbhuanaithe == {| class= wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion | center | 200px]] |- | [[Íomhá:R151 Arriving Buona Vista MRT Station.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Bread Maker, Adigrat (11815897476).jpg | mion | center | 200px]] |- | colspan=2 | ''Samplaí d' fhuinneamh inbhuanaithe: [[grianchumhacht]] le [[teirmeastóráil|teirmeastóráil salann leáite]] sa Spáinn; [[fuinneamh gaoithe|cumhacht ghaoithe]] san Afraic Theas; [[iompar poiblí]] leictrithe i Singapore; agus [[cócaireacht ghlan]] san Aetóip. |} Is [[inbhuanaitheacht|inbhuanaithe]] é [[fuinneamh]] má shásaíonn sé riachtanais an lae inniu, gan géilleadh i dtaca le riachtanais an todhchaí.<ref name=Kutscher2019 /><ref name=Zhang2021 /> Déantar chur síos ar '''fhuinneamh inbhuanaithe''' le trácht ar a thionchar ar an timpeallacht, ar an ngeilleagar agus ar an sochaí, mar shampla [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], [[truailliú aeir]], [[tearcrochtain fuinnimh]] agus [[dramhaíl nimhiúil]]. Déanann foinsí [[fuinneamh in-athnuaite|fuinneamh in-athnuaite]] amhail is [[fuinneamh gaoithe|gaoth]], [[Hidrileictreachas|hidri]], [[grianfhuinneamh|grian]] agus [[fuinneamh geoiteirmeach|geoiteirmeach]] dochar ar an timpeallacht ach de ghnáth níos lú ná [[breosla iontaise|breoslaí iontaise]]. == Sciar den mhargadh '' [[Breosla iontaise]] provide 85% of the world's energy consumption, and the energy system is responsible for 76% of global greenhouse gas emissions. Wind and solar market share grew to 8.5% of worldwide electricity in 2019, and costs continue to fall. == Athrú aeráide '' The [[Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]] (PIRAA) estimates that 2.5% of world [[Olltáirgeacht intíre]] (OTI) would need to be invested in the energy system each year between 2016 and 2035 to limit global warming to 1.5 °C. Governments can fund the research, development, and demonstration of new clean energy technologies. They can also build [[infrastructure]] for electrification and sustainable transport. Finally, governments can encourage clean energy deployment with policies such as [[praghsáil carbóin]], [[renewable portfolio standard]]s, and phase-outs of [[fóirdheontas breosla iontaise]]. These policies may also increase [[energy security]]. [[Sustainable Development Goal 7|Universal access to clean electricity]] can have major benefits to the [[aeráid]], human health, and the economies of developing countries. '' [[Maolú an Athraithe Aeráide]] pathways have been proposed to [Comhaontú Aeráide Pháras|limit global warming to 2°C]]. This will require [[Energy transition|transforming energy production]], distribution, storage, and consumption. These include phasing out coal-fired power plants, [[Energy conservation|conserving energy]], producing more electricity from clean sources such as [[fuinneamh ghaoithe|wind]] and [[grianfhuinneamh|solar]], and switching [[Electrification|from fossil fuels to electricity]] for transport and heating buildings. == In-athnuaite athraitheach agus neamh-inathnuaite Is [[fuinneamh in-athnuaite athraitheach|athraitheach]] é aschur cumhachta de ghnáth (go háirithe ón ngréin agus ón ngaoth). Is gá mar sin an [[mogalra leictreach]] a fhorbairt chun fuinneamh a [[stóráil fuinnimh|stóráil]]. '' Some processes that are difficult to electrify can use [[hidrigin ghlas]] produced from low-emission energy sources.'' De réir an [[International Energy Agency]], ámh, chun astaíochtaí '' net zero '' a bhaint amach roimh 2050, braithfidh tuairim is 35% den laghdú ar teicneolaíochtaí atá fós á fhorbairt as 2023. '' The role of [[Acmhainní neamh-inathnuaite|Acmhainní neamh-inathnuaite]] sources in sustainable energy is controversial. [[Fuinneamh núicléach|Cumhacht núicléach]] does [[Low-carbon power|not produce carbon pollution]] or truailliú aeir, but has drawbacks that include [[fuíoll núicléach|dramhaíl núicléach]], the risk of [[Iomadú núicléach]], and the [[Nuclear and radiation accidents and incidents|risk of accidents]]. Switching from [[gual]] to [[gás nádúrtha]] has environmental benefits, including a lower [[athrú aeráide]], but may lead to a delay in switching to more sustainable options. [[Gabháil agus stóráil carbóin]] can be built into power plants to remove their [[carbon dioxide]] emissions, but this technology is expensive and has rarely been implemented. == Tíortha i mbéal forbartha Around 790&nbsp;million people in [[Tíortha i mbéal forbartha|developing countries]] lack [[rural electrification|access to electricity]], and 2.6&nbsp;billion rely on polluting fuels such as wood or [[Gualach]] to cook. [[Energy poverty and cooking|Cooking with biomass]] plus fossil fuel pollution causes an estimated 7 million deaths each year. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Kutscher2019>{{cite book | last=Kutscher | first=C.F. | last2=Milford | first2=J.B. | last3=Kreith | first3=F. | title=Principles of Sustainable Energy Systems | edition=Third | publisher=[[CRC Press]] | series=Mechanical and Aerospace Engineering Series | year=2019 | isbn=978-0-429-93916-7 | url=https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ | url-status=live | archive-date=6 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606195825/https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ}}</ref> <ref name=Zhang2021>{{cite journal | last1=Zhang | first1=Wei | last2=Li | first2=Binshuai | last3=Xue | first3=Rui | last4=Wang | first4=Chengcheng | last5=Cao | first5=Wei | title=A systematic bibliometric review of clean energy transition: Implications for low-carbon development | journal=[[PLOS One]] | date=2021 | volume=16 | issue=12 | article-number=e0261091 | doi=10.1371/journal.pone.0261091 | pmid=34860855 | pmc=8641874 | doi-access=free | bibcode=2021PLoSO..1661091Z}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ sjbhqc3rcvfnrk43axbv0f5m4jg8ca0 1328124 1328123 2026-09-17T17:27:42Z Marcas.oduinn 33120 1328124 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh tonnta]] | [[Cumhacht tonnta]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # ''[[:en:Sustainable energy|Sustainable energy]]'' - [[Fuinneamh inbhuanaithe]] #* [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] # ''[[:en:Category:Geothermal energy|Category:Geothermal energy]]'' - [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]] #* [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] # ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]] # [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]] # ''[[:en:|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] # ''[[:en:International Renewable Energy Agency|International Renewable Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] == Gás ceaptha teasa == Led == Fuinneamh inbhuanaithe == {| class= wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion | center | 200px]] |- | [[Íomhá:R151 Arriving Buona Vista MRT Station.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Bread Maker, Adigrat (11815897476).jpg | mion | center | 200px]] |- | colspan=2 | ''Samplaí d' fhuinneamh inbhuanaithe: [[grianchumhacht]] le [[teirmeastóráil|teirmeastóráil salann leáite]] sa Spáinn; [[fuinneamh gaoithe|cumhacht ghaoithe]] san Afraic Theas; [[iompar poiblí]] leictrithe i Singapore; agus [[cócaireacht ghlan]] san Aetóip. |} Is [[inbhuanaitheacht|inbhuanaithe]] é [[fuinneamh]] má shásaíonn sé riachtanais an lae inniu, gan géilleadh i dtaca le riachtanais an todhchaí.<ref name=Kutscher2019 /><ref name=Zhang2021 /> Déantar chur síos ar '''fhuinneamh inbhuanaithe''' le trácht ar a thionchar ar an timpeallacht, ar an ngeilleagar agus ar an sochaí, mar shampla [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], [[truailliú aeir]], [[tearcrochtain fuinnimh]] agus [[dramhaíl nimhiúil]]. Déanann foinsí [[fuinneamh in-athnuaite|fuinneamh in-athnuaite]] amhail is [[fuinneamh gaoithe|gaoth]], [[Hidrileictreachas|hidri]], [[grianfhuinneamh|grian]] agus [[fuinneamh geoiteirmeach|geoiteirmeach]] dochar ar an timpeallacht ach de ghnáth níos lú ná [[breosla iontaise|breoslaí iontaise]]. == Sciar den mhargadh '' [[Breosla iontaise]] provide 85% of the world's energy consumption, and the energy system is responsible for 76% of global greenhouse gas emissions. Wind and solar market share grew to 8.5% of worldwide electricity in 2019, and costs continue to fall. == Athrú aeráide '' The [[Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]] (PIRAA) estimates that 2.5% of world [[Olltáirgeacht intíre]] (OTI) would need to be invested in the energy system each year between 2016 and 2035 to limit global warming to 1.5 °C. Governments can fund the research, development, and demonstration of new clean energy technologies. They can also build [[infrastructure]] for electrification and sustainable transport. Finally, governments can encourage clean energy deployment with policies such as [[praghsáil carbóin]], [[renewable portfolio standard]]s, and phase-outs of [[fóirdheontas breosla iontaise]]. These policies may also increase [[energy security]]. [[Sustainable Development Goal 7|Universal access to clean electricity]] can have major benefits to the [[aeráid]], human health, and the economies of developing countries. '' [[Maolú an Athraithe Aeráide]] pathways have been proposed to [Comhaontú Aeráide Pháras|limit global warming to 2°C]]. This will require [[Energy transition|transforming energy production]], distribution, storage, and consumption. These include phasing out coal-fired power plants, [[Energy conservation|conserving energy]], producing more electricity from clean sources such as [[fuinneamh ghaoithe|wind]] and [[grianfhuinneamh|solar]], and switching [[Electrification|from fossil fuels to electricity]] for transport and heating buildings. == In-athnuaite athraitheach agus neamh-inathnuaite Is [[fuinneamh in-athnuaite athraitheach|athraitheach]] é aschur cumhachta de ghnáth (go háirithe ón ngréin agus ón ngaoth). Is gá mar sin an [[mogalra leictreach]] a fhorbairt chun fuinneamh a [[stóráil fuinnimh|stóráil]]. '' Some processes that are difficult to electrify can use [[hidrigin ghlas]] produced from low-emission energy sources.'' De réir an [[International Energy Agency]], ámh, chun astaíochtaí glan-nialais a bhaint amach roimh 2050, braithfidh tuairim is 35% den laghdú ar teicneolaíochtaí atá fós á fhorbairt as 2023. Níltear ar aon tuairim ar inbhuanuaithe iad [[acmhainní neamh-inathnuaite]]. Mar shampla, maidir le , ní cúis truailliú aeir nó carbóin é [[fuinneamh núicléach|cumhacht núicléach]], ach tá míbhuntáistí ag baint leis amhail ina n-áirítear [[fuíoll núicléach|dramhaíl núicléach]] agus baoil idir [[iomadú núicléach]] agus [[timpistí núicléacha|timpistí]]. Tá buntáistí ann san aistriú ó {{h|gual}} go [[gás nádúrtha]] ''but may lead to a delay in switching to more sustainable options.'' Is féidir [[gabháil agus stóráil carbóin]] a chur i ngníomh ach, is daor é mar theicneolaíocht agus is annamh a dhéantar é. == Tíortha i mbéal forbartha Around 790&nbsp;million people in [[Tíortha i mbéal forbartha|developing countries]] lack [[rural electrification|access to electricity]], and 2.6&nbsp;billion rely on polluting fuels such as wood or [[Gualach]] to cook. [[Energy poverty and cooking|Cooking with biomass]] plus fossil fuel pollution causes an estimated 7 million deaths each year. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Kutscher2019>{{cite book | last=Kutscher | first=C.F. | last2=Milford | first2=J.B. | last3=Kreith | first3=F. | title=Principles of Sustainable Energy Systems | edition=Third | publisher=[[CRC Press]] | series=Mechanical and Aerospace Engineering Series | year=2019 | isbn=978-0-429-93916-7 | url=https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ | url-status=live | archive-date=6 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606195825/https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ}}</ref> <ref name=Zhang2021>{{cite journal | last1=Zhang | first1=Wei | last2=Li | first2=Binshuai | last3=Xue | first3=Rui | last4=Wang | first4=Chengcheng | last5=Cao | first5=Wei | title=A systematic bibliometric review of clean energy transition: Implications for low-carbon development | journal=[[PLOS One]] | date=2021 | volume=16 | issue=12 | article-number=e0261091 | doi=10.1371/journal.pone.0261091 | pmid=34860855 | pmc=8641874 | doi-access=free | bibcode=2021PLoSO..1661091Z}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ dd9nne9ks7a39o49h3sgc7odo4tc23x 1328125 1328124 2026-09-17T17:35:25Z Marcas.oduinn 33120 1328125 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh tonnta]] | [[Cumhacht tonnta]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # ''[[:en:Sustainable energy|Sustainable energy]]'' - [[Fuinneamh inbhuanaithe]] #* [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] # ''[[:en:Category:Geothermal energy|Category:Geothermal energy]]'' - [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]] #* [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] # ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]] # [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]] # ''[[:en:|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] # ''[[:en:International Renewable Energy Agency|International Renewable Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] == Gás ceaptha teasa == Led == Fuinneamh inbhuanaithe == {| class= wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion | center | 200px]] |- | [[Íomhá:R151 Arriving Buona Vista MRT Station.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Bread Maker, Adigrat (11815897476).jpg | mion | center | 200px]] |- | colspan=2 | ''Samplaí d' fhuinneamh inbhuanaithe: [[grianchumhacht]] le [[teirmeastóráil|teirmeastóráil salann leáite]] sa Spáinn; [[fuinneamh gaoithe|cumhacht ghaoithe]] san Afraic Theas; [[iompar poiblí]] leictrithe i Singapore; agus [[cócaireacht ghlan]] san Aetóip. |} Is [[inbhuanaitheacht|inbhuanaithe]] é [[fuinneamh]] má shásaíonn sé riachtanais an lae inniu, gan géilleadh i dtaca le riachtanais an todhchaí.<ref name=Kutscher2019 /><ref name=Zhang2021 /> Déantar chur síos ar '''fhuinneamh inbhuanaithe''' le trácht ar a thionchar ar an timpeallacht, ar an ngeilleagar agus ar an sochaí, mar shampla [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], [[truailliú aeir]], [[tearcrochtain fuinnimh]] agus [[dramhaíl nimhiúil]]. Déanann foinsí [[fuinneamh in-athnuaite|fuinneamh in-athnuaite]] amhail is [[fuinneamh gaoithe|gaoth]], [[Hidrileictreachas|hidri]], [[grianfhuinneamh|grian]] agus [[fuinneamh geoiteirmeach|geoiteirmeach]] dochar ar an timpeallacht ach de ghnáth níos lú ná [[breosla iontaise|breoslaí iontaise]]. == Sciar den mhargadh '' [[Breosla iontaise]] provide 85% of the world's energy consumption, and the energy system is responsible for 76% of global greenhouse gas emissions. Wind and solar market share grew to 8.5% of worldwide electricity in 2019, and costs continue to fall. == Athrú aeráide '' The [[Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]] (PIRAA) estimates that 2.5% of world [[Olltáirgeacht intíre]] (OTI) would need to be invested in the energy system each year between 2016 and 2035 to limit global warming to 1.5 °C. Governments can fund the research, development, and demonstration of new clean energy technologies. They can also build [[infrastructure]] for electrification and sustainable transport. Finally, governments can encourage clean energy deployment with policies such as [[praghsáil carbóin]], [[renewable portfolio standard]]s, and phase-outs of [[fóirdheontas breosla iontaise]]. These policies may also increase [[energy security]]. [[Sustainable Development Goal 7|Universal access to clean electricity]] can have major benefits to the [[aeráid]], human health, and the economies of developing countries. '' [[Maolú an Athraithe Aeráide]] pathways have been proposed to [Comhaontú Aeráide Pháras|limit global warming to 2°C]]. This will require [[Energy transition|transforming energy production]], distribution, storage, and consumption. These include phasing out coal-fired power plants, [[Energy conservation|conserving energy]], producing more electricity from clean sources such as [[fuinneamh ghaoithe|wind]] and [[grianfhuinneamh|solar]], and switching [[Electrification|from fossil fuels to electricity]] for transport and heating buildings. == In-athnuaite athraitheach agus neamh-inathnuaite Is [[fuinneamh in-athnuaite athraitheach|athraitheach]] é aschur cumhachta de ghnáth (go háirithe ón ngréin agus ón ngaoth). Is gá mar sin an [[mogalra leictreach]] a fhorbairt chun fuinneamh a [[stóráil fuinnimh|stóráil]]. '' Some processes that are difficult to electrify can use [[hidrigin ghlas]] produced from low-emission energy sources.'' De réir [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]], ámh, chun astaíochtaí glan-nialais a bhaint amach roimh 2050, braithfidh tuairim is 35% den laghdú ar teicneolaíochtaí atá fós á fhorbairt as 2023. Níltear ar aon tuairim ar inbhuanuaithe iad [[acmhainní neamh-inathnuaite]]. Mar shampla, maidir le , ní cúis truailliú aeir nó carbóin é [[fuinneamh núicléach|cumhacht núicléach]], ach tá míbhuntáistí ag baint leis amhail ina n-áirítear [[fuíoll núicléach|dramhaíl núicléach]] agus baoil idir [[iomadú núicléach]] agus [[timpistí núicléacha|timpistí]]. Tá buntáistí ann san aistriú ó {{h|gual}} go [[gás nádúrtha]] ''but may lead to a delay in switching to more sustainable options.'' Is féidir [[gabháil agus stóráil carbóin]] a chur i ngníomh ach, is daor é mar theicneolaíocht agus is annamh a dhéantar é. == Tíortha i mbéal forbartha Tá tuairim is 790&nbsp; milliún duine i d[[Tíortha i mbéal forbartha]] nach bhfuil teacht acu ar leictreachas, agus 2.6&nbsp; billiún ag braith ar breoslaí truaillithe amhail is adhmad agus [[gualach]] le haghaidh cócaireachta. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Kutscher2019>{{cite book | last=Kutscher | first=C.F. | last2=Milford | first2=J.B. | last3=Kreith | first3=F. | title=Principles of Sustainable Energy Systems | edition=Third | publisher=[[CRC Press]] | series=Mechanical and Aerospace Engineering Series | year=2019 | isbn=978-0-429-93916-7 | url=https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ | url-status=live | archive-date=6 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606195825/https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ}}</ref> <ref name=Zhang2021>{{cite journal | last1=Zhang | first1=Wei | last2=Li | first2=Binshuai | last3=Xue | first3=Rui | last4=Wang | first4=Chengcheng | last5=Cao | first5=Wei | title=A systematic bibliometric review of clean energy transition: Implications for low-carbon development | journal=[[PLOS One]] | date=2021 | volume=16 | issue=12 | article-number=e0261091 | doi=10.1371/journal.pone.0261091 | pmid=34860855 | pmc=8641874 | doi-access=free | bibcode=2021PLoSO..1661091Z}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 6vyzm9unn43vg1j7rbtu3aoolizjrbc 1328126 1328125 2026-09-17T17:54:29Z Marcas.oduinn 33120 1328126 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh tonnta]] | [[Cumhacht tonnta]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # ''[[:en:Sustainable energy|Sustainable energy]]'' - [[Fuinneamh inbhuanaithe]] #* [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] # ''[[:en:Category:Geothermal energy|Category:Geothermal energy]]'' - [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]] #* [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] # ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]] # [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]] # ''[[:en:|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] # ''[[:en:International Renewable Energy Agency|International Renewable Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] == Gás ceaptha teasa == Led == Fuinneamh inbhuanaithe == {| class= wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion | center | 200px]] |- | [[Íomhá:R151 Arriving Buona Vista MRT Station.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Bread Maker, Adigrat (11815897476).jpg | mion | center | 200px]] |- | colspan=2 | ''Samplaí d' fhuinneamh inbhuanaithe: [[grianchumhacht]] le [[teirmeastóráil|teirmeastóráil salann leáite]] sa Spáinn; [[fuinneamh gaoithe|cumhacht ghaoithe]] san Afraic Theas; [[iompar poiblí]] leictrithe i Singapore; agus [[cócaireacht ghlan]] san Aetóip. |} Is [[inbhuanaitheacht|inbhuanaithe]] é [[fuinneamh]] má shásaíonn sé riachtanais an lae inniu, gan géilleadh i dtaca le riachtanais an todhchaí.<ref name=Kutscher2019 /><ref name=Zhang2021 /> Déantar chur síos ar '''fhuinneamh inbhuanaithe''' le trácht ar a thionchar ar an timpeallacht, ar an ngeilleagar agus ar an sochaí, mar shampla [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], [[truailliú aeir]], [[tearcrochtain fuinnimh]] agus [[dramhaíl nimhiúil]]. Déanann foinsí [[fuinneamh in-athnuaite|fuinneamh in-athnuaite]] amhail is [[fuinneamh gaoithe|gaoth]], [[Hidrileictreachas|hidri]], [[grianfhuinneamh|grian]] agus [[fuinneamh geoiteirmeach|geoiteirmeach]] dochar ar an timpeallacht ach de ghnáth níos lú ná [[breosla iontaise|breoslaí iontaise]]. == Sciar den mhargadh '' [[Breosla iontaise]] provide 85% of the world's energy consumption, and the energy system is responsible for 76% of global greenhouse gas emissions. Wind and solar market share grew to 8.5% of worldwide electricity in 2019, and costs continue to fall. == Athrú aeráide '' The [[Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]] (PIRAA) estimates that 2.5% of world [[Olltáirgeacht intíre]] (OTI) would need to be invested in the energy system each year between 2016 and 2035 to limit global warming to 1.5 °C. Governments can fund the research, development, and demonstration of new clean energy technologies. They can also build [[infreastruchtúr]] for electrification and sustainable transport. Finally, governments can encourage clean energy deployment with policies such as [[praghsáil carbóin]], [[caighdeán punainne in-athnuaite|caighdeáin phunainne in-athnuaite]], agus deireadh a chur de réir a chéile le [[fóirdheontas breosla iontaise]]. These policies may also increase [[slándáil fuinnimh]]. [[sprioc forbartha inbhuanaithe 7|Universal access to clean electricity]] can have major benefits to the [[aeráid]], human health, and the economies of developing countries. '' [[Maolú an Athraithe Aeráide]] pathways have been proposed to [Comhaontú Aeráide Pháras|limit global warming to 2°C]]. This will require [[Energy transition|transforming energy production]], distribution, storage, and consumption. These include phasing out coal-fired power plants, [[Energy conservation|conserving energy]], producing more electricity from clean sources such as [[fuinneamh ghaoithe|wind]] and [[grianfhuinneamh|solar]], and switching [[Electrification|from fossil fuels to electricity]] for transport and heating buildings. == In-athnuaite athraitheach agus neamh-inathnuaite Is [[fuinneamh in-athnuaite athraitheach|athraitheach]] é aschur cumhachta de ghnáth (go háirithe ón ngréin agus ón ngaoth). Is gá mar sin an [[mogalra leictreach]] a fhorbairt chun fuinneamh a [[stóráil fuinnimh|stóráil]]. '' Some processes that are difficult to electrify can use [[hidrigin ghlas]] produced from low-emission energy sources.'' De réir [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]], ámh, chun astaíochtaí glan-nialais a bhaint amach roimh 2050, braithfidh tuairim is 35% den laghdú ar teicneolaíochtaí atá fós á fhorbairt as 2023. Níltear ar aon tuairim ar inbhuanuaithe iad [[acmhainní neamh-inathnuaite]]. Mar shampla, maidir le , ní cúis truailliú aeir nó carbóin é [[fuinneamh núicléach|cumhacht núicléach]], ach tá míbhuntáistí ag baint leis amhail ina n-áirítear [[fuíoll núicléach|dramhaíl núicléach]] agus baoil idir [[iomadú núicléach]] agus [[timpistí núicléacha|timpistí]]. Tá buntáistí ann san aistriú ó {{h|gual}} go [[gás nádúrtha]] ''but may lead to a delay in switching to more sustainable options.'' Is féidir [[gabháil agus stóráil carbóin]] a chur i ngníomh ach, is daor é mar theicneolaíocht agus is annamh a dhéantar é. == Tíortha i mbéal forbartha Tá tuairim is 790&nbsp; milliún duine i d[[Tíortha i mbéal forbartha]] nach bhfuil teacht acu ar leictreachas, agus 2.6&nbsp; billiún ag braith ar breoslaí truaillithe amhail is adhmad agus [[gualach]] le haghaidh cócaireachta. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Kutscher2019>{{cite book | last=Kutscher | first=C.F. | last2=Milford | first2=J.B. | last3=Kreith | first3=F. | title=Principles of Sustainable Energy Systems | edition=Third | publisher=[[CRC Press]] | series=Mechanical and Aerospace Engineering Series | year=2019 | isbn=978-0-429-93916-7 | url=https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ | url-status=live | archive-date=6 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606195825/https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ}}</ref> <ref name=Zhang2021>{{cite journal | last1=Zhang | first1=Wei | last2=Li | first2=Binshuai | last3=Xue | first3=Rui | last4=Wang | first4=Chengcheng | last5=Cao | first5=Wei | title=A systematic bibliometric review of clean energy transition: Implications for low-carbon development | journal=[[PLOS One]] | date=2021 | volume=16 | issue=12 | article-number=e0261091 | doi=10.1371/journal.pone.0261091 | pmid=34860855 | pmc=8641874 | doi-access=free | bibcode=2021PLoSO..1661091Z}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 1kk8ox60fv4g3r89jkarky91sg30idu 1328127 1328126 2026-09-17T17:55:23Z Marcas.oduinn 33120 /* Teicneolaíocht agus geilleagar */ 1328127 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh tonnta]] | [[Cumhacht tonnta]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # ''[[:en:Sustainable energy|Sustainable energy]]'' - [[Fuinneamh inbhuanaithe]] #* [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] # ''[[:en:Category:Geothermal energy|Category:Geothermal energy]]'' - [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]] #* [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] # ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]] # [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]] # ''[[:en:|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] # ''[[:en:International Renewable Energy Agency|International Renewable Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Sustainable Development Goals]]'' - [[Sprioc Forbartha Inbhuanaithe]] == Gás ceaptha teasa == Led == Fuinneamh inbhuanaithe == {| class= wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion | center | 200px]] |- | [[Íomhá:R151 Arriving Buona Vista MRT Station.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Bread Maker, Adigrat (11815897476).jpg | mion | center | 200px]] |- | colspan=2 | ''Samplaí d' fhuinneamh inbhuanaithe: [[grianchumhacht]] le [[teirmeastóráil|teirmeastóráil salann leáite]] sa Spáinn; [[fuinneamh gaoithe|cumhacht ghaoithe]] san Afraic Theas; [[iompar poiblí]] leictrithe i Singapore; agus [[cócaireacht ghlan]] san Aetóip. |} Is [[inbhuanaitheacht|inbhuanaithe]] é [[fuinneamh]] má shásaíonn sé riachtanais an lae inniu, gan géilleadh i dtaca le riachtanais an todhchaí.<ref name=Kutscher2019 /><ref name=Zhang2021 /> Déantar chur síos ar '''fhuinneamh inbhuanaithe''' le trácht ar a thionchar ar an timpeallacht, ar an ngeilleagar agus ar an sochaí, mar shampla [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], [[truailliú aeir]], [[tearcrochtain fuinnimh]] agus [[dramhaíl nimhiúil]]. Déanann foinsí [[fuinneamh in-athnuaite|fuinneamh in-athnuaite]] amhail is [[fuinneamh gaoithe|gaoth]], [[Hidrileictreachas|hidri]], [[grianfhuinneamh|grian]] agus [[fuinneamh geoiteirmeach|geoiteirmeach]] dochar ar an timpeallacht ach de ghnáth níos lú ná [[breosla iontaise|breoslaí iontaise]]. == Sciar den mhargadh '' [[Breosla iontaise]] provide 85% of the world's energy consumption, and the energy system is responsible for 76% of global greenhouse gas emissions. Wind and solar market share grew to 8.5% of worldwide electricity in 2019, and costs continue to fall. == Athrú aeráide '' The [[Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]] (PIRAA) estimates that 2.5% of world [[Olltáirgeacht intíre]] (OTI) would need to be invested in the energy system each year between 2016 and 2035 to limit global warming to 1.5 °C. Governments can fund the research, development, and demonstration of new clean energy technologies. They can also build [[infreastruchtúr]] for electrification and sustainable transport. Finally, governments can encourage clean energy deployment with policies such as [[praghsáil carbóin]], [[caighdeán punainne in-athnuaite|caighdeáin phunainne in-athnuaite]], agus deireadh a chur de réir a chéile le [[fóirdheontas breosla iontaise]]. These policies may also increase [[slándáil fuinnimh]]. [[sprioc forbartha inbhuanaithe 7|Universal access to clean electricity]] can have major benefits to the [[aeráid]], human health, and the economies of developing countries. '' [[Maolú an Athraithe Aeráide]] pathways have been proposed to [Comhaontú Aeráide Pháras|limit global warming to 2°C]]. This will require [[Energy transition|transforming energy production]], distribution, storage, and consumption. These include phasing out coal-fired power plants, [[Energy conservation|conserving energy]], producing more electricity from clean sources such as [[fuinneamh ghaoithe|wind]] and [[grianfhuinneamh|solar]], and switching [[Electrification|from fossil fuels to electricity]] for transport and heating buildings. == In-athnuaite athraitheach agus neamh-inathnuaite Is [[fuinneamh in-athnuaite athraitheach|athraitheach]] é aschur cumhachta de ghnáth (go háirithe ón ngréin agus ón ngaoth). Is gá mar sin an [[mogalra leictreach]] a fhorbairt chun fuinneamh a [[stóráil fuinnimh|stóráil]]. '' Some processes that are difficult to electrify can use [[hidrigin ghlas]] produced from low-emission energy sources.'' De réir [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]], ámh, chun astaíochtaí glan-nialais a bhaint amach roimh 2050, braithfidh tuairim is 35% den laghdú ar teicneolaíochtaí atá fós á fhorbairt as 2023. Níltear ar aon tuairim ar inbhuanuaithe iad [[acmhainní neamh-inathnuaite]]. Mar shampla, maidir le , ní cúis truailliú aeir nó carbóin é [[fuinneamh núicléach|cumhacht núicléach]], ach tá míbhuntáistí ag baint leis amhail ina n-áirítear [[fuíoll núicléach|dramhaíl núicléach]] agus baoil idir [[iomadú núicléach]] agus [[timpistí núicléacha|timpistí]]. Tá buntáistí ann san aistriú ó {{h|gual}} go [[gás nádúrtha]] ''but may lead to a delay in switching to more sustainable options.'' Is féidir [[gabháil agus stóráil carbóin]] a chur i ngníomh ach, is daor é mar theicneolaíocht agus is annamh a dhéantar é. == Tíortha i mbéal forbartha Tá tuairim is 790&nbsp; milliún duine i d[[Tíortha i mbéal forbartha]] nach bhfuil teacht acu ar leictreachas, agus 2.6&nbsp; billiún ag braith ar breoslaí truaillithe amhail is adhmad agus [[gualach]] le haghaidh cócaireachta. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Kutscher2019>{{cite book | last=Kutscher | first=C.F. | last2=Milford | first2=J.B. | last3=Kreith | first3=F. | title=Principles of Sustainable Energy Systems | edition=Third | publisher=[[CRC Press]] | series=Mechanical and Aerospace Engineering Series | year=2019 | isbn=978-0-429-93916-7 | url=https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ | url-status=live | archive-date=6 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606195825/https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ}}</ref> <ref name=Zhang2021>{{cite journal | last1=Zhang | first1=Wei | last2=Li | first2=Binshuai | last3=Xue | first3=Rui | last4=Wang | first4=Chengcheng | last5=Cao | first5=Wei | title=A systematic bibliometric review of clean energy transition: Implications for low-carbon development | journal=[[PLOS One]] | date=2021 | volume=16 | issue=12 | article-number=e0261091 | doi=10.1371/journal.pone.0261091 | pmid=34860855 | pmc=8641874 | doi-access=free | bibcode=2021PLoSO..1661091Z}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 7v2dt1cc6d4ahwnva88kwompcj5eps1 1328128 1328127 2026-09-17T19:08:37Z Marcas.oduinn 33120 /* Fuinneamh inbhuanaithe */ 1328128 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh tonnta]] | [[Cumhacht tonnta]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # ''[[:en:Sustainable energy|Sustainable energy]]'' - [[Fuinneamh inbhuanaithe]] #* [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] # ''[[:en:Category:Geothermal energy|Category:Geothermal energy]]'' - [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]] #* [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] # ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]] # [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]] # ''[[:en:|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] # ''[[:en:International Renewable Energy Agency|International Renewable Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Sustainable Development Goals]]'' - [[Sprioc Forbartha Inbhuanaithe]] == Gás ceaptha teasa == Led == Fuinneamh inbhuanaithe == {| class= wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion | center | 200px]] |- | [[Íomhá:R151 Arriving Buona Vista MRT Station.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Bread Maker, Adigrat (11815897476).jpg | mion | center | 200px]] |- | colspan=2 | ''Samplaí d' fhuinneamh inbhuanaithe: [[grianchumhacht]] le [[teirmeastóráil|teirmeastóráil salann leáite]] sa Spáinn; [[fuinneamh gaoithe|cumhacht ghaoithe]] san Afraic Theas; [[iompar poiblí]] leictrithe i Singapore; agus [[cócaireacht ghlan]] san Aetóip. |} Is [[inbhuanaitheacht|inbhuanaithe]] é [[fuinneamh]] má shásaíonn sé riachtanais an lae inniu, gan géilleadh i dtaca le riachtanais an todhchaí.<ref name=Kutscher2019 /><ref name=Zhang2021 /> Déantar chur síos ar '''fhuinneamh inbhuanaithe''' le trácht ar a thionchar ar an timpeallacht, ar an ngeilleagar agus ar an sochaí, mar shampla [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], [[truailliú aeir]], [[tearcrochtain fuinnimh]] agus [[dramhaíl nimhiúil]]. Déanann foinsí [[fuinneamh in-athnuaite|fuinneamh in-athnuaite]] amhail is [[fuinneamh gaoithe|gaoth]], [[Hidrileictreachas|hidri]], [[grianfhuinneamh|grian]] agus [[fuinneamh geoiteirmeach|geoiteirmeach]] dochar ar an timpeallacht ach de ghnáth níos lú ná [[breosla iontaise|breoslaí iontaise]]. == Sciar den mhargadh 'c Wind and solar market share c. 15% sa bhliain to 8.5% of worldwide electricity in 2025,<ref name=wri2026 /> and costs continue to fall. [[Breosla iontaise]] provide c. 60% of the world's energy consumption, and the energy system is responsible for 76% of global greenhouse gas emissions. == Athrú aeráide '' The [[Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]] (PIRAA) estimates that 2.5% of world [[Olltáirgeacht intíre]] (OTI) would need to be invested in the energy system each year between 2016 and 2035 to limit global warming to 1.5 °C. Governments can fund the research, development, and demonstration of new clean energy technologies. They can also build [[infreastruchtúr]] for electrification and sustainable transport. Finally, governments can encourage clean energy deployment with policies such as [[praghsáil carbóin]], [[caighdeán punainne in-athnuaite|caighdeáin phunainne in-athnuaite]], agus deireadh a chur de réir a chéile le [[fóirdheontas breosla iontaise]]. These policies may also increase [[slándáil fuinnimh]]. [[sprioc forbartha inbhuanaithe 7|Universal access to clean electricity]] can have major benefits to the [[aeráid]], human health, and the economies of developing countries. '' [[Maolú an Athraithe Aeráide]] pathways have been proposed to [Comhaontú Aeráide Pháras|limit global warming to 2°C]]. This will require [[Energy transition|transforming energy production]], distribution, storage, and consumption. These include phasing out coal-fired power plants, [[Energy conservation|conserving energy]], producing more electricity from clean sources such as [[fuinneamh ghaoithe|wind]] and [[grianfhuinneamh|solar]], and switching [[Electrification|from fossil fuels to electricity]] for transport and heating buildings. == In-athnuaite athraitheach agus neamh-inathnuaite Is [[fuinneamh in-athnuaite athraitheach|athraitheach]] é aschur cumhachta de ghnáth (go háirithe ón ngréin agus ón ngaoth). Is gá mar sin an [[mogalra leictreach]] a fhorbairt chun fuinneamh a [[stóráil fuinnimh|stóráil]]. '' Some processes that are difficult to electrify can use [[hidrigin ghlas]] produced from low-emission energy sources.'' De réir [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]], ámh, chun astaíochtaí glan-nialais a bhaint amach roimh 2050, braithfidh tuairim is 35% den laghdú ar teicneolaíochtaí atá fós á fhorbairt as 2023. Níltear ar aon tuairim ar inbhuanuaithe iad [[acmhainní neamh-inathnuaite]]. Mar shampla, maidir le , ní cúis truailliú aeir nó carbóin é [[fuinneamh núicléach|cumhacht núicléach]], ach tá míbhuntáistí ag baint leis amhail ina n-áirítear [[fuíoll núicléach|dramhaíl núicléach]] agus baoil idir [[iomadú núicléach]] agus [[timpistí núicléacha|timpistí]]. Tá buntáistí ann san aistriú ó {{h|gual}} go [[gás nádúrtha]] ''but may lead to a delay in switching to more sustainable options.'' Is féidir [[gabháil agus stóráil carbóin]] a chur i ngníomh ach, is daor é mar theicneolaíocht agus is annamh a dhéantar é. == Tíortha i mbéal forbartha Tá tuairim is 790&nbsp; milliún duine i d[[Tíortha i mbéal forbartha]] nach bhfuil teacht acu ar leictreachas, agus 2.6&nbsp; billiún ag braith ar breoslaí truaillithe amhail is adhmad agus [[gualach]] le haghaidh cócaireachta. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Kutscher2019>{{cite book | last=Kutscher | first=C.F. | last2=Milford | first2=J.B. | last3=Kreith | first3=F. | title=Principles of Sustainable Energy Systems | edition=Third | publisher=[[CRC Press]] | series=Mechanical and Aerospace Engineering Series | year=2019 | isbn=978-0-429-93916-7 | url=https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ | url-status=live | archive-date=6 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606195825/https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ}}</ref> <ref name=Zhang2021>{{cite journal | last1=Zhang | first1=Wei | last2=Li | first2=Binshuai | last3=Xue | first3=Rui | last4=Wang | first4=Chengcheng | last5=Cao | first5=Wei | title=A systematic bibliometric review of clean energy transition: Implications for low-carbon development | journal=[[PLOS One]] | date=2021 | volume=16 | issue=12 | article-number=e0261091 | doi=10.1371/journal.pone.0261091 | pmid=34860855 | pmc=8641874 | doi-access=free | bibcode=2021PLoSO..1661091Z}}</ref> <ref name=wri2026>{{lua idirlín | url = https://www.wri.org/insights/renewable-electricity-your-questions-answered?utm_source=perplexity | teideal = The Truth About Renewable Energy: 2) How much electricity comes from renewables vs. fossil fuels? | foilsitheoir = World Resources Institute | dátarochtana = 2026-09-17}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 63ttyt5gthsn9oyb22qrspk4tbheyah 1328130 1328128 2026-09-17T21:11:43Z Marcas.oduinn 33120 /* Fuinneamh inbhuanaithe */ 1328130 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh tonnta]] | [[Cumhacht tonnta]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # ''[[:en:Sustainable energy|Sustainable energy]]'' - [[Fuinneamh inbhuanaithe]] #* [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] # ''[[:en:Category:Geothermal energy|Category:Geothermal energy]]'' - [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]] #* [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] # ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]] # [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]] # ''[[:en:|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] # ''[[:en:International Renewable Energy Agency|International Renewable Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Sustainable Development Goals]]'' - [[Sprioc Forbartha Inbhuanaithe]] == Gás ceaptha teasa == Led == Fuinneamh inbhuanaithe == {| class= wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion | center | 200px]] |- | [[Íomhá:R151 Arriving Buona Vista MRT Station.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Bread Maker, Adigrat (11815897476).jpg | mion | center | 200px]] |- | colspan=2 | ''Samplaí d' fhuinneamh inbhuanaithe: [[grianchumhacht]] le [[teirmeastóráil|teirmeastóráil salann leáite]] sa Spáinn; [[fuinneamh gaoithe|cumhacht ghaoithe]] san Afraic Theas; [[iompar poiblí]] leictrithe i Singapore; agus [[cócaireacht ghlan]] san Aetóip. |} Is [[inbhuanaitheacht|inbhuanaithe]] é [[fuinneamh]] má shásaíonn sé riachtanais an lae inniu, gan géilleadh i dtaca le riachtanais an todhchaí.<ref name=Kutscher2019 /><ref name=Zhang2021 /> Déantar chur síos ar '''fhuinneamh inbhuanaithe''' le trácht ar a thionchar ar an timpeallacht, ar an ngeilleagar agus ar an sochaí, mar shampla [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], [[truailliú aeir]], [[tearcrochtain fuinnimh]] agus [[dramhaíl nimhiúil]]. Déanann foinsí [[fuinneamh in-athnuaite|fuinneamh in-athnuaite]] amhail is [[fuinneamh gaoithe|gaoth]], [[Hidrileictreachas|hidri]], [[grianfhuinneamh|grian]] agus [[fuinneamh geoiteirmeach|geoiteirmeach]] dochar ar an timpeallacht ach de ghnáth níos lú ná [[breosla iontaise|breoslaí iontaise]]. == Sciar den mhargadh 'c Wind and solar market share c. 15% sa bhliain to 8.5% of worldwide electricity in 2025,<ref name=wri2026 /> and costs continue to fall. [[Breosla iontaise]] provide c. 60% of the world's energy consumption,<ref name=wri2026 /> and the energy system is responsible for 76% of global greenhouse gas emissions. == Athrú aeráide '' The [[Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]] (PIRAA) estimates that 2.5% of world [[Olltáirgeacht intíre]] (OTI) would need to be invested in the energy system each year between 2016 and 2035 to limit global warming to 1.5 °C. Governments can fund the research, development, and demonstration of new clean energy technologies. They can also build [[infreastruchtúr]] for electrification and sustainable transport. Finally, governments can encourage clean energy deployment with policies such as [[praghsáil carbóin]], [[caighdeán punainne in-athnuaite|caighdeáin phunainne in-athnuaite]], agus deireadh a chur de réir a chéile le [[fóirdheontas breosla iontaise]]. These policies may also increase [[slándáil fuinnimh]]. [[sprioc forbartha inbhuanaithe 7|Universal access to clean electricity]] can have major benefits to the [[aeráid]], human health, and the economies of developing countries. '' [[Maolú an Athraithe Aeráide]] pathways have been proposed to [Comhaontú Aeráide Pháras|limit global warming to 2°C]]. This will require [[Energy transition|transforming energy production]], distribution, storage, and consumption. These include phasing out coal-fired power plants, [[Energy conservation|conserving energy]], producing more electricity from clean sources such as [[fuinneamh ghaoithe|wind]] and [[grianfhuinneamh|solar]], and switching [[Electrification|from fossil fuels to electricity]] for transport and heating buildings. == In-athnuaite athraitheach agus neamh-inathnuaite Is [[fuinneamh in-athnuaite athraitheach|athraitheach]] é aschur cumhachta de ghnáth (go háirithe ón ngréin agus ón ngaoth). Is gá mar sin an [[mogalra leictreach]] a fhorbairt chun fuinneamh a [[stóráil fuinnimh|stóráil]]. '' Some processes that are difficult to electrify can use [[hidrigin ghlas]] produced from low-emission energy sources.'' De réir [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]], ámh, chun astaíochtaí glan-nialais a bhaint amach roimh 2050, braithfidh tuairim is 35% den laghdú ar teicneolaíochtaí atá fós á fhorbairt as 2023. Níltear ar aon tuairim ar inbhuanuaithe iad [[acmhainní neamh-inathnuaite]]. Mar shampla, maidir le , ní cúis truailliú aeir nó carbóin é [[fuinneamh núicléach|cumhacht núicléach]], ach tá míbhuntáistí ag baint leis amhail ina n-áirítear [[fuíoll núicléach|dramhaíl núicléach]] agus baoil idir [[iomadú núicléach]] agus [[timpistí núicléacha|timpistí]]. Tá buntáistí ann san aistriú ó {{h|gual}} go [[gás nádúrtha]] ''but may lead to a delay in switching to more sustainable options.'' Is féidir [[gabháil agus stóráil carbóin]] a chur i ngníomh ach, is daor é mar theicneolaíocht agus is annamh a dhéantar é. == Tíortha i mbéal forbartha Tá tuairim is 790&nbsp; milliún duine i d[[Tíortha i mbéal forbartha]] nach bhfuil teacht acu ar leictreachas, agus 2.6&nbsp; billiún ag braith ar breoslaí truaillithe amhail is adhmad agus [[gualach]] le haghaidh cócaireachta. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Kutscher2019>{{cite book | last=Kutscher | first=C.F. | last2=Milford | first2=J.B. | last3=Kreith | first3=F. | title=Principles of Sustainable Energy Systems | edition=Third | publisher=[[CRC Press]] | series=Mechanical and Aerospace Engineering Series | year=2019 | isbn=978-0-429-93916-7 | url=https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ | url-status=live | archive-date=6 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606195825/https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ}}</ref> <ref name=Zhang2021>{{cite journal | last1=Zhang | first1=Wei | last2=Li | first2=Binshuai | last3=Xue | first3=Rui | last4=Wang | first4=Chengcheng | last5=Cao | first5=Wei | title=A systematic bibliometric review of clean energy transition: Implications for low-carbon development | journal=[[PLOS One]] | date=2021 | volume=16 | issue=12 | article-number=e0261091 | doi=10.1371/journal.pone.0261091 | pmid=34860855 | pmc=8641874 | doi-access=free | bibcode=2021PLoSO..1661091Z}}</ref> <ref name=wri2026>{{lua idirlín | url = https://www.wri.org/insights/renewable-electricity-your-questions-answered?utm_source=perplexity | teideal = The Truth About Renewable Energy: 2) How much electricity comes from renewables vs. fossil fuels? | foilsitheoir = World Resources Institute | dátarochtana = 2026-09-17}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ bqu6458l1clq3tq7vr8yfui1w8fc4ge 1328131 1328130 2026-09-17T22:30:22Z Marcas.oduinn 33120 /* Fuinneamh inbhuanaithe */ 1328131 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh tonnta]] | [[Cumhacht tonnta]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # ''[[:en:Sustainable energy|Sustainable energy]]'' - [[Fuinneamh inbhuanaithe]] #* [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] # ''[[:en:Category:Geothermal energy|Category:Geothermal energy]]'' - [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]] #* [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] # ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]] # [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]] # ''[[:en:|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] # ''[[:en:International Renewable Energy Agency|International Renewable Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Sustainable Development Goals]]'' - [[Sprioc Forbartha Inbhuanaithe]] == Gás ceaptha teasa == Led == Fuinneamh inbhuanaithe == {| class= wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion | center | 200px]] |- | [[Íomhá:R151 Arriving Buona Vista MRT Station.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Bread Maker, Adigrat (11815897476).jpg | mion | center | 200px]] |- | colspan=2 | ''Samplaí d' fhuinneamh inbhuanaithe: [[grianchumhacht]] le [[teirmeastóráil|teirmeastóráil salann leáite]] sa Spáinn; [[fuinneamh gaoithe|cumhacht ghaoithe]] san Afraic Theas; [[iompar poiblí]] leictrithe i Singapore; agus [[cócaireacht ghlan]] san Aetóip. |} Is [[inbhuanaitheacht|inbhuanaithe]] é [[fuinneamh]] má shásaíonn sé riachtanais an lae inniu, gan géilleadh i dtaca le riachtanais an todhchaí.<ref name=Kutscher2019 /><ref name=Zhang2021 /> Déantar chur síos ar '''fhuinneamh inbhuanaithe''' le trácht ar a thionchar ar an timpeallacht, ar an ngeilleagar agus ar an sochaí, mar shampla [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], [[truailliú aeir]], [[tearcrochtain fuinnimh]] agus [[dramhaíl nimhiúil]]. Déanann foinsí [[fuinneamh in-athnuaite|fuinneamh in-athnuaite]] amhail is [[fuinneamh gaoithe|gaoth]], [[Hidrileictreachas|hidri]], [[grianfhuinneamh|grian]] agus [[fuinneamh geoiteirmeach|geoiteirmeach]] dochar ar an timpeallacht ach de ghnáth níos lú ná [[breosla iontaise|breoslaí iontaise]]. == Sciar den mhargadh 'c Wind and solar market share c. 15% sa bhliain to 8.5% of worldwide electricity in 2025,<ref name=wri2026 /> and costs continue to fall. [[Breosla iontaise]] provide c. 60% of the world's energy consumption,<ref name=wri2026 /> and the energy system is responsible for 76% of global greenhouse gas emissions. == Athrú aeráide '' The [[Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]] (PIRAA) estimates that 2.5% of world [[Olltáirgeacht intíre]] (OTI) would need to be invested in the energy system each year between 2016 and 2035 to limit global warming to 1.5 °C. Governments can fund the research, development, and demonstration of new clean energy technologies. They can also build [[infreastruchtúr]] for electrification and sustainable transport. Finally, governments can encourage clean energy deployment with policies such as [[praghsáil carbóin]], [[caighdeán punainne in-athnuaite|caighdeáin phunainne in-athnuaite]], agus deireadh a chur de réir a chéile le [[fóirdheontas breosla iontaise]]. These policies may also increase [[slándáil fuinnimh]]. [[sprioc forbartha inbhuanaithe 7|Universal access to clean electricity]] can have major benefits to the [[aeráid]], human health, and the economies of developing countries. '' [[Maolú an Athraithe Aeráide]] pathways have been proposed to [[Comhaontú Aeráide Pháras|limit global warming to 2°C]]. This will require [[Energy transition|transforming energy production]], distribution, storage, and consumption. These include phasing out coal-fired power plants, [[Energy conservation|conserving energy]], producing more electricity from clean sources such as [[fuinneamh ghaoithe|wind]] and [[grianfhuinneamh|solar]], and switching [[Electrification|from fossil fuels to electricity]] for transport and heating buildings. == In-athnuaite athraitheach agus neamh-inathnuaite Is [[fuinneamh in-athnuaite athraitheach|athraitheach]] é aschur cumhachta de ghnáth (go háirithe ón ngréin agus ón ngaoth). Is gá mar sin an [[mogalra leictreach]] a fhorbairt chun fuinneamh a [[stóráil fuinnimh|stóráil]]. '' Some processes that are difficult to electrify can use [[hidrigin ghlas]] produced from low-emission energy sources.'' De réir [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]], ámh, chun astaíochtaí glan-nialais a bhaint amach roimh 2050, braithfidh tuairim is 35% den laghdú ar teicneolaíochtaí atá fós á fhorbairt as 2023. Níltear ar aon tuairim ar inbhuanuaithe iad [[acmhainní neamh-inathnuaite]]. Mar shampla, maidir le , ní cúis truailliú aeir nó carbóin é [[fuinneamh núicléach|cumhacht núicléach]], ach tá míbhuntáistí ag baint leis amhail ina n-áirítear [[fuíoll núicléach|dramhaíl núicléach]] agus baoil idir [[iomadú núicléach]] agus [[timpistí núicléacha|timpistí]]. Tá buntáistí ann san aistriú ó {{h|gual}} go [[gás nádúrtha]] ''but may lead to a delay in switching to more sustainable options.'' Is féidir [[gabháil agus stóráil carbóin]] a chur i ngníomh ach, is daor é mar theicneolaíocht agus is annamh a dhéantar é. == Tíortha i mbéal forbartha Tá tuairim is 790&nbsp; milliún duine i d[[Tíortha i mbéal forbartha]] nach bhfuil teacht acu ar leictreachas, agus 2.6&nbsp; billiún ag braith ar breoslaí truaillithe amhail is adhmad agus [[gualach]] le haghaidh cócaireachta. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Kutscher2019>{{cite book | last=Kutscher | first=C.F. | last2=Milford | first2=J.B. | last3=Kreith | first3=F. | title=Principles of Sustainable Energy Systems | edition=Third | publisher=[[CRC Press]] | series=Mechanical and Aerospace Engineering Series | year=2019 | isbn=978-0-429-93916-7 | url=https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ | url-status=live | archive-date=6 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606195825/https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ}}</ref> <ref name=Zhang2021>{{cite journal | last1=Zhang | first1=Wei | last2=Li | first2=Binshuai | last3=Xue | first3=Rui | last4=Wang | first4=Chengcheng | last5=Cao | first5=Wei | title=A systematic bibliometric review of clean energy transition: Implications for low-carbon development | journal=[[PLOS One]] | date=2021 | volume=16 | issue=12 | article-number=e0261091 | doi=10.1371/journal.pone.0261091 | pmid=34860855 | pmc=8641874 | doi-access=free | bibcode=2021PLoSO..1661091Z}}</ref> <ref name=wri2026>{{lua idirlín | url = https://www.wri.org/insights/renewable-electricity-your-questions-answered?utm_source=perplexity | teideal = The Truth About Renewable Energy: 2) How much electricity comes from renewables vs. fossil fuels? | foilsitheoir = World Resources Institute | dátarochtana = 2026-09-17}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ aw2oi2tvz9nv18v89tlrn0w8ayuksre 1328167 1328131 2026-09-18T07:20:43Z Marcas.oduinn 33120 1328167 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh tonnta]] | [[Cumhacht tonnta]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # ''[[:en:Sustainable energy|Sustainable energy]]'' - [[Fuinneamh inbhuanaithe]] #* [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] # ''[[:en:Category:Geothermal energy|Category:Geothermal energy]]'' - [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]] #* [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] # ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]] # [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]] # ''[[:en:|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] # ''[[:en:International Renewable Energy Agency|International Renewable Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Sustainable Development Goals]]'' - [[Sprioc Forbartha Inbhuanaithe]] == Gás ceaptha teasa == Led == Fuinneamh inbhuanaithe == {| class= wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion | center | 200px]] |- | [[Íomhá:R151 Arriving Buona Vista MRT Station.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Bread Maker, Adigrat (11815897476).jpg | mion | center | 200px]] |- | colspan=2 | ''Samplaí d' fhuinneamh inbhuanaithe: [[grianchumhacht]] le [[teirmeastóráil|teirmeastóráil salann leáite]] sa Spáinn; [[fuinneamh gaoithe|cumhacht ghaoithe]] san Afraic Theas; [[iompar poiblí]] leictrithe i Singapore; agus [[cócaireacht ghlan]] san Aetóip. |} Is [[inbhuanaitheacht|inbhuanaithe]] é [[fuinneamh]] má shásaíonn sé riachtanais an lae inniu, gan géilleadh i dtaca le riachtanais an todhchaí.<ref name=Kutscher2019 /><ref name=Zhang2021 /> Déantar chur síos ar '''fhuinneamh inbhuanaithe''' le trácht ar a thionchar ar an timpeallacht, ar an ngeilleagar agus ar an sochaí, mar shampla [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], [[truailliú aeir]], [[tearcrochtain fuinnimh]] agus [[dramhaíl nimhiúil]]. Déanann foinsí [[fuinneamh in-athnuaite|fuinneamh in-athnuaite]] amhail is [[fuinneamh gaoithe|gaoth]], [[Hidrileictreachas|hidri]], [[grianfhuinneamh|grian]] agus [[fuinneamh geoiteirmeach|geoiteirmeach]] dochar ar an timpeallacht ach de ghnáth níos lú ná [[breosla iontaise|breoslaí iontaise]]. == Sciar den mhargadh Tá sciar den mhargadh le 15% ag cumhacht ghaoithe agus gréine sa bhliain 2025,<ref name=wri2026 /> agus tá costais i gcónaí ag laghdú. Ach cuireann [[Breosla iontaise|breoslaí iontaise]] c. 60% den chumhacht dhomhanda ar fáil<ref name=wri2026 /> agus tá an córas fuinnimh freagracht as tuairim is trí cheathrú d'astaíochtaí dhomhanda.<ref name=wri2020-26 /> == Athrú aeráide '' The [[Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]] (PIRAA) estimates that 2.5% of world [[Olltáirgeacht intíre]] (OTI) would need to be invested in the energy system each year between 2016 and 2035 to limit global warming to 1.5 °C. Governments can fund the research, development, and demonstration of new clean energy technologies. They can also build [[infreastruchtúr]] for electrification and sustainable transport. Finally, governments can encourage clean energy deployment with policies such as [[praghsáil carbóin]], [[caighdeán punainne in-athnuaite|caighdeáin phunainne in-athnuaite]], agus deireadh a chur de réir a chéile le [[fóirdheontas breosla iontaise]]. These policies may also increase [[slándáil fuinnimh]]. [[sprioc forbartha inbhuanaithe 7|Universal access to clean electricity]] can have major benefits to the [[aeráid]], human health, and the economies of developing countries. '' [[Maolú an Athraithe Aeráide]] pathways have been proposed to [[Comhaontú Aeráide Pháras|limit global warming to 2°C]]. This will require [[Energy transition|transforming energy production]], distribution, storage, and consumption. These include phasing out coal-fired power plants, [[Energy conservation|conserving energy]], producing more electricity from clean sources such as [[fuinneamh ghaoithe|wind]] and [[grianfhuinneamh|solar]], and switching [[Electrification|from fossil fuels to electricity]] for transport and heating buildings. == In-athnuaite athraitheach agus neamh-inathnuaite Is [[fuinneamh in-athnuaite athraitheach|athraitheach]] é aschur cumhachta de ghnáth (go háirithe ón ngréin agus ón ngaoth). Is gá mar sin an [[mogalra leictreach]] a fhorbairt chun fuinneamh a [[stóráil fuinnimh|stóráil]]. '' Some processes that are difficult to electrify can use [[hidrigin ghlas]] produced from low-emission energy sources.'' De réir [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]], ámh, chun astaíochtaí glan-nialais a bhaint amach roimh 2050, braithfidh tuairim is 35% den laghdú ar theicneolaíochtaí atá fós á fhorbairt as an mbliain 2023. Níltear ar aon tuairim ar inbhuanuaithe iad [[acmhainní neamh-inathnuaite]]. Mar shampla, maidir le , ní cúis truailliú aeir nó carbóin é [[fuinneamh núicléach|cumhacht núicléach]], ach tá míbhuntáistí ag baint leis amhail ina n-áirítear [[fuíoll núicléach|dramhaíl núicléach]] agus baoil idir [[iomadú núicléach]] agus [[timpistí núicléacha|timpistí]]. Tá buntáistí ann san aistriú ó {{h|gual}} go [[gás nádúrtha]] ''but may lead to a delay in switching to more sustainable options.'' Is féidir [[gabháil agus stóráil carbóin]] a chur i ngníomh ach, is daor é mar theicneolaíocht agus is annamh a dhéantar é. == Tíortha i mbéal forbartha Tá tuairim is 790&nbsp; milliún duine i d[[Tíortha i mbéal forbartha]] nach bhfuil teacht acu ar leictreachas, agus 2.6&nbsp; billiún ag braith ar breoslaí truaillithe amhail is adhmad agus [[gualach]] le haghaidh cócaireachta. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Kutscher2019>{{cite book | last=Kutscher | first=C.F. | last2=Milford | first2=J.B. | last3=Kreith | first3=F. | title=Principles of Sustainable Energy Systems | edition=Third | publisher=[[CRC Press]] | series=Mechanical and Aerospace Engineering Series | year=2019 | isbn=978-0-429-93916-7 | url=https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ | url-status=live | archive-date=6 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606195825/https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ}}</ref> <ref name=Zhang2021>{{cite journal | last1=Zhang | first1=Wei | last2=Li | first2=Binshuai | last3=Xue | first3=Rui | last4=Wang | first4=Chengcheng | last5=Cao | first5=Wei | title=A systematic bibliometric review of clean energy transition: Implications for low-carbon development | journal=[[PLOS One]] | date=2021 | volume=16 | issue=12 | article-number=e0261091 | doi=10.1371/journal.pone.0261091 | pmid=34860855 | pmc=8641874 | doi-access=free | bibcode=2021PLoSO..1661091Z}}</ref> <ref name=wri2026>{{lua idirlín | url = https://www.wri.org/insights/renewable-electricity-your-questions-answered?utm_source=perplexity | teideal = The Truth About Renewable Energy: 2) How much electricity comes from renewables vs. fossil fuels? | foilsitheoir = World Resources Institute | dátarochtana = 2026-09-17}}</ref> <ref name=wri2020-26>{{lua idirlín | url = https://www.wri.org/insights/4-charts-explain-greenhouse-gas-emissions-countries-and-sectors?utm_source=perplexity | teideal = Where Do Emissions Come From? | foilsitheoir = World Resources Institute | dátarochtana = 2026-09-18}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ sda6umn9vxea2zs1pz88jufxc0h8nu2 1328168 1328167 2026-09-18T07:54:01Z Marcas.oduinn 33120 1328168 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh tonnta]] | [[Cumhacht tonnta]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === # [[Gás ceaptha teasa]] &rightarrow; [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission # [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture # ''[[:en:Carbon footprint|Carbon footprint]]'' - [[Lorg carbóin]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]] # ''[[:en:Sustainable energy|Sustainable energy]]'' - [[Fuinneamh inbhuanaithe]] #* [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] # ''[[:en:Category:Geothermal energy|Category:Geothermal energy]]'' - [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]] #* [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]] # ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]] # ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]] # [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]] # ''[[:en:|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] # ''[[:en:International Renewable Energy Agency|International Renewable Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Sustainable Development Goals]]'' - [[Sprioc Forbartha Inbhuanaithe]] == Gás ceaptha teasa == Led == Fuinneamh inbhuanaithe == {| class= wikitable |- | [[Íomhá:Andasol Guadix 4.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Darling_Wind_Farm.jpg | mion | center | 200px]] |- | [[Íomhá:R151 Arriving Buona Vista MRT Station.jpg | mion | center | 200px]] | [[Íomhá:Bread Maker, Adigrat (11815897476).jpg | mion | center | 200px]] |- | colspan=2 | ''Samplaí d' fhuinneamh inbhuanaithe: [[grianchumhacht]] le [[teirmeastóráil|teirmeastóráil salann leáite]] sa Spáinn; [[fuinneamh gaoithe|cumhacht ghaoithe]] san Afraic Theas; [[iompar poiblí]] leictrithe i Singapore; agus [[cócaireacht ghlan]] san Aetóip. |} Is [[inbhuanaitheacht|inbhuanaithe]] é [[fuinneamh]] má shásaíonn sé riachtanais an lae inniu, gan géilleadh i dtaca le riachtanais an todhchaí.<ref name=Kutscher2019 /><ref name=Zhang2021 /> Déantar chur síos ar '''fhuinneamh inbhuanaithe''' le trácht ar a thionchar ar an timpeallacht, ar an ngeilleagar agus ar an sochaí, mar shampla [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]], [[truailliú aeir]], [[tearcrochtain fuinnimh]] agus [[dramhaíl nimhiúil]]. Déanann foinsí [[fuinneamh in-athnuaite|fuinneamh in-athnuaite]] amhail is [[fuinneamh gaoithe|gaoth]], [[Hidrileictreachas|hidri]], [[grianfhuinneamh|grian]] agus [[fuinneamh geoiteirmeach|geoiteirmeach]] dochar ar an timpeallacht ach de ghnáth níos lú ná [[breosla iontaise|breoslaí iontaise]]. == Sciar den mhargadh Tá sciar den mhargadh le 15% ag cumhacht ghaoithe agus gréine sa bhliain 2025,<ref name=wri2026 /> agus tá costais i gcónaí ag laghdú. Ach cuireann [[Breosla iontaise|breoslaí iontaise]] c. 60% den chumhacht dhomhanda ar fáil<ref name=wri2026 /> agus tá an córas fuinnimh freagracht as tuairim is trí cheathrú d'astaíochtaí dhomhanda.<ref name=wri2020-26 /> == Athrú aeráide Dar leis an [[Painéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide]] (PIRAA) by ghá 2.5% den [[Olltáirgeacht intíre]] (OTI) domhanda a infheistiú chun teorann 1.5 °C a chur ar théamh domhanda go dtí an bhliain 2035.<ref name=pmc2019 /> Is féidir le rialtais taighde a mhaoiniú agus [[infreastruchtúr]] a thógáil le haghaidh teicneolaíochtaí cumhachta glaine, agus a soláthar a chur chun cinn le beartais amhail is as [[praghsáil carbóin]], [[caighdeán punainne in-athnuaite|caighdeáin phunainne in-athnuaite]], agus deireadh a chur de réir a chéile le [[fóirdheontas breosla iontaise]].'' [[Sprioc forbartha inbhuanaithe 7|Universal access to clean electricity]] can have major benefits to the [[aeráid]], human health, [[slándáil fuinnimh]] and the economies of developing countries. '' [[Maolú an Athraithe Aeráide]] pathways have been proposed to [[Comhaontú Aeráide Pháras|limit global warming to 2°C]]. This will require [[Energy transition|transforming energy production]], distribution, storage, and consumption. These include phasing out coal-fired power plants, [[Energy conservation|conserving energy]], producing more electricity from clean sources such as [[fuinneamh ghaoithe|wind]] and [[grianfhuinneamh|solar]], and switching [[Electrification|from fossil fuels to electricity]] for transport and heating buildings. == In-athnuaite athraitheach agus neamh-inathnuaite Is [[fuinneamh in-athnuaite athraitheach|athraitheach]] é aschur cumhachta de ghnáth (go háirithe ón ngréin agus ón ngaoth). Is gá mar sin an [[mogalra leictreach]] a fhorbairt chun fuinneamh a [[stóráil fuinnimh|stóráil]]. '' Some processes that are difficult to electrify can use [[hidrigin ghlas]] produced from low-emission energy sources.'' De réir [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]], ámh, chun astaíochtaí glan-nialais a bhaint amach roimh 2050, braithfidh tuairim is 35% den laghdú ar theicneolaíochtaí atá fós á fhorbairt as an mbliain 2023. Níltear ar aon tuairim ar inbhuanuaithe iad [[acmhainní neamh-inathnuaite]]. Mar shampla, maidir le , ní cúis truailliú aeir nó carbóin é [[fuinneamh núicléach|cumhacht núicléach]], ach tá míbhuntáistí ag baint leis amhail ina n-áirítear [[fuíoll núicléach|dramhaíl núicléach]] agus baoil idir [[iomadú núicléach]] agus [[timpistí núicléacha|timpistí]]. Tá buntáistí ann san aistriú ó {{h|gual}} go [[gás nádúrtha]] ''but may lead to a delay in switching to more sustainable options.'' Is féidir [[gabháil agus stóráil carbóin]] a chur i ngníomh ach, is daor é mar theicneolaíocht agus is annamh a dhéantar é. == Tíortha i mbéal forbartha Tá tuairim is 790&nbsp; milliún duine i d[[Tíortha i mbéal forbartha]] nach bhfuil teacht acu ar leictreachas, agus 2.6&nbsp; billiún ag braith ar breoslaí truaillithe amhail is adhmad agus [[gualach]] le haghaidh cócaireachta. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=Kutscher2019>{{cite book | last=Kutscher | first=C.F. | last2=Milford | first2=J.B. | last3=Kreith | first3=F. | title=Principles of Sustainable Energy Systems | edition=Third | publisher=[[CRC Press]] | series=Mechanical and Aerospace Engineering Series | year=2019 | isbn=978-0-429-93916-7 | url=https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ | url-status=live | archive-date=6 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606195825/https://books.google.com/books?id=wQhpDwAAQBAJ}}</ref> <ref name=Zhang2021>{{cite journal | last1=Zhang | first1=Wei | last2=Li | first2=Binshuai | last3=Xue | first3=Rui | last4=Wang | first4=Chengcheng | last5=Cao | first5=Wei | title=A systematic bibliometric review of clean energy transition: Implications for low-carbon development | journal=[[PLOS One]] | date=2021 | volume=16 | issue=12 | article-number=e0261091 | doi=10.1371/journal.pone.0261091 | pmid=34860855 | pmc=8641874 | doi-access=free | bibcode=2021PLoSO..1661091Z}}</ref> <ref name=wri2026>{{lua idirlín | url = https://www.wri.org/insights/renewable-electricity-your-questions-answered?utm_source=perplexity | teideal = The Truth About Renewable Energy: 2) How much electricity comes from renewables vs. fossil fuels? | foilsitheoir = World Resources Institute | dátarochtana = 2026-09-17}}</ref> <ref name=wri2020-26>{{lua idirlín | url = https://www.wri.org/insights/4-charts-explain-greenhouse-gas-emissions-countries-and-sectors?utm_source=perplexity | teideal = Where Do Emissions Come From? | foilsitheoir = World Resources Institute | dátarochtana = 2026-09-18}}</ref> <ref name=pmc2019>{{lua idirlín | url = https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10424552/ | teideal = Only 12 years left to readjust for the 1.5-degree climate change option | foilsitheoir = PubMed Central | dátarochtana = 2026-09-18}}</ref> }} {{síol}} [[Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ ktlx10brbxq8b13100r2mvzsc75adux 0 120759 1328139 1325775 2026-09-17T23:24:19Z TGcoa 21229 1328139 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:John Ford in OSS training film.jpg|mion|John Ford, 1943]] Ceiliúradh ar [[John Ford]], arbh de bhunús [[Conamara|Chonamara]] dó agus a bhí mar dhuine de na stiúrthóirí ba mhó cáil riamh i Hollywood is ea '''Féile John Ford'''. Sa [[Spidéal]], Conamara a eagraítear é, i Meán Fómhair. Pléifear an tionchar a bhí ag cultúr na hÉireann ar shaothar Ford, chomh maith leis an gceangal idir oidhreacht Ford agus an borradh atá faoi thionscal na scannánaíochta agus na teilifíse i g[[Cois Fharraige]] sa lá atá inniu ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/slua-meallta-agus-suim-muscailte-ag-feile-john-ford/|teideal=Slua meallta agus suim múscailte ag Féile John Ford|údar=Ciarán Ó Cualáin|dáta=13 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-15}}</ref> Sa dúiche chéanna sin, ar bhruach an Atlantaigh, déanann Féile John Ford ceiliúradh ní amháin ar a chuid scannánaíochta, ach freisin, ar an oidhreacht shaibhir chultúrtha a rinne múnlú ar an bhfís a bhí aige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.feilejohnford.com/baile|teideal=FAOIN bhFÉILE|údar=feilejohnford.com|language=ga-IE|work=Feile John Ford|dátarochtana=2026-09-17}}</ref> John Martin Feeney a baisteadh ar Ford nuair a saolaíodh é in Portland, [[Maine]] in 1894. Tá ceangal láidir idir Cois Fharraige agus Portland agus b’iomaí duine a d’fhág an ceantar chun tabhairt faoi shaol nua i Portland. Ba as an Tuar Beag, díreach taobh thiar den Spidéal d’athair Ford, John Feeney, agus ba in aice láimhe ar an gCoill Rua a rugadh a mháthair, Barbara “Abbey’ Curran. Tá ‘Comhaontú Cairdis’ aontaithe idir an fhéile agus Ionad Oidhreachta na nÉireannach atá lonnaithe in Portland<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/suil-go-gcruthoidh-oidhreacht-duine-de-mhorstiurthoiri-hollywood-nasc-nios-laidre-idir-cois-fharraige-agus-maine/|teideal=Súil go gcruthóidh oidhreacht duine de mhórstiúrthóirí Hollywood nasc níos láidre idir Cois Fharraige agus Maine|dáta=2026-09-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-17}}</ref>. Bhí Gaeilge measartha maith ag John Ford féin. == Féach freisin == * [[John Ford]] == Naisc == Is féidir gach eolas a fháil ar [https://www.feilejohnford.com/ shuíomh na féile].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.feilejohnford.com/|teideal=Baile|údar=feilejohnford.com|language=ga-IE|work=Feile John Ford|dátarochtana=2026-09-17}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-ie}} [[Catagóir:Féilte scannán]] [[Catagóir:Féilte Éireannacha]] [[Catagóir:Conamara]] [[Catagóir:Scannánaíocht in Éirinn]] [[Catagóir:John Ford]] qtizlgzrpv46cbh0chmizhsiasanvv3 0 120944 1328137 1280282 2026-09-17T23:13:19Z TGcoa 21229 1328137 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} Sraith teilifíse réaltachta is ea '''''The Traitors''''' nó '''''Na Fealltóirí''''', de chuid IDTV (All3Media) a tháinig chun cinn sa bhliain 2021 san [[An Ísiltír|Ísiltír]] (mar '''''De Verraders''''').  Is saincheadúnas é. Tá an-tóir air ó 2021 agus leaganacha go leor de ar fud an domhain. Bhain an clár clú agus cáil amach sa Bhreatain, sna Stáit Aontaithe agus i dtíortha eile agus stíl faoi leith ag an saincheadúnas. [[Íomhá:Werewolf players at night.jpg|mion|220x220px|Iomaitheoirí ''Werewolf'' (''Mafia'') in 2008]] == Coincheap == Faigheann an clár an-inspioráid ó chluichí mar ''Mafia'' ''(Werewolf'') le Dimitry Davidoff. Is é an sprioc atá ann ná fáil amach cé hiad na fealltóirí i measc "an lucht dílis" nó na "fíréan". Ag an "gCiorcal Tábla", roghnaíonn an láithreoir cé hiad na fealltóirí — agus athraíonn an líon sin ó shéasúr go séasúr.<ref name=":0" /> Gach oíche, caithfidh na ‘fíréin’ vóta a chaitheamh ar cé a cheapann siad atá ag feall. Caithfidh an t-iomaitheoir a caitheadh amach an fhírinne a nochtadh don ghrúpa: an raibh sé ina fhíréan nó ina fhealltóir? Ag an am céanna, déanann na fealltóirí pleanáil gach oíche le ‘marú’ rúnda a dhéanamh ar fhíréan eile. Má mhaireann fealltóir go dtí an deireadh, glacann sé nó sí duais airgid. Má aimsítear iad ar fad, roinneann na fíréin atá fágtha an sparán.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2025/08/27/siamsaiocht/teilifis/traitors-ag-teacht/|teideal=Traitors Ireland ag teacht le Derry Girl i gceannas|údar=extrag.ie / Chloe O'Keeffe|dáta=2025-08-27|language=ga-IE|dátarochtana=2025-09-13}}</ref> [[Íomhá:Slane Castle outside entrance.jpg|mion|220x220px|[[Caisleán Shláine]]]] [[Íomhá:20180403 132109 Slane Castle.jpg|mion|220x220px|[[Caisleán Shláine]]]] == RTÉ == Craoladh ''The Traitors'' ar RTÉ 1 ar an 31 Lúnasa 2025 don chéad uair. Chuir [[Siobhán McSweeney]], a bhain clú agus cáil amach mar an Deirfiúr Michael sa chlár grinn [[Derry Girls]], an seó i láthair. Leanann an lucht féachana grúpa iomaitheoirí (24 iomaitheoir), ar a dtugtar "an lucht dílis" agus iad ag iarraidh a dhéanamh amach cé hiad na "fealltóirí". Bhí ball den Gharda Síochána ina fhealltóir ar an gclár, agus bhí caidreamh rúnda athair-mac ann freisin. Rinneadh an scannánú i g[[Caisleán Shláine]] i g[[Contae na Mí]] agus timpeall air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/12-me%C3%A1n-f%C3%B3mhair-2025-luimneach/id1525428808?i=1000726654705|teideal=Nuacht Mhall (Luimneach)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=12 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-09-20}}</ref> Chuir Kevin McGahern clár tacaíochta i láthair ó stiúideo RTÉ i Luimneach, darb ainm ''The Traitors Uncloaked''. Bhí agallaimh le hiomaitheoirí a díbríodh nó a ‘maraíodh’ ann, chomh maith le seatanna nár taispeánadh cheana.<ref name=":0" /> Bhí léirmheasanna den scoth faighte ag séasúr Éireannach den chlár ar RTÉ 1 sa bhliain 2025. Tharraing an clár conspóid chomh maith. Mar shampla, ar an tríú clár de ''Traitors Ireland,'' bhí an Garda, Eamon ag caint agus é ag moladh do na fealltóirí eile go ndúnmharófaí Niall, múinteoir óg agus Gaeilgeoir ó Thír Eoghain.<ref>“I think we could do it again, if we take out our little Gaeilgeoir,” arsa Eamon. “We have to be cruel. So slán go fóill” a dúirt sé.</ref> Glacadh le fonn le moladh Eamon agus daoradh chun báis ‘our little Gaeilgeoir’, mar a dúirt Eamon. Ach bhí urchóid agus ualach á n-iompar ag an “our little Gaeilgeoir” sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/filleann-an-feall-ar-an-gcainteoir-gaeilgeplean-foghlama-heather-the-paper-chugainn/|teideal=Filleann an feall ar an gcainteoir Gaeilge…plean foghlama Heather… ‘The Paper’ chugainn|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=4 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-20}}</ref> '''2026''' Bhreathnaigh suas le 14% de dhaonra na tíre ar an gclár i mí Mheán Fómhair 2026; bhreathnaigh suas le 756,000 duine ar gach eagrán den séasúr. Bhí a scrúdú Gaeilge féin ag banríon na bhfealladóirí, Siobhán McSweeney in eagrán a cúig nuair a thug sí liosta focal agus nathanna cainte i nGaeilge do na hiomaitheoirí agus d’iarr sí orthu an t-aistriúchán ceart i mBéarla a phiocadh as liosta roghanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-gaeilge-na-bhfealltoiri-spicebag-le-do-thoil-agus-catherine-connnolly-i-measc-a-muintire/|teideal=DIALANN TUAIRISC: Gaeilge na bhfealltóirí, ‘spicebag’, le do thoil agus Catherine Connnolly i measc a muintire|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=17 Meán Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-17}}</ref> == Féach freisin == * [[Teilifís réaltachta]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Cláir siamsaíochta]] [[Catagóir:RTÉ]] [[Catagóir:Bleachtaireacht]] [[Catagóir:Bleachtairí ficseanúla]] [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse réaltachta]] q1lbwmkxb5r7j8a7ass2knsxseligxi 0 121254 1328169 1327914 2026-09-18T08:08:27Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1328169 wikitext text/x-wiki Tá [[an Liotuáin]] roinnte ina '''deich gcontae''' ([[Liotuáinis]]: uatha ''apskritis'', iolra ''apskritys''), gach ceann ainmnithe as a phríomhchathair. Tá na contaetha roinnte ina [[Bardais na Liotuáine|60 bardas]] (uatha ''savivaldybė'', iolra ''savivaldybės''): 9 mbardas cathrach, 43 bhardas ceantair agus 8 mbardas. Tá gach bardas roinnte ina [[seanóireacht|seanóireachtaí]] (uatha ''seniūnija'', iolra ''seniūnijos''). Bunaíodh an córas seo sa bhliain 1994 agus leasaíodh go mion é sa bhliain 2000. Go dtí an bhliain 2010, bhí na contaetha faoi riar gobharnóirí contae (singular ''apskrities viršininkas'', plural ''apskrities viršininkai'') ceaptha ag an rialtas láir i [[Vilnius]]. Bhí sé mar phríomh-fhreagracht acu ná go ngéille na bardais do dhlíthe agus [[bunreacht na Liotuáine|bunreacht]] na Liotuáine. Moladh é nárbh ghá don Liotuáin 10 gcontae a bheith aici. Mar sin, ar an 1d Iúil 2010, cuireadh deireadh leis na rialacháin contae, ach coinníodh na contaetha féin le haghaidh feidhmeanna staidrimh.<ref name=Seimas2011 /> == Liosta agus léarscáil == {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q273789. # Sampla de 'Contae den Liotuáin' FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,lt,en". } } ORDER BY ?itemLabel | columns = number:#, P94:Armas, label:Contae, P2046:Achar, P1082:Daonra, P242:Íomhá }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Armas ! Contae ! Achar ! Daonra ! Íomhá |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:LTA Alytaus apskritis COA.svg|center|128px]] | [[Contae Alytus]] | 5425 km² | 135367 | [[Íomhá:Alytus County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | | ''[[:d:Q130536648|Contae Alytus (1915-1950)]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:LTU Kauno apskritis COA.svg|center|128px]] | [[Contae Kaunas]] | 8089 km² | 580333 | [[Íomhá:Kaunas County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:LTU Klaipėdos apskritis COA.svg|center|128px]] | [[Contae Klaipėda]] | 5209 km² | 336104 | [[Íomhá:Klaipeda County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:Marijampole County COA.png|center|128px]] | [[Contae Marijampolė]] | 4463 km² | 135891 | [[Íomhá:Marijampole County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:LTU Panevėžio apskritis COA.svg|center|128px]] | [[Contae Panevėžys]] | 7881 km² | 211652 | [[Íomhá:Panevezys County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:Taurage County COA.png|center|128px]] | [[Contae Tauragė]] | 4411 km² | 90652 | [[Íomhá:Taurage County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[Íomhá:Telsiai County COA.png|center|128px]] | [[Contae Telšiai]] | 4350 km² | 131431 | [[Íomhá:Telsiai County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[Íomhá:Utena County COA.png|center|128px]] | [[Contae Utena]] | 7201 km² | 125462 | [[Íomhá:Utena County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[Íomhá:LTU Vilniaus apskritis COA.svg|center|128px]] | [[Contae Vilnius]] | 9731 km² | 851346 | [[Íomhá:Vilnius County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[Íomhá:Siauliai County COA.png|center|128px]] | [[Contae Šiauliai]] | 8540 km² | 261764 | [[Íomhá:Siauliai County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | | ''[[:d:Q12647259|Akmenės apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 13 | | ''[[:d:Q111979105|Alytaus-Merkinės apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 14 | | ''[[:d:Q16453825|Jonavos apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 15 | | ''[[:d:Q12657989|Joniškio apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 16 | | ''[[:d:Q16453882|Joniškėlio apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 17 | | ''[[:d:Q12659034|Jūžintų apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 18 | | ''[[:d:Q12660405|Kelmės apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 19 | | ''[[:d:Q12661870|Kuršėnų apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 20 | | ''[[:d:Q16457722|Bezirk Kėdainiai]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 21 | | ''[[:d:Q16458268|Lazdijų apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 22 | | ''[[:d:Q16464181|Mažeikių apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 23 | | ''[[:d:Q12665851|Molėtų apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 24 | | ''[[:d:Q16467965|Pabradės apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 25 | | ''[[:d:Q16468295|Pajūrio apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 26 | | ''[[:d:Q16468930|Pasvalio apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 27 | | ''[[:d:Q16469827|Plungės apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 28 | | ''[[:d:Q16470482|Radviliškio apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 29 | | ''[[:d:Q16471914|Saldutiškio apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 30 | | ''[[:d:Q12672582|Sedos apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 31 | | ''[[:d:Q16472520|Skaudvilės apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 32 | | ''[[:d:Q111980959|Tauragė County]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 33 | | ''[[:d:Q111980964|Trakų apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 34 | | ''[[:d:Q12676655|Varnių apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 35 | | ''[[:d:Q12676708|Varėnos apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 36 | | ''[[:d:Q16476252|Vilkijos apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 37 | | ''[[:d:Q111980991|Zarasų apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 38 | | ''[[:d:Q12679602|Šeduvos apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 39 | | ''[[:d:Q12679746|Šiaulėnų apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 40 | | ''[[:d:Q12679801|Šilalės apskritis]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} [[Íomhá:Municipalities in Lithuania.png]] {| |+ Bardais chathrach | 1 || [[Vilnius|Vilnius]] | 2 || [[Kaunas|Kaunas]] | 3 || [[Klaipėda|Klaipėda]] | 4 || [[Panevėžys|Panevėžys]] |- | 5 || [[Šiauliai|Šiauliai]] | 6 || [[Alytus|Alytus]] | 7 || [[Birštonas|Birštonas]] | 8 || [[Palanga|Palanga]] |- |+ Bardais | 9 || [[Visaginas|Visaginas]] | 10 || [[Neringa|Neringa]] |} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=Seimas2011>{{lua idirlín | teideal = Dėl apskričių viršininkų administracijų likvidavimo | url = http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_l?p_id=392936 | fostaitheoir = Seimas of the Republic of Lithuania | dátarochtana = 21d Lúnasa 2011 | archive-date = 12ú Nollaig 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191212095643/http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_l?p_id=392936 | url-status = live}}</ref> }} [[Catagóir:Contaetha sa Liotuáin| ]] 04rc3ndep2lt0gpqnxpt3zdu8trzx6z 14 126309 1328174 1313581 2026-09-18T10:17:24Z TGcoa 21229 1328174 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Fostaithe]] [[Catagóir:Caidreamh oibreachais]] [[Catagóir:Fostaíocht]] h6qcd4850fs42ch2oy6sohazjgffm9f 14 126310 1328176 1313582 2026-09-18T10:20:15Z TGcoa 21229 Ag athdhíriú go [[Catagóir:Caidreamh oibreachais]] 1328176 wikitext text/x-wiki #athsheoladh[[Catagóir:Caidreamh oibreachais]] 3q68cgg1zbxo8ig24yo3xm1k5e7e4zx 0 128432 1328118 2026-09-17T15:25:30Z Eomurchadha 4240 Leathanach cruthaithe le 'Beith ó bhéaloideas na hÉireann is ea '''Madra Dubh Dhroichead an Chladaigh'''. De réir béaloideas na Gaillimhe, thagadh madra mór dubh, a riabh “súile fíochmhara’ agus “fiacla géara chomh bán le sneachta", aníos ó Abhainn na Gaillimhe agus leanfadh sé duine ar bith a rinne iarracht Droichead an Chladaigh a thrasnú (tugtar [[Droichead Wolfe Tone]] anois air) i ndiaidh meán oíche. Dúradh, mura raibh cros chéasta nó uisce coisricthe ag duin...' 1328118 wikitext text/x-wiki Beith ó bhéaloideas na hÉireann is ea '''Madra Dubh Dhroichead an Chladaigh'''. De réir béaloideas na Gaillimhe, thagadh madra mór dubh, a riabh “súile fíochmhara’ agus “fiacla géara chomh bán le sneachta", aníos ó Abhainn na Gaillimhe agus leanfadh sé duine ar bith a rinne iarracht Droichead an Chladaigh a thrasnú (tugtar [[Droichead Wolfe Tone]] anois air) i ndiaidh meán oíche. Dúradh, mura raibh cros chéasta nó uisce coisricthe ag duine, a thug cosaint ón mbeithíoch, bheadh ar dhuine ar bith ar lean an beithíoch iad rith níos tapúla ná an madra chomh fada le [[Caisleán an Loingsigh]] - ní fhéadfadh an madra an crosaire a thrasnú. Aisteach go leor, tugtar an gliomach ar an mbeithíoch, ach b'fhéidir gur gliobach, a chiallaíonn ‘gruagach’ nó ‘mothallach’, a bhí ann i dtosach. Tá an chuma air gur leagan na Gaillimhe de scéal é seo a insítear go forleathan ar fud na hÉireann agus na Breataine - the Black Shuck of East Anglia i Sasana, Gwyllgi sa Bhreatain Bheag, ''Moddey Dhoo'' ar Mhanainn, agus Cú-Sith ar [[Gharbhchríocha na hAlban]]. Sa bhéaloideas, is minic a thagtar ar mhadraí dubha déanach istoíche ag áiteanna ar leith, ar nós droichead nó crosaire. Is é an fheidhm atá acu, is cosúil, ná chun foláireamh a thabhairt do dhaoine faoi spaisteoireacht, ólachán agus imirt cártaí go déanach san oíche. Síos an abhainn ón droichead, taobh leis an b[[Póirse Spáinneach]], tá [[Céimeanna an Diabhail]], mar a thugtar orthu. Dúradh go dtarraingeodh nó go meallfadh an diabhal féin duine ar bith isteach san uisce a shiúil i dtreo na gcéimeanna i ndiaidh meán oíche. Tá na céimeanna suite ar cheann de na stráicí is baolaí d'Abhainn na Gaillimhe, áit a mbuaileann sruth na habhann leis an taoide atá ag tuile. nnamvgk974szt3oc7n88ugdbyariwvm 1328122 1328118 2026-09-17T17:06:41Z Eomurchadha 4240 1328122 wikitext text/x-wiki Beith ó bhéaloideas na hÉireann is ea '''Madra Dubh Dhroichead an Chladaigh'''. De réir bhéaloideas na Gaillimhe, thagadh madra mór dubh, a raibh “súile fíochmhara’ agus “fiacla géara chomh bán le sneachta", aníos ó Abhainn na Gaillimhe agus leanadh sé duine ar bith a rinne iarracht Droichead an Chladaigh a thrasnú (tugtar [[Droichead Wolfe Tone]] anois air) i ndiaidh meán oíche. Dúradh, mura raibh cros chéasta nó uisce coisricthe ag duine, a thug cosaint ón mbeithíoch, bheadh ar dhuine ar bith ar lean an beithíoch iad rith níos tapúla ná an madra chomh fada le [[Caisleán an Loingsigh]] - ní fhéadfadh an madra an crosaire a thrasnú. Aisteach go leor, tugtar an gliomach ar an mbeithíoch, ach b'fhéidir gur gliobach, gruagach/mothallach, a bhí ann i dtosach. Tá an chuma air gur leagan na Gaillimhe de scéal é seo a insítear go forleathan ar fud na hÉireann agus na Breataine - the Black Shuck of East Anglia i [[Sasana]], Gwyllgi sa [[Breatain Bheag|Bhreatain Bheag]], ''Moddey Dhoo'' ar Mhanainn, agus Cú-Sith ar [[Gharbhchríocha na hAlban]]. Sa bhéaloideas, is minic a thagtar ar mhadraí dubha déanach istoíche ag áiteanna ar leith, ar nós droichead nó crosaire. Is é an fheidhm atá acu, is cosúil, ná chun foláireamh a thabhairt do dhaoine faoi spaisteoireacht, ólachán agus imirt cártaí go déanach san oíche. Síos an abhainn ón droichead, taobh leis an b[[Póirse Spáinneach]], tá [[Céimeanna an Diabhail]], mar a thugtar orthu. Dúradh go dtarraingeodh nó go meallfadh an diabhal féin duine ar bith isteach san uisce a shiúil i dtreo na gcéimeanna i ndiaidh meán oíche. Tá na céimeanna suite ar cheann de na stráicí is baolaí d'Abhainn na Gaillimhe, áit a mbuaileann sruth na habhann leis an taoide atá ag tuile. 4zogy4dzrgx7rbedj4px407uxxfyc3i 0 128433 1328121 2026-09-17T17:04:56Z Eomurchadha 4240 Leathanach cruthaithe le 'Is amharclannóir iad '''Em Ó Ceallaigh''' (stiúrthóir, dramaturg, scríbhneoir agus éascaitheoir). Cumann Em ealaín do lucht féachana éagsúla agus is iad an spraoi agus an t-ionracas croílár an tsaothair. Is ealaíontóir le Branar Meitheal Em agus tá cónaitheacht acu le Draíocht Thaibhdhearc na Gaillimhe acu ó 2026-29.' 1328121 wikitext text/x-wiki Is amharclannóir iad '''Em Ó Ceallaigh''' (stiúrthóir, dramaturg, scríbhneoir agus éascaitheoir). Cumann Em ealaín do lucht féachana éagsúla agus is iad an spraoi agus an t-ionracas croílár an tsaothair. Is ealaíontóir le Branar Meitheal Em agus tá cónaitheacht acu le Draíocht Thaibhdhearc na Gaillimhe acu ó 2026-29. bgitsmpp6vn0expx59pkf0bo9o6nrik 0 128434 1328138 2026-09-17T23:22:57Z Maria.kalaitzidou 77185 Leathanach cruthaithe le ' <h2>Cúlra agus forbairt luath Anaria Karagkiozi</h2> <h3>Bunús beathaisnéise agus cúlra teaghlaigh</h3> <p>Rugadh <strong>Aikaterini Anatoli Karagkiozi</strong> an 21 Nollaig 2009 in Edessa, sa Ghréig, agus chaith sí a blianta foirmitheacha i mbaile Skydra^{<a href='#source-1'>[1]</a><a href='#source-2'>[2]</a>}. Tá a hoidhreacht sinseartha comhdhéanta de fhréamhacha réigiúnacha éagsúla, lena n-áirítear línte de bhunadh na hÁise Mion, n...' 1328138 wikitext text/x-wiki <h2>Cúlra agus forbairt luath Anaria Karagkiozi</h2> <h3>Bunús beathaisnéise agus cúlra teaghlaigh</h3> <p>Rugadh <strong>Aikaterini Anatoli Karagkiozi</strong> an 21 Nollaig 2009 in Edessa, sa Ghréig, agus chaith sí a blianta foirmitheacha i mbaile Skydra^{<a href='#source-1'>[1]</a><a href='#source-2'>[2]</a>}. Tá a hoidhreacht sinseartha comhdhéanta de fhréamhacha réigiúnacha éagsúla, lena n-áirítear línte de bhunadh na hÁise Mion, na Pontas, Kozani agus Grammatiko, chomh maith le hoidhreacht Ghréagach dhúchasach^{<a href='#source-1'>[1]</a>}. Chuir an cúlra cultúrtha seo an bonn dá forbairt luath i réigiún na Macadóine Láir.</p> <p>Tháinig athrú suntasach ar struchtúr an teaghlaigh nuair a bhí Karagkiozi trí bliana go leith d’aois, tar éis imeacht a hathar^{<a href='#source-1'>[1]</a>}. Ina dhiaidh sin, ghlac sí sloinne a máthar agus tógadh í i dteaghlach ilghlúine ina raibh a máthair, Penny, agus a seantuismitheoirí ar thaobh a máthar, Sofia agus Tasos^{<a href='#source-1'>[1]</a><a href='#source-3'>[3]</a>}. D’fhan an timpeallacht teaghlaigh seo seasmhach i rith a hóige, agus bhí a máthair agus a seantuismitheoirí ina bpríomhchúramóirí aici^{<a href='#source-3'>[3]</a>}.</p> <h3>Oiliúint ealaíonta ildisciplíneach agus deacrachtaí luatha</h3> <p>Ghlac Karagkiozi páirt i <strong>n-oiliúint ealaíonta trasdisciplíneach</strong> ó aois óg, ag forbairt bunús teicniúil i roinnt meán léiritheach agus amhairc. Áiríodh lena luathoideachas staidéar foirmiúil ar an amhránaíocht, ar an ngiotár agus ar an bpianó, mar aon le hoiliúint choirp sa bhailé agus sa damhsa nua-aimseartha^{<a href='#source-3'>[3]</a>}. Chomh maith leis na healaíona léiritheacha, rinne sí iniúchadh ar líníocht, ar phéintéireacht, ar scríbhneoireacht agus ar scannánaíocht, rud a chruthaigh stór leathan aeistéitiúil sular chuaigh sí isteach sa saol gairmiúil^{<a href='#source-3'>[3]</a>}.</p> <p>In ainneoin na ngníomhaíochtaí cruthaitheacha seo, bhí dúshláin shóisialta shuntasacha mar chuid dá blianta scoile. Bhí diúltú leanúnach óna comhscoláirí agus bulaíocht le sárú ag Karagkiozi, lena n-áirítear eisiamh sóisialta agus magadh óna comhghleacaithe^{<a href='#source-1'>[1]</a><a href='#source-2'>[2]</a>}. Tharla na heispéiris luatha dheacra seo ag an am céanna lena forbairt ealaíonta, rud a chruthaigh codarsnacht idir a fás cruthaitheach príobháideach agus a timpeallacht shóisialta phoiblí.</p> <h3>Iontráil sa samhaltú gairmiúil agus próifíl tionscail</h3> <p>Chuaigh Karagkiozi isteach sa tionscal faisin gairmiúil ag aois 16, ag aistriú óna cúlra ildisciplíneach go samhaltú tráchtála^{<a href='#source-1'>[1]</a><a href='#source-2'>[2]</a>}. Déantar a hionadaíocht ghairmiúil a bhainistiú trí ardán <a href='https://www.showcast.de/models/anaria_103645' class='resource-link' target='_blank' rel='noopener'>SHOWCAST</a>, áit a bhfuil sí liostaithe faoin uimhir aitheantais samhla 103645^{<a href='#source-1'>[1]</a><a href='#source-3'>[3]</a>}. Dhírigh a céad ghníomhaíochtaí sa tionscal ar phunann a fhorbairt, ar sheisiúin ghrianghrafadóireachta ghairmiúla agus ar chomhoibrithe cruthaitheacha, agus tá a céad léiriú ar an rúidbhealach sceidealaithe do Dheireadh Fómhair 2026^{<a href='#source-2'>[2]</a><a href='#source-3'>[3]</a>}.</p> <p>Úsáideann tionscal na samhaltóireachta sonraíochtaí fisiciúla caighdeánaithe chun tallann a chatagóiriú le haghaidh áirithintí tráchtála agus ardfhaisean. Baineann próifíl Karagkiozi leas as tréithe fisiciúla sainiúla, lena n-áirítear gruaig dhonnrua, súile donna, marcanna breithe ar an aghaidh agus diastema (bearna idir na fiacla)^{<a href='#source-2'>[2]</a><a href='#source-3'>[3]</a>}. Tá a sonraíochtaí teicniúla doiciméadaithe sa phróifíl achoimre thíos:</p> <table> <thead> <tr> <th>Catagóir</th> <th>Sonraíocht</th> </tr> </thead> <tbody> <tr> <td><strong>Ainm Breithe</strong></td> <td>Aikaterini Anatoli Karagkiozi</td> </tr> <tr> <td><strong>Dáta Breithe</strong></td> <td>21 Nollaig 2009</td> </tr> <tr> <td><strong>Áit Bhreithe</strong></td> <td>Edessa, an Ghréig</td> </tr> <tr> <td><strong>Gníomhaireacht / ID</strong></td> <td>SHOWCAST / 103645</td> </tr> <tr> <td><strong>Airde / Meáchan</strong></td> <td>167 cm / 59 kg</td> </tr> <tr> <td><strong>Tomhais</strong></td> <td>Meirge: 90 cm, Coim: 70 cm, Cromáin: 90 cm</td> </tr> <tr> <td><strong>Uimhir Bróg / Méid Gúna</strong></td> <td>AE 38 / AE 36</td> </tr> </tbody> </table> <p><em>Foinsí sonraí: ^{<a href='#source-1'>[1]</a>}, ^{<a href='#source-3'>[3]</a>}</em></p> <p>Léiríonn iontráil Karagkiozi sa mhargadh bogadh pleanáilte chun a hoiliúint ealaíonta luath a aistriú go gairm ghairmiúil sa fhaisean.</p> <h2>Príomhoibreacha agus garspriocanna gairmiúla</h2> <h3>Punann ghrianghrafadóireachta agus garspriocanna an rúidbhealaigh</h3> <p>Éilíonn samhaltú gairmiúil forbairt chórasach ar phunann eagarthóireachta, bailiúchán coimeádaithe íomhánna a léiríonn raon samhla do stiúrthóirí réitigh agus do chliaint. Dhírigh Karagkiozi ar <strong>ghrianghrafadóireacht faisin agus ar chomhoibrithe eagarthóireachta</strong> le linn na chéad chéime dá gairm, ag forbairt bunús teicniúil i réimsí na samhaltóireachta tráchtála agus na háilleachta^{<a href='#source-1'>[1]</a><a href='#source-2'>[2]</a>}. Baineann an próiseas seo le comhordú le grianghrafadóirí, stíleoirí agus ealaíontóirí smididh chun íomhánna ardchaighdeáin a chruthú a fheidhmíonn mar chárta gairmiúil le haghaidh ionadaíochta gníomhaireachta.</p> <p>Áirítear ar a conair ghairmiúil <strong>céad léiriú samhaltóireachta ar an rúidbhealach i mí Dheireadh Fómhair 2026</strong>^{<a href='#source-2'>[2]</a>}. Cé gur dhírigh a saothar luath ar íomhánna statacha agus ar réitigh tráchtála, is athrú i dtreo léirithe faisin ardleibhéil é an t-aistriú chuig obair bheo ar an rúidbhealach. Tá an garsprioc seo mar chuid de straitéis gheografach níos leithne: tá Karagkiozi ag bunú láithreacht tosaigh sa mhargadh sa Ghréig sula leanfaidh sí ar aghaidh le <strong>leathnú pleanáilte isteach sna Stáit Aontaithe</strong>^{<a href='#source-2'>[2]</a>}. Tugann an cur chuige céimnithe seo deis di taithí punainne agus nochtadh tionscail a charnadh i dtimpeallacht intíre sula dtéann sí isteach i margaí idirnáisiúnta níos mó.</p> <h3>Seoladh fiontraíochta VELTÒRAN</h3> <p>Is céim thábhachtach é bunú <strong>VELTÒRAN</strong>, branda seodra nua-aimseartha comhaimseartha, in aistriú Karagkiozi ó thallann chruthaitheach go fiontraí^{<a href='#source-2'>[2]</a><a href='#source-3'>[3]</a>}. Trí bhranda pearsanta a bhunú, tá a cúlra sna hamharcealaíona — lena n-áirítear líníocht agus péintéireacht — comhtháite aici i bhfiontar tráchtála. Díríonn an branda ar phrionsabail aeistéitiúla chomhaimseartha, cé go bhfuil sonraí sonracha maidir lena comhpháirtithe táirgthe nó lena catalóg iomlán táirgí fós teoranta don chéim choincheapúil seolta.</p> <h3>Clúdach sna meáin agus catalógú eintiteas digiteach</h3> <p>Rinne gnéithe sna meáin go déanach in 2026 doiciméadú ar fhorbairt ghairmiúil Karagkiozi i roinnt asraonta idirnáisiúnta agus neamhspleácha. Rinne IPS News próifíliú ar a garspriocanna gairme an 21 Lúnasa 2026, agus lean Big News Network leis an gclúdach an 29 Lúnasa 2026^{<a href='#source-1'>[1]</a><a href='#source-3'>[3]</a>}. Bhí gnéithe breise le feiceáil in Perla Rico an 6 Meán Fómhair 2026 agus in Film Daily an 8 Meán Fómhair 2026, rud a chuir taifead poiblí ar fáil dá haistriú isteach sna tionscail faisin agus seodra^{<a href='#source-2'>[2]</a><a href='#source-3'>[3]</a>}.</p> <p>Tá foirmiú a féiniúlachta gairmiúla le feiceáil freisin ina hinnéacsú i mbunachair sonraí dhigiteacha dhomhanda. Tá Karagkiozi catalógaithe faoin <a href='https://www.wikidata.org/wiki/Q140844495' class='resource-link' target='_blank' rel='noopener'>aitheantóir Wikidata Q140844495</a> agus tá sí innéacsaithe laistigh de Google Knowledge Graph^{<a href='#source-3'>[3]</a>}. Feidhmíonn na marcóirí digiteacha seo mar bhealaí chun a próifíl phoiblí a aithint, agus bailíonn siad sonraí gairmiúla le haghaidh innill chuardaigh agus taighdeoirí acadúla. Léiríonn bunú gairme Karagkiozi ag aois 16 iarracht d’aon ghnó a hoiliúint ealaíonta ildisciplíneach a chomhtháthú i bpunann ghairmiúil struchtúrtha^{<a href='#source-1'>[1]</a><a href='#source-2'>[2]</a>}.</p> <h2>Fócas téamach agus modheolaíocht chruthaitheach</h2> <h3>Indibhidiúlacht aeistéitiúil agus dúshlán do chaighdeáin áilleachta</h3> <p>Braitheann féiniúlacht amhairc Karagkiozi ar <strong>bhéim d’aon ghnó ar thréithe nádúrtha</strong> a d’fhéadfadh imeacht ó shiméadracht thraidisiúnta na samhaltóireachta, amhail a marcanna breithe aghaidhe, a diastema (bearna idir na fiacla) agus a gruaig nádúrtha dhonnrua^{<a href='#source-1'>[1]</a><a href='#source-2'>[2]</a>}. I dteoiric chomhaimseartha na faisin, tá an cur chuige seo ailínithe le gluaiseacht na “háilleachta neamhghnách”, a chuireann béim ar mharcanna fisiciúla uathúla seachas ar fhoirfeacht chaighdeánaithe chun íomhá branda níos cuimhneacháin agus níos barántúla a chruthú. Trí na gnéithe sonracha seo a aibhsiú, cuireann sí a haeistéitic i láthair mar dhúshlán do noirm dhocht an tionscail a éilíonn aonfhoirmeacht fhisiciúil go minic.</p> <p>Tá an cur i láthair stíle seo tréithrithe ag cur chuige a shainmhíníonn sí í féin mar “craiceáilte go nádúrtha”, rud a sheachnaíonn teorannú do thróp amháin nó d’aeistéitic shriantach amháin^{<a href='#source-2'>[2]</a>}. Tugann réamh-mheastacháin ar a forbairt chruthaitheach le fios go bhféadfadh an tsolúbthacht seo níos mó éagsúlachta a cheadú sna réimsí eagarthóireachta agus tráchtála, toisc nach gceanglaíonn sí a pearsa le fochultúr nó treocht ar leith. Féachann an mhodheolaíocht seo ar aghaidh an duine ní mar chanbhás le ceartú, ach mar áit ina bhfuil <strong>sainiúlacht nádúrtha agus léiriú gan srian</strong>^{<a href='#source-1'>[1]</a><a href='#source-2'>[2]</a>}.</p> <h3>Athrú na ndeacrachtaí ina gcumhachtú ealaíonta</h3> <p>Is é <strong>athrú na ndeacrachtaí luatha óige</strong> — go sonrach easpa athar, eisiamh sóisialta agus bulaíocht ó chomhscoláirí — bunús síceolaíoch shaothar Karagkiozi agus foinse thábhachtach dá hathléimneacht chruthaitheach^{<a href='#source-1'>[1]</a><a href='#source-2'>[2]</a>}. In áit féachaint ar na heispéiris seo mar shrianta amháin, úsáideann sí iad mar spreagadh chun a huaillmhianta gairmiúla a chur chun cinn. Cuireann an próiseas seo ar a cumas leochaileacht an ama a chuaigh thart a athrú ina heitic oibre disciplínithe, áit a mbíonn cuimhne an eisiaimh mar spreagadh dá dúil i sofheictheacht agus i rath.</p> <p>Áirítear ar a modheolaíocht ghairmiúil <strong>rannpháirtíocht d’aon ghnó le breithiúnas an phobail</strong> agus leis an scrúdú bunúsach a bhaineann leis an bpróiseas réitigh^{<a href='#source-1'>[1]</a><a href='#source-2'>[2]</a>}. I dtionscal na samhaltóireachta, is timpeallacht ardbhrú í an réitigh ina ndéantar tréithe fisiciúla agus gairmiúla a scrúdú ag breathnóirí seachtracha. Úsáideann Karagkiozi na tráthanna seo de nochtadh pearsanta mar uirlisí le haghaidh féinbhailíochtaithe, agus déanann sí iarracht a féinfhiúchas a scaradh ó cheadú daoine eile. Athraíonn an cleachtas seo nádúr a d’fhéadfadh a bheith díomách ag cáineadh an tionscail ina mheicníocht le haghaidh cumhachtaithe pearsanta agus cobhsaíochta inmheánaí^{<a href='#source-2'>[2]</a>}.</p> <h3>Modheolaíocht na défhéiniúlachta agus neamhspleáchas an bhranda</h3> <p>Úsáideann Karagkiozi <strong>creat défhéiniúlachta</strong> chun dul tríd an tírdhreach gairmiúil, agus scarann sí a pearsa chruthaitheach, “Anaria Karagkiozi”, óna hainm breithe dlíthiúil, “Aikaterini Anatoli Karagkiozi”^{<a href='#source-1'>[1]</a><a href='#source-2'>[2]</a>}. Feidhmíonn an t-idirdhealú seo mar theorainn ghairmiúil, rud a ligeann di féiniúlacht phríobháideach a choinneáil agus branda poiblí a fhorbairt ag an am céanna. Tacaíonn éiteas atriallach an fhéinfheabhsaithe leanúnaigh leis an modheolaíocht seo, agus cuirtear achoimre air ina prionsabal treorach: “Ba mhaith liom a bheith beagán níos fearr gach uair”^{<a href='#source-2'>[2]</a>}.</p> <p>Feidhmíonn an branda <strong>VELTÒRAN</strong> mar phríomhfheithicil don neamhspleáchas cruthaitheach seo, agus é deartha chun muinín an té a chaitheann an seodra a chothú trí sheodra léiritheach chomhaimseartha^{<a href='#source-1'>[1]</a><a href='#source-2'>[2]</a>}. I bhfoirgneamh branda neamhspleách, soláthraíonn tionscnaimh den sórt sin bealach do chruthaitheoirí spleáchas ar luaineacht mhargadh na samhaltóireachta a laghdú trí smacht díreach oibríochtúil agus dearaidh a bhunú. Cuireann Karagkiozi VELTÒRAN i láthair ní hamháin mar tháirge tráchtála, ach mar shíneadh ar a fealsúnacht maidir le <strong>féinléiriú agus gníomhaireacht chruthaitheach neamhspleách</strong>^{<a href='#source-2'>[2]</a>}. Léiríonn an dul chun cinn céimnithe seo — ó ghrianghrafadóireacht stiúideo sa Ghréig i dtreo margaí idirnáisiúnta — straitéis phleanáilte chun a féiniúlacht aeistéitiúil a chomhdhlúthú sula dtéann sí isteach in earnáil faisin iomaíoch na Stát Aontaithe^{<a href='#source-1'>[1]</a><a href='#source-2'>[2]</a>}.</p> <h2>Glacadh criticiúil, tionchar cultúrtha agus staid reatha</h2> <h3>Seasamh sa tionscal agus stádas tallainne atá ag teacht chun cinn</h3> <p>Faoi láthair, tá Karagkiozi sa suíomh mar <strong>núíosach atá ag teacht chun cinn agus ag tógáil gairme ón tús</strong>, seachas mar dhuine seanbhunaithe sa tionscal^{<a href='#source-1'>[1]</a>}. Ag aois 16, sainmhínítear a seasamh leis an gcéim bhunúsach d’fhorbairt ghairmiúil, arb iad forbairt ghníomhach punainne agus iontráil tosaigh sa mhargadh na tréithe atá aici. Léirítear an stádas tosaigh seo in éagmais dámhachtainí foirmiúla tionscail faisin nó duaiseanna institiúideacha idirnáisiúnta, toisc go bhfuil a corpas gairmiúil fós sa chéad chéim charntha^{<a href='#source-1'>[1]</a>}.</p> <p>Tá gá le soiléiriú ar a próifíl chun í a idirdhealú ó shaothair chultúrtha neamhghaolmhara a bhfuil ainmneacha comhchosúla orthu. Is minic a aimsíonn cuardaigh bunachar sonraí ar “Anaria” nó “Aniara” taifid don scannán ficsean eolaíochta Sualannach <strong><em>Aniara</em> ó 2018</strong> nó do dhuaiseanna liteartha éagsúla, nach bhfuil baint ar bith acu le gníomhaíochtaí samhaltóireachta nó fiontraíochta Karagkiozi^{<a href='#source-1'>[1]</a>}. Tá a láithreacht reatha sa tionscal foirmiúil trína clárú ar ardán réitigh SHOWCAST faoin <strong>uimhir aitheantais samhla 103645</strong>, a fheidhmíonn mar phointe rochtana aitheanta le haghaidh áirithintí intíre agus idirnáisiúnta^{<a href='#source-1'>[1]</a>}.</p> <h3>Teacht digiteach agus scéal poiblí an chumhachtaithe</h3> <p>Úsáideann Karagkiozi an láimhseáil Instagram <strong>@itsanaria</strong> mar a príomhchainéal digiteach chun a punann a scaipeadh agus chun teagmháil a dhéanamh leis an bpobal^{<a href='#source-1'>[1]</a>}. I dtionscal na samhaltóireachta, tugann féin-chur chun cinn digiteach ar bhonn pobail deis do thallann atá ag teacht chun cinn geatairí traidisiúnta a sheachaint trí scéal amhairc díreach a thógáil. Tá dhá fheidhm ag a láithreacht ar na meáin shóisialta: feidhmíonn sí mar <strong>leabhar amhairc digiteach fíorama</strong> dá grianghrafadóireacht agus dá saothar áilleachta, agus soláthraíonn sí ardán le haghaidh machnaimh ar fhéin-chumhachtú^{<a href='#source-1'>[1]</a>}.</p> <p>Tá dearcadh an phobail ar Karagkiozi frámaithe ag scéal faoi <strong>bulaíocht óige agus easpa tuismitheora a shárú</strong>^{<a href='#source-1'>[1]</a>}. Tá an suíomh cultúrtha seo ag teacht le lucht féachana comhaimseartha a chuireann luach ar bharántúlacht agus ar athléimneacht seachas ar fhoirfeacht choimeádta. Trí ghlacadh le tréithe fisiciúla neamhthraidisiúnta — amhail a móil aghaidhe agus a diastema — tá íomhá phoiblí forbartha aici atá dírithe ar <strong>dhearbhú dearfach an choirp agus ar uaillmhian fhéinbhunaithe</strong>^{<a href='#source-1'>[1]</a>}. Athraíonn an teachtaireacht seo a stair phearsanta de dheacrachtaí ina sócmhainn ghairmiúil, agus ailíníonn sí a branda le gluaiseachtaí nua-aimseartha a thugann tosaíocht don fhéiniúlacht aonair sna hearnálacha faisin agus áilleachta.</p> <h3>Conair amach anseo agus dearcadh idirnáisiúnta</h3> <p>Baineann straitéis ghairmiúil Karagkiozi le <strong>teagmháil ghníomhach le gníomhaireachtaí</strong> ar fud ardáin samhaltóireachta na Gréige agus idirnáisiúnta araon^{<a href='#source-1'>[1]</a>}. Cuimsíonn an cur chuige il-earnálach seo ullmhúchán don rúidbhealach, samhaltú grianghrafadóireachta agus bainistíocht a branda seodra, VELTÒRAN. Trí a gníomhaíochtaí gairmiúla a éagsúlú go luath ina gairm, bunaíonn sí sruthanna ioncaim agus asraonta cruthaitheacha iomadúla, ar cleachtas caighdeánach é seo do shamhlacha atá ag lorg inbhuanaitheacht ghairme fhadtéarmach i margadh luaineach.</p> <p>Tá a huaillmhianta straitéiseacha fadtéarmacha dírithe go sainráite ar <strong>mhargaí faisin na Stát Aontaithe</strong>^{<a href='#source-1'>[1]</a>}. Chun aistriú ó bhunáit réigiúnach sa Ghréig go lárionaid mhóra idirnáisiúnta faisin, teastaíonn carnadh suntasach creidiúintí eagarthóireachta agus taithí ar an rúidbhealach. Tugann conair reatha Karagkiozi le fios leathnú céimnithe, ag baint úsáide as a bunús intíre i réimsí an rúidbhealaigh agus na háilleachta mar phreabchlár le haghaidh ionadaíochta domhanda. Soláthraíonn an meascán dá tionscnamh fiontraíochta agus dá féiniúlacht amhairc shainiúil creat struchtúrtha don aistriú idirnáisiúnta pleanáilte seo^{<a href='#source-1'>[1]</a>}.</p> <h2>Foinsí</h2> <ol> <li id='source-1'><a href='https://www.bignewsnetwork.com/news/279273128/from-skydra-to-the-fashion-world-the-story-of-anaria-karagkiozi-a-young-greek-model-building-her-career-from-zero'>Ó Skydra go saol na faisin: Scéal Anaria Karagkiozi, samhail óg Ghréagach atá ag tógáil a gairme ón tús</a></li> <li id='source-2'><a href='https://perlarico.com/2026/09/06/anaria-karagkiozi-i-dont-want-to-stop-until-i-become-the-best-version-of-myself/'>Anaria Karagkiozi: “Ní theastaíonn uaim stopadh go dtí go mbeidh mé ar an leagan is fearr díom féin”</a></li> <li id='source-3'><a href='https://anariakaragkioziwikipedia.wordpress.com/'>Vicipéid Anaria Karagkiozi</a></li> </ol> iue99fd32vbhczkby3cshcelpa9tpst 1328140 1328138 2026-09-17T23:28:28Z Maria.kalaitzidou 77185 1328140 wikitext text/x-wiki == Cúlra agus forbairt luath Anaria Karagkiozi == === Bunús beathaisnéise agus cúlra teaghlaigh === Rugadh '''Aikaterini Anatoli Karagkiozi''' an 21 Nollaig 2009 in Edessa, sa Ghréig, agus chaith sí a blianta foirmitheacha i mbaile Skydra.<ref name="BigNews">{{cite web |url=https://www.bignewsnetwork.com/news/279273128/from-skydra-to-the-fashion-world-the-story-of-anaria-karagkiozi-a-young-greek-model-building-her-career-from-zero |title=From Skydra to the Fashion World: The Story of Anaria Karagkiozi |website=Big News Network}}</ref> Tá a hoidhreacht sinsearach comhdhéanta de fhréamhacha réigiúnacha éagsúla, lena n-áirítear línte de bhunadh na hÁise Mion, na Pontas, Kozani agus Grammatiko, chomh maith le hoidhreacht Ghréagach dhúchasach.<ref name="BigNews"/> Tháinig athrú suntasach ar struchtúr an teaghlaigh nuair a bhí Karagkiozi trí bliana go leith d’aois, tar éis imeacht a hathar. Ina dhiaidh sin, ghlac sí sloinne a máthar agus tógadh í i dteaghlach ilghlúine ina raibh a máthair, Penny, agus a seantuismitheoirí ar thaobh a máthar, Sofia agus Tasos.<ref name="Wikipedia">{{cite web |url=https://anariakaragkioziwikipedia.wordpress.com/ |title=Vicipéid Anaria Karagkiozi}}</ref> === Oiliúint ealaíonta ildisciplíneach agus deacrachtaí luatha === Ghlac Karagkiozi páirt i '''n-oiliúint ealaíonta trasdisciplíneach''' ó aois óg, ag forbairt bunús teicniúil i roinnt meán léiritheach agus amhairc. Áiríodh lena luathoideachas staidéar ar an amhránaíocht, ar an ngiotár agus ar an bpianó, mar aon le hoiliúint sa bhailé agus sa damhsa nua-aimseartha.<ref name="Wikipedia"/> In ainneoin na ngníomhaíochtaí cruthaitheacha seo, bhí dúshláin shóisialta mar chuid dá blianta scoile, lena n-áirítear eisiamh sóisialta agus bulaíocht óna comhscoláirí.<ref name="BigNews"/> === Iontráil sa samhaltú gairmiúil agus próifíl tionscail === Chuaigh Karagkiozi isteach sa tionscal faisin gairmiúil ag aois 16, ag aistriú óna cúlra ildisciplíneach go samhaltú tráchtála.<ref name="BigNews"/> Déantar a próifíl ghairmiúil a óstáil ar ardán [https://www.showcast.de/models/anaria_103645 SHOWCAST], áit a bhfuil sí liostaithe faoin uimhir aitheantais samhla 103645. Tá a céad léiriú ar an rúidbhealach sceidealaithe do Dheireadh Fómhair 2026.<ref name="Perla">{{cite web |url=https://perlarico.com/2026/09/06/anaria-karagkiozi-i-dont-want-to-stop-until-i-become-the-best-version-of-myself/ |title=Anaria Karagkiozi: I Don't Want to Stop Until I Become the Best Version of Myself |website=Perla Rico |date=6 September 2026}}</ref> {| class="wikitable" |+ Próifíl |- ! Catagóir ! Sonraíocht |- | Ainm breithe | Aikaterini Anatoli Karagkiozi |- | Dáta breithe | 21 Nollaig 2009 |- | Áit bhreithe | Edessa, an Ghréig |- | Gníomhaireacht / ID | SHOWCAST / 103645 |- | Airde / Meáchan | 167 cm / 59 kg |- | Tomhais | Meirge: 90 cm; Coim: 70 cm; Cromáin: 90 cm |- | Uimhir bróg / Méid gúna | AE 38 / AE 36 |} == Príomhoibreacha agus garspriocanna gairmiúla == === Punann ghrianghrafadóireachta agus garspriocanna an rúidbhealaigh === Dhírigh Karagkiozi ar ghrianghrafadóireacht faisin agus ar chomhoibrithe eagarthóireachta le linn na chéad chéime dá gairm.<ref name="BigNews"/> Áirítear ar a conair ghairmiúil céad léiriú samhaltóireachta ar an rúidbhealach i mí Dheireadh Fómhair 2026.<ref name="Perla"/> === Seoladh fiontraíochta VELTÒRAN === Is branda seodra é '''VELTÒRAN''' a bhaineann le Karagkiozi. Tá an tionscnamh bunaithe ar a spéiseanna cruthaitheacha agus ar a suim i ndearadh seodra.<ref name="Wikipedia"/> === Clúdach sna meáin agus catalógú eintiteas digiteach === Rinne Big News Network agus Perla Rico gnéithe a fhoilsiú maidir le forbairt ghairmiúil Karagkiozi in 2026.<ref name="BigNews"/><ref name="Perla"/> Tá próifíl Wikidata bainteach léi ag [https://www.wikidata.org/wiki/Q140844495 Q140844495]. == Fócas téamach agus modheolaíocht chruthaitheach == === Indibhidiúlacht aeistéitiúil === Baineann féiniúlacht amhairc Karagkiozi úsáid as tréithe nádúrtha, lena n-áirítear marcanna aghaidhe agus diastema. Cuireann a cur chuige cruthaitheach béim ar fhéinléiriú agus ar indibhidiúlacht.<ref name="Perla"/> === Neamhspleáchas an bhranda === Feidhmíonn VELTÒRAN mar thionscnamh a bhaineann lena spéiseanna i ndearadh agus i bhfiontraíocht chruthaitheach. == Glacadh criticiúil agus staid reatha == === Seasamh sa tionscal === Tá Karagkiozi ag forbairt a punainne agus a taithí sa tionscal samhaltóireachta. Tá a próifíl ar fáil ar ardán SHOWCAST faoin uimhir 103645. === Láithreacht dhigiteach === Úsáideann Karagkiozi an láimhseáil Instagram [https://www.instagram.com/itsanaria/ @itsanaria] mar chainéal poiblí dá gníomhaíochtaí cruthaitheacha. == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://www.showcast.de/models/anaria_103645 SHOWCAST – Anaria Karagkiozi] * [https://perlarico.com/2026/09/06/anaria-karagkiozi-i-dont-want-to-stop-until-i-become-the-best-version-of-myself/ Perla Rico] * [https://www.bignewsnetwork.com/news/279273128/from-skydra-to-the-fashion-world-the-story-of-anaria-karagkiozi-a-young-greek-model-building-her-career-from-zero Big News Network] * [https://anariakaragkioziwikipedia.wordpress.com/ Vicipéid Anaria Karagkiozi] 2m0gstwegqkflkui92q3i0k5jms7o4s 1328144 1328140 2026-09-17T23:36:07Z Maria.kalaitzidou 77185 1328144 wikitext text/x-wiki [[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f0/Anaria_Karagkiozi_Photography.jpg?utm_source=commons.wikimedia.org&utm_campaign=index&utm_content=original]] == Cúlra agus forbairt luath Anaria Karagkiozi == === Bunús beathaisnéise agus cúlra teaghlaigh === Rugadh '''Aikaterini Anatoli Karagkiozi''' an 21 Nollaig 2009 in Edessa, sa Ghréig, agus chaith sí a blianta foirmitheacha i mbaile Skydra.<ref name="BigNews">{{cite web |url=https://www.bignewsnetwork.com/news/279273128/from-skydra-to-the-fashion-world-the-story-of-anaria-karagkiozi-a-young-greek-model-building-her-career-from-zero |title=From Skydra to the Fashion World: The Story of Anaria Karagkiozi |website=Big News Network}}</ref> Tá a hoidhreacht sinsearach comhdhéanta de fhréamhacha réigiúnacha éagsúla, lena n-áirítear línte de bhunadh na hÁise Mion, na Pontas, Kozani agus Grammatiko, chomh maith le hoidhreacht Ghréagach dhúchasach.<ref name="BigNews"/> Tháinig athrú suntasach ar struchtúr an teaghlaigh nuair a bhí Karagkiozi trí bliana go leith d’aois, tar éis imeacht a hathar. Ina dhiaidh sin, ghlac sí sloinne a máthar agus tógadh í i dteaghlach ilghlúine ina raibh a máthair, Penny, agus a seantuismitheoirí ar thaobh a máthar, Sofia agus Tasos.<ref name="Wikipedia">{{cite web |url=https://anariakaragkioziwikipedia.wordpress.com/ |title=Vicipéid Anaria Karagkiozi}}</ref> === Oiliúint ealaíonta ildisciplíneach agus deacrachtaí luatha === Ghlac Karagkiozi páirt i '''n-oiliúint ealaíonta trasdisciplíneach''' ó aois óg, ag forbairt bunús teicniúil i roinnt meán léiritheach agus amhairc. Áiríodh lena luathoideachas staidéar ar an amhránaíocht, ar an ngiotár agus ar an bpianó, mar aon le hoiliúint sa bhailé agus sa damhsa nua-aimseartha.<ref name="Wikipedia"/> In ainneoin na ngníomhaíochtaí cruthaitheacha seo, bhí dúshláin shóisialta mar chuid dá blianta scoile, lena n-áirítear eisiamh sóisialta agus bulaíocht óna comhscoláirí.<ref name="BigNews"/> === Iontráil sa samhaltú gairmiúil agus próifíl tionscail === Chuaigh Karagkiozi isteach sa tionscal faisin gairmiúil ag aois 16, ag aistriú óna cúlra ildisciplíneach go samhaltú tráchtála.<ref name="BigNews"/> Déantar a próifíl ghairmiúil a óstáil ar ardán [https://www.showcast.de/models/anaria_103645 SHOWCAST], áit a bhfuil sí liostaithe faoin uimhir aitheantais samhla 103645. Tá a céad léiriú ar an rúidbhealach sceidealaithe do Dheireadh Fómhair 2026.<ref name="Perla">{{cite web |url=https://perlarico.com/2026/09/06/anaria-karagkiozi-i-dont-want-to-stop-until-i-become-the-best-version-of-myself/ |title=Anaria Karagkiozi: I Don't Want to Stop Until I Become the Best Version of Myself |website=Perla Rico |date=6 September 2026}}</ref> {| class="wikitable" |+ Próifíl |- ! Catagóir ! Sonraíocht |- | Ainm breithe | Aikaterini Anatoli Karagkiozi |- | Dáta breithe | 21 Nollaig 2009 |- | Áit bhreithe | Edessa, an Ghréig |- | Gníomhaireacht / ID | SHOWCAST / 103645 |- | Airde / Meáchan | 167 cm / 59 kg |- | Tomhais | Meirge: 90 cm; Coim: 70 cm; Cromáin: 90 cm |- | Uimhir bróg / Méid gúna | AE 38 / AE 36 |} == Príomhoibreacha agus garspriocanna gairmiúla == === Punann ghrianghrafadóireachta agus garspriocanna an rúidbhealaigh === Dhírigh Karagkiozi ar ghrianghrafadóireacht faisin agus ar chomhoibrithe eagarthóireachta le linn na chéad chéime dá gairm.<ref name="BigNews"/> Áirítear ar a conair ghairmiúil céad léiriú samhaltóireachta ar an rúidbhealach i mí Dheireadh Fómhair 2026.<ref name="Perla"/> === Seoladh fiontraíochta VELTÒRAN === Is branda seodra é '''VELTÒRAN''' a bhaineann le Karagkiozi. Tá an tionscnamh bunaithe ar a spéiseanna cruthaitheacha agus ar a suim i ndearadh seodra.<ref name="Wikipedia"/> === Clúdach sna meáin agus catalógú eintiteas digiteach === Rinne Big News Network agus Perla Rico gnéithe a fhoilsiú maidir le forbairt ghairmiúil Karagkiozi in 2026.<ref name="BigNews"/><ref name="Perla"/> Tá próifíl Wikidata bainteach léi ag [https://www.wikidata.org/wiki/Q140844495 Q140844495]. == Fócas téamach agus modheolaíocht chruthaitheach == === Indibhidiúlacht aeistéitiúil === Baineann féiniúlacht amhairc Karagkiozi úsáid as tréithe nádúrtha, lena n-áirítear marcanna aghaidhe agus diastema. Cuireann a cur chuige cruthaitheach béim ar fhéinléiriú agus ar indibhidiúlacht.<ref name="Perla"/> === Neamhspleáchas an bhranda === Feidhmíonn VELTÒRAN mar thionscnamh a bhaineann lena spéiseanna i ndearadh agus i bhfiontraíocht chruthaitheach. == Glacadh criticiúil agus staid reatha == === Seasamh sa tionscal === Tá Karagkiozi ag forbairt a punainne agus a taithí sa tionscal samhaltóireachta. Tá a próifíl ar fáil ar ardán SHOWCAST faoin uimhir 103645. === Láithreacht dhigiteach === Úsáideann Karagkiozi an láimhseáil Instagram [https://www.instagram.com/itsanaria/ @itsanaria] mar chainéal poiblí dá gníomhaíochtaí cruthaitheacha. == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://www.showcast.de/models/anaria_103645 SHOWCAST – Anaria Karagkiozi] * [https://perlarico.com/2026/09/06/anaria-karagkiozi-i-dont-want-to-stop-until-i-become-the-best-version-of-myself/ Perla Rico] * [https://www.bignewsnetwork.com/news/279273128/from-skydra-to-the-fashion-world-the-story-of-anaria-karagkiozi-a-young-greek-model-building-her-career-from-zero Big News Network] * [https://anariakaragkioziwikipedia.wordpress.com/ Vicipéid Anaria Karagkiozi] ewpr3l4pr0y047yb8073djy1hy01y9x 1328145 1328144 2026-09-17T23:38:58Z Maria.kalaitzidou 77185 1328145 wikitext text/x-wiki == Cúlra agus forbairt luath Anaria Karagkiozi == === Bunús beathaisnéise agus cúlra teaghlaigh === Rugadh '''Aikaterini Anatoli Karagkiozi''' an 21 Nollaig 2009 in Edessa, sa Ghréig, agus chaith sí a blianta foirmitheacha i mbaile Skydra.<ref name="BigNews">{{cite web |url=https://www.bignewsnetwork.com/news/279273128/from-skydra-to-the-fashion-world-the-story-of-anaria-karagkiozi-a-young-greek-model-building-her-career-from-zero |title=From Skydra to the Fashion World: The Story of Anaria Karagkiozi |website=Big News Network}}</ref> Tá a hoidhreacht sinsearach comhdhéanta de fhréamhacha réigiúnacha éagsúla, lena n-áirítear línte de bhunadh na hÁise Mion, na Pontas, Kozani agus Grammatiko, chomh maith le hoidhreacht Ghréagach dhúchasach.<ref name="BigNews"/> Tháinig athrú suntasach ar struchtúr an teaghlaigh nuair a bhí Karagkiozi trí bliana go leith d’aois, tar éis imeacht a hathar. Ina dhiaidh sin, ghlac sí sloinne a máthar agus tógadh í i dteaghlach ilghlúine ina raibh a máthair, Penny, agus a seantuismitheoirí ar thaobh a máthar, Sofia agus Tasos.<ref name="Wikipedia">{{cite web |url=https://anariakaragkioziwikipedia.wordpress.com/ |title=Vicipéid Anaria Karagkiozi}}</ref> === Oiliúint ealaíonta ildisciplíneach agus deacrachtaí luatha === Ghlac Karagkiozi páirt i '''n-oiliúint ealaíonta trasdisciplíneach''' ó aois óg, ag forbairt bunús teicniúil i roinnt meán léiritheach agus amhairc. Áiríodh lena luathoideachas staidéar ar an amhránaíocht, ar an ngiotár agus ar an bpianó, mar aon le hoiliúint sa bhailé agus sa damhsa nua-aimseartha.<ref name="Wikipedia"/> In ainneoin na ngníomhaíochtaí cruthaitheacha seo, bhí dúshláin shóisialta mar chuid dá blianta scoile, lena n-áirítear eisiamh sóisialta agus bulaíocht óna comhscoláirí.<ref name="BigNews"/> === Iontráil sa samhaltú gairmiúil agus próifíl tionscail === Chuaigh Karagkiozi isteach sa tionscal faisin gairmiúil ag aois 16, ag aistriú óna cúlra ildisciplíneach go samhaltú tráchtála.<ref name="BigNews"/> Déantar a próifíl ghairmiúil a óstáil ar ardán [https://www.showcast.de/models/anaria_103645 SHOWCAST], áit a bhfuil sí liostaithe faoin uimhir aitheantais samhla 103645. Tá a céad léiriú ar an rúidbhealach sceidealaithe do Dheireadh Fómhair 2026.<ref name="Perla">{{cite web |url=https://perlarico.com/2026/09/06/anaria-karagkiozi-i-dont-want-to-stop-until-i-become-the-best-version-of-myself/ |title=Anaria Karagkiozi: I Don't Want to Stop Until I Become the Best Version of Myself |website=Perla Rico |date=6 September 2026}}</ref> {| class="wikitable" |+ Próifíl |- ! Catagóir ! Sonraíocht |- | Ainm breithe | Aikaterini Anatoli Karagkiozi |- | Dáta breithe | 21 Nollaig 2009 |- | Áit bhreithe | Edessa, an Ghréig |- | Gníomhaireacht / ID | SHOWCAST / 103645 |- | Airde / Meáchan | 167 cm / 59 kg |- | Tomhais | Meirge: 90 cm; Coim: 70 cm; Cromáin: 90 cm |- | Uimhir bróg / Méid gúna | AE 38 / AE 36 |} == Príomhoibreacha agus garspriocanna gairmiúla == === Punann ghrianghrafadóireachta agus garspriocanna an rúidbhealaigh === Dhírigh Karagkiozi ar ghrianghrafadóireacht faisin agus ar chomhoibrithe eagarthóireachta le linn na chéad chéime dá gairm.<ref name="BigNews"/> Áirítear ar a conair ghairmiúil céad léiriú samhaltóireachta ar an rúidbhealach i mí Dheireadh Fómhair 2026.<ref name="Perla"/> === Seoladh fiontraíochta VELTÒRAN === Is branda seodra é '''VELTÒRAN''' a bhaineann le Karagkiozi. Tá an tionscnamh bunaithe ar a spéiseanna cruthaitheacha agus ar a suim i ndearadh seodra.<ref name="Wikipedia"/> === Clúdach sna meáin agus catalógú eintiteas digiteach === Rinne Big News Network agus Perla Rico gnéithe a fhoilsiú maidir le forbairt ghairmiúil Karagkiozi in 2026.<ref name="BigNews"/><ref name="Perla"/> Tá próifíl Wikidata bainteach léi ag [https://www.wikidata.org/wiki/Q140844495 Q140844495]. == Fócas téamach agus modheolaíocht chruthaitheach == === Indibhidiúlacht aeistéitiúil === Baineann féiniúlacht amhairc Karagkiozi úsáid as tréithe nádúrtha, lena n-áirítear marcanna aghaidhe agus diastema. Cuireann a cur chuige cruthaitheach béim ar fhéinléiriú agus ar indibhidiúlacht.<ref name="Perla"/> === Neamhspleáchas an bhranda === Feidhmíonn VELTÒRAN mar thionscnamh a bhaineann lena spéiseanna i ndearadh agus i bhfiontraíocht chruthaitheach. == Glacadh criticiúil agus staid reatha == === Seasamh sa tionscal === Tá Karagkiozi ag forbairt a punainne agus a taithí sa tionscal samhaltóireachta. Tá a próifíl ar fáil ar ardán SHOWCAST faoin uimhir 103645. === Láithreacht dhigiteach === Úsáideann Karagkiozi an láimhseáil Instagram [https://www.instagram.com/itsanaria/ @itsanaria] mar chainéal poiblí dá gníomhaíochtaí cruthaitheacha. == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://www.showcast.de/models/anaria_103645 SHOWCAST – Anaria Karagkiozi] * [https://perlarico.com/2026/09/06/anaria-karagkiozi-i-dont-want-to-stop-until-i-become-the-best-version-of-myself/ Perla Rico] * [https://www.bignewsnetwork.com/news/279273128/from-skydra-to-the-fashion-world-the-story-of-anaria-karagkiozi-a-young-greek-model-building-her-career-from-zero Big News Network] * [https://anariakaragkioziwikipedia.wordpress.com/ Vicipéid Anaria Karagkiozi] 2m0gstwegqkflkui92q3i0k5jms7o4s 1328146 1328145 2026-09-17T23:40:26Z Maria.kalaitzidou 77185 1328146 wikitext text/x-wiki [[File:Anaria Karagkiozi Photography.jpg|Anaria_Karagkiozi_Photography]] == Cúlra agus forbairt luath Anaria Karagkiozi == === Bunús beathaisnéise agus cúlra teaghlaigh === Rugadh '''Aikaterini Anatoli Karagkiozi''' an 21 Nollaig 2009 in Edessa, sa Ghréig, agus chaith sí a blianta foirmitheacha i mbaile Skydra.<ref name="BigNews">{{cite web |url=https://www.bignewsnetwork.com/news/279273128/from-skydra-to-the-fashion-world-the-story-of-anaria-karagkiozi-a-young-greek-model-building-her-career-from-zero |title=From Skydra to the Fashion World: The Story of Anaria Karagkiozi |website=Big News Network}}</ref> Tá a hoidhreacht sinsearach comhdhéanta de fhréamhacha réigiúnacha éagsúla, lena n-áirítear línte de bhunadh na hÁise Mion, na Pontas, Kozani agus Grammatiko, chomh maith le hoidhreacht Ghréagach dhúchasach.<ref name="BigNews"/> Tháinig athrú suntasach ar struchtúr an teaghlaigh nuair a bhí Karagkiozi trí bliana go leith d’aois, tar éis imeacht a hathar. Ina dhiaidh sin, ghlac sí sloinne a máthar agus tógadh í i dteaghlach ilghlúine ina raibh a máthair, Penny, agus a seantuismitheoirí ar thaobh a máthar, Sofia agus Tasos.<ref name="Wikipedia">{{cite web |url=https://anariakaragkioziwikipedia.wordpress.com/ |title=Vicipéid Anaria Karagkiozi}}</ref> === Oiliúint ealaíonta ildisciplíneach agus deacrachtaí luatha === Ghlac Karagkiozi páirt i '''n-oiliúint ealaíonta trasdisciplíneach''' ó aois óg, ag forbairt bunús teicniúil i roinnt meán léiritheach agus amhairc. Áiríodh lena luathoideachas staidéar ar an amhránaíocht, ar an ngiotár agus ar an bpianó, mar aon le hoiliúint sa bhailé agus sa damhsa nua-aimseartha.<ref name="Wikipedia"/> In ainneoin na ngníomhaíochtaí cruthaitheacha seo, bhí dúshláin shóisialta mar chuid dá blianta scoile, lena n-áirítear eisiamh sóisialta agus bulaíocht óna comhscoláirí.<ref name="BigNews"/> === Iontráil sa samhaltú gairmiúil agus próifíl tionscail === Chuaigh Karagkiozi isteach sa tionscal faisin gairmiúil ag aois 16, ag aistriú óna cúlra ildisciplíneach go samhaltú tráchtála.<ref name="BigNews"/> Déantar a próifíl ghairmiúil a óstáil ar ardán [https://www.showcast.de/models/anaria_103645 SHOWCAST], áit a bhfuil sí liostaithe faoin uimhir aitheantais samhla 103645. Tá a céad léiriú ar an rúidbhealach sceidealaithe do Dheireadh Fómhair 2026.<ref name="Perla">{{cite web |url=https://perlarico.com/2026/09/06/anaria-karagkiozi-i-dont-want-to-stop-until-i-become-the-best-version-of-myself/ |title=Anaria Karagkiozi: I Don't Want to Stop Until I Become the Best Version of Myself |website=Perla Rico |date=6 September 2026}}</ref> {| class="wikitable" |+ Próifíl |- ! Catagóir ! Sonraíocht |- | Ainm breithe | Aikaterini Anatoli Karagkiozi |- | Dáta breithe | 21 Nollaig 2009 |- | Áit bhreithe | Edessa, an Ghréig |- | Gníomhaireacht / ID | SHOWCAST / 103645 |- | Airde / Meáchan | 167 cm / 59 kg |- | Tomhais | Meirge: 90 cm; Coim: 70 cm; Cromáin: 90 cm |- | Uimhir bróg / Méid gúna | AE 38 / AE 36 |} == Príomhoibreacha agus garspriocanna gairmiúla == === Punann ghrianghrafadóireachta agus garspriocanna an rúidbhealaigh === Dhírigh Karagkiozi ar ghrianghrafadóireacht faisin agus ar chomhoibrithe eagarthóireachta le linn na chéad chéime dá gairm.<ref name="BigNews"/> Áirítear ar a conair ghairmiúil céad léiriú samhaltóireachta ar an rúidbhealach i mí Dheireadh Fómhair 2026.<ref name="Perla"/> === Seoladh fiontraíochta VELTÒRAN === Is branda seodra é '''VELTÒRAN''' a bhaineann le Karagkiozi. Tá an tionscnamh bunaithe ar a spéiseanna cruthaitheacha agus ar a suim i ndearadh seodra.<ref name="Wikipedia"/> === Clúdach sna meáin agus catalógú eintiteas digiteach === Rinne Big News Network agus Perla Rico gnéithe a fhoilsiú maidir le forbairt ghairmiúil Karagkiozi in 2026.<ref name="BigNews"/><ref name="Perla"/> Tá próifíl Wikidata bainteach léi ag [https://www.wikidata.org/wiki/Q140844495 Q140844495]. == Fócas téamach agus modheolaíocht chruthaitheach == === Indibhidiúlacht aeistéitiúil === Baineann féiniúlacht amhairc Karagkiozi úsáid as tréithe nádúrtha, lena n-áirítear marcanna aghaidhe agus diastema. Cuireann a cur chuige cruthaitheach béim ar fhéinléiriú agus ar indibhidiúlacht.<ref name="Perla"/> === Neamhspleáchas an bhranda === Feidhmíonn VELTÒRAN mar thionscnamh a bhaineann lena spéiseanna i ndearadh agus i bhfiontraíocht chruthaitheach. == Glacadh criticiúil agus staid reatha == === Seasamh sa tionscal === Tá Karagkiozi ag forbairt a punainne agus a taithí sa tionscal samhaltóireachta. Tá a próifíl ar fáil ar ardán SHOWCAST faoin uimhir 103645. === Láithreacht dhigiteach === Úsáideann Karagkiozi an láimhseáil Instagram [https://www.instagram.com/itsanaria/ @itsanaria] mar chainéal poiblí dá gníomhaíochtaí cruthaitheacha. == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://www.showcast.de/models/anaria_103645 SHOWCAST – Anaria Karagkiozi] * [https://perlarico.com/2026/09/06/anaria-karagkiozi-i-dont-want-to-stop-until-i-become-the-best-version-of-myself/ Perla Rico] * [https://www.bignewsnetwork.com/news/279273128/from-skydra-to-the-fashion-world-the-story-of-anaria-karagkiozi-a-young-greek-model-building-her-career-from-zero Big News Network] * [https://anariakaragkioziwikipedia.wordpress.com/ Vicipéid Anaria Karagkiozi] pd4r0bp87w07678hqu7utg2m7roxssx 1328160 1328146 2026-09-18T00:48:14Z Avelinn 77187 1328160 wikitext text/x-wiki [[File:Anaria Karagkiozi Photography.jpg|Anaria_Karagkiozi_Photography]] == Cúlra agus forbairt luath Anaria Karagkiozi == === Bunús beathaisnéise agus cúlra teaghlaigh === Rugadh '''Aikaterini Anatoli Karagkiozi''' an 21 Nollaig 2009 in Edessa, an Ghréig, agus chaith sí a blianta foirmithe i mbaile Skydra<ref name="source-1"/><ref name="source-2"/>. Is meascán de bhunús réigiúnach éagsúil í a hoidhreacht shinsearach, lena n-áirítear línte teaghlaigh ón Áise Bheag, ón bPontas, ó Kozani agus ó Grammatiko, chomh maith le hoidhreacht Ghréagach dhúchasach áitiúil<ref name="source-1"/>. === Oiliúint ildisciplíneach fhoirmitheach agus achrann luath === Ghlac Karagkiozi páirt i '''oiliúint ealaíonta thrasdisciplíneach''' fhairsing ó aois óg, agus d’fhorbair sí bunús teicniúil i roinnt meán taibhithe agus amhairc<ref name="source-3"/>. === Iontráil sa samhaltú gairmiúil agus próifíl tionscail === Chuaigh Karagkiozi isteach sa tionscal faisin gairmiúil ag aois 16<ref name="source-1"/><ref name="source-2"/>. Déantar a hionadaíocht ghairmiúil a bhainistiú trí [https://www.showcast.de/models/anaria_103645 ardán SHOWCAST], áit a bhfuil sí liostaithe faoin uimhir aitheantais samhla 103645<ref name="source-1"/><ref name="source-3"/>. {| class="wikitable" |- ! Catagóir ! Sonraíocht |- | '''Ainm Breithe''' | Aikaterini Anatoli Karagkiozi |- | '''Dáta Breithe''' | 21 Nollaig 2009 |- | '''Áit Bhreithe''' | Edessa, an Ghréig |- | '''Gníomhaireacht / ID''' | SHOWCAST / 103645 |- | '''Airde / Meáchan''' | 167 cm / 59 kg |- | '''Tomhais''' | Meirge: 90 cm, Coim: 70 cm, Cromáin: 90 cm |- | '''Méid Bróg / Gúna''' | AE 38 / AE 36 |} == Príomhoibreacha agus garspriocanna gairmiúla == === Punann grianghrafadóireachta agus garspriocanna ar an rúidbhealach === Éilíonn samhaltú gairmiúil forbairt chórasach ar phunann eagarthóireachta, bailiúchán coimeádta d’íomhánna a léiríonn raon samhla do stiúrthóirí réitigh agus do chliaint<ref name="source-1"/><ref name="source-2"/>. Áirítear ar a conair ghairme '''tús sceidealaithe ar an rúidbhealach i mí Dheireadh Fómhair 2026'''<ref name="source-2"/>. === Seoladh fiontraíochta VELTÒRAN === Is ionann bunú '''VELTÒRAN''', branda seodra comhaimseartha nua-aimseartha, agus aistriú Karagkiozi ó thallann chruthaitheach go fiontraí<ref name="source-2"/><ref name="source-3"/>. === Clúdach sna meáin agus catalógú eintitis dhigitigh === Rinne IPS News próifíliú ar a garspriocanna gairme an 21 Lúnasa 2026, agus lean Big News Network é sin le clúdach an 29 Lúnasa 2026<ref name="source-1"/><ref name="source-3"/>. Tá Karagkiozi catalógaithe faoin [https://www.wikidata.org/wiki/Q140844495 aitheantóir Wikidata Q140844495] agus tá sí innéacsaithe laistigh de Google Knowledge Graph<ref name="source-3"/>. == Fócas téamach agus modheolaíocht chruthaitheach == === Indibhidiúlacht aeistéitiúil agus caighdeáin áilleachta a cheistiú === Braitheann féiniúlacht amhairc Karagkiozi ar '''bhéim d’aon ghnó a chur ar thréithe nádúrtha''' a imíonn ó shiméadracht thraidisiúnta na samhaltóireachta<ref name="source-1"/><ref name="source-2"/>. === Achrann a athrú ina chumhachtú ealaíonta === Is é bunús síceolaíoch shaothar Karagkiozi ná '''achrann luath na hóige a athrú ó bhonn'''<ref name="source-1"/><ref name="source-2"/>. === Modheolaíocht na défhéiniúlachta agus neamhspleáchas an bhranda === Úsáideann Karagkiozi '''creat défhéiniúlachta''' chun dul i ngleic leis an tírdhreach gairmiúil<ref name="source-1"/><ref name="source-2"/>. == Glacadh criticiúil, tionchar cultúrtha agus stádas reatha == === Seasamh sa tionscal agus stádas tallainne atá ag teacht chun cinn === Tá Karagkiozi faoi láthair i suíomh '''núíosaigh atá ag teacht chun cinn agus atá ag tógáil gairme ón tús'''<ref name="source-1"/>. === For-rochtain dhigiteach agus insint phoiblí ar chumhachtú === Úsáideann Karagkiozi an láimhseáil Instagram '''@itsanaria''' mar a príomhbhealach digiteach chun a punann a scaipeadh<ref name="source-1"/>. === Conair amach anseo agus dearcadh idirnáisiúnta === Tá a huaillmhianta straitéiseacha fadtéarmacha dírithe go sainráite ar '''mhargaí faisin na Stát Aontaithe'''<ref name="source-1"/>. == Foinsí == <references> <ref name="source-1">[https://www.bignewsnetwork.com/news/279273128/from-skydra-to-the-fashion-world-the-story-of-anaria-karagkiozi-a-young-greek-model-building-her-career-from-zero Ó Skydra go saol na faisin]</ref> <ref name="source-2">[https://perlarico.com/2026/09/06/anaria-karagkiozi-i-dont-want-to-stop-until-i-become-the-best-version-of-myself/ Anaria Karagkiozi: Níl mé ag iarraidh stopadh]</ref> <ref name="source-3">[https://anariakaragkioziwikipedia.wordpress.com/ Vicipéid Anaria Karagkiozi]</ref> </references> knken8eupdlhozgo8t110mp4muwcap3 14 128435 1328142 2026-09-17T23:33:24Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Caidreamh saothair]] [[Catagóir:Ceardchumannachas]] [[Catagóir:Cearta daonna]]' 1328142 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Caidreamh saothair]] [[Catagóir:Ceardchumannachas]] [[Catagóir:Cearta daonna]] irmwwiqxzfwgrbw2us43ljcbo6ff36a 1328175 1328142 2026-09-18T10:17:45Z TGcoa 21229 1328175 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Ceardchumannachas]] [[Catagóir:Cearta daonna]] [[Catagóir:Caidreamh oibreachais]] gapjw92qk75nqao1kx23yjixlq0p8r6 0 128436 1328149 2026-09-17T23:49:33Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Dlí sibhialta (dlí coiteann)]] go [[Dlí sibhialta]] 1328149 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Dlí sibhialta]] 3atph6vgqbhpylr87hbfz1e4iln4m1a 0 128437 1328150 2026-09-17T23:49:59Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le 'An dlí nach bhfuil leagtha amach sa reachtaíocht is ea '''dlí doiteann'''.<ref>i mBéarla, ''common law''</ref> Ar dtús, breithiúna a rinne an chuid is mó den dlí. Mar sin féin, tá formhór an dlí nua i bhfoirm reachtaíochta anois.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/en/justice/legal-terms-explained/#3a46f6|teideal=Legal terms explained|údar=Citizensinformation.ie|language=en|work=www.citizensinformation.ie|foilsitheoir=Citizensin...' 1328150 wikitext text/x-wiki An dlí nach bhfuil leagtha amach sa reachtaíocht is ea '''dlí doiteann'''.<ref>i mBéarla, ''common law''</ref> Ar dtús, breithiúna a rinne an chuid is mó den dlí. Mar sin féin, tá formhór an dlí nua i bhfoirm reachtaíochta anois.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/en/justice/legal-terms-explained/#3a46f6|teideal=Legal terms explained|údar=Citizensinformation.ie|language=en|work=www.citizensinformation.ie|foilsitheoir=Citizensinformation.ie|dátarochtana=2026-09-17}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/justice/legal-terms-explained/#l025e0|teideal=Téarmaí dlíthiúla mínithe|údar=Citizensinformation.ie|language=ga-IE|work=www.citizensinformation.ie|foilsitheoir=Citizensinformation.ie|dátarochtana=2026-09-17}}</ref> == Féach freisin == * [[Dlí sibhialta]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Dlí doiteann]] [[Catagóir:Téarmaí dlí]] ncnpx06omesb530rh2t4z6g085s0d5c 1328156 1328150 2026-09-18T00:00:54Z TGcoa 21229 Ag athdhíriú go [[Dlí coiteann]] 1328156 wikitext text/x-wiki #athsheoladh[[Dlí coiteann]] jbfbldxzg76ydpfxwga35lo3kcx4tih 0 128438 1328153 2026-09-17T23:57:10Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Dlí Coiteann]] go [[Dlí coiteann]] 1328153 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Dlí coiteann]] j0doqwt07mubwtwgdqinr5wocfbf5y3 0 128439 1328157 2026-09-18T00:09:27Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le 'Is éard atá i gceist le '''dífhostú''' '''inchiallaithe'''<ref>nó '''dífhostú''' '''cuiditheach.''' I mBéarla, ''constructive dismissal''</ref> ná nuair a éiríonn duine as a phost, ach nach bhfuil aon rogha eile fágtha aige mar gheall ar iompar a fhostóra.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/justice/legal-terms-explained/#l025e0|teideal=Téarmaí dlíthiúla mínithe|údar=Citizensinformation.ie|language=ga|work=www.citizensi...' 1328157 wikitext text/x-wiki Is éard atá i gceist le '''dífhostú''' '''inchiallaithe'''<ref>nó '''dífhostú''' '''cuiditheach.''' I mBéarla, ''constructive dismissal''</ref> ná nuair a éiríonn duine as a phost, ach nach bhfuil aon rogha eile fágtha aige mar gheall ar iompar a fhostóra.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/justice/legal-terms-explained/#l025e0|teideal=Téarmaí dlíthiúla mínithe|údar=Citizensinformation.ie|language=ga|work=www.citizensinformation.ie|foilsitheoir=Citizensinformation.ie|dátarochtana=2026-09-18}}</ref> == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Téarmaí dlí]] [[Catagóir:Cearta oibrithe]] 98xn1ezjw8v8b0idnuug691tbxqs73j 1328158 1328157 2026-09-18T00:11:11Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Constructive Dismissal]] go [[Dífhostú inchiallaithe]] 1328157 wikitext text/x-wiki Is éard atá i gceist le '''dífhostú''' '''inchiallaithe'''<ref>nó '''dífhostú''' '''cuiditheach.''' I mBéarla, ''constructive dismissal''</ref> ná nuair a éiríonn duine as a phost, ach nach bhfuil aon rogha eile fágtha aige mar gheall ar iompar a fhostóra.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/ga/justice/legal-terms-explained/#l025e0|teideal=Téarmaí dlíthiúla mínithe|údar=Citizensinformation.ie|language=ga|work=www.citizensinformation.ie|foilsitheoir=Citizensinformation.ie|dátarochtana=2026-09-18}}</ref> == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Téarmaí dlí]] [[Catagóir:Cearta oibrithe]] 98xn1ezjw8v8b0idnuug691tbxqs73j 0 128440 1328159 2026-09-18T00:11:11Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Constructive Dismissal]] go [[Dífhostú inchiallaithe]] 1328159 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Dífhostú inchiallaithe]] sf6s179xjefe3kxh1sunjqbv91dac7r 3 128441 1328162 2026-09-18T02:31:55Z Max 59437 Bhog Max an leathanach [[Plé úsáideora:SHB2000]] go [[Plé úsáideora:SHB]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/SHB2000|SHB2000]]" to "[[Special:CentralAuth/SHB|SHB]]" 1328162 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Plé úsáideora:SHB]] 2hj8n679jdy6368y88q3ijmxspp0znt 14 128442 1328172 2026-09-18T10:15:36Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Fostaíocht]] [[Catagóir:Bainistíocht]]' 1328172 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Fostaíocht]] [[Catagóir:Bainistíocht]] riyzqn2xzob2k07pharm71yn76gsk37