Vicipéid
gawiki
https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach
MediaWiki 1.47.0-wmf.21
first-letter
Meán
Speisialta
Plé
Úsáideoir
Plé úsáideora
Vicipéid
Plé Vicipéide
Íomhá
Plé íomhá
MediaWiki
Plé MediaWiki
Teimpléad
Plé teimpléid
Cabhair
Plé cabhrach
Catagóir
Plé catagóire
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
30 Meán Fómhair
0
6269
1328943
1281648
2026-09-30T09:07:50Z
Conradder
34685
/* Tarluithe eile */
1328943
wikitext
text/x-wiki
{{Meán Fómhair}}
Is é an '''30 Meán Fómhair''' an 273ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 274ú lá i mbliain bhisigh. Tá 92 lá fágtha sa bhliain.
== Féilte ==
* [[An Bhotsuáin]] - ''Lá na Saoirse''
== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1207]] — [[Rumi]], file Peirseach (b. [[1273]])
* [[1215]] — [[Cúbla Cán]], bunaitheoir agus Impire Ríshliocht Yuan (b. [[1294]])
* [[1452]] — [[Girolamo Savonarola]], bráthair Doiminiceach Iodálach (b. [[1498]])
* [[1866]] — [[Marie Allo]], file Francach (b. [[1948]])
* [[1870]] — [[Jean Baptiste Perrin]], fisiceoir Francach (b. [[1942]])
* [[1882]] — [[Hans Geiger]], fisiceoir Gearmánach (b. [[1945]])
* [[1887]] — [[Lil Dagover]], ban-aisteoir Gearmánach (b. [[1980]])
* [[1893]] — [[Seán Mac Eoin]], polaiteoir agus saighdiúir Éireannach (b. [[1893]])
* [[1894]] — [[Hugh Colohan]], polaiteoir Éireannach (b. [[1894]])
* [[1894]] — [[Michael Tierney]], polaiteoir agus scoláire Éireannach (b. [[1975]])
* [[1905]] — [[Nevill Francis Mott]], fisiceoir Sasanach (b. [[1996]])
* [[1921]] — [[Deborah Kerr]], ban-aisteoir Albanach (b. [[2007]])
* [[1924]] — [[Truman Capote]], scríbhneoir Meiriceánach (b.[[1984]])
* [[1928]] — [[Elie Wiesel]], scríbhneoir, ollamh, gníomhaí ar son cearta an duine (b. [[2016]])
* [[1935]] — [[Ehud Olmert]], príomh-aire na hIosraela
* [[1935]] — [[Johnny Mathis]], amhránaí Meiriceánach
* [[1944]] — [[Jimmy Johnstone]], imreoir sacair Albanach (b.[[2006]])
* [[1949]] — [[Charles McCreevy|Cathal Mac Riabhaigh]], polaiteoir Éireannach
* [[1951]] — [[Barry Marshall]], micribhitheolaí Astrálach
* [[1954]] — [[Eunan O'Halpin]], staraí Éireannach
* [[1960]] — [[Blanche Lincoln]], polaiteoir Meiriceánach
* [[1961]] — [[Jordie Albiston]], file Astrálach (b. [[2022]])
* [[1962]] — [[Frank Rijkaard]], imreoir sacair Ollannach
* [[1964]] — [[Monica Bellucci]], aisteoir Iodálach
* [[1972]] — [[Catherine Martin]], polaiteoir Éireannach
* [[1975]] — [[Marion Cotillard]], ban-aisteoir Francach
* [[1979]] — [[Andy van der Meyde]], imreoir sacair Ísiltíreach
* [[1980]] — [[Christian Cantwell]], caiteoir meáchain Meiriceánach
* [[1980]] — [[Martina Hingis]], imreoir leadóige Eilvéiseach
* [[1981]] — [[Cecelia Ahern]], úrscéalaí Éireannach
* [[1982]] — [[David McGurk]], imreoir sacair agus bainisteoir Sasanach
* [[1982]] — [[Lacey Chabert]], ban-aisteoir agus guthaisteoir Meiriceánach
* [[1992]] — [[Marco Cecchinato]], imreoir leadóige Iodálach
* [[1997]] — [[Max Verstappen]], tiománaí Ísiltíreach de chuid Fhoirmle a hAon
== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1913]] — [[Rudolf Diesel]], aireagóir agus innealtóir meicniúil Gearmánach (r. [[1858]])
* [[1943]] — [[Franz Oppenheimer]], socheolaí Gearmánach (r.[[1864]])
* [[1955]] — [[James Dean]], aisteoir Meiriceánach (r.[[1931]])
* [[1985]] — [[Charles Francis Richter]], seismeolaí Meiriceánach (r. [[1900]])
* [[1985]] — [[Paul Berlenbach]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1901]])
* [[1985]] — [[Simone Signoret]], ban-aisteoir Francach (r. [[1921]])
* [[1994]] — [[André Michel Lwoff]], micribhitheolaí Francach (r. [[1902]])
* [[2000]] — [[Joe Sheridan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1914]])
* [[2014]] — [[Martin Lewis Perl]], eolaí Meiriceánach (r. [[1927]])
* [[2023]] — [[Liam Prút]], scríbhneoir Éireannach (r. [[1940]])
* [[2024]] — [[Ken Page]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1954]])
== Tarluithe eile ==
* [[1061]] - Toghadh [[Pápa Alastar II]] i ndiaidh do [[Pápa Nioclás II|Nioclás II]] bás a fháil dhá mhí roimhe sin
* [[1399]] - Forógraíodh [[Anraí IV Shasana|Anraí IV]] Rí Shasana
* [[1520]] - D'éirigh [[Suleiman Ollásach]] ina Shabhdán [[An Impireacht Otamánach|na hImpireachta Otamánaí]]
* [[1888]] - Mharaigh [[Seáinín an Sracaire]] a thríú agus a cheathrú híospartaigh, Elizabeth Stride agus Catherine Eddowes.
* [[1935]] - Tiomnaíodh [[Damba Hoover]]
* [[1938]] - Síníodh [[Comhaontú München]] a thug cead [[An Ghearmáin Naitsíoch|don Ghearmáin Naitsíoch]] cuid den [[an tSeicslóvaic|tSeicslóvaic]] a ionghabh
* [[1947]] - Chuaigh [[an Phacastáin]] sna [[Náisiúin Aontaithe]]
* [[1955]] - Maraíodh an t-aisteoir [[James Dean]] i dtimpiste bhóthair
* [[1960]] - Cuireadh ''[[The Flintstones]]'' i láthair den chéad uair
* [[1966]] - D'fhógair ''Bechuanaland'' a neamhspleáchas agus thug sí [[An Bhotsuáin|Poblacht na Botsuáine]] uirthi.
* [[1968]] - Taispeánadh [[Boeing]] 747 don phobail den chéad uair
* [[1980]] - Foilsíodh sonraíochtaí [[Ethernet|Éitirlín]]
* [[1982]] - Taispeánadh an chéad chlár "''[[Cheers]]''" ar [[National Broadcasting Company|NBC]]
* [[1993]] - Maraíodh os cionn 10,000 duine de bharr crith talún i ndeisceart [[An India|na hIndia]]
<!-- idirvicí -->
[[Catagóir:Dátaí|0930]]
[[Catagóir:Míonna|Meán Fómhair, 30]]
e9ura8ycj2y9psdbteu6mk303yjkpnl
Dúblóga Uamacha
0
67241
1328905
1321678
2026-09-29T13:34:43Z
~2026-52501-53
77528
/* Samplaí i nGaeilge na hAlban */
1328905
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Reduplication.png|mion|dúblóga uamacha timpeall an domhain<ref>{{Luaigh foilseachán|title=World atlas of language structures|url=https://www.worldcat.org/oclc/252699579|publisher=Oxford University Press|date=2005|location=Oxford|oclc=252699579|coauthors=|author=M. Haspelmath, M. S. Dryer, D. Gil, B. Comrie|journal=|volume=|issue=}}</ref> ]]
Is éard atá i gceist le '''dúblóga uamacha''' (''comhaonaid'', ''dúblóga'', ''nathanna macallacha'' nó ''focail eamhnaithe'' uaireanta) ann ná nathanna beaga a bhfuil dhá fhocal iontu agus a bhfuil rím eatarthu de ghnáth. Is féidir an [[focal]] céanna a athrá nó athrú beag a bheith i gceist, ar nós ''rírá'' agus ''ruaille buaille''.
Tá an tógáil sách coitianta sa [[An Ghaeilge|Ghaeilge]], ''rí rá'' mar shampla.
Feictear samplaí amhail ''helter skelter'' sa Bhéarla, áit a dtugtar ''reduplicated words'', ''reduplicatives'', ''rhyme motivated compounds'', ''echo words'' nó ''flip-flop words'' orthu.
Tá cineál eile dúblóige ann freisin, leithéidí ''gan stop gan stad'', ''beo bocht'', ''briste brúite''.
==Samplaí sa Ghaeilge==
{| class="wikitable sortable"
|-
! Sampla !! Míniú !! Foinse
|-
| beag beagadán || duine beag ||
|-
| (seolta) bocóideacha bacóideacha
bucóideacha
bacóideacha (leagan malartach, ní in Ó Dónaill ach scéal i gCnuasach Bhéaloideas Éireann)
| bellying sails. ('chequered' dar le roinnt foinsí) || Ó Dónaill
|-
| bog bogadán || duine bog ||
|-
|bois bais
|'...agus easgainí móra na fairrge thoir agus na fairrge thiar a' teacht ar bhois bais a mhaide-rámha...'
|
|-
|briolla bhrealla/brille bhreaille
|seafóid chainte
|
|-
|briste brúite
|worn out
|
|-
|bulcánta balcánta
|sturdy and strong
|FGB
|-
|cling-cleaing
|clang
|FGB
|-
|ciolar chiot (a dhéanamh de rud)
|rud a bhriseadh ina phíosaí beaga, bia míoltóg a dhéanamh de dhuine
|
|-
|clic cleaic
|click-clack/Clack-clack, trup-trap
|FGB
|-
|cliotar cleatar
|racket, din
|FGB
|-
|clipthe cráite
|tormented
|
|-
|clú agus cáil
|fame
|
|-
|cniogaide cnagaide
|tap-tap (foilsíodh rainn i bhfoirm leabhair ag [[Nicholas Williams]] faoin teideal seo https://www.cic.ie/books/published-books/cniogaide-cnagaide-leabhair-cloite {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161207124620/http://www.cic.ie/books/published-books/cniogaide-cnagaide-leabhair-cloite |date=2016-12-07 }})
|
|-
|cogar mogar
|hugger mugger (i.e. jumble, confusion; jumbled, confused)
|
|-
|cosair-easair
|litter, mess
|
|-
|croí cráite
|broken heart, broken-hearted
|
|-
|dáiríre píre
|
|
|-
|de dhoirte dhairte (leagan malartach: de dhorta dharta)
|dartingly, suddenly.
|Tá ''de dhorta dharta'' ar leathanach 226 de [[Deoraithe]] le [[Dónall Mac Amhlaigh]]. Rinne sé de dhurta dharta é, is é sin le rá go ndearna sé go tobann é gan smaoineamh roimh ré.
|-
|dic-dic
|Abhacantalóp atá dúchasach don [[Afraic]] is ea an dic-dic
|
|-
|diúra deabhra (nó dúra dara)
|Bheith i do dhiúra dheabhra, to be in a state of utter confusion, to be left speechless.
|FGB
|-
|thit an drioll ar an dreall aige (Tá "thit an trioll ar an treall" ann fosta.)
|he was flabbergasted; he lost courage
| http://focailfholaithe.fng.ie/content/dr%C3%BAill{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|dubhdóite
|sick and tired
|
|-
|dúr dúramán
|duine dúr
|
|-
|duth is dath
|'Bhí sé cinnte orm duth is dath í a choinneáil uaim.'
|Deoraíocht, [[Pádraic Ó Conaire]], lch 44.
|-
|gan dubh gan dath
|without a trace
|FGB
|-
|dúrtam dártam
|suainseán, cúlchaint, gearrchaint, mionchaint.
|
|-
|dúirse-dáirse
|ráfla, on the grape-vine. Leagan eile is ea "[[Dubhairt sé Dabhairt sé]]" an leagan Gaeilge a cuireadh ar theideal dhráma [[Lady Gregory]] a d'aistrigh [[An Seabhac]] Foilsíodh é ar an [[An Claidheamh Soluis]] ar an [[29 Iúil]], [[1911]] Suainseán, cúlchaint, gearrchaint, mionchaint.
|FGB
|-
|éasca péasca
|easy-peasy
|
|-
|faoiste fáiste (a dhéanamh de rud)
|to pooh-pooh sth.; a bheag de dhéanamh de rud
| Leagan malartach is ea ''fuisteo faisteo'' FGB
|-
|figear feaigear
|An rud sin eile, ''thingamy'' ''cá hainm seo atá air''
|FGB
|-
|fíge fí
|a trifling thing
|
|-
|filimín fálaimín
|Humpty-dumpty.
|FGB
|-
|fionna feanna
|jot, nothing. "Níor fágadh fionna feanna ann" - nothing was left there; "ní fiú fionna feanna é" - it is worth nothing.
|
|-
|fite fuaite (le)
|intertwined (with) (i.e. intricately associated with)
|FGB
|-
|flup flap
|flop (aimnfhocal)
|focloir.ie
|-
|ag teacht go folcanta falcanta (leagan malartach folcánta falcánta)
|ag teacht go neartmhar láidir
|FGB
|-
|frois frais (a dhéanamh de rud)
|praiseach a dhéanamh de rud
|
|-
|Fruch frach
|An míniú a thugann FGB ná: bustle, hurry, excitement.
|FGB
|-
|frumsó framsó nó Fromsó Framsó (focail ráiméise)
|Fromsó Framsó
Bean a dhamhsódh,
A dhéanfadh greann,
A d’ólfadh leann,
A bheadh in am
Anseo ar maidin! Ó ''An Sagart''
Le [[Pádraig Mac Piarais]] 'Spraoi (ag tórramh)' a thugtar air in [[''Foirisiún Focal as Gaillimh'']].
|
|-
|frum fram
|
|Fan Inti, [[Domhnall Mac an tSíthigh]], lch 97.
|-
|"Fú Fá Féasóg"
|fee fo fum
|Sgéalta na bhFianna. Micilín Mac Donnachadha. Cárna.
|-
|fuirseadh fairseadh (a dhéanamh de rud)
|praiseach a dheanamh de rud
|
|-
|fud fad
|
|
|-
|fudar fadar
|praiseach; "fudar a dhéanamh de rud" - praiseach a dhéanamh de rud; Tá rudaí ar fudar fadar - things are in a state of confusion
|
|-
|fuile faile
|confusion, commotion, fuss, hubbub. Leagan malartach: fuithilí faithilí
|-
|fuithilí faithilí: f.4. (Fuithile faithile 500 Mallacht Ort)
|duine gan chrích, rud, obair, cainnte etc. gan éifeacht. Níl it fhalla ach fuithilí faithilí oibre. Cá bhfuil an leithead ná an fhuaimeantamhlacht? anuas leis ar an gcéad ghála: obair neamhcheárdamhail: abláil. Fuithilí faithilí ná deárna faic riamh i gceart: útamálaidhe gur cuma leis.
|Seán a' Chóta
|-
|fuimine farc a ghabháil ar dhuine
|léasadh a thabhairt do dhuine
|
|-
|furtla fartla
|fuadar, tranglam
|
|-
|futa fata/fut fat
|gáróid, clismirt, cabaireacht áthais
|
|-
|géaraide goinide
|a leech
|
|-
|giob geab/giub geab
|pecking, mionchaint
|
|-
|ní raibh gíog ná míog as (leagan malartach 'gíocs ná míocs')
|Ní raibh focal le clos uaidh
|
|-
|gírle guairle
|hurly-burly (leagan malartach - gírle má guairle) ''Gírle-ma-guairle'', 'an dusta a thagas nuair a bheitheá ag tolladh leis an tarachair, nó an trathair' dar leis [[An Béal Beo]].
|
|-
|gliog gleaig
|click-clack, chatter. (Cnósach Focal ó Bhaile Bhúirne) ''glig gleaig'' caint gan chiall gan éifeacht
|FGB
|-
|gogaille gó (a dhéanamh de dhuine)
|to send someone on a fool's errand
|
|-
|Gugalaí gug
|leabhar foilsithe ag [[Futa Fata]].
|
|-
|bheith i do hoibín host ag duine
|to be a burden-bearer, a drudge for someone
|
|-
|hip hap/hip hop (agus uaidh sin an téarma ''Hip hapairí'')
|hip hop
|tearma.ie, focloir.ie https://anpáipéar.ie/2025/08/kneecap-ag-an-bpicnic-leictreach-ni-mhuchfar-na-micreafoin-melvin-benn/
|-
|holam halam/hulam holam/hulm halm
|commotion, uproar; confusion. (leagan malartach: hólam tró)
|
|-
|húirte háirte (Leagan malartach ''hurta harta''
|hubbub
|FGB
|-
|hula hairc
|(call to dogs) hark (away)!
|
|-
|Hula hul
|liú fiaigh Ciarraíoch - le feiceáil mar theideal ar leabhar le [[Seán Mac Mathúna]].
|
|-
|hulach halach
|commotion, uproar; noise of chase.
|
|-
|hulúiste huláiste
|yo-heave-ho!
|
|-
|hurla burla
|hurly-burly
|
|-
|-
|Húrla hárla
|Focail ráiméise atá le fáil i rann beag 'Húrla hárla Tuirne is carda..''
|Lch 247 The Book of Aran
|-
|hurla harla
|'tharla an hurla harla' halloo
| Lch 95 Duinnín Bleachtaire
|-
|Ní raibh húm ná hám as
|There was not a sound or a move out of him
|
|-
|hurdaí-gurdaí
|hurdy-gurdy
|
|-
|hurlama giúrlama
|commotion, uproar
|
|-
|huth ná hath
|int. Huh! Ní dúirt sé huth ná hath leis, he said nothing, was non-committal, about it.
|FGB
|- (hú ná há - uaireanta)
|(teanga) liom leat
|double-talk, double-dealer
|Ó Dónaill
|-
|liútar éatar
|raic agus rírá
|
|-
|lí-lé
|níl lí-lé déanta iniubh agum = níl aon ábhar gnótha déanta inniubh agum, níl lí-lé acu = táid dealamh, beó bocht
|Cnósach Focal ó Bhaile Bhúirne
|-
|longar langar
|disorder, confusion
|
|-
|luchartha lochartha
|decrepit
|
|-
|thit an lug ar an lag aige
|he was flabbergasted, chaill sé misneach
|
|-
|lúrapóg lárapóg
|ainm ar chluiche do pháistí ar buille faoi thuairim (FGB); nonsense phrase signifying the galloping of a horse (Dinneen).
|FGB, Dinneen
|-
|luthairt lathairt
|raidhse, mórán
|
|-
|lumpar agus lampar
|bailúchán seanrudaí; "idir lumpar agus lampar": everything included (fosta: "cruifleog")
|
|-
|míle murdal! (nó Míle murdar!)
|horror of horrors!
|
|-
|idir mhioth agus mhaith
|idir mhaith agus olc, de gach sórt
|
|-
|meascán mearaí
|
|
|-
|mugadh magadh
|humbug, farce
| (leagan malartach ''munga manga'' = mugadh magadh)
|-
|muranáin maranáin
|little creatures of the sea.
|FGB
|-
|múta máta
|duine gan mhaith, bodach (FGB); one who can do nothing properly (Dinneen)
|FGB, Dinneen
|-
|neam neam
|s. (Child's talk) Sweet, titbit.
|
|-
|niúdar neádar
|1.trifling, indecisive, insipid talk; namby pamby. 2. Hesitant person; dead-and-alive person
|
|-
|núscar náscar
|1. insipiant talk 2. hesitant person, duine lag
|
|-
|gheall sé na hoirc is na hairc dom
|gheall sé gealach is grian dom
|
|-
|ping pang
|an cluiche leadóige boird - bunaithe ar an mBéarla
|
|-
|plinc pleainc
|De thuairt, ceann ar aghaidh, (adv.); "dúirt sé plinc pleainc é" - dúirt sé glan amach é
|[[Liosta Focal as Ros Muc]]
|-
|plob plab
|1. bubbling, gurgling sound. 2. blubbering, incoherent speech
|
|-
|prup-prab
|'prup-prab na tine aitinn'
|lch 32 Conaire Mór, Seacht nDoras na Cinniúna, [[Diarmuid Johnson]], [[Leabhar Breac]].
|-
|rírá
|hubbub, uproar
|
|-
|de rite reaite
|faoi luas
|FGB
|-
|ruaille buaille/rúille búille
|commotion, tumult, confusion
|
|-
|rup rap
|buinneach agus caitheamh amach
|
|-
|rúp ráp
|confusion, din
|
|-
|sciobtha scuabtha
|spick and span
|
|-
|sciob sceab
|scrimisc, brútam
|
|-
|sciot sceat/sciot scot (a dhéanamh de rud)
|to mess up sth.; to cut up something so as only to leave the worst parts
|
|-
|seobob, siobab
|m., haste, hurry, confusion, fluster; diarrhoea. cf hubub an dhob.
|Dinneen
|-
|(tá an bord seo) siugaí siú
|this table is falling apart, unsteady, wobbling
|
|-
|-
|siod sead
|chit-chat
|FGB
|-
|siún sincín
|confused person, exhausted person
|
|-
|sifil seaifil
|'...ag síor-rith chuig dochtúirí faoi chuile shifil sheaifil. 'Chuile frois frais!'
|''Dialann Mo Mháthar'' [[Pádhraic Breathnach]].
|-
|sithe seatha
|suainseán, cúlchaint, gearrchaint, mionchaint.
|FGB
|-
|slis sleais
|
|Ealaín an Aistriúcháin 4: The Jabberwocky. Comhar 72 (5), 22. [[Antain Mac Lochlainn]].
|-
|slubar slabar
|muck, mush
|
|-
|Smid ná smeaid
|focal ar bith, níor labhair sé smid ná smeaid
(''smid ná smead'' uaireanta https://www.corpas.ie/ga/cng/?q=smid%20n%C3%A1%20smead)
|[[Foirisiún Focal as Gaillimh]]
|-
|slupar slapar / sluparnach is slaparnach
|an fhuaim a dhéanann uisce atá ag lapadaíl
|
|-
|smuchar smachar
|'smuchar smachar na gcapall'
|lch 82 Conaire Mór, Seacht nDoras na Cinniúna, [[Diarmuid Johnson]], [[Leabhar Breac]].
|-
|snasta blasta
|branda seacláide
|
|-
|sniog sneag
|Lagiarracht ar bhó a chrú. 'Ní raibh sé ach ag sniog sneag leis'. 'D'iarras air dhá bhuicéad a líonadh dom ach ní bhíonn sé siúd ach ag sniog sneag leis'
|
|-
|sníomhaí snámhaí
|feithid (''spinner'' FGB)
|FGB, agus [[Rí na gCearrbhach]] le [[Seán Ó Dúrois]], agus sa ghearrscéal seo http://www.feasta.ie/2014/meanf/alt4.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107130843/http://www.feasta.ie/2014/meanf/alt4.html |date=2017-11-07 }}
|-
|spior spear (a dhéanamh de rud)
|a bheag a dhéanamh de rud
|
|-
|sancam soncam
| Mias glasraí meascaithe
| FGB
|-
|sputar spatar
|
|Lch 440 [[Cluiche na Corónach]].
|-
|subhach sách/súch sách
|
|Conaire Mór le Diarmuid Johnson
|-
|súm sám
|duine leamh, díbheo, spadaire, duine fuarspreosach, duine spadánta.
|-
|súgach sáthach
|Do dhóthain mhór olta agat.
|-
|tamhach táisc
|commotion, uproar
|
|-
|tiuf-teaf
|Chiffchaff (cineál éin)
|FGB
|-
|tic teaic
|tick-tack, tick-tock; "Cluineann sí tic teaic an chloig."
|FGB agus lch 71, [[Máire Dinny Wren]], Go mbeinnse choíche saor, cnuasach gearrscéalta
|-
|toiriall tairiall
|stiall craicinn ó chorpán, (a ndeirtí go raibh draíocht ag roinnt leis)
|
|-
|(Go) torpach tiarpach
|all puffed up, full of pomposity.
|FGB
|-
|treillisg bhreillisg
|melee
|
|-
|triopall treapall
|trailing thing; disorder; confusion "Ná fág gach uile rud ina thriopall treapall" - Ná fág gach rud ina phraiseach.
|
|-
|tromach tramach
|pell-mell, topsy-turvy
|
|-
|bhí *trup trap* acu ar fud an tí
|bhíodar ag siúl go torannach ar fud an tí.
|
|-
|tuf taf
|rancid; "Tá an sneachta alright ach is fearr liom tuf-taf é ná ina phlub-phlab"
|gearrscéal ''Leaca an Tí Mhóir'' le [[Seán Mac Mathúna]]
|-
|tuirseach traochta
|exhausted
|
|-
|trut trat
|sound of tramping feet, noise, din.
|FGB
|}
*
==Abairtí agus eile==
GoIna measc seo tá abairtíní beaga agus nathanna a leanann an sainmhíniú thuas nó a thagann leis de bharr litrithe.
* fudar fadar, mix up, mess FGB
* gíog (Sa nath) gíog guag a dhéanamh de dhuine, to confound s.o. utterly. FGB
* Nath, Níl ciú ná ceá aige, he is quite illiterate. FGB
* Niúidí-neáidí EID, boigeartán, Síle.
* 'siúd isteach an to-tó' Tomhas de chuid Anna Nic an Luain, focal folaithe raiméise ar luchóg.
* gib-gab, dil.ie/25821 (A.S. origin acc. to Meyer, Wortk. 78 . Cf. Scottish and N. Engl. `giff-gaff'; native formation acc. to Kelly, Celtica xxv 98 ) onomatop. unintelligible gabbling, jargon : gib-gab (gipa-gapa, giba-gapa v.ll.) na gcennaighi, Anecd. ii 72.9 . Cf. gic-goc and see Dinneen s.vv. giob, geab.
* gan frapa gan taca
* steig meig a dhéanamh de dhuine - cloigeann duine a scoilteadh focloir.ie
* Gíoc bíoc! - Peep-bo! FGB
* fuip faip - tagairt do (fhuaim?) ráipéar, An Litir, Liam Mac Cóil.
* ar bhois agus ar bhais an mhaide rámha
* bhain sé sliseóg dhe thaobh dúrach agus sliseóg de thaobh darach
* Ba mhó a shola ná a dhola, he gained more than he lost. FGB
* siúlach scéalach
* ''Patairín agus Patarún'' – leabhar le h[[Ailbhe Ó Monacháin]]
* Gan “thú" gan “thá” as (David Copperfield, lch 801)
* Ó Stiúcaí Stiúgtha: Bliodar bleadar, fastaím, brille breaille, amaidí-dú-dá, truflais smuflais, réiméis raiméis
* Leabhar Stiofáin Uí Ealaoire 'D'eirghi sé go hú, há, go neart a chrá[mh]...'
* 'hólas bólas' - [[Alan Titley]] - Is fíor go raibh níos mó oideachais orainn seachas mar a bhí aimsir Vítneaim, ach shílfeá nach slogfaí a leithéid hólas bólas arís.
* fiosach feasrach “Níl dochar a bheith fiosach feasrach an uair atá ann”. Nó ‘fiosrach feasrach’, b’fhéidir. Tá ‘fiosrach’ san fhoclóir agus níl ‘fiosach’. Níl aon sampla eile de ‘fiosach’ ach amháin ag [[Seán Mac Meanman]].
* Ící Pící - Amhráin nuachumtha do pháistí
* brútam prúcam prácam [[Alan Titley]] https://www.irishtimes.com/culture/treibh/coincr%C3%A9it-anuas-ar-chne%C3%A1-1.3460643
* Trumpaí Dumptaí agus an Falla Mór
* 'Humtí Dumtí' aistriúchán Gaeilge ar an rann cáiliúil in ''An Tigh a Thóg Seáinín'' le [[Pronnséas Ó Súilleabháin]].
* Filimín Failimín - Humpty Dumpty [[Nicholas Williams]] Lastall
* Munachar agus Manachar - Tweedledum and Tweeldledee [[Nicholas Williams]] Lastall
* Hurú! Hurá! mar aistriú ar ''Callooh! Callay!'' [[An Gheabairleog]], Nicholas Williams
* Fuadar ná feadar [[Peadar Ua Laoghaire]]
* Súistín búistín - ón amhrán ''Léim Thart'' le [[Des Bishop]] agus ón rann Lúrabóg, Lárabóg."
* Lumpar is Lampar - 'bhailíodar Lumpar is Lampar lasmuigh den sceallóglann...' Muiris Ó Meára.
"Lúrabóg Lárabóg, buidhe ó n-Éirinn, Éire plubán, plubán súlach, súil na gcaorach, dhá chéad lumán, lumán, láthaigh, súistín, búistín, buille bheag ar bhéicín, buille bheag ar bharr na gcos agus cnap isteach an fhaoideóig
bhuidhe."
* Dúidín dáidín (An ruidín deas a chaill mé, Go lige Dia na nGrásta Go bhfaighidh mé aríst é.) ón amhrán [[An Dreoilín]].
* Tá léimeadáin againn, preabadáin, siúladáin, scioradáin, cnagadáin, lupadáin, lapadáin, súistín, búistín, agus dib-a-deáb-a-dúistín againn. [[Tuairisc]] https://tuairisc.ie/ta-leimeadain-preabadain-siuladain-scioradain-cnagadain-lupadain-lapadain-suistin-buistin-agus-dib-a-deab-a-duistin-againn/
* Gígí Gaigí Iontais - Ainm Gaeilge a cumadh mar leagan ar Wibbly Wobbly Wonder. https://tuairisc.ie/cen-ghaeilge-ata-ar-wibbly-wobbly-wonder-agus-loop-the-loop/
* ''Aililiú Pililiú'' Jeepers Creepers Ingemar Lejonborg Pádraig Ua Maoileoin 1982 A0741 agus san amhrán [[An Poc ar Buile]].
* tamhach, s. (In phrase) ~ táisc, commotion, uproar. FGB
* Gogaí bogaí - gogaí (Child’s name for) egg. [[Duinnín ar an Sceilig]].
* Rann beag ag Brian Ó Baoill faoi na méara: Ordóg, colagóg, méar fuda fada, mac an aba, lúirín beag ina luí sa log is é ag baint fug do mhamaí.
* taoile tuile
* scríb scrob
* Fear scrob scrab (veidhleadóir)/Ag imirt ar a scríob scrab. lch 18 Cín Lae Amlaoibh
* gíc-goc = gliogaireacht na nGall-Ghael 'Is dócha gurb é béarlagair Gaeilge na Lochlannach atá i gceist sa téacs Airec Menman Uraird Maic Coisse (10ú haois), nuair is faoi gíc-goc Gallgaidhel a labhraítear . . gliogaireacht na nGall-Ghael (M.E. Byme, 1908, 72). In Eirinn agus in Albain, ní hionann agus i Manainn, bhí líon mór cainteoirí Gaeilge lasmuigh de na bailte Lochlannacha, rud a d'fhág gur éirigh leis an nGaeilge stainúil sa dá thír béarlagair Gaelach na Lochlannach a shlogadh sa deireadh thiar thall.' [[Stair na Gaeilge]], [[Nicholas Williams]], lch 740.
* Hong Cong
* Cu-cú - gairm an éin, an chuach. NEID
* Tic Teac - dráma le Púca Puppets
* ho hó, int. Oho! FGB
* had dad = háidí 1. = int. (Admonishing child) Ha! Aha! 2 :ha. FGB
* prúta práta - sa scéal An Tríú Scéal Déag, lch 204 le h[[Alan Titley]]
* Trupall Trapall, Rainn bheaga ón mbéaloideas do pháistí óga, 1972, [[An Gúm]], [[Clíodna Cussen]]
* sníc píc - feicthe in úsáid
* slug slag (gib gab i mBéarla) á rá ag foileán, http://www.potafocal.com/beo/?s=slug+slag {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405152231/http://www.potafocal.com/beo/?s=slug+slag |date=2023-04-05 }}
* na briathra foisteanacha faisteanacha, lch 1 ''An Béal Beo'' le [[Tomás Ó Máille]].
*Chun gur dhein an bhean so leongó liúngó dhom chroí. Casadh an tSúgáin.
*fuis-fais, ciall- ráiméis. Sampla(í) Úsáide: Níl sa sgéal ach fuis fais. (Focail Fholaithe) féach fuis fáis in EID agus FGB a deir gur leagan de faoiste fáiste é seo.
* liop-a-leap; ''sin é an t-iasg go dtugann na béarlóírí “Sunfish” air “Sáimhín” ainm eile air. ó ''An Chéad La Iasgaigh ag Garsún leis an údar [[Common Noun]].
LIOP-A-LEAP / LIOP-A-DA-LEAP, seanfhocal: Chomh sámh le liop-a-da-leap.
* Tharraing sé (leis) é ar an iarach agus ar an árach, he tugged at it every way he could, dragged it along as best he could.
* och óch! och ochón! Alas! FGB
*hoibín host, s. 1. (a) Load carried on back. (b) Child being carried pick-a-back. 2. Bheith i do ~ ag duine, to be a burden-bearer, a drudge, for s.o. (Var:hoibín hos)
* had dad = háidí
* Haid aid! = have at you! (in beginning a fight) (Con.). Duinnín
* 'fear frélic agus froilic, i seomra nó i halla, 'Sea Dónal na Gréine,' Dónal na Gréine, lch 146, An Blas Muimhneach, Imleabhar II.
* FGB leathadh leathadh lúitheach, numbness (of hands from cold).
* (Nath) Go breas nó go treas, by hook or by crook. (FGB)
* Tá na focail 'mirlín murláin' ag [[Doireann Ní Ghríofa]] ina dán ''Míreanna Mearaí'', cé nach dublóg ó cheart an struchtúr.
* Humpty Dumpty. (Leagan Ciarraíoch.)
Tá Filimín Falaimín i n áird' ar an bhfalla.
Thuit Filimín Falaimín anuas ar an dtalamh;
Dá dtagadh dháréag agus triúr agus dachad
N'Fhéadfaidís filimín Falaimín a chuir i
n áird' ar an bhfalla.
* 'Níl fuis ná fais ar do chuid cainte, a Thómais Taobh Istigh' [[Cré na Cille]]
* cliop-cleab - sa dán An Seanmharcach le [[Séamus Barra Ó Súilleabháin]]
* Ní raibh cor ná cor as - Kahlil lch 262
* Paisean Faisean clár teilifíse a bhí ar [[TG4]]
* ''Spluff Splaifeirtí agus an tIonradh ar an bPláinéad Marz'' leabhar leis an scríbhneoir [[Ré Ó Laighléis]].
* Rann páistí Ó Cnuasacht Trágha le [[Mícheál Ó Síocháin]]
"Sleithide [seilmide] búrtach, bártach,
Cuir amach do adharca
Atá na ba bána
Ag ól do chuid meidhge."
* dil deail - braon leachta, uisce nó mún cuir i gcás, [[Pádraig Ó Cíobháin]], An Gealas I Lár na Léithe, lch 295.
* lústar flústar, lch 157 Bláth na dTulach, ''Sámhnas Shábha'' gearrscéal le [[Máire Dinny Wren]] agus le fáil i bhfoclóir an Mhianánaigh (a flurry of excitement)
* sciobtha scuabtha, spick and span (FGB)
* murach marach An Cléireach, [[Darach Ó Scolaí]] Lch 155
* Blíps agus Blúps, banna ceoil ag Body&Soul 2022.
* Gígeam agus Geoigeam agus Bol Bocht a Lógam, Scéal Béaloidis as [[Oileán Reachlann]], ba é Domhnall Mac Mhuircheartaigh an cainteoir.
* ding deaing - fuaim cloig, ''An tEitleán Dofheicthe'', [[Cathal Ó Sándair]].
* Mat agus Muta, [[Clódhanna Teoranta]] (1978) le [[Clíodna Cussen]].
* Plub! Plab! Plip! Plipidíplabadaíplubaidí! - cur síos ar fhuaim na báistí ag [[Bridget Bhreathnach]] ina colún ar [[Tuairisc.ie]] https://tuairisc.ie/plub-plab-plip-plipidiplabadaiplubaidi/
* Na carachtair ''Seacláid, Sicláid agus Siocláid'' sa leabhar ''An Sicín Glas''. Leabhairín saor in aisce do pháistí le Ivan Parvov. [[Gabriel Rosenstock]] a chuir Gaeilge air. Is féidir é a léamh anseo: https://bubutales.com/pdf/TheGreenCh{{Dead link|date=Nollaig 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* 'jingil jeaingil' gearrscéal Alan Titley, An Ceathrú Rí, ar Tuairisc.ie
* Tá ceann le clos san amhrán ''Seán Gabha'' ó [[Oirghialla]], 'Buail seo, Seán gabha, buailimis(t) go teann é, Síodram seodram, síodram seodram, Méadaígí an t-amhrán.
* An rann seo a luaitear ar lch 49, Machnamh Seanmhná, [[Peig Sayers]].
Do dhún mo rosc is is olc mar tá mo chiall
Tá lagar im chois is stoca bán faoim ghiall;
Ní fada a bheidh ''och ná boch'' ag mnáibh i mo dhiaidh
Ach is fada a bheidh corp na loicht ag fail na bpian.
* Thá tú id mhungó mhangó ~ tá tú gan bhrí (Díolaim Dhéiseach)
* Bíonn an nath 'ar bhocht agus ar nocht' ann uaireanta
* Púcaí Schmúcaí: bailiúchán dánta agus rann do pháistí, leabhar le [[Gabriel Rosenstock]]
* ''gan í gan ó'', foinsí éagsúla. Ag an g[[Cadhnach]] is cosúil gutr 'gan deacracht;' is ciall leis. Ag [[Máire Dinny Wren]] seans gur ''gan fhuaim'' atá i gceist. https://www.duchas.ie/en/cbes/4602714/4597887/4631704?ChapterID=4602714
* Manrán Banrán, tríréad téadach a sheinn ag Éigse na Bruiséile
* ''cric-creaic'' an traona sa mhóinfhéar taobh leis.' lch 188, ''An Bheirt Dearbhráthar agus Scéalta Eile'' le [[Máiréad Ní Ghráda]]
* Ná habair maithín ná graithín ina thaobh, say nothing good or bad, nothing whatever, about it. FGB
* Maighdean an tSoluis agus Sgéalta Eile II, In eagar ag Henry Morris, Ainm Cleite, Mac Róigh, Feargus (Bail. / Eag.) Bailitheoir/Eagarthóir, Morris, Henry Dáta cumtha, 1921, Foilsitheoir, Dundalgan Press
Sgaoil sé leis ins na sidhe siúmannaí, ins na rith ruaimeannaí, ins na ruaimeannaí rith ruadh reatha, go dtabhradh sé cnoc de léim agus gleann de thuslóig, go rabh dubhantaí dubha na h-oidhche ag druidim leis, dubhantaí geala an lae ag druidim uaidh, an gearrán bán ag dul faoi chapóig agus an chapóg ag imtheacht uaidh gur casadh sgaoith gearrfhiadh leis ar thaoibh molaidh shléibhe.
* Prioc preac - Bhí na haon phrioc preac aige orm, he kept teasing me, kept picking at me. [[Cnuasach Focal Ón gCom]]
* ní raibh smid ná smaid aige 'he had nothing to say', 'he was taciturnly silent' Duinnín
* géaraide goinide (súmaire) leech téarma.ie
* ''Baineann an tóir ar fhocail a chur i rím agus aithris a dhéanamh ar chaint duine agus véarsaíocht páistí leis an tréimhse seo, ar nós boisiúige , boiseáige - lúrabóg , larabóg - fromsó , framsó ...'' . -- Seán Ó Curraoin, Boscaí
* gan hú ná há a rá
* sciobtha-scuabtha (tá amhras ann faoin gceann seo)
* lumpar agus lampar, collection of odds and ends FGB
* féirín flóirín dom óirín stóirín lch 16 ag dul i bhfad Alan Titley
* Ar mhuirc mhairc = ar mhuin mhairc
* muirc mair, diúra dheabhra, ‘Sean-Eoin' Foilsíodh an leagan Gaeilge de i 1938 - é aistrithe ag Tomás Ó Faoláin - agus chuireadh an t-eagrán seo amach i 1974. Máirín Ní Chriagáin, an t-údar.
* Cá bhfuil na crogaill?
Snip sneap, cluinim sibh,
Maith sibh, a chrogalla,
Anois isteach libh!
Ón rann ''Le do Thoil, a Naoi''
* Rann ó Dúchas.ie https://www.duchas.ie/ga/cbe/9000641/7221089/9076435
"Píosum Pósum, Práitín Rósta,
Poitín uisce i lár na tine
Sin iad mo lánú pósta."
* bíp búp - cluichí ríomhairí á n-imirt, Dialann Dúradáin An Fhírinne Shearbh le [[Jeff Kinney]] lch 135.
* Plúra Lúra - carachtar ón leabhar faoi na Bopóga, Plúra Lúra agus Na Bopóga
* An Pocaire an pacaire, [[Ó Bhéal an Bhab]]
* BABHLAÍ RABHLAÍ A hoop, the babhlaí, often a wheel off an old bicycle or pram, which children rolled with either a hand or stick in the game of rabhlaí- babhlaí. [O Dón dictionary: rabhlaí-babhlaí, a child's hoop.]
* fíolta, a3. (Used for síolta in alliterative phrase) fíolta fálta fuirsithe, seeded, fenced and harrowed; completely finished. FGB
* An Coláiste Sinne Muinne, Alan Titley, AN CRANNCHUR. Comhar 79 (4),
* sniog-sneog - clocha a chur ag scinneadh ar bharr an uisce, a bheith ag déanamh sciotar uisce, a bheith ag déanamh sciotairíní https://www.learngaelic.net/dictionary/index.jsp?abairt=sniog-sneog&slang=both&wholeword=false
* Muile-maile: He/She is only a muile/maile - meaning a soft foolish person, easily fooled. Also a person who never never expresses an opinion from either over cautiousness or stupidity https://www.duchas.ie/ga/cbe/9001861/7317215/9119067
* 'Ghabhas [...] Trí Ghúgair (?) trí Ghágair(?), trí shráid a' Sgibirín,' ''Leabhar Sheáin Í Chonaill'', lch 384
* 'Guitsí, Guitsiú, rínce na ngeafaire!' (focail ráiméise?) ''Leabhar Sheáin Í Chonaill'', lch 391
* rann: 'Méirín, miothán, Miothán éit, éit a' ful, eit a' fal,...' ''Leabhar Sheáin Í Chonaill'', lch 393
* Tharraing sé (leis) é ar an iarach agus ar an árach, he tugged at it every way he could, dragged it along as best he could. Ní scarfadh sé leis ar iarach ná ar árach, he wouldn’t part with it for anything. FGB
* Níl brúscar bruscar ná bráscar agam ach brúscar bruscar go bhfuil mo lámh math maith agam féin leis.' [[Peig Sayers]] ag insint scéil https://www.canuint.ie/ga/QAC000158Ac1
* ''Ag ticeáil agus agus ag tocáil'' cloiste ar [[RnaG]] Bealtaine 2025 tuairisc spóirt
* 'uch ná ach', fuis fáis (lch 153) - Cré na Cille
* snup snap - fuaim [[druid|druideanna]], [[Domhnall Mac an tSíthigh]], Gearr Gonta, Céad Dan le Céad File.
* fuiscín baiscín? (éan de chineál éigin seans?)
* Miscín Meaiscín - carachtar cait sa leabhar ''Ceas an Chait'', lch 56.
* fiaire feá, FGB (B'fhéidir?)
* Hoibín host - FGB
* grig-gráig, an clog a bheith á bhaint i gcomhthéacs an chreidimh, lch 42 ''Deoch an Tobair'', [[Diarmuid Johnson]] a luann an bhunfhoinse [[Buile Shuibhne]], O'Keffe, úsáideadh arís é sa leagan nua den scéal [[Mise Suibhne]] le [[Feargal Ó Bearra]].
==Samplaí i nGaeilge na hAlban==
*fìth-fàth masc - mist of invisibility (or the power to produce said mist) (féth fíada sa Ghaeilge)
* fàth-fìth masc -mist of invisibility (or the power to produce said mist)
* sù-sì - súisí/sushi [[ACDD]]
* rù-ra/rù-rà - meascán mearaí, praiseach, trína chéile. The Gaelic-English Dictionary - Colin B.D. Mark
* Hoilibheag Hilibheag - focail ráiméise san amhrán Smeòrach Clann Dòmnaill
* "Cha bhi agad ach gigein air gach goigein dhìot" - rud a mhaoidheas fuamhairean gu tric ann an sgeulachdan, a' ciallachadh rud mar "pronnaidh mi tu nad mhìrean".
* Leabhar do pháistí é ''Na Stocan agus Na Stùcan''
* Sgeulachdan Eagalach Feagalach - Gearrscéalta do pháistí le [[Catriona Lexy Campbell]]
* Friuthail ! frathail! anns an abhainn, / Iarann a cheann, snód a mhuineal, / Maide a dhruim, is duine a thón. (Freagra: Iasgair le slaiti-asgaich) Tóimhseachain o Innse Gall, Anna Nic Iain, Béaloideas, An Cumann Le Béaloideas Éireann
* Craobh ghitheaganach, ghathaganach, /A bun suas, a barr sios, /Is i fas mar sin. (Freagra: Earball mairt.) Tóimhseachain o Innse Gall, Anna Nic Iain, Béaloideas, An Cumann Le Béaloideas Éireann
* tha Calum air an ran-dan = Calum is on a binge. Air an splaoid. Drabhlás, ragús. Learn Gaelic Dictionary.
* Sgeulachdan eagalach feagalach
* FISE FAISE, dán le [[Rody Gorman]]
* A bhò a bhò a chuilidh a dhuine dhuine bhiod! bir! Boitidh boitidh! chaoide chaoide! chuisil-ì chuisil-ò cior cior! Cnàg cnàg! dìosgaidh-dàsgaidh diugaidh! durradh durradh! dùrd dùrd! E e! faraman fearaman fise faise! gius! glag gliog gliong Gnost gnost! gog gog! gorrac gorrac! gròc gròc! gurra gùg! gug gùg!
* Hi homh homh! huistir! ligidh leagaidh! mè è! meig! Mò mò! moig oigean! poichean! pruidh-dhè bheag! Prill-è prill-è! pruis-o pruis-o! raoic rot siataidh! siu-hù! sod Splad srac suc suc! taimhslich tiuth! tuadhi! tuidh! tuirlidh mhìneig! Tu-ruith! turt turt! tusgas! uf uf ! usg usg!
* chuisil-ì chuisil-ò - sound of a whale/whalesong (''onomat.'') https://www.faclair.com/ViewEntry.aspx?ID=01716B096A9C0656AA24AF5AE4B99475
* 's fheàrr a bhith cinnteach na caillteach - is fearr glas ná amhras
==SeanGhaeilge==
* áimh tháimh / ám [t]hám ‘siar agus aniar’, Thurneysen
* Ám [t]hám - cuid de shraithe péirí a chiallaíonn ‘siar agus aniar’ (O’Rahilly 1973‒4).
* adall tadall ‘visit re-visit’
* aile taile
* ocaib tocaib
* aig taig
https://ogham.glasgow.ac.uk/index.php/2023/02/20/what-does-the-word-ogam-mean-and-where-does-the-name-come-from/
==Féach freisin==
* [[Frithchiallaigh 'S' agus 'D' na Gaeilge]]
==Foinsí==
* Foinse FGB nó Dinneen seachas uimh. 21 is uimh. 70. Maidir le huimh. 69, seans go gciallaíonn sé 'd'ardchaighdeán', 'an-mhaith', 'an-deas'.
* LISTSERV.HEANET.IE
* Tá eolas breise le fáil i mBéaldoideas, 1988, lch 141-152 agus ar http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/corpus/macalla/
* 10459.
Ní
Dhomhnaill
(Cáit):
Dúblóga
uamacha
Gaeilge.
In
Béaloideas
56
(1988),
pp.
141–152
A collection of alliterative and riming doublets in Irish. Includes (§8) an excursus on the possible derivation of fionna feanna
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Teangeolaíocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Struchtúir na Gaeilge]]
[[Catagóir:An Ghaeilge]]
[[Catagóir:Moirfeolaíocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Gramadach]]
[[Catagóir:Fóineolaíocht]]
[[Catagóir:Deilbheolaíocht]]
pejwlg7djz9n279s7r0hvhncvh0n4n3
Michelle O'Neill
0
90400
1328906
1314439
2026-09-29T14:51:25Z
Conradder
34685
/* Saol */
1328906
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine|nacionalitat=Éireannach}}
Is polaiteoir Éireannach í '''Michelle O'Neill''' (née '''Doris''';a saolaíodh 10 Eanáir 1977 ), atá mar Chéad-Aire Thuaisceart Éireann ó mhí Feabhra 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/la-stairiuil-ar-chnoc-an-anfa-agus-michelle-oneill-tofa-ina-cead-aire/|teideal=Lá stairiúil ar Chnoc an Anfa agus Michelle O’Neill tofa ina Céad-Aire|dáta=2024-02-03|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-05}}</ref> Bhí sí in oifig roimhe seo mar an LeasChéad-Aire ó 2020 go 2022.
Is Comhalta den [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionól Reachtach]] í do [[Lár Uladh (Toghcheantar Tioníol)|Lár Uladh]], ó 2007 ar aghaidh.
[[Íomhá:Michelle O'Neill MLA (39760728833).jpg|clé|mion|Michelle O'Neill in 2018]]
[[Íomhá:Michelle O'Neill (4 April 2022).jpg|clé|mion|2022]]
== Saol ==
I [[Mainistir Fhear Maí]] i g[[contae Chorcaí]] a rugadh Michelle Doris sa mbliain 1977 ach i g[[Cluain Eo]] i gcontae Thír Eoghain a tógadh í i dteaghlach Poblachtach.
Chaith a hathair Brendan Doris seal i ngéibheann mar bhall den IRA agus ina dhiaidh sin bhí sé ina Chomhairleoir de chuid Shinn Féin i n[[Dún Geanainn]].
In 2005 chuir Michelle O'Neill tús lena saol sa bpolaitíocht nuair a ghlac sí suíochán a hathar ar Chomhairle Buirge Dhún Geanainn agus ba ise an chéad bhean riamh a bhí ina méara ar an mbaile sin.
Dhá bhliain ina dhiaidh sin a toghadh ar dtús í go dtí an [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionól]] i Stormont agus í i dteannta bheirt sheanfhondúirí an pháirtí, [[Martin McGuinness]] agus [[Francie Molloy]], agus iad ina n-ionadaithe ag [[Lár Uladh (Toghcheantar Tionóil)|Lár Uladh]].
Nuair a ceapadh ina hAire Sláinte í in 2015 is ea is mó a tháinig sí i mbéal an phobail agus ise a chuir deireadh leis an gcosc a bhí ar fhir aeracha aon fhuil a dheonú lena mbeo.
Nuair a bhásaigh Martin McGuinness in 2017, ba í O'Neill a ceapadh ina ceannaire ar Shinn Féin i Stormont agus an bhliain dár gcionn ceapadh í mar Leas-Uachtarán ar pháirtí Shinn Féin.
Sa mbliain 2020, toghadh O’Neill mar LeasChéad-Aire ar Thionól Stormont.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-51077397 |teideal=Stormont deal: Arlene Foster and Michelle O'Neill new top NI ministers |date=12 January 2020 |work=[[BBC News]] |access-date=19 January 2020 |archive-date=13 January 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200113064911/https://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-51077397 |url-status=live}}</ref>
Ar an [[3 Feabhra]] [[2024]], ainmníodh O’Neill mar [[Céad-Aire agus LeasChéad-Aire Thuaisceart Éireann|Chéad-Aire]] ar [[Feidhmeannas Thuaisceart Éireann|Fheidhmeannas]] an [[Tuaisceart Éireann|Tuaiscirt]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Taoiseach dóchasach go seasfaidh Comhthionól Stormont|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0203/1430333-long-agus-swan-mar-a-bhi-sna-haireachtai/|date=2024-02-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
== Clúmhilleadh ==
I mí na Bealtaine 2023, thionscain O'Neill caingean chlúmhillte in éadan chomhairleoir an DUP John Carson; tar éis tráchta a rinne sé ar na meáin shóisialta i mí Aibreáin 2021, agus ar ghabh sé leithscéal ina dhiaidh sin ina leith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/crime-law/courts/2023/05/18/michelle-oneill-wins-libel-action-against-dup-councillor-who-said-she-should-be-put-back-in-her-kennel/|teideal=Michelle O’Neill wins libel action against DUP councillor who said she should be ‘put back in her kennel’|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-03-09}}</ref> I mí na Samhna 2023, rialaigh an Ard-Chúirt Bhreithiúnai, "''no award of damages is payable''" mar d'fhan a cáil slán. D'aithin an chúirt go raibh an trácht "''abusive, highly offensive and misogynistic''" ach chinn an breitheamh gur theip air a bheith clúmhillteach. Ordaíodh do gach páirtí a gcostais dlí féin de bhreis agus £ 12,000 an ceann a íoc.<ref>{{Cite news |date=2023-11-07 |teideal=Michelle O'Neill awarded no damages over kennel remark |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-67350145 |access-date=2023-11-22 |archive-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122062345/https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-67350145 |url-status=live }}</ref>
Chinn an Breitheamh Bell gur mionchás a bhí ann, nár cheart go sroichfí an Ard-Chúirt choíche. Chuir an DUP Carson ar fionraí ar feadh trí mhí, nuair a d’aimsigh an coimisinéir rialtais áitiúil um chaighdeái '''Mr Carson had breached the code of conduct for councillors''<nowiki/>' agus forchuireadh smachtbhanna comhchosúil.<ref>{{Cite news |date=2022-10-10 |teideal=John Carson: DUP councillor suspended over Michelle O'Neill post |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-63205216 |access-date=2023-11-22 |archive-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122060842/https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-63205216 |url-status=live }}</ref>[[Íomhá:Michelle O'Neill at the Foyle Assembly election launch 2022 (cropped).jpg|clé|mion|2022]]
== Mar Chéad Aire ==
Ar an 8 Márta 2024, nuair a foilsíodh tuarascáil eatramhach de chuid [[Fiosrúchán Kenova|Kenova]], ghabh O'Neill leithscéal leis na teaghlaigh ar fad ar maraíodh daoine muinteartha leo le linn na d[[Na Trioblóidí|Trioblóidí]] mar gur síleadh gur brathadóirí a bhí iontu. Dúirt sí go raibh aiféala uirthi faoi chuile dhuine a bhí thíos leis na Trioblóidí ó [[Tuaisceart Éireann|Thuaidh]]. D'admhaigh sí go raibh sé mícheart an bealach a ndeachaigh an tIRA i ngleic leis an dream a raibh siad in amhras fúthu i dtaca le brathadóireacht.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Leithscéal gafa ag Céad Aire an Tuaiscirt faoina bhfuil i Kenova|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0308/1436814-leithsceal-gafa-ag-cead-aire-an-tuaiscirt-faoina-bhfuil-i-kenova/|date=2024-03-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:O'Neill, Michelle}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1977]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Tríú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2007-2011)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Cheathrú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2011-2016)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Chúigiú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2016-2017)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Séú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann (2017-2022)]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Seachtú Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]]
n3lau4r2a8iv3fqyyhg5q9z9l8wrsi1
Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe
0
95664
1328929
1209058
2026-09-30T07:12:00Z
Marcas.oduinn
33120
/* Féach freisin */ Naisc sheachtracha
1328929
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of the United Nations.svg|thumb|right|200px|Beartas a bunaíodh de chuid na Náisiúin Aontaithe siad na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe a bheidh i bhfeidhm suas go dtí 2030]]
[[File:Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe ag na Náisiúin Aontaithe.jpg|thumb|right|300px|Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe ag na Náisiúin Aontaithe]]
Is bailiúcháin de 17 mór spriocanna ag [[na Náisiúin Aontaithe]] iad na '''Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe''' nó '''Spriocanna Forbartha''' (Béarla: Sustainable Development Goals'' '''''nó''''' ''Global Goals''). '''''Tháinig na spriocanna i bhfeidhm in 2015 agus beidh siad i bhfeidhm suas go dtí 2030. Tá 169 fóspriocanna i bhfeidhm laistigh de na 17 mór spriocanna freisin.
Roimh na spriocanna seo a bheith i bhfeidhm ag na NA bhí na [[Spriocanna Forbartha na Mílaoise]] (Millennium Development Goals) i bhfeidhm idir 2000 agus 2015.
Tá a lán eagraíochtaí eile a oibríonn leis na Náisiúin Aontaithe timpeall na cruinne an-dáiríre faoi na spriocanna seo a bhaint amach. Tá comhcheangal in Éirinn darb ainm [[Coalition 2030]] atá mar ngréasán do heagraíochtaí, grúpaí agus gníomhairí in Éirinn bainteach leis na spriocanna seo. Cuireann eagraíochaí leithéídí [[Cúnamh Éireann]]<ref>https://www.irishaid.ie/ie/maidir-linne/beartas-na-heireann-um-fhorbairt-idirnaisunta/maidirleisanmbeartasnua/|teideal= Domhan Níos Fearr / A Better World - Cúnamh Éireann</ref> (Irish Aid) agus [[Dóchas]]<ref>https://dochas.ie/sites/default/files/Gach-eolas-a-theastaigh-uait-maidir-leis-na-%E2%80%9CSpriocanna-Forbartha-Inbhuanaithe%E2%80%9D-ach-go-raibh-fait%C3%ADos-ort-a-iarraidh.pdf|teideal={{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Gach eolas a theastaigh uait maidir leis na “Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe” ach go raibh faitíos ort a iarraidh - Dóchas</ref> tábhachtach mhór ar chur i bhfeidhm na spriocanna freisin agus bíonn eagraíochtaí agus gníomhairí áirithe timpeall na cruinne i gcónaí ag iarraidh aird a tharraingt ar na spriocanna ó thaobh an leibhéal rialtas de sna tíortha a gceapfar nach bhfuil aird ar leith ar na spriocanna.
Is iad na spriocanna ná:
* '''Sprioc 1''' – Deireadh a chur le gach cineál bochtaineachta gach áit.
* '''Sprioc 2''' – Deireadh a chur le hocras; slándáil bia chomh maith le cothú níos fearr a bhaint amach; agus talmhaíocht inbhuanaithe a chur chun cinn.
* '''Sprioc 3''' - Maireachtáil fholláin a dheimhniú agus folláine a chur chun cinn do chách ag gach aois.
* '''Sprioc 4''' – Oideachas d’ardchaighdeán atá cuimsitheach agus cothrom a dheimhniú agus deiseanna foghlama ar feadh an tsaoil a chur chun cinn do chách.
* '''Sprioc 5''' – Comhionannas inscne a bhaint amach agus mná agus cailíní a chumasú.
* '''Sprioc 6''' – Fáil ar uisce agus bainistiú inbhuanaithe ar uisce agus ar shláintíocht a dheimhniú do chách.
* '''Sprioc 7''' – Rochtain ar fhuinneamh inacmhainne, iontaofa, inbhuanaithe agus nua-aimseartha a dheimhniú do chách.
* '''Sprioc 8''' – Fás geilleagrach marthanach, cuimsitheach, inbhuanaithe, lánfhostaíocht tháirgiúil agus obair chuibhiúil do chách a chur chun cinn.
* '''Sprioc 9''' - Bonneagar marthanach a thógáil; tionsclaíocht chuimsitheach, inbhuanaithe a chur chun cinn; agus nuálaíocht a chothú.
* '''Sprioc 10''' – Neamhionannas laistigh agus idir thíortha a mhaolú.
* '''Sprioc 11''' – Cathracha agus lonnaíochtaí daonna a dhéanamh cuimsitheach, sábháilte, marthanach agus inbhuanaithe.
* '''Sprioc 12''' – Patrúin inbhuanaithe tomhaltais agus táirgeachta a dheimhniú.
* '''Sprioc 13''' – Gníomhú go práinneach chun dul i ngleic leis an athrú aeráide agus a thionchar.
* '''Sprioc 14''' – Na haigéin, na farraigí agus na hacmhainní mara a chaomhnú agus a úsáid ar son forbartha inbhuanaithe.
* '''Sprioc 15''' – Éiceachórais talún a chosaint agus a athshlánú agus a n-úsáid inbhuanaithe a chur chun cinn; foraoisí a bhainistiú ar mhodh inbhuanaithe; dul i ngleic le fairsingiú fásaigh; díghrádú talún a stopadh agus a aisiompú agus deireadh a chur le cailliúint bithéagsúlachta.
* '''Sprioc 16''' – Sochaithe síochánta cuimsitheacha a chur chun cinn ar mhaithe le [[forbairt inbhuanaithe]]; rochtain ar cheart a sholáthar do chách; agus institiúidí atá éifeachtach, cuntasach agus cuimsitheach a thógáil ag gach leibhéal.
* '''Sprioc 17''' – Na modhanna feidhmithe a neartú agus an chomhpháirtíocht dhomhanda um fhorbairt inbhuanaithe a athbheochan.
==Féach freisin==
* [[Forbairt inbhuanaithe]]
* [[Cúnamh Éireann (gníomhaireacht stáit forbartha idirnáisiúnta)]] Irish Aid.
* [[An Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála]]
* [[Dóchas - An Scátheagras Éireannach d'Eagraíochtaí Forbartha Neamhrialtasacha]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.cso.ie/en/baile/staitistici/sfi-eire/ Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na hÉireann], [[Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Náisiúin Aontaithe]]
[[Catagóir:Forbairt inbhuanaithe]]
fohg2ft018suinflsf2b8uh28ehl1is
1328930
1328929
2026-09-30T07:19:31Z
Marcas.oduinn
33120
Tagairt
1328930
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Flag of the United Nations.svg| mion | deis | 200px | Beartas a bunaíodh de chuid na Náisiúin Aontaithe siad na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe a bheidh i bhfeidhm suas go dtí 2030]]
[[Íomhá:Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe ag na Náisiúin Aontaithe.jpg | mion | deis | 300px | Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe ag na Náisiúin Aontaithe]]
Is bailiúcháin de 17 mór spriocanna ag [[na Náisiúin Aontaithe]] iad na '''Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe''' nó '''Spriocanna Forbartha''' (Béarla: Sustainable Development Goals'' '''''nó''''' ''Global Goals''). '''''Tháinig na spriocanna i bhfeidhm in 2015 agus beidh siad i bhfeidhm suas go dtí 2030. Tá 169 fóspriocanna i bhfeidhm laistigh de na 17 mór spriocanna freisin.
Roimh na spriocanna seo a bheith i bhfeidhm ag na NA bhí na [[Spriocanna Forbartha na Mílaoise]] (Millennium Development Goals) i bhfeidhm idir 2000 agus 2015.
Tá a lán eagraíochtaí eile a oibríonn leis na Náisiúin Aontaithe timpeall na cruinne an-dáiríre faoi na spriocanna seo a bhaint amach. Tá comhcheangal in Éirinn darb ainm [[Coalition 2030]] atá mar ngréasán do heagraíochtaí, grúpaí agus gníomhairí in Éirinn bainteach leis na spriocanna seo. Cuireann eagraíochaí leithéídí [[Cúnamh Éireann]]<ref name=irishaid>https://www.irishaid.ie/ie/maidir-linne/beartas-na-heireann-um-fhorbairt-idirnaisunta/maidirleisanmbeartasnua/|teideal= Domhan Níos Fearr / A Better World - Cúnamh Éireann</ref> (Irish Aid) agus [[Dóchas]]<ref name=dochas>https://dochas.ie/sites/default/files/Gach-eolas-a-theastaigh-uait-maidir-leis-na-%E2%80%9CSpriocanna-Forbartha-Inbhuanaithe%E2%80%9D-ach-go-raibh-fait%C3%ADos-ort-a-iarraidh.pdf|teideal={{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Gach eolas a theastaigh uait maidir leis na “Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe” ach go raibh faitíos ort a iarraidh - Dóchas</ref> tábhachtach mhór ar chur i bhfeidhm na spriocanna freisin agus bíonn eagraíochtaí agus gníomhairí áirithe timpeall na cruinne i gcónaí ag iarraidh aird a tharraingt ar na spriocanna ó thaobh an leibhéal rialtas de sna tíortha a gceapfar nach bhfuil aird ar leith ar na spriocanna.
Is iad na spriocanna ná:<ref name=páipéar2026 />
* '''Sprioc 1''' – Deireadh a chur le gach cineál bochtaineachta gach áit.
* '''Sprioc 2''' – Deireadh a chur le hocras; slándáil bia chomh maith le cothú níos fearr a bhaint amach; agus talmhaíocht inbhuanaithe a chur chun cinn.
* '''Sprioc 3''' - Maireachtáil fholláin a dheimhniú agus folláine a chur chun cinn do chách ag gach aois.
* '''Sprioc 4''' – Oideachas d’ardchaighdeán atá cuimsitheach agus cothrom a dheimhniú agus deiseanna foghlama ar feadh an tsaoil a chur chun cinn do chách.
* '''Sprioc 5''' – Comhionannas inscne a bhaint amach agus mná agus cailíní a chumasú.
* '''Sprioc 6''' – Fáil ar uisce agus bainistiú inbhuanaithe ar uisce agus ar shláintíocht a dheimhniú do chách.
* '''Sprioc 7''' – Rochtain ar fhuinneamh inacmhainne, iontaofa, inbhuanaithe agus nua-aimseartha a dheimhniú do chách.
* '''Sprioc 8''' – Fás geilleagrach marthanach, cuimsitheach, inbhuanaithe, lánfhostaíocht tháirgiúil agus obair chuibhiúil do chách a chur chun cinn.
* '''Sprioc 9''' - Bonneagar marthanach a thógáil; tionsclaíocht chuimsitheach, inbhuanaithe a chur chun cinn; agus nuálaíocht a chothú.
* '''Sprioc 10''' – Neamhionannas laistigh agus idir thíortha a mhaolú.
* '''Sprioc 11''' – Cathracha agus lonnaíochtaí daonna a dhéanamh cuimsitheach, sábháilte, marthanach agus inbhuanaithe.
* '''Sprioc 12''' – Patrúin inbhuanaithe tomhaltais agus táirgeachta a dheimhniú.
* '''Sprioc 13''' – Gníomhú go práinneach chun dul i ngleic leis an athrú aeráide agus a thionchar.
* '''Sprioc 14''' – Na haigéin, na farraigí agus na hacmhainní mara a chaomhnú agus a úsáid ar son forbartha inbhuanaithe.
* '''Sprioc 15''' – Éiceachórais talún a chosaint agus a athshlánú agus a n-úsáid inbhuanaithe a chur chun cinn; foraoisí a bhainistiú ar mhodh inbhuanaithe; dul i ngleic le fairsingiú fásaigh; díghrádú talún a stopadh agus a aisiompú agus deireadh a chur le cailliúint bithéagsúlachta.
* '''Sprioc 16''' – Sochaithe síochánta cuimsitheacha a chur chun cinn ar mhaithe le [[forbairt inbhuanaithe]]; rochtain ar cheart a sholáthar do chách; agus institiúidí atá éifeachtach, cuntasach agus cuimsitheach a thógáil ag gach leibhéal.
* '''Sprioc 17''' – Na modhanna feidhmithe a neartú agus an chomhpháirtíocht dhomhanda um fhorbairt inbhuanaithe a athbheochan.
== Féach freisin ==
* [[Forbairt inbhuanaithe]]
* [[An Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála]]
* [[Cúnamh Éireann (gníomhaireacht stáit forbartha idirnáisiúnta)]] Irish Aid.
* [[Dóchas - An Scátheagras Éireannach d'Eagraíochtaí Forbartha Neamhrialtasacha]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.cso.ie/en/baile/staitistici/sfi-eire/ Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na hÉireann] ag [[Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann]]
== Tagairtí ==
{{reflist | refs =
<ref name=páipéar2026>{{lua idirlín | url = https://anpáipéar.ie/2026/09/ardan-gaeilge-curtha-ar-fail-ag-an-bpriomh-oifig-staidrimh-faoi-spriocanna-forbartha-inbhuanaithe-na-heireann/ | teideal = Ardán Gaeilge curtha ar fáil ag an bPríomh-Oifig Staidrimh faoi spriocanna forbartha inbhuanaithe na hÉireann | foilsitheoir = An Páipéar | dátarochtana = 2026-09-30}}</ref>
}}
[[Catagóir:Náisiúin Aontaithe]]
[[Catagóir:Forbairt inbhuanaithe]]
c1atld317a7lmnppc6be88zza59bh34
1328931
1328930
2026-09-30T07:24:14Z
Marcas.oduinn
33120
/* */ Formáid (agus tagairt...)
1328931
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Flag of the United Nations.svg| mion | deis | 200px | Beartas a bunaíodh de chuid na Náisiúin Aontaithe siad na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe a bheidh i bhfeidhm suas go dtí 2030]]
[[Íomhá:Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe ag na Náisiúin Aontaithe.jpg | mion | deis | 300px | Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe ag na Náisiúin Aontaithe]]
Is bailiúcháin de 17 mór spriocanna ag [[na Náisiúin Aontaithe]] iad na '''Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe''' nó '''Spriocanna Forbartha''' (Béarla: ''Sustainable Development Goals'' nó ''Global Goals''). Tháinig na spriocanna i bhfeidhm in 2015 agus beidh siad i bhfeidhm suas go dtí 2030. Tá 169 fóspriocanna i bhfeidhm laistigh de na 17 mór spriocanna freisin.
Roimh na spriocanna seo a bheith i bhfeidhm ag na NA bhí na [[Spriocanna Forbartha na Mílaoise]] (Millennium Development Goals) i bhfeidhm idir 2000 agus 2015.
Tá a lán eagraíochtaí eile a oibríonn leis na Náisiúin Aontaithe timpeall na cruinne an-dáiríre faoi na spriocanna seo a bhaint amach. Tá comhcheangal in Éirinn darb ainm [[Coalition 2030]] atá mar ngréasán do heagraíochtaí, grúpaí agus gníomhairí in Éirinn bainteach leis na spriocanna seo. Cuireann eagraíochaí leithéídí [[Cúnamh Éireann]]<ref name=irishaid /> (Irish Aid) agus [[Dóchas]]<ref name=dochas>https://dochas.ie/sites/default/files/Gach-eolas-a-theastaigh-uait-maidir-leis-na-%E2%80%9CSpriocanna-Forbartha-Inbhuanaithe%E2%80%9D-ach-go-raibh-fait%C3%ADos-ort-a-iarraidh.pdf|teideal={{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Gach eolas a theastaigh uait maidir leis na “Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe” ach go raibh faitíos ort a iarraidh - Dóchas</ref> tábhachtach mhór ar chur i bhfeidhm na spriocanna freisin agus bíonn eagraíochtaí agus gníomhairí áirithe timpeall na cruinne i gcónaí ag iarraidh aird a tharraingt ar na spriocanna ó thaobh an leibhéal rialtas de sna tíortha a gceapfar nach bhfuil aird ar leith ar na spriocanna.
Is iad na spriocanna ná:<ref name=páipéar2026 />
* '''Sprioc 1''' – Deireadh a chur le gach cineál bochtaineachta gach áit.
* '''Sprioc 2''' – Deireadh a chur le hocras; slándáil bia chomh maith le cothú níos fearr a bhaint amach; agus talmhaíocht inbhuanaithe a chur chun cinn.
* '''Sprioc 3''' - Maireachtáil fholláin a dheimhniú agus folláine a chur chun cinn do chách ag gach aois.
* '''Sprioc 4''' – Oideachas d’ardchaighdeán atá cuimsitheach agus cothrom a dheimhniú agus deiseanna foghlama ar feadh an tsaoil a chur chun cinn do chách.
* '''Sprioc 5''' – Comhionannas inscne a bhaint amach agus mná agus cailíní a chumasú.
* '''Sprioc 6''' – Fáil ar uisce agus bainistiú inbhuanaithe ar uisce agus ar shláintíocht a dheimhniú do chách.
* '''Sprioc 7''' – Rochtain ar fhuinneamh inacmhainne, iontaofa, inbhuanaithe agus nua-aimseartha a dheimhniú do chách.
* '''Sprioc 8''' – Fás geilleagrach marthanach, cuimsitheach, inbhuanaithe, lánfhostaíocht tháirgiúil agus obair chuibhiúil do chách a chur chun cinn.
* '''Sprioc 9''' - Bonneagar marthanach a thógáil; tionsclaíocht chuimsitheach, inbhuanaithe a chur chun cinn; agus nuálaíocht a chothú.
* '''Sprioc 10''' – Neamhionannas laistigh agus idir thíortha a mhaolú.
* '''Sprioc 11''' – Cathracha agus lonnaíochtaí daonna a dhéanamh cuimsitheach, sábháilte, marthanach agus inbhuanaithe.
* '''Sprioc 12''' – Patrúin inbhuanaithe tomhaltais agus táirgeachta a dheimhniú.
* '''Sprioc 13''' – Gníomhú go práinneach chun dul i ngleic leis an athrú aeráide agus a thionchar.
* '''Sprioc 14''' – Na haigéin, na farraigí agus na hacmhainní mara a chaomhnú agus a úsáid ar son forbartha inbhuanaithe.
* '''Sprioc 15''' – Éiceachórais talún a chosaint agus a athshlánú agus a n-úsáid inbhuanaithe a chur chun cinn; foraoisí a bhainistiú ar mhodh inbhuanaithe; dul i ngleic le fairsingiú fásaigh; díghrádú talún a stopadh agus a aisiompú agus deireadh a chur le cailliúint bithéagsúlachta.
* '''Sprioc 16''' – Sochaithe síochánta cuimsitheacha a chur chun cinn ar mhaithe le [[forbairt inbhuanaithe]]; rochtain ar cheart a sholáthar do chách; agus institiúidí atá éifeachtach, cuntasach agus cuimsitheach a thógáil ag gach leibhéal.
* '''Sprioc 17''' – Na modhanna feidhmithe a neartú agus an chomhpháirtíocht dhomhanda um fhorbairt inbhuanaithe a athbheochan.
== Féach freisin ==
* [[Forbairt inbhuanaithe]]
* [[An Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála]]
* [[Cúnamh Éireann (gníomhaireacht stáit forbartha idirnáisiúnta)]] Irish Aid.
* [[Dóchas - An Scátheagras Éireannach d'Eagraíochtaí Forbartha Neamhrialtasacha]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.cso.ie/en/baile/staitistici/sfi-eire/ Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na hÉireann] ag [[Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann]]
== Tagairtí ==
{{reflist | refs =
<ref name=páipéar2026>{{lua idirlín | url = https://anpáipéar.ie/2026/09/ardan-gaeilge-curtha-ar-fail-ag-an-bpriomh-oifig-staidrimh-faoi-spriocanna-forbartha-inbhuanaithe-na-heireann/ | teideal = Ardán Gaeilge curtha ar fáil ag an bPríomh-Oifig Staidrimh faoi spriocanna forbartha inbhuanaithe na hÉireann | foilsitheoir = An Páipéar | dátarochtana = 2026-09-30}}</ref>
}}
[[Catagóir:Náisiúin Aontaithe]]
[[Catagóir:Forbairt inbhuanaithe]]
pfc2pio757svahdtfuhnm7hpwy34ynx
1328932
1328931
2026-09-30T07:26:19Z
Marcas.oduinn
33120
/* Tagairtí */ ... tagairt)
1328932
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Flag of the United Nations.svg| mion | deis | 200px | Beartas a bunaíodh de chuid na Náisiúin Aontaithe siad na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe a bheidh i bhfeidhm suas go dtí 2030]]
[[Íomhá:Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe ag na Náisiúin Aontaithe.jpg | mion | deis | 300px | Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe ag na Náisiúin Aontaithe]]
Is bailiúcháin de 17 mór spriocanna ag [[na Náisiúin Aontaithe]] iad na '''Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe''' nó '''Spriocanna Forbartha''' (Béarla: ''Sustainable Development Goals'' nó ''Global Goals''). Tháinig na spriocanna i bhfeidhm in 2015 agus beidh siad i bhfeidhm suas go dtí 2030. Tá 169 fóspriocanna i bhfeidhm laistigh de na 17 mór spriocanna freisin.
Roimh na spriocanna seo a bheith i bhfeidhm ag na NA bhí na [[Spriocanna Forbartha na Mílaoise]] (Millennium Development Goals) i bhfeidhm idir 2000 agus 2015.
Tá a lán eagraíochtaí eile a oibríonn leis na Náisiúin Aontaithe timpeall na cruinne an-dáiríre faoi na spriocanna seo a bhaint amach. Tá comhcheangal in Éirinn darb ainm [[Coalition 2030]] atá mar ngréasán do heagraíochtaí, grúpaí agus gníomhairí in Éirinn bainteach leis na spriocanna seo. Cuireann eagraíochaí leithéídí [[Cúnamh Éireann]]<ref name=irishaid /> (Irish Aid) agus [[Dóchas]]<ref name=dochas>https://dochas.ie/sites/default/files/Gach-eolas-a-theastaigh-uait-maidir-leis-na-%E2%80%9CSpriocanna-Forbartha-Inbhuanaithe%E2%80%9D-ach-go-raibh-fait%C3%ADos-ort-a-iarraidh.pdf|teideal={{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Gach eolas a theastaigh uait maidir leis na “Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe” ach go raibh faitíos ort a iarraidh - Dóchas</ref> tábhachtach mhór ar chur i bhfeidhm na spriocanna freisin agus bíonn eagraíochtaí agus gníomhairí áirithe timpeall na cruinne i gcónaí ag iarraidh aird a tharraingt ar na spriocanna ó thaobh an leibhéal rialtas de sna tíortha a gceapfar nach bhfuil aird ar leith ar na spriocanna.
Is iad na spriocanna ná:<ref name=páipéar2026 />
* '''Sprioc 1''' – Deireadh a chur le gach cineál bochtaineachta gach áit.
* '''Sprioc 2''' – Deireadh a chur le hocras; slándáil bia chomh maith le cothú níos fearr a bhaint amach; agus talmhaíocht inbhuanaithe a chur chun cinn.
* '''Sprioc 3''' - Maireachtáil fholláin a dheimhniú agus folláine a chur chun cinn do chách ag gach aois.
* '''Sprioc 4''' – Oideachas d’ardchaighdeán atá cuimsitheach agus cothrom a dheimhniú agus deiseanna foghlama ar feadh an tsaoil a chur chun cinn do chách.
* '''Sprioc 5''' – Comhionannas inscne a bhaint amach agus mná agus cailíní a chumasú.
* '''Sprioc 6''' – Fáil ar uisce agus bainistiú inbhuanaithe ar uisce agus ar shláintíocht a dheimhniú do chách.
* '''Sprioc 7''' – Rochtain ar fhuinneamh inacmhainne, iontaofa, inbhuanaithe agus nua-aimseartha a dheimhniú do chách.
* '''Sprioc 8''' – Fás geilleagrach marthanach, cuimsitheach, inbhuanaithe, lánfhostaíocht tháirgiúil agus obair chuibhiúil do chách a chur chun cinn.
* '''Sprioc 9''' - Bonneagar marthanach a thógáil; tionsclaíocht chuimsitheach, inbhuanaithe a chur chun cinn; agus nuálaíocht a chothú.
* '''Sprioc 10''' – Neamhionannas laistigh agus idir thíortha a mhaolú.
* '''Sprioc 11''' – Cathracha agus lonnaíochtaí daonna a dhéanamh cuimsitheach, sábháilte, marthanach agus inbhuanaithe.
* '''Sprioc 12''' – Patrúin inbhuanaithe tomhaltais agus táirgeachta a dheimhniú.
* '''Sprioc 13''' – Gníomhú go práinneach chun dul i ngleic leis an athrú aeráide agus a thionchar.
* '''Sprioc 14''' – Na haigéin, na farraigí agus na hacmhainní mara a chaomhnú agus a úsáid ar son forbartha inbhuanaithe.
* '''Sprioc 15''' – Éiceachórais talún a chosaint agus a athshlánú agus a n-úsáid inbhuanaithe a chur chun cinn; foraoisí a bhainistiú ar mhodh inbhuanaithe; dul i ngleic le fairsingiú fásaigh; díghrádú talún a stopadh agus a aisiompú agus deireadh a chur le cailliúint bithéagsúlachta.
* '''Sprioc 16''' – Sochaithe síochánta cuimsitheacha a chur chun cinn ar mhaithe le [[forbairt inbhuanaithe]]; rochtain ar cheart a sholáthar do chách; agus institiúidí atá éifeachtach, cuntasach agus cuimsitheach a thógáil ag gach leibhéal.
* '''Sprioc 17''' – Na modhanna feidhmithe a neartú agus an chomhpháirtíocht dhomhanda um fhorbairt inbhuanaithe a athbheochan.
== Féach freisin ==
* [[Forbairt inbhuanaithe]]
* [[An Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála]]
* [[Cúnamh Éireann (gníomhaireacht stáit forbartha idirnáisiúnta)]] Irish Aid.
* [[Dóchas - An Scátheagras Éireannach d'Eagraíochtaí Forbartha Neamhrialtasacha]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.cso.ie/en/baile/staitistici/sfi-eire/ Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na hÉireann] ag [[Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann]]
== Tagairtí ==
{{reflist | refs =
<ref name=irishaid>{{lua idirlín | url = https://www.irishaid.ie/ie/maidir-linne/beartas-na-heireann-um-fhorbairt-idirnaisunta/maidirleisanmbeartasnua/ | teideal = Domhan Níos Fearr / A Better World | foilsitheoir = Cúnamh Éireann | dátarochtana = xxx}}</ref>
<ref name=páipéar2026>{{lua idirlín | url = https://anpáipéar.ie/2026/09/ardan-gaeilge-curtha-ar-fail-ag-an-bpriomh-oifig-staidrimh-faoi-spriocanna-forbartha-inbhuanaithe-na-heireann/ | teideal = Ardán Gaeilge curtha ar fáil ag an bPríomh-Oifig Staidrimh faoi spriocanna forbartha inbhuanaithe na hÉireann | foilsitheoir = An Páipéar | dátarochtana = 2026-09-30}}</ref>
}}
[[Catagóir:Náisiúin Aontaithe]]
[[Catagóir:Forbairt inbhuanaithe]]
994e0k4k555mq55fdbsqnks2ok0tskh
1328933
1328932
2026-09-30T07:33:54Z
Marcas.oduinn
33120
Tagairt: Dóchas
1328933
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Flag of the United Nations.svg| mion | deis | 200px | Beartas a bunaíodh de chuid na Náisiúin Aontaithe siad na Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe a bheidh i bhfeidhm suas go dtí 2030]]
[[Íomhá:Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe ag na Náisiúin Aontaithe.jpg | mion | deis | 300px | Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe ag na Náisiúin Aontaithe]]
Is bailiúcháin de 17 mór spriocanna ag [[na Náisiúin Aontaithe]] iad na '''Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe''' nó '''Spriocanna Forbartha''' (Béarla: ''Sustainable Development Goals'' nó ''Global Goals''). Tháinig na spriocanna i bhfeidhm in 2015 agus beidh siad i bhfeidhm suas go dtí 2030. Tá 169 fóspriocanna i bhfeidhm laistigh de na 17 mór spriocanna freisin.
Roimh na spriocanna seo a bheith i bhfeidhm ag na NA bhí na [[Spriocanna Forbartha na Mílaoise]] (Millennium Development Goals) i bhfeidhm idir 2000 agus 2015.
Tá a lán eagraíochtaí eile a oibríonn leis na Náisiúin Aontaithe timpeall na cruinne an-dáiríre faoi na spriocanna seo a bhaint amach. Tá comhcheangal in Éirinn darb ainm [[Coalition 2030]] atá mar ngréasán do heagraíochtaí, grúpaí agus gníomhairí in Éirinn bainteach leis na spriocanna seo. Cuireann eagraíochaí leithéídí [[Cúnamh Éireann]]<ref name=irishaid /> (Irish Aid) agus [[Dóchas]]<ref name=dochas /> tábhachtach mhór ar chur i bhfeidhm na spriocanna freisin agus bíonn eagraíochtaí agus gníomhairí áirithe timpeall na cruinne i gcónaí ag iarraidh aird a tharraingt ar na spriocanna ó thaobh an leibhéal rialtas de sna tíortha a gceapfar nach bhfuil aird ar leith ar na spriocanna.
Is iad na spriocanna ná:<ref name=páipéar2026 />
* '''Sprioc 1''' – Deireadh a chur le gach cineál bochtaineachta gach áit.
* '''Sprioc 2''' – Deireadh a chur le hocras; slándáil bia chomh maith le cothú níos fearr a bhaint amach; agus talmhaíocht inbhuanaithe a chur chun cinn.
* '''Sprioc 3''' - Maireachtáil fholláin a dheimhniú agus folláine a chur chun cinn do chách ag gach aois.
* '''Sprioc 4''' – Oideachas d’ardchaighdeán atá cuimsitheach agus cothrom a dheimhniú agus deiseanna foghlama ar feadh an tsaoil a chur chun cinn do chách.
* '''Sprioc 5''' – Comhionannas inscne a bhaint amach agus mná agus cailíní a chumasú.
* '''Sprioc 6''' – Fáil ar uisce agus bainistiú inbhuanaithe ar uisce agus ar shláintíocht a dheimhniú do chách.
* '''Sprioc 7''' – Rochtain ar fhuinneamh inacmhainne, iontaofa, inbhuanaithe agus nua-aimseartha a dheimhniú do chách.
* '''Sprioc 8''' – Fás geilleagrach marthanach, cuimsitheach, inbhuanaithe, lánfhostaíocht tháirgiúil agus obair chuibhiúil do chách a chur chun cinn.
* '''Sprioc 9''' - Bonneagar marthanach a thógáil; tionsclaíocht chuimsitheach, inbhuanaithe a chur chun cinn; agus nuálaíocht a chothú.
* '''Sprioc 10''' – Neamhionannas laistigh agus idir thíortha a mhaolú.
* '''Sprioc 11''' – Cathracha agus lonnaíochtaí daonna a dhéanamh cuimsitheach, sábháilte, marthanach agus inbhuanaithe.
* '''Sprioc 12''' – Patrúin inbhuanaithe tomhaltais agus táirgeachta a dheimhniú.
* '''Sprioc 13''' – Gníomhú go práinneach chun dul i ngleic leis an athrú aeráide agus a thionchar.
* '''Sprioc 14''' – Na haigéin, na farraigí agus na hacmhainní mara a chaomhnú agus a úsáid ar son forbartha inbhuanaithe.
* '''Sprioc 15''' – Éiceachórais talún a chosaint agus a athshlánú agus a n-úsáid inbhuanaithe a chur chun cinn; foraoisí a bhainistiú ar mhodh inbhuanaithe; dul i ngleic le fairsingiú fásaigh; díghrádú talún a stopadh agus a aisiompú agus deireadh a chur le cailliúint bithéagsúlachta.
* '''Sprioc 16''' – Sochaithe síochánta cuimsitheacha a chur chun cinn ar mhaithe le [[forbairt inbhuanaithe]]; rochtain ar cheart a sholáthar do chách; agus institiúidí atá éifeachtach, cuntasach agus cuimsitheach a thógáil ag gach leibhéal.
* '''Sprioc 17''' – Na modhanna feidhmithe a neartú agus an chomhpháirtíocht dhomhanda um fhorbairt inbhuanaithe a athbheochan.
== Féach freisin ==
* [[Forbairt inbhuanaithe]]
* [[An Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála]]
* [[Cúnamh Éireann (gníomhaireacht stáit forbartha idirnáisiúnta)]] Irish Aid.
* [[Dóchas - An Scátheagras Éireannach d'Eagraíochtaí Forbartha Neamhrialtasacha]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.cso.ie/en/baile/staitistici/sfi-eire/ Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe na hÉireann] ag [[Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann]]
== Tagairtí ==
{{reflist | refs =
<ref name=irishaid>{{lua idirlín | url = https://www.irishaid.ie/ie/maidir-linne/beartas-na-heireann-um-fhorbairt-idirnaisunta/maidirleisanmbeartasnua/ | teideal = Domhan Níos Fearr / A Better World | foilsitheoir = Cúnamh Éireann}}</ref>
<!--ref name=dochas>
https://dochas.ie/sites/default/files/Gach-eolas-a-theastaigh-uait-maidir-leis-na-%E2%80%9CSpriocanna-Forbartha-Inbhuanaithe%E2%80%9D-ach-go-raibh-fait%C3%ADos-ort-a-iarraidh.pdf|teideal={{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Gach eolas a theastaigh uait maidir leis na “Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe” ach go raibh faitíos ort a iarraidh - Dóchas</ref-->
<ref name=dochas>{{lua idirlín | url = https://dochas.ie/about/ | teideal = Who we are and what we do | foilsitheoir = Dóchas | dátarochtana = 2026-09-30}}</ref>
<ref name=páipéar2026>{{lua idirlín | url = https://anpáipéar.ie/2026/09/ardan-gaeilge-curtha-ar-fail-ag-an-bpriomh-oifig-staidrimh-faoi-spriocanna-forbartha-inbhuanaithe-na-heireann/ | teideal = Ardán Gaeilge curtha ar fáil ag an bPríomh-Oifig Staidrimh faoi spriocanna forbartha inbhuanaithe na hÉireann | foilsitheoir = An Páipéar | dátarochtana = 2026-09-30}}</ref>
}}
[[Catagóir:Náisiúin Aontaithe]]
[[Catagóir:Forbairt inbhuanaithe]]
1874xi7qkc1qx69aby11wowri8hn3vs
Féilte Gaeilge
0
95993
1328944
1325762
2026-09-30T09:17:17Z
Rossa Ó Snodaigh
26624
Chuireas Splanc leis
1328944
wikitext
text/x-wiki
Seo thíos liosta des na féilte arb í [[an Ghaeilge]] príomhtheanga na n-imeachtaí.
{| class="sortable wikitable"
!'''Ainm na Féile'''
!'''Cá hÁit'''
!'''Mí'''
!'''Cineál Féile'''
!'''Uimhir'''
!'''Ríomhphost'''
!'''Láthair Ghréasán'''
|-
|'''[[Cumann Merriman#Scoil Gheimhridh Merriman|SCOIL GHEIMRIDH MERRIMAN]]'''
|Ionaid Éagsúla chuile bhliain
|Eanáir 29-31ú
|[[Brian Merriman]], Gaeilge, saíocht na hÉireann, agus Contae an Chláir á gceiliúradh
|086 382 0671
|eolas@merriman.ie
|www.merriman.ie/ga/geimhreadh/2017g
|-
|'''IMBOLC'''
|[[Baile Bhuirne|Baile Mhuirne]], Corcaigh
|Feabhra 1ú
|Féile cainteanna suimiúla ó dhaoine suimiúla, saghas Ted Talks na Gaeilge
|085 144 7789
|tomas@imbolc.ie
|www.imbolc.ie
|-
|'''LEABHRA FEABHRA'''
|Náisiúnta
|Feabhra 1ú
|Féile ina mbronntar leabhair Gaeilge ar chairde
|
|
|www.leabhrafeabhra.com
|-
|'''SCOIL CHEOIL AN EARRAIGH'''
|[[Baile an Fheirtéaraigh|Baile an Fheirtéirigh]], Ciarraí
|Feabhra 22-26ú
|béim ar stíl cheoil is amhránaíocht Chorca Dhuibhne
|(087) 7820429
|scoilcheoilciarrai@gmail.com
|www.scoilcheoil.com
|-
|'''ÉIGSE CHOILM CILLE'''
|[[Contae Dhoire|Doire]], Éire 32
|Feabhra 28ú - 1ú Márta
|Seoltaí leabhair, léachtanna, cainteanna -le léamh agus scríobh na Gaeilge a chur chun cinn agus le ceiliúradh a dhéanamh ar scríbhneoirí an cheantair mhóir
|
|
|www.facebook.com/EigseCholmCille
|-
|'''[[Seachtain na Gaeilge|SEACHTAIN NA GAEILGE]]'''
|Éire / An Domhain
|Márta 1 -17
|Féile Náisiúnta ina n-eagraitear imeachtaí féiliúla in ngach contae sa tír.
|01 475 7401
|snag@cnag.ie
|www.snag.ie
|-
|'''ÉIGSE NA TRÍONÓIDE'''
|[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]], BÁC
|Márta 1-5ú
|turais, díospóireachtaí, cainteanna béiltí, aifreann, rince
|
|
|www.facebook.com/events/1803236279925462
|-
|'''ÉIGSE AN SPIDÉIL'''
|[[An Spidéal]], Gaillimh
|Márta 3ú- 5ú
|deireadh seachtaine cheol agus imeachtaí ealaíne do phobal Chois Fharraige.
|091 553 124
|deirdrenic@gmail.com
|www.eigseanspideil.ie
|-
|'''FÉILE AN EARRAIGH'''
|[[Béal Feirste]], An Cheathrú Gaeltachta
|Márta 1-17ú
|Coimreacha ceol Gaelach, ceiliúradh teangan, ranganna Gaeilge, turais, siúlóidí, cluichí Gaelacha
|028 9560 9984
|info@feilebelfast.com
|<nowiki>https://feilebelfast.com/about/</nowiki>
|-
|'''GAELSPRAOI'''
|[[Baile Átha Cliath|BÁC]] - Imeachtaí Lá 'le Pádraig
|Márta 15-17
|Ceol-choirmeacha, Ceardlanna leannaí
|01 604 0090
|info@stpatricksfestival.ie
|www.stpatricksfestival.ie
|-
|'''FÉILE RAIFTEIRÍ'''
|[[Baile Locha Riach]], an [[Creachmhaoil]] Gaillimh
|Márta 26-29ú
|ceolchoirmeach, ceardlanna fillíocht is amhránaíocht, seó puipéidí
|090 967 5957
|padraigrua@gmail.com
|www.facebook.com/events/1024638137680782
|-
|'''FÉILE NÁISIÚNTA DRÁMAÍOCHTA'''
|[[Conamara]], Gaillimh
|Aibreáin 29ú - 1ú Bealtaine
|buaiteoirí na comórtais réigiúnda ag léiriú a ndrámaí chun an phríomhdhuais a bhaint amach
|091 574146
|eolas@drama-gaeilge.com
|www.drama-gaeilge.com
|-
|'''FÉILE NÁISIÚNTA SCOIL DRÁMAÍOCHTA'''
|[[An Muileann gCearr|An Mhuileann Gearr]], An Iar-Mhí
|Aibreán 20ú
|Féile na ndrámaí is fearr as na féilte réigiúnda
|01-8531945
|
|www.scoildramaiocht.ie/feile-naisiunta-2016-2
|-
|'''SEAN NÓS COIS LIFE'''
|[[Baile Átha Cliath]]
|Aibreán 1-3ú
|cantaireacht ar an tSean-nós
|01 453 8192
|sncl2009@gmail.com
|<nowiki>http://www.seannos.ie</nowiki>
|-
|'''FÉILE NA BEALTAINE (dhátheangach)'''
|[[An Daingean]], Ciaraí
|Aibreáin 28ú - 2ú Bealtaine
|Scanáin, ceoil, cainteanna, taispeántais, seoltaí leabhair ⁊rl
|
|info@feilenabealtaine.ie
|www.feilenabealtaine.ie
|-
|'''[[Féile na Gealaí|FÉILE NA GEALAÍ]]'''
|[[Ráth Chairn]], An Mhí
|Meithimh 10-11ú
|Féile d'ilchineáil cheoil i nGaeilge
|
|feilenagealai@gmail.com
|www.facebook.com/Féile-na-Gealaí-239363916432323
|-
|'''FÉILE AN DÓILÍN'''
|[[An Cheathrú Rua]], Gaillimh
|Meitheamh 11-12ú
|An Fhéile Húicéirí is sine agus is mó in Éirinni ceol ⁊rl
|
|
|www.galwayhookers.ie
|-
|'''FÉILE AN DAINGIN'''
|Teach an Daingen, [[An Daingean]], Ciaraí
|Meitheamh 13-ú
|Rásaí gleoteoga, curachaí, reathaíocht, saighid, seisiúin, comórtas an chailín álainn
|
|
|
|-
|'''OIREACHTAS GAEILGE CHEANADA'''
|[[Ontario]], [[Ceanada]]
|Meitheamh 24-26ú
|Is céiliúradh é de Chultúr, traidisiúnta agus nua-aimsire, na Gaeltachta trí na taibh-ealaíona: ealaíona labhartha, dráma, litríocht, amhránaíocht, damhsa agus ceol uirlise
|001 613 731-1857
|aralt@gaeilge.ca
|www.oireachtas.ca
|-
|'''FÉILE TEANGA SHLIABH BHEATHA'''
|[[Contae Mhuineacháin|Muineacháin]], [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]], [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]]
|Meitheamh 3-6ú
|Ranganna Gaeilge as gach leibhéal, scéalaíocht, filíocht, ealaíon, ceol, amhránaíocht, damhsa ar an tsean-nós, siúlóidí faoin aer, Gríscin
|
|
|
|-
|'''SOMA GAEILGE'''
|[[Caisleán Uidhilín|Caisleán Uídhilín]], Co. An Dúin
|Iúil
|ardán Gaeilge ag an Soma Festival
|
|
|
|-
|'''FÉILE MHIC DARA'''
|[[Carna]] / [[Oileán Mhic Dara]]
|Iúil 16ú
|Féile currachaí is gleoiteoga
|
|
|www.facebook.com/feile.mhicdara
|-
|'''FLEADH NA bPRÁTAÍ'''
|[[Baile Locha Riach|Baile Loch Riach]],
Gaillimh
|Iúil
|campáil comhrá ceol agus fataí, á reachtáil ag Pádraig Rua Ó Baoill
|091 967 5958
|padraigrua@gmail.com
|
|-
|'''SCOIL SAMHRAIDH SHÉAMUIS UÍ NÉILL'''
|[[Caisleán Uidhilín]], Co. An Dúin
|16ú Iúil
|féile litriochta ag an am céanna le féile ceoil SOMA
|
|
|https://www.gloruachtartire.com/ranganna
|-
|'''SCOIL SAMHRAIDH MHIC REACHTAIN'''
|[[Béal Feirste]]
|Iúil 25-30ú
|Féile buíon ceoil na Gaeilge
|028 9074 9688
|eolas@mhicreachtain.com
|www.mhicreachtain.com/scoil-samhraidh-mhic-reachtain-2017
|-
|'''FÉILE INIS BÓ FINNE'''
|[[Inis Bó Finne (Contae Dhún na nGall)|Inis Bó Finne]], Tír Chonaill
|Lúnasa 6-7ú
|Aifreann, siúilóid, rásaí curraigh, léachtanna, céilí
|
|
|
|-
|'''[[Fleadh Cheoil na hÉireann|FLEADH CEOIL NA hÉIREANN]])'''
|In Éirinn
|Lúnasa 14 -2ú
|Iliomad imeachtaí i nGaeilge dírithe ar an cheoil, stair an cheoil, agus mórán imeachtai do leanaí
|065 684 5918
|eolas@fleadhcheoil.ie
|www.fleadhcheoil.ie
|-
|'''DAONSCOIL NA MUMHAN'''
|[[An Rinn (Contae Phort Láirge)|An Rinn]], Port Láirge
|Lúnasa 14-19ú
|seachtain caidreamh is oilliún le léachtanna, imeachtaí, ceol agus craic
|087 7938709
|micheal@anrinn.com
|www.daonscoilnamumhan.com
|-
|'''FÉILE NA n-OILEÁIN'''
|[[Leitir Móir|Leitir Mór]], Gaillimh
|Lúnasa 18-19
|rásaí báid, agus go leor imeachtaí talaimh don teaghlach ar fad
|
|
|
|-
|'''[[Liú Lúnasa|LIÚ LÚNASA]]'''
|[[Béal Feirste]], Aontroim
|Lúnasa 24ú-28ú
|Féile ceoil nua phobalbhunaithe eagraithe ag óige bhéal Feirste i gcroílár [[Gaeltacht Bhéal Feirste|Ghaeltacht Uirbeach Bhéal Feirste]]
|
|liulunasa@gmail.com
|https://www.culturlann.ie/ga/imeachta%C3%AD-agus-eile {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240827210347/https://www.culturlann.ie/ga/imeachta%C3%AD-agus-eile |date=2024-08-27 }}
|-
|'''FÉILE AN DROICHEAD'''
|[[Béal Feirste]], Aontroim
|Lúnasa 25-28ú
|Féile chultúir Ghaelaigh agus Cheoil Traidisiúnta
|0048 90 288818
|eolas@androichead.com
|www.androichead.com
|-
|'''FÉILE NA BHFLAITHEARTACH (2 theangach)'''
|[[Inis Mór]], Gaillimh
|Lúnasa 27-28ú
|cur chun cinn scíbíní Liam Ó flaithearta, léachtanna drámaí ceoil
|095-33428
|ocuaig@hotmail.com
|www.dannymorrison.com/feile-na-bhflaitheartach-26-27-august-2017
|-
|'''[[An Puball Gaeilge|AN PUBALL GAEILGE]]'''
|[[An Sráidbhaile (Laois)|An tSráidbhaile]], Port Laoise
|Meán Fómhair 1-3
|Trí lá shiamsaíocht cainteanna, fillíocht, ceolchoirmeacha, fuirseoirí, Geabairí, Podchraoltaí Gaeilge ag an [[An Phicnic Leictreach|EP]].
|086 8260860
|eolas@anpuballgaeilge.com
|www.anpuballgaeilge.com
|-
|'''[[An Chollchoill|AN COLLCHOILL]]'''
|[[An tSráidbhaile, Contae Phort Láirge|An tSráidbhaile]], Port Laoise
|Meán Fómhair 1-3
|Ceol comaiseartha Gaeilge ar ardán na Collchoille (''Hazelwood'') óna 7-12 ag an b[[An Phicnic Aibhléiseach|Picnic Aibhléiseach]]
|
|siomha@cnag.ie
|www.cnag.ie
|-
|'''FÉILE NAOMH CIARÁN'''
|[[Cill Chiaráin]], Gaillimh
|Meán Fómhair 7-11
|rásaí curach, peil, Aifreann, seisiúin,
|
|
|
|-
|'''DÚCHAS, ÉIGSE DO THIOBRAID ÁRAINN'''
|[[Cloch Shiurdáin|Cloch Shiúrdáin]], Tiobrad Árainn
|Meán Fómhair 9-11ú
|Léachtanna, fillíocht, dráma, siúil Ceolchoirm, agus Aifreann
|067 41570
|cnagantaonach@gmail.com
|
|-
|'''OIREACHTAS CHOIS FHARRAIGE'''
|[[Conamara]], Gaillimh
|Meán Fómhair 16-25
|ceol, damhsa, ealaín, drámaíocht, taispeántais agus go leor eile
|
|
|www.coisfharraige.ie/oireachtas-chois-fharraige
|-
|'''[[Aon Scéal (féile)|AON SCÉAL]]'''
|[[Uíbh Ráthach]],
Ciarraí
|Meán Fómhair 22-23
|Oíche Ceoil, Reic na n-Óg, Siúlóid
|087 215 3671
|pleanteangaur@gmail.com
|https://www.briur.ie/ga/nuacht
|-
|'''FÉILE NA bPUITEACHAÍ'''
|[[Inis Meáin]],
Gaillimh
|Meán Fómhair 23
|Ceiliúradh Sméara Dubha le ceardlanna déantus suibhe, Bácála agus Cróiseála
|
|feilenabpuiteachai@outlook.com
|https://inismeainbeo.ie/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230610045542/http://inismeainbeo.ie/ |date=2023-06-10 }}
|-
|'''[[Dorn san Aer|DORN SAN AER]]'''
|[[Gaoth Dobhair]], [[Tír Chonaill]]
|27-29 Meán Fómhair 2024
|Féile cheoil chomhaimseartha le ceiliúradh a dhéanamh ar shaol agus ar oidhreacht [[Rónán Mac Aodha Bhuí|Rónáin Mhic Aodha Bhuí]]
|
|eolas@dornsanaer.ie
|https://www.dornsanaer.ie/
[https://www.instagram.com/dorn_san_aer/ Insta], [https://bsky.app/profile/dornsanaer.bsky.social Bluesky], [https://www.facebook.com/people/Dorn-San-Aer/61560842832925/ fb],[https://x.com/dornsanaer Twitter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240624075835/https://x.com/dornsanaer |date=2024-06-24 }}
|-
|'''FÉILE AN FHÓMHAIR (dhátheangach)'''
|[[Ceatharlach|Baile Cheatharlaigh]], Ceatharlach
|Meán Fómhair 29ú - 9ú Dfómhair
|''Drámaí Litríocht, Ealaíon, Ceol, Scéalaíocht, Scannáin, Fuirseoireacht and siamsaíocht de gach chineáil''
|059 9158105
|emma@glorcheatharlach.ie
|
|-
|'''DAONSCOIL AN GHÚGÁIN'''
|[[Guagán Barra|Gúgán Barra]], Corcaigh
|Meán Fomhair 30ú - 1ú Deireadh Fómhair
|Léachtanna, fillíocht, dráma siúil agus Aifreann
|087 2105002
|nodonnabhain@eircom.net
|<nowiki>http://daonscoilanghugain.com</nowiki>
|-
|'''FÉILE NA CARRAIGE'''
|[[Béal Feirste]], Aontroim
|Deireadh Fómhair 3-9ú
|d'óg is aosta ceolchoimeacha, ceardlanna, léachtanna, turais, rith, maidineacha caifé, scanáin
|02890 234442
|oifig@glornamona.com
|www.glornamona.com
|-
|'''FÉILE NA SOLLÁIN'''
|[[Na Solláin|Ná Solláin]], Cill Dara
|Deireadh Fómhair
6-8
|Féile Ceol Gaelach, seisiúin, céilithe, imeachtaí do leanaí, ceardlanna ceoil, amhránaíocht, agus rince.
|087 1834406
|eolas@feilenasollan.com
|<nowiki>http://www.feilenasollan.com/</nowiki>
|-
|'''ÉIGSE OIRIALLA'''
|[[Ó Méith]], Lú
|Deireadh Fómhair
7-9ú
|Féile Ealaíon Ghaeilge, le béim ar fhillíocht, amhráin, agus ceoil dúchasach.
|
|eigseoirialla@gmail.com
|www.eigseoirialla.org
|-
|'''ÉIGSE DHARACH UÍ CHATHÁIN'''
|[[Ráth Chairn]], An Mhí
|Deireadh Fómhair
7-9ú
|Amhráin, scéalta, Damhsa thraidisiúnta, ceolchoirm
|046-9432381
|rathcairn@eircom.net
|www.rathchairn.com/eigse-dharach-ui-chathain
|-
|'''FÉILE CHEOIL NA nDAOINE / Dingle Folk Fest'''
|[[An Daingean]], Ciaraí
|Deireadh Fómhair 14-16ú
|Ceoil Gaelach áitiúil ⁊rl - Mórán bunaithe ar an Bhéarla faraor
|086-850-4551
|dingletradfest@gmail.com
|www.dingletradfest.ie
|-
|'''Splanc'''
|BÁC 7
|Deireadh Fómhair
16-18ú
|Ceolchoirmeacha,
Tob-Aonach Ealaíona, Ceardlann Lúibíní ⁊ Fiadóireacht, Rince, Réabh
|083 445 2966
|@craobhbhac7
|cbhac7.com/splanc
|-
|'''FÉILE PHEADAIR JOE UÍ EOCHAIDH'''
|[[An Creagán, Contae Thír Eoghain|An Creagán]], Tír Eoghan
|Deireadh Fómhair 19-22´¨
|Féile in ómóis an tseanachaí deirneach Thearmainn Mhic Oirc amhránaíocht, cheol, scéalaíocht, siúlóid, ceardlannaí Gaeilge agus dea-chuideachta
|0044 28 8076 1112
|info@ancreagan.com
|hwww.an-creagan.com
|-
|'''ÉIGSE AN FHÓMHAIR'''
|[[Aonach Urmhumhan]](?), Luimneach
|Deireadh. Fómhair 21ú
|drámaí, agalaimh beirte, lúibíní, ceapóga
|
|
|
|-
|'''[[IMRAM]]'''
|Ar fud chathair [[Baile Átha Cliath|BÁC]] agus áiteanna nach é
|Deireadh Fómhair
|Féile filíochta na Gaeilge
|087 291 2797
|liamog62@mac.com
|www.imram.ie
|-
|'''[[Meanmanra|MEANMANRA]]'''
|[[Baile Átha Cliath]]
|Dereadh Fómhair 6-12
|Féile fealsúnachta, [[Seaghan Mac an tSionnaigh|Seaghan Mac a' tSionnaigh]]
|
|
|
|-
|'''ÉIGSE MHICHAEL MHÁIRE GHABHA'''
|[[Carna]], Gaillimh
|Deireadh Fhómhair 25-28ú
|Ceol, Damhsa, Amráin agus Siamsaíocht
|
|
|<nowiki>https://www.facebook.com/eigsemhichael.mhaireghabha</nowiki>
|-
|'''[[Gáire As Gaeilge|GÁIRE AS GAEILGE]]'''
|Gaillimh
|Deireadh Fómhair
|Oícheanta grinn mar chuid d'Fhéile Ghrinn na Gaillimhe
|
|
|https://www.galwaycomedyfestival.ie/programme{{Dead link|date=Nollaig 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|'''ÉIGSE LOCH LAO'''
|[[Béal Feirste]], Aontroim
|Deireadh Fómhair
|Comhdhául bhliantiúl de scoil na Gaeilge agus litríochta - Léachtanna stairiúla
|
|eolas@mhicreachtain.com
|mhicreachtain.com/eigse-loch-lao
|-
|'''[[Oireachtas na Gaeilge|AN tOIREACHTAS]]'''
|[[Cill Airne]], Ciarraí
|Samhain 2-6ú
|Féile ilghnéitheach, aonach Gaeilge, comórtais amhránaíochta is rince ar an sean-nós, drámaí, lúibíní, siamsaíocht istoíche.
|01 475 3857
|eolas@antoireachtas.ie
|www.antoireachtas.ie
|-
|'''AN FHÉILE BHEAG FILÍOCHTA'''
|[[Baile an Fheirtéaraigh]], Ciaraí
|Samhain 11-13ú
|Reacaireacht agus Ceardlanna ag filí aitheanta, léacht na Féile, amhráin, ceol agus an maidhc oscailte
|087 2549312
|eolas@feilebheagfiliochta.com
|www.feilebheagfiliochta.com
|-
|'''SLÓGADH SHINN FÉIN'''
|Áiteacha éagsúla sa tír iomlán
|Samhain 21
|Díospóireachtaí, ceoil agus craic
|
|
|
|-
|'''ÉISGE CHLUAINÍN'''
|[[Cluainín|Cluainín Uí Ruairc]], Liatroim
|Samhain 20 -21
|Drámaí, Ceol Choirm Seoladh leabhair, Léachtaí, Scannáin
|086 8260860
|rosnodaigh@gmail.com
|http://www.theglenscentre.com/
|-
|'''ÉIGSE DHIARMUIDÍN'''
|[[Gaeltacht Mhúscraí|Múscraí]] ⁊ [[Cúil Aodha|Cuil Aodha]], Corcaigh
|Nollaig 4-6ú
|ceolchoirmeacha, ceardlanna ceoil, léachtanna, amhránaíocht, scanáin, aifreann, margadh Nollag
|066 7126201
086-8509515
|info@eigse.ie
|www.eigse.ie
|-
|'''SCOIL GHEIMRIDH GHAOTH DOBHAIR''' '''(2 theangach)'''
|[[Contae Dhún na nGall|Tír Chonaill]]
|Nollaig 27 – 2 Eanáir
|Féile seinnt agus foghlaim ceol dúchasach
|(074) 956 0679
|info@scoilgheimhridh.com
|www.scoilgheimhridh.com
|}
{| class="sortable wikitable"
! colspan="7"|'''Féilte nach n-Eagraítear a Thuilleadh'''
|-
!'''Ainm na Féile'''
!'''Cá hÁit'''
!'''Mí'''
!'''Cineál Féile'''
!'''Uimhir'''
!'''Ríomhphost'''
!'''Láthair Ghréasán'''
|-
|'''AN CABERET CRAICEÁLTA (ar ceal)'''
|[[Gaoth Dobhair]]
|Míosúil
|
|
|Ronan.MacAodhaBhui@rte.ie
|
|-
|'''SPRAOI COIS LAOI (ar ceal)'''
|[[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|Ollscoil Chorcaigh]]
|Feabhra
|Ceol, dramaíocht filíocht agus céilí,
|
|
|
|-
|'''ÉIGSE THÓRAÍ'''
|[[Toraigh|Oileán Thóraí]], Tír Chonaill
|Meitheamh
|
|091 574146
|
|
|-
|'''TRAID PHICNIC'''
|[[An Spidéal]], Gaillimh
|Iúil 1-3ú
|Féile Cheoil dúchasach ina bhfuil an ghaeilge lárnach sa gcur i láthair
|
|traidphicnic@gmail.com
|www.traidphicnic.com
|-
|'''SOMA GAEILGE'''
|[[Caisleán Uidhilín]], Co. An Dúin
|Iúíl
|ardán Gaeilge ag an Soma Festival
|
|
|
|-
|'''SIAMSA CHOILM DE BHAILIS (ar ceal?)'''
|[[Leitir Móir|Leitir Calaidh]], Gaillimh
|Iúil 12–14
|Cuimhneachán agus comóradh ar an bhfile agus fear ceirde Colm de Bhailís a bhásaigh breis is 100 bliain ó shin
|
|
|
|-
|'''RAVELÓID (ar ceal)'''
|dhá ionad sa chathair, [[Baile Átha Cliath|BÁC]]
|Iúil 9-11ú
|Féile de bhuíon ceol na Gaeilge
|
|
|
|-
|'''LOINNEOG LÚNASA (ar ceal)'''
|[[Gaoth Dobhair]], Tír Chonaill
|Lúnasa 6- 9ú
|Ceolchoirm, seisiúin, siúlóid, cerdlanna, taispeántais
|
|
|
|-
|'''ÉISGE EATHARLAÍ (ar ceal?)'''
|[[Gleann Eatharlaí]], Tiobrad Árainn
|Lúnasa 23ú
|ceardlanna ceoil úirlise, rinne ar an tsean nós agus ceolchoirmeacha
|087 2572281
|eolas@eatharlai.ie
|www.eatharlai.ie
|-
|'''COMHDHÁIL NA GAILLIMHE'''
|[[Ollscoil na Gaillimhe]]
|Deireadh Fómhair 7-8ú 2016
|Seimieáir agus léachtan léinn ar litríocht na Geilge
|
|
|
|-
|'''FÉILE NA bPÚCAÍ'''
|[[Inis Mór]], Gaillimh
|Deireadh Fómhair 28 - 30ú
|Féile ina ngléastar i mbréag éide agus ina mbuailtear bobana ar a chéile, tóraíoch taisce, céilí, Ceolchoirm.
|087 395 23 40
|
|www.facebook.com/pg/Féile-na-Bpúcaí-Oíche-Shamhna-779758348713913
|-
|'''COMHDHÁIL NÁISIÚNTA (2016 amháin)'''
|[[Gaillimh]]
|Samhain 10-12
|Cainteanna, Taispeántais, Drámaí, Scannáin, Ceolchoirmeacha bunaithe ar comóradh 100 bhliain an éirí Amach
|
|
|
|-
|'''ÉIGSE SHEÁIN BHÁIN MHIC MHEANMAIN (ar Ceall)'''
|[[Baile na Finne]], Tír Chonaill
|Samhain
|Féile in onóir an scríbhneora
|
|
|
|-
|'''FÉILE NA Mí (ar ceal?)'''
|[[Ráth Chairn]], An Mhí
|Samhain 18-20ú
|comórtais amhránaíocht agus damhsa ar an tsean nós d'óg is aosta
|046-9432381
|rathcairn@eircom.net
|www.rathchairn.com
|-
|'''FÉILE CHÓILÍN SHEÁIN DARACH (ar Ceall?)'''
|[[Ros Muc]], Gaillimh
|Deireadh Fómhair
|féile díospóireacht is ceoil idir Ghael na halban is Éire.
|
|
|<nowiki>https://www.cartlann.ie/items/show/487#?c=0&m=0&s=0&cv=0</nowiki>
|-
|'''FÉILE CHÓILÍN SHEÁIN DARACH (ar Ceall?)'''
|[[Ros Muc]], Gaillimh
|Deireadh Fómhair
|féile díospóireacht is ceoil idir Ghael na hAlban is Éire.
|
|
|<nowiki>https://www.cartlann.ie/items/show/487#?c=0&m=0&s=0&cv=0</nowiki>
|-
|'''FÉILE AN CHUMAINN DÍOSPÓIREACHTA'''
|Buswells [[Baile Átha Cliath|BÁC]]
|
|
|
|
|
|}
{{DEFAULTSORT:Feilte Gaeilge}}
[[Catagóir: Féilte Gaeilge| ]]
[[Catagóir: Féilte Éireannacha|*]]
[[Catagóir: Féilte ealaíon|*]]
[[Catagóir: Liostaí]]
8jd86sywoyjyepre1xx2s1v7dsiqag5
1328945
1328944
2026-09-30T09:30:51Z
Rossa Ó Snodaigh
26624
Chuireas Ceiliúradh Cois Fharraige leis
1328945
wikitext
text/x-wiki
Seo thíos liosta des na féilte arb í [[an Ghaeilge]] príomhtheanga na n-imeachtaí.
{| class="sortable wikitable"
!'''Ainm na Féile'''
!'''Cá hÁit'''
!'''Mí'''
!'''Cineál Féile'''
!'''Uimhir'''
!'''Ríomhphost'''
!'''Láthair Ghréasán'''
|-
|'''[[Cumann Merriman#Scoil Gheimhridh Merriman|SCOIL GHEIMRIDH MERRIMAN]]'''
|Ionaid Éagsúla chuile bhliain
|Eanáir 29-31ú
|[[Brian Merriman]], Gaeilge, saíocht na hÉireann, agus Contae an Chláir á gceiliúradh
|086 382 0671
|eolas@merriman.ie
|www.merriman.ie/ga/geimhreadh/2017g
|-
|'''IMBOLC'''
|[[Baile Bhuirne|Baile Mhuirne]], Corcaigh
|Feabhra 1ú
|Féile cainteanna suimiúla ó dhaoine suimiúla, saghas Ted Talks na Gaeilge
|085 144 7789
|tomas@imbolc.ie
|www.imbolc.ie
|-
|'''LEABHRA FEABHRA'''
|Náisiúnta
|Feabhra 1ú
|Féile ina mbronntar leabhair Gaeilge ar chairde
|
|
|www.leabhrafeabhra.com
|-
|'''SCOIL CHEOIL AN EARRAIGH'''
|[[Baile an Fheirtéaraigh|Baile an Fheirtéirigh]], Ciarraí
|Feabhra 22-26ú
|béim ar stíl cheoil is amhránaíocht Chorca Dhuibhne
|(087) 7820429
|scoilcheoilciarrai@gmail.com
|www.scoilcheoil.com
|-
|'''ÉIGSE CHOILM CILLE'''
|[[Contae Dhoire|Doire]], Éire 32
|Feabhra 28ú - 1ú Márta
|Seoltaí leabhair, léachtanna, cainteanna -le léamh agus scríobh na Gaeilge a chur chun cinn agus le ceiliúradh a dhéanamh ar scríbhneoirí an cheantair mhóir
|
|
|www.facebook.com/EigseCholmCille
|-
|'''[[Seachtain na Gaeilge|SEACHTAIN NA GAEILGE]]'''
|Éire / An Domhain
|Márta 1 -17
|Féile Náisiúnta ina n-eagraitear imeachtaí féiliúla in ngach contae sa tír.
|01 475 7401
|snag@cnag.ie
|www.snag.ie
|-
|'''ÉIGSE NA TRÍONÓIDE'''
|[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]], BÁC
|Márta 1-5ú
|turais, díospóireachtaí, cainteanna béiltí, aifreann, rince
|
|
|www.facebook.com/events/1803236279925462
|-
|'''ÉIGSE AN SPIDÉIL'''
|[[An Spidéal]], Gaillimh
|Márta 3ú- 5ú
|deireadh seachtaine cheol agus imeachtaí ealaíne do phobal Chois Fharraige.
|091 553 124
|deirdrenic@gmail.com
|www.eigseanspideil.ie
|-
|'''FÉILE AN EARRAIGH'''
|[[Béal Feirste]], An Cheathrú Gaeltachta
|Márta 1-17ú
|Coimreacha ceol Gaelach, ceiliúradh teangan, ranganna Gaeilge, turais, siúlóidí, cluichí Gaelacha
|028 9560 9984
|info@feilebelfast.com
|<nowiki>https://feilebelfast.com/about/</nowiki>
|-
|'''GAELSPRAOI'''
|[[Baile Átha Cliath|BÁC]] - Imeachtaí Lá 'le Pádraig
|Márta 15-17
|Ceol-choirmeacha, Ceardlanna leannaí
|01 604 0090
|info@stpatricksfestival.ie
|www.stpatricksfestival.ie
|-
|'''FÉILE RAIFTEIRÍ'''
|[[Baile Locha Riach]], an [[Creachmhaoil]] Gaillimh
|Márta 26-29ú
|ceolchoirmeach, ceardlanna fillíocht is amhránaíocht, seó puipéidí
|090 967 5957
|padraigrua@gmail.com
|www.facebook.com/events/1024638137680782
|-
|'''FÉILE NÁISIÚNTA DRÁMAÍOCHTA'''
|[[Conamara]], Gaillimh
|Aibreáin 29ú - 1ú Bealtaine
|buaiteoirí na comórtais réigiúnda ag léiriú a ndrámaí chun an phríomhdhuais a bhaint amach
|091 574146
|eolas@drama-gaeilge.com
|www.drama-gaeilge.com
|-
|'''FÉILE NÁISIÚNTA SCOIL DRÁMAÍOCHTA'''
|[[An Muileann gCearr|An Mhuileann Gearr]], An Iar-Mhí
|Aibreán 20ú
|Féile na ndrámaí is fearr as na féilte réigiúnda
|01-8531945
|
|www.scoildramaiocht.ie/feile-naisiunta-2016-2
|-
|'''SEAN NÓS COIS LIFE'''
|[[Baile Átha Cliath]]
|Aibreán 1-3ú
|cantaireacht ar an tSean-nós
|01 453 8192
|sncl2009@gmail.com
|<nowiki>http://www.seannos.ie</nowiki>
|-
|'''FÉILE NA BEALTAINE (dhátheangach)'''
|[[An Daingean]], Ciaraí
|Aibreáin 28ú - 2ú Bealtaine
|Scanáin, ceoil, cainteanna, taispeántais, seoltaí leabhair ⁊rl
|
|info@feilenabealtaine.ie
|www.feilenabealtaine.ie
|-
|'''[[Féile na Gealaí|FÉILE NA GEALAÍ]]'''
|[[Ráth Chairn]], An Mhí
|Meithimh 10-11ú
|Féile d'ilchineáil cheoil i nGaeilge
|
|feilenagealai@gmail.com
|www.facebook.com/Féile-na-Gealaí-239363916432323
|-
|'''FÉILE AN DÓILÍN'''
|[[An Cheathrú Rua]], Gaillimh
|Meitheamh 11-12ú
|An Fhéile Húicéirí is sine agus is mó in Éirinni ceol ⁊rl
|
|
|www.galwayhookers.ie
|-
|'''FÉILE AN DAINGIN'''
|Teach an Daingen, [[An Daingean]], Ciaraí
|Meitheamh 13-ú
|Rásaí gleoteoga, curachaí, reathaíocht, saighid, seisiúin, comórtas an chailín álainn
|
|
|
|-
|'''OIREACHTAS GAEILGE CHEANADA'''
|[[Ontario]], [[Ceanada]]
|Meitheamh 24-26ú
|Is céiliúradh é de Chultúr, traidisiúnta agus nua-aimsire, na Gaeltachta trí na taibh-ealaíona: ealaíona labhartha, dráma, litríocht, amhránaíocht, damhsa agus ceol uirlise
|001 613 731-1857
|aralt@gaeilge.ca
|www.oireachtas.ca
|-
|'''FÉILE TEANGA SHLIABH BHEATHA'''
|[[Contae Mhuineacháin|Muineacháin]], [[Contae Fhear Manach|Fear Manach]], [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]]
|Meitheamh 3-6ú
|Ranganna Gaeilge as gach leibhéal, scéalaíocht, filíocht, ealaíon, ceol, amhránaíocht, damhsa ar an tsean-nós, siúlóidí faoin aer, Gríscin
|
|
|
|-
|'''SOMA GAEILGE'''
|[[Caisleán Uidhilín|Caisleán Uídhilín]], Co. An Dúin
|Iúil
|ardán Gaeilge ag an Soma Festival
|
|
|
|-
|'''FÉILE MHIC DARA'''
|[[Carna]] / [[Oileán Mhic Dara]]
|Iúil 16ú
|Féile currachaí is gleoiteoga
|
|
|www.facebook.com/feile.mhicdara
|-
|'''FLEADH NA bPRÁTAÍ'''
|[[Baile Locha Riach|Baile Loch Riach]],
Gaillimh
|Iúil
|campáil comhrá ceol agus fataí, á reachtáil ag Pádraig Rua Ó Baoill
|091 967 5958
|padraigrua@gmail.com
|
|-
|'''SCOIL SAMHRAIDH SHÉAMUIS UÍ NÉILL'''
|[[Caisleán Uidhilín]], Co. An Dúin
|16ú Iúil
|féile litriochta ag an am céanna le féile ceoil SOMA
|
|
|https://www.gloruachtartire.com/ranganna
|-
|'''SCOIL SAMHRAIDH MHIC REACHTAIN'''
|[[Béal Feirste]]
|Iúil 25-30ú
|Féile buíon ceoil na Gaeilge
|028 9074 9688
|eolas@mhicreachtain.com
|www.mhicreachtain.com/scoil-samhraidh-mhic-reachtain-2017
|-
|'''FÉILE INIS BÓ FINNE'''
|[[Inis Bó Finne (Contae Dhún na nGall)|Inis Bó Finne]], Tír Chonaill
|Lúnasa 6-7ú
|Aifreann, siúilóid, rásaí curraigh, léachtanna, céilí
|
|
|
|-
|'''[[Fleadh Cheoil na hÉireann|FLEADH CEOIL NA hÉIREANN]])'''
|In Éirinn
|Lúnasa 14 -2ú
|Iliomad imeachtaí i nGaeilge dírithe ar an cheoil, stair an cheoil, agus mórán imeachtai do leanaí
|065 684 5918
|eolas@fleadhcheoil.ie
|www.fleadhcheoil.ie
|-
|'''DAONSCOIL NA MUMHAN'''
|[[An Rinn (Contae Phort Láirge)|An Rinn]], Port Láirge
|Lúnasa 14-19ú
|seachtain caidreamh is oilliún le léachtanna, imeachtaí, ceol agus craic
|087 7938709
|micheal@anrinn.com
|www.daonscoilnamumhan.com
|-
|'''FÉILE NA n-OILEÁIN'''
|[[Leitir Móir|Leitir Mór]], Gaillimh
|Lúnasa 18-19
|rásaí báid, agus go leor imeachtaí talaimh don teaghlach ar fad
|
|
|
|-
|'''[[Liú Lúnasa|LIÚ LÚNASA]]'''
|[[Béal Feirste]], Aontroim
|Lúnasa 24ú-28ú
|Féile ceoil nua phobalbhunaithe eagraithe ag óige bhéal Feirste i gcroílár [[Gaeltacht Bhéal Feirste|Ghaeltacht Uirbeach Bhéal Feirste]]
|
|liulunasa@gmail.com
|https://www.culturlann.ie/ga/imeachta%C3%AD-agus-eile {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240827210347/https://www.culturlann.ie/ga/imeachta%C3%AD-agus-eile |date=2024-08-27 }}
|-
|'''FÉILE AN DROICHEAD'''
|[[Béal Feirste]], Aontroim
|Lúnasa 25-28ú
|Féile chultúir Ghaelaigh agus Cheoil Traidisiúnta
|0048 90 288818
|eolas@androichead.com
|www.androichead.com
|-
|'''FÉILE NA BHFLAITHEARTACH (2 theangach)'''
|[[Inis Mór]], Gaillimh
|Lúnasa 27-28ú
|cur chun cinn scíbíní Liam Ó flaithearta, léachtanna drámaí ceoil
|095-33428
|ocuaig@hotmail.com
|www.dannymorrison.com/feile-na-bhflaitheartach-26-27-august-2017
|-
|'''[[An Puball Gaeilge|AN PUBALL GAEILGE]]'''
|[[An Sráidbhaile (Laois)|An tSráidbhaile]], Port Laoise
|Meán Fómhair 1-3
|Trí lá shiamsaíocht cainteanna, fillíocht, ceolchoirmeacha, fuirseoirí, Geabairí, Podchraoltaí Gaeilge ag an [[An Phicnic Leictreach|EP]].
|086 8260860
|eolas@anpuballgaeilge.com
|www.anpuballgaeilge.com
|-
|'''[[An Chollchoill|AN COLLCHOILL]]'''
|[[An tSráidbhaile, Contae Phort Láirge|An tSráidbhaile]], Port Laoise
|Meán Fómhair 1-3
|Ceol comaiseartha Gaeilge ar ardán na Collchoille (''Hazelwood'') óna 7-12 ag an b[[An Phicnic Aibhléiseach|Picnic Aibhléiseach]]
|
|siomha@cnag.ie
|www.cnag.ie
|-
|'''FÉILE NAOMH CIARÁN'''
|[[Cill Chiaráin]], Gaillimh
|Meán Fómhair 7-11
|rásaí curach, peil, Aifreann, seisiúin,
|
|
|
|-
|'''DÚCHAS, ÉIGSE DO THIOBRAID ÁRAINN'''
|[[Cloch Shiurdáin|Cloch Shiúrdáin]], Tiobrad Árainn
|Meán Fómhair 9-11ú
|Léachtanna, fillíocht, dráma, siúil Ceolchoirm, agus Aifreann
|067 41570
|cnagantaonach@gmail.com
|
|-
|'''OIREACHTAS CHOIS FHARRAIGE'''
|[[Conamara]], Gaillimh
|Meán Fómhair 16-25
|ceol, damhsa, ealaín, drámaíocht, taispeántais agus go leor eile
|
|
|www.coisfharraige.ie/oireachtas-chois-fharraige
|-
|'''[[Aon Scéal (féile)|AON SCÉAL]]'''
|[[Uíbh Ráthach]],
Ciarraí
|Meán Fómhair 22-23
|Oíche Ceoil, Reic na n-Óg, Siúlóid
|087 215 3671
|pleanteangaur@gmail.com
|https://www.briur.ie/ga/nuacht
|-
|'''FÉILE NA bPUITEACHAÍ'''
|[[Inis Meáin]],
Gaillimh
|Meán Fómhair 23
|Ceiliúradh Sméara Dubha le ceardlanna déantus suibhe, Bácála agus Cróiseála
|
|feilenabpuiteachai@outlook.com
|https://inismeainbeo.ie/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230610045542/http://inismeainbeo.ie/ |date=2023-06-10 }}
|-
|'''[[Dorn san Aer|DORN SAN AER]]'''
|[[Gaoth Dobhair]], [[Tír Chonaill]]
|27-29 Meán Fómhair 2024
|Féile cheoil chomhaimseartha le ceiliúradh a dhéanamh ar shaol agus ar oidhreacht [[Rónán Mac Aodha Bhuí|Rónáin Mhic Aodha Bhuí]]
|
|eolas@dornsanaer.ie
|https://www.dornsanaer.ie/
[https://www.instagram.com/dorn_san_aer/ Insta], [https://bsky.app/profile/dornsanaer.bsky.social Bluesky], [https://www.facebook.com/people/Dorn-San-Aer/61560842832925/ fb],[https://x.com/dornsanaer Twitter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240624075835/https://x.com/dornsanaer |date=2024-06-24 }}
|-
|'''CEILIÚRADH COIS FHARRAIGE'''
|An Spidéil, Na Forbacha, An Coill Rua,
Gaillimh
|Deireadh Fhómhair 25-28ú
|Cultúir, Ceol Ealaíon, Oidhreacht, Traidisiún
|083 0106294 / 086 0655520
|optcoisfharraige@gmail.com
|https://coisfharraige.ie/pleanail-teanga/
|-
|'''FÉILE AN FHÓMHAIR (dhátheangach)'''
|[[Ceatharlach|Baile Cheatharlach]], Ceatharlach
|Meán Fómhair 29ú - 9ú Dfómhair
|''Drámaí Litríocht, Ealaíon, Ceol, Scéalaíocht, Scannáin, Fuirseoireacht and siamsaíocht de gach chineáil''
|059 9158105
|emma@glorcheatharlach.ie
|
|-
|'''DAONSCOIL AN GHÚGÁIN'''
|[[Guagán Barra|Gúgán Barra]], Corcaigh
|Meán Fomhair 30ú - 1ú Deireadh Fómhair
|Léachtanna, fillíocht, dráma siúil agus Aifreann
|087 2105002
|nodonnabhain@eircom.net
|<nowiki>http://daonscoilanghugain.com</nowiki>
|-
|'''FÉILE NA CARRAIGE'''
|[[Béal Feirste]], Aontroim
|Deireadh Fómhair 3-9ú
|d'óg is aosta ceolchoimeacha, ceardlanna, léachtanna, turais, rith, maidineacha caifé, scanáin
|02890 234442
|oifig@glornamona.com
|www.glornamona.com
|-
|'''FÉILE NA SOLLÁIN'''
|[[Na Solláin|Ná Solláin]], Cill Dara
|Deireadh Fómhair
6-8
|Féile Ceol Gaelach, seisiúin, céilithe, imeachtaí do leanaí, ceardlanna ceoil, amhránaíocht, agus rince.
|087 1834406
|eolas@feilenasollan.com
|<nowiki>http://www.feilenasollan.com/</nowiki>
|-
|'''ÉIGSE OIRIALLA'''
|[[Ó Méith]], Lú
|Deireadh Fómhair
7-9ú
|Féile Ealaíon Ghaeilge, le béim ar fhillíocht, amhráin, agus ceoil dúchasach.
|
|eigseoirialla@gmail.com
|www.eigseoirialla.org
|-
|'''ÉIGSE DHARACH UÍ CHATHÁIN'''
|[[Ráth Chairn]], An Mhí
|Deireadh Fómhair
7-9ú
|Amhráin, scéalta, Damhsa thraidisiúnta, ceolchoirm
|046-9432381
|rathcairn@eircom.net
|www.rathchairn.com/eigse-dharach-ui-chathain
|-
|'''FÉILE CHEOIL NA nDAOINE / Dingle Folk Fest'''
|[[An Daingean]], Ciaraí
|Deireadh Fómhair 14-16ú
|Ceoil Gaelach áitiúil ⁊rl - Mórán bunaithe ar an Bhéarla faraor
|086-850-4551
|dingletradfest@gmail.com
|www.dingletradfest.ie
|-
|'''Splanc'''
|BÁC 7
|Deireadh Fómhair
16-18ú
|Ceolchoirmeacha,
Tob-Aonach Ealaíona, Ceardlann Lúibíní ⁊ Fiadóireacht, Rince, Réabh
|083 445 2966
|@craobhbhac7
|cbhac7.com/splanc
|-
|'''FÉILE PHEADAIR JOE UÍ EOCHAIDH'''
|[[An Creagán, Contae Thír Eoghain|An Creagán]], Tír Eoghan
|Deireadh Fómhair 19-22´¨
|Féile in ómóis an tseanachaí deirneach Thearmainn Mhic Oirc amhránaíocht, cheol, scéalaíocht, siúlóid, ceardlannaí Gaeilge agus dea-chuideachta
|0044 28 8076 1112
|info@ancreagan.com
|hwww.an-creagan.com
|-
|'''ÉIGSE AN FHÓMHAIR'''
|[[Aonach Urmhumhan]](?), Luimneach
|Deireadh. Fómhair 21ú
|drámaí, agalaimh beirte, lúibíní, ceapóga
|
|
|
|-
|'''[[IMRAM]]'''
|Ar fud chathair [[Baile Átha Cliath|BÁC]]
|Deireadh Fómhair
|Féile filíochta na Gaeilge
|087 291 2797
|liamog62@mac.com
|www.imram.ie
|-
|'''[[Meanmanra|MEANMANRA]]'''
|[[Baile Átha Cliath]]
|Dereadh Fómhair 6-12
|Féile fealsúnachta, [[Seaghan Mac an tSionnaigh|Seaghan Mac a' tSionnaigh]]
|
|
|
|-
|'''ÉIGSE MHICHAEL MHÁIRE GHABHA'''
|[[Carna]], Gaillimh
|Deireadh Fhómhair 25-28ú
|Ceol, Damhsa, Amráin agus Siamsaíocht
|
|
|<nowiki>https://www.facebook.com/eigsemhichael.mhaireghabha</nowiki>
|-
|'''[[Gáire As Gaeilge|GÁIRE AS GAEILGE]]'''
|Gaillimh
|Deireadh Fómhair
|Oícheanta grinn mar chuid d'Fhéile Ghrinn na Gaillimhe
|
|
|https://www.galwaycomedyfestival.ie/programme{{Dead link|date=Nollaig 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|'''ÉIGSE LOCH LAO'''
|[[Béal Feirste]], Aontroim
|Deireadh Fómhair
|Comhdhául bhliantiúl de scoil na Gaeilge agus litríochta - Léachtanna stairiúla
|
|eolas@mhicreachtain.com
|mhicreachtain.com/eigse-loch-lao
|-
|'''[[Oireachtas na Gaeilge|AN tOIREACHTAS]]'''
|[[Cill Airne]], Ciarraí
|Samhain 2-6ú
|Féile ilghnéitheach, aonach Gaeilge, comórtais amhránaíochta is rince ar an sean-nós, drámaí, lúibíní, siamsaíocht istoíche.
|01 475 3857
|eolas@antoireachtas.ie
|www.antoireachtas.ie
|-
|'''AN FHÉILE BHEAG FILÍOCHTA'''
|[[Baile an Fheirtéaraigh]], Ciaraí
|Samhain 11-13ú
|Reacaireacht agus Ceardlanna ag filí aitheanta, léacht na Féile, amhráin, ceol agus an maidhc oscailte
|087 2549312
|eolas@feilebheagfiliochta.com
|www.feilebheagfiliochta.com
|-
|'''SLÓGADH SHINN FÉIN'''
|Áiteacha éagsúla sa tír iomlán
|Samhain 21
|Díospóireachtaí, ceoil agus craic
|
|
|
|-
|'''ÉISGE CHLUAINÍN'''
|[[Cluainín|Cluainín Uí Ruairc]], Liatroim
|Samhain 20 -21
|Drámaí, Ceol Choirm Seoladh leabhair, Léachtaí, Scannáin
|086 8260860
|rosnodaigh@gmail.com
|http://www.theglenscentre.com/
|-
|'''ÉIGSE DHIARMUIDÍN'''
|[[Gaeltacht Mhúscraí|Múscraí]] ⁊ [[Cúil Aodha|Cuil Aodha]], Corcaigh
|Nollaig 4-6ú
|ceolchoirmeacha, ceardlanna ceoil, léachtanna, amhránaíocht, scanáin, aifreann, margadh Nollag
|066 7126201
086-8509515
|info@eigse.ie
|www.eigse.ie
|-
|'''SCOIL GHEIMRIDH GHAOTH DOBHAIR''' '''(2 theangach)'''
|[[Contae Dhún na nGall|Tír Chonaill]]
|Nollaig 27 – 2 Eanáir
|Féile seinnt agus foghlaim ceol dúchasach
|(074) 956 0679
|info@scoilgheimhridh.com
|www.scoilgheimhridh.com
|}
{| class="sortable wikitable"
! colspan="7"|'''Féilte nach n-Eagraítear a Thuilleadh'''
|-
!'''Ainm na Féile'''
!'''Cá hÁit'''
!'''Mí'''
!'''Cineál Féile'''
!'''Uimhir'''
!'''Ríomhphost'''
!'''Láthair Ghréasán'''
|-
|'''AN CABERET CRAICEÁLTA (ar ceal)'''
|[[Gaoth Dobhair]]
|Míosúil
|
|
|Ronan.MacAodhaBhui@rte.ie
|
|-
|'''SPRAOI COIS LAOI (ar ceal)'''
|[[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|Ollscoil Chorcaigh]]
|Feabhra
|Ceol, dramaíocht filíocht agus céilí,
|
|
|
|-
|'''ÉIGSE THÓRAÍ'''
|[[Toraigh|Oileán Thóraí]], Tír Chonaill
|Meitheamh
|
|091 574146
|
|
|-
|'''TRAID PHICNIC'''
|[[An Spidéal]], Gaillimh
|Iúil 1-3ú
|Féile Cheoil dúchasach ina bhfuil an ghaeilge lárnach sa gcur i láthair
|
|traidphicnic@gmail.com
|www.traidphicnic.com
|-
|'''SOMA GAEILGE'''
|[[Caisleán Uidhilín]], Co. An Dúin
|Iúíl
|ardán Gaeilge ag an Soma Festival
|
|
|
|-
|'''SIAMSA CHOILM DE BHAILIS (ar ceal?)'''
|[[Leitir Móir|Leitir Calaidh]], Gaillimh
|Iúil 12–14
|Cuimhneachán agus comóradh ar an bhfile agus fear ceirde Colm de Bhailís a bhásaigh breis is 100 bliain ó shin
|
|
|
|-
|'''RAVELÓID (ar ceal)'''
|dhá ionad sa chathair, [[Baile Átha Cliath|BÁC]]
|Iúil 9-11ú
|Féile de bhuíon ceol na Gaeilge
|
|
|
|-
|'''LOINNEOG LÚNASA (ar ceal)'''
|[[Gaoth Dobhair]], Tír Chonaill
|Lúnasa 6- 9ú
|Ceolchoirm, seisiúin, siúlóid, cerdlanna, taispeántais
|
|
|
|-
|'''ÉISGE EATHARLAÍ (ar ceal?)'''
|[[Gleann Eatharlaí]], Tiobrad Árainn
|Lúnasa 23ú
|ceardlanna ceoil úirlise, rinne ar an tsean nós agus ceolchoirmeacha
|087 2572281
|eolas@eatharlai.ie
|www.eatharlai.ie
|-
|'''COMHDHÁIL NA GAILLIMHE'''
|[[Ollscoil na Gaillimhe]]
|Deireadh Fómhair 7-8ú 2016
|Seimieáir agus léachtan léinn ar litríocht na Geilge
|
|
|
|-
|'''FÉILE NA bPÚCAÍ'''
|[[Inis Mór]], Gaillimh
|Deireadh Fómhair 28 - 30ú
|Féile ina ngléastar i mbréag éide agus ina mbuailtear bobana ar a chéile, tóraíoch taisce, céilí, Ceolchoirm.
|087 395 23 40
|
|www.facebook.com/pg/Féile-na-Bpúcaí-Oíche-Shamhna-779758348713913
|-
|'''COMHDHÁIL NÁISIÚNTA (2016 amháin)'''
|[[Gaillimh]]
|Samhain 10-12
|Cainteanna, Taispeántais, Drámaí, Scannáin, Ceolchoirmeacha bunaithe ar comóradh 100 bhliain an éirí Amach
|
|
|
|-
|'''ÉIGSE SHEÁIN BHÁIN MHIC MHEANMAIN (ar Ceall)'''
|[[Baile na Finne]], Tír Chonaill
|Samhain
|Féile in onóir an scríbhneora
|
|
|
|-
|'''FÉILE NA Mí (ar ceal?)'''
|[[Ráth Chairn]], An Mhí
|Samhain 18-20ú
|comórtais amhránaíocht agus damhsa ar an tsean nós d'óg is aosta
|046-9432381
|rathcairn@eircom.net
|www.rathchairn.com
|-
|'''FÉILE CHÓILÍN SHEÁIN DARACH (ar Ceall?)'''
|[[Ros Muc]], Gaillimh
|Deireadh Fómhair
|féile díospóireacht is ceoil idir Ghael na halban is Éire.
|
|
|<nowiki>https://www.cartlann.ie/items/show/487#?c=0&m=0&s=0&cv=0</nowiki>
|-
|'''FÉILE CHÓILÍN SHEÁIN DARACH (ar Ceall?)'''
|[[Ros Muc]], Gaillimh
|Deireadh Fómhair
|féile díospóireacht is ceoil idir Ghael na hAlban is Éire.
|
|
|<nowiki>https://www.cartlann.ie/items/show/487#?c=0&m=0&s=0&cv=0</nowiki>
|-
|'''FÉILE AN CHUMAINN DÍOSPÓIREACHTA'''
|Buswells [[Baile Átha Cliath|BÁC]]
|
|
|
|
|
|}
{{DEFAULTSORT:Feilte Gaeilge}}
[[Catagóir: Féilte Gaeilge| ]]
[[Catagóir: Féilte Éireannacha|*]]
[[Catagóir: Féilte ealaíon|*]]
[[Catagóir: Liostaí]]
3761o2tocorqdopqh8ps21jvctwne5j
Comhréir
0
100082
1328965
1328648
2026-09-30T11:07:04Z
Howohhoh
63441
eolas
1328965
wikitext
text/x-wiki
[[File:Afton-Tidningen 1910-04-29.jpg|thumb|Fógra don nuachtán Sualannach 'Afton-Tidningen', 29 Aibreán 1910. Nuair a scríobh [[August Strindberg]] an t-alt "Faraondyrkan" ({{Lang-ga|Adhradh an Fharó}}), cuireadh tús leis an "Strindbergsfejden" ({{Lang-ga|Achrann Strindberg}}]]Sa [[teangeolaíocht]], is éard is '''comhréir''' ann ná na rialacha teanga faoina gcuirtear [[Focal|focail]], [[Frása|frásaí]] agus [[clásail]] le chéile chun [[Abairt (teangeolaíocht)|abairtí]] dea-chumtha a dhéanamh, is é sin, abairtí atá in ann á n-aithint mar abairt an teanga áirithe. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Peter Sells|date=1985|title=Lectures on Contemporary Syntactic Theories|issue=Center for the Study of Language and Information}}</ref>
== Topaic ==
=== Struchtúr na hAbairte ===
[[Íomhá:Syntax tree for "Who did you send it to?".png|clé|mion|Crann comhréire a úsáideann anailís fhrásastruchtúr–"Cé dó a sheol tú é?"]]
Is é ceann de na réimsí is mó den chomhréir ná tógáil na habairte óna cuid moirféimí. Tá dhá múnlaí contrátha ann, '''spléachas''' agus '''frásastruchtúr'''. <ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|author=Igor Aleksandrovič Mel'čuk|date=1988|title=Dependency Syntax: Theory and Practice|issue=State University of New York}}</ref>
Measann anailís an fhrásastruchtúir an abairt mar chomhábhair, is é sin, grúpaí focal le bríonna ceangailte. Téann na comhábhair seo i ngrúpaí lena chéile go dtí go ndéantar cur síos an abairt iomlán. Go gnáth, bíonn dhá phríomhchomhábhar ar bharr an chrainn, an '''frása ainmfhocail''' agus an '''frása briathair'''.<ref name=":1" />
== Naisc sheachtracha ==
*
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-teangeolaíocht}}
[[Catagóir:Comhréir|Comhréir]]
[[Catagóir:Aonáin shintéiseacha]]
[[Catagóir:Gramadach]]
[[Catagóir:Teanga]]
[[Catagóir:Brainsí na teangeolaíochta]]
[[Catagóir:Fealsúnacht teanga]]
[[Catagóir:Séamataic]]
[[Catagóir:Téarmeolaíocht na teangeolaíochta]]
g6qlr47c9smeq07c6garv6xjt864hae
Starship SpaceX
0
109410
1328909
1175828
2026-09-29T18:04:41Z
Dmd3music
19925
1328909
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Taisteal Spáis}}
[[Íomhá:StarshipLaunch.jpg|mion|clé|An chéad tástáil ar 20 Aibreán 2023.]]
Is é '''Starship SpaceX''' an roicéad is mó a tógadh riamh. Le linn na bliana 2023, bhí tástálacha á ndéanamh ar an roicéad chun é a ullmhú don chéad eitilt tráchtála.
D’éirigh le [[SpaceX]] tástáil a dhéanamh ar an roicéad i mí Eanair 2023, an chéad uair riamh ar éirigh leo 10 milliún punt de ghás tiomána a chur isteach i roicéad.<ref>ELeathanach 429 (30 Eanáir 2023 )</ref>
Tharla an chéad lainseáil ar 20 Aibreán 2023 ach theip ar an iarracht. Tharla an chéad eitilt fhithiseach ar an 29 Meán Fómhair 2026.
== Féach freisin ==
* [[SpaceX]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol-spás}}
[[Catagóir:SpaceX]]
[[Catagóir:Roicéid]]
[[Catagóir:Elon Musk]]
liaxdcrawdtmfvvpjtm39i7zownw2c5
1328910
1328909
2026-09-29T18:05:21Z
Dmd3music
19925
1328910
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Taisteal Spáis}}
[[Íomhá:StarshipLaunch.jpg|mion|clé|An chéad tástáil ar 20 Aibreán 2023.]]
Is é '''Starship SpaceX''' an roicéad is mó a tógadh riamh. Le linn na bliana 2023, bhí tástálacha á ndéanamh ar an roicéad chun é a ullmhú don chéad eitilt tráchtála.
D’éirigh le [[SpaceX]] tástáil a dhéanamh ar an roicéad i mí Eanair 2023, an chéad uair riamh ar éirigh leo 10 milliún punt de ghás tiomána a chur isteach i roicéad.<ref>ELeathanach 429 (30 Eanáir 2023 )</ref>
Tharla an chéad lainseáil ar 20 Aibreán 2023 ach theip ar an iarracht. Tharla an chéad eitilt fhithiseach ar an 29 Meán Fómhair 2026, an 14ú lainseáil.
== Féach freisin ==
* [[SpaceX]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol-spás}}
[[Catagóir:SpaceX]]
[[Catagóir:Roicéid]]
[[Catagóir:Elon Musk]]
scndkmxhh8p14hab3d0nbsedkolhfwx
Úsáideoir:Renamed user 4399bc9556b29a3e7c2eb5ff23f8f146
2
110652
1328926
1296267
2026-09-30T04:42:46Z
Veritas Sapientiae
54159
Veritas Sapientiae moved page [[Úsáideoir:Splatterxl]] to [[Úsáideoir:Renamed user 4399bc9556b29a3e7c2eb5ff23f8f146]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Splatterxl|Splatterxl]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 4399bc9556b29a3e7c2eb5ff23f8f146|Renamed user 4399bc9556b29a3e7c2eb5ff23f8f146]]"
1296267
wikitext
text/x-wiki
phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1
Plé úsáideora:Renamed user 4399bc9556b29a3e7c2eb5ff23f8f146
3
110653
1328925
1190675
2026-09-30T04:42:46Z
Veritas Sapientiae
54159
Veritas Sapientiae moved page [[Plé úsáideora:Splatterxl]] to [[Plé úsáideora:Renamed user 4399bc9556b29a3e7c2eb5ff23f8f146]] without leaving a redirect: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Splatterxl|Splatterxl]]" to "[[Special:CentralAuth/Renamed user 4399bc9556b29a3e7c2eb5ff23f8f146|Renamed user 4399bc9556b29a3e7c2eb5ff23f8f146]]"
1190675
wikitext
text/x-wiki
== Fáilte isteach! ==
Haigh, a Splatterxl, agus tá [[Vicipéid:Réamhrá|fáilte romhat]] chuig an Vicipéid! Go raibh maith agat as [[Special:Contributions/Splatterxl|do chuid dréachtaí]] a sheoladh isteach. Tá súil agam go mbainfidh tú taitneamh as d'am anseo! Tá sé éasca ailt nua a chruthú, agus téigh go dtí an [[Vicipéid:Halla baile|Halla Baile]] chun caint leis na [[Vicipéid:Vicipéideoirí|Vicipéideoirí]] eile (más mian leat é sin a dhéanamh), nó téigh go dtí an [[Vicipéid:Lárionad comhphobail|Lárionad Comhphobail]] chun breathnú ar na heachtraí Vicipéide is déanaí. Tá breis eolais fóinteach in ár [[Vicipéid:Réamhrá|reamhrá]], freisin.
Más é do thoil é, [[Vicipéid:Sínigh é|sínigh do chuid theachtaireachtaí]] ar leathanaigh phlé le ceithre thilde a chlóscríobh (<nowiki>~~~~</nowiki>); ciallaíonn sé sinn go hionsáfar d'ainm úsáideora agus an dáta go huathoibríoch. Má tá cabhair ag teastail uait, féach ar [[Vicipéid:Cabhair]], nó cuir ceist dom armo leathanach phlé. Uair amháin eile, fáilte romhat!<!-- Template:Welcome --> - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] <sup>[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]</sup> 03:56, 27 Samhain 2023 (UTC)
ronpv0aubd4bn70z4ocw7nv50uz3kgf
Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda
2
120000
1328898
1328849
2026-09-29T12:51:28Z
Marcas.oduinn
33120
/* Cúiseanna */
1328898
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]
{| class= wikitable
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)
! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh tonnta]]
| [[Cumhacht tonnta]]
|}
== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]]
# ''[[:en:Heat pump|Heat pump]]'' - [[Teaschaidéal]]
# ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]]
# [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]]
# ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]]
# ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
# ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Sustainable Development Goals|Sustainable Development Goals]]'' - [[Sprioc Forbartha Inbhuanaithe]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
tpvwrs2qpuqfxzho3q24lbsokpcvx1e
1328918
1328898
2026-09-29T22:03:30Z
Marcas.oduinn
33120
/* Teicneolaíocht agus geilleagar */
1328918
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]
{| class= wikitable
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)
! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh tonnta]]
| [[Cumhacht tonnta]]
|}
== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]]
# ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]]
# [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]]
# ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]]
# ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
# ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Sustainable Development Goals|Sustainable Development Goals]]'' - [[Sprioc Forbartha Inbhuanaithe]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
iaxk69nizacm46n9vlwwp7m39io4ixh
1328923
1328918
2026-09-30T01:09:35Z
Marcas.oduinn
33120
/* Teicneolaíocht agus geilleagar */
1328923
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]
{| class= wikitable
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)
! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh tonnta]]
| [[Cumhacht tonnta]]
|}
== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]]
# ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]]
# [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]]
# ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]]
# ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
# ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Sustainable Development Goals|Sustainable Development Goals]]'' - [[Spriocanna Forbartha Inbhuanaithe]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
dsd5aq5jzjf8226voacbm8sekec6xjh
1328924
1328923
2026-09-30T01:10:06Z
Marcas.oduinn
33120
/* Teicneolaíocht agus geilleagar */
1328924
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]
{| class= wikitable
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)
! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh tonnta]]
| [[Cumhacht tonnta]]
|}
== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]]
# ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]]
# [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]]
# ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]]
# ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
# ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
aoaxyz0y3375y127to4lcfccxptobz0
1328939
1328924
2026-09-30T07:59:58Z
Marcas.oduinn
33120
/* Ábhair */
1328939
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]
{| class= wikitable
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)
! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh tonnta]]
| [[Cumhacht tonnta]]
|}
== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]]
# ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]]
# [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]]
# ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]]
# ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
# ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]
== Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain ==
[[Íomhá:Earth heat flow.jpg | mion | upright=1.5 |''Global map of the flux of heat, in mW/m<sup>2</sup>, from Earth's interior to the surface.<ref name=Davies2010 /> The largest values of heat flux coincide with [[mid-ocean ridge]]s, and the smallest values of heat flux occur in stable continental interiors.]]
'' '''Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain''' is fundamental to the [[thermal history of the Earth]]. The flow of heat from Earth's interior to the surface is estimated at 47±2 [[terawatt]]s (TW)
<ref name=Davies2010>{{cite journal | last1=Davies | first1=J.H. | last2=Davies | first2=D.R. | date=22 February 2010 | title=Earth's surface heat flux | volume=1 | issue=1 | pages=5–24 | journal=Solid Earth | doi=10.5194/se-1-5-2010 | doi-access=free |bibcode=2010SolE....1....5D }}</ref>
and comes from two main sources in roughly equal amounts: the ''radiogenic heat'' produced by the [[radioactive decay]] of isotopes in the mantle and crust, and the ''primordial heat'' left over from the [[Domhain#Formation|formation of Earth]].<ref name=Turcotte />
'' Earth's internal heat travels along [[geothermal gradient]]s and powers most geological processes.
<ref name=Buffett>Buffett, B. A. (2007). Taking Earth's temperature. Science, 315(5820), 1801–1802.</ref>
It drives [[mantle convection]], [[plate tectonics]], [[orogeny|mountain building]], [[metamorphism|rock metamorphism]], and [[volcanism]].<ref name=Turcotte /> [[Convective heat transfer]] within the planet's [[Earth's core|high-temperature metallic core]] is also theorized to sustain a [[geodynamo]] which generates [[Earth's magnetic field]].
<ref name=mit2010>{{lua idirlín | url = https://news.mit.edu/2010/explained-dynamo-0325 | teideal = Explained: Dynamo Theory | foilsitheoir = MIT News | údar = Morgan Bettex | dáta =25 Márta 2010}}</ref>
<ref name=Kageyama1995>{{cite journal | last1=Kageyama | first1=Akira | last2=Sato | first2=Tetsuya |author3=the Complexity Simulation Group | title=Computer simulation of a magnetohydrodynamic dynamo. II | journal=Physics of Plasmas |date=1 January 1995 | volume=2 |issue=5 | pages=1421–1431 |doi=10.1063/1.871485 | bibcode=1995PhPl....2.1421K }}</ref><ref name=Glatzmaier>{{cite journal | last1=Glatzmaier | first1=Gary A. | last2=Roberts | first2=Paul H. | title=A three-dimensional convective dynamo solution with rotating and finitely conducting inner core and mantle | journal=Physics of the Earth and Planetary Interiors |year=1995 | volume=91 | issue=1–3 | pages=63–75 | doi=10.1016/0031-9201(95)03049-3 | bibcode=1995PEPI...91...63G}}</ref>
'' Despite its geological significance, Earth's interior heat contributes only 0.03% of [[Earth's energy budget|Earth's total energy budget]] at the surface, which is dominated by 173,000 TW of incoming [[solar radiation]].
<ref name=Archer>{{cite book | isbn=978-0-470-94341-0 | author=Archer, D. | year=2012 | title=Global Warming: Understanding the Forecast | publisher=John Wiley & Sons}}</ref>
This external energy source powers most of the planet's atmospheric, oceanic, and biologic processes. Nevertheless on [[land]] and at the [[ocean floor]], the [[sensible heat]] absorbed from non-reflected [[insolation]] flows inward only by means of [[thermal conduction]], and thus penetrates only a few dozen centimeters on the daily cycle and only a few dozen meters on the annual cycle. This renders solar radiation minimally relevant for processes internal to [[Earth's crust]].
<ref name=Lowrie2007>Lowrie, W. (2007). ''Fundamentals of geophysics''. Cambridge: CUP, 2a eag.</ref>
'' Global data on heat-flow density are collected and compiled by the International Heat Flow Commission of the [[International Association of Seismology and Physics of the Earth's Interior]].
<ref name=ihfc>[http://www.ihfc-iugg.org www.ihfc-iugg.org] IHFC: International Heat Flow Commission – Homepage. Retrieved 18/09/2019.</ref>
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
b6f0kqu5knf5s9rtx2w04pgaasvx45n
1328940
1328939
2026-09-30T08:01:29Z
Marcas.oduinn
33120
/* Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain */
1328940
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]
{| class= wikitable
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)
! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh tonnta]]
| [[Cumhacht tonnta]]
|}
== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]]
# ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]]
# [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]]
# ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]]
# ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
# ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]
== Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain ==
[[Íomhá:Earth heat flow.jpg | mion | upright=1.5 |''Global map of the flux of heat, in mW/m<sup>2</sup>, from Earth's interior to the surface.<ref name=Davies2010 /> The largest values of heat flux coincide with [[mid-ocean ridge]]s, and the smallest values of heat flux occur in stable continental interiors.]]
'' '''Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain''' is fundamental to the [[thermal history of the Earth]]. The flow of heat from Earth's interior to the surface is estimated at 47±2 [[terawatt]]s (TW)
<ref name=Davies2010>{{cite journal | last1=Davies | first1=J.H. | last2=Davies | first2=D.R. | date=22 February 2010 | title=Earth's surface heat flux | volume=1 | issue=1 | pages=5–24 | journal=Solid Earth | doi=10.5194/se-1-5-2010 | doi-access=free |bibcode=2010SolE....1....5D }}</ref>
and comes from two main sources in roughly equal amounts: the ''radiogenic heat'' produced by the [[radioactive decay]] of isotopes in the mantle and crust, and the ''primordial heat'' left over from the [[Domhain#Formation|formation of Earth]].<ref name=Turcotte />
'' Earth's internal heat travels along [[geothermal gradient]]s and powers most geological processes.
<ref name=Buffett>Buffett, B. A. (2007). Taking Earth's temperature. Science, 315(5820), 1801–1802.</ref>
It drives [[mantle convection]], [[plate tectonics]], [[orogeny|mountain building]], [[metamorphism|rock metamorphism]], and [[volcanism]].<ref name=Turcotte /> [[Convective heat transfer]] within the planet's [[Earth's core|high-temperature metallic core]] is also theorized to sustain a [[geodynamo]] which generates [[Earth's magnetic field]].
<ref name=mit2010>{{lua idirlín | url = https://news.mit.edu/2010/explained-dynamo-0325 | teideal = Explained: Dynamo Theory | foilsitheoir = MIT News | údar = Morgan Bettex | dáta =25 Márta 2010}}</ref>
<ref name=Kageyama1995>{{cite journal | last1=Kageyama | first1=Akira | last2=Sato | first2=Tetsuya |author3=the Complexity Simulation Group | title=Computer simulation of a magnetohydrodynamic dynamo. II | journal=Physics of Plasmas |date=1 January 1995 | volume=2 |issue=5 | pages=1421–1431 |doi=10.1063/1.871485 | bibcode=1995PhPl....2.1421K }}</ref><ref name=Glatzmaier>{{cite journal | last1=Glatzmaier | first1=Gary A. | last2=Roberts | first2=Paul H. | title=A three-dimensional convective dynamo solution with rotating and finitely conducting inner core and mantle | journal=Physics of the Earth and Planetary Interiors |year=1995 | volume=91 | issue=1–3 | pages=63–75 | doi=10.1016/0031-9201(95)03049-3 | bibcode=1995PEPI...91...63G}}</ref>
'' Despite its geological significance, Earth's interior heat contributes only 0.03% of [[Earth's energy budget|Earth's total energy budget]] at the surface, which is dominated by 173,000 TW of incoming [[solar radiation]].
<ref name=Archer>{{cite book | isbn=978-0-470-94341-0 | author=Archer, D. | year=2012 | title=Global Warming: Understanding the Forecast | publisher=John Wiley & Sons}}</ref>
This external energy source powers most of the planet's atmospheric, oceanic, and biologic processes. Nevertheless on [[land]] and at the [[ocean floor]], the [[sensible heat]] absorbed from non-reflected [[insolation]] flows inward only by means of [[thermal conduction]], and thus penetrates only a few dozen centimeters on the daily cycle and only a few dozen meters on the annual cycle. This renders solar radiation minimally relevant for processes internal to [[Earth's crust]].
<ref name=Lowrie2007>Lowrie, W. (2007). ''Fundamentals of geophysics''. Cambridge: CUP, 2a eag.</ref>
'' Global data on heat-flow density are collected and compiled by the International Heat Flow Commission of the [[International Association of Seismology and Physics of the Earth's Interior]].
<ref name=ihfc>[http://www.ihfc-iugg.org www.ihfc-iugg.org] IHFC: International Heat Flow Commission – Homepage. Retrieved 18/09/2019.</ref>
== Tagairtí
{{reflist | refs =
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
rc379qawst3mxrr5ub9o2pphwwlegw8
1328941
1328940
2026-09-30T08:09:32Z
Marcas.oduinn
33120
/* Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain */
1328941
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]
{| class= wikitable
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)
! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh tonnta]]
| [[Cumhacht tonnta]]
|}
== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]]
# ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]]
# [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]]
# ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]]
# ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
# ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]
== Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain ==
[[Íomhá:Earth heat flow.jpg | mion | upright=1.5 |''Global map of the flux of heat, in mW/m<sup>2</sup>, from Earth's interior to the surface.<ref name=Davies2010 /> The largest values of heat flux coincide with [[mid-ocean ridge]]s, and the smallest values of heat flux occur in stable continental interiors.]]
'' '''Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain''' is fundamental to the [[thermal history of the Earth]]. The flow of heat from Earth's interior to the surface is estimated at 47±2 [[terawatt]]s (TW)
<ref name=Davies2010>{{cite journal | last1=Davies | first1=J.H. | last2=Davies | first2=D.R. | date=22 February 2010 | title=Earth's surface heat flux | volume=1 | issue=1 | pages=5–24 | journal=Solid Earth | doi=10.5194/se-1-5-2010 | doi-access=free |bibcode=2010SolE....1....5D }}</ref>
and comes from two main sources in roughly equal amounts: the ''radiogenic heat'' produced by the [[radioactive decay]] of isotopes in the mantle and crust, and the ''primordial heat'' left over from the [[Domhain#Formation|formation of Earth]].<ref name=Turcotte />
'' Earth's internal heat travels along [[geothermal gradient]]s and powers most geological processes.
<ref name=Buffett>Buffett, B. A. (2007). Taking Earth's temperature. Science, 315(5820), 1801–1802.</ref>
It drives [[mantle convection]], [[plate tectonics]], [[orogeny|mountain building]], [[metamorphism|rock metamorphism]], and [[volcanism]].<ref name=Turcotte /> [[Convective heat transfer]] within the planet's [[Earth's core|high-temperature metallic core]] is also theorized to sustain a [[geodynamo]] which generates [[Earth's magnetic field]].
<ref name=mit2010>{{lua idirlín | url = https://news.mit.edu/2010/explained-dynamo-0325 | teideal = Explained: Dynamo Theory | foilsitheoir = MIT News | údar = Morgan Bettex | dáta =25 Márta 2010}}</ref>
<ref name=Kageyama1995>{{cite journal | last1=Kageyama | first1=Akira | last2=Sato | first2=Tetsuya |author3=the Complexity Simulation Group | title=Computer simulation of a magnetohydrodynamic dynamo. II | journal=Physics of Plasmas |date=1 January 1995 | volume=2 |issue=5 | pages=1421–1431 |doi=10.1063/1.871485 | bibcode=1995PhPl....2.1421K }}</ref><ref name=Glatzmaier>{{cite journal | last1=Glatzmaier | first1=Gary A. | last2=Roberts | first2=Paul H. | title=A three-dimensional convective dynamo solution with rotating and finitely conducting inner core and mantle | journal=Physics of the Earth and Planetary Interiors |year=1995 | volume=91 | issue=1–3 | pages=63–75 | doi=10.1016/0031-9201(95)03049-3 | bibcode=1995PEPI...91...63G}}</ref>
'' Despite its geological significance, Earth's interior heat contributes only 0.03% of [[Earth's energy budget|Earth's total energy budget]] at the surface, which is dominated by 173,000 TW of incoming [[solar radiation]].
<ref name=Archer>{{cite book | isbn=978-0-470-94341-0 | author=Archer, D. | year=2012 | title=Global Warming: Understanding the Forecast | publisher=John Wiley & Sons}}</ref>
This external energy source powers most of the planet's atmospheric, oceanic, and biologic processes. Nevertheless on [[land]] and at the [[ocean floor]], the [[sensible heat]] absorbed from non-reflected [[insolation]] flows inward only by means of [[thermal conduction]], and thus penetrates only a few dozen centimeters on the daily cycle and only a few dozen meters on the annual cycle. This renders solar radiation minimally relevant for processes internal to [[Earth's crust]].
<ref name=Lowrie2007>Lowrie, W. (2007). ''Fundamentals of geophysics''. Cambridge: CUP, 2a eag.</ref>
'' Global data on heat-flow density are collected and compiled by the International Heat Flow Commission of the [[International Association of Seismology and Physics of the Earth's Interior]].
<ref name=ihfc>[http://www.ihfc-iugg.org www.ihfc-iugg.org] IHFC: International Heat Flow Commission – Homepage. Retrieved 18/09/2019.</ref>
== Féach freisin ==
* [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
* [[Grádán geoiteirmeach]]
* [[Difreáil pláinéadach]]
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=Turcotte>{{cite book | author1=Donald L. Turcotte | author2=Gerald Schubert | title=Geodynamics | url=https://books.google.com/books?id=-nCHlVuJ4FoC&q=primordial&pg=PA286 | date=25 March 2002|publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-66624-4}}</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
tsdaxfx49mh5qd68vuil8shlf0yccxa
1328942
1328941
2026-09-30T08:17:23Z
Marcas.oduinn
33120
/* Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain */
1328942
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]
{| class= wikitable
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)
! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh tonnta]]
| [[Cumhacht tonnta]]
|}
== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]]
# ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]]
# [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]]
# ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]]
# ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
# ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]
== Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain ==
[[Íomhá:Earth heat flow.jpg | mion | upright=1.5 |''Global map of the flux of heat, in mW/m<sup>2</sup>, from Earth's interior to the surface.<ref name=Davies2010 /> The largest values of heat flux coincide with [[Dromanna aigéanacha]], and the smallest values of heat flux occur in stable continental interiors.]]
'' '''Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain''' is fundamental to the [[thermal history of the Earth]]. The flow of heat from Earth's interior to the surface is estimated at 47±2 teirea[[vata]] (TW)
<ref name=Davies2010>{{cite journal | last1=Davies | first1=J.H. | last2=Davies | first2=D.R. | date=22 February 2010 | title=Earth's surface heat flux | volume=1 | issue=1 | pages=5–24 | journal=Solid Earth | doi=10.5194/se-1-5-2010 | doi-access=free |bibcode=2010SolE....1....5D }}</ref>
and comes from two main sources in roughly equal amounts: the ''radiogenic heat'' produced by the [[Meath radaighníomhach]] of isotopes in the mantle and crust, and the ''primordial heat'' left over from the [[Domhain#Stair agus taiscéalaíocht|formation of Earth]].<ref name=Turcotte />
'' Earth's internal heat travels along [[geothermal gradient]]s and powers most geological processes.
<ref name=Buffett>Buffett, B. A. (2007). Taking Earth's temperature. Science, 315(5820), 1801–1802.</ref>
It drives [[comhiompar i screamh an Domhain|comhiompar i screamh an Domhain]], [[teicteonaic phlátaí]], [[orogeny|mountain building]], [[metamorphism|rock metamorphism]] agus [[bolcánacht]].<ref name=Turcotte /> [[Convective heat transfer]] within the planet's [[Earth's core|high-temperature metallic core]] is also theorized to sustain a [[geodynamo]] which generates [[Earth's magnetic field]].
<ref name=mit2010>{{lua idirlín | url = https://news.mit.edu/2010/explained-dynamo-0325 | teideal = Explained: Dynamo Theory | foilsitheoir = MIT News | údar = Morgan Bettex | dáta =25 Márta 2010}}</ref>
<ref name=Kageyama1995>{{cite journal | last1=Kageyama | first1=Akira | last2=Sato | first2=Tetsuya |author3=the Complexity Simulation Group | title=Computer simulation of a magnetohydrodynamic dynamo. II | journal=Physics of Plasmas |date=1 January 1995 | volume=2 |issue=5 | pages=1421–1431 |doi=10.1063/1.871485 | bibcode=1995PhPl....2.1421K }}</ref><ref name=Glatzmaier>{{cite journal | last1=Glatzmaier | first1=Gary A. | last2=Roberts | first2=Paul H. | title=A three-dimensional convective dynamo solution with rotating and finitely conducting inner core and mantle | journal=Physics of the Earth and Planetary Interiors |year=1995 | volume=91 | issue=1–3 | pages=63–75 | doi=10.1016/0031-9201(95)03049-3 | bibcode=1995PEPI...91...63G}}</ref>
'' Despite its geological significance, Earth's interior heat contributes only 0.03% of [[Earth's energy budget|Earth's total energy budget]] at the surface, which is dominated by 173,000 TW of incoming [[solar radiation]].
<ref name=Archer>{{cite book | isbn=978-0-470-94341-0 | author=Archer, D. | year=2012 | title=Global Warming: Understanding the Forecast | publisher=John Wiley & Sons}}</ref>
This external energy source powers most of the planet's atmospheric, oceanic, and biologic processes. Nevertheless on [[land]] and at the [[ocean floor]], the [[sensible heat]] absorbed from non-reflected [[insolation]] flows inward only by means of [[thermal conduction]], and thus penetrates only a few dozen centimeters on the daily cycle and only a few dozen meters on the annual cycle. This renders solar radiation minimally relevant for processes internal to [[Earth's crust]].
<ref name=Lowrie2007>Lowrie, W. (2007). ''Fundamentals of geophysics''. Cambridge: CUP, 2a eag.</ref>
'' Global data on heat-flow density are collected and compiled by the International Heat Flow Commission of the [[International Association of Seismology and Physics of the Earth's Interior]].
<ref name=ihfc>[http://www.ihfc-iugg.org www.ihfc-iugg.org] IHFC: International Heat Flow Commission – Homepage. Retrieved 18/09/2019.</ref>
== Féach freisin ==
* [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
* [[Grádán geoiteirmeach]]
* [[Difreáil pláinéadach]]
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=Turcotte>{{cite book | author1=Donald L. Turcotte | author2=Gerald Schubert | title=Geodynamics | url=https://books.google.com/books?id=-nCHlVuJ4FoC&q=primordial&pg=PA286 | date=25 March 2002|publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-66624-4}}</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
pidfb0zh9okfvckfmzm7tqc21pbnj29
Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Contaetha na hÉireann
2
120482
1328962
1328675
2026-09-30T10:33:10Z
ListeriaBot
25319
Wikidata list updated [V2]
1328962
wikitext
text/x-wiki
== Contaetha na hÉireann -- ==
:'' Féach [[Contaetha na hÉireann]]
=== Reatha ===
{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel ?province ?provinceLabel
WHERE {
VALUES ?countyType { wd:Q179872 wd:Q1317848 } # county of Ireland or Northern Ireland
?item wdt:P31 ?countyType.
OPTIONAL {
?item wdt:P131 ?province.
?province wdt:P31 wd:Q202156. # province of Ireland
}
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,ga". }
}
ORDER BY ?itemLabel
| columns = number, item:Qid, label:Contae, P131:Cúige
}}
{| class='wikitable sortable'
! number
! Qid
! Contae
! Cúige
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[:d:Q189592|Q189592]]
| [[Contae Aontroma]]
| [[Tuaisceart Éireann]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[:d:Q192761|Q192761]]
| [[Contae Ard Mhacha]]
| [[Tuaisceart Éireann]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[:d:Q181882|Q181882]]
| [[Contae Cheatharlach]]
| [[Cúige Laighean]]<br/>[[Réigiún an Oirdheiscirt]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[:d:Q187402|Q187402]]
| [[Contae an Chabháin]]
| [[Cúige Uladh]]<br/>[[Réigiún na Teorann]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[:d:Q181862|Q181862]]
| [[Contae an Chláir]]
| [[Cúige Mumhan]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[:d:Q162475|Q162475]]
| [[Contae Chorcaí]]
| [[Cúige Mumhan]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[:d:Q179424|Q179424]]
| [[Contae Dhún na nGall]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[:d:Q190684|Q190684]]
| [[Contae an Dúin]]
| [[Tuaisceart Éireann]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[:d:Q190678|Q190678]]
| [[Contae Fhear Manach]]
| [[Tuaisceart Éireann]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[:d:Q169923|Q169923]]
| [[Contae na Gaillimhe]]
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[:d:Q184469|Q184469]]
| [[Contae Chiarraí]]
| [[Cúige Mumhan]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[:d:Q173332|Q173332]]
| [[Contae Chill Dara]]
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[:d:Q180231|Q180231]]
| [[Contae Chill Chainnigh]]
| [[Cúige Laighean]]<br/>[[Réigiún an Oirdheiscirt]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[:d:Q55299|Q55299]]
| [[Contae Laoise]]
| [[Cúige Laighean]]<br/>[[Réigiún Lár na Tíre]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[:d:Q107397|Q107397]]
| [[Contae Liatroma]]
| [[Cúige Chonnacht]]<br/>[[Réigiún na Teorann]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[:d:Q178283|Q178283]]
| [[Contae Luimnigh]]
| [[Cúige Mumhan]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[:d:Q192208|Q192208]]
| [[Contae Dhoire]]
| [[Tuaisceart Éireann]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[:d:Q186220|Q186220]]
| [[Contae an Longfoirt]]
| [[Cúige Laighean]]<br/>[[Réigiún Lár na Tíre]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[:d:Q183539|Q183539]]
| [[Contae Lú]]
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[:d:Q178626|Q178626]]
| [[Contae Mhaigh Eo]]
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[:d:Q183544|Q183544]]
| [[Contae na Mí]]
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[:d:Q184760|Q184760]]
| [[Contae Mhuineacháin]]
| [[Cúige Uladh]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[:d:Q184445|Q184445]]
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[:d:Q179437|Q179437]]
| [[Contae Ros Comáin]]
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[:d:Q179325|Q179325]]
| [[Contae Shligigh]]
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[:d:Q184618|Q184618]]
| [[Contae Thiobraid Árann]]
| [[Cúige Mumhan]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[:d:Q192229|Q192229]]
| [[Contae Thír Eoghain]]
| [[Tuaisceart Éireann]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[:d:Q184594|Q184594]]
| [[Contae Phort Láirge]]
| [[Cúige Mumhan]]
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[:d:Q182633|Q182633]]
| [[Contae na hIarmhí]]
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[:d:Q184599|Q184599]]
| [[Contae Loch Garman]]
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[:d:Q182591|Q182591]]
| [[Contae Chill Mhantáin]]
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[:d:Q4169280|Q4169280]]
| ''[[:d:Q4169280|Cathair Átha Cliath]]''
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[:d:Q538417|Q538417]]
| [[Dún Laoghaire-Ráth an Dúin]]
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[:d:Q520000|Q520000]]
| [[Fine Gall]]
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[:d:Q1076424|Q1076424]]
| [[Contae Thiobraid Árann Thuaidh]]
| [[Contae Thiobraid Árann]]<br/>[[Réigiún an Lár-Iarthair]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[:d:Q822865|Q822865]]
| [[Contae Átha Cliath Theas]]
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[:d:Q1076415|Q1076415]]
| [[Contae Thiobraid Árann Theas]]
| [[Contae Thiobraid Árann]]<br/>[[Réigiún an Oirdheiscirt]]
|}
{{Wikidata list end}}
=== Stairiúla ===
{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel ?county ?countyLabel
WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q179872.
?item wdt:P7959 ?county.
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,ga". }
}
ORDER BY ?countyLabel
| columns = number, P7959:Contae stairiúil, ?countyLabel:???, label:Contae, item:Qid
}}
{| class='wikitable sortable'
! number
! Contae stairiúil
! ???
! Contae
! Qid
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Contae Cheatharlach]]
| County Carlow
| [[Contae Cheatharlach]]
| [[:d:Q181882|Q181882]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Contae an Chabháin]]
| County Cavan
| [[Contae an Chabháin]]
| [[:d:Q187402|Q187402]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Contae an Chláir]]
| County Clare
| [[Contae an Chláir]]
| [[:d:Q181862|Q181862]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Contae Chorcaí]]
| County Cork
| [[Contae Chorcaí]]
| [[:d:Q162475|Q162475]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Contae Dhún na nGall]]
| County Donegal
| [[Contae Dhún na nGall]]
| [[:d:Q179424|Q179424]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
| County Dublin
| [[Fine Gall]]
| [[:d:Q520000|Q520000]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
| County Dublin
| [[Dún Laoghaire-Ráth an Dúin]]
| [[:d:Q538417|Q538417]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
| County Dublin
| [[Contae Átha Cliath Theas]]
| [[:d:Q822865|Q822865]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
| County Dublin
| ''[[:d:Q4169280|Cathair Átha Cliath]]''
| [[:d:Q4169280|Q4169280]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Contae na Gaillimhe]]
| County Galway
| [[Contae na Gaillimhe]]
| [[:d:Q169923|Q169923]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[Contae Chiarraí]]
| County Kerry
| [[Contae Chiarraí]]
| [[:d:Q184469|Q184469]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[Contae Chill Dara]]
| County Kildare
| [[Contae Chill Dara]]
| [[:d:Q173332|Q173332]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[Contae Chill Chainnigh]]
| County Kilkenny
| [[Contae Chill Chainnigh]]
| [[:d:Q180231|Q180231]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[Contae Laoise]]
| County Laois
| [[Contae Laoise]]
| [[:d:Q55299|Q55299]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[Contae Liatroma]]
| County Leitrim
| [[Contae Liatroma]]
| [[:d:Q107397|Q107397]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[Contae Luimnigh]]
| County Limerick
| [[Contae Luimnigh]]
| [[:d:Q178283|Q178283]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[Contae an Longfoirt]]
| County Longford
| [[Contae an Longfoirt]]
| [[:d:Q186220|Q186220]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[Contae Lú]]
| County Louth
| [[Contae Lú]]
| [[:d:Q183539|Q183539]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[Contae Mhaigh Eo]]
| County Mayo
| [[Contae Mhaigh Eo]]
| [[:d:Q178626|Q178626]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[Contae na Mí]]
| County Meath
| [[Contae na Mí]]
| [[:d:Q183544|Q183544]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[Contae Mhuineacháin]]
| County Monaghan
| [[Contae Mhuineacháin]]
| [[:d:Q184760|Q184760]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
| County Offaly
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
| [[:d:Q184445|Q184445]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[Contae Ros Comáin]]
| County Roscommon
| [[Contae Ros Comáin]]
| [[:d:Q179437|Q179437]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[Contae Shligigh]]
| County Sligo
| [[Contae Shligigh]]
| [[:d:Q179325|Q179325]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[Contae Thiobraid Árann]]
| County Tipperary
| [[Contae Thiobraid Árann]]
| [[:d:Q184618|Q184618]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[Contae Thiobraid Árann]]
| County Tipperary
| [[Contae Thiobraid Árann Theas]]
| [[:d:Q1076415|Q1076415]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[Contae Thiobraid Árann]]
| County Tipperary
| [[Contae Thiobraid Árann Thuaidh]]
| [[:d:Q1076424|Q1076424]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[Contae Phort Láirge]]
| County Waterford
| [[Contae Phort Láirge]]
| [[:d:Q184594|Q184594]]
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[Contae na hIarmhí]]
| County Westmeath
| [[Contae na hIarmhí]]
| [[:d:Q182633|Q182633]]
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[Contae Loch Garman]]
| County Wexford
| [[Contae Loch Garman]]
| [[:d:Q184599|Q184599]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[Contae Chill Mhantáin]]
| County Wicklow
| [[Contae Chill Mhantáin]]
| [[:d:Q182591|Q182591]]
|}
{{Wikidata list end}}
== Réigiúin NUTS na hÉireann -- ==
:'' Féach [[Réigiúin NUTS na hÉireann]]
=== NUTS 1 ===
{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel
{
?item wdt:P31 wd:Q3455681.
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga". }
}
ORDER BY ?itemLabel
| columns = number:#, label:Réigiún<br />NUTS 2, P605:Cód, P856:Suíomh
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Réigiún<br />NUTS 2
! Cód
! Suíomh
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Réigiún an Deiscirt]]
| [https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://data.europa.eu/nuts/code/IE05 IE05]
| https://www.southernassembly.ie
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Réigiún an Oirthir agus Lár Tíre]]
| [https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://data.europa.eu/nuts/code/IE06 IE06]
| https://www.emra.ie
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Réigiún an Tuaiscirt agus an Iarthair]]
| [https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://data.europa.eu/nuts/code/IE04 IE04]
| https://www.nwra.ie/
|}
{{Wikidata list end}}
=== NUTS 2 ===
{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel
{
?item wdt:P31 wd:Q6955657.
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga, en". }
}
ORDER BY ?itemLabel
| columns = number:#, item:Qid, label:Réigiún NUTS 3, P605:Cód
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Qid
! Réigiún NUTS 3
! Cód
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[:d:Q5310956|Q5310956]]
| [[Réigiún Bhaile Átha Cliath]]
| [https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://data.europa.eu/nuts/code/IE061 IE061]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[:d:Q1345331|Q1345331]]
| [[Réigiún Lár na Tíre]]
| [https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://data.europa.eu/nuts/code/IE063 IE063]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[:d:Q7565299|Q7565299]]
| [[Réigiún an Iardheiscirt]]
| [https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://data.europa.eu/nuts/code/IE053 IE053]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[:d:Q7986331|Q7986331]]
| [[Réigiún an Iarthair]]
| [https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://data.europa.eu/nuts/code/IE013 IE013]<br/>[https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://data.europa.eu/nuts/code/IE042 IE042]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[:d:Q6840838|Q6840838]]
| [[Réigiún an Lár-Iarthair]]
| [https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://data.europa.eu/nuts/code/IE051 IE051]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[:d:Q6840712|Q6840712]]
| [[Réigiún an Lár-Oirthir]]
| [https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://data.europa.eu/nuts/code/IE062 IE062]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[:d:Q7565274|Q7565274]]
| [[Réigiún an Oirdheiscirt]]
| [https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://data.europa.eu/nuts/code/IE052 IE052]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[:d:Q4944607|Q4944607]]
| [[Réigiún na Teorann]]
| [https://op.europa.eu/en/web/eu-vocabularies/concept/-/resource?uri=http://data.europa.eu/nuts/code/IE041 IE041]
|}
{{Wikidata list end}}
== Dáilcheantair + ==
: ''Féach [[Dáilcheantair]]
{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel ?creationDate WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q28007428; # Instance of Dáil constituency
wdt:P571 ?creationDate. # Date of creation
FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. } # Optional: abolished date
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en". }
}
ORDER BY ?itemLabel
| columns = number:#, item:Qid, label:Dáilcheantar, P571:Bunaithe
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Qid
! Dáilcheantar
! Bunaithe
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[:d:Q3913273|Q3913273]]
| [[Ceatharlach–Cill Chainnigh (Dáilcheantar)|Ceatharlach–Cill Chainnigh]]
| data-sort-value="1948" | 1948
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[:d:Q2701743|Q2701743]]
| [[An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)|Cabhán–Muineachán]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[:d:Q2570782|Q2570782]]
| [[An Clár (Dáilcheantar)|An Clár]]
| data-sort-value="1921" | 1921
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[:d:Q16951667|Q16951667]]
| [[Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)|Corcaigh Thoir]]
| data-sort-value="1981" | 1981
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[:d:Q2357143|Q2357143]]
| [[Corcaigh Thuaidh-Lár (Dáilcheantar)|Corcaigh Thuaidh-Lár]]
| data-sort-value="1981" | 1981
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[:d:Q3147235|Q3147235]]
| [[Corcaigh Thiar Thuaidh (Dáilcheantar)|Corcaigh Thiar Thuaidh]]
| data-sort-value="1981" | 1981
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[:d:Q2635304|Q2635304]]
| [[Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)|Corcaigh Theas-Lár]]
| data-sort-value="1981" | 1981
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[:d:Q2746787|Q2746787]]
| [[Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)|Corcaigh Thiar Theas]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[:d:Q5295599|Q5295599]]
| [[Dún na nGall (Dáilcheantar)|Dún na nGall]]
| data-sort-value="2016" | 2016
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[:d:Q136823661|Q136823661]]
| ''[[:d:Q136823661|Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh]]''
| data-sort-value="2024" | 2024
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[:d:Q136824660|Q136824660]]
| ''[[:d:Q136824660|Cuan Bhaile Átha Cliath Theas]]''
| data-sort-value="2024" | 2024
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[:d:Q2622823|Q2622823]]
| [[Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Lár]]
| data-sort-value="1981" | 1981
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[:d:Q122067253|Q122067253]]
| [[Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir]]
| data-sort-value="2024" | 2024
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[:d:Q122067303|Q122067303]]
| [[Baile Átha Cliath - Fine Gall Thiar (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath - Fine Gall Thiar]]
| data-sort-value="2024" | 2024
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[:d:Q2641881|Q2641881]]
| [[Baile Átha Cliath Thiar-Meán (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Thiar-Meán]]
| data-sort-value="2002" | 2002
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[:d:Q2531985|Q2531985]]
| [[Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Thiar Thuaidh]]
| data-sort-value="1981" | 1981
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[:d:Q5310953|Q5310953]]
| [[Baile Átha Cliath Ráth an Dúin (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath, Ráth an Dúin]]
| data-sort-value="2016" | 2016
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[:d:Q5310969|Q5310969]]
| [[Baile Átha Cliath Theas-Lár (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Theas-Lár]]
| data-sort-value="1948" | 1948
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[:d:Q5310971|Q5310971]]
| [[Baile Átha Cliath Thiar Theas (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Thiar Theas]]
| data-sort-value="1981" | 1981
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[:d:Q5310999|Q5310999]]
| [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Thiar]]
| data-sort-value="1981" | 1981
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[:d:Q5320426|Q5320426]]
| [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Dún Laoghaire]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[:d:Q4568022|Q4568022]]
| [[Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)|Gaillimh Thoir]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[:d:Q2251639|Q2251639]]
| [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Gaillimh Thiar]]
| data-sort-value="1937" | 1937
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[:d:Q6394444|Q6394444]]
| [[Ciarraí (Dáilcheantar)|Ciarraí]]
| data-sort-value="2016" | 2016
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[:d:Q6406731|Q6406731]]
| [[Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)|Cill Dara Thuas]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[:d:Q17088606|Q17088606]]
| [[Cill Dara Theas (Dáilcheantar)|Cill Dara Theas]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[:d:Q6487881|Q6487881]]
| [[Laois (Dáilcheantar)|Laois]]
| data-sort-value="2016" | 2016
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[:d:Q6549243|Q6549243]]
| [[Cathair Luimnigh (Dáilcheantar)|Cathair Luimnigh]]
| data-sort-value="2011" | 2011
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[:d:Q6549251|Q6549251]]
| [[Contae Luimnigh (Dáilcheantar)|Contae Luimnigh]]
| data-sort-value="2016" | 2016
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[:d:Q6673850|Q6673850]]
| [[An Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)|Longfort–Iarmhí]]
| data-sort-value="2007" | 2007
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[:d:Q6689841|Q6689841]]
| [[Lú (Dáilcheantar)|Lú]]
| data-sort-value="1923" | 1923
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[:d:Q1869725|Q1869725]]
| [[Maigh Eo (Dáilcheantar)|Maigh Eo]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[:d:Q1929591|Q1929591]]
| [[An Mhí Thoir (Dáilcheantar)|An Mhí Thoir]]
| data-sort-value="2007" | 2007
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[:d:Q2040462|Q2040462]]
| [[An Mhí Thiar (Dáilcheantar)|An Mhí Thiar]]
| data-sort-value="2007" | 2007
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[:d:Q7079018|Q7079018]]
| [[Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)|Uíbh Fhailí]]
| data-sort-value="2016" | 2016
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[:d:Q7367587|Q7367587]]
| [[Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)|Ros Comáin–Gaillimh]]
| data-sort-value="2016" | 2016
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[:d:Q54932109|Q54932109]]
| ''[[:d:Q54932109|Sligeach–Liatroim]]''
| data-sort-value="2016" | 2016
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[:d:Q136435355|Q136435355]]
| [[Tiobraid Árann Thuaidh (Dáilcheantar)|Tiobraid Árann Thuaidh]]
| data-sort-value="2024" | 2024
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[:d:Q136435384|Q136435384]]
| [[Tiobraid Árann Theas (Dáilcheantar)|Tiobraid Árann Theas]]
| data-sort-value="2024" | 2024
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[:d:Q2109423|Q2109423]]
| [[Port Láirge (Dáilcheantar)|Port Láirge]]
| data-sort-value="1923" | 1923
|-
| style='text-align:right'| 41
| [[:d:Q3458611|Q3458611]]
| [[Loch Garman (Dáilcheantar)|Loch Garman]]
| data-sort-value="1921" | 1921
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[:d:Q2380581|Q2380581]]
| [[Cill Mhantáin (Dáilcheantar)|Cill Mhantáin]]
| data-sort-value="1923" | 1923
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[:d:Q122067466|Q122067466]]
| [[Cill Mhantáin-Loch Garman (Dáilcheantar)|Cill Mhantáin-Loch Garman]]
| data-sort-value="2024" | 2024
|}
{{Wikidata list end}}
== Contaetha na hAlbáine + ==
: '' Féach [[Contaetha na hAlbáine]]
{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel
WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q104251.
FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?dátaDíscaoilte. }
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,ga". }
}
ORDER BY ?itemLabel
| columns = number:#, P94:Armas, label:Contae, P36:Príomh-chathair, P2046:Achar, P1082:Daonra, P242:Léarscáil
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Armas
! Contae
! Príomh-chathair
! Achar
! Daonra
! Léarscáil
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:Stema e Qarkut Berat.svg|center|128px]]
| [[Contae Berat]]
| ''[[:d:Q170244|Berat]]''
| 1798 km²
| 115050
| [[Íomhá:Albania (Berat County).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:ALB Qarku i Dibrës COA.svg|center|128px]]
| [[Contae Dibër]]
| ''[[:d:Q223154|Peshkopi]]''
| 2586 km²
| 109585
| [[Íomhá:Albania (Dibër County).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Stema e Qarkut Durrës.svg|center|128px]]
| [[Contae Durrës]]
| [[Durrës]]
| 766 km²
| 291325
| [[Íomhá:Albania (Durrës County).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Stema e Qarkut Elbasan.svg|center|128px]]
| [[Contae Elbasan]]
| [[Elbasan]]
| 872 km²
| 259112
| [[Íomhá:Albania (Elbasan County).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:Stema e Qarkut Fier.svg|center|128px]]
| [[Contae Fier]]
| ''[[:d:Q190897|Fier]]''
| 1890 km²
| 278413
| [[Íomhá:Albania (Fier County).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:Stema e Qarkut Gjirokastër.svg|center|128px]]
| [[Contae Gjirokastër]]
| ''[[:d:Q173690|Gjirokastër]]''
| 2884 km²
| 55278
| [[Íomhá:Albania (Gjirokastër County).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:Stema e Qarkut Korçë.svg|center|128px]]
| [[Contae Korçë]]
| ''[[:d:Q116341|Korçë]]''
| 3711 km²
| 197303
| [[Íomhá:Albania (Korçë County).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Íomhá:Stema e Qarkut Kukës.svg|center|128px]]
| [[Contae Kukës]]
| ''[[:d:Q210197|Kukës]]''
| 2374 km²
| 72768
| [[Íomhá:Albania (Kukës County).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Íomhá:Stema e Qarkut Lezhë.svg|center|128px]]
| [[Contae Lezhë]]
| ''[[:d:Q169160|Lezhë]]''
| 1620 km²
| 117283
| [[Íomhá:Albania (Lezhë County).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Íomhá:Stema e Qarkut Shkodër.svg|center|128px]]
| [[Contae Shkodër]]
| ''[[:d:Q131638|Shkodër]]''
| 3562 km²
| 193009
| [[Íomhá:Albania (Shkodër County).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[Íomhá:Stema e Qarkut Tiranë.svg|center|128px]]
| [[Contae Tiranë]]
| [[Tiorána]]
| 1652 km²
| 919511
| [[Íomhá:Albania (Tirana County).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[Íomhá:Stema e Qarkut Vlorë.svg|center|128px]]
| [[Contae Vlorë]]
| [[Vlorë]]
| 2706 km²
| 184955
| [[Íomhá:Albania (Vlorë County).svg|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}
== Cúigí na Bulgáire + ==
:'' Féach [[Cúigí na Bulgáire]]
{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel
WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q209824.
FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?dátaDíscaoilte. }
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,ga". }
}
ORDER BY ?itemLabel
| columns = number:#, P94:Armas, label:Cúige, P36:Príomh-chathair, P2046:Achar, P1082:Daonra, P242:Léarscáil
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Armas
! Cúige
! Príomh-chathair
! Achar
! Daonra
! Léarscáil
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:Gerb blagoevgrad.svg|center|128px]]
| [[Cúige Blagoevgrad]]
| ''[[:d:Q173277|Blagoevgrad]]''
| 6449.47 km²
| 285644
| [[Íomhá:Blagoevgrad in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 2
|
| [[Cúige Burgas]]
| [[Burgas]]
| 7748.1 km²
| 388919
| [[Íomhá:Burgas in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Dobrich-coat-of-arms.svg|center|128px]]
| [[Cúige Dobrich]]
| ''[[:d:Q168668|Dobrich]]''
| 4719.7 km²
| 143858
| [[Íomhá:Dobrich in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 4
|
| [[Cúige Gabrovo]]
| ''[[:d:Q180131|Gabrovo]]''
| 2023 km²
| 92722
| [[Íomhá:Gabrovo in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 5
|
| [[Cúige Haskovo]]
| ''[[:d:Q186254|Haskovo]]''
| 5543 km²
| 205702
| [[Íomhá:Haskovo in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 6
|
| [[Cúige Kardzhali]]
| ''[[:d:Q192875|Kardzhali]]''
| 3216 km²
| 152028
| [[Íomhá:Kardzhali Province location map.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 7
|
| [[Cúige Kyustendil]]
| ''[[:d:Q189305|Kyustendil]]''
| 3084.3 km²
| 104740
| [[Íomhá:Kyustendil in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 8
|
| [[Cúige Lovech]]
| ''[[:d:Q189328|Lovech]]''
| 4132 km²
| 109446
| [[Íomhá:Lovech in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 9
|
| [[Cúige Montana]]
| ''[[:d:Q220121|Montana]]''
| 3635 km²
| 110970
| [[Íomhá:Montana in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 10
|
| [[Cúige Pazardzhik]]
| ''[[:d:Q186576|Pazardzhik]]''
| 4459 km²
| 221176
| [[Íomhá:Pazardzhik in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 11
|
| [[Cúige Pernik]]
| ''[[:d:Q185289|Pernik]]''
| 2392 km²
| 108871
| [[Íomhá:Pernik in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[Íomhá:Gerb pleven.jpg|center|128px]]
| [[Cúige Pleven]]
| ''[[:d:Q165420|Pleven]]''
| 4337 km²
| 212890
| [[Íomhá:Pleven in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 13
|
| [[Cúige Plovdiv]]
| [[Plovdiv]]
| 5972.89 km²
| 638290
| [[Íomhá:Plovdiv in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 14
|
| [[Cúige Razgrad]]
| ''[[:d:Q189650|Razgrad]]''
| 2637 km²
| 98083
| [[Íomhá:Razgrad in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 15
|
| [[Cúige Ruse]]
| [[Ruse, an Bhulgáir|Ruse]]
| 2791 km²
| 184251
| [[Íomhá:Ruse in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 16
|
| [[Cúige Shumen]]
| ''[[:d:Q181830|Shumen]]''
| 3389.7 km²
| 148601
| [[Íomhá:Shumen Province location map.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 17
|
| [[Cúige Silistra]]
| ''[[:d:Q182428|Silistra]]''
| 2846 km²
| 92365
| [[Íomhá:Silistra in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 18
|
| [[Cúige Sliven]]
| ''[[:d:Q178385|Sliven]]''
| 3544.066 km²
| 168267
| [[Íomhá:Sliven in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 19
|
| [[Cúige Smolyan]]
| ''[[:d:Q192888|Smolyan]]''
| 3193 km²
| 88816
| [[Íomhá:Smolyan in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 20
|
| [[Cúige Chathair Shóifia]]
| [[Sóifia]]
| 1348.902 km²
| 1303813
| [[Íomhá:Oblast Sofia grad.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 21
|
| [[Cúige Sofia]]
| [[Sóifia]]
| 7059 km²
| 222946
| [[Íomhá:Sofia (province) in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 22
|
| [[Cúige Stara Zagora]]
| ''[[:d:Q170415|Stara Zagora]]''
| 5152 km²
| 286722
| [[Íomhá:Stara Zagora in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 23
|
| [[Cúige Targovishte]]
| ''[[:d:Q185114|Targovishte]]''
| 2558.5 km²
| 93633
| [[Íomhá:Targovishte in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 24
|
| [[Cúige Varna]]
| [[Varna]]
| 3818 km²
| 440532
| [[Íomhá:Varna in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[Íomhá:Veliko-Tarnovo-coat-of-arms.svg|center|128px]]
| [[Cúige Veliko Tarnovo]]
| [[Veliko Tarnovo]]
| 4662 km²
| 198803
| [[Íomhá:Veliko Tarnovo in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 26
|
| [[Cúige Vidin]]
| ''[[:d:Q178531|Vidin]]''
| 3033 km²
| 69465
| [[Íomhá:Vidin in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 27
|
| [[Cúige Vratsa]]
| ''[[:d:Q189502|Vratsa]]''
| 3619.7 km²
| 144502
| [[Íomhá:Vratsa in Bulgaria.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 28
|
| [[Cúige Yambol]]
| ''[[:d:Q186569|Yambol]]''
| 3335.5 km²
| 104571
| [[Íomhá:Yambol in Bulgaria.svg|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}
== Contaetha na Cróite + ==
: '' Féach [[Contaetha na Cróite]]
{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel
WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q57053.
FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?dátaDíscaoilte. }
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,ga". }
}
ORDER BY ?itemLabel
| columns = number:#, P94:Armas, label:Contae, P36:Príomh-chathair, P2046:Achar, P1082:Daonra, P242:Léarscáil
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Armas
! Contae
! Príomh-chathair
! Achar
! Daonra
! Léarscáil
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:Bjelovar-Bilogora County coat of arms.png|center|128px]]
| [[Contae Bjelovar-Bilogora]]
| ''[[:d:Q5707|Bjelovar]]''
| 2640 km²
| 119764
| [[Íomhá:Bjelovarsko-bilogorska županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:Coat of arms of Brod-Posavina County.svg|center|128px]]
| [[Contae Brod-Posavina]]
| ''[[:d:Q4686|Slavonski Brod]]''
| 2030 km²<br/>2028.3 km²
| 158575
| [[Íomhá:Brodsko-posavska županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Dubrovnik-Neretva.svg|center|128px]]
| [[Contae Dubrovnik-Neretva]]
| [[Dubrovnic|Dubrovnik]]
| 1781 km²
| 115862
| [[Íomhá:Dubrovačko-neretvanska županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Grb Istarske županije.svg|center|128px]]
| [[an Istria Chrótach]]
| [[Pazin]]
| 2813 km²
| 195237
| [[Íomhá:Istarska županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:Coat of Arms of Karlovac county.svg|center|128px]]
| [[Contae Karlovac]]
| ''[[:d:Q3617|Karlovac]]''
| 3626 km²
| 128899
| [[Íomhá:Karlovačka županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:Koprivnica County coat of arms.png|center|128px]]
| [[Contae Koprivnica-Križevci]]
| ''[[:d:Q5640|Koprivnica]]''
| 1746 km²
| 115584
| [[Íomhá:Koprivničko-križevačka županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:Seal of Krapina-Zagorje County.svg|center|128px]]
| [[Contae Krapina-Zagorje]]
| ''[[:d:Q221189|Krapina]]''
| 1229 km²
| 120702
| [[Íomhá:Krapinsko-zagorska županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Íomhá:Lika-Senj County coat of arms.svg|center|128px]]
| [[Contae Lika-Senj]]
| ''[[:d:Q137919304|Gospić]]''
| 5353 km²
| 42748
| [[Íomhá:Ličko-senjska županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Íomhá:Međimurska županija (grb).svg|center|128px]]
| [[Contae Međimurje]]
| ''[[:d:Q167839|Čakovec]]''
| 730 km²
| 105250
| [[Íomhá:Međimurska županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Íomhá:Osijek-Baranja County Arms.png|center|128px]]
| [[Contae Osijek-Baranja]]
| ''[[:d:Q1640|Osijek]]''
| 4155 km²
| 305032
| [[Íomhá:Osječko-baranjska županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[Íomhá:Coa Hungary County Pozsega (history).svg|center|128px]]
| [[Contae Požega-Slavonia]]
| ''[[:d:Q273114|Požega]]''
| 1823 km²
| 64084
| [[Íomhá:Požeško-slavonska županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[Íomhá:Primorje-Gorski Kotar County coat of arms.svg|center|128px]]
| [[Contae Primorje-Gorski Kotar]]
| [[Rijeka]]
| 3588 km²
| 265419
| [[Íomhá:Primorsko-goranska županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[Íomhá:Sisak-Moslavina County coat of arms.png|center|128px]]
| [[Contae Sisak-Moslavina]]
| ''[[:d:Q192119|Sisak]]''
| 4468 km²
| 185387
| [[Íomhá:Sisačko-moslavačka županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[Íomhá:Coat of arms of Split-Dalmatia County.svg|center|128px]]
| [[Contae Split-na Dalmáite|Contae Split-Dalmatia]]
| [[Split]]
| 4534 km²
| 423407
| [[Íomhá:Splitsko-dalmatinska županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[Íomhá:Varaždin County coat of arms.png|center|128px]]
| [[Contae Varaždin]]
| ''[[:d:Q5420|Varaždin]]''
| 1261 km²
| 175951
| [[Íomhá:Varaždinska županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[Íomhá:Virovitica-Podravina County coat of arms.svg|center|128px]]
| [[Contae Virovitica-Podravina]]
| ''[[:d:Q266168|Virovitica]]''
| 2024 km²
| 84836
| [[Íomhá:Virovitičko-podravska županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[Íomhá:Coat of Arms of Vukovar-Syrmia County.svg|center|128px]]
| [[Contae Vukovar-Syrmia]]
| [[Vukovar]]
| 2448 km²
| 179521
| [[Íomhá:Vukovarsko-srijemska županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[Íomhá:Zadar County coat of arms.svg|center|128px]]
| [[Contae Zadar]]
| [[Zadar]]
| 3646 km²
| 159766
| [[Íomhá:Zadarska županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[Íomhá:Coat of arms of Zagreb County.svg|center|128px]]
| [[Contae Ságrab]]
| [[Ságrab]]
| 3078 km²
| 317642
| [[Íomhá:Zagrebačka županija in Croatia.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[Íomhá:Coat of arms of Šibenik County.svg|center|128px]]
| [[Contae Šibenik-Knin]]
| ''[[:d:Q3549|Šibenik]]''
| 2994 km²
| 109375
| [[Íomhá:Šibensko-kninska županija in Croatia.svg|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}
== Contaetha na hEastóine + ==
{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel
WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q189672.
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,et,en". }
}
ORDER BY ?itemLabel
| columns = number:#, P94:Armas, label:Contae, P36:Príomhchathair, P2046:Achar, P1082:Daonra
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Armas
! Contae
! Príomhchathair
! Achar
! Daonra
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:Et-Harju maakond-coa.svg|center|128px]]
| [[Harjumaa]]
| [[Taillinn]]
| 4326.7 km²
| 646315
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:Hiiumaa vapp.svg|center|128px]]
| [[Hiiumaa]]
| ''[[:d:Q155066|Kärdla]]''
| 1032.44 km²
| 8418
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Et-Järva maakond-coa.svg|center|128px]]
| [[Järvamaa]]
| ''[[:d:Q45114|Paide]]''
| 2674.14 km²
| 30072
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Jõgevamaa vapp.svg|center|128px]]
| [[Jõgevamaa]]
| ''[[:d:Q117513|Jõgeva]]''
| 2544.86 km²
| 27739
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:Läänemaa vapp.svg|center|128px]]
| [[Läänemaa]]
| ''[[:d:Q191106|Haapsalu]]''
| 1815.57 km²
| 20625
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:Et-Pärnu maakond-coa.svg|center|128px]]
| [[Pärnumaa]]
| ''[[:d:Q102365|Pärnu]]''
| 5418.73 km²
| 87418
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:Põlvamaa vapp.svg|center|128px]]
| [[Põlvamaa]]
| ''[[:d:Q45100|Põlva]]''
| 1823.34 km²
| 24036
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Íomhá:Raplamaa vapp.svg|center|128px]]
| [[Raplamaa]]
| ''[[:d:Q215971|Rapla]]''
| 2765.06 km²
| 34038
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Íomhá:Saaremaa vapp.svg|center|128px]]
| [[Saaremaa]]
| ''[[:d:Q188179|Kuressaare]]''
| 2937.64 km²
| 32021
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Íomhá:Tartumaa vapp.svg|center|128px]]
| [[Tartumaa]]
| ''[[:d:Q13972|Tartu]]''
| 3349.3 km²
| 162390
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[Íomhá:Valgamaa vapp.svg|center|128px]]
| [[Valgamaa]]
| ''[[:d:Q193905|Valga]]''
| 1917.09 km²
| 27924
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[Íomhá:Viljandimaa vapp.svg|center|128px]]
| [[Viljandimaa]]
| ''[[:d:Q44840|Viljandi]]''
| 3420.04 km²
| 45637
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[Íomhá:Lääne-Virumaa vapp.svg|center|128px]]
| [[Virumaa Thiar]]
| ''[[:d:Q191889|Rakvere]]''
| 3695.72 km²
| 59608
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[Íomhá:Ida-Virumaa vapp.svg|center|128px]]
| [[Virumaa Thoir]]
| ''[[:d:Q211059|Jõhvi]]''
| 2971.55 km²
| 133358
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[Íomhá:Võrumaa vapp.svg|center|128px]]
| [[Võrumaa]]
| ''[[:d:Q205271|Võru]]''
| 2773.14 km²
| 34049
|}
{{Wikidata list end}}
== Réigiúin na Fraince +- ==
: '' Féach [[Réigiúin na Fraince]]
=== Réigiúin reatha + ===
{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel ?armas ?príomhchathairLabel ?daonra ?achar ?bunaíodh ?díscaoilte ?léarscáil WHERE {
# VALUES ?regionType { wd:Q36784 } # region, overseas
?item wdt:P31 wd:Q36784;
wdt:P36 ?príomhchathair;
wdt:P1082 ?daonra;
wdt:P2046 ?achar;
wdt:P242 ?léarscáil.
FILTER(NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?díscaoilte. }) # exclude if there is an end date
OPTIONAL { ?item wdt:P94 ?armas. }
OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunaíodh. }
OPTIONAL { ?item wdt:P576 ?díscaoilte. }
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga". }
}
ORDER BY ?itemLabel
| columns = number:#, P94:Armas, label:Réigiún, P36:Príomh-chathair, P2046:Achar, P1082:Daonra, P571:Bunaíodh, P242:Léarscáil
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Armas
! Réigiún
! Príomh-chathair
! Achar
! Daonra
! Bunaíodh
! Léarscáil
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:Blason region fr Normandie.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18677875|An Normainn]]''
| [[Rouen]]
| 29906 km²
| 3345842
| data-sort-value="2016" | 2016-01-01
| [[Íomhá:Normandie2014 region locator map.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:Blason région fr Occitanie.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18678265|An Ocsatáin]]''
| [[Toulouse]]
| 72724 km²
| 6124653
|
| [[Íomhá:Languedoc-Roussillon-Midi-Pyrénées region locator map.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Blason Auvergne-Rhône-Alpes.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18338206|Auvergne-Rhône-Alpes]]''
| [[Lyon]]
| 69711 km²
| 8205557
| data-sort-value="2016" | 2016-01-01
| [[Íomhá:Auvergne-Rhône-Alpes region locator map.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Blason région fr Bourgogne-Franche-Comté.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18578267|Bourgogne-Franche-Comté]]''
| ''[[:d:Q37776|Besançon]]''<br/>[[Dijon]]
| 47784 km²
| 2802670
| data-sort-value="2016" | 2016-01-01
| [[Íomhá:Bourgogne-Franche-Comté region locator map.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:Blason fr Centre-Val de Loire.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q13947|Centre-Val de Loire]]''
| [[Orléans]]
| 39151 km²
| 2587031
| data-sort-value="1960" | 1960-06-04
| [[Íomhá:Centre-Val de Loire in France 2016.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 6
|
| [[Grand Est]]
| [[Strasbourg]]
| 57433 km²
| 5563378
| data-sort-value="2016" | 2016-01-01
| [[Íomhá:Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine region locator map.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:Coat of arms of Guadeloupe.svg|center|128px]]
| [[Guadalúip]]
| ''[[:d:Q167024|Basse-Terre]]''
| 1628 km²
| 384160
| data-sort-value="1946" | 1946-03-21
| [[Íomhá:Guadeloupe in France 2016.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Íomhá:Coat of arms of French Guiana, according to the original displayed at the Museum Franconie, at Cayenne.svg|center|128px]]
| [[Guáin na Fraince]]
| [[Cayenne]]
| 83534 km²
| 293996
| data-sort-value="1946" | 1946-03-21
| [[Íomhá:French Guiana (orthographic projection).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Íomhá:Escutcheon fr region Hauts-de-France.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q18677767|Hauts-de-France]]''
| [[Lille]]
| 31813 km²
| 5992194
|
| [[Íomhá:Hauts-de-France region locator map.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Íomhá:Armoiries Réunion.svg|center|128px]]
| [[La Réunion]]
| ''[[:d:Q47045|Saint-Denis]]''
| 2512 km²
| 889679
| data-sort-value="1946" | 1946-03-21<br/>1973-03-08
| [[Íomhá:Département 974 in France.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 11
|
| [[Martinique]]
| ''[[:d:Q81621|Fort-de-France]]''
| 1128 km²
| 360630
| data-sort-value="1946" | 1946-03-21
| [[Íomhá:Martinique-CIA WFB Map.png|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[Íomhá:Coat of Arms of Mayotte.svg|center|128px]]
| [[Mayotte]]
| ''[[:d:Q132676|Mamoudzou]]''<br/>''[[:d:Q846048|Dzaoudzi]]''
| 374 km²
| 320901
| data-sort-value="1974" | 1974
| [[Íomhá:Mayotte (orthographic projection).svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[Íomhá:BlasonNouvelleAquitaine.svg|center|128px]]
| [[Nouvelle-Aquitaine]]
| [[Bordeaux]]
| 84061 km²
| 6150451
| data-sort-value="2016" | 2016-01-01
| [[Íomhá:Nouvelle-Aquitaine region locator map.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[Íomhá:Blason région fr Pays-de-la-Loire.svg|center|128px]]
| [[Pays de la Loire]]
| [[Naoned]]
| 32082 km²
| 3907156
| data-sort-value="1960" | 1960-06-04
| [[Íomhá:Pays de la Loire region locator map2.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[Íomhá:Blason région fr Provence-Alpes-Côte d'Azur.svg|center|128px]]
| [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]]
| [[Marseille]]
| 31400 km²
| 5218960
| data-sort-value="1970" | 1970-01-11
| [[Íomhá:Provence-Alpes-Côte d'Azur region locator map2.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[Íomhá:Armoiries Bretagne - Arms of Brittany.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q12130|an Bhriotáin]]''
| [[Rennes|Roazhon]]
| 27208 km²
| 3449370
| data-sort-value="1960" | 1960-06-04
| [[Íomhá:Bretagne in France.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[Íomhá:Coat of Arms of Corsica.svg|center|128px]]
| [[an Chorsaic]]
| [[Ajaccio]]
| 8680 km²
| 355486
| data-sort-value="1970" | 1970-01-11
| [[Íomhá:Corsica in France 2016.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 18
|
| [[Île-de-France]]
| [[Páras]]
| 12012 km²
| 12463067
| data-sort-value="1960" | 1960-06-04
| [[Íomhá:Île-de-France in France 2016.svg|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}
=== Réigiúin stairiúil ===
{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel ?armas ?príomhchathairLabel ?daonra ?achar ?bunaíodh ?díscaoilte ?léarscáil WHERE {
# VALUES ?regionType { wd:Q36784 } # region, overseas
?item wdt:P31 wd:Q36784;
wdt:P36 ?príomhchathair;
wdt:P1082 ?daonra;
wdt:P2046 ?achar;
wdt:P242 ?léarscáil.
FILTER(EXISTS { ?item wdt:P576 ?díscaoilte. }) # exclude if there is an end date
OPTIONAL { ?item wdt:P94 ?armas. }
OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunaíodh. }
OPTIONAL { ?item wdt:P576 ?díscaoilte. }
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga". }
}
ORDER BY ?itemLabel
| columns = number:#, P94:Armas, label:Réigiún, P571:Bunaíodh, P576:Díscaoilte, P242:Léarscáil
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Armas
! Réigiún
! Bunaíodh
! Díscaoilte
! Léarscáil
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:Blason région fr Alsace.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q22010895|Alsace]]''
| data-sort-value="1960" | 1960-06-04
| data-sort-value="2015" | 2015-12-31
| [[Íomhá:Alsace region locator map.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:Arms of Aquitaine and Guyenne.svg|center|128px]]
| [[An Acatáin]]
| data-sort-value="1960" | 1960-06-04
| data-sort-value="2015" | 2015-12-31
| [[Íomhá:Aquitaine in France.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Blason Philippe II de Bourgogne.svg|center|128px]]
| [[An Bhurgúin]]
| data-sort-value="1960" | 1960-06-04
| data-sort-value="2015" | 2015-12-31
| [[Íomhá:Bourgogne in France.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Blason de l'Auvergne.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q24082791|Auvergne]]''
| data-sort-value="1960" | 1960-06-04
| data-sort-value="2016" | 2016-01-01
| [[Íomhá:Auvergne region locator map.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:Blason région fr Champagne-Ardenne.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q14103|Champagne-Ardenne]]''
| data-sort-value="1960" | 1960-06-04
| data-sort-value="2015" | 2015-12-31
| [[Íomhá:Champagne-Ardenne in France.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 6
|
| ''[[:d:Q17005|Languedoc-Roussillon]]''
| data-sort-value="1960" | 1960-06-04
| data-sort-value="2015" | 2015-12-31
| [[Íomhá:Languedoc-Roussillon in France.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 7
|
| [[Midi-Pyrénées]]
| data-sort-value="1960" | 1960-06-04
| data-sort-value="2015" | 2015-12-31
| [[Íomhá:Midi-Pyrénées in France.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Íomhá:Blason Nord-Pas-De-Calais.svg|center|128px]]
| [[Nord-Pas-de-Calais]]
| data-sort-value="1960" | 1960-06-04
| data-sort-value="2015" | 2015-12-31
| [[Íomhá:Nord-Pas-de-Calais in France.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Íomhá:BlasonPicardie.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q13950|Piocardaigh]]''
| data-sort-value="1960" | 1960-06-04
| data-sort-value="2015" | 2015-12-31
| [[Íomhá:Picardie in France.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Íomhá:Poitou-Charentes blason.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q17009|Poitou-Charentes]]''
| data-sort-value="1960" | 1960-06-04
| data-sort-value="2015" | 2015-12-31
| [[Íomhá:Poitou-Charentes region locator map.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[Íomhá:Blason Rhône-Alpes Gendarmerie.svg|center|128px]]
| [[Rhône-Alpes]]
| data-sort-value="1960" | 1960-06-04
| data-sort-value="2015" | 2015-12-31
| [[Íomhá:Rhône-Alpes region locator map.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[Íomhá:Blason region fr Normandie.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16961|an Normainn Uachtarach]]''
| data-sort-value="1960" | 1960-06-04
| data-sort-value="2015" | 2015-12-31
| [[Íomhá:Haute-Normandie region locator map.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[Íomhá:Blason region fr Normandie.svg|center|128px]]
| ''[[:d:Q16954|an Normainn Íochtarach]]''
| data-sort-value="1960" | 1960-06-04
| data-sort-value="2015" | 2015-12-31
| [[Íomhá:Basse-Normandie region locator map.svg|center|128px]]
|}
{{Wikidata list end}}
== Réigiún na hIodáile + ==
: '' Féach [[Réigiúin na hIodáile]]
{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel ?regionTypeLabel ?íomhá ?armas WHERE {
VALUES ?regionType { wd:Q16110 wd:Q1710033 } # autonomous or not
?item wdt:P31 ?regionType.
OPTIONAL {
?item wdt:P18 ?íomhá.
?item wdt:P94 ?armas.
}
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". }
}
| columns = number:#, P94:Armas, label:Réigiún, ?regionTypeLabel:Cineál, P2046:Achar, P1082:Daonra
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Armas
! Réigiún
! Cineál
! Achar
! Daonra
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:Insigne Langobardiae.svg|center|128px]]
| [[an Lombaird]]
| réigiún san Iodáil
| 23863.65 km²
| 10067494
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:Regione-Piemonte-Stemma.svg|center|128px]]
| [[Píodmant]]
| réigiún san Iodáil
| 25387 km²
| 4341375
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Valle d'Aosta-Stemma.svg|center|128px]]
| [[Valle d'Aosta]]
| réigiún féinrialaithe le reacht speisialta
| 3263.22 km²
| 125666
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Coat of arms of Trentino-South Tyrol.svg|center|128px]]
| [[Trentino-Tirol Theas|Trentino-An Tioróil Theas]]
| réigiún féinrialaithe le reacht speisialta
| 13606.87 km²
| 1072276
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:Coat of Arms of Veneto.png|center|128px]]
| [[Veneto]]
| réigiún san Iodáil
| 18345.35 km²
| 4869830
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:CoA of Friuli-Venezia Giulia.svg|center|128px]]
| [[Friuli-Venezia Giulia]]
| réigiún féinrialaithe le reacht speisialta
| 7862.3 km²
| 1215220
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:Coat of arms of Liguria.svg|center|128px]]
| [[Liguria]]
| réigiún san Iodáil
| 5422 km²
| 1550640
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Íomhá:Regione-Emilia-Romagna-Stemma.svg|center|128px]]
| [[Emilia-Romagna]]
| réigiún san Iodáil
| 22123.09 km²
| 4459477
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Íomhá:Coat of arms of Tuscany.svg|center|128px]]
| [[An Tuscáin]]
| réigiún san Iodáil
| 22987.04 km²
| 3729641
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Íomhá:Coat of arms of Marche.svg|center|128px]]
| [[Marche]]
| réigiún san Iodáil
| 9694 km²
| 1522608
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[Íomhá:Lazio Coat of Arms.svg|center|128px]]
| [[Lazio]]
| réigiún san Iodáil
| 17236 km²
| 5720536
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[Íomhá:Regione-Umbria-Stemma.svg|center|128px]]
| [[Umbria]]
| réigiún san Iodáil
| 8456 km²
| 852085
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[Íomhá:Regione-Abruzzo-Stemma.svg|center|128px]]
| [[Abruzzo]]
| réigiún san Iodáil
| 10831.84 km²
| 1308451
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[Íomhá:Regione-Campania-Stemma.svg|center|128px]]
| [[Campania]]
| réigiún san Iodáil
| 13670.95 km²
| 5786373
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[Íomhá:Regione-Molise-Stemma.svg|center|128px]]
| [[Molise]]
| réigiún san Iodáil
| 4438 km²
| 304285
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[Íomhá:Coat of Arms of Apulia.svg|center|128px]]
| [[Puglia]]
| réigiún san Iodáil
| 19540.9 km²
| 3866174
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[Íomhá:Regione-Basilicata-Stemma.svg|center|128px]]
| [[Basilicata]]
| réigiún san Iodáil
| 9994.61 km²
| 547579
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[Íomhá:Coat of arms of Calabria.svg|center|128px]]
| [[Calabria]]
| réigiún san Iodáil
| 15221.9 km²
| 1947131
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[Íomhá:Sardegna-Stemma.svg|center|128px]]
| [[an tSairdín]]
| réigiún féinrialaithe le reacht speisialta
| 23949 km²
| 1628384
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[Íomhá:Coat of arms of Sicily.svg|center|128px]]
| [[an tSicil]]
| réigiún féinrialaithe le reacht speisialta
| 25711 km²
| 4983478
|}
{{Wikidata list end}}
== Contaetha na Liotuáine +-- ==
: Féach [[Contaetha na Liotuáine]]
=== Contaetha reatha + ===
{{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q273789. # Sampla de 'Contae den Liotuáin'
FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. }
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,lt,en". }
}
ORDER BY ?itemLabel
| columns = number:#, P94:Armas, label:Contae, P2046:Achar, P1082:Daonra, P242:Íomhá
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Armas
! Contae
! Achar
! Daonra
! Íomhá
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:LTA Alytaus apskritis COA.svg|center|128px]]
| [[Contae Alytus]]
| 5425 km²
| 135367
| [[Íomhá:Alytus County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 2
|
| ''[[:d:Q130536648|Contae Alytus (1915-1950)]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:LTU Kauno apskritis COA.svg|center|128px]]
| [[Contae Kaunas]]
| 8089 km²
| 580333
| [[Íomhá:Kaunas County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:LTU Klaipėdos apskritis COA.svg|center|128px]]
| [[Contae Klaipėda]]
| 5209 km²
| 336104
| [[Íomhá:Klaipeda County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:Marijampole County COA.png|center|128px]]
| [[Contae Marijampolė]]
| 4463 km²
| 135891
| [[Íomhá:Marijampole County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:LTU Panevėžio apskritis COA.svg|center|128px]]
| [[Contae Panevėžys]]
| 7881 km²
| 211652
| [[Íomhá:Panevezys County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:Taurage County COA.png|center|128px]]
| [[Contae Tauragė]]
| 4411 km²
| 90652
| [[Íomhá:Taurage County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Íomhá:Telsiai County COA.png|center|128px]]
| [[Contae Telšiai]]
| 4350 km²
| 131431
| [[Íomhá:Telsiai County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Íomhá:Utena County COA.png|center|128px]]
| [[Contae Utena]]
| 7201 km²
| 125462
| [[Íomhá:Utena County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Íomhá:LTU Vilniaus apskritis COA.svg|center|128px]]
| [[Contae Vilnius]]
| 9731 km²
| 851346
| [[Íomhá:Vilnius County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[Íomhá:Siauliai County COA.png|center|128px]]
| [[Contae Šiauliai]]
| 8540 km²
| 261764
| [[Íomhá:Siauliai County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 12
|
| ''[[:d:Q12647259|Akmenės apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 13
|
| ''[[:d:Q111979105|Alytaus-Merkinės apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 14
|
| ''[[:d:Q16453825|Jonavos apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 15
|
| ''[[:d:Q12657989|Joniškio apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 16
|
| ''[[:d:Q16453882|Joniškėlio apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 17
|
| ''[[:d:Q12659034|Jūžintų apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 18
|
| ''[[:d:Q12660405|Kelmės apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 19
|
| ''[[:d:Q12661870|Kuršėnų apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 20
|
| ''[[:d:Q16457722|Bezirk Kėdainiai]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 21
|
| ''[[:d:Q16458268|Lazdijų apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 22
|
| ''[[:d:Q16464181|Mažeikių apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 23
|
| ''[[:d:Q12665851|Molėtų apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 24
|
| ''[[:d:Q16467965|Pabradės apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 25
|
| ''[[:d:Q16468930|Pasvalio apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 26
|
| ''[[:d:Q16469827|Plungės apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 27
|
| ''[[:d:Q16470482|Radviliškio apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 28
|
| ''[[:d:Q16471914|Saldutiškio apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 29
|
| ''[[:d:Q12672582|Sedos apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 30
|
| ''[[:d:Q16472520|Skaudvilės apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 31
|
| ''[[:d:Q111980959|Tauragė County]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 32
|
| ''[[:d:Q111980964|Trakų apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 33
|
| ''[[:d:Q12676655|Varnių apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 34
|
| ''[[:d:Q12676708|Varėnos apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 35
|
| ''[[:d:Q16476252|Vilkijos apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 36
|
| ''[[:d:Q111980991|Zarasų apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 37
|
| ''[[:d:Q12679602|Šeduvos apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 38
|
| ''[[:d:Q12679746|Šiaulėnų apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 39
|
| ''[[:d:Q12679801|Šilalės apskritis]]''
|
|
|
|}
{{Wikidata list end}}
=== Contaetha agus a gcuid bardas ===
{{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q273789. # Sampla de 'Contae den Liotuáin'
FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. }
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,lt,en". }
}
ORDER BY ?itemLabel
| columns = number:#, P94:Armas, label:Contae, P150:Bardais
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Armas
! Contae
! Bardais
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:LTA Alytaus apskritis COA.svg|center|128px]]
| [[Contae Alytus]]
| ''[[:d:Q2069342|Lazdijai District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q3685407|Alytus City Municipality]]''<br/>''[[:d:Q669649|Druskininkai municipality]]''<br/>''[[:d:Q769940|Alytus District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q1351747|Varėna District Municipality]]''
|-
| style='text-align:right'| 2
|
| ''[[:d:Q130536648|Contae Alytus (1915-1950)]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:LTU Kauno apskritis COA.svg|center|128px]]
| [[Contae Kaunas]]
| ''[[:d:Q1351768|Jonava District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q928938|Kaunas City Municipality]]''<br/>''[[:d:Q2015893|Birštonas Municipality]]''<br/>''[[:d:Q2069320|Kaišiadorys District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q1351722|Kaunas District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q46786|Kėdainiai District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q47090|Prienai District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q2069355|Raseiniai District Municipality]]''
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:LTU Klaipėdos apskritis COA.svg|center|128px]]
| [[Contae Klaipėda]]
| ''[[:d:Q3685409|Klaipeda City Municipality Council]]''<br/>''[[:d:Q3685410|Palanga City Municipality]]''<br/>''[[:d:Q27892|Neringa]]''<br/>''[[:d:Q141132|Klaipėda District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q156560|Kretinga Municipality]]''<br/>''[[:d:Q282098|Šilutė District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q219115|Skuodas District Municipality]]''
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:Marijampole County COA.png|center|128px]]
| [[Contae Marijampolė]]
| ''[[:d:Q1461987|Kalvarija Municipality]]''<br/>''[[:d:Q1461972|Kazlų Rūda Municipality]]''<br/>''[[:d:Q1931377|Marijampolė Municipality]]''<br/>''[[:d:Q2021307|Šakiai District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q2021318|Vilkaviškis District Municipality]]''
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:LTU Panevėžio apskritis COA.svg|center|128px]]
| [[Contae Panevėžys]]
| ''[[:d:Q2089791|Kupiškis District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q3685412|Panevėžys City Municipality]]''<br/>''[[:d:Q763504|Biržai District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q1351758|Panevėžys District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q1461920|Pasvalys District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q766969|Rokiškis District Municipality]]''
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:Taurage County COA.png|center|128px]]
| [[Contae Tauragė]]
| ''[[:d:Q2071640|Tauragė District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q2089815|Jurbarkas District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q2283574|Pagėgiai Municipality]]''<br/>''[[:d:Q677400|Šilalė District Municipality]]''
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Íomhá:Telsiai County COA.png|center|128px]]
| [[Contae Telšiai]]
| ''[[:d:Q712011|Rietavas Municipality]]''<br/>''[[:d:Q588916|Telšiai District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q404943|Plungė District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q313132|Mažeikiai District Municipality]]''
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Íomhá:Utena County COA.png|center|128px]]
| [[Contae Utena]]
| ''[[:d:Q2558824|Visaginas Municipality]]''<br/>''[[:d:Q2069330|Ignalina District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q2089785|Molėtai District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q2089798|Utena District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q664415|Zarasai District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q2089772|Anykščiai District Municipality]]''
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Íomhá:LTU Vilniaus apskritis COA.svg|center|128px]]
| [[Contae Vilnius]]
| ''[[:d:Q2089777|Elektrėnai Municipality]]''<br/>''[[:d:Q1799182|Šalčininkai District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q58882|Širvintos District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q1813849|Švenčionys District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q1987743|Trakai District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q68929|Ukmergė District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q118903|Vilnius District Municipality]]''
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[Íomhá:Siauliai County COA.png|center|128px]]
| [[Contae Šiauliai]]
| ''[[:d:Q134712|Šiauliai]]''<br/>''[[:d:Q1023041|Akmenė District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q610133|Joniškis District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q1387044|Kelmė District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q1657116|Pakruojis District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q1755961|Radviliškis District Municipality]]''<br/>''[[:d:Q1417346|Šiauliai District Municipality]]''
|-
| style='text-align:right'| 12
|
| ''[[:d:Q12647259|Akmenės apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 13
|
| ''[[:d:Q111979105|Alytaus-Merkinės apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 14
|
| ''[[:d:Q16453825|Jonavos apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 15
|
| ''[[:d:Q12657989|Joniškio apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 16
|
| ''[[:d:Q16453882|Joniškėlio apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 17
|
| ''[[:d:Q12659034|Jūžintų apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 18
|
| ''[[:d:Q12660405|Kelmės apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 19
|
| ''[[:d:Q12661870|Kuršėnų apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 20
|
| ''[[:d:Q16457722|Bezirk Kėdainiai]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 21
|
| ''[[:d:Q16458268|Lazdijų apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 22
|
| ''[[:d:Q16464181|Mažeikių apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 23
|
| ''[[:d:Q12665851|Molėtų apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 24
|
| ''[[:d:Q16467965|Pabradės apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 25
|
| ''[[:d:Q16468930|Pasvalio apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 26
|
| ''[[:d:Q16469827|Plungės apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 27
|
| ''[[:d:Q16470482|Radviliškio apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 28
|
| ''[[:d:Q16471914|Saldutiškio apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 29
|
| ''[[:d:Q12672582|Sedos apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 30
|
| ''[[:d:Q16472520|Skaudvilės apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 31
|
| ''[[:d:Q111980959|Tauragė County]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 32
|
| ''[[:d:Q111980964|Trakų apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 33
|
| ''[[:d:Q12676655|Varnių apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 34
|
| ''[[:d:Q12676708|Varėnos apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 35
|
| ''[[:d:Q16476252|Vilkijos apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 36
|
| ''[[:d:Q111980991|Zarasų apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 37
|
| ''[[:d:Q12679602|Šeduvos apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 38
|
| ''[[:d:Q12679746|Šiaulėnų apskritis]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 39
|
| ''[[:d:Q12679801|Šilalės apskritis]]''
|
|}
{{Wikidata list end}}
=== Iar-chontaetha ===
{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel ?tírLabel ?lonnaitheLabel ?abolishedDate WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q273789; # Sampla de 'Contae den Liotuáin'
wdt:P576 ?abolishedDate.
OPTIONAL { ?item wdt:P17 ?tír. }
OPTIONAL { ?item wdt:P131 ?lonnaithe. }
FILTER EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. }
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],lt". }
}
ORDER BY ?itemLabel
| columns = number:#, label:Contae, P17:Tír, P131:Lonnaithe, P576:Díscaoilte
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Contae
! Tír
! Lonnaithe
! Díscaoilte
|-
| style='text-align:right'| 1
| ''[[:d:Q12648953|condáu d'Anykščiai]]''
| [[Comhlathas na Polainne - na Liotuáine]]<br/>[[an tAontas Sóivéadach]]
| ''[[:d:Q2981281|Brasław Voivodeship]]''
| data-sort-value="1950" | 1950
|-
| style='text-align:right'| 2
| ''[[:d:Q12651075|Біржаўскі павет]]''
| [[an Liotuáin]]<br/>[[an tAontas Sóivéadach]]
| ''[[:d:Q173761|Poblacht Shóivéadach Shóisialach na Liotuáine]]''
| data-sort-value="1950" | 1950
|-
| style='text-align:right'| 3
| ''[[:d:Q12657477|Jociai County]]''
|
|
| data-sort-value="1915" | 1915-12-15
|-
| style='text-align:right'| 4
| ''[[:d:Q12658750|condáu de Jurbarkas]]''
| [[an tAontas Sóivéadach]]
| ''[[:d:Q173761|Poblacht Shóivéadach Shóisialach na Liotuáine]]''
| data-sort-value="1950" | 1950
|-
| style='text-align:right'| 5
| ''[[:d:Q12659218|Kaišiadorių apskritis]]''
|
|
| data-sort-value="1950" | 1950-06-20
|-
| style='text-align:right'| 6
| ''[[:d:Q111980911|Kaunas County]]''
|
| ''[[:d:Q570767|Ober Ost]]''<br/>''[[:d:Q8272919|Republic of Lithuania]]''<br/>''[[:d:Q12660027|Kreisgebiet Kauen-Land]]''<br/>''[[:d:Q173761|Poblacht Shóivéadach Shóisialach na Liotuáine]]''
| data-sort-value="1950" | 1950-06-20
|-
| style='text-align:right'| 7
| ''[[:d:Q12661364|Крэтынгскі павет]]''
| ''[[:d:Q570767|Ober Ost]]''<br/>''[[:d:Q156031|Reichskommissariat Ostland]]''<br/>[[an tAontas Sóivéadach]]
| ''[[:d:Q173761|Poblacht Shóivéadach Shóisialach na Liotuáine]]''
| data-sort-value="1950" | 1950-06-20
|-
| style='text-align:right'| 8
| ''[[:d:Q16457463|condáu de Kupiškis]]''
| [[Impireacht na Gearmáine]]<br/>[[an Liotuáin]]<br/>[[an tAontas Sóivéadach]]
|
| data-sort-value="1950" | 1950
|-
| style='text-align:right'| 9
| ''[[:d:Q16468295|Pajūris County]]''
|
|
| data-sort-value="1918" | 1918
|-
| style='text-align:right'| 10
| ''[[:d:Q16471377|condáu de Rokiškis]]''
| [[Impireacht na Gearmáine]]<br/>[[an Liotuáin]]<br/>[[an tAontas Sóivéadach]]
| [[an Liotuáin]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|-
| style='text-align:right'| 11
| ''[[:d:Q111980971|Utenos apskritis]]''
|
| ''[[:d:Q173761|Poblacht Shóivéadach Shóisialach na Liotuáine]]''
| data-sort-value="1950" | 1950-06-20
|-
| style='text-align:right'| 12
| ''[[:d:Q11825689|condáu de Valkininkai]]''
| [[an Liotuáin]]
|
| data-sort-value="1940" | 1940
|-
| style='text-align:right'| 13
| ''[[:d:Q111980982|Vilnius County]]''
| [[an Liotuáin]]<br/>[[an tAontas Sóivéadach]]
|
| data-sort-value="1950" | 1950
|-
| style='text-align:right'| 14
| ''[[:d:Q16477303|Vėžaičių apskritis]]''
| [[Impireacht na Gearmáine]]
| ''[[:d:Q570767|Ober Ost]]''
| data-sort-value="1919" | 1919
|-
| style='text-align:right'| 15
| ''[[:d:Q16477803|Шацкі павет]]''
| [[an Liotuáin]]<br/>[[an tAontas Sóivéadach]]
| ''[[:d:Q173761|Poblacht Shóivéadach Shóisialach na Liotuáine]]''<br/>''[[:d:Q12660027|Kreisgebiet Kauen-Land]]''
| data-sort-value="1950" | 1950
|-
| style='text-align:right'| 16
| ''[[:d:Q16478334|Širvintų apskritis]]''
|
|
| data-sort-value="1950" | 1950-06-20
|-
| style='text-align:right'| 17
| ''[[:d:Q12680347|Švėkšnos apskritis]]''
|
|
| data-sort-value="1915" | 1915-11-15
|}
{{Wikidata list end}}
4cp8t0rfxs2yvxiw8wiz8hdesr6ci4q
Charlie Kirk
0
120898
1328896
1281365
2026-09-29T12:45:45Z
~2026-52375-84
77527
/* */
1328896
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Yall never forget your duty to keep tha active we must work for this server well into our late 20s and beyond
== Críostaíocht ==
Tógadh Kirk mar [[Preispitéireachas|Phreispitéireach]] agus d'iompaigh sé ina dhiaidh sin chuig an g[[Críostaíocht soiscéalach]]. Bhí Kirk ina Chríostaí soiscéalach, agus mhúnlaigh a chreideamh a dhearcadh ar an saol agus a theachtaireacht pholaitiúil. D'oibrigh sé go dlúth le ministir agus tréadaí soiscéalach Rob McCoy ó Godspeak Calvary Chapel.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.godspeak.com/|teideal=Home {{!}} Godspeak Calvary Chapel|language=en|work=Godspeak|dátarochtana=2025-09-11}}</ref>
Síónach ba ea Kirk, agus go láidir ar son Iosrael. Ina theannta sin, rinne Kirk an-cháineadh ar an eaglais Caitliceach. Bhí deacrachtaí aige leis an bpápacht go háirithe. Cháin sé an [[Pápa Proinsias]] mar "Marxach".
D'oibrigh TPUSA Faith ( "Turning Point" Faith), an eagraíocht creidimh a bhunaigh Kirk, go príomha le heaglaisí soiscéalacha.
Dúirt Kirk i bhfíseán ó 2020 gur mhaith leis go gcuimhneofaí air mar gheall ar a chreideamh: "Ba mhaith liom go gcuimhneofaí orm mar gheall ar mo mhisneach agus mo chreideamh. Is é mo chreideamh an rud is tábhachtaí i mo shaol". Bhí conspóid ann faoi conas a d'úsáid Kirk a chreideamh sa pholaitíocht, ach is léir go raibh an creideamh Críostaí lárnach ina shaol agus ina chuid oibre.
== Polaitíocht ==
Bhunaigh Kirk agus an fear gnó Bill Montgomery an eagraíocht "[[Turning Point USA]]"<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Turning Point USA|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Turning_Point_USA&oldid=1310826946|journal=Wikipedia|date=2025-09-11|language=en}}</ref> sa bhliain 2012, eagraíocht chun mic léinn ollscoile a mhealladh chuig an eite fhíordheis. Ní raibh Kirk ach 18 mbliana d'aois ag an am. Gníomhaí (saibhir) de chuid an "Tea Party" ba ea Montgomery, ina 70idí ag an am (ar an drochuair bhuail an [[COVID-19|Covid]] Montgomery agus d'éag in 2020).
Bhí Kirk ar dhuine de na guthanna ba thábhachtaí sa ghluaiseacht coimeádach i measc daoine óga sna Stáit Aontaithe. Bhí sé ina chara dlúth le Trump; aithníodh é ar dhuine den dream ba mhó a ghríosaigh an aos óg chun vótáil ar son Trump.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Trump "ionann is cinnte" go bhfuil té gafa faoi mharú Kirk|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0912/1533164-trump-ionann-is-cinnte-go-bhfuil-te-gafa-faoi-mharu-kirk/|date=2025-09-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Chreid Kirk go láidir i luachanna traidisiúnta Críostaí. Chuir sé i gcoinne "cultúr cealaithe" nó "[[cealchultúr]]" <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cancel culture|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cancel_culture&oldid=1295112435|journal=Wikipedia|date=2025-06-11|language=en}}</ref> na heite clé.
Bhí Kirk go tréan in aghaidh rialú gunnaí sna Stáit Aontaithe. Thug sé tacaíocht dóibh siúd a bhí i gcoinne rialú gunnaí, an oiread sin gur mhaígh sé nár mhiste dá bhfaigheadh líon áirithe daoine bás mar gheall orthu.
Bhí sé amuigh ar Kirk go raibh sé sásta dul i ndíospóireacht le daoine nár aontaigh leis ach, le bheith fírinneach, bhí níos mó den chur ná den chúiteamh sna seisiúin argóna sin, an cineál ócáide poiblí ag ar feallmharaíodh é.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/anailis/cogadh-na-reitrice|teideal=Cogadh na reitrice < Meon Eile|údar=Ciarán Ó Pronntaigh|dáta=MF 2025|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2025-09-18}}</ref>
== Feallmharú ==
Thug Kirk óráid ag ollscoil i stát Utah ar an 10 Meán Fómhair 2025, agus é ag labhairt os comhair 3,000 duine. Bhí 8 garda cosanta pearsanta ag Kirk ag an ócáid agus bhí a lán póilíní ar dualgas ann chomh maith.
Goineadh Kirk nuair a lámhachadh é ; bhásaigh Kirk dhá uair a chloig ní ba dheireanaí. 31 bliain d'aois a bhí sé.
Scaoil an t-aimsitheoir Kirk sa mhuineál. Scaoileadh aon urchar amháin agus líne amhairc 158 méadar aige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/charlie-kirks-assassin-likely-not-expert-marksman-former-atf-agents-sa-rcna230564|teideal=Charlie Kirk's assassin not necessarily an expert marksman, former ATF agents say|dáta=2025-09-11|language=en|work=NBC News|dátarochtana=2025-09-12}}</ref> Bhí bean chéile Kirk agus a bheirt pháiste óga ar an gcampas ag an am.<ref>{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2025/09/10/nuacht/idirnaisiunta/maraiodh-charlie-kirk/|teideal=Charlie Kirk, tacaí óg ag Trump, a lámhachadh chun báis?|údar=extrag.ie|dáta=2025-09-10|language=ga-IE|dátarochtana=2025-09-11}}</ref>
Bhuail Donald Trump an milleán faoin marú ar 'radacaithe de chuid na heite chlé'. D'iarr sé go mbeadh gach aon bhrat ar an [[An Teach Bán|Teach Bán]] agus foirgnimh rialtais eile ar leath-chrann ar feadh trí lá.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Póilíní sa tóir ar an té a mharaigh Charlie Kirk|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0911/1532918-poilini-sa-toir-ar-an-te-a-mharaigh-charlie-kirk/|date=2025-09-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
== An lámhachóir ==
Gabhadh an t-aimsitheoir, Tyler Robinson, dhá lá níos déanaí (fear óg as iardheisceart Utah a rugadh timpeall 2003). Bhain sé úsáid as Mauser 98, raidhfil boltála de chalabra .30-06. agus raidhfil seilge de ghnáth.<ref>{{Lua idirlín|url=https://abcnews.go.com/US/tyler-robinson-charlie-kirk-suspect-shooter-utah/story?id=125474359|teideal=Tyler Robinson named suspect in Charlie Kirk shooting, how he was caught|údar=A. B. C. News|language=en|work=ABC News|dátarochtana=2025-09-12}}</ref>
Thug duine muinteartha le Tyler Robinson ráiteas do na póilíní, inar dhúirt sé gur labhraíodh sé go minic go dímheasúil faoi Kirk.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fear óg as Utah, 22 bliain d'aois, gafa maidir le feallmharú Kirk|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0912/1533190-fear-og-as-utah-22-bliain-daois-gafa-maidir-le-feallmharu-kirk/|date=2025-09-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Thug duine muinteartha leis an té go bhfuil amhras faoi ar láimh do na poilíní é.
Dúirt Trump "Tá súil agam go ngearrfar [[Pionós an bháis|pionóis an bháis]] air". Baintear úsáid as pionós an bháis san Utah ; tugadh instealladh marfach do dhúnmharfóir sa bhliain 2024.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Capital punishment in Utah|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Capital_punishment_in_Utah&oldid=1308842142|journal=Wikipedia|date=2025-08-31|language=en}}</ref>
== Oidhreacht ==
Dúirt an tUachtarán Trump gur mhairtíreach a throid ar son na fírinne agus na saoirse ab ea Kirk. Mhaígh sé go raibh radacaithe na heite chlé ag cothú cuid mhór den fhoréigean polaitiúil sa tír.<ref name=":0" />
Eagraíodh [[Seirbhís chuimhneacháin Charlie Kirk]] ar an 21 Meán Fómhair. Rinne Uachtarán na Stát Aontaithe cur síos ar Kirk mar ‘laoch mór na Stát Aontaithe,’ agus ‘mairtíreach'.<ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/09/searmanas-cuimneachain-charlie-kirk-ag-lucht-na-heite-deise/|teideal=Searmanas cuimneacháin Charlie Kirk ag lucht na heite deise – An Páipéar|údar=Jack Mac Íomhair|dáta=2025-09-26|language=ga-IE|dátarochtana=2025-09-28}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Seirbhís chuimhneacháin Charlie Kirk]]
* [[Turning Point USA]]
* [[:Catagóir:Lucht Trump|Lucht Trump]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Kirk, Charlie}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1993]]
[[Catagóir:Básanna in 2025]]
[[Catagóir:Cruthaíochtaithe]]
[[Catagóir:Daoine a feallmharaíodh]]
[[Catagóir:Daoine ar YouTube]]
[[Catagóir:Daoine as Illinois]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]]
[[Catagóir:Daoine frith-LADT]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá]]
[[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]]
[[Catagóir:Láithreoirí raidió]]
[[Catagóir:Lucht comhcheilge]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Podchraoltóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Protastúnachas Soiscéalach]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Síónaigh]]
[[Catagóir:Tionchairí ar líne]]
[[Catagóir:Lucht Trump]]
[[Catagóir:Turning Point]]
cf7gsbwxy1wawsso01xzqswi2focnzp
1328897
1328896
2026-09-29T12:47:51Z
Veritas Sapientiae
54159
Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-52375-84|~2026-52375-84]] ([[User talk:~2026-52375-84|talk]]) to last version by TGcoa: reverting vandalism
1281365
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Gníomhaí polaitiúil ó Stát [[Illinois]] ba ea '''Charlie Kirk''' (14 Deireadh Fómhair 1993 – 10 Meán Fómhair 2025). Bhí tuairimí láidre aige de chuid na heite deise agus chraobhscaoil sé iad go tréan, i measc na n-óg go háirithe. Bhí baint nach beag ag Kirk leis an dul chun cinn polaitiúil ag Donald Trump ó 2015 ar leith.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Póilíní sa tóir ar an té a mharaigh Charlie Kirk|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0911/1532918-poilini-sa-toir-ar-an-te-a-mharaigh-charlie-kirk/|date=2025-09-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí an creideamh Críostaí lárnach ina shaol agus ina chuid oibre.
Níl aon amhras ach go raibh tallann faoi leith ag Kirk breith ar spiorad an aosa óig. Bhí luach faoi leith leis sa Pháirtí Phoblachtach nó mheall sé an dream óg ina sluaite, ní hamháin chuig na cruinnithe móra poiblí a reáchtáil sé ar fud na tíre ach chuig an chineál Críostaíochta atá á brú ag an eite dheis. An cineál Críostaíochta a chuireann béim ar an fhearúlacht agus ar Mheiriceá láidir, a mholann tacaíocht do na Síónaigh in Iosrael agus a sheachnaíonn teagmháil ar bith le creideamh ar bith eile, go háirithe an tIoslamachas.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/anailis/cogadh-na-reitrice|teideal=Cogadh na reitrice < Meon Eile|údar=Ciarán Ó Pronntaigh|dáta=MF 2025|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2025-09-18}}</ref>
[[Íomhá:Charlie Kirk by Gage Skidmore.jpg|clé|mion|309x309px|Charlie Kirk ag CPAC 2017]]
[[Íomhá:Charlie Kirk (51655497268).jpg|clé|mion|220x220px|2021]]
[[Íomhá:Charlie Kirk at college event April 2024 - 5.jpg|clé|mion|387x387px|2024]]
[[Íomhá:Calls to stop political violence after Charlie Kirk shooting.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: áit a scaoileadh é agus fearg ]]
[[Íomhá:President Trump Delivers Remarks on Charlie Kirk, September 10th 2025.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Bhuail Trump an milleán ar 'radacaithe de chuid na heite chlé'. ]]
[[Íomhá:'I will soon be awarding Charlie Kirk, posthumously, the Presidential Medal of Freedom.' - Donald Trump.webm|clé|mion|391x391px|Físeán: Trump - "mairtíreach a throid ar son na fírinne"]]
[[Íomhá:FBI released images of a person of interest sought in connection with the killing of Charlie Kirk.png|clé|mion|220x220px|Tyler Robinson, an cruinnaimsitheoir, ar láthair na coire]]
== Críostaíocht ==
Tógadh Kirk mar [[Preispitéireachas|Phreispitéireach]] agus d'iompaigh sé ina dhiaidh sin chuig an g[[Críostaíocht soiscéalach]]. Bhí Kirk ina Chríostaí soiscéalach, agus mhúnlaigh a chreideamh a dhearcadh ar an saol agus a theachtaireacht pholaitiúil. D'oibrigh sé go dlúth le ministir agus tréadaí soiscéalach Rob McCoy ó Godspeak Calvary Chapel.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.godspeak.com/|teideal=Home {{!}} Godspeak Calvary Chapel|language=en|work=Godspeak|dátarochtana=2025-09-11}}</ref>
Síónach ba ea Kirk, agus go láidir ar son Iosrael. Ina theannta sin, rinne Kirk an-cháineadh ar an eaglais Caitliceach. Bhí deacrachtaí aige leis an bpápacht go háirithe. Cháin sé an [[Pápa Proinsias]] mar "Marxach".
D'oibrigh TPUSA Faith ( "Turning Point" Faith), an eagraíocht creidimh a bhunaigh Kirk, go príomha le heaglaisí soiscéalacha.
Dúirt Kirk i bhfíseán ó 2020 gur mhaith leis go gcuimhneofaí air mar gheall ar a chreideamh: "Ba mhaith liom go gcuimhneofaí orm mar gheall ar mo mhisneach agus mo chreideamh. Is é mo chreideamh an rud is tábhachtaí i mo shaol". Bhí conspóid ann faoi conas a d'úsáid Kirk a chreideamh sa pholaitíocht, ach is léir go raibh an creideamh Críostaí lárnach ina shaol agus ina chuid oibre.
== Polaitíocht ==
Bhunaigh Kirk agus an fear gnó Bill Montgomery an eagraíocht "[[Turning Point USA]]"<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Turning Point USA|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Turning_Point_USA&oldid=1310826946|journal=Wikipedia|date=2025-09-11|language=en}}</ref> sa bhliain 2012, eagraíocht chun mic léinn ollscoile a mhealladh chuig an eite fhíordheis. Ní raibh Kirk ach 18 mbliana d'aois ag an am. Gníomhaí (saibhir) de chuid an "Tea Party" ba ea Montgomery, ina 70idí ag an am (ar an drochuair bhuail an [[COVID-19|Covid]] Montgomery agus d'éag in 2020).
Bhí Kirk ar dhuine de na guthanna ba thábhachtaí sa ghluaiseacht coimeádach i measc daoine óga sna Stáit Aontaithe. Bhí sé ina chara dlúth le Trump; aithníodh é ar dhuine den dream ba mhó a ghríosaigh an aos óg chun vótáil ar son Trump.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Trump "ionann is cinnte" go bhfuil té gafa faoi mharú Kirk|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0912/1533164-trump-ionann-is-cinnte-go-bhfuil-te-gafa-faoi-mharu-kirk/|date=2025-09-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Chreid Kirk go láidir i luachanna traidisiúnta Críostaí. Chuir sé i gcoinne "cultúr cealaithe" nó "[[cealchultúr]]" <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cancel culture|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cancel_culture&oldid=1295112435|journal=Wikipedia|date=2025-06-11|language=en}}</ref> na heite clé.
Bhí Kirk go tréan in aghaidh rialú gunnaí sna Stáit Aontaithe. Thug sé tacaíocht dóibh siúd a bhí i gcoinne rialú gunnaí, an oiread sin gur mhaígh sé nár mhiste dá bhfaigheadh líon áirithe daoine bás mar gheall orthu.
Bhí sé amuigh ar Kirk go raibh sé sásta dul i ndíospóireacht le daoine nár aontaigh leis ach, le bheith fírinneach, bhí níos mó den chur ná den chúiteamh sna seisiúin argóna sin, an cineál ócáide poiblí ag ar feallmharaíodh é.<ref name=":1" />
== Feallmharú ==
Thug Kirk óráid ag ollscoil i stát Utah ar an 10 Meán Fómhair 2025, agus é ag labhairt os comhair 3,000 duine. Bhí 8 garda cosanta pearsanta ag Kirk ag an ócáid agus bhí a lán póilíní ar dualgas ann chomh maith.
Goineadh Kirk nuair a lámhachadh é ; bhásaigh Kirk dhá uair a chloig ní ba dheireanaí. 31 bliain d'aois a bhí sé.
Scaoil an t-aimsitheoir Kirk sa mhuineál. Scaoileadh aon urchar amháin agus líne amhairc 158 méadar aige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nbcnews.com/news/us-news/charlie-kirks-assassin-likely-not-expert-marksman-former-atf-agents-sa-rcna230564|teideal=Charlie Kirk's assassin not necessarily an expert marksman, former ATF agents say|dáta=2025-09-11|language=en|work=NBC News|dátarochtana=2025-09-12}}</ref> Bhí bean chéile Kirk agus a bheirt pháiste óga ar an gcampas ag an am.<ref>{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2025/09/10/nuacht/idirnaisiunta/maraiodh-charlie-kirk/|teideal=Charlie Kirk, tacaí óg ag Trump, a lámhachadh chun báis?|údar=extrag.ie|dáta=2025-09-10|language=ga-IE|dátarochtana=2025-09-11}}</ref>
Bhuail Donald Trump an milleán faoin marú ar 'radacaithe de chuid na heite chlé'. D'iarr sé go mbeadh gach aon bhrat ar an [[An Teach Bán|Teach Bán]] agus foirgnimh rialtais eile ar leath-chrann ar feadh trí lá.<ref name=":0" />
== An lámhachóir ==
Gabhadh an t-aimsitheoir, Tyler Robinson, dhá lá níos déanaí (fear óg as iardheisceart Utah a rugadh timpeall 2003). Bhain sé úsáid as Mauser 98, raidhfil boltála de chalabra .30-06. agus raidhfil seilge de ghnáth.<ref>{{Lua idirlín|url=https://abcnews.go.com/US/tyler-robinson-charlie-kirk-suspect-shooter-utah/story?id=125474359|teideal=Tyler Robinson named suspect in Charlie Kirk shooting, how he was caught|údar=A. B. C. News|language=en|work=ABC News|dátarochtana=2025-09-12}}</ref>
Thug duine muinteartha le Tyler Robinson ráiteas do na póilíní, inar dhúirt sé gur labhraíodh sé go minic go dímheasúil faoi Kirk.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fear óg as Utah, 22 bliain d'aois, gafa maidir le feallmharú Kirk|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0912/1533190-fear-og-as-utah-22-bliain-daois-gafa-maidir-le-feallmharu-kirk/|date=2025-09-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Thug duine muinteartha leis an té go bhfuil amhras faoi ar láimh do na poilíní é.
Dúirt Trump "Tá súil agam go ngearrfar [[Pionós an bháis|pionóis an bháis]] air". Baintear úsáid as pionós an bháis san Utah ; tugadh instealladh marfach do dhúnmharfóir sa bhliain 2024.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Capital punishment in Utah|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Capital_punishment_in_Utah&oldid=1308842142|journal=Wikipedia|date=2025-08-31|language=en}}</ref>
== Oidhreacht ==
Dúirt an tUachtarán Trump gur mhairtíreach a throid ar son na fírinne agus na saoirse ab ea Kirk. Mhaígh sé go raibh radacaithe na heite chlé ag cothú cuid mhór den fhoréigean polaitiúil sa tír.<ref name=":0" />
Eagraíodh [[Seirbhís chuimhneacháin Charlie Kirk]] ar an 21 Meán Fómhair. Rinne Uachtarán na Stát Aontaithe cur síos ar Kirk mar ‘laoch mór na Stát Aontaithe,’ agus ‘mairtíreach'.<ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/09/searmanas-cuimneachain-charlie-kirk-ag-lucht-na-heite-deise/|teideal=Searmanas cuimneacháin Charlie Kirk ag lucht na heite deise – An Páipéar|údar=Jack Mac Íomhair|dáta=2025-09-26|language=ga-IE|dátarochtana=2025-09-28}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Seirbhís chuimhneacháin Charlie Kirk]]
* [[Turning Point USA]]
* [[:Catagóir:Lucht Trump|Lucht Trump]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Kirk, Charlie}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1993]]
[[Catagóir:Básanna in 2025]]
[[Catagóir:Cruthaíochtaithe]]
[[Catagóir:Daoine a feallmharaíodh]]
[[Catagóir:Daoine ar YouTube]]
[[Catagóir:Daoine as Illinois]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]]
[[Catagóir:Daoine frith-LADT]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá]]
[[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]]
[[Catagóir:Láithreoirí raidió]]
[[Catagóir:Lucht comhcheilge]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Podchraoltóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Protastúnachas Soiscéalach]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Síónaigh]]
[[Catagóir:Tionchairí ar líne]]
[[Catagóir:Lucht Trump]]
[[Catagóir:Turning Point]]
ccn6lfycvdj9wxan6mxn2zm8k580cs7
Contaetha na Liotuáine
0
121254
1328927
1328169
2026-09-30T05:12:36Z
ListeriaBot
25319
Wikidata list updated [V2]
1328927
wikitext
text/x-wiki
Tá [[an Liotuáin]] roinnte ina '''deich gcontae''' ([[Liotuáinis]]: uatha ''apskritis'', iolra ''apskritys''), gach ceann ainmnithe as a phríomhchathair. Tá na contaetha roinnte ina [[Bardais na Liotuáine|60 bardas]] (uatha ''savivaldybė'', iolra ''savivaldybės''): 9 mbardas cathrach, 43 bhardas ceantair agus 8 mbardas. Tá gach bardas roinnte ina [[seanóireacht|seanóireachtaí]] (uatha ''seniūnija'', iolra ''seniūnijos''). Bunaíodh an córas seo sa bhliain 1994 agus leasaíodh go mion é sa bhliain 2000.
Go dtí an bhliain 2010, bhí na contaetha faoi riar gobharnóirí contae (singular ''apskrities viršininkas'', plural ''apskrities viršininkai'') ceaptha ag an rialtas láir i [[Vilnius]]. Bhí sé mar phríomh-fhreagracht acu ná go ngéille na bardais do dhlíthe agus [[bunreacht na Liotuáine|bunreacht]] na Liotuáine.
Moladh é nárbh ghá don Liotuáin 10 gcontae a bheith aici. Mar sin, ar an 1d Iúil 2010, cuireadh deireadh leis na rialacháin contae, ach coinníodh na contaetha féin le haghaidh feidhmeanna staidrimh.<ref name=Seimas2011 />
== Liosta agus léarscáil ==
{{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q273789. # Sampla de 'Contae den Liotuáin'
FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. }
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,lt,en". }
}
ORDER BY ?itemLabel
| columns = number:#, P94:Armas, label:Contae, P2046:Achar, P1082:Daonra, P242:Íomhá
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Armas
! Contae
! Achar
! Daonra
! Íomhá
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:LTA Alytaus apskritis COA.svg|center|128px]]
| [[Contae Alytus]]
| 5425 km²
| 135367
| [[Íomhá:Alytus County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 2
|
| ''[[:d:Q130536648|Contae Alytus (1915-1950)]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:LTU Kauno apskritis COA.svg|center|128px]]
| [[Contae Kaunas]]
| 8089 km²
| 580333
| [[Íomhá:Kaunas County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:LTU Klaipėdos apskritis COA.svg|center|128px]]
| [[Contae Klaipėda]]
| 5209 km²
| 336104
| [[Íomhá:Klaipeda County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:Marijampole County COA.png|center|128px]]
| [[Contae Marijampolė]]
| 4463 km²
| 135891
| [[Íomhá:Marijampole County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:LTU Panevėžio apskritis COA.svg|center|128px]]
| [[Contae Panevėžys]]
| 7881 km²
| 211652
| [[Íomhá:Panevezys County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:Taurage County COA.png|center|128px]]
| [[Contae Tauragė]]
| 4411 km²
| 90652
| [[Íomhá:Taurage County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Íomhá:Telsiai County COA.png|center|128px]]
| [[Contae Telšiai]]
| 4350 km²
| 131431
| [[Íomhá:Telsiai County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Íomhá:Utena County COA.png|center|128px]]
| [[Contae Utena]]
| 7201 km²
| 125462
| [[Íomhá:Utena County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Íomhá:LTU Vilniaus apskritis COA.svg|center|128px]]
| [[Contae Vilnius]]
| 9731 km²
| 851346
| [[Íomhá:Vilnius County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[Íomhá:Siauliai County COA.png|center|128px]]
| [[Contae Šiauliai]]
| 8540 km²
| 261764
| [[Íomhá:Siauliai County in Lithuania.svg|center|128px]]
|-
| style='text-align:right'| 12
|
| ''[[:d:Q12647259|Akmenės apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 13
|
| ''[[:d:Q111979105|Alytaus-Merkinės apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 14
|
| ''[[:d:Q16453825|Jonavos apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 15
|
| ''[[:d:Q12657989|Joniškio apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 16
|
| ''[[:d:Q16453882|Joniškėlio apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 17
|
| ''[[:d:Q12659034|Jūžintų apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 18
|
| ''[[:d:Q12660405|Kelmės apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 19
|
| ''[[:d:Q12661870|Kuršėnų apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 20
|
| ''[[:d:Q16457722|Bezirk Kėdainiai]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 21
|
| ''[[:d:Q16458268|Lazdijų apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 22
|
| ''[[:d:Q16464181|Mažeikių apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 23
|
| ''[[:d:Q12665851|Molėtų apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 24
|
| ''[[:d:Q16467965|Pabradės apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 25
|
| ''[[:d:Q16468930|Pasvalio apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 26
|
| ''[[:d:Q16469827|Plungės apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 27
|
| ''[[:d:Q16470482|Radviliškio apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 28
|
| ''[[:d:Q16471914|Saldutiškio apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 29
|
| ''[[:d:Q12672582|Sedos apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 30
|
| ''[[:d:Q16472520|Skaudvilės apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 31
|
| ''[[:d:Q111980959|Tauragė County]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 32
|
| ''[[:d:Q111980964|Trakų apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 33
|
| ''[[:d:Q12676655|Varnių apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 34
|
| ''[[:d:Q12676708|Varėnos apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 35
|
| ''[[:d:Q16476252|Vilkijos apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 36
|
| ''[[:d:Q111980991|Zarasų apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 37
|
| ''[[:d:Q12679602|Šeduvos apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 38
|
| ''[[:d:Q12679746|Šiaulėnų apskritis]]''
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 39
|
| ''[[:d:Q12679801|Šilalės apskritis]]''
|
|
|
|}
{{Wikidata list end}}
[[Íomhá:Municipalities in Lithuania.png]]
{|
|+ Bardais chathrach
| 1 || [[Vilnius|Vilnius]]
| 2 || [[Kaunas|Kaunas]]
| 3 || [[Klaipėda|Klaipėda]]
| 4 || [[Panevėžys|Panevėžys]]
|-
| 5 || [[Šiauliai|Šiauliai]]
| 6 || [[Alytus|Alytus]]
| 7 || [[Birštonas|Birštonas]]
| 8 || [[Palanga|Palanga]]
|-
|+ Bardais
| 9 || [[Visaginas|Visaginas]]
| 10 || [[Neringa|Neringa]]
|}
== Tagairtí ==
{{reflist | refs =
<ref name=Seimas2011>{{lua idirlín | teideal = Dėl apskričių viršininkų administracijų likvidavimo | url = http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_l?p_id=392936 | fostaitheoir = Seimas of the Republic of Lithuania | dátarochtana = 21d Lúnasa 2011 | archive-date = 12ú Nollaig 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191212095643/http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_l?p_id=392936 | url-status = live}}</ref>
}}
[[Catagóir:Contaetha sa Liotuáin| ]]
0mxfyuf7wfq5gt2r9xeseiscfsk86cg
Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Gníomhaireachtaí an AE
2
121281
1328908
1328481
2026-09-29T17:07:01Z
ListeriaBot
25319
Wikidata list updated [V2]
1328908
wikitext
text/x-wiki
== Forais / Institiúidí ==
: '' Féach [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]]
{{Wikidata list | sparql =
SELECT ?item ?itemLabel ?valueLabel WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q748720.
OPTIONAL { ?item wdt:P488 ?p1 }
OPTIONAL { ?item wdt:P1037 ?p2 }
BIND(COALESCE(?p1, ?p2) AS ?value)
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en".
}
}
ORDER BY (?itemLabel)
| columns = number:#, P154:Lógó, label:Institiúid, P571:Bundáta, P159:Ceanncheathrú, P488:Ceannaire, P1342:Líon suíochán
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Lógó
! Institiúid
! Bundáta
! Ceanncheathrú
! Ceannaire
! Líon suíochán
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[An Chomhairle Eorpach]]
| data-sort-value="1974" | 1974-12-09
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| [[António Costa]]
| 27
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:Logo European Central Bank.svg|center|128px]]
| [[Banc Ceannais Eorpach]]
| data-sort-value="1998" | 1998-06-01
| [[Frankfurt]]
| [[Christine Lagarde]]
|
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[Comhairle an Aontais Eorpaigh]]
| data-sort-value="1957" | 1957
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| ''[[:d:Q115639092|Thérèse Blanchet]]''
| 27
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Court of Justice of the European Union Logo SV.svg|center|128px]]
| [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh|Cúirt Bhreithiúnais Eorpach]]
| data-sort-value="1952" | 1952
| ''[[:d:Q20971786|Palais de la Cour de Justice]]''
| ''[[:d:Q917096|Koen Lenaerts]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:ECA-logo.svg|center|128px]]
| [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]]
| data-sort-value="1977" | 1977-10-18
| [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]]
|
|
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:European Parliament logo.svg|center|128px]]
| [[Parlaimint na hEorpa]]
| data-sort-value="1957" | 1957-03-25
| ''[[:d:Q2423937|Suíomh Pharlaimint na hEorpa i Strasbourg]]''
| [[Roberta Metsola|Roberta Metsola Tedesco Triccas]]
| 720
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:European Commission.svg|center|128px]]
| [[an Coimisiún Eorpach]]
| data-sort-value="1958" | 1958-01-01
| ''[[:d:Q239|Cathair na Bruiséile]]''
| [[Ursula von der Leyen]]
| 27
|}
{{Wikidata list end}}
== Gníomhaireachtaí ==
: Féach [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]]
?bunDáta ?tírLabel ?lógó
| columns = number:#, P154:Lógó, label:Gníomhaireacht, P17:Tír, P571:Bundáta
{{Wikidata list | sparql =
SELECT ?item ?itemLabel ?labelEn ?labelGa WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q112827555.
?item rdfs:label ?labelEn filter (lang(?labelEn) = "en").
?item rdfs:label ?labelGa filter (lang(?labelGa) = "ga").
#OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunDáta. }
#OPTIONAL { ?item wdt:P17 ?tír. }
#OPTIONAL { ?item wdt:P154 ?lógó. }
FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. }
#SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en".
#}
}
ORDER BY (?itemLabel)
| columns = ?labelEn:Agency, ?labelGa:Gníomhaireacht
}}
{| class='wikitable sortable'
! Agency
! Gníomhaireacht
|-
| Translation Centre for the Bodies of the European Union
| Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh
|-
| European Union Agency for Railways
| Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh
|-
| European Training Foundation
| an Foras Oiliúna na hEorpa
|-
| Europol
| Europol
|-
| European Centre for the Development of Professional Training
| an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna
|-
| European Medicines Agency
| Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach
|-
| European Fisheries Control Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach
|-
| European Union Aviation Safety Agency
| Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh
|-
| European Institute for Gender Equality
| Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne
|-
| European Union Agency for Fundamental Rights
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha
|-
| European Chemicals Agency
| Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán
|-
| European Union Agency for the Cooperation of Energy Regulators
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh
|-
| European Food Safety Authority
| An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia
|-
| European Agency for Safety and Health at Work
| Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair
|-
| European Maritime Safety Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí
|-
| European Union Intellectual Property Office
| Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpach
|-
| European Centre for Disease Prevention and Control
| An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar
|-
| European Union Agency for Law Enforcement Training
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí
|-
| European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions
| Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú
|-
| Community Plant Variety Office
| Oifig an Chomhphobail maidir le Cineálacha Plandaí
|-
| European Insurance and Occupational Pensions Authority
| An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde
|-
| European Union Agency for Asylum
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann
|-
| European Union Agency for the Operational Management of Large-Scale IT Systems in the Area of Freedom, Security and Justice
| Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais
|-
| Single Resolution Board
| Bord Réitigh Aonair
|-
| European Border and Coast Guard Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta
|-
| European Union Agency for Criminal Justice Cooperation
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil
|-
| European Institute of Innovation and Technology
| an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht
|-
| European Union Agency for Cybersecurity
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil
|-
| European Union Agency for the Space Programme
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis
|-
| European Labour Authority
| An tÚdarás Eorpach Saothair
|-
| Agency for Support for BEREC
| Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC
|-
| Anti-Money Laundering Authority
| An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid
|-
| EU Customs Authority
| Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh
|-
| European Union Drugs Agency
| Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh
|-
| European Environment Agency
| Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach
|-
| European Securities and Markets Authority
| An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí
|-
| European Banking Authority
| An tÚdarás Baincéireachta Eorpach
|}
{{Wikidata list end}}
nv9r9995iffqornuew04gwef1s4qlmp
Foclóir téarmaí luibheolaíochta
0
123407
1328916
1328839
2026-09-29T19:58:58Z
Conan Wolff
51812
aff.
1328916
wikitext
text/x-wiki
{{Teimpléad:Athbhreithniú}}
Míníonn an foclóir téarmaí luibheolaíochta seo téarmaí luibheolaíochta.
==A==
*'''achtanamorfach''' (''actinomorphic'' as Béarla)<ref>“achtanamorfach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/achtanamorfach/ga/</ref>[[File:Fragaria vesca2.jpg|thumb|right|120px|Bláth achtanamorfach de ''[[Fragaria vesca]]'']]</br>Bíonn bláthanna aictiomorfacha ga-shiméadrach.<ref>Eckel, P. M. (n.d.). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 1, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=actinomorphic</ref>
<!--*'''acraifil''' (''acrophyll'' as Béarla)</br>Duilleoga rialta de phlanda aibí, a tháirgtear os cionn an bhoinn, murab ionann is an bhasaifil.-->
*'''aff.'''</br>Ciallaíonn an giorrúchán "aff.", giorrúchán do "affinis", "cosúil le" nó "gaolmhar le". Léiríonn sé leibhéal éiginnteachta maidir le sainaithint speicis.<ref name = "Common abbreviations">Common abbreviations. (n.d.). The New York Botanical Garden. Retrieved September 29, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/wiki/index.php?title=Common_Abbreviations</ref>
*'''aicéin''' (''achene'' as Béarla)<ref>“aicéin.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aic%C3%A9in/ga/</ref></br>Is toradh tirim, neamhoscailte, aon-shíolach é aicéin. Níl an síol ceangailte de bhalla an toraidh ach ag pointe amháin. Fásann an toradh ó ubhagán uachtarach aon-sheoimrín.<ref name = "FTG Fruit type Glossary">Glossary Fruit type. (2007). Fairchild Tropical Botanic Garden Virtual Herbarium (FTG). Retrieved April 18, 2026, from http://www.virtualherbarium.org/glossary/glossary.php?cid=65</ref>
*'''aindréiciam''' (''androecium'' as Béarla)<ref>“aindréiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 7, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aindr%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an aindréiciam an téarma comhchoiteann do na horgáin atáirgthe fireanna sa bhláth, atá comhdhéanta de na staimín.<ref>Androecium, stamen, staminate, staminode. (2026, February 23). Master Gardeners of Northern Virginia. Retrieved March 7, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/androecium-stamen-staminate/</ref>
*'''aineoplóideach''' (''aneuploid'' as Béarla)<ref>“aineoplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aineopl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Is uimhir an chrómasóim mínormalach i ngéanóm é aineoplóideach.<ref name = "Reproductive Medicine Associates">Leary, W. (2025, November 23). Aneuploidy in Embryos: Chromosomal Abnormalities in IVF. Reproductive Medicine Associates. Retrieved September 27, 2026, from https://rmanetwork.com/blog/aneuploidy-embryos-abnormalities-ivf/</ref>
{{Il-íomhánna
| align = left
| direction = horizontal
| total_width = 180
| header =
| image1 = 2020 year. Herbarium. Alchemilla vulgaris. img-014.jpg
| alt1 =
| caption1 = onn-aiseach
| image2 = 2020 year. Herbarium. Alchemilla vulgaris. img-008.jpg
| alt2 =
| caption2 = all-aiseach
}}
*'''all-aiseach''' (''abaxial'' as Béarla)<ref>“all-aiseach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/all-aiseach/ga/</ref></br>Aidiacht, a bhfuil a treo urchomhaireach le treo na haise (= taobh íochtair).<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" />
<!--*'''andragíneafór''' (''androgynophore'' as Béarla)</br>Gas ar a bhfuil an t-aindréiciam agus an gínéiciam de bhláth os cionn leibhéal ionsáite an pheirianta.-->
<!--*'''andramoinéiciach''' (''andromonoecious'' as Béarla)</br>Córas annamh pórúcháin plandaí é andramoinéiciach ina dtáirgeann planda aonair bláthanna fireanna agus déghnéasacha araon.-->
<!--*'''andrafór''' (''androphore'' as Béarla)</br>An gas nó an colún a thacaíonn leis na staimíní i mbláthanna áirithe.-->
*'''angaispeirm''' (''angiosperm'' as Béarla)<ref>“angaispeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/angaispeirm/ga/</ref>[[File:Okra (Abelmoschus esculentus) cross-section - 20080613.png|thumb|right|120px|In angaispeirm, bíonn na ubhúlaigh faoi iamh i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer" />]]</br>Is grúpa plandaí iad na angiospermaigh a bhfuil ubhúlach acu atá iata i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer">Bedecktsamer. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved March 1, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/bedecktsamer/7737</ref>
==B==
*'''baictéar fosaithe nítrigine''' (''nitrogen-fixing bacterium'' as Béarla)<ref name = "fosú nítrigine">“fosú nítrigine.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://www.tearma.ie/q/fos%C3%BA%20n%C3%ADtrigine/ga/</ref></br>Úsáideann baictéar fosaithe nítrigine einsím chun nítrigin atmaisféarach ({{Chem2|N2|auto=1}}) a thiontú go amóinia ({{Chem2|NH3|auto=1}}).<ref name = "Wagner, 2011">Wagner, S. C. (2011). Biological Nitrogen Fixation. Nature Education. Retrieved September 19, 2026, from https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/biological-nitrogen-fixation-23570419/</ref>
*'''baictéar nóidín''' (''nodule bacterium'' as Béarla)<ref name = "nóidín">“nóidín.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://www.tearma.ie/q/n%C3%B3id%C3%ADn/ga/</ref></br>Déanann baictéir nóidín, amhail ''[[Rhizobium]]'' nó ''[[Bradyrhizobium]]'', coilíniú ar na fréamhacha agus cruthaíonn siad nóidíní. Maireann na baictéir sna nóidíní. Soláthraíonn na fosaitheoirí nítrigine seo nítrigin don phlanda.<ref name = "Wagner, 2011" />
*'''barraimsitheach''' (''acropetal'' as Béarla)<ref>“barraimsitheach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/barraimsitheach/ga/</ref></br>Ciallaíonn an téarma ''barraimsitheach'' go dtosaíonn rud ag fás nó ag forbairt ag an mbun agus go leanann sé aníos i dtreo an bharr.<ref name = "Tropical Forages Glossary">Cook BG, Pengelly BC, Schultze-Kraft R, Taylor M, Burkart S, Cardoso Arango JA, González Guzmán JJ, Cox K, Jones C, Peters M. & International Center for Tropical Agriculture (CIAT), Cali, Colombia and International Livestock Research Institute (ILRI), Nairobi, Kenya. (2020). Glossary. Tropical Forages: An Interactive Selection Tool. 2nd and Revised Edn. Retrieved April 18, 2026, from https://tropicalforages.info/text/entities/glossary.htm</ref>
*'''bláthra''' (''inflorescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra">“bláthra.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/bl%C3%A1thra/ga/</ref></br>Is grúpa bláthanna é bláthra.<ref name = "UCMP, 2009" />
*'''bleib''' (''bulb'' as Béarla)<ref>“bleib.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/bleib/ga/</ref>[[File:White onion cross section.jpg|thumb|right|70px|bleib]]</br>Is gas faoi thalamh modhnaithe é bleibe, atá timpeallaithe ag duilleoga modhnaithe.<ref>What is a bulb? (2020, March 17). Michigan State University Extension. Retrieved February 28, 2026, from https://www.canr.msu.edu/news/what-is-a-bulb</ref>
*'''bliantóg''' (''annual plant'' as Béarla)<ref>“bliantóg.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/bliant%C3%B3g/ga/</ref></br>Bláthaíonn agus faigheann bliantóg bás i mbliain amháin.<ref name = "Jessop et al., 2011" />
[[File:Sorbus aucuparia vaisiai, 2006-0823.jpg|thumb|left|120px|Bréagthorthaí ''[[Sorbus aucuparia]]'']]
*'''bréagthoradh''' (''accessory fruit'' as Béarla)<ref>“bréagthoradh.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 5, 2026, from https://www.tearma.ie/q/br%C3%A9agthoradh/ga/</ref></br> Is cineál toraidh é bréagthoradh a fhorbraíonn ó struchtúir cairpéil agus eachtarcairpéil araon.<ref name = "Bobrov & Romanov, 2019" />
==C==
*'''cill''' (''cell'' as Béarla)<ref name = "cell">“cell.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 26, 2026, from https://www.tearma.ie/q/cell/</ref></br>Is í cill an t-aonad struchtúrach bunúsach d'orgánaigh.<ref name = "Algae of Australia Glossary" />
*'''cill stórais''' (''storage cell'' as Béarla)<ref name = "cell" /></br>D’fhéadfadh go mbeadh cainníochtaí móra polaisiúicrídí, próitéiní, lipidí,<ref name = "Fasseas, 1980">Fasseas, C. (1980). [https://theses.gla.ac.uk/72881/1/10647162.pdf Fine structural studies on differentiation and dedifferentiation in the higher plant.]] University of Glasgow (United Kingdom).</ref>{{rp|1}} nó uisce i gcill stórais.<ref name = "Mauseth, 1995">Mauseth, J. D. (1995). [https://www.jstor.org/stable/2996453 Collapsible water-storage cells in cacti.] Bulletin of the Torrey Botanical Club, 145-151.</ref>
*'''clóraplast''' (''chloroplast'' as Béarla)<ref name = "clóraplast">clóraplast. (n.d.-b). Gaois Research Group. Retrieved March 14, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/620910</ref></br>Is orgánaid cheallach plandaí é an [[clóraplast]] a dhéanann an [[fótaisintéis]].<ref name = "clóraplast" />
{{Il-íomhánna
| align = left
| direction = horizontal
| total_width = 180
| header =
| image1 = Inflorescences Corymb Kwiatostan BaldachGrono.svg
| alt1 =
| caption1 = coirím raicéimeach<!-- racemose corymb -->
| image2 = Schirmrispe (inflorescence).svg
| alt2 =
| caption2 = coirím címeach<!-- cymose corymb -->
}}
*'''coirím''' (''corymb'' as Béarla)<ref>“coirím.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://www.tearma.ie/q/coir%C3%ADm/ga/</ref></br>Is cineál bláthra é coirím ina dtosaíonn na craobhacha ó phointí difriúla, ach sroicheann siad an airde chéanna.<ref name = "Jessop et al., 2011" />
*'''coirt''' (''bark'' as Béarla)<ref>“coirt.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/coirt/ga/</ref></br>Is í an choirt an ciseal seachtrach cosanta de fhréamhacha agus gais plandaí adhmadacha.<ref name = "Hodgkiss, 2019" />
*'''colúinín''' (''columella'' as Béarla)<ref>“colúinín.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/col%C3%BAin%C3%ADn/ga/</ref></br>Is colún beag fíocháin é colúinín atá i lár capsúl.<ref name = "UCMP, 2009" />
*'''comhsheipealach''' (''gamosepalous'' as Béarla)<ref>“comhsheipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/comhsheipealach/ga/</ref></br>I gcailís chomhsheipealach bíonn na seipil comhleáite.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (n.d.). Flora of Mozambique: Glossary details: gamosepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.mozambiqueflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=318</ref>
*'''crann''' (''tree'' as Béarla)<ref>“crann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/crann/ga/</ref>[[File:Tree Silhouette - geograph.org.uk - 2274631.jpg|thumb|right|70px|crann]]</br>Is planda adhmadach é crann le gas príomhúil amháin agus craobhacha tánaisteacha.<ref>Shrubs and trees: What defines a tree or a shrub? (2020, March 27). Los Angeles County Arboretum and Botanic Garden. Retrieved February 28, 2026, from https://arboretum.org/visit/library/online-exhibits/treasures-of-the-rare-book-collection-plants-of-mediterranean-climate-areas/shrubs-and-trees/</ref>
*'''crann fíliginiteach''' (''phylogenetic tree'' as Béarla<!-- citation needed {{cn}} -->)[[Íomhá:Crann.png|thumb|right|90px|Crann fíliginiteach]]</br>Léiríonn [[crann fíliginiteach]] na gaolta idir orgánaigh éagsúla.<ref name = "Georgia Tech">Phylogenetic Trees. (n.d.). Georgia Tech Biological Sciences. Retrieved March 9, 2026, from https://organismalbio.biosci.gatech.edu/biodiversity/phylogenetic-trees/</ref>
*'''crannlann''' (''arboretum'' as Béarla)<ref>“crannlann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/crannlann/ga/</ref></br>Is bailiúchán crann agus toir é [[crannlann]].<ref>Forschungsstelle Realienkunde Zentralinstitut für Kunstgeschichte. (n.d.). Arboretum. RDK Labor. Retrieved May 30, 2026, from https://www.rdklabor.de/wiki/Arboretum</ref>
==D==
*'''deacaplóideach''' (''decaploid'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Tá deich sraith crómasóm i ngéanóm decaplóideach.<ref name = "Beentje, 2010" />{{rp|37}}
*'''dé-éiciach''' (''dioecious'' as Béarla)<ref>“dé-éiciach.” (n.d.). téarma.ie. https://www.tearma.ie/q/d%C3%A9-%C3%A9iciach/ga/</ref></br>Bíonn daoine aonair fireanna agus baineanna ar leith ag plandaí dé-éiciach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" />
*'''dioplóideach''' (''diploid'' as Béarla)<ref>“dioplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/diopl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Tá dhá cheann de na tacair bhunúsacha crómasóm ag plandaí dioplóideacha sa núicléas.<ref name = "NSW Flora Glossary">National Herbarium of NSW, Royal Botanic Garden, Sydney, Australia. (n.d.). New South Wales Flora Online: Glossary of Botanical Terms. Retrieved May 27, 2026, from https://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&glossary=yes&alpha=A</ref>
[[File:Cuscuta campestris sl22.jpg|thumb|left|130px|Diúlán an seadán éigeanta ''[[Cuscuta campestris]]'']]
*'''diúlán''' (''haustorium'' as Béarla)<ref>“diúlán.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 26, 2026, from https://www.tearma.ie/q/di%C3%BAl%C3%A1n/ga/</ref></br>Is orgán é diúlán trína n-ionsúnn seadán substaintí ceimiceacha óna óstach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" />
==E==
*'''éaghasach''' (''acaulescent'' as Béarla)<ref>“éaghasach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 10, 2026, from https://www.tearma.ie/q/%C3%A9aghasach/ga/</ref>[[File:Carlina acaulis RF.jpg|thumb|right|120px|Is planda éaghasach é ''[[Carlina acaulis]]'']]</br>Is plandaí gan gas iad plandaí éaghasacha.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" />
*'''eipifít''' (''epiphyte'' as Béarla)<ref>“eipifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eipif%C3%ADt/ga/</ref></br>Is planda é eipifít a fhásann ar phlanda eile, ach ní seadán é.<ref name = "UCMP, 2009" />
*'''eiseamláir an chineáil''' (''type specimen'' as Béarla)<ref>“eiseamláir an chineáil.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eiseaml%C3%A1ir%20an%20chine%C3%A1il/ga/</ref>[[File:Cyne baetorta, HT, L39275.jpg|thumb|right|100px|An eiseamláir an chineáil de ''[[Cyne baetorta]]'' Barlow]]</br>Sainmhíníonn agus déanann an eiseamláir an chineáil ionadaíocht ar tacsón. Feidhmíonn sé mar thagairt fhisiciúil don tacsón.<ref>Ashworth, J. (2025, November 18). What is a type specimen? Natural History Museum, London. Retrieved March 23, 2026, from https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-a-type-specimen.html</ref>
*'''eoplóideach''' (''euploid'' as Béarla)<ref>“eoplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eopl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Is uimhir an chrómasóim normalach i ngéanóm é eoplóideach.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" />
==F==
*'''fad idirnódach''' (''internode distance'' as Béarla)<ref name = "internode" /></br>Tá an fad idirnódach athraitheach. Féadfaidh sé athrú bunaithe ar an solas gréine atá ar fáil.<ref name = "Rare Plant Atlas">Glossary. (n.d.). Rare Plant Atlas. Retrieved September 20, 2026, from https://www.rareplantatlas.com/glossary</ref>
*'''faireog mheala''' (''nectary'' as Béarla)<ref>“faireog mheala.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://www.tearma.ie/q/faireog%20mheala/ga/</ref></br>Is struchtúr faireogach é faireog mheala a scaoileann leacht siúcrach (neachtar). Is féidir leis a bheith ina struchtúr i mbláth (faireog mheala bláthach), nó in áit eile ar an bplanda (faireog mheala eachtar-bláthach).<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" />
*'''fearsaidchruthach''' (''fusiform'' as Béarla)<ref>“fearsaidchruthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 26, 2026, from https://www.tearma.ie/q/fearsaidchruthach/ga/</ref></br>Ciallaíonn fearsaidchruthach cruth fearsaid, níos tibhe sa lár agus ag barrchaolú ag an dá cheann.<ref name = "Algae of Australia Glossary" />
*'''fialamán''' (''velamen'' as Béarla)<ref>“fialamán.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/fialam%C3%A1n/ga/</ref></br>Is é an fialamán clúdach tiubh spúinseach na bhfréamhacha.<ref>Botanical nerd word: velamen. (2021, February 8). Toronto Botanical Garden. Retrieved May 27, 2026, from https://torontobotanicalgarden.ca/blog/word-of-the-week/word-of-the-week-velamen/</ref>
[[File:Semele androgyna k4.jpg|thumb|left|140px|''[[Semele androgyna]]'' filleaclaid le torthaí]]
*'''filleaclad''' (''phylloclade'' as Béarla)<ref>“filleaclad.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/filleaclad/ga/</ref></br> Is gas fótaisintéiseach cosúil le duilleog é filleaclad.<ref name = "Flora of Australia Glossary" />
*'''fosú nítrigine''' (''nitrogen fixation'' as Béarla)<ref name = "fosú nítrigine" /></br>Is é fosú nítrigine an próiseas ina ndéantar nítrigin atmaisféarach ({{Chem2|N2|auto=1}}) a thiontú go amóinia ({{Chem2|NH3|auto=1}}).<ref name = "Wagner, 2011" />
*'''fréamh chrapthach''' (''contractile root'' as Béarla)<ref>“fréamh chrapthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/fr%C3%A9amh%20chrapthach/ga/</ref></br>Úsáideann plandaí fréamhacha chrapthach chun iad féin a tharraingt anuas.<ref>University of Florida, University of Kentucky, & Texas A&M University. (2023). Contractile Roots. PropG. Retrieved February 28, 2026, from https://propg.ifas.ufl.edu/07-geophytes/02-othergeophytes/01-geophytes-contractileroots.html</ref>
*'''fréamhnóidín''' (''root nodule'' as Béarla)<ref name = "nóidín" /></br>Foirmítear nóidín fréimhe nuair a choilíniúnaíonn baictéir fosaithe nítrigine na fréamhacha.<ref name = "Wagner, 2011" />
==G==
*'''gaiméitifít''' (''gametophyte'' as Béarla)<ref name = "gaiméitifít" />[[File:Ricciocarpos natans.jpg|thumb|right|105px|Gaiméitifít de ''[[Ricciocarpos natans]]'']]</br>Fásann an gaiméitifít haplóideach ó spóir agus táirgeann sí gaiméite.<ref name = "gaiméitifít">gaiméitifít. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 15, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/619447</ref>
[[File:Dandelion seed dispersal.jpg|thumb|left|110px|gaothscaipeadh síl]]
*'''gaothscaipeadh síl''' (''anemochory'' as Béarla)<ref>“gaothscaipeadh síl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 24, 2026, from https://www.tearma.ie/q/gaothscaipeadh%20s%C3%ADl/ga/</ref></br>Is é gaothscaipeadh síl scaipeadh síolta leis an ngaoth.<ref name = "Lewis, 2019" />
<!--*'''gasach''' (''caulescent'' as Béarla)</br>Planda a bhfuil gas dea-fhorbartha aige os cionn na talún. Frithchiallach: ''gearrghasach'' (gan gas soiléir).-->
*'''gínéiciam''' (''gynoecium'' as Béarla)<ref>“gínéiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 6, 2026, from https://www.tearma.ie/q/g%C3%ADn%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an gínéiciam an téarma comhchoiteann do orgáin atáirgthe baineanna an bhlátha, atá comhdhéanta de na cairpéil.<ref>Gynoecium, Carpel, Pistil. (2025, February 22). Master Gardeners Northern Virginia. Retrieved March 6, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/gynoecium-carpel-pistil/</ref>
<!--*'''ginmhill''' (''abort'' as Béarla)</br>Forbairt struchtúir nó orgáin a thréigean.-->
==H==
*'''haplóideach''' (''haploid'' as Béarla)<ref>“haplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/hapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Níl ach sraith amháin crómasóm ag géanóm haplóideach.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" />
*'''heicseaplóideach''' (''hexaploid'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Tá sé sraith crómasóm i géanóm heicseaplóideach.<ref name = "LabXchange" />
*'''heipteaplóideach''' (''heptaploid'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Tá seacht sraith crómasóm i géanóm heipteaplóideach.<ref name = "LabXchange" />
*'''heitreaspórach''' (''heterosporous'' as Béarla)<ref>“heitreaspórach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/heitreasp%C3%B3rach/ga/</ref></br>Táirgeann plandaí heitreaspóracha dhá chineál spóir.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" />
*'''homaspórach''' (''homosporous'' as Béarla)</br>Planda nach bhfuil ach spóir de chineál amháin aige.<ref name = "Glossary British Pteridological Society" />
==I==
*'''idirnód''' (''internode'' as Béarla)<ref name = "internode">“internode.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/internode/</ref></br/>Is éard atá in idirnód an chuid de ghas idir dhá nód.<ref name = "Hodgkiss, 2019" />
*'''ilseipealach''' (''polysepalous'' as Béarla)<ref>“ilseipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ilseipealach/ga/</ref></br>I cailís ilseipealach, bíonn na séipéil scartha.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: polysepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=565</ref>
*'''inspeirm''' (''endosperm'' as Béarla)<ref>“inspeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://www.tearma.ie/q/inspeirm/ga/</ref>[[File:Cocos nucifera00.jpg|thumb|right|100px|An inspeirm bán de shíol ''[[Cocos nucifera]]'']]</br>Is cuid den síol é an inspeirm agus cothaíonn sé an spóraifít óg.<ref>Endosperm. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved February 28, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/endosperm/21284</ref>
==L==
[[File:Latex collection 04.jpg|thumb|left|upright|90px|Laitéis]]
*'''laitéis''' (''latex'' as Béarla)<ref>“laitéis.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lait%C3%A9is/ga/</ref></br>Is sú bán de roinnt plandaí é laitéis.<ref name = "vPlants" />
*'''lann''' (''lamina'' as Béarla)<ref>“lann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lann/ga/</ref></br>Is é an lann an chuid leacaithe de dhuilleog, scartha ón ngas agus ó bhonn an duilleoige.<ref>Botanical nerd word: lamina. (2018, September 25). Toronto Botanical Garden. Retrieved March 14, 2026, from https://torontobotanicalgarden.ca/blog/word-of-the-week/botanical-nerd-word-lamina/</ref>
*'''lansach''' (''lanceolate'' as Béarla)<ref>“lansach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 21, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lansach/ga/</ref>[[File:Leaf morphology lanceolate.png|thumb|right|140px|Duilleog lansach ]]</br>Bíonn duilleog lansach caol agus ubhchruthach. Bíonn an pointe is leithne inti thíos leis an lár.<ref name = "The Pea Key, 2007">The Australian Pea-flowered Legume Research Group. (2007). Leaf or leaflet shape. The Pea Key: An Interactive Key for Australian Pea-flowered Legumes. Retrieved March 21, 2026, from https://www.anbg.gov.au/cpbr/cd-keys/peakey/key/The%20Pea%20Key/Media/Html/41_leaf_shape.html</ref>
*'''leathadh na bhfréamhacha''' (''branching of roots'' as Béarla)<ref>“leathadh na bhfréamhacha.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/leathadh%20na%20bhfr%C3%A9amhacha/ga/</ref></br>Tá leathadh na bhfréamhacha tábhachtach do phlandaí chun iad féin a ancaireadh agus chun uisce, mianraí agus cothaithigh a fháil.<ref name = "Atkinson et al., 2014">Atkinson, J. A., Rasmussen, A., Traini, R., Voß, U., Sturrock, C., Mooney, S. J., ... & Bennett, M. J. (2014). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4213086/pdf/538.pdf Branching out in roots: uncovering form, function, and regulation.] Plant Physiology, 166(2), 538-550.</ref>
*'''leictitíopa''' (''lectotype'' as Béarla)<ref>“leictitíopa.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/leictit%C3%ADopa/ga/</ref></br>Is sintíopa é leictitíopa a roghnaítear níos déanaí mar an eiseamláir an chineáil.<ref name = "McGrouther, 2020">McGrouther, M. (2020). Types of types. The Australian Museum. Retrieved March 23, 2026, from https://australian.museum/learn/animals/fishes/types-of-types/</ref>
*'''liathghorm''' (''glaucous'' as Béarla)<ref>IDM & Foras na Gaeilge. (n.d.). glaucous. Foclóirí Ár Linne. Retrieved March 3, 2026, from https://www.focloir.ie/en/dictionary/ei/glaucous</ref>[[File:Picea pungens4.jpg|thumb|right|90px|Duilleoga liathghorm na ''[[Picea pungens]]'']]</br>Déanann an focal liathghorm cur síos ar dhromchla céiriúil atá idir ghorm agus liath.<ref>Eckel, P. M. (2023). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 3, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=glaucous</ref>
*'''luathbhaineannach''' (''protogynous'' as Béarla)<ref>“luathbhaineannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathbhaineannach/ga/</ref></br>Bíonn céim baineann ag bláth luathbhaineannach roimh a chéim fhireann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.). Protogyny (protogynous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1302</ref>
*'''luathfhireannach''' (''protandrous'' as Béarla)<ref>“luathfhireannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathfhireannach/ga/</ref></br>Bíonn céim fhireann ag bláth luathfhireannach roimh a chéim baineann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.-a). Protandry (protandrous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1300</ref>
==M==
*'''máthairshíol''' (''seed parent'' as Béarla)<ref>“máthairshíol.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved July 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/m%C3%A1thairsh%C3%ADol/ga/</ref></br> An máthairshíol a thugtar ar an phlanda a fhásann an síol.<ref>MacRobert, J., Setimela, P. S., Gethi, J., & Regasa, M. W. (2014). [https://excellenceinbreeding.org/sites/default/files/manual/98078.pdf Maize hybrid seed production manual.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260730221946/https://excellenceinbreeding.org/sites/default/files/manual/98078.pdf |date=2026-07-30 }}</ref>
*'''meigeagaiméitifít''' (''megagametophyte'' as Béarla)<ref>“meigeagaiméitifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/meigeagaim%C3%A9itif%C3%ADt/ga/</ref></br>Cruthaítear an meigeagaiméitifít le fás na meigeaspóir. Gineann an meigeagaiméitifít gaiméit baineann an phlanda heitreaspórach.<ref>Government of South Australia. (2025, July 7). megagametophyte. Flora of South Australia. Retrieved February 28, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/megagametophyte</ref>
*'''meigeaspór''' (''megaspore'' as Béarla)<ref>“meigeaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/meigeasp%C3%B3r/ga/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an meigeaspór an cineál mór spóir. Fásann sé ina gaiméitifít baineann.<ref name = "UCMP, 2009" />
*'''meiteaxiléim''' (''metaxylem'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is cuid den xiléim phríomhúil é an meiteaxiléim, ar céim luath í i bhforbairt an xiléim.<ref name = "Xylem - PropG" />
*'''micreagaiméitifít''' (''microgametophyte'' as Béarla)<ref>“micreagaiméitifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 21, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micreagaim%C3%A9itif%C3%ADt/ga/</ref></br>Fásann an micreagaiméitifít ón micreaspór agus táirgeann sé na gaiméite fireann de phlanda heitreaspórach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" />
*'''micreaspór''' (''microspore'' as Béarla)<ref>“micreaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micreasp%C3%B3r/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an micreaspór an cineál beag spóir. Fásann sé ina gaiméitifít fhireann.<ref name = "UCMP, 2009" />
*'''micripíl''' (''micropyle'' as Béarla)<ref>“micripíl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micrip%C3%ADl/ga/</ref></br>Is cainéal beag é an micripíl a thrasnaíonn ionar ubhúlach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" />
<!--*'''micreastrobalas''' (microstrobilus as Béarla)<ref>https://www.tearma.ie/q/micro-/</ref><ref>https://super.tearma.ie/q/strobilus/</ref> An ceann is lú de dhá chineál bhuaircíní nó strobalas a tháirgeann gimnispeirmeacha, an ceann fireann é agus táirgeann sé an phailin.-->
*'''monasómacht''' (''monosomy'' as Béarla)<ref>“monasómacht.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/monas%C3%B3macht/ga/</ref></br>Is cineál aineoplóideacht í an monasómacht. Sainmhínítear í trí scriosadh crómasóm i géanóm.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" />
==N==
[[File:E mammillaris ies.jpg|thumb|left|70px|neachtar]]
*'''naonaplóideach''' (''nonaploid'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Tá naoi sraith crómasóm i géanóm naonaplóideach.<ref name = "Sugiura et al., 2000">Sugiura, A., Ohkuma, T., Choi, Y. A., Tao, R., & Tamura, M. (2000). [https://journals.ashs.org/downloadpdf/view/journals/jashs/125/5/article-p609.pdf Production of nonaploid (2n= 9x) Japanese persimmons (''Diospyros kaki'') by pollination with unreduced (2n= 6x) pollen and embryo rescue culture.] Journal of the American Society for Horticultural Science, 125(5), 609-614.</ref>
*'''neachtar''' (''nectar'' as Béarla)<ref name = "neachtar">“neachtar.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://www.tearma.ie/q/neachtar/ga/</ref></br>Is leacht milis é neachtar a scaoileann faireog mheala na bláthanna mar luach saothair tarraingteach d'ainmhithe pailniúcháin.<ref name = "Betterbee" />
*'''nideog éiceolaíoch''' (''ecological niche'' as Béarla)<ref>“nideog éiceolaíoch.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/nideog%20%C3%A9iceola%C3%ADoch/ga/</ref></br>Is éard is nideog éiceolaíoch ann ná iomlán na gcaidreamh idir speiceas agus a comhshaol.<ref name = "Folkmann, 2019">Folkmann, M. (2019). [https://grabbe-gymnasium.de/spr/biologie/AB%20Glossar%20Oekologie.pdf Glossar zur Ökologie.] Detmold; Christian-Dietrich-Grabbe-Gymnasium.</ref>
*'''nód''' (''node'' as Béarla)<ref>“nód.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/n%C3%B3d/ga/</ref></br>Is é nód an pointe ar an gas as a bhfásann duilleoga nó craobhacha.<ref name = "Devlin, 2026" />
*'''nóidín fréimhe''' (''root nodule'' as Béarla)<ref name = "nóidín" /></br>Foirmítear nóidín fréimhe nuair a choilíniúnaíonn baictéir fosaithe nítrigine na fréamhacha.<ref name = "Wagner, 2011" />
==O==
*'''ochtaplóideach''' (''octoploid'' as Béarla)<ref>“ochtaplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 28, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ochtapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Tá ocht sraith crómasóm i géanóm ochtaplóideach.<ref name = "LabXchange" />
*'''olasóm''' (''elaiosome'' as Béarla)<ref>“olasóm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/olas%C3%B3m/ga/</ref>[[File:Afzelia africana1.jpg|thumb|right|140px|Síolta ''[[Afzelia africana]]'' a bhfuil olasóm oráiste orthu]]</br>Is cuid chothaitheach de shíol é olasóm a mheallann ainmhithe cosúil le seangáin. Cuidíonn sé le scaipeadh síolta.<ref name = "Flora of Australia Glossary" />
*'''onn-aiseach''' (''adaxial'' as Béarla)<ref>“onn-aiseach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved July 28, 2026, from https://www.tearma.ie/q/onn-aiseach/ga/</ref></br>Tá dromchlaí onn-aiseach os comhair ais an struchtúir a bhfuil sé ceangailte leis.<ref name = "vPlants" />
==P==
*'''peinteaplóideach''' (''pentaploid'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Tá cúig shraith crómasóm i géanóm peinteaplóideach.<ref name = "LabXchange" />
<!--* '''peitínáit''' (''petiolate'' as Béarla) aidiacht ina ndéantar cur síos ar dhuilleoga nó ar struchtúir bhitheolaíocha a bhfuil gas (peitín) orthu, agus iad ceangailte go díreach le gas nó brainse. <ref>https://www.tearma.ie/q/petiolate/ ??</ref>-->
*'''piorrachruthach''' (''pyriform'' as Béarla)<ref name = "piorrachruthach">“piorrachruthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/piorrachruthach/</ref>[[File:Ficus pyriformis.JPG|thumb|right|125px|Torthaí piorrachruthacha an ''[[Ficus pyriformis]]'']]</br>Aidiacht, i gcruth péire.<ref name = "piorrachruthach" />
*'''prótaixiléim''' (''protoxylem'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is cuid den xiléim phríomhúil é an prótaixiléim, ar céim luath í i bhforbairt an xiléim.<ref name = "Xylem - PropG" />
==R==
[[File:Inflorescences Raceme Kwiatostan Grono.svg|thumb|left|upright|55px|raicéim]]
*'''raicéim''' (''raceme'' as Béarla)<ref>“raicéim.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://super.tearma.ie/q/raic%C3%A9im/ga/</ref></br>Is cineál bláthra é raicéim le hais neamhroinnte ar a bhfuil bláthanna gasógacha.<ref name = "Jessop et al., 2011" />
==S==
<!--*'''scoitheadh''' (''abscission'' as Béarla)</br>Scaoileadh nádúrtha orgáin atá aibí nó sean, amhail toradh aibí nó duilleog aosta.-->
<!--*'''snáthaidiúil''' (acicular as Béarla)</br>Caol nó snáthaidchruthach.-->
*'''samár''' (''samara'' as Béarla)<ref>“samár.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sam%C3%A1r/ga/</ref></br>Is toradh neamhoscailteach aonsíolta le sciatháin é samár.<ref name = "Gray, 1875" />{{rp|p=79}}
*'''siogót''' (''zygote'' as Béarla)<ref>“siogót.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 26, 2026, from https://www.tearma.ie/q/siog%C3%B3t/ga/</ref></br>Is éard atá i siogót an chill dhioplóideach a eascraíonn as comhleá gaiméit.<ref name = "Algae of Australia Glossary" />
*'''síol''' (''seed'' as Béarla)<ref name = "síl" /></br>Is éard atá i síol suth agus a struchtúir chosanta agus a struchtúir chothaitheacha atá in ann forbairt ina phlanda.<ref name = "Hodgkiss, 2019" />
*'''síol inphéactha''' (''germinable seed'' as Béarla)<ref name = "síl">“síl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 24, 2026, from https://www.tearma.ie/q/s%C3%ADl/</ref></br>Tá síolta inphéactha in ann forbairt ina síológ.<ref>Keimfähigkeit. (n.d.). Bundesverband Deutscher Pflanzenzüchter. Retrieved September 24, 2026, from https://www.bdp-online.de/de/Pflanzenzuechtung/Glossar/terms/Keimfaehigkeit/</ref>
*'''síológ''' (''seedling'' as Béarla)<ref>“síológ.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 26, 2026, from https://www.tearma.ie/q/s%C3%ADol%C3%B3g/ga/</ref></br>Is planda beag é síológ a fhásann ó shíol agus de ghnáth ní bhíonn ach a cotailéadóin agus cúpla duilleog leis.<ref name = "Seed sowing glossary">Seed sowing glossary. (n.d.). Foundation for Arable Research. Retrieved September 26, 2026, from https://www.far.org.nz/schools/seed-sowing-glossary</ref>
[[File:Arum creticum Marmaris White.jpg|thumb|left|120px|''[[Arum creticum]]'' le spáidín bán agus spáideog buí]]
*'''spáideog''' (''spadix'' as Béarla)<ref>“spáideog.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1ideog/ga/</ref></br>Is cineál bláthra é spáideog ina mbíonn bláthanna ag fás ar ais tiubh, feolmhar.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" />
*'''spáidín''' (''spathe'' as Béarla)<ref>“spáidín.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1id%C3%ADn/ga/</ref></br>Is bracht mór é spáidín a thimpeallaíonn an spáideog.<ref name = "Sterry, 1997">Sterry, P. (1997). [https://www.google.de/books/edition/Collins_Complete_British_Wildlife_Photog/H2oXAAAACAAJ?hl=en Collins Complete British Wildlife Photoguide.] Kiribati: HarperCollins.</ref>{{rp|p=356}}
*'''speiceas i mbaol criticiúil''' (''critically endangered species'' as Béarla)<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil" />[[File:凹脈金花茶 Camellia impressinervis -香港公園 Hong Kong Park, Hong Kong- (39897970614).jpg|thumb|right|100px|Is speiceas i mbaol criticiúil é ''[[Camellia impressinervis]]''.<ref>Wheeler, L. & Rivers, M.C. 2015. ''Camellia impressinervis''. The IUCN Red List of Threatened Species 2015: e.T62053740A62053758. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T62053740A62053758.en. Accessed on 01 March 2026.</ref>]]<br/>Is speicis iad speicis atá i mbaol criticiúil díothaithe sa nádúr atá thar a bheith ard.<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil">Fiontar & Scoil na Gaeilge, DCU. (n.d.). “speiceas i mbaol criticiúil.” Grúpa Taighde Gaois. Retrieved March 1, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology?Query=speiceas+i+mbaol+critici%C3%BAil</ref>
*'''speiceas is lú imní''' (''least-concern species'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is tacsóin forleathana agus flúirseacha iad speiceas is lú imní.<ref name = "IUCN, 2012">IUCN. (2012). [https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/RL-2001-001-2nd.pdf IUCN Red List Categories and Criteria: Version 3.1. Second edition.] Gland, Switzerland and Cambridge, UK: IUCN. iv + 32pp.</ref> Tá riosca níos ísle díothaithe ag na speicis seo.<ref>Frequently Asked Questions. (n.d.). IUCN Red List of Threatened Species. Retrieved April 18, 2026, from https://www.iucnredlist.org/about/faqs#Why%20are%20LC%20species%20on%20the%20Red%20List</ref>
*'''speiceas leochaileach''' (''vulnerable species'' as Béarla)<ref name = "speiceas leochaileach" /></br>Tá riosca ard díothaithe sa nádúr ag speiceas leochaileach.<ref name = "speiceas leochaileach">speiceas leochaileach. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 10, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/635130</ref>
*'''spor''' (''spur'' as Béarla)<ref>“spor.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/spor/ga/</ref></br>Is síneadh feadánach log den coróinín é spor.<ref name = "Devlin, 2026" />
[[File:Prunus AbscissionZone 1 (35974302350).jpg|thumb|right|120px|Sraith scoite ''[[Prunus]]'']]
*'''sraith scoite''' (''abscission layer'' as Béarla)<ref>“sraith scoite.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved August 31, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sraith%20scoite/ga/</ref></br> Is sraith cealla í sraith scoite ina mbriseann orgán titimeach, mar shampla duilleog.<ref>Botanical Orchid Glossary: Glossary Term: Abscission layer. (n.d.). Orchids of New Guinea. Retrieved August 31, 2026, from https://www.orchidsnewguinea.com/orchid-glossary/define-term/Abscission+layer/</ref>
[[File:Phyla cuneifolia runner.jpg|thumb|left|120px|''[[Phyla cuneifolia]]'' stólan]]
*'''stólan''' (''stolon'' as Béarla)<ref>“stólan.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/st%C3%B3lan/ga/</ref></br>Gas cothrománach is ea stólan a shníonn os cionn, ar nó faoi dhromchla na talún<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> agus a fhásann planda nua.<ref name = "Glossary British Pteridological Society" />
*'''strobalas''' (''strobilus'' as Béarla)<ref>“strobalas.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/strobalas/ga/</ref></br>Is éard is strobalas ann ná struchtúr cosúil le buaircín atá comhdhéanta de spóraifille atá iompaithe go dlúth ar an ais.<ref name = "Flora of Australia Glossary" />
==T==
*'''teipeal''' (''tepal'' as Béarla)<ref>“teipeal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 4, 2026, from https://www.tearma.ie/q/teipeal/ga/</ref></br>Úsáidtear an téarma teipal do chodanna an peirianta má tá cuma an-chosúil ar na peitil agus ar na seipil.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: tepal. https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=768, retrieved 4 March 2026</ref>
*'''teitreaplóideach''' (''tetraploid'' as Béarla)<ref>“teitreaplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/teitreapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Tá dhá shraith bhreise crómasóm ag géanóm teitreaplóideach.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" />
[[File:Tetradium daniellii (Benn.) T.G. Hartley.jpg|thumb|left|120px|Torthú bláthra ''[[Tetradium daniellii]]'']]
*'''torthú bláthra''' (''infructescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra" /></br>Is é an torthú bláthra an struchtúr ina dtaispeántar torthaí ar phlanda.<ref name = "Glossary for Vascular Plants">Glossary for Vascular Plants. (2018, November 19). New York Botanical Garden. Retrieved March 9, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/glossary/glossary-list/?ImagesOnly=yes&LimitPerPage=75&rownum=676</ref>
*'''treoir neachtair''' (''nectar guide'' as Béarla)<ref name = "neachtar" /></br>Is marcanna nó patrúin ar bhláthanna iad treoracha neachtair a threoraíonn feithidí chuig an neachtar.<ref name = "Betterbee">Glossary of beekeeping Terms. (n.d.). Betterbee. Retrieved September 19, 2026, from https://www.betterbee.com/glossary/</ref>
*'''trioplóideach''' (''triploid'' as Béarla)<ref>“trioplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/triopl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Tá sraith bhreise crómasóm ag géanóm trioplóideach.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" />
*'''trísómacht''' (''trisomy'' as Béarla)<ref>“trísómacht.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/tr%C3%ADs%C3%B3macht/ga/</ref></br>Is cineál aineoplóideacht í an trísómacht. Sainmhínítear í mar cóip breise crómasóm i géanóm.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" />
==U==
*'''uathpholaplóideach''' (''autopolyploid'' as Béarla)<ref>“uathpholaplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 15, 2026, from https://www.tearma.ie/q/uathpholapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Is cineál planda polaplóideach é planda uathpholaplóideach a chruthaítear trí géanóm amháin a dhúbailt. I bplandaí uathpholaplóideacha, tagann na crómasóm go léir ón speiceas céanna.<ref>Lefers, M. & Holmgren Lab. (2004). autopolyploid. Hedgehog Signaling Glossary. Retrieved March 15, 2026, from https://groups.molbiosci.northwestern.edu/holmgren/Glossary/Definitions/Def-A/autopolyploid.html</ref>
*'''ubhagán uachtarach''' (''superior ovary'' as Béarla)<ref>“ubhagán uachtarach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ubhag%C3%A1n%20uachtarach/ga/</ref></br>Tá ubhagán uachtarach suite os cionn an phointe ina bhfuil na seipil, na peitil agus na staimín ceangailte.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" />
[[File:Trapa japonica floating seed in Yokotake, Kanzaki.jpg|thumb|left|100px|uiscescaipeadh síl]]
*'''uiscescaipeadh síl''' (''hydrochory'' as Béarla)<ref>“uiscescaipeadh síl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 24, 2026, from https://www.tearma.ie/q/uiscescaipeadh%20s%C3%ADl/ga/</ref></br>Is é uiscescaipeadh síl scaipeadh síolta trí uisce.<ref name = "Lewis, 2019" />
*'''umbal''' (''umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal">“umbal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/umbal/ga/</ref>{{Il-íomhánna
| align = right
| direction = horizontal
| total_width = 180
| header =
| image1 = Inflorescences Umbel Kwiatostan Baldach.svg
| alt1 =
| caption1 = umbal
| image2 = Inflorescences Umbel Kwiatostan BaldachZłożony.svg
| alt2 =
| caption2 = umbal comhshuite
}}</br>Is cineál bláthra craobhach é umbal. Bíonn bláthanna sa bláthra ina bhfuil na gasóga go léir ar an fhad céanna agus ag teacht ó phointe amháin.<ref name = "Nelson, 2012">Nelson, R. C. (2012). The Description of Flowers. University of Rochester. Retrieved March 1, 2026, from https://www.cs.rochester.edu/u/nelson/wildflowers/glossaries/flowers/</ref>
*'''umbal comhshuite''' (''compound umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal" /></br>Is cineál bláthra é umbal comhshuite ina n-eascraíonn roinnt umbal as aon phointe amháin.<ref>Inflorescences 15-Compound umbel. (n.d.). University of Illinois. Retrieved March 9, 2026, from https://www.life.illinois.edu/help/digitalflowers/Inflorescences/15.htm</ref>
==X==
[[File:Decussate (PSF).png|thumb|left|100px|x-chruthach]]
*'''xantaifill''' (''xanthophyll'' as Béarla)<ref>“xantaifill.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/xantaifill/ga/</ref></br>Is grúpa líocha caraitéanóideacha oráiste é xantaifill. Cosúil le caraitéin, cuidíonn xantaifill le fótaisintéis.<ref name = "Hodgkiss, 2019" />
*'''x-chruthach''' (''decussate'' as Béarla)<ref>“x-chruthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/x-chruthach/ga/</ref></br>Ciallaíonn suíomh x-chruthach duilleoga go bhfuil péirí duilleoga socraithe ag uillinn 90° le péirí duilleoga cóngaracha thuas agus thíos. Tá na péirí trasnaithe i bhfoirm X.<ref name = "Hodgkiss, 2019" />
*'''xéirifíteach''' (''xerophytic'' as Béarla)<ref>“xéirifíteach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/x%C3%A9irif%C3%ADteach/ga/</ref>[[File:Echinocactus grusonii flora cologne.jpg|thumb|right|120px|Is plandaí xéirifíteacha iad na cachtais.<ref name = "Duke University">Xerophytes “Cactus-Like” collection. (n.d.). Duke University. Retrieved April 12, 2026, from https://liveplantcollections.biology.duke.edu/featured-collections/xeric</ref>]]</br>Tá plandaí xéirifíteacha oiriúnaithe do aeráid nó do ghnáthóg thirim.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" />
*'''xiléim''' (''xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim">“xiléim.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/xil%C3%A9im/ga/</ref></br>Is fíochán lignithe é an xiléim atá freagrach as iompar uisce i bplandaí.<ref name = "Xylem - PropG">University of Florida, University of Kentucky, & Texas A&M University. (n.d.). Xylem. PropG. Retrieved May 30, 2026, from https://propg.ifas.ufl.edu/01-biology/02-cell-types/12-celltypes-xylem.html</ref>
*'''xiléim phríomhúil''' (''primary xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim" /></br>Is céim luath forbartha í an xiléim phríomhúil agus tá sé déanta as prótaixiléim agus meiteaxiléim.<ref name = "Xylem - PropG" />
*'''xiléim thánaisteach''' (''secondary xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim" /></br>Déantar an xiléim thánaisteach ón sraith chaimbiam. Tá sé freagrach as forbairt leataobhach agus fás adhmad.<ref name = "Xylem - PropG" />
==Z==
[[File:Goral Girardinia diversifolia AJTJ.jpg|thumb|left|120px|zóscaipeadh síl]]
*'''zóscaipeadh síl''' (''zoochory'' as Béarla)<ref>“zóscaipeadh síl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 24, 2026, from https://www.tearma.ie/q/z%C3%B3scaipeadh%20s%C3%ADl/ga/</ref></br>Is é zóscaipeadh síl scaipeadh síolta ag ainmhithe.<ref name = "Lewis, 2019">Lewis, A. (2019, August 23). Seed dispersal: 5 ways trees spread seeds. Woodland Trust. Retrieved September 24, 2026, from https://www.woodlandtrust.org.uk/blog/2019/08/seed-dispersal/</ref>
==Tagairtí==
<references>
<!-- Especially useful sources for definitions can be collected down here: -->
<ref name = "Glossary British Pteridological Society">Glossary. (n.d.). British Pteridological Society. Retrieved April 18, 2026, from https://britishfernsociety.org.uk/Glossary/</ref>
<ref name = "Gray, 1875">Gray, Asa. (1875). [https://www.biodiversitylibrary.org/page/56536335 Botany for young people and common subjects : how plants grow : a simple introduction to structural botany : with popular flora, or an arrangement and description of common plants, both wild and cultivated : illustrated by 500 wood engravings.] Ivison, Blakeman, Taylor.</ref>
<ref name = "Flora of Australia Glossary">Government of South Australia. (n.d.). Flora of Australia Glossary. Flora of South Australia. Retrieved March 13, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/</ref>
<ref name = "Flora of Rwanda Glossary">The Rwanda flora team. (2026). Flora of Rwanda: Glossary. Retrieved April 12, 2026, from https://www.rwandaflora.com/speciesdata/glossary.php</ref>
<ref name = "Jessop et al., 2011">Jessop, J.P., Toelken, H.R. & Kellermann, J. (2011). [https://www.researchgate.net/publication/344409776_Glossary_of_botanical_terms_version_1 Glossary of botanical terms (version 1).] In: Kellermann, J. (ed.), Flora of South Australia (ed. 5). 24 pp. (State Herbarium of South Australia: Adelaide). www.flora.sa.gov.au/ed5</ref>
<ref name = "UCMP, 2009">UCMP Glossary: Botany. (2009). University of California Museum of Paleontology. Retrieved March 9, 2026, from https://ucmp.berkeley.edu/glossary/gloss8botany.html</ref>
<ref name = "vPlants">Plant Glossary. (n.d.). vPlants: A Virtual Herbarium of the Chicago Region. Retrieved May 30, 2026, from https://vplants.org/portal/plants/glossary/index.php</ref>
<ref name = "Bobrov & Romanov, 2019"><!-- Definitions of fruit terminology -->Bobrov, A. V. C., & Romanov, M. S. (2019). [https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/23818107.2019.1663448 Morphogenesis of fruits and types of fruit of angiosperms.] Botany letters, 166(3), 366-399.</ref>
<ref name = "Hodgkiss, 2019">Hodgkiss, R. J. (2019). Glossary of Botanical Terms. The Succulent Plant Page. Retrieved September 19, 2026, from https://succulent-plant.com/glossary/plantglossary.html</ref>
<ref name = "Devlin, 2026">Devlin, Z. (2026). Irish Wildflower Glossary. Wildflowers of Ireland. Retrieved September 20, 2026, from https://www.wildflowersofireland.net/glossary.php</ref>
<ref name = "Algae of Australia Glossary">Huisman, J. M., & Entwisle, T. J. (2022). Algae of Australia Glossary. Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water. Retrieved September 26, 2026, from https://www.dcceew.gov.au/science-research/abrs/online-resources/glossaries/algae</ref>
<ref name = "LabXchange">Harvard University & Amgen Foundation. (2024, May 14). Glossary: Chromosome Variation. LabXchange. Retrieved September 28, 2026, from https://www.labxchange.org/library/items/lb:LabXchange:25aad058:html:1</ref>
<ref name = "Beentje, 2010">Beentje, H. (2010). [https://staugorchidsociety.org/PDF/The-Kew-Plant-Glossary-an-Illustrated-Dictionary-of-Plant-Terms-by-Beentje-Henk-z-lib.org_.pdf The Kew Plant Glossary: An Illustrated Dictionary of Plant Terms.} Royal Botanic Gardens Kew.</ref>
</references>
5cohst0kzazk1mkc5mvr9wilu42644t
1328919
1328916
2026-09-29T22:07:01Z
Conan Wolff
51812
triocóm - trichome; cf.
1328919
wikitext
text/x-wiki
{{Teimpléad:Athbhreithniú}}
Míníonn an foclóir téarmaí luibheolaíochta seo téarmaí luibheolaíochta.
==A==
*'''achtanamorfach''' (''actinomorphic'' as Béarla)<ref>“achtanamorfach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/achtanamorfach/ga/</ref>[[File:Fragaria vesca2.jpg|thumb|right|120px|Bláth achtanamorfach de ''[[Fragaria vesca]]'']]</br>Bíonn bláthanna aictiomorfacha ga-shiméadrach.<ref>Eckel, P. M. (n.d.). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 1, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=actinomorphic</ref>
<!--*'''acraifil''' (''acrophyll'' as Béarla)</br>Duilleoga rialta de phlanda aibí, a tháirgtear os cionn an bhoinn, murab ionann is an bhasaifil.-->
*'''aff.'''</br>Ciallaíonn an giorrúchán "aff.", giorrúchán do "affinis", "cosúil le" nó "gaolmhar le". Léiríonn sé leibhéal éiginnteachta maidir le sainaithint speicis.<ref name = "Common abbreviations">Common abbreviations. (n.d.). The New York Botanical Garden. Retrieved September 29, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/wiki/index.php?title=Common_Abbreviations</ref>
*'''aicéin''' (''achene'' as Béarla)<ref>“aicéin.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aic%C3%A9in/ga/</ref></br>Is toradh tirim, neamhoscailte, aon-shíolach é aicéin. Níl an síol ceangailte de bhalla an toraidh ach ag pointe amháin. Fásann an toradh ó ubhagán uachtarach aon-sheoimrín.<ref name = "FTG Fruit type Glossary">Glossary Fruit type. (2007). Fairchild Tropical Botanic Garden Virtual Herbarium (FTG). Retrieved April 18, 2026, from http://www.virtualherbarium.org/glossary/glossary.php?cid=65</ref>
*'''aindréiciam''' (''androecium'' as Béarla)<ref>“aindréiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 7, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aindr%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an aindréiciam an téarma comhchoiteann do na horgáin atáirgthe fireanna sa bhláth, atá comhdhéanta de na staimín.<ref>Androecium, stamen, staminate, staminode. (2026, February 23). Master Gardeners of Northern Virginia. Retrieved March 7, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/androecium-stamen-staminate/</ref>
*'''aineoplóideach''' (''aneuploid'' as Béarla)<ref>“aineoplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/aineopl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Is uimhir an chrómasóim mínormalach i ngéanóm é aineoplóideach.<ref name = "Reproductive Medicine Associates">Leary, W. (2025, November 23). Aneuploidy in Embryos: Chromosomal Abnormalities in IVF. Reproductive Medicine Associates. Retrieved September 27, 2026, from https://rmanetwork.com/blog/aneuploidy-embryos-abnormalities-ivf/</ref>
{{Il-íomhánna
| align = left
| direction = horizontal
| total_width = 180
| header =
| image1 = 2020 year. Herbarium. Alchemilla vulgaris. img-014.jpg
| alt1 =
| caption1 = onn-aiseach
| image2 = 2020 year. Herbarium. Alchemilla vulgaris. img-008.jpg
| alt2 =
| caption2 = all-aiseach
}}
*'''all-aiseach''' (''abaxial'' as Béarla)<ref>“all-aiseach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/all-aiseach/ga/</ref></br>Aidiacht, a bhfuil a treo urchomhaireach le treo na haise (= taobh íochtair).<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" />
<!--*'''andragíneafór''' (''androgynophore'' as Béarla)</br>Gas ar a bhfuil an t-aindréiciam agus an gínéiciam de bhláth os cionn leibhéal ionsáite an pheirianta.-->
<!--*'''andramoinéiciach''' (''andromonoecious'' as Béarla)</br>Córas annamh pórúcháin plandaí é andramoinéiciach ina dtáirgeann planda aonair bláthanna fireanna agus déghnéasacha araon.-->
<!--*'''andrafór''' (''androphore'' as Béarla)</br>An gas nó an colún a thacaíonn leis na staimíní i mbláthanna áirithe.-->
*'''angaispeirm''' (''angiosperm'' as Béarla)<ref>“angaispeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/angaispeirm/ga/</ref>[[File:Okra (Abelmoschus esculentus) cross-section - 20080613.png|thumb|right|120px|In angaispeirm, bíonn na ubhúlaigh faoi iamh i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer" />]]</br>Is grúpa plandaí iad na angiospermaigh a bhfuil ubhúlach acu atá iata i gcairpéil.<ref name = "Bedecktsamer">Bedecktsamer. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved March 1, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/bedecktsamer/7737</ref>
==B==
*'''baictéar fosaithe nítrigine''' (''nitrogen-fixing bacterium'' as Béarla)<ref name = "fosú nítrigine">“fosú nítrigine.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://www.tearma.ie/q/fos%C3%BA%20n%C3%ADtrigine/ga/</ref></br>Úsáideann baictéar fosaithe nítrigine einsím chun nítrigin atmaisféarach ({{Chem2|N2|auto=1}}) a thiontú go amóinia ({{Chem2|NH3|auto=1}}).<ref name = "Wagner, 2011">Wagner, S. C. (2011). Biological Nitrogen Fixation. Nature Education. Retrieved September 19, 2026, from https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/biological-nitrogen-fixation-23570419/</ref>
*'''baictéar nóidín''' (''nodule bacterium'' as Béarla)<ref name = "nóidín">“nóidín.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://www.tearma.ie/q/n%C3%B3id%C3%ADn/ga/</ref></br>Déanann baictéir nóidín, amhail ''[[Rhizobium]]'' nó ''[[Bradyrhizobium]]'', coilíniú ar na fréamhacha agus cruthaíonn siad nóidíní. Maireann na baictéir sna nóidíní. Soláthraíonn na fosaitheoirí nítrigine seo nítrigin don phlanda.<ref name = "Wagner, 2011" />
*'''barraimsitheach''' (''acropetal'' as Béarla)<ref>“barraimsitheach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/barraimsitheach/ga/</ref></br>Ciallaíonn an téarma ''barraimsitheach'' go dtosaíonn rud ag fás nó ag forbairt ag an mbun agus go leanann sé aníos i dtreo an bharr.<ref name = "Tropical Forages Glossary">Cook BG, Pengelly BC, Schultze-Kraft R, Taylor M, Burkart S, Cardoso Arango JA, González Guzmán JJ, Cox K, Jones C, Peters M. & International Center for Tropical Agriculture (CIAT), Cali, Colombia and International Livestock Research Institute (ILRI), Nairobi, Kenya. (2020). Glossary. Tropical Forages: An Interactive Selection Tool. 2nd and Revised Edn. Retrieved April 18, 2026, from https://tropicalforages.info/text/entities/glossary.htm</ref>
*'''bláthra''' (''inflorescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra">“bláthra.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/bl%C3%A1thra/ga/</ref></br>Is grúpa bláthanna é bláthra.<ref name = "UCMP, 2009" />
*'''bleib''' (''bulb'' as Béarla)<ref>“bleib.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/bleib/ga/</ref>[[File:White onion cross section.jpg|thumb|right|70px|bleib]]</br>Is gas faoi thalamh modhnaithe é bleibe, atá timpeallaithe ag duilleoga modhnaithe.<ref>What is a bulb? (2020, March 17). Michigan State University Extension. Retrieved February 28, 2026, from https://www.canr.msu.edu/news/what-is-a-bulb</ref>
*'''bliantóg''' (''annual plant'' as Béarla)<ref>“bliantóg.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/bliant%C3%B3g/ga/</ref></br>Bláthaíonn agus faigheann bliantóg bás i mbliain amháin.<ref name = "Jessop et al., 2011" />
[[File:Sorbus aucuparia vaisiai, 2006-0823.jpg|thumb|left|120px|Bréagthorthaí ''[[Sorbus aucuparia]]'']]
*'''bréagthoradh''' (''accessory fruit'' as Béarla)<ref>“bréagthoradh.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 5, 2026, from https://www.tearma.ie/q/br%C3%A9agthoradh/ga/</ref></br> Is cineál toraidh é bréagthoradh a fhorbraíonn ó struchtúir cairpéil agus eachtarcairpéil araon.<ref name = "Bobrov & Romanov, 2019" />
==C==
*'''cf.'''</br>Ciallaíonn an giorrúchán "cf.", giorrúchán do "confer", "cuir i gcomparáid". Léirítear aitheantas neamhchinnte le "cf." in ainm tacsóin.<ref name = "Florida Museum Glossary" />
*'''cill''' (''cell'' as Béarla)<ref name = "cell">“cell.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 26, 2026, from https://www.tearma.ie/q/cell/</ref></br>Is í cill an t-aonad struchtúrach bunúsach d'orgánaigh.<ref name = "Algae of Australia Glossary" />
*'''cill stórais''' (''storage cell'' as Béarla)<ref name = "cell" /></br>D’fhéadfadh go mbeadh cainníochtaí móra polaisiúicrídí, próitéiní, lipidí,<ref name = "Fasseas, 1980">Fasseas, C. (1980). [https://theses.gla.ac.uk/72881/1/10647162.pdf Fine structural studies on differentiation and dedifferentiation in the higher plant.]] University of Glasgow (United Kingdom).</ref>{{rp|1}} nó uisce i gcill stórais.<ref name = "Mauseth, 1995">Mauseth, J. D. (1995). [https://www.jstor.org/stable/2996453 Collapsible water-storage cells in cacti.] Bulletin of the Torrey Botanical Club, 145-151.</ref>
*'''clóraplast''' (''chloroplast'' as Béarla)<ref name = "clóraplast">clóraplast. (n.d.-b). Gaois Research Group. Retrieved March 14, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/620910</ref></br>Is orgánaid cheallach plandaí é an [[clóraplast]] a dhéanann an [[fótaisintéis]].<ref name = "clóraplast" />
{{Il-íomhánna
| align = left
| direction = horizontal
| total_width = 180
| header =
| image1 = Inflorescences Corymb Kwiatostan BaldachGrono.svg
| alt1 =
| caption1 = coirím raicéimeach<!-- racemose corymb -->
| image2 = Schirmrispe (inflorescence).svg
| alt2 =
| caption2 = coirím címeach<!-- cymose corymb -->
}}
*'''coirím''' (''corymb'' as Béarla)<ref>“coirím.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://www.tearma.ie/q/coir%C3%ADm/ga/</ref></br>Is cineál bláthra é coirím ina dtosaíonn na craobhacha ó phointí difriúla, ach sroicheann siad an airde chéanna.<ref name = "Jessop et al., 2011" />
*'''coirt''' (''bark'' as Béarla)<ref>“coirt.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/coirt/ga/</ref></br>Is í an choirt an ciseal seachtrach cosanta de fhréamhacha agus gais plandaí adhmadacha.<ref name = "Hodgkiss, 2019" />
*'''colúinín''' (''columella'' as Béarla)<ref>“colúinín.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/col%C3%BAin%C3%ADn/ga/</ref></br>Is colún beag fíocháin é colúinín atá i lár capsúl.<ref name = "UCMP, 2009" />
*'''comhsheipealach''' (''gamosepalous'' as Béarla)<ref>“comhsheipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/comhsheipealach/ga/</ref></br>I gcailís chomhsheipealach bíonn na seipil comhleáite.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (n.d.). Flora of Mozambique: Glossary details: gamosepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.mozambiqueflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=318</ref>
*'''crann''' (''tree'' as Béarla)<ref>“crann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/crann/ga/</ref>[[File:Tree Silhouette - geograph.org.uk - 2274631.jpg|thumb|right|70px|crann]]</br>Is planda adhmadach é crann le gas príomhúil amháin agus craobhacha tánaisteacha.<ref>Shrubs and trees: What defines a tree or a shrub? (2020, March 27). Los Angeles County Arboretum and Botanic Garden. Retrieved February 28, 2026, from https://arboretum.org/visit/library/online-exhibits/treasures-of-the-rare-book-collection-plants-of-mediterranean-climate-areas/shrubs-and-trees/</ref>
*'''crann fíliginiteach''' (''phylogenetic tree'' as Béarla<!-- citation needed {{cn}} -->)[[Íomhá:Crann.png|thumb|right|90px|Crann fíliginiteach]]</br>Léiríonn [[crann fíliginiteach]] na gaolta idir orgánaigh éagsúla.<ref name = "Georgia Tech">Phylogenetic Trees. (n.d.). Georgia Tech Biological Sciences. Retrieved March 9, 2026, from https://organismalbio.biosci.gatech.edu/biodiversity/phylogenetic-trees/</ref>
*'''crannlann''' (''arboretum'' as Béarla)<ref>“crannlann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/crannlann/ga/</ref></br>Is bailiúchán crann agus toir é [[crannlann]].<ref>Forschungsstelle Realienkunde Zentralinstitut für Kunstgeschichte. (n.d.). Arboretum. RDK Labor. Retrieved May 30, 2026, from https://www.rdklabor.de/wiki/Arboretum</ref>
==D==
*'''deacaplóideach''' (''decaploid'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Tá deich sraith crómasóm i ngéanóm decaplóideach.<ref name = "Beentje, 2010" />{{rp|37}}
*'''dé-éiciach''' (''dioecious'' as Béarla)<ref>“dé-éiciach.” (n.d.). téarma.ie. https://www.tearma.ie/q/d%C3%A9-%C3%A9iciach/ga/</ref></br>Bíonn daoine aonair fireanna agus baineanna ar leith ag plandaí dé-éiciach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" />
*'''dioplóideach''' (''diploid'' as Béarla)<ref>“dioplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/diopl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Tá dhá cheann de na tacair bhunúsacha crómasóm ag plandaí dioplóideacha sa núicléas.<ref name = "NSW Flora Glossary">National Herbarium of NSW, Royal Botanic Garden, Sydney, Australia. (n.d.). New South Wales Flora Online: Glossary of Botanical Terms. Retrieved May 27, 2026, from https://plantnet.rbgsyd.nsw.gov.au/cgi-bin/NSWfl.pl?page=nswfl&glossary=yes&alpha=A</ref>
[[File:Cuscuta campestris sl22.jpg|thumb|left|130px|Diúlán an seadán éigeanta ''[[Cuscuta campestris]]'']]
*'''diúlán''' (''haustorium'' as Béarla)<ref>“diúlán.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 26, 2026, from https://www.tearma.ie/q/di%C3%BAl%C3%A1n/ga/</ref></br>Is orgán é diúlán trína n-ionsúnn seadán substaintí ceimiceacha óna óstach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" />
==E==
*'''éaghasach''' (''acaulescent'' as Béarla)<ref>“éaghasach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 10, 2026, from https://www.tearma.ie/q/%C3%A9aghasach/ga/</ref>[[File:Carlina acaulis RF.jpg|thumb|right|120px|Is planda éaghasach é ''[[Carlina acaulis]]'']]</br>Is plandaí gan gas iad plandaí éaghasacha.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" />
*'''eipifít''' (''epiphyte'' as Béarla)<ref>“eipifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eipif%C3%ADt/ga/</ref></br>Is planda é eipifít a fhásann ar phlanda eile, ach ní seadán é.<ref name = "UCMP, 2009" />
*'''eiseamláir an chineáil''' (''type specimen'' as Béarla)<ref>“eiseamláir an chineáil.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eiseaml%C3%A1ir%20an%20chine%C3%A1il/ga/</ref>[[File:Cyne baetorta, HT, L39275.jpg|thumb|right|100px|An eiseamláir an chineáil de ''[[Cyne baetorta]]'' Barlow]]</br>Sainmhíníonn agus déanann an eiseamláir an chineáil ionadaíocht ar tacsón. Feidhmíonn sé mar thagairt fhisiciúil don tacsón.<ref>Ashworth, J. (2025, November 18). What is a type specimen? Natural History Museum, London. Retrieved March 23, 2026, from https://www.nhm.ac.uk/discover/what-is-a-type-specimen.html</ref>
*'''eoplóideach''' (''euploid'' as Béarla)<ref>“eoplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/eopl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Is uimhir an chrómasóim normalach i ngéanóm é eoplóideach.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" />
==F==
*'''fad idirnódach''' (''internode distance'' as Béarla)<ref name = "internode" /></br>Tá an fad idirnódach athraitheach. Féadfaidh sé athrú bunaithe ar an solas gréine atá ar fáil.<ref name = "Rare Plant Atlas">Glossary. (n.d.). Rare Plant Atlas. Retrieved September 20, 2026, from https://www.rareplantatlas.com/glossary</ref>
*'''faireog mheala''' (''nectary'' as Béarla)<ref>“faireog mheala.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://www.tearma.ie/q/faireog%20mheala/ga/</ref></br>Is struchtúr faireogach é faireog mheala a scaoileann leacht siúcrach (neachtar). Is féidir leis a bheith ina struchtúr i mbláth (faireog mheala bláthach), nó in áit eile ar an bplanda (faireog mheala eachtar-bláthach).<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" />
*'''fearsaidchruthach''' (''fusiform'' as Béarla)<ref>“fearsaidchruthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 26, 2026, from https://www.tearma.ie/q/fearsaidchruthach/ga/</ref></br>Ciallaíonn fearsaidchruthach cruth fearsaid, níos tibhe sa lár agus ag barrchaolú ag an dá cheann.<ref name = "Algae of Australia Glossary" />
*'''fialamán''' (''velamen'' as Béarla)<ref>“fialamán.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/fialam%C3%A1n/ga/</ref></br>Is é an fialamán clúdach tiubh spúinseach na bhfréamhacha.<ref>Botanical nerd word: velamen. (2021, February 8). Toronto Botanical Garden. Retrieved May 27, 2026, from https://torontobotanicalgarden.ca/blog/word-of-the-week/word-of-the-week-velamen/</ref>
[[File:Semele androgyna k4.jpg|thumb|left|140px|''[[Semele androgyna]]'' filleaclaid le torthaí]]
*'''filleaclad''' (''phylloclade'' as Béarla)<ref>“filleaclad.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/filleaclad/ga/</ref></br> Is gas fótaisintéiseach cosúil le duilleog é filleaclad.<ref name = "Flora of Australia Glossary" />
*'''fosú nítrigine''' (''nitrogen fixation'' as Béarla)<ref name = "fosú nítrigine" /></br>Is é fosú nítrigine an próiseas ina ndéantar nítrigin atmaisféarach ({{Chem2|N2|auto=1}}) a thiontú go amóinia ({{Chem2|NH3|auto=1}}).<ref name = "Wagner, 2011" />
*'''fréamh chrapthach''' (''contractile root'' as Béarla)<ref>“fréamh chrapthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/fr%C3%A9amh%20chrapthach/ga/</ref></br>Úsáideann plandaí fréamhacha chrapthach chun iad féin a tharraingt anuas.<ref>University of Florida, University of Kentucky, & Texas A&M University. (2023). Contractile Roots. PropG. Retrieved February 28, 2026, from https://propg.ifas.ufl.edu/07-geophytes/02-othergeophytes/01-geophytes-contractileroots.html</ref>
*'''fréamhnóidín''' (''root nodule'' as Béarla)<ref name = "nóidín" /></br>Foirmítear nóidín fréimhe nuair a choilíniúnaíonn baictéir fosaithe nítrigine na fréamhacha.<ref name = "Wagner, 2011" />
==G==
*'''gaiméitifít''' (''gametophyte'' as Béarla)<ref name = "gaiméitifít" />[[File:Ricciocarpos natans.jpg|thumb|right|105px|Gaiméitifít de ''[[Ricciocarpos natans]]'']]</br>Fásann an gaiméitifít haplóideach ó spóir agus táirgeann sí gaiméite.<ref name = "gaiméitifít">gaiméitifít. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 15, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/619447</ref>
[[File:Dandelion seed dispersal.jpg|thumb|left|110px|gaothscaipeadh síl]]
*'''gaothscaipeadh síl''' (''anemochory'' as Béarla)<ref>“gaothscaipeadh síl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 24, 2026, from https://www.tearma.ie/q/gaothscaipeadh%20s%C3%ADl/ga/</ref></br>Is é gaothscaipeadh síl scaipeadh síolta leis an ngaoth.<ref name = "Lewis, 2019" />
<!--*'''gasach''' (''caulescent'' as Béarla)</br>Planda a bhfuil gas dea-fhorbartha aige os cionn na talún. Frithchiallach: ''gearrghasach'' (gan gas soiléir).-->
*'''gínéiciam''' (''gynoecium'' as Béarla)<ref>“gínéiciam.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 6, 2026, from https://www.tearma.ie/q/g%C3%ADn%C3%A9iciam/ga/</ref></br>Is é an gínéiciam an téarma comhchoiteann do orgáin atáirgthe baineanna an bhlátha, atá comhdhéanta de na cairpéil.<ref>Gynoecium, Carpel, Pistil. (2025, February 22). Master Gardeners Northern Virginia. Retrieved March 6, 2026, from https://mgnv.org/plants/glossary/gynoecium-carpel-pistil/</ref>
<!--*'''ginmhill''' (''abort'' as Béarla)</br>Forbairt struchtúir nó orgáin a thréigean.-->
==H==
*'''haplóideach''' (''haploid'' as Béarla)<ref>“haplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/hapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Níl ach sraith amháin crómasóm ag géanóm haplóideach.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" />
*'''heicseaplóideach''' (''hexaploid'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Tá sé sraith crómasóm i géanóm heicseaplóideach.<ref name = "LabXchange" />
*'''heipteaplóideach''' (''heptaploid'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Tá seacht sraith crómasóm i géanóm heipteaplóideach.<ref name = "LabXchange" />
*'''heitreaspórach''' (''heterosporous'' as Béarla)<ref>“heitreaspórach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/heitreasp%C3%B3rach/ga/</ref></br>Táirgeann plandaí heitreaspóracha dhá chineál spóir.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" />
*'''homaspórach''' (''homosporous'' as Béarla)</br>Planda nach bhfuil ach spóir de chineál amháin aige.<ref name = "Glossary British Pteridological Society" />
==I==
*'''idirnód''' (''internode'' as Béarla)<ref name = "internode">“internode.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/internode/</ref></br/>Is éard atá in idirnód an chuid de ghas idir dhá nód.<ref name = "Hodgkiss, 2019" />
*'''ilseipealach''' (''polysepalous'' as Béarla)<ref>“ilseipealach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ilseipealach/ga/</ref></br>I cailís ilseipealach, bíonn na séipéil scartha.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: polysepalous. Retrieved March 23, 2026, from https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=565</ref>
*'''inspeirm''' (''endosperm'' as Béarla)<ref>“inspeirm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://www.tearma.ie/q/inspeirm/ga/</ref>[[File:Cocos nucifera00.jpg|thumb|right|100px|An inspeirm bán de shíol ''[[Cocos nucifera]]'']]</br>Is cuid den síol é an inspeirm agus cothaíonn sé an spóraifít óg.<ref>Endosperm. (2007, June 18). Lexikon Der Biologie. Retrieved February 28, 2026, from https://www.spektrum.de/lexikon/biologie/endosperm/21284</ref>
==L==
[[File:Latex collection 04.jpg|thumb|left|upright|90px|Laitéis]]
*'''laitéis''' (''latex'' as Béarla)<ref>“laitéis.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lait%C3%A9is/ga/</ref></br>Is sú bán de roinnt plandaí é laitéis.<ref name = "vPlants" />
*'''lann''' (''lamina'' as Béarla)<ref>“lann.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lann/ga/</ref></br>Is é an lann an chuid leacaithe de dhuilleog, scartha ón ngas agus ó bhonn an duilleoige.<ref>Botanical nerd word: lamina. (2018, September 25). Toronto Botanical Garden. Retrieved March 14, 2026, from https://torontobotanicalgarden.ca/blog/word-of-the-week/botanical-nerd-word-lamina/</ref>
*'''lansach''' (''lanceolate'' as Béarla)<ref>“lansach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 21, 2026, from https://www.tearma.ie/q/lansach/ga/</ref>[[File:Leaf morphology lanceolate.png|thumb|right|140px|Duilleog lansach ]]</br>Bíonn duilleog lansach caol agus ubhchruthach. Bíonn an pointe is leithne inti thíos leis an lár.<ref name = "The Pea Key, 2007">The Australian Pea-flowered Legume Research Group. (2007). Leaf or leaflet shape. The Pea Key: An Interactive Key for Australian Pea-flowered Legumes. Retrieved March 21, 2026, from https://www.anbg.gov.au/cpbr/cd-keys/peakey/key/The%20Pea%20Key/Media/Html/41_leaf_shape.html</ref>
*'''leathadh na bhfréamhacha''' (''branching of roots'' as Béarla)<ref>“leathadh na bhfréamhacha.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/leathadh%20na%20bhfr%C3%A9amhacha/ga/</ref></br>Tá leathadh na bhfréamhacha tábhachtach do phlandaí chun iad féin a ancaireadh agus chun uisce, mianraí agus cothaithigh a fháil.<ref name = "Atkinson et al., 2014">Atkinson, J. A., Rasmussen, A., Traini, R., Voß, U., Sturrock, C., Mooney, S. J., ... & Bennett, M. J. (2014). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4213086/pdf/538.pdf Branching out in roots: uncovering form, function, and regulation.] Plant Physiology, 166(2), 538-550.</ref>
*'''leictitíopa''' (''lectotype'' as Béarla)<ref>“leictitíopa.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 23, 2026, from https://www.tearma.ie/q/leictit%C3%ADopa/ga/</ref></br>Is sintíopa é leictitíopa a roghnaítear níos déanaí mar an eiseamláir an chineáil.<ref name = "McGrouther, 2020">McGrouther, M. (2020). Types of types. The Australian Museum. Retrieved March 23, 2026, from https://australian.museum/learn/animals/fishes/types-of-types/</ref>
*'''liathghorm''' (''glaucous'' as Béarla)<ref>IDM & Foras na Gaeilge. (n.d.). glaucous. Foclóirí Ár Linne. Retrieved March 3, 2026, from https://www.focloir.ie/en/dictionary/ei/glaucous</ref>[[File:Picea pungens4.jpg|thumb|right|90px|Duilleoga liathghorm na ''[[Picea pungens]]'']]</br>Déanann an focal liathghorm cur síos ar dhromchla céiriúil atá idir ghorm agus liath.<ref>Eckel, P. M. (2023). A Grammatical Dictionary of Botanical Latin. Missouri Botanical Garden. Retrieved March 3, 2026, from https://www.mobot.org/mobot/latindict/keyDetail.aspx?keyWord=glaucous</ref>
*'''luathbhaineannach''' (''protogynous'' as Béarla)<ref>“luathbhaineannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathbhaineannach/ga/</ref></br>Bíonn céim baineann ag bláth luathbhaineannach roimh a chéim fhireann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.). Protogyny (protogynous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1302</ref>
*'''luathfhireannach''' (''protandrous'' as Béarla)<ref>“luathfhireannach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/luathfhireannach/ga/</ref></br>Bíonn céim fhireann ag bláth luathfhireannach roimh a chéim baineann ar leith.<ref>New York Botanical Garden. (n.d.-a). Protandry (protandrous). French Guianan E-Flora Project. Retrieved March 13, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/projects/fg/glossary-details/?irn=1300</ref>
==M==
*'''máthairshíol''' (''seed parent'' as Béarla)<ref>“máthairshíol.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved July 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/m%C3%A1thairsh%C3%ADol/ga/</ref></br> An máthairshíol a thugtar ar an phlanda a fhásann an síol.<ref>MacRobert, J., Setimela, P. S., Gethi, J., & Regasa, M. W. (2014). [https://excellenceinbreeding.org/sites/default/files/manual/98078.pdf Maize hybrid seed production manual.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260730221946/https://excellenceinbreeding.org/sites/default/files/manual/98078.pdf |date=2026-07-30 }}</ref>
*'''meigeagaiméitifít''' (''megagametophyte'' as Béarla)<ref>“meigeagaiméitifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved February 28, 2026, from https://super.tearma.ie/q/meigeagaim%C3%A9itif%C3%ADt/ga/</ref></br>Cruthaítear an meigeagaiméitifít le fás na meigeaspóir. Gineann an meigeagaiméitifít gaiméit baineann an phlanda heitreaspórach.<ref>Government of South Australia. (2025, July 7). megagametophyte. Flora of South Australia. Retrieved February 28, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/megagametophyte</ref>
*'''meigeaspór''' (''megaspore'' as Béarla)<ref>“meigeaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/meigeasp%C3%B3r/ga/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an meigeaspór an cineál mór spóir. Fásann sé ina gaiméitifít baineann.<ref name = "UCMP, 2009" />
*'''meiteaxiléim''' (''metaxylem'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is cuid den xiléim phríomhúil é an meiteaxiléim, ar céim luath í i bhforbairt an xiléim.<ref name = "Xylem - PropG" />
*'''micreagaiméitifít''' (''microgametophyte'' as Béarla)<ref>“micreagaiméitifít.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 21, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micreagaim%C3%A9itif%C3%ADt/ga/</ref></br>Fásann an micreagaiméitifít ón micreaspór agus táirgeann sé na gaiméite fireann de phlanda heitreaspórach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" />
*'''micreaspór''' (''microspore'' as Béarla)<ref>“micreaspór.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 9, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micreasp%C3%B3r/</ref></br>I bplandaí heitreaspóracha, is é an micreaspór an cineál beag spóir. Fásann sé ina gaiméitifít fhireann.<ref name = "UCMP, 2009" />
*'''micripíl''' (''micropyle'' as Béarla)<ref>“micripíl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 13, 2026, from https://www.tearma.ie/q/micrip%C3%ADl/ga/</ref></br>Is cainéal beag é an micripíl a thrasnaíonn ionar ubhúlach.<ref name = "Flora of Australia Glossary" />
<!--*'''micreastrobalas''' (microstrobilus as Béarla)<ref>https://www.tearma.ie/q/micro-/</ref><ref>https://super.tearma.ie/q/strobilus/</ref> An ceann is lú de dhá chineál bhuaircíní nó strobalas a tháirgeann gimnispeirmeacha, an ceann fireann é agus táirgeann sé an phailin.-->
*'''monasómacht''' (''monosomy'' as Béarla)<ref>“monasómacht.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/monas%C3%B3macht/ga/</ref></br>Is cineál aineoplóideacht í an monasómacht. Sainmhínítear í trí scriosadh crómasóm i géanóm.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" />
==N==
[[File:E mammillaris ies.jpg|thumb|left|70px|neachtar]]
*'''naonaplóideach''' (''nonaploid'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Tá naoi sraith crómasóm i géanóm naonaplóideach.<ref name = "Sugiura et al., 2000">Sugiura, A., Ohkuma, T., Choi, Y. A., Tao, R., & Tamura, M. (2000). [https://journals.ashs.org/downloadpdf/view/journals/jashs/125/5/article-p609.pdf Production of nonaploid (2n= 9x) Japanese persimmons (''Diospyros kaki'') by pollination with unreduced (2n= 6x) pollen and embryo rescue culture.] Journal of the American Society for Horticultural Science, 125(5), 609-614.</ref>
*'''neachtar''' (''nectar'' as Béarla)<ref name = "neachtar">“neachtar.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://www.tearma.ie/q/neachtar/ga/</ref></br>Is leacht milis é neachtar a scaoileann faireog mheala na bláthanna mar luach saothair tarraingteach d'ainmhithe pailniúcháin.<ref name = "Betterbee" />
*'''nideog éiceolaíoch''' (''ecological niche'' as Béarla)<ref>“nideog éiceolaíoch.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/nideog%20%C3%A9iceola%C3%ADoch/ga/</ref></br>Is éard is nideog éiceolaíoch ann ná iomlán na gcaidreamh idir speiceas agus a comhshaol.<ref name = "Folkmann, 2019">Folkmann, M. (2019). [https://grabbe-gymnasium.de/spr/biologie/AB%20Glossar%20Oekologie.pdf Glossar zur Ökologie.] Detmold; Christian-Dietrich-Grabbe-Gymnasium.</ref>
*'''nód''' (''node'' as Béarla)<ref>“nód.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/n%C3%B3d/ga/</ref></br>Is é nód an pointe ar an gas as a bhfásann duilleoga nó craobhacha.<ref name = "Devlin, 2026" />
*'''nóidín fréimhe''' (''root nodule'' as Béarla)<ref name = "nóidín" /></br>Foirmítear nóidín fréimhe nuair a choilíniúnaíonn baictéir fosaithe nítrigine na fréamhacha.<ref name = "Wagner, 2011" />
==O==
*'''ochtaplóideach''' (''octoploid'' as Béarla)<ref>“ochtaplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 28, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ochtapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Tá ocht sraith crómasóm i géanóm ochtaplóideach.<ref name = "LabXchange" />
*'''olasóm''' (''elaiosome'' as Béarla)<ref>“olasóm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/olas%C3%B3m/ga/</ref>[[File:Afzelia africana1.jpg|thumb|right|140px|Síolta ''[[Afzelia africana]]'' a bhfuil olasóm oráiste orthu]]</br>Is cuid chothaitheach de shíol é olasóm a mheallann ainmhithe cosúil le seangáin. Cuidíonn sé le scaipeadh síolta.<ref name = "Flora of Australia Glossary" />
*'''onn-aiseach''' (''adaxial'' as Béarla)<ref>“onn-aiseach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved July 28, 2026, from https://www.tearma.ie/q/onn-aiseach/ga/</ref></br>Tá dromchlaí onn-aiseach os comhair ais an struchtúir a bhfuil sé ceangailte leis.<ref name = "vPlants" />
==P==
*'''peinteaplóideach''' (''pentaploid'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Tá cúig shraith crómasóm i géanóm peinteaplóideach.<ref name = "LabXchange" />
<!--* '''peitínáit''' (''petiolate'' as Béarla) aidiacht ina ndéantar cur síos ar dhuilleoga nó ar struchtúir bhitheolaíocha a bhfuil gas (peitín) orthu, agus iad ceangailte go díreach le gas nó brainse. <ref>https://www.tearma.ie/q/petiolate/ ??</ref>-->
*'''piorrachruthach''' (''pyriform'' as Béarla)<ref name = "piorrachruthach">“piorrachruthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/piorrachruthach/</ref>[[File:Ficus pyriformis.JPG|thumb|right|125px|Torthaí piorrachruthacha an ''[[Ficus pyriformis]]'']]</br>Aidiacht, i gcruth péire.<ref name = "piorrachruthach" />
*'''prótaixiléim''' (''protoxylem'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is cuid den xiléim phríomhúil é an prótaixiléim, ar céim luath í i bhforbairt an xiléim.<ref name = "Xylem - PropG" />
==R==
[[File:Inflorescences Raceme Kwiatostan Grono.svg|thumb|left|upright|55px|raicéim]]
*'''raicéim''' (''raceme'' as Béarla)<ref>“raicéim.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 19, 2026, from https://super.tearma.ie/q/raic%C3%A9im/ga/</ref></br>Is cineál bláthra é raicéim le hais neamhroinnte ar a bhfuil bláthanna gasógacha.<ref name = "Jessop et al., 2011" />
==S==
<!--*'''scoitheadh''' (''abscission'' as Béarla)</br>Scaoileadh nádúrtha orgáin atá aibí nó sean, amhail toradh aibí nó duilleog aosta.-->
<!--*'''snáthaidiúil''' (acicular as Béarla)</br>Caol nó snáthaidchruthach.-->
*'''samár''' (''samara'' as Béarla)<ref>“samár.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sam%C3%A1r/ga/</ref></br>Is toradh neamhoscailteach aonsíolta le sciatháin é samár.<ref name = "Gray, 1875" />{{rp|p=79}}
*'''siogót''' (''zygote'' as Béarla)<ref>“siogót.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 26, 2026, from https://www.tearma.ie/q/siog%C3%B3t/ga/</ref></br>Is éard atá i siogót an chill dhioplóideach a eascraíonn as comhleá gaiméit.<ref name = "Algae of Australia Glossary" />
*'''síol''' (''seed'' as Béarla)<ref name = "síl" /></br>Is éard atá i síol suth agus a struchtúir chosanta agus a struchtúir chothaitheacha atá in ann forbairt ina phlanda.<ref name = "Hodgkiss, 2019" />
*'''síol inphéactha''' (''germinable seed'' as Béarla)<ref name = "síl">“síl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 24, 2026, from https://www.tearma.ie/q/s%C3%ADl/</ref></br>Tá síolta inphéactha in ann forbairt ina síológ.<ref>Keimfähigkeit. (n.d.). Bundesverband Deutscher Pflanzenzüchter. Retrieved September 24, 2026, from https://www.bdp-online.de/de/Pflanzenzuechtung/Glossar/terms/Keimfaehigkeit/</ref>
*'''síológ''' (''seedling'' as Béarla)<ref>“síológ.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 26, 2026, from https://www.tearma.ie/q/s%C3%ADol%C3%B3g/ga/</ref></br>Is planda beag é síológ a fhásann ó shíol agus de ghnáth ní bhíonn ach a cotailéadóin agus cúpla duilleog leis.<ref name = "Seed sowing glossary">Seed sowing glossary. (n.d.). Foundation for Arable Research. Retrieved September 26, 2026, from https://www.far.org.nz/schools/seed-sowing-glossary</ref>
[[File:Arum creticum Marmaris White.jpg|thumb|left|120px|''[[Arum creticum]]'' le spáidín bán agus spáideog buí]]
*'''spáideog''' (''spadix'' as Béarla)<ref>“spáideog.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1ideog/ga/</ref></br>Is cineál bláthra é spáideog ina mbíonn bláthanna ag fás ar ais tiubh, feolmhar.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" />
*'''spáidín''' (''spathe'' as Béarla)<ref>“spáidín.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sp%C3%A1id%C3%ADn/ga/</ref></br>Is bracht mór é spáidín a thimpeallaíonn an spáideog.<ref name = "Sterry, 1997">Sterry, P. (1997). [https://www.google.de/books/edition/Collins_Complete_British_Wildlife_Photog/H2oXAAAACAAJ?hl=en Collins Complete British Wildlife Photoguide.] Kiribati: HarperCollins.</ref>{{rp|p=356}}
*'''speiceas i mbaol criticiúil''' (''critically endangered species'' as Béarla)<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil" />[[File:凹脈金花茶 Camellia impressinervis -香港公園 Hong Kong Park, Hong Kong- (39897970614).jpg|thumb|right|100px|Is speiceas i mbaol criticiúil é ''[[Camellia impressinervis]]''.<ref>Wheeler, L. & Rivers, M.C. 2015. ''Camellia impressinervis''. The IUCN Red List of Threatened Species 2015: e.T62053740A62053758. https://dx.doi.org/10.2305/IUCN.UK.2015-2.RLTS.T62053740A62053758.en. Accessed on 01 March 2026.</ref>]]<br/>Is speicis iad speicis atá i mbaol criticiúil díothaithe sa nádúr atá thar a bheith ard.<ref name = "speiceas i mbaol criticiúil">Fiontar & Scoil na Gaeilge, DCU. (n.d.). “speiceas i mbaol criticiúil.” Grúpa Taighde Gaois. Retrieved March 1, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology?Query=speiceas+i+mbaol+critici%C3%BAil</ref>
*'''speiceas is lú imní''' (''least-concern species'' as Béarla)<!-- citation needed --></br>Is tacsóin forleathana agus flúirseacha iad speiceas is lú imní.<ref name = "IUCN, 2012">IUCN. (2012). [https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/RL-2001-001-2nd.pdf IUCN Red List Categories and Criteria: Version 3.1. Second edition.] Gland, Switzerland and Cambridge, UK: IUCN. iv + 32pp.</ref> Tá riosca níos ísle díothaithe ag na speicis seo.<ref>Frequently Asked Questions. (n.d.). IUCN Red List of Threatened Species. Retrieved April 18, 2026, from https://www.iucnredlist.org/about/faqs#Why%20are%20LC%20species%20on%20the%20Red%20List</ref>
*'''speiceas leochaileach''' (''vulnerable species'' as Béarla)<ref name = "speiceas leochaileach" /></br>Tá riosca ard díothaithe sa nádúr ag speiceas leochaileach.<ref name = "speiceas leochaileach">speiceas leochaileach. (n.d.). Gaois Research Group. Retrieved March 10, 2026, from https://www.gaois.ie/en/terminology/fiat/635130</ref>
*'''spor''' (''spur'' as Béarla)<ref>“spor.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/spor/ga/</ref></br>Is síneadh feadánach log den coróinín é spor.<ref name = "Devlin, 2026" />
[[File:Prunus AbscissionZone 1 (35974302350).jpg|thumb|right|120px|Sraith scoite ''[[Prunus]]'']]
*'''sraith scoite''' (''abscission layer'' as Béarla)<ref>“sraith scoite.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved August 31, 2026, from https://www.tearma.ie/q/sraith%20scoite/ga/</ref></br> Is sraith cealla í sraith scoite ina mbriseann orgán titimeach, mar shampla duilleog.<ref>Botanical Orchid Glossary: Glossary Term: Abscission layer. (n.d.). Orchids of New Guinea. Retrieved August 31, 2026, from https://www.orchidsnewguinea.com/orchid-glossary/define-term/Abscission+layer/</ref>
[[File:Phyla cuneifolia runner.jpg|thumb|left|120px|''[[Phyla cuneifolia]]'' stólan]]
*'''stólan''' (''stolon'' as Béarla)<ref>“stólan.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved June 11, 2026, from https://www.tearma.ie/q/st%C3%B3lan/ga/</ref></br>Gas cothrománach is ea stólan a shníonn os cionn, ar nó faoi dhromchla na talún<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" /> agus a fhásann planda nua.<ref name = "Glossary British Pteridological Society" />
*'''strobalas''' (''strobilus'' as Béarla)<ref>“strobalas.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 14, 2026, from https://www.tearma.ie/q/strobalas/ga/</ref></br>Is éard is strobalas ann ná struchtúr cosúil le buaircín atá comhdhéanta de spóraifille atá iompaithe go dlúth ar an ais.<ref name = "Flora of Australia Glossary" />
==T==
*'''teipeal''' (''tepal'' as Béarla)<ref>“teipeal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 4, 2026, from https://www.tearma.ie/q/teipeal/ga/</ref></br>Úsáidtear an téarma teipal do chodanna an peirianta má tá cuma an-chosúil ar na peitil agus ar na seipil.<ref>Hyde, M.A., Wursten, B.T., Ballings, P. & Coates Palgrave, M. (2026). Flora of Caprivi: Glossary details: tepal. https://www.capriviflora.com/speciesdata/glossary-display.php?glossary_id=768, retrieved 4 March 2026</ref>
*'''teitreaplóideach''' (''tetraploid'' as Béarla)<ref>“teitreaplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/teitreapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Tá dhá shraith bhreise crómasóm ag géanóm teitreaplóideach.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" />
[[File:Tetradium daniellii (Benn.) T.G. Hartley.jpg|thumb|left|120px|Torthú bláthra ''[[Tetradium daniellii]]'']]
*'''torthú bláthra''' (''infructescence'' as Béarla)<ref name = "bláthra" /></br>Is é an torthú bláthra an struchtúr ina dtaispeántar torthaí ar phlanda.<ref name = "Glossary for Vascular Plants">Glossary for Vascular Plants. (2018, November 19). New York Botanical Garden. Retrieved March 9, 2026, from https://sweetgum.nybg.org/science/glossary/glossary-list/?ImagesOnly=yes&LimitPerPage=75&rownum=676</ref>
*'''treoir neachtair''' (''nectar guide'' as Béarla)<ref name = "neachtar" /></br>Is marcanna nó patrúin ar bhláthanna iad treoracha neachtair a threoraíonn feithidí chuig an neachtar.<ref name = "Betterbee">Glossary of beekeeping Terms. (n.d.). Betterbee. Retrieved September 19, 2026, from https://www.betterbee.com/glossary/</ref>
*'''triocóm''' (''trichome'' as Béarla)<ref>“triocóm.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 29, 2026, from https://www.tearma.ie/q/trioc%C3%B3m/ga/</ref></br>Is struchtúr filiméadach nó cosúil le ribe gruaige é triocóm.<ref name = "Benisch, n.d." />
*'''trioplóideach''' (''triploid'' as Béarla)<ref>“trioplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/triopl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Tá sraith bhreise crómasóm ag géanóm trioplóideach.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" />
*'''trísómacht''' (''trisomy'' as Béarla)<ref>“trísómacht.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 27, 2026, from https://www.tearma.ie/q/tr%C3%ADs%C3%B3macht/ga/</ref></br>Is cineál aineoplóideacht í an trísómacht. Sainmhínítear í mar cóip breise crómasóm i géanóm.<ref name = "Reproductive Medicine Associates" />
==U==
*'''uathpholaplóideach''' (''autopolyploid'' as Béarla)<ref>“uathpholaplóideach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 15, 2026, from https://www.tearma.ie/q/uathpholapl%C3%B3ideach/ga/</ref></br>Is cineál planda polaplóideach é planda uathpholaplóideach a chruthaítear trí géanóm amháin a dhúbailt. I bplandaí uathpholaplóideacha, tagann na crómasóm go léir ón speiceas céanna.<ref>Lefers, M. & Holmgren Lab. (2004). autopolyploid. Hedgehog Signaling Glossary. Retrieved March 15, 2026, from https://groups.molbiosci.northwestern.edu/holmgren/Glossary/Definitions/Def-A/autopolyploid.html</ref>
*'''ubhagán uachtarach''' (''superior ovary'' as Béarla)<ref>“ubhagán uachtarach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 18, 2026, from https://www.tearma.ie/q/ubhag%C3%A1n%20uachtarach/ga/</ref></br>Tá ubhagán uachtarach suite os cionn an phointe ina bhfuil na seipil, na peitil agus na staimín ceangailte.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" />
[[File:Trapa japonica floating seed in Yokotake, Kanzaki.jpg|thumb|left|100px|uiscescaipeadh síl]]
*'''uiscescaipeadh síl''' (''hydrochory'' as Béarla)<ref>“uiscescaipeadh síl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 24, 2026, from https://www.tearma.ie/q/uiscescaipeadh%20s%C3%ADl/ga/</ref></br>Is é uiscescaipeadh síl scaipeadh síolta trí uisce.<ref name = "Lewis, 2019" />
*'''umbal''' (''umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal">“umbal.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved March 1, 2026, from https://www.tearma.ie/q/umbal/ga/</ref>{{Il-íomhánna
| align = right
| direction = horizontal
| total_width = 180
| header =
| image1 = Inflorescences Umbel Kwiatostan Baldach.svg
| alt1 =
| caption1 = umbal
| image2 = Inflorescences Umbel Kwiatostan BaldachZłożony.svg
| alt2 =
| caption2 = umbal comhshuite
}}</br>Is cineál bláthra craobhach é umbal. Bíonn bláthanna sa bláthra ina bhfuil na gasóga go léir ar an fhad céanna agus ag teacht ó phointe amháin.<ref name = "Nelson, 2012">Nelson, R. C. (2012). The Description of Flowers. University of Rochester. Retrieved March 1, 2026, from https://www.cs.rochester.edu/u/nelson/wildflowers/glossaries/flowers/</ref>
*'''umbal comhshuite''' (''compound umbel'' as Béarla)<ref name = "umbal" /></br>Is cineál bláthra é umbal comhshuite ina n-eascraíonn roinnt umbal as aon phointe amháin.<ref>Inflorescences 15-Compound umbel. (n.d.). University of Illinois. Retrieved March 9, 2026, from https://www.life.illinois.edu/help/digitalflowers/Inflorescences/15.htm</ref>
==X==
[[File:Decussate (PSF).png|thumb|left|100px|x-chruthach]]
*'''xantaifill''' (''xanthophyll'' as Béarla)<ref>“xantaifill.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/xantaifill/ga/</ref></br>Is grúpa líocha caraitéanóideacha oráiste é xantaifill. Cosúil le caraitéin, cuidíonn xantaifill le fótaisintéis.<ref name = "Hodgkiss, 2019" />
*'''x-chruthach''' (''decussate'' as Béarla)<ref>“x-chruthach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 20, 2026, from https://www.tearma.ie/q/x-chruthach/ga/</ref></br>Ciallaíonn suíomh x-chruthach duilleoga go bhfuil péirí duilleoga socraithe ag uillinn 90° le péirí duilleoga cóngaracha thuas agus thíos. Tá na péirí trasnaithe i bhfoirm X.<ref name = "Hodgkiss, 2019" />
*'''xéirifíteach''' (''xerophytic'' as Béarla)<ref>“xéirifíteach.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved April 12, 2026, from https://www.tearma.ie/q/x%C3%A9irif%C3%ADteach/ga/</ref>[[File:Echinocactus grusonii flora cologne.jpg|thumb|right|120px|Is plandaí xéirifíteacha iad na cachtais.<ref name = "Duke University">Xerophytes “Cactus-Like” collection. (n.d.). Duke University. Retrieved April 12, 2026, from https://liveplantcollections.biology.duke.edu/featured-collections/xeric</ref>]]</br>Tá plandaí xéirifíteacha oiriúnaithe do aeráid nó do ghnáthóg thirim.<ref name = "Flora of Rwanda Glossary" />
*'''xiléim''' (''xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim">“xiléim.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved May 30, 2026, from https://www.tearma.ie/q/xil%C3%A9im/ga/</ref></br>Is fíochán lignithe é an xiléim atá freagrach as iompar uisce i bplandaí.<ref name = "Xylem - PropG">University of Florida, University of Kentucky, & Texas A&M University. (n.d.). Xylem. PropG. Retrieved May 30, 2026, from https://propg.ifas.ufl.edu/01-biology/02-cell-types/12-celltypes-xylem.html</ref>
*'''xiléim phríomhúil''' (''primary xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim" /></br>Is céim luath forbartha í an xiléim phríomhúil agus tá sé déanta as prótaixiléim agus meiteaxiléim.<ref name = "Xylem - PropG" />
*'''xiléim thánaisteach''' (''secondary xylem'' as Béarla)<ref name = "xiléim" /></br>Déantar an xiléim thánaisteach ón sraith chaimbiam. Tá sé freagrach as forbairt leataobhach agus fás adhmad.<ref name = "Xylem - PropG" />
==Z==
[[File:Goral Girardinia diversifolia AJTJ.jpg|thumb|left|120px|zóscaipeadh síl]]
*'''zóscaipeadh síl''' (''zoochory'' as Béarla)<ref>“zóscaipeadh síl.” (n.d.). An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta Don Ghaeilge. Retrieved September 24, 2026, from https://www.tearma.ie/q/z%C3%B3scaipeadh%20s%C3%ADl/ga/</ref></br>Is é zóscaipeadh síl scaipeadh síolta ag ainmhithe.<ref name = "Lewis, 2019">Lewis, A. (2019, August 23). Seed dispersal: 5 ways trees spread seeds. Woodland Trust. Retrieved September 24, 2026, from https://www.woodlandtrust.org.uk/blog/2019/08/seed-dispersal/</ref>
==Tagairtí==
<references>
<!-- Especially useful sources for definitions can be collected down here: -->
<ref name = "Glossary British Pteridological Society">Glossary. (n.d.). British Pteridological Society. Retrieved April 18, 2026, from https://britishfernsociety.org.uk/Glossary/</ref>
<ref name = "Gray, 1875">Gray, Asa. (1875). [https://www.biodiversitylibrary.org/page/56536335 Botany for young people and common subjects : how plants grow : a simple introduction to structural botany : with popular flora, or an arrangement and description of common plants, both wild and cultivated : illustrated by 500 wood engravings.] Ivison, Blakeman, Taylor.</ref>
<ref name = "Flora of Australia Glossary">Government of South Australia. (n.d.). Flora of Australia Glossary. Flora of South Australia. Retrieved March 13, 2026, from https://flora.sa.gov.au/glossary/</ref>
<ref name = "Flora of Rwanda Glossary">The Rwanda flora team. (2026). Flora of Rwanda: Glossary. Retrieved April 12, 2026, from https://www.rwandaflora.com/speciesdata/glossary.php</ref>
<ref name = "Jessop et al., 2011">Jessop, J.P., Toelken, H.R. & Kellermann, J. (2011). [https://www.researchgate.net/publication/344409776_Glossary_of_botanical_terms_version_1 Glossary of botanical terms (version 1).] In: Kellermann, J. (ed.), Flora of South Australia (ed. 5). 24 pp. (State Herbarium of South Australia: Adelaide). www.flora.sa.gov.au/ed5</ref>
<ref name = "UCMP, 2009">UCMP Glossary: Botany. (2009). University of California Museum of Paleontology. Retrieved March 9, 2026, from https://ucmp.berkeley.edu/glossary/gloss8botany.html</ref>
<ref name = "vPlants">Plant Glossary. (n.d.). vPlants: A Virtual Herbarium of the Chicago Region. Retrieved May 30, 2026, from https://vplants.org/portal/plants/glossary/index.php</ref>
<ref name = "Bobrov & Romanov, 2019"><!-- Definitions of fruit terminology -->Bobrov, A. V. C., & Romanov, M. S. (2019). [https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/23818107.2019.1663448 Morphogenesis of fruits and types of fruit of angiosperms.] Botany letters, 166(3), 366-399.</ref>
<ref name = "Hodgkiss, 2019">Hodgkiss, R. J. (2019). Glossary of Botanical Terms. The Succulent Plant Page. Retrieved September 19, 2026, from https://succulent-plant.com/glossary/plantglossary.html</ref>
<ref name = "Devlin, 2026">Devlin, Z. (2026). Irish Wildflower Glossary. Wildflowers of Ireland. Retrieved September 20, 2026, from https://www.wildflowersofireland.net/glossary.php</ref>
<ref name = "Algae of Australia Glossary">Huisman, J. M., & Entwisle, T. J. (2022). Algae of Australia Glossary. Department of Climate Change, Energy, the Environment and Water. Retrieved September 26, 2026, from https://www.dcceew.gov.au/science-research/abrs/online-resources/glossaries/algae</ref>
<ref name = "LabXchange">Harvard University & Amgen Foundation. (2024, May 14). Glossary: Chromosome Variation. LabXchange. Retrieved September 28, 2026, from https://www.labxchange.org/library/items/lb:LabXchange:25aad058:html:1</ref>
<ref name = "Beentje, 2010">Beentje, H. (2010). [https://staugorchidsociety.org/PDF/The-Kew-Plant-Glossary-an-Illustrated-Dictionary-of-Plant-Terms-by-Beentje-Henk-z-lib.org_.pdf The Kew Plant Glossary: An Illustrated Dictionary of Plant Terms.} Royal Botanic Gardens Kew.</ref>
<ref name = "Benisch, n.d.">Benisch, C. (n.d.). Glossary of entomology terms. Kerbtier – Beetle Fauna of Germany. Retrieved September 29, 2026, from https://www.kerbtier.de/Pages/Content/enGlossar.html</ref>
<ref name = "Florida Museum Glossary">Glossary of Terms. (n.d.). Florida Museum of Natural History. Retrieved September 29, 2026, from https://www.floridamuseum.ufl.edu/florida-vertebrate-fossils/glossary/</ref>
</references>
3vujx71pje3xmw5kn0f5yx3gg19lwnt
Teimpléad:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain
10
127325
1328946
1322815
2026-09-30T09:58:58Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Teimpléad:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain]] go [[Teimpléad:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain]]: Misspelled title
1322815
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>
{{Doiciméadú}}
c83vw7ycfy7x5y2828ad5avonqcrh4q
Teimpléad:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/doc
10
127326
1328948
1326579
2026-09-30T09:59:22Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Teimpléad:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/doc]] go [[Teimpléad:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/doc]]
1326579
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) -->
{{High-use|5169}}
{{Lua
|Module:Category described in year
|Module:Category described in year/config
}}
{{Lua sidebar}}
== Faoi ==
This template is used to automatically create a standard category structure throughout [[:Category:Taxa by year of formal description]].
Related discussions include, but are not limited to (oldest to newest):
==== WikiProjects ====
* [[WT:LEPIDOPTERA#Post-Caftaric category straightening-out/clean-up.]]
* [[WT:TREE OF LIFE#Request for comment: categorizing by year of formal description]]
* [[WT:TREE OF LIFE#Any desire to eliminate 'X described in the YYth century' type container categories?]]
* [[WT:INSECTS#'Insects described in' category tree mostly ok?]]
* [[WT:PALAEONTOLOGY#'Taxa described in' categories]]
* [[WT:MARINELIFE#Bivalves/Cephalopods/Chitons described in YYYY categories]]
* [[WT:PALAEONTOLOGY#Fossil parataxa described in YEAR]]
* [[WT:TREE OF LIFE#Category:Sponges vs. Category:Poriferans]]
==== Decadal CfDs ====
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 August 26#Category:Plants described in the 1750s|2018 August 26#Category:Plants described in the 1750s]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 September 22#Category:Spiders described in the 1750s|2018 September 22#Category:Spiders described in the 1750s]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 October 3#Category:Animals described in the 1750s|2018 October 3#Category:Animals described in the 1750s]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 October 8#Category:Bacteria described in the 1780s|2018 October 8#Category:Bacteria described in the 1780s]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 October 13#Category:Fungi described in the 1750s|2018 October 13#Category:Fungi described in the 1750s]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 October 18#Category:Archaea described in the 1920s|2018 October 18#Category:Archaea described in the 1920s]]
==== Non-decadal CfDs ====
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2014 November 26#Category:Invertebrates described in 1896|2014 November 26#Category:Invertebrates described in 1896]] (and arthropods)
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 October 5#Category:Vertebrates described in 1771|2018 October 5#Category:Vertebrates described in 1771]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 October 12#Category:Lepidoptera described in 1758|2018 October 12#Category:Lepidoptera described in 1758]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 November 4#Category:Mites described in 1959|2018 November 4#Category:Mites described in 1959]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 November 4#Category:<Animal>s described in <year> with very confined scope and small size|2018 November 4#Category:<Animal>s described in <year> with very confined scope and small size]]
** Anemones, ants, aphids, bees, caddisflies, centipedes, cicadas, damselflies, dragonflies, fleas, flies, lacewings, mantises, scale insects, sea cucumbers, stink bugs, termites, ticks, urchins, & wasps.
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2024 August 9#Category:Ants described in 1758|2024 August 9#Category:Ants described in 1758]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2025 July 30#Category:<Animal>s described in <year> with very confined scope|2025 July 30#Category:<Animal>s described in <year> with very confined scope]]
** Bees, bugs, cockroaches, damselflies, flies, grasshoppers, sawflies, & wasps.
If you wish to make significant changes, please discuss at [[Wikipedia talk:WikiProject Tree of Life]] first.
== Ag cruthú crainn catagóire nua ==
* Avoid creating [[WP:OVERCAT|overly-specific categories]], especially those where all years contain a [[WP:SMALLCAT|trivial number]] of pages. These categories do little to aid the overall structure, causing more disruption and ambiguity than order. These may be [[WP:CFD|CFD]]'d, or even [[WP:C1|CSD]]'d, after some grace period for initial population; for example, if only several years have been created out of potentially several hundred, or if many years have been created but all contain a trivial number of pages.
* Chances are, there is already an appropriate category structure in place, which should be considered before creating new trees/branches.
* To create a new tree, copy an existing, similar tree in [[Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/config]], and paste it in an appropriate spot in that table, following the same general table format, and updating any group-specific values and comments.
* If/when a new category tree is created, make sure that any red-linked parents categories are also created. You can find categories with red-linked parents [[:Category:Described in year unknown category|here]].
== Úsáid ==
<syntaxhighlight inline lang="wikitext">{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}</syntaxhighlight>
No parameters are needed. Instead, the name of the calling category is used to determine its place in the tree.
If the calling category name is not recognized, then the [[Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/config#L-12|default category tree]] is applied, which is configured for groups under animals, since animals have more sub-groups than non-animals.
== Suíomhnaisc ==
* {{tl|Commons}} links are automatically produced if either the {{wdpl|373}} property and/or an "Other sites" sitelink to commons exist at Wikidata. See {{Q|Q9757156}} for both uses. Duplicate values are ignored.
* {{tl|Wikispecies}} links are automatically produced if the appropriate sitelink exists at Wikidata. See {{Q|Q28467553}} for an example.
== Tástáil ==
<syntaxhighlight inline lang="wikitext">{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain|Spiders described in 1901}}</syntaxhighlight>
When placing this template in non-category space, i.e. for testing purposes, a category parameter is required.
== Catagóirí rianaithe ==
* {{Category link with count|Described in year error}}
* {{Category link with count|Described in year unknown category}}
* {{Category link with count|Described in year with manual category}}
<includeonly>{{sandbox other||
<!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata -->
[[Category:Chronology category header templates]]
[[Category:Science and nature category header templates]]
}}</includeonly>
qjng19nkqtyban1o6qy8q45qveli2g3
1328960
1328948
2026-09-30T10:07:13Z
An Sionnach Rua
29036
1328960
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) -->
{{High-use|5169}}
{{Lua
|Module:Category described in year
|Module:Category described in year/config
}}
{{Lua sidebar}}
== Faoi ==
This template is used to automatically create a standard category structure throughout [[:Category:Taxa by year of formal description]].
Related discussions include, but are not limited to (oldest to newest):
==== WikiProjects ====
* [[WT:LEPIDOPTERA#Post-Caftaric category straightening-out/clean-up.]]
* [[WT:TREE OF LIFE#Request for comment: categorizing by year of formal description]]
* [[WT:TREE OF LIFE#Any desire to eliminate 'X described in the YYth century' type container categories?]]
* [[WT:INSECTS#'Insects described in' category tree mostly ok?]]
* [[WT:PALAEONTOLOGY#'Taxa described in' categories]]
* [[WT:MARINELIFE#Bivalves/Cephalopods/Chitons described in YYYY categories]]
* [[WT:PALAEONTOLOGY#Fossil parataxa described in YEAR]]
* [[WT:TREE OF LIFE#Category:Sponges vs. Category:Poriferans]]
==== Decadal CfDs ====
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 August 26#Category:Plants described in the 1750s|2018 August 26#Category:Plants described in the 1750s]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 September 22#Category:Spiders described in the 1750s|2018 September 22#Category:Spiders described in the 1750s]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 October 3#Category:Animals described in the 1750s|2018 October 3#Category:Animals described in the 1750s]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 October 8#Category:Bacteria described in the 1780s|2018 October 8#Category:Bacteria described in the 1780s]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 October 13#Category:Fungi described in the 1750s|2018 October 13#Category:Fungi described in the 1750s]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 October 18#Category:Archaea described in the 1920s|2018 October 18#Category:Archaea described in the 1920s]]
==== Non-decadal CfDs ====
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2014 November 26#Category:Invertebrates described in 1896|2014 November 26#Category:Invertebrates described in 1896]] (and arthropods)
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 October 5#Category:Vertebrates described in 1771|2018 October 5#Category:Vertebrates described in 1771]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 October 12#Category:Lepidoptera described in 1758|2018 October 12#Category:Lepidoptera described in 1758]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 November 4#Category:Mites described in 1959|2018 November 4#Category:Mites described in 1959]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 November 4#Category:<Animal>s described in <year> with very confined scope and small size|2018 November 4#Category:<Animal>s described in <year> with very confined scope and small size]]
** Anemones, ants, aphids, bees, caddisflies, centipedes, cicadas, damselflies, dragonflies, fleas, flies, lacewings, mantises, scale insects, sea cucumbers, stink bugs, termites, ticks, urchins, & wasps.
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2024 August 9#Category:Ants described in 1758|2024 August 9#Category:Ants described in 1758]]
* [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2025 July 30#Category:<Animal>s described in <year> with very confined scope|2025 July 30#Category:<Animal>s described in <year> with very confined scope]]
** Bees, bugs, cockroaches, damselflies, flies, grasshoppers, sawflies, & wasps.
If you wish to make significant changes, please discuss at [[Wikipedia talk:WikiProject Tree of Life]] first.
== Ag cruthú crainn catagóire nua ==
* Avoid creating [[WP:OVERCAT|overly-specific categories]], especially those where all years contain a [[WP:SMALLCAT|trivial number]] of pages. These categories do little to aid the overall structure, causing more disruption and ambiguity than order. These may be [[WP:CFD|CFD]]'d, or even [[WP:C1|CSD]]'d, after some grace period for initial population; for example, if only several years have been created out of potentially several hundred, or if many years have been created but all contain a trivial number of pages.
* Chances are, there is already an appropriate category structure in place, which should be considered before creating new trees/branches.
* To create a new tree, copy an existing, similar tree in [[Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/config]], and paste it in an appropriate spot in that table, following the same general table format, and updating any group-specific values and comments.
* If/when a new category tree is created, make sure that any red-linked parents categories are also created. You can find categories with red-linked parents [[:Category:Described in year unknown category|here]].
== Úsáid ==
<syntaxhighlight inline lang="wikitext">{{Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain}}</syntaxhighlight>
No parameters are needed. Instead, the name of the calling category is used to determine its place in the tree.
If the calling category name is not recognized, then the [[Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/config#L-12|default category tree]] is applied, which is configured for groups under animals, since animals have more sub-groups than non-animals.
== Suíomhnaisc ==
* {{tl|Commons}} links are automatically produced if either the {{wdpl|373}} property and/or an "Other sites" sitelink to commons exist at Wikidata. See {{Q|Q9757156}} for both uses. Duplicate values are ignored.
* {{tl|Wikispecies}} links are automatically produced if the appropriate sitelink exists at Wikidata. See {{Q|Q28467553}} for an example.
== Tástáil ==
<syntaxhighlight inline lang="wikitext">{{Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain|Spiders described in 1901}}</syntaxhighlight>
When placing this template in non-category space, i.e. for testing purposes, a category parameter is required.
== Catagóirí rianaithe ==
* {{Category link with count|Described in year error}}
* {{Category link with count|Described in year unknown category}}
* {{Category link with count|Described in year with manual category}}
<includeonly>{{sandbox other||
<!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata -->
[[Category:Chronology category header templates]]
[[Category:Science and nature category header templates]]
}}</includeonly>
mdreczy0eyd686j18nn1hux2z7l5w00
1328963
1328960
2026-09-30T10:40:14Z
An Sionnach Rua
29036
Roinnt codanna aistrithe go Gaeilge fá dheireadh
1328963
wikitext
text/x-wiki
{{Documentation subpage}}
<!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) -->
{{High-use|5169}}
{{Lua
|Module:Category described in year
|Module:Category described in year/config
}}
{{Lua sidebar}}
== Faoi ==
Úsáidtear an teimpléad seo chun struchtúr caighdeánach catagóire a chruthú go huathoibríoch tríd [[:Category:Taxa by year of formal description]].
Cuid de na pléanna gaolmhara is ea iad seo, ach ní liosta cuimsitheach é (is sine go dtí is óige):
==== WikiProjects ====
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%20talk:LEPIDOPTERA WT:LEPIDOPTERA#Post-Caftaric category straightening-out/clean-up.]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%20talk:TREE%20OF%20LIFE WT:TREE OF LIFE#Request for comment: categorizing by year of formal description]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%20talk:TREE%20OF%20LIFE WT:TREE OF LIFE#Any desire to eliminate 'X described in the YYth century' type container categories?]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%20talk:INSECTS WT:INSECTS#'Insects described in' category tree mostly ok?]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%20talk:PALAEONTOLOGY WT:PALAEONTOLOGY#'Taxa described in' categories]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:MARINELIFE#Bivalves/Cephalopods/Chitons_described_in_YYYY_categories WT:MARINELIFE#Bivalves/Cephalopods/Chitons described in YYYY categories]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:PALAEONTOLOGY#Fossil_parataxa_described_in_YEAR WT:PALAEONTOLOGY#Fossil parataxa described in YEAR]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:TREE_OF_LIFE#Category:Sponges_vs._Category:Poriferans WT:TREE OF LIFE#Category:Sponges vs. Category:Poriferans]
==== Catagóirí le haghaidh Pléite: Deichiúil ====
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Categories%20for%20discussion/Log/2018%20August%2026 2018 August 26#Category:Plants described in the 1750s]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Categories_for_discussion/Log/2018_September_22#Category:Spiders_described_in_the_1750s 2018 September 22#Category:Spiders described in the 1750s]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Categories%20for%20discussion/Log/2018%20October%203 2018 October 3#Category:Animals described in the 1750s]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Categories%20for%20discussion/Log/2018%20October%208 2018 October 8#Category:Bacteria described in the 1780s]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Categories%20for%20discussion/Log/2018%20October%2013 2018 October 13#Category:Fungi described in the 1750s]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Categories%20for%20discussion/Log/2018%20October%2018 2018 October 18#Category:Archaea described in the 1920s]
==== Catagóirí le haghaidh Pléite: Neamh-dheichiúil ====
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Categories%20for%20discussion/Log/2014%20November%2026 2014 November 26#Category:Invertebrates described in 1896] (agus artrapóid fosta)
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Categories%20for%20discussion/Log/2018%20October%205 2018 October 5#Category:Vertebrates described in 1771]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Categories%20for%20discussion/Log/2018%20October%2012 2018 October 12#Category:Lepidoptera described in 1758]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Categories%20for%20discussion/Log/2018%20November%204 2018 November 4#Category:Mites described in 1959]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Categories%20for%20discussion/Log/2018%20November%204 2018 November 4#Category:<Animal>s described in <year> with very confined scope and small size]
** anamóiní, seangáin, aifidí, beacha, cuileanna cadáin, céadchosaigh, ciocáidí, béchuileanna, snáthaidí móra, míolta, cuileanna, lasóga, maintisí, feithidí gainneacha, súmairí cladaigh, frídí bréana, teirmítí, sceartáin, cuáin mhara, ⁊ foichí.
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Categories%20for%20discussion/Log/2024%20August%209 2024 August 9#Category:Ants described in 1758]
* [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Categories%20for%20discussion/Log/2025%20July%2030 2025 July 30#Category:<Animal>s described in <year> with very confined scope]
** beacha, feithidí, ciaróga dubha, béchuileanna, cuileanna, dreoilíní teaspaigh, sábhchuileanna, ⁊ foichí.
Más maith leat athruithe suntasacha a dhéanamh, pléigh é sin ar [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia%20talk:WikiProject%20Tree%20of%20Life Wikipedia talk:WikiProject Tree of Life] ar dtús, le do thoil.
== Ag cruthú crainn catagóire nua ==
* Avoid creating [[WP:OVERCAT|overly-specific categories]], especially those where all years contain a [[WP:SMALLCAT|trivial number]] of pages. These categories do little to aid the overall structure, causing more disruption and ambiguity than order. These may be [[WP:CFD|CFD]]'d, or even [[WP:C1|CSD]]'d, after some grace period for initial population; for example, if only several years have been created out of potentially several hundred, or if many years have been created but all contain a trivial number of pages.
* Chances are, there is already an appropriate category structure in place, which should be considered before creating new trees/branches.
* To create a new tree, copy an existing, similar tree in [[Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/config]], and paste it in an appropriate spot in that table, following the same general table format, and updating any group-specific values and comments.
* If/when a new category tree is created, make sure that any red-linked parents categories are also created. You can find categories with red-linked parents [[:Category:Described in year unknown category|here]].
== Úsáid ==
<syntaxhighlight inline lang="wikitext">{{Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain}}</syntaxhighlight>
Níl aon pharaiméadair de dhíth. Ina dteannta sin, úsáidtear ainm na catagóire glaoite chun a háit sa chrainn a dheimnhniú.
Mura n-aithnítear an chatagóir ghlaoite, cuirtear an [[Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/config#L-12|chrainn chatagóire réamhshocraithe]] i bhfeidhm, réamhshocrú a shocraítear le haghaidh grúpaí faoi ainmhithe, mar tá i bhfad níos mó fo-ghrúpaí ag ainmhithe ná mar atá acu siúd nach ainmhithe iad.
== Suíomhnaisc ==
* {{tl|Commons}} links are automatically produced if either the {{wdpl|373}} property and/or an "Other sites" sitelink to commons exist at Wikidata. See {{Q|Q9757156}} for both uses. Duplicate values are ignored.
* {{tl|Wikispecies}} links are automatically produced if the appropriate sitelink exists at Wikidata. See {{Q|Q28467553}} for an example.
== Tástáil ==
<syntaxhighlight inline lang="wikitext">{{Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain|Damháin alla a ndearnadh cur síos orthu in 1901}}</syntaxhighlight>
Nuair atá an teimpléad seo á chur in áit nach áit chatagóire í, .i. le haghaidh cuspóire tástála, tá paraiméadar catagóire de dhíth.
== Catagóirí rianaithe ==
* {{Category link with count|Described in year error}}
* {{Category link with count|Described in year unknown category}}
* {{Category link with count|Described in year with manual category}}
<includeonly>{{sandbox other||
<!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata -->
[[Category:Chronology category header templates]]
[[Category:Science and nature category header templates]]
}}</includeonly>
k5mfrqe7e5gika3cjq96lm5f05anw9l
Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/config
828
127327
1328954
1323303
2026-09-30T10:00:40Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/config]] go [[Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/config]]
1323303
Scribunto
text/plain
--[[==========================================================================]]
--[[ Case sensitive config/map table ]]
--[[==========================================================================]]
local p = {
--[[============================================================================
Any catagóir Group (e.g. Amphibians/Birds/etc.) or Subgroup NOT explicitly
outlined here in conf{} will follow the 'Default' tree for that Group when
the template is used on that category.
The default-style catagóir tree is:
year -> century -> formal
year -> Animals:year -> Animals:century
Decadal categories are deprecated (see documentation).
To create a new tree, only if necessarily different from the default, copy
an existing tree and paste it in an appropriate spot in the table, following
the same general table format, and updating any Group-specific values and
comments.
%year% and %century% are variables available for use in the description text,
and are evaluated based on the current category.
============================================================================]]--
['Default'] = { --"Group" (Ainmhithe amháin; used for: Amphibians/Éin/Corals/Crustaceans/Éisc/Mamaigh/Molluscs/Reptiles/Sponges)
['minyear'] = 1758, --integer; lowest possible year displayed in nav bars; defaults to 1758 per ICZN Art. 5
['year'] = { --[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 20ú hAois|1901]] --century or formal
['parent2'] = 'Animals', --[[Catagóir:Ainmhithe a ndearnadh cur síos orthu in 1901]]
['description'] = 'This category should only contain articles on [[species]] and notable [[subspecies]].', --adapted from [[Catagóir:Speicis a ndearnadh cur síos orthu sa 18ú hAois]] & [[Catagóir:Speicis a ndearnadh cur síos orthu sa 21ú hAois]]
},
['century'] = { --[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 20ú hAois]]
['parent1'] = 'formal', --[[Catagóir:Éin de réir bhliain a chur síos fhoirmiúil|20th]]
['parent2'] = 'Animals', --[[Catagóir:Ainmhithe a ndearnadh cur síos orthu sa 20ú hAois]]
['description'] = '', --Century description tbd; container category, etc...
},
['formal'] = { --[[Catagóir:Éin de réir bhliain a chur síos fhoirmiúil]]
['parent1'] = 'Group', --[[Catagóir:Éin| Year]]
['parent2'] = 'Animals', --[[Catagóir:Ainmhithe de réir bhliain a chur síos fhoirmiúil| ]]
['description'] = '', --Formal description tbd; container category, etc...
},
},
['Animals'] = { --"Group"
['minyear'] = 1757, --integer; lowest possible year displayed in nav bars; defaults to 1758 per ICZN Art. 5
['year'] = { --[[Category:Animals described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Animals described in the 20th century|1901]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species described in 1901]]
['description'] = '', --Year description tbd; *not* a container cat
},
['century'] = { --[[Category:Animals described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Animals by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species described in the 20th century]]
['description'] = '', --Century description tbd; container category, etc...
},
['formal'] = { --[[Category:Animals by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Animals| Year]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species by year of formal description]]
['description'] = "Year that the taxon was first [[Species description|scientifically described]]. "..
"Most often the same year as in the [[Author citation (zoology)|author citation]], "..
"but this is not always the case (see ''[[nomen novum]]'', ''[[nomen conservandum]]'', ''[[nomen oblitum]]'').",
},
},
['Spiders'] = { --"Group"; ICZN allows names in Clerck's Aranei Svecici of 1757, earliest date used in World Spider Catalog
['minyear'] = 1757, --integer; lowest possible year displayed in nav bars; defaults to 1758 per ICZN Art. 5
['year'] = { --[[Category:Spiders described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Spiders described in the 20th century|1901]]
['parent2'] = 'Animals', --[[Category:Animals described in 1901]]
['description'] = 'Year that the species was first [[Species description|scientifically described]].', --Year description
},
['century'] = { --[[Category:Spiders described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Spiders by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Animals', --[[Category:Animals described in the 20th century]]
['description'] = '', --Century description tbd; container category, etc...
},
['formal'] = { --[[Category:Spiders by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Spiders| Year]]
['parent2'] = 'Animals', --[[Category:Animals by year of formal description| ]]
['description'] = 'This category serves only to [[WP:DIFFUSE|diffuse]] the lower level "Spiders described in YEAR" categories, thus reducing their size.',
},
},
--[[============================ Insects tree ============================]]
['Insects'] = { --"Group"
['minyear'] = 1757, --integer; lowest possible year displayed in nav bars; defaults to 1758 per ICZN Art. 5
['year'] = { --[[Category:Insects described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Insects described in the 20th century|1901]]
['parent2'] = 'Animals', --[[Category:Animals described in 1901]]
['description'] = '', --Year description tbd; Default-group's description doesn't apply
},
['century'] = { --[[Category:Insects described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Insects by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Animals', --[[Category:Animals described in the 20th century]]
['description'] = '', --Century description tbd; container category, etc...
},
['formal'] = { --[[Category:Insects by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Insects| Year]]
['parent2'] = 'Animals', --[[Category:Animals by year of formal description| ]]
['description'] = '', --Formal description tbd; container category, etc...
},
},
['Beetles'] = { --"Subgroup" to Insects
['minyear'] = 1757, --integer; lowest possible year displayed in nav bars; defaults to 1758 per ICZN Art. 5
['year'] = { --[[Category:Beetles described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Beetles described in the 20th century|1901]]
['parent2'] = 'Insects', --[[Category:Insects described in 1901]]
['description'] = '', --Year description tbd; 'This category should only contain species articles', etc...
},
['century'] = { --[[Category:Beetles described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Beetles by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Insects', --[[Category:Insects described in the 20th century]]
['sortkey2'] = '*', --[[Category:Insects described in the 20th century|*]]
['description'] = '', --Century description tbd; container category, etc...
},
['formal'] = { --[[Category:Beetles by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Beetles]]
['sortkey1'] = '*', --[[Category:Beetles|*]]
['parent2'] = 'Insects', --[[Category:Insects by year of formal description| ]]
['description'] = '', --Formal description tbd; container category, etc...
},
},
['Butterflies'] = { --"Subgroup" to Insects
['minyear'] = 1757, --integer; lowest possible year displayed in nav bars; defaults to 1758 per ICZN Art. 5
['year'] = { --[[Category:Butterflies described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Butterflies described in the 20th century|1901]]
['parent2'] = 'Insects', --[[Category:Insects described in 1901]]
['description'] = '', --Year description tbd; 'This category should only contain species articles', etc...
},
['century'] = { --[[Category:Butterflies described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Butterflies by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Insects', --[[Category:Insects described in the 20th century]]
['sortkey2'] = '*', --[[Category:Insects described in the 20th century|*]]
['description'] = '', --Century description tbd; container category, etc...
},
['formal'] = { --[[Category:Butterflies by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Butterflies| Year]]
['parent2'] = 'Insects', --[[Category:Insects by year of formal description| ]]
['description'] = '', --Formal description tbd; container category, etc...
},
},
['Moths'] = { --"Subgroup" to Insects
['year'] = { --[[Category:Moths described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Moths described in the 20th century|1901]]
['parent2'] = 'Insects', --[[Category:Insects described in 1901]]
['description'] = '', --Year description tbd; 'This category should only contain species articles', etc...
},
['century'] = { --[[Category:Moths described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Moths by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Insects', --[[Category:Insects described in the 20th century]]
['sortkey2'] = '*', --[[Category:Insects described in the 20th century|*]]
['description'] = '', --Century description tbd; container category, etc...
},
['formal'] = { --[[Category:Moths by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Moths| Year]]
['parent2'] = 'Insects', --[[Category:Insects by year of formal description| ]]
['description'] = '', --Formal description tbd; container category, etc...
},
},
--[[=========================== Molluscs tree ============================]]
['Bivalves'] = { --"Subgroup" to Molluscs
['year'] = { --[[Category:Bivalves described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Bivalves described in the 20th century|1901]]
['parent2'] = 'Molluscs', --[[Category:Molluscs described in 1901]]
['description'] = '', --Year description tbd; 'This category should only contain species articles', etc...
},
['century'] = { --[[Category:Bivalves described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Bivalves by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Molluscs', --[[Category:Molluscs described in the 20th century]]
['sortkey2'] = '*', --[[Category:Molluscs described in the 20th century|*]]
['description'] = '', --Century description tbd; container category, etc...
},
['formal'] = { --[[Category:Bivalves by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Bivalves| Year]]
['parent2'] = 'Molluscs', --[[Category:Molluscs by year of formal description| ]]
['description'] = '', --Formal description tbd; container category, etc...
},
},
['Cephalopods'] = { --"Subgroup" to Molluscs
['year'] = { --[[Category:Cephalopods described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Cephalopods described in the 20th century|1901]]
['parent2'] = 'Molluscs', --[[Category:Molluscs described in 1901]]
['description'] = '', --Year description tbd; 'This category should only contain species articles', etc...
},
['century'] = { --[[Category:Cephalopods described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Cephalopods by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Molluscs', --[[Category:Molluscs described in the 20th century]]
['sortkey2'] = '*', --[[Category:Molluscs described in the 20th century|*]]
['description'] = '', --Century description tbd; container category, etc...
},
['formal'] = { --[[Category:Cephalopods by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Cephalopods| Year]]
['parent2'] = 'Molluscs', --[[Category:Molluscs by year of formal description| ]]
['description'] = '', --Formal description tbd; container category, etc...
},
},
['Chitons'] = { --"Subgroup" to Molluscs
['year'] = { --[[Category:Chitons described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Chitons described in the 20th century|1901]]
['parent2'] = 'Molluscs', --[[Category:Molluscs described in 1901]]
['description'] = '', --Year description tbd; 'This category should only contain species articles', etc...
},
['century'] = { --[[Category:Chitons described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Chitons by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Molluscs', --[[Category:Molluscs described in the 20th century]]
['sortkey2'] = '*', --[[Category:Molluscs described in the 20th century|*]]
['description'] = '', --Century description tbd; container category, etc...
},
['formal'] = { --[[Category:Chitons by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Chitons| Year]]
['parent2'] = 'Molluscs', --[[Category:Molluscs by year of formal description| ]]
['description'] = '', --Formal description tbd; container category, etc...
},
},
['Gastropods'] = { --"Subgroup" to Molluscs
['year'] = { --[[Category:Gastropods described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Gastropods described in the 20th century|1901]]
['parent2'] = 'Molluscs', --[[Category:Molluscs described in 1901]]
['description'] = '', --Year description tbd; 'This category should only contain species articles', etc...
},
['century'] = { --[[Category:Gastropods described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Gastropods by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Molluscs', --[[Category:Molluscs described in the 20th century]]
['sortkey2'] = '*', --[[Category:Molluscs described in the 20th century|*]]
['description'] = '', --Century description tbd; container category, etc...
},
['formal'] = { --[[Category:Gastropods by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Gastropods| Year]]
['parent2'] = 'Molluscs', --[[Category:Molluscs by year of formal description| ]]
['description'] = '', --Formal description tbd; container category, etc...
},
},
--[[============================= Non-animals ============================]]
['Archaea'] = { --"Group"
['year'] = { --[[Category:Archaea described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Archaea described in the 20th century|1901]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species described in 1901]]
['description'] = '', --Year description tbd; 'This category should only contain species articles', etc...
},
['century'] = { --[[Category:Archaea described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Archaea by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species described in the 20th century]]
['description'] = '', --Century description tbd; container category, etc...
},
['formal'] = { --[[Category:Archaea by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Archaea| Year]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species by year of formal description]]
['description'] = '', --Formal description tbd; container category, etc...
},
},
['Bacteria'] = { --"Group"
['minyear'] = 1753, --integer; lowest possible year displayed in nav bars; defaults to 1758 per ICZN Art. 5
['year'] = { --[[Category:Bacteria described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Bacteria described in the 20th century|1901]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species described in 1901]]
['description'] = '', --Year description tbd; 'This category should only contain species articles', etc...
},
['century'] = { --[[Category:Bacteria described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Bacteria by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species described in the 20th century]]
['description'] = '', --Century description tbd; container category, etc...
},
['formal'] = { --[[Category:Bacteria by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Bacteria| Year]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species by year of formal description]]
['description'] = '', --Formal description tbd; container category, etc...
},
},
['Fungi'] = { --"Group"
['minyear'] = 1753, --integer; lowest possible year displayed in nav bars; defaults to 1758 per ICZN Art. 5
['year'] = { --[[Category:Fungi described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Fungi described in the 20th century|1901]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species described in 1901]]
['description'] = '', --Year description tbd; 'This category should only contain species articles', etc...
},
['century'] = { --[[Category:Fungi described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Fungi by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species described in the 20th century]]
['description'] = '', --Century description tbd; container category, etc...
},
['formal'] = { --[[Category:Fungi by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Fungi| Year]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species by year of formal description]]
['description'] = '', --Formal description tbd; container category, etc...
},
},
['Lichens'] = { --"Subgroup" to Fungi
['minyear'] = 1753, --integer; lowest possible year displayed in nav bars; defaults to 1758 per ICZN Art. 5
['year'] = { --[[Category:Lichens described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Lichens described in the 20th century|1901]]
['parent2'] = 'Fungi', --[[Category:Fungi described in 1901]]
['description'] = '', --Year description tbd; 'This category should only contain species articles', etc...
},
['century'] = { --[[Category:Lichens described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Lichens by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Fungi', --[[Category:Fungi described in the 20th century]]
['description'] = '', --Century description tbd; container category, etc...
},
['formal'] = { --[[Category:Lichens by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Lichens| Year]]
['parent2'] = 'Fungi', --[[Category:Fungi by year of formal description]]
['description'] = '', --Formal description tbd; container category, etc...
},
},
['Plants'] = { --"Group"
['minyear'] = 1753, --integer; lowest possible year displayed in nav bars; defaults to 1758 per ICZN Art. 5
['year'] = { --[[Category:Plants described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Plants described in the 20th century|1901]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species described in 1901]]
['description'] = "This category includes plant species that were ''first formally and validly described'' in %year% according to the rules of the [[International Code of Botanical Nomenclature]]. Use [[WP:RS|reliable sources]] like the [[International Plant Names Index]] to figure out the proper category. For examples see the [[Wikipedia:WikiProject Plants/Description in year categories|WikiProject Plants essay]] on this topic.", --taken from [[Category:Plants described in 1928]]
},
['century'] = { --[[Category:Plants described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Plants by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species described in the 20th century]]
['description'] = 'For advice on using the subcategories of this category, see [[Wikipedia:WikiProject Plants/Description in year categories]].', --taken from [[Category:Plants described in the 21st century]]
},
['formal'] = { --[[Category:Plants by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Plants| Year]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species by year of formal description]]
['description'] = 'For advice on using the subcategories of this category, see [[Wikipedia:WikiProject Plants/Description in year categories]].',
},
},
['Protists'] = { --"Group"
['minyear'] = 1753, --integer; lowest possible year displayed in nav bars; defaults to 1758 per ICZN Art. 5
['year'] = { --[[Category:Protists described in 1753]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Protists described in the 18th century|1753]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species described in 1753]]
['description'] = 'This category should only contain articles on [[species]] and notable [[subspecies]].', --Default
},
['century'] = { --[[Category:Protists described in the 18th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Protists by year of formal description|18th]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species described in the 18th century]]
['description'] = '', --Century description tbd.
},
['formal'] = { --[[Category:Protists by year of formal description]]
['parent1'] = 'Protista',
['parent2'] = 'Eukaryotes by year of formal description',
['parent3'] = 'Microorganisms by year of formal description',
['sortkey1'] = ' ',
['sortkey2'] = ' ',
['sortkey3'] = ' ',
['description'] = '', --Formal description tbd.
},
},
['Viruses'] = { --"Group"
['year'] = { --[[Category:Viruses described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Viruses described in the 20th century|1901]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species described in 1901]]
['description'] = '', --Year description tbd; 'This category should only contain species articles', etc...
},
['century'] = { --[[Category:Viruses described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Viruses by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species described in the 20th century]]
['description'] = '', --Century description tbd; container category, etc...
},
['formal'] = { --[[Category:Viruses by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Viruses| Year]]
['parent2'] = 'Species', --[[Category:Species by year of formal description]]
['description'] = '', --Formal description tbd; container category, etc...
},
},
--[[==================== "Species described in"-level ====================]]
['Species'] = {
['minyear'] = 1753, --integer; lowest possible year displayed in nav bars; defaults to 1758 per ICZN Art. 5
['year'] = { --[[Category:Species described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Species described in the 20th century]]
['sortkey1'] = ' ', --[[Category:Species described in the 20th century| ]]
['parent2'] = 'Taxa', --[[Category:Taxa described in 1901]]
['parent3'] = 'environment', --[[Category:1901 in the environment]]
['description'] = '', --Year description tbd
},
['century'] = { --[[Category:Species described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Species by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Taxa', --[[Category:Taxa described in the 20th century]]
['parent3'] = 'environment', --[[Category:20th century in the environment]]
['description'] = "This category should only contain '''[[species]]''' and notable [[subspecies]] of [[Biota (taxonomy)|biota]] described in the '''[[%century% century]]'''.", --adapted from all 4 Species-century cats (18th-21st)
},
['formal'] = { --[[Category:Species by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Species]]
['sortkey1'] = 'Year', --[[Category:Species|Year]]
['parent2'] = 'Taxa', --[[Category:Taxa by year of formal description]]
['description'] = "See [[species description]].", --could be improved...
},
},
--[[===================== "Taxa described in"-level ======================]]
['Taxa'] = {
['minyear'] = 1753, --integer; lowest possible year displayed in nav bars; defaults to 1758 per ICZN Art. 5
['year'] = { --[[Category:Taxa described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Taxa described in the 20th century|1901]]
['parent2'] = 'biology', --[[Category:1901 in biology]]
['description'] = '', --Year description tbd
},
['century'] = { --[[Category:Taxa described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Taxa by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'biology', --[[Category:20th century in biology]]
['description'] = '', --Century description tbd
},
},
--[[==================== "Fossil taxa described in"-level ====================]]
['Fossil taxa'] = {
['minyear'] = 1753, --integer; lowest possible year displayed in nav bars; defaults to 1758 per ICZN Art. 5
['year'] = { --[[Category:Fossil taxa described in 1901]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Fossil taxa described in the 20th century]]
['parent2'] = 'Taxa', --[[Category:Taxa described in 1901]]
['parent3'] = 'paleontology', --[[Category:1901 in paleontology]]
['description'] = 'This category should only contain articles on fossil [[genus|genera]] or lower.',
},
['century'] = { --[[Category:Fossil taxa described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Fossil taxa by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Taxa', --[[Category:Taxa described in the 20th century]]
['parent3'] = 'paleontology', --[[Category:20th century in paleontology]]
['description'] = '', --Century description tbd
},
['formal'] = { --[[Category:Fossil taxa by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Fossil taxa]]
['sortkey1'] = 'Year, by', --[[Category:Fossil taxa|Year, by]]
['parent2'] = 'Taxa', --[[Category:Taxa by year of formal description]]
['parent3'] = 'paleontology', --[[Category:Paleontology by year| ]]
['parent4'] = 'Prehistoric life', --[[Category:Prehistoric life]]
['description'] = '', --Formal description tbd; container category, etc...
},
},
['Fossil parataxa'] = {
['year'] = { --[[Category:Fossil parataxa described in 1975]]
['parent1'] = 'century', --[[Category:Fossil parataxa described in the 20th century]]
['parent2'] = 'Fossil taxa', --[[Category:Fossil taxa described in 1975]]
['description'] = 'This category should only contain articles on [[genus|genera]] or lower.',
},
['century'] = { --[[Category:Fossil parataxa described in the 20th century]]
['parent1'] = 'formal', --[[Category:Fossil parataxa by year of formal description|20th]]
['parent2'] = 'Fossil taxa', --[[Category:Fossil taxa described in the 20th century]]
['sortkey2'] = '*', --[[Category:Fossil taxa described in the 20th century|*]]
['description'] = '', --Century description tbd
},
['formal'] = { --[[Category:Fossil parataxa by year of formal description]]
['parent1'] = 'Group', --[[Category:Fossil parataxa]]
['parent2'] = 'Fossil taxa', --[[Category:Fossil taxa by year of formal description]]
['description'] = '', --Formal description tbd; container category, etc...
},
},
}
return p
54075kbmrghe9wdy768fn3374cx4xpl
Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain
828
127328
1328950
1322821
2026-09-30T10:00:11Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain]] go [[Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain]]
1322821
Scribunto
text/plain
require('strict')
--[[==========================================================================]]
--[[ Local functions ]]
--[[==========================================================================]]
local function addOrd( i ) --12 -> 12th, etc.
if tonumber(i) then
local s = tostring(i)
local tens = string.match(s, '1%d$')
local ones = string.match(s, '%d$')
if tens then return s..'th'
elseif ones == '1' then return s..'st'
elseif ones == '2' then return s..'nd'
elseif ones == '3' then return s..'rd'
elseif ones ~= nil then return s..'th'
end
end
return ''
end
local function isNilOrEmpty( thing )
return (thing == nil or thing == '')
end
local p = {}
--[[==========================================================================]]
--[[ External function ]]
--[[==========================================================================]]
function p.autodetect( frame )
local conf = require( 'Module:Category described in year/config' ) --configuration module
local commonsLink = require('Module:Commons link')
local currentTitle = mw.title.getCurrentTitle()
local parentArg = frame:getParent().args[1] --accept 1 unnamed category parameter if not in category namespace; required for testing/doc/etc. purposes
local header = ' ' --header template(s), nav bar, and category description text; whitespace-initialized for convenience
local nav = nil
local portal = nil --for {{Portal|...}}
local commons = nil --for {{Commons|...}}
local wikispecies = nil --for {{Wikispecies|...}}
local description = nil
local toc = nil
local categories = {}
local trackingCats = {
[1] = '', --placeholder for [[Category:Described in year unknown category]]
[2] = '', --placeholder for [[Category:Described in year error]]
[3] = '', --placeholder for [[Category:Described in year with manual category]]
}
local outString = nil
local bConfError = false
--prelim namespace/title determination
local currCat = nil
local currQID = nil
if currentTitle.namespace == 14 then --category namespace
currCat = currentTitle.text --without namespace nor interwiki prefixes
currQID = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage()
else
if parentArg then
currCat = mw.ustring.gsub(parentArg, 'Category:', '')
currQID = mw.wikibase.getEntityIdForTitle('Category:'..currCat)
else --currQID & currCat both nil
if currentTitle.fullText ~= 'Template:Category described in year' then --ignore self...
trackingCats[2] = '[[Category:Described in year error|P]]' --missing a category parameter outside category namespace
end
end
end
--find commons & wikispecies link(s); produce {{Commons and category}} and/or {{Wikispecies}} template(s)
if currQID then
if commonsLink._hasGallery(currQID) or commonsLink._hasCategory(currQID) then
commons = frame:expandTemplate{ title = 'Commons and category', args = { qid=currQID }}
end
local currEntity = mw.wikibase.getEntity(currQID)
if currEntity then
--check "Other sites" sitelinks for Wikispecies
local currSiteLinks = currEntity.sitelinks
if currSiteLinks then
local currSpeciesWiki = currEntity.sitelinks.specieswiki
if currSpeciesWiki then
local currSpeciesWikiTitle = currSpeciesWiki.title
if currSpeciesWikiTitle then
wikispecies = frame:expandTemplate{ title = 'Wikispecies', args = { currSpeciesWikiTitle } }
end end end end end
--[[======================================================================]]
--[[ Main ]]
--[[======================================================================]]
if currCat then
--determine current/related/adjacent cats' properties/vars/etc.
local currGroup = mw.ustring.match(currCat, '^([%w ]+) described in') --Bacteria/Plants/etc.
if isNilOrEmpty(currGroup) then currGroup = mw.ustring.match(currCat, '^([%w ]+) by century of formal description') end
if conf[currGroup] == nil then conf[currGroup] = conf['Default'] end --default to Default
local currYDCF = nil --possible future values: year/decade/century/formal
local currYear = mw.ustring.match(currCat, 'described in (%d%d%d%d)$')
local currDeca = mw.ustring.match(currCat, 'described in the (%d%d%d%d)s$') --deprecated
local currCent = mw.ustring.match(currCat, 'described in the (%d+)[snrt][tdh] century$')
local currFrml = mw.ustring.match(currCat, 'by century of (formal) description$')
local parentCent = nil --used with currYear
local minYear = tonumber(conf[currGroup].minyear)
if minYear == nil or
(minYear and (minYear <= 1700 or minYear >= 2000))
then
minYear = 1758 --default to 1758 per ICZN Art. 5
end
if currYear then
currYDCF = 'year'
if mw.ustring.match(currYear, '^%d%d00') then --1900 in 19th century
parentCent = mw.ustring.match(currYear, '^%d%d')
else --1901 in 20th century
parentCent = 1 + mw.ustring.match(currYear, '^%d%d')
end
elseif currDeca then
currYDCF = 'decade'
bConfError = true
trackingCats[2] = '[[Category:Described in year error|D]]' --invalid decade-parent (deprecated)
elseif currCent then
currYDCF = 'century'
elseif currFrml then
currYDCF = 'formal'
else
bConfError = true
trackingCats[2] = '[[Category:Described in year error|N]]' --invalid category name
end
--conf error checkng (missing keys)
--Numeric sortkeys are unfortunately grouped together under "0-9".
--Check phab T203355 (Magic word to force category number headings instead of 0-9).
if bConfError == false then
if conf[currGroup] == nil then
bConfError = true
trackingCats[2] = '[[Category:Described in year error|1]]' --group (Bacteria/Plants/etc.) key missing from conf
elseif conf[currGroup][currYDCF] == nil then
bConfError = true
trackingCats[2] = '[[Category:Described in year error|2]]' --year/century/formal key missing
else
if conf[currGroup][currYDCF].description == nil then
bConfError = true
trackingCats[2] = '[[Category:Described in year error|3]]' --description key missing
end
if conf[currGroup][currYDCF].parent1 == nil then
bConfError = true
trackingCats[2] = '[[Category:Described in year error|4]]' --parent key missing
end
end
end
if bConfError == false then
--produce portal
if currGroup == 'Fossil taxa' or currGroup == 'Fossil parataxa' then
portal = frame:expandTemplate{ title = 'Portal', args = { 'Paleontology' } }
end
--produce description, evaluate %variables%
description = conf[currGroup][currYDCF].description
if mw.ustring.match(description, '%%year%%') then
if currYear then description = mw.ustring.gsub(description, '%%year%%', currYear) --"2011"
else description = mw.ustring.gsub(description, '%%year%%', 'this year') end
end
if mw.ustring.match(description, '%%century%%') then
if currCent then description = mw.ustring.gsub(description, '%%century%%', addOrd(currCent)) --"21st"
else description = mw.ustring.gsub(description, '%%century%%', 'this century') end
end
--produce cats & navs
local iparent = 1
local parenti = 'parent'..iparent
local sortkeyi = 'sortkey'..iparent
while conf[currGroup][currYDCF][parenti] do
local parent = conf[currGroup][currYDCF][parenti]
local sortkey = conf[currGroup][currYDCF][sortkeyi]
--[[========================== Year ==========================]]
if currYDCF == 'year' then
if nav == nil then
local args = { ['min'] = minYear, ['skip-gaps'] = 'yes' }
if parentArg and currentTitle.namespace ~= 14 then
args['testcase'] = parentArg
end
nav = frame:expandTemplate{ title = 'Category series navigation', args = args }
end
if parent == 'century' then
if isNilOrEmpty(sortkey) then sortkey = currYear end --default to currYear
categories[iparent] = '[[Category:'..currGroup..' described in the '..addOrd(parentCent)..' century|'..sortkey..']]'
elseif parent == 'biology' then
if isNilOrEmpty(sortkey) then sortkey = '' --default to none
else sortkey = '|'..sortkey end
if tonumber(currYear) < 1865 then
categories[iparent] = '[[Category:'..currYear..' in science'..sortkey..']]' --biology cat structure doesn't exist pre-1865, as of 10/2018
else
categories[iparent] = '[[Category:'..currYear..' in biology'..sortkey..']]' --if/when all biology cats exists, merge this elseif with 'paleontology'
end
elseif parent == 'paleontology' then
if isNilOrEmpty(sortkey) then sortkey = '' --default to none
else sortkey = '|'..sortkey end
categories[iparent] = '[[Category:'..currYear..' in '..parent..sortkey..']]'
elseif parent == 'environment' then
if isNilOrEmpty(sortkey) then sortkey = '' --default to none
else sortkey = '|'..sortkey end
categories[iparent] = '[[Category:'..currYear..' in the environment'..sortkey..']]'
elseif mw.ustring.match(parent, '^%u[%l ]+') then --e.g. Animals/Insects/Fossil taxa
if isNilOrEmpty(sortkey) then sortkey = '' --default to none
else sortkey = '|'..sortkey end
categories[iparent] = '[[Category:'..parent..' described in '..currYear..sortkey..']]'
else
trackingCats[2] = '[[Category:Described in year error|Y]]' --invalid year-parent
end
--[[======================== Century =========================]]
elseif currYDCF == 'century' then
if nav == nil then
local args = {}
if parentArg and currentTitle.namespace ~= 14 then
args['testcase'] = parentArg
end
nav = frame:expandTemplate{ title = 'Container category' } ..
frame:expandTemplate{ title = 'Category series navigation', args = args }
end
if parent == 'formal' then
if isNilOrEmpty(sortkey) then sortkey = addOrd(currCent) end --default to currCent
categories[iparent] = '[[Category:'..currGroup..' by century of formal description|'..sortkey..']]'
elseif parent == 'biology' then
if isNilOrEmpty(sortkey) then sortkey = '' --default to none
else sortkey = '|'..sortkey end
if tonumber(currCent) < 19 then
categories[iparent] = '[[Category:'..addOrd(currCent)..' century in science'..sortkey..']]' --biology cat structure doesn't exist pre-1865, as of 10/2018
else
categories[iparent] = '[[Category:'..addOrd(currCent)..' century in biology'..sortkey..']]' --if/when all biology cats exists, merge this elseif with 'paleontology'
end
elseif parent == 'paleontology' then
if isNilOrEmpty(sortkey) then sortkey = '' --default to none
else sortkey = '|'..sortkey end
categories[iparent] = '[[Category:'..addOrd(currCent)..' century in '..parent..sortkey..']]'
elseif parent == 'environment' then
if isNilOrEmpty(sortkey) then sortkey = '' --default to none
else sortkey = '|'..sortkey end
categories[iparent] = '[[Category:'..addOrd(currCent)..' century in the environment'..sortkey..']]'
elseif mw.ustring.match(parent, '^%u[%l ]+') then --e.g. Animals/Insects/Fossil taxa
if isNilOrEmpty(sortkey) then sortkey = '' --default to none
else sortkey = '|'..sortkey end
categories[iparent] = '[[Category:'..parent..' described in the '..addOrd(currCent)..' century'..sortkey..']]'
else
trackingCats[2] = '[[Category:Described in year error|C]]' --invalid century-parent
end
--[[======================== Formal ==========================]]
elseif currYDCF == 'formal' then
local formalParentsDefaultSortkey_Space = {
['Animals'] = true,
['Insects'] = true,
['Molluscs'] = true,
['Fungi'] = true,
}
local formalParentsDefaultSortkey_None = {
['Species'] = true,
['Taxa'] = true,
['Fossil taxa'] = true,
}
if nav == nil then
nav = frame:expandTemplate{ title = 'Container category' }
end
if parent == 'Group' then
if isNilOrEmpty(sortkey) then sortkey = ' Year' end --default to " Year"
categories[iparent] = '[[Category:'..currGroup..'|'..sortkey..']]'
elseif parent == 'paleontology' then
if isNilOrEmpty(sortkey) then sortkey = ' ' end --default to " "; special parent
categories[iparent] = '[[Category:Paleontology by year|'..sortkey..']]'
elseif parent then --allow freeform formal-parents, as long as they exist
if mw.title.new( parent, 'Category' ).exists then
if sortkey then
categories[iparent] = '[[Category:'..parent..'|'..sortkey..']]'
else
categories[iparent] = '[[Category:'..parent..']]'
end
else
trackingCats[2] = '[[Category:Described in year error|G]]' --invalid freeform formal-parent
end
elseif formalParentsDefaultSortkey_Space[parent] then
if isNilOrEmpty(sortkey) then sortkey = ' ' end --default to " "; normal parent
categories[iparent] = '[[Category:'..parent..' by century of formal description|'..sortkey..']]'
elseif formalParentsDefaultSortkey_None[parent] then
if isNilOrEmpty(sortkey) then sortkey = '' --default to none; normal parent
else sortkey = '|'..sortkey end
categories[iparent] = '[[Category:'..parent..' by century of formal description'..sortkey..']]'
else
trackingCats[2] = '[[Category:Described in year error|F]]' --invalid formal-parent
end
--[[========================= Error ==========================]]
else
trackingCats[2] = '[[Category:Described in year error|U]]' --unknown configuration
end
iparent = iparent + 1
parenti = 'parent'..iparent
sortkeyi = 'sortkey'..iparent
end --while conf[currGroup][currYDCF][parenti] do
end --if bConfError == false then
--check for non-existent cats
for _, category in pairs(categories) do
local cat = mw.ustring.match(category, '%[%[Category:([%w%s]+)')
if mw.title.new(cat, 14).exists == false then
trackingCats[1] = '[[Category:Described in year unknown category]]'
break
end
end
--check for manual cats
if currentTitle.namespace == 14 then --category namespace
local currContent = mw.title.makeTitle( 'Category', currCat or '' ):getContent()
local mancat = mw.ustring.match(currContent or '', '%[%[%s*Category')
if mancat then trackingCats[3] = '[[Category:Described in year with manual category]]' end
end
end --if currCat then
--build header
local br = '<br />'
local n = '\n'
if nav then header = nav end
if portal then header = header..n..portal end
if commons then header = header..n..commons end
if wikispecies then header = header..n..wikispecies end
if description and description ~= '' then
header = header..description
elseif portal or commons or wikispecies then
header = mw.ustring.gsub(header, br, '')
end
if toc then header = header..br..toc end
--rem surrounding whitespace
header = mw.text.trim(header)
header = mw.ustring.gsub(header, '^'..br, '')
header = mw.ustring.gsub(header, br..'$', '')
--append header to outString
if outString then outString = outString..header
else outString = header end
--append cats to outString
if currentTitle.namespace == 14 then --category namespace
if table.maxn(categories) > 0 then
outString = outString..table.concat(categories)
end
outString = outString..table.concat(trackingCats)
else
if table.maxn(categories) > 0 then --might be 0 if there's an error before setting cats
outString = outString..br..mw.ustring.gsub(table.concat(categories, br), '%[%[', '[[:')
end
outString = outString..br..mw.ustring.gsub(table.concat(trackingCats, br), '%[%[', '[[:')
--ws cleanup
while string.match(outString, br..br) do --rem dup brs produced by empty ('') first/consecutive tracking cat/s
outString = string.gsub(outString, br..br, br)
end
end
return outString
end
return p
ozm6cb1r6b5zafz0i8rka4wo8bsqdn2
Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/doc
828
127329
1328952
1322822
2026-09-30T10:00:30Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/doc]] go [[Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/doc]]
1322822
wikitext
text/x-wiki
{{High-use}}
{{Lua
|Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/config
|Module:Commons link
}}
{{Lua sidebar}}
Implements {{tl|Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
<includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox | |
<!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata -->
}}</includeonly>
<noinclude>
[[Catagóir:doiciméadúchán Vicipéid]]
</noinclude>
o1yiok48cnfgumkokhmw8o48ded7ekc
1328958
1328952
2026-09-30T10:02:52Z
An Sionnach Rua
29036
1328958
wikitext
text/x-wiki
{{High-use}}
{{Lua
|Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/config
|Module:Commons link
}}
{{Lua sidebar}}
Implements {{tl|Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain}}
<includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox | |
<!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata -->
}}</includeonly>
<noinclude>
[[Catagóir:doiciméadúchán Vicipéid]]
</noinclude>
q89nb430npbxnodqp7ydvnfai5d61z3
Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/config/doc
828
127330
1328956
1322824
2026-09-30T10:00:54Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/config/doc]] go [[Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/config/doc]]
1322824
wikitext
text/x-wiki
<!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) -->
{{High-use|5169}}
{{Lua sidebar|title=Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
This is the configuration file for [[Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain]].
<includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox | |
<!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata -->
}}</includeonly>
<noinclude>
[[Catagóir:Doiciméadúchán Vicipéid]]
</noinclude>
lpzjawmuv26qzze6wrwzlm93s8n0up2
1328959
1328956
2026-09-30T10:03:43Z
An Sionnach Rua
29036
1328959
wikitext
text/x-wiki
<!-- Please place categories where indicated at the bottom of this page and interwikis at Wikidata (see [[Wikipedia:Wikidata]]) -->
{{High-use|5169}}
{{Lua sidebar|title=Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain}}
This is the configuration file for [[Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain]].
<includeonly>{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|sandbox | |
<!-- Categories below this line, please; interwikis at Wikidata -->
}}</includeonly>
<noinclude>
[[Catagóir:Doiciméadúchán Vicipéid]]
</noinclude>
8orjakixol6cjlwdn8mwu2iy0yf7dzq
Úsáideoir:120Hz USB type C HDMI cable cord
2
128059
1328902
1327377
2026-09-29T12:59:58Z
An Sionnach Rua
29036
/* Teimpléad */ Gramadach na dteimpléad seo curtha in eagar
1328902
wikitext
text/x-wiki
[[:en:User:120Hz_USB_type_C_HDMI_cable_cord|Go Béarla]], [[:pl:Wikipedysta:120Hz_USB_type_C_HDMI_cable_cord|Go Polainnis]]
Seo mo leathanach úsáideora, cruthaím agus eagraím ailt a bhaineann le iarnróid Pholainne agus uaireanta tugaimse le do thoil le hailt eachtracha a bhaineann le iarnróid freisin. Uaireanta bíonn mé ag bailiú agus ag filleadh buidéil taisce (kaucja).<gallery mode="packed" heights="200">
Íomhá:Baureihe 35.1097 w Jaworzynie Śląskiej.jpg|Inneall dóiteáin Ghearmáin Thoir [[DR Aicme 23.10|DR Aicme 35.1097]] i [[Stáisiún Iarnróid Jaworzyna Śląska|Jaworzyna Śląska]]
Íomhá:Stacja kolejowa Paczków – Lokomotywy Dolata.jpg|[[Clann DR Aicme 130|BR232]]-561 agus [[PKP rang EU07|PKP Aicme EU07E]]-502 le traein i [[Stáisiún Iarnróid Paczków|Paczków]]
Íomhá:S200-301.jpg|Lóistéach Seicis [[ChME3|S200]]-301 i [[Stáisiún Iarnróid Kłodzko Główne|Kłodzko]]
</gallery>
== Ailt déanta ==
=== Éire ===
* [[IÉ 22000]]
* [[IÉ 29000]]
* [[IÉ 2600]]
* [[CIÉ 071]]
* [[IÉ 90000]]
* [[CIÉ 113]]
* [[CIÉ 001]]
* [[CIÉ 201]]
* [[IÉ 201]]
* [[CIÉ 8100]]
* [[CIÉ 301]]
* [[CIÉ 101]]
* [[CIÉ 401]]
* [[CIÉ 421]]
* [[CIÉ 181]]
=== An Rúis ===
* [[RA1 (bunaithe ar ZIL-158V)]]
* [[Aonad il RA3]]
== Teimpléad ==
* [[Teimpléad:Bosca Sonraí Lóicómótar]]
* [[Teimpléad:Bosca Sonraí Traein]]
* [[Teimpléad:Bosca Sonraí stáisiún traenach]]
* [[Teimpléad:Bosca Sonraí línte iarnróid]]
* [[Teimpléad:Éire Lóicmótair Díseil]]
* [[Teimpléad:Ilaonaid na hÉireann]]
* [[Teimpléad:Ilaonaid Díosail an Aontais Shóivéadaigh agus na Stát Iar-Shóivéideach]]
sugtgpswsgtlq2h5cfssk4xqcp7x4z1
1328938
1328902
2026-09-30T07:57:43Z
An Sionnach Rua
29036
/* Éire */ D'athraigh mé an teideal ionas go mbeadh se beagáinín níos cruinne 7 níos intuigthe
1328938
wikitext
text/x-wiki
[[:en:User:120Hz_USB_type_C_HDMI_cable_cord|Go Béarla]], [[:pl:Wikipedysta:120Hz_USB_type_C_HDMI_cable_cord|Go Polainnis]]
Seo mo leathanach úsáideora, cruthaím agus eagraím ailt a bhaineann le iarnróid Pholainne agus uaireanta tugaimse le do thoil le hailt eachtracha a bhaineann le iarnróid freisin. Uaireanta bíonn mé ag bailiú agus ag filleadh buidéil taisce (kaucja).<gallery mode="packed" heights="200">
Íomhá:Baureihe 35.1097 w Jaworzynie Śląskiej.jpg|Inneall dóiteáin Ghearmáin Thoir [[DR Aicme 23.10|DR Aicme 35.1097]] i [[Stáisiún Iarnróid Jaworzyna Śląska|Jaworzyna Śląska]]
Íomhá:Stacja kolejowa Paczków – Lokomotywy Dolata.jpg|[[Clann DR Aicme 130|BR232]]-561 agus [[PKP rang EU07|PKP Aicme EU07E]]-502 le traein i [[Stáisiún Iarnróid Paczków|Paczków]]
Íomhá:S200-301.jpg|Lóistéach Seicis [[ChME3|S200]]-301 i [[Stáisiún Iarnróid Kłodzko Główne|Kłodzko]]
</gallery>
== Ailt déanta ==
=== Éire ===
* [[Aicme 22000 IÉ]]
* [[IÉ 29000]]
* [[IÉ 2600]]
* [[CIÉ 071]]
* [[IÉ 90000]]
* [[CIÉ 113]]
* [[CIÉ 001]]
* [[CIÉ 201]]
* [[IÉ 201]]
* [[CIÉ 8100]]
* [[CIÉ 301]]
* [[CIÉ 101]]
* [[CIÉ 401]]
* [[CIÉ 421]]
* [[CIÉ 181]]
=== An Rúis ===
* [[RA1 (bunaithe ar ZIL-158V)]]
* [[Aonad il RA3]]
== Teimpléad ==
* [[Teimpléad:Bosca Sonraí Lóicómótar]]
* [[Teimpléad:Bosca Sonraí Traein]]
* [[Teimpléad:Bosca Sonraí stáisiún traenach]]
* [[Teimpléad:Bosca Sonraí línte iarnróid]]
* [[Teimpléad:Éire Lóicmótair Díseil]]
* [[Teimpléad:Ilaonaid na hÉireann]]
* [[Teimpléad:Ilaonaid Díosail an Aontais Shóivéadaigh agus na Stát Iar-Shóivéideach]]
3psmafptlcbl79n3p5f6s1dmw5a3g3b
Aicme 22000 IÉ
0
128060
1328934
1328886
2026-09-30T07:52:22Z
An Sionnach Rua
29036
Gramadach ar lean, roinnt le déanamh fós
1328934
wikitext
text/x-wiki
{{Tuairisc ghearr|Aonad il-díseal Éireannach}}{{Bosca Sonraí Traein|image=Train at Connolly STATION, dUBLIN. - panoramio.jpg|name=IÉ 22000|caption=IÉ 22000 ag [[Stáisiún Uí Chonghaile]] sa bhliain 2016|stocktype=Ilaonad díosail|service=19 Nollaig 2007 – an lá inniu|manufacturer=[[Hyundai Rotem]] (Sraitheanna Traenach), [[Japan Transport Engineering Company|Tokyu Car Corporation]] (Bogais)|replaced={{Plainlist|
* [[IÉ 201]]
* [[IÉ 071]]
* [[IÉ 121]]
* [[IÉ 141]]
* [[IÉ 181]]
* [[British Rail Mark 2|Marc 2]]
* [[British Rail Mark 3|Marc 3]]
* [[IÉ 29000]]
* [[IÉ 2800]]
}}|yearconstruction=2007–2011, 2019–2022|numberbuilt=63 Sraitheanna Traenach|formation=3, 4 agus 6 carr|fleetnumbers=22001–22063|capacity=190 (3 carr)<br>262 (4 carr)<br>36 Céad / 340 Caighdeánach (Rang Uachtarach 6 carr)<br>398 suíochán socraithe 18 suíochán ardaithe (6-chair carr Ard-Chumas)|operator={{Plainlist|
* [[InterCity (Iarnróid Éireann)|InterCity]]
* [[Commuter (Iarnróid Éireann)|Commuter]]
}}|depots={{Plainlist|
* Dépó traenach Droichead Átha
* Dépó traenach Laois Traincare
}}|background=#33a02c}}
Is [[ilaonad díosail]] é '''Aicme 22000''' '''Iarnród''' '''Éireann ''Carr iarnróid IdirChathrach''''' ('''CIC''') atá i seirbhís le [[Iarnród Éireann]] in [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éirinn]].
Is é an chéad ilaonad díosail IÉ a tógadh le haghaidh bealaí [[IdirChathrach|IdirChathracha]] go speisialta, cé gur féidir leo taisteal ar roinnt [[Bealach comaitéara|bealaí comaitéara]] fosta. Dearadh an t-ilaonad seo ionas gur feidir leis feidhmiú ar uas-luas de 100 mi/u (160 km/u).
== Stair ==
D'fhógair Rialtas na hÉireann an moladh €34 billiún [[Transport 21]] le haghaidh feabhsuithe suntasacha ar bhonneagar iompair in 2005 a chuir béim mhór ar an ghréasán iarnróid . Mar chuid den togra seo, beartaíodh athsholáthar an rothstoic ar an mhórchóir, ar [[Cóiste-stoc na hÉireann|chóiste-stoc inneall traenach tarraingthe]] iad den chuid is mó, [[Marc 2 Iarnród na Breataine|Marc 2]] agus [[Marc 3 Iarnród na Breataine]] ach go háirithe. D'ordaigh Iarnród Éireann 120 feithicil [[Ilaonad díosail|ilaonaid dhíosail]] sa bhliain 2005 chun 10 sé-charr agus 20 trí-charr carr iarnróid a chruthú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.railwaygazette.com/news/2005/03/01/ie-orders-inter-city-dmus/|teideal=IE orders inter-city DMUs|údar=[[Railway Gazette International]]|dáta=1cd Márta 2005|language=en|work=Railway Gazette International|dátarochtana=2026-09-30}}</ref> Leathnaíodh an t-ordú seo go 150 feithicil in 2005 agus go 183 fheithicil sa bhliain 2007<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/first-railcars-of-new-400m-fleet-to-operate-on-sligo-line-1.1198453|teideal=First railcars of new €400m fleet to operate on Sligo line|údar=Martin Wall|dáta=7ú Márta 2007|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-09-30}}</ref> agus 234 fheithicil i mí na Nollag 2008 ar deireadh.<ref>{{Luaigh foilseachán|date=Iúil 2011|title=Oldest to newest|journal=[[Railway Gazette International]]|volume=167|issue=7|pages=19}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=http://www.irishrail.ie/|title=Fleet Investment|language=Béarla|work=Irish Rail}}</ref>
Áirítear 41 carr lárnach breise a ordú i 2019 le seachadadh ó 2021.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.railwaygazette.com/traction-and-rolling-stock/iarnrod-eireann-orders-dmu-cars-to-increase-commuter-capacity/54951.article|title=Iarnród Éireann orders DMU cars to increase commuter capacity|language=Béarla}}</ref> Ní ordófar aon charr tiomána nua ach ós rud é go n-oibríonn go leor seirbhísí le dhá aonad nasctha faoi láthair, bheadh sé indéanta iad a athchóiriú agus níos mó aonad a scaoileadh saor.
Chuaigh gach aonad faoi athchóiriú inmheánaigh i seirbhís idir 2019 agus 2022. Bhí an clár seo i gceist le suíocháin bhunaidh ábhair a chur in ionad le ceann leathair agus soicéid chumhachta USB a chur ag gach beár suíocháin, i measc athruithe eile a bhí beartaithe chun costais choimeádta agus glantacháin leanúnacha a laghdú.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.therailwayhub.co.uk/6133/first-refurbished-ic-railcar-set-brought-into-service-by-irish-rail|title=First refurbished IC railcar set brought into service by Irish Rail - the Railway Hub|date=2019-07-20}}</ref>
== Seachadtaí ==
Soláthraithe ag [[Mitsui]] na [[Seapáine]] ar luach thart ar €400 milliún, tógadh an flotta trí chomhoibriú idir [[Hyundai Rotem|Rotem]] na [[An Chóiré Theas|Cóiré Theas]], a rinne an obair phríomhúil, agus [[Tokyu Car Corporation]] na Seapáine, a sholáthraigh na boghaí. Cuireadh na tacair chéadbhábhlaí ar fáil i mí Márta 2007, agus cuireadh na tacair deiridh ar fáil i mí Aibreáin 2012.
I Márta 2007, cuireadh ordú €79 milliún isteach le haghaidh breis agus 33 gléasra a úsáid go príomha ar líonra comaitéaraí iasachta Bhaile Átha Cliath. Cuireadh 51 gléasra Comaitéara breise leis seo i nDeireadh Fómhair 2008. Ó 2025 ar aghaidh, tá 63 tacar ann: 21 tacar 3-chairr, 20 tacar 4-chairr, 10 tacar 6-chairr (Rang Préimhe) agus 12 tacar 6-chairr (Cumas Ard), i gceithre leagan difriúla.
Dhá cheann de na tacair 3-chairr, 22010 agus 22011, a seachadadh i mí Iúil 2007 le damáiste creimeadh a fuair siad le linn iompair ó Chóiré Theas. Níor ghlac IÉ leis an seachadadh agus chuir sé na tacair i stór go dtí mí Dheireadh Fómhair 2008 nuair a cuireadh ar ais iad chuig Rotem le haghaidh deisiúcháin, le dáta seachadta athbhreithnithe luath in 2009.<ref>{{Luaigh foilseachán|date=2008-12-29|url=http://www.irrs.ie/Journal%20167/167%20Railcars.htm|title=IRRS News 167}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215173046/http://www.irrs.ie/Journal%20167/167%20Railcars.htm |date=2018-12-15 }}</ref> Ina dhiaidh sin, bhí sé ar eolas nach mbeadh sé eacnamaíoch iad a dheisiú, mar sin chuir Rotem dhá aonad bhreise leis an ordú deiridh gan costas breise ar IÉ.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.irrs.ie/Journal%20170/170%2022000%20Class.htm|title=22000 Class|language=Béarla|archive-url=https://web.archive.org/web/20110305045528/http://www.irrs.ie/Journal%20170/170%2022000%20Class.htm|archive-date=2011-03-05}}</ref>
I Mheán Fómhair 2022, seoladh na chéad cheann de 41 idir-mheánach nua, le seachadadh deiridh i mí an Mhárta 2023. Ar an 14 Márta 2023, cuireadh tús le rithimiú carntha míleáiste do na trí chéad gluaisteán idir-mheánacha nua B ag úsáid 22209 agus 22309 mar 'aonaid trucail'
== Tagairtí ==
<references />
== Naisc sheachtracha ==
{{Catcómhaoin}}{{Éire Aonadacha Iolracha}}
rj5331hckv1kfkcfe1mr45dedtl4lc1
1328935
1328934
2026-09-30T07:54:17Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[IÉ 22000]] go [[Aicme 22000 IÉ]]
1328934
wikitext
text/x-wiki
{{Tuairisc ghearr|Aonad il-díseal Éireannach}}{{Bosca Sonraí Traein|image=Train at Connolly STATION, dUBLIN. - panoramio.jpg|name=IÉ 22000|caption=IÉ 22000 ag [[Stáisiún Uí Chonghaile]] sa bhliain 2016|stocktype=Ilaonad díosail|service=19 Nollaig 2007 – an lá inniu|manufacturer=[[Hyundai Rotem]] (Sraitheanna Traenach), [[Japan Transport Engineering Company|Tokyu Car Corporation]] (Bogais)|replaced={{Plainlist|
* [[IÉ 201]]
* [[IÉ 071]]
* [[IÉ 121]]
* [[IÉ 141]]
* [[IÉ 181]]
* [[British Rail Mark 2|Marc 2]]
* [[British Rail Mark 3|Marc 3]]
* [[IÉ 29000]]
* [[IÉ 2800]]
}}|yearconstruction=2007–2011, 2019–2022|numberbuilt=63 Sraitheanna Traenach|formation=3, 4 agus 6 carr|fleetnumbers=22001–22063|capacity=190 (3 carr)<br>262 (4 carr)<br>36 Céad / 340 Caighdeánach (Rang Uachtarach 6 carr)<br>398 suíochán socraithe 18 suíochán ardaithe (6-chair carr Ard-Chumas)|operator={{Plainlist|
* [[InterCity (Iarnróid Éireann)|InterCity]]
* [[Commuter (Iarnróid Éireann)|Commuter]]
}}|depots={{Plainlist|
* Dépó traenach Droichead Átha
* Dépó traenach Laois Traincare
}}|background=#33a02c}}
Is [[ilaonad díosail]] é '''Aicme 22000''' '''Iarnród''' '''Éireann ''Carr iarnróid IdirChathrach''''' ('''CIC''') atá i seirbhís le [[Iarnród Éireann]] in [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éirinn]].
Is é an chéad ilaonad díosail IÉ a tógadh le haghaidh bealaí [[IdirChathrach|IdirChathracha]] go speisialta, cé gur féidir leo taisteal ar roinnt [[Bealach comaitéara|bealaí comaitéara]] fosta. Dearadh an t-ilaonad seo ionas gur feidir leis feidhmiú ar uas-luas de 100 mi/u (160 km/u).
== Stair ==
D'fhógair Rialtas na hÉireann an moladh €34 billiún [[Transport 21]] le haghaidh feabhsuithe suntasacha ar bhonneagar iompair in 2005 a chuir béim mhór ar an ghréasán iarnróid . Mar chuid den togra seo, beartaíodh athsholáthar an rothstoic ar an mhórchóir, ar [[Cóiste-stoc na hÉireann|chóiste-stoc inneall traenach tarraingthe]] iad den chuid is mó, [[Marc 2 Iarnród na Breataine|Marc 2]] agus [[Marc 3 Iarnród na Breataine]] ach go háirithe. D'ordaigh Iarnród Éireann 120 feithicil [[Ilaonad díosail|ilaonaid dhíosail]] sa bhliain 2005 chun 10 sé-charr agus 20 trí-charr carr iarnróid a chruthú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.railwaygazette.com/news/2005/03/01/ie-orders-inter-city-dmus/|teideal=IE orders inter-city DMUs|údar=[[Railway Gazette International]]|dáta=1cd Márta 2005|language=en|work=Railway Gazette International|dátarochtana=2026-09-30}}</ref> Leathnaíodh an t-ordú seo go 150 feithicil in 2005 agus go 183 fheithicil sa bhliain 2007<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/first-railcars-of-new-400m-fleet-to-operate-on-sligo-line-1.1198453|teideal=First railcars of new €400m fleet to operate on Sligo line|údar=Martin Wall|dáta=7ú Márta 2007|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-09-30}}</ref> agus 234 fheithicil i mí na Nollag 2008 ar deireadh.<ref>{{Luaigh foilseachán|date=Iúil 2011|title=Oldest to newest|journal=[[Railway Gazette International]]|volume=167|issue=7|pages=19}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=http://www.irishrail.ie/|title=Fleet Investment|language=Béarla|work=Irish Rail}}</ref>
Áirítear 41 carr lárnach breise a ordú i 2019 le seachadadh ó 2021.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.railwaygazette.com/traction-and-rolling-stock/iarnrod-eireann-orders-dmu-cars-to-increase-commuter-capacity/54951.article|title=Iarnród Éireann orders DMU cars to increase commuter capacity|language=Béarla}}</ref> Ní ordófar aon charr tiomána nua ach ós rud é go n-oibríonn go leor seirbhísí le dhá aonad nasctha faoi láthair, bheadh sé indéanta iad a athchóiriú agus níos mó aonad a scaoileadh saor.
Chuaigh gach aonad faoi athchóiriú inmheánaigh i seirbhís idir 2019 agus 2022. Bhí an clár seo i gceist le suíocháin bhunaidh ábhair a chur in ionad le ceann leathair agus soicéid chumhachta USB a chur ag gach beár suíocháin, i measc athruithe eile a bhí beartaithe chun costais choimeádta agus glantacháin leanúnacha a laghdú.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.therailwayhub.co.uk/6133/first-refurbished-ic-railcar-set-brought-into-service-by-irish-rail|title=First refurbished IC railcar set brought into service by Irish Rail - the Railway Hub|date=2019-07-20}}</ref>
== Seachadtaí ==
Soláthraithe ag [[Mitsui]] na [[Seapáine]] ar luach thart ar €400 milliún, tógadh an flotta trí chomhoibriú idir [[Hyundai Rotem|Rotem]] na [[An Chóiré Theas|Cóiré Theas]], a rinne an obair phríomhúil, agus [[Tokyu Car Corporation]] na Seapáine, a sholáthraigh na boghaí. Cuireadh na tacair chéadbhábhlaí ar fáil i mí Márta 2007, agus cuireadh na tacair deiridh ar fáil i mí Aibreáin 2012.
I Márta 2007, cuireadh ordú €79 milliún isteach le haghaidh breis agus 33 gléasra a úsáid go príomha ar líonra comaitéaraí iasachta Bhaile Átha Cliath. Cuireadh 51 gléasra Comaitéara breise leis seo i nDeireadh Fómhair 2008. Ó 2025 ar aghaidh, tá 63 tacar ann: 21 tacar 3-chairr, 20 tacar 4-chairr, 10 tacar 6-chairr (Rang Préimhe) agus 12 tacar 6-chairr (Cumas Ard), i gceithre leagan difriúla.
Dhá cheann de na tacair 3-chairr, 22010 agus 22011, a seachadadh i mí Iúil 2007 le damáiste creimeadh a fuair siad le linn iompair ó Chóiré Theas. Níor ghlac IÉ leis an seachadadh agus chuir sé na tacair i stór go dtí mí Dheireadh Fómhair 2008 nuair a cuireadh ar ais iad chuig Rotem le haghaidh deisiúcháin, le dáta seachadta athbhreithnithe luath in 2009.<ref>{{Luaigh foilseachán|date=2008-12-29|url=http://www.irrs.ie/Journal%20167/167%20Railcars.htm|title=IRRS News 167}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215173046/http://www.irrs.ie/Journal%20167/167%20Railcars.htm |date=2018-12-15 }}</ref> Ina dhiaidh sin, bhí sé ar eolas nach mbeadh sé eacnamaíoch iad a dheisiú, mar sin chuir Rotem dhá aonad bhreise leis an ordú deiridh gan costas breise ar IÉ.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.irrs.ie/Journal%20170/170%2022000%20Class.htm|title=22000 Class|language=Béarla|archive-url=https://web.archive.org/web/20110305045528/http://www.irrs.ie/Journal%20170/170%2022000%20Class.htm|archive-date=2011-03-05}}</ref>
I Mheán Fómhair 2022, seoladh na chéad cheann de 41 idir-mheánach nua, le seachadadh deiridh i mí an Mhárta 2023. Ar an 14 Márta 2023, cuireadh tús le rithimiú carntha míleáiste do na trí chéad gluaisteán idir-mheánacha nua B ag úsáid 22209 agus 22309 mar 'aonaid trucail'
== Tagairtí ==
<references />
== Naisc sheachtracha ==
{{Catcómhaoin}}{{Éire Aonadacha Iolracha}}
rj5331hckv1kfkcfe1mr45dedtl4lc1
Teimpléad:Ilaonaid na hÉireann
10
128273
1328892
1326821
2026-09-29T12:00:15Z
An Sionnach Rua
29036
Gramadach
1328892
wikitext
text/x-wiki
{{navbox
|name = Ilaonaid na hÉireann
|state = {{{state|}}}
|title = Ilaonaid na hÉireann
|bodyclass = hlist
| group1 = Poblacht na hÉireann
| list1 = {{navbox|subgroup
| group1 = Ilaonaid Díosail
| list1 =
* [[Carrbhan AEC Éireannacha|AEC]]
* [[GNRI BUT|BUT]]
* [[Carrbhan AEC Éireannacha|2600 (I)]]
* [[IÉ 2600|2600 (II)]]
* [[IÉ 2700 agus 2750|2700]]
* [[IÉ 2700 agus 2750|2750]]
* [[IÉ 2800|2800]]
* [[IÉ 29000|29000]]
* [[IÉ 22000|22000]]
| group2 = Ilaonaid Leictreacha
| list2 =
* [[Traenach Ceallraí Drumm]]
* [[CIÉ 8100|8100]]
* [[IÉ 8200|8200]]
* [[IÉ 8500, 8510 agus 8520|8500]]
* [[IÉ 8500, 8510 agus 8520|8510]]
* [[IÉ 8500, 8510 agus 8520|8520]]
* [[IÉ 90000|80000]]
* [[IÉ 90000|90000]]
| group3 = Clanna
| list3 =
* Alstom Commuter
* [[CxK]]
* [[ICR (traein)|ICR]]
* Tokyu Commuter
}}
|group2 = Tuaisceart Éireann
|list2=
{{navbox|subgroup
| group1 = Ilaonaid Díosail
| list1 =
* [[Carrbhan AEC Éireannacha|AEC]]
* [[GNRI BUT|BUT]]
* [[UTA MED|MED]]
* [[UTA MPD|MPD]]
* [[UTA 70|70]]
* [[NIR 80|80]]
* [[NIR 450|450]]
* [[NIR 3000|3000]]
* [[NIR 4000|4000]]
* [[NIR MPV|MPV]]
|group2 = Clanna
|list2 =
*[[CargoSprinter]]
*[[CxK]]
*[[British_Railways_Marc_2#Aonaid éagsúla bunaithe ar an Marc 2|Bunaithe ar Marca 2]]
*[[British_Rail_Marc_3#Aonaid éagsúla bunaithe ar an Marc 3|Bunaithe ar Marca 3]]
}}
|below = ''féach freisin:'' [[Locomótóirí díosail na hÉireann]], [[Aonaid iolracha na hÉireann]]
}}<noinclude>
[[Category:Boscaí nasctha iompair iarnróid na hÉireann|Multiple Unit]]
[[Category:Aonaid il-Iarnróid Éireann| ]]
</noinclude>
n5ogk4bht3vqucohj9qtmd1ygmup8i0
1328893
1328892
2026-09-29T12:00:47Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Teimpléad:Éire Aonadacha Iolracha]] go [[Teimpléad:Ilaonaid na hÉireann]]: Misspelled title: Gramadach
1328892
wikitext
text/x-wiki
{{navbox
|name = Ilaonaid na hÉireann
|state = {{{state|}}}
|title = Ilaonaid na hÉireann
|bodyclass = hlist
| group1 = Poblacht na hÉireann
| list1 = {{navbox|subgroup
| group1 = Ilaonaid Díosail
| list1 =
* [[Carrbhan AEC Éireannacha|AEC]]
* [[GNRI BUT|BUT]]
* [[Carrbhan AEC Éireannacha|2600 (I)]]
* [[IÉ 2600|2600 (II)]]
* [[IÉ 2700 agus 2750|2700]]
* [[IÉ 2700 agus 2750|2750]]
* [[IÉ 2800|2800]]
* [[IÉ 29000|29000]]
* [[IÉ 22000|22000]]
| group2 = Ilaonaid Leictreacha
| list2 =
* [[Traenach Ceallraí Drumm]]
* [[CIÉ 8100|8100]]
* [[IÉ 8200|8200]]
* [[IÉ 8500, 8510 agus 8520|8500]]
* [[IÉ 8500, 8510 agus 8520|8510]]
* [[IÉ 8500, 8510 agus 8520|8520]]
* [[IÉ 90000|80000]]
* [[IÉ 90000|90000]]
| group3 = Clanna
| list3 =
* Alstom Commuter
* [[CxK]]
* [[ICR (traein)|ICR]]
* Tokyu Commuter
}}
|group2 = Tuaisceart Éireann
|list2=
{{navbox|subgroup
| group1 = Ilaonaid Díosail
| list1 =
* [[Carrbhan AEC Éireannacha|AEC]]
* [[GNRI BUT|BUT]]
* [[UTA MED|MED]]
* [[UTA MPD|MPD]]
* [[UTA 70|70]]
* [[NIR 80|80]]
* [[NIR 450|450]]
* [[NIR 3000|3000]]
* [[NIR 4000|4000]]
* [[NIR MPV|MPV]]
|group2 = Clanna
|list2 =
*[[CargoSprinter]]
*[[CxK]]
*[[British_Railways_Marc_2#Aonaid éagsúla bunaithe ar an Marc 2|Bunaithe ar Marca 2]]
*[[British_Rail_Marc_3#Aonaid éagsúla bunaithe ar an Marc 3|Bunaithe ar Marca 3]]
}}
|below = ''féach freisin:'' [[Locomótóirí díosail na hÉireann]], [[Aonaid iolracha na hÉireann]]
}}<noinclude>
[[Category:Boscaí nasctha iompair iarnróid na hÉireann|Multiple Unit]]
[[Category:Aonaid il-Iarnróid Éireann| ]]
</noinclude>
n5ogk4bht3vqucohj9qtmd1ygmup8i0
1328895
1328893
2026-09-29T12:05:10Z
An Sionnach Rua
29036
1328895
wikitext
text/x-wiki
{{navbox
|name = Ilaonaid na hÉireann
|state = {{{state|}}}
|title = Ilaonaid na hÉireann
|bodyclass = hlist
| group1 = Poblacht na hÉireann
| list1 = {{navbox|subgroup
| group1 = Ilaonaid Díosail
| list1 =
* [[Carrbhan AEC Éireannacha|AEC]]
* [[GNRI BUT|BUT]]
* [[Carrbhan AEC Éireannacha|2600 (I)]]
* [[IÉ 2600|2600 (II)]]
* [[IÉ 2700 agus 2750|2700]]
* [[IÉ 2700 agus 2750|2750]]
* [[IÉ 2800|2800]]
* [[IÉ 29000|29000]]
* [[IÉ 22000|22000]]
| group2 = Ilaonaid Leictreacha
| list2 =
* [[Traenach Ceallraí Drumm]]
* [[CIÉ 8100|8100]]
* [[IÉ 8200|8200]]
* [[IÉ 8500, 8510 agus 8520|8500]]
* [[IÉ 8500, 8510 agus 8520|8510]]
* [[IÉ 8500, 8510 agus 8520|8520]]
* [[IÉ 90000|80000]]
* [[IÉ 90000|90000]]
| group3 = Clanna
| list3 =
* Alstom Commuter
* [[CxK]]
* [[ICR (traein)|ICR]]
* Tokyu Commuter
}}
|group2 = Tuaisceart Éireann
|list2=
{{navbox|subgroup
| group1 = Ilaonaid Díosail
| list1 =
* [[Carrbhan AEC Éireannacha|AEC]]
* [[GNRI BUT|BUT]]
* [[UTA MED|MED]]
* [[UTA MPD|MPD]]
* [[UTA 70|70]]
* [[NIR 80|80]]
* [[NIR 450|450]]
* [[NIR 3000|3000]]
* [[NIR 4000|4000]]
* [[NIR MPV|MPV]]
|group2 = Clanna
|list2 =
*[[CargoSprinter]]
*[[CxK]]
*[[British_Railways_Marc_2#Aonaid éagsúla bunaithe ar an Marc 2|Bunaithe ar Marca 2]]
*[[British_Rail_Marc_3#Aonaid éagsúla bunaithe ar an Marc 3|Bunaithe ar Marca 3]]
}}
|below = ''féach freisin:'' [[Locomótóirí díosail na hÉireann]], [[Ilaonaid na hÉireann]]
}}<noinclude>
[[Catagóir: Boscaí Nascleanúna Iompar Iarnróid na hÉireann]]
[[Catagóir: Ilaonaid Iarnród Éireann]]
</noinclude>
3fcusrwau35669a4k8n0aioouozogx6
Teimpléad:Ilaonaid Díosail an Aontais Shóivéadaigh agus na Stát Iar-Shóivéideach
10
128275
1328899
1327378
2026-09-29T12:57:33Z
An Sionnach Rua
29036
Gramadach
1328899
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = Ilaonaid Díosail an Aontais Shóivéadaigh agus na Stát Iar-Shóivéideach
| title = Ilaonaid Díosail an Aontais Shóivéadaigh agus na Stát Iar-Shóivéideach
| Image = [[File:Д1-694, Молдова, перегон Бэлць-Слобозия - Бэлць-Ораш (Trainpix 66144).jpg|150px]]
| state = {{{state|autocollapse}}}
|listclass = hlist
| group1 = Ilaonaid féinghluaiste
| list1 =
* [[AP (aonad il)|AP]]
* [[DRG Baureihe SVT 137|DP15]]
* [[DRG Baureihe SVT 137|DP14]]
* [[DP (1–10)]]
* [[DP (01–08)]]
* [[Aonad il D|D]]
* [[Aonad il D1|D1]]
* [[Aonad il D1m|D1m]]
* [[Aonad il DR1|DR1]]
* [[Aonad il DR2|DR2]]
* [[ACh2|ACh2/APCh2]]
* [[DEL-01]]
* [[DEL-02]]
* [[MDP4|MDP4]]
* [[CDP|CDP]]
* [[DT1|DT1]]
* [[DP-M|DP-M]]
* [[Aonad il RA2|RA2]]
* [[Aonad il RA3|RA3]]
* [[D1M|D1M]]
* [[Pesa 730M]]
* [[Pesa 760M]]
* [[DPKr2]]
* [[DPKr3]]
* [[Elron 2200/2300/2400]]
| group2 = Ilaonaid inneall traenach tarraingthe
| list2 =
* [[DDB1|DDB1 (DPSaAZ)]]
| group3 = Carranna iarnróid do phaisinéirí<br>agus busanna iarnróid
| list3 =
* [[AVAMMOT 758]]
* [[AS1A|AS1A]]
* [[RA1 (bunaithe ar ZIL-158V)]]
* [[ADC1]]
* [[AR1]]
* [[AChO]]
* [[ACh2]]
* [[AS4]]
* [[AS01]]
* [[ADE-1]]
* [[RA1]]
* [[Pesa 610M]]
* [[Pesa 611M]]
* [[Pesa 620M]]
* [[Pesa 620McB]]
* [[Pesa 630M]]
* [[Sever]]
| group4 = Carranna iarnróid lasta-paisinéirí
| list4 =
* [[AM140]]
* [[ASG-30]]
| group5 = Ilaonaid agus carranna iarnróid<br>leis an leithead 1067mm
| list5 =
* [[KiHa 58]]
* [[Aonad il A1]]
* [[Aonad il D2]]
| group6 = Carranna iarnróid<br>leis an leithead 750mm
| list6 =
* [[Ua]]
* [[AM1]]
* [[TU8P]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
[[Catagóir: Teimpléid iompar iarnróid na Rúise]]</noinclude>
fwmdgqt8nsmnhbb0z1jtsc6x9gn2id9
1328900
1328899
2026-09-29T12:57:54Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Teimpléad:Aonaid il-dísealach an Aontas Sóivéadach agus státanna iarchórais Sóivéadacha]] go [[Teimpléad:Ilaonaid Díosail an Aontais Shóivéadaigh agus na Stát Iar-Shóivéideach]]: Misspelled title: Gr
1328899
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = Ilaonaid Díosail an Aontais Shóivéadaigh agus na Stát Iar-Shóivéideach
| title = Ilaonaid Díosail an Aontais Shóivéadaigh agus na Stát Iar-Shóivéideach
| Image = [[File:Д1-694, Молдова, перегон Бэлць-Слобозия - Бэлць-Ораш (Trainpix 66144).jpg|150px]]
| state = {{{state|autocollapse}}}
|listclass = hlist
| group1 = Ilaonaid féinghluaiste
| list1 =
* [[AP (aonad il)|AP]]
* [[DRG Baureihe SVT 137|DP15]]
* [[DRG Baureihe SVT 137|DP14]]
* [[DP (1–10)]]
* [[DP (01–08)]]
* [[Aonad il D|D]]
* [[Aonad il D1|D1]]
* [[Aonad il D1m|D1m]]
* [[Aonad il DR1|DR1]]
* [[Aonad il DR2|DR2]]
* [[ACh2|ACh2/APCh2]]
* [[DEL-01]]
* [[DEL-02]]
* [[MDP4|MDP4]]
* [[CDP|CDP]]
* [[DT1|DT1]]
* [[DP-M|DP-M]]
* [[Aonad il RA2|RA2]]
* [[Aonad il RA3|RA3]]
* [[D1M|D1M]]
* [[Pesa 730M]]
* [[Pesa 760M]]
* [[DPKr2]]
* [[DPKr3]]
* [[Elron 2200/2300/2400]]
| group2 = Ilaonaid inneall traenach tarraingthe
| list2 =
* [[DDB1|DDB1 (DPSaAZ)]]
| group3 = Carranna iarnróid do phaisinéirí<br>agus busanna iarnróid
| list3 =
* [[AVAMMOT 758]]
* [[AS1A|AS1A]]
* [[RA1 (bunaithe ar ZIL-158V)]]
* [[ADC1]]
* [[AR1]]
* [[AChO]]
* [[ACh2]]
* [[AS4]]
* [[AS01]]
* [[ADE-1]]
* [[RA1]]
* [[Pesa 610M]]
* [[Pesa 611M]]
* [[Pesa 620M]]
* [[Pesa 620McB]]
* [[Pesa 630M]]
* [[Sever]]
| group4 = Carranna iarnróid lasta-paisinéirí
| list4 =
* [[AM140]]
* [[ASG-30]]
| group5 = Ilaonaid agus carranna iarnróid<br>leis an leithead 1067mm
| list5 =
* [[KiHa 58]]
* [[Aonad il A1]]
* [[Aonad il D2]]
| group6 = Carranna iarnróid<br>leis an leithead 750mm
| list6 =
* [[Ua]]
* [[AM1]]
* [[TU8P]]
}}<noinclude>
{{collapsible option}}
[[Catagóir: Teimpléid iompar iarnróid na Rúise]]</noinclude>
fwmdgqt8nsmnhbb0z1jtsc6x9gn2id9
Captain Jeff
0
128477
1328961
1328778
2026-09-30T10:24:09Z
K8M8S8
50658
1328961
wikitext
text/x-wiki
Is ceoltóir Rúiseach é '''Oleg Gheorgievich Béalabróibh''' ([[Rúisis]]: Олег Георгиевич Белобров; [[8 Bealtaine]] [[1974]], Rudnogórsk, Ceantar Riaracháin Nisneilímsk, [[Cúige Irkutsk]], PSCS na [[An Rúis|Rúise]], [[An tAontas Sóivéadach|an APSS]]), a bhfuil cáil air faoina ainm stáitse '''Captain Jeff''' ([[Rúisis]]: Капитан Джефф) nó '''CJEFF'''.
== Beathaisnéis ==
Rugadh Oleg Béalabróibh an 8 Bealtaine 1974 i Rudnogórsk, lonnaíocht oibreora, áit ar chríochnaigh sé an mheánscoil. Chríochnaigh sé scoil cheoil sa rang amhránaíochta ceoldrámaí. Sa bhliain 1994, bhog sé go [[Moscó]] chun tús a chur lena ghairm bheatha mar cheoltóir.<ref name="INKult">{{Lua idirlín|teideal=CAPTAIN JEFF про эстраду 90-х. Концерт на Красной площади|language=ru|foilsitheoir=[[YouTube]]|url=https://www.youtube.com/watch?v=DcZiIHm2UdQ|dátarochtana=2026-09-27}}</ref>
Rinne sé conradh leis an léiritheoir Igor Silivéarstov,<ref name="Besboltenko">{{Lua idirlín|teideal=Экспресс-интервью с Капитаном Джеффом|language=ru|foilsitheoir=[[YouTube]]|url=https://www.youtube.com/watch?v=W39nehTqHaM|dátarochtana=2026-09-27}}</ref> a ndeachaigh sé chuige agus íomhá stáitse réidh, ábhar ceoil agus roinnt amhrán a scríobh sé féin aige cheana féin. Fuair an tionscadal ceoil an t-ainm '''Captain Jeff'''.<ref name="INKult"/>
Ba í an t-amhrán “''Неземной''” (“''Neamhdhomhanda''”) an chéad saothar de chuid an tionscadail, a eisíodh in 1994 agus a raibh glao ann ar dhaoine damhsaí “neamhdhomhanda” a dhéanamh. Sa bhliain 1995, eisíodh roinnt amhrán nua: “''Я тебя так люблю''” (“''Is breá liom tú chomh mór sin''”), a d’inis faoi rómánsaíocht ar an trá; “''Сигналы SOS''” (“''Comharthaí SOS''”), inar canadh faoi chroíthe daonna créachtaithe a bhí ag glaoch ar an ngrá i ngach áit; “''Эпидемия любви''” (“''Eipidéim an ghrá''”), a d’inis faoi víreas an ghrá a bhí tar éis an pláinéad ar fad a ionfhabhtú; agus “''Компьютер-девочка''” (“''Ríomhaire-cailín''”), arbh é forbairt theicneolaíocht na hintleachta saorga go leibhéal a d’fhág gur féidir caidrimh pharashóisialta, lena n-áirítear gnéithe eroticacha, a chruthú idir IS agus daoine an téama a bhí aige. Bhí na cumadóireachtaí ceoil go léir ina samplaí beoga den eurodance a bhí coitianta ag an am, seachas “''Я тебя так люблю''” (“''Is breá liom tú chomh mór sin''”), a bhí cumtha i stíl dream-house.
Chuir an bhliain 1997 na saothair seo a leanas le stór amhrán an amhránaí: “''Ай-ай-ай''” (“''Aí-aí-aí''”), a bhí tiomnaithe do na fadhbanna comhshaoil; “''Станция "Союз"''” (“''Stáisiún "Aontas"''”), a bhain le stáisiún damhsa sa spás; “''Параллельный мир''” (“''Domhan comhthreomhar''”), a d’inis faoi thuras chuig saolta eile; “''Мой код — Любовь»''” (“''Is é mo chód an grá''”), a d’inis faoi phianta an scaradh óna dhuine grá a bhí ag crá taighdeoir an spáis dhomhain; agus “''Терминатор любви''” (“''Terminator an ghrá''”), a léirigh imní faoi dhul as feidhm ghrá an duine mar thoradh ar róbóidiú iomlán. Cé gur lean an dara agus an tríú hamhrán ón liosta seo canóin an eurodance, tháinig fuaim an chéad agus an chúigiú hamhrán chun cinn i dtreo an euro-rave, agus bhain an ceathrú hamhrán leis an progressive trance. Ina theannta sin, sa bhliain chéanna 1997, eisíodh an dara leagan den amhrán “Eipidéim an ghrá”, a bhí níos cosúla ó thaobh fuaime de leis an euro-rave.
Sa bhliain 1998, thug Captain Jeff ceolchoirm ag Lá Chathair Moscó ar [[An Chearnóg Dhearg|an gCearnóg Dhearg]].<ref name="INKult"/> I mí na Nollag 1998, eisíodh físeán ceoil don amhrán “''Первый уровень''” (“''An chéad leibhéal''”), a tháinig chun bheith ina amhrán neamhfhoirmiúil na ngeamairí agus ina bhuaicphointe de pop-chosmism na Rúise.<ref>{{Lua idirlín|údar=Antón Vágin|teideal=Иванушки в космосе и Газманов в виртуальной реальности|language=ru|dáta=17 Lúnasa 2021|foilsitheoir=Institiúid na dTionscnamh Ceoil|url=https://i-m-i.ru/post/ivanushki-v-kosmose-gubin-s-molniyami-i-gazmanov-v-virtualnoy-realnosti|dátarochtana=2026-09-27}}</ref> Sa saothar seo, fuarthas an ceol ar iasacht ón gcumadóireacht uirlise “''Coldwater Canyon''” ón albam “''Wicked!''” leis an ngrúpa Gearmánach [[Scooter]]. Bhí an físeán ceoil i rothlú ar an gcainéal teilifíse “Mús-TV” ar feadh dhá mhí, agus cuireadh san áireamh é freisin sa chlár “12 amharcóir feargacha” ar “MTV an Rúis”.<ref name="Besboltenko"/> Ó thaobh seánra de, bhain an t-amhrán seo leis an happy hardcore.
Sa bhliain 1999, eisíodh roinnt amhrán eile: “''Супергерой''” (“''Sárlaoch''”), a d’inis faoi throid in aghaidh ionróirí eachtardhomhanda; “''Мужская дружба''” (“''Cairdeas na bhfear''”), ar chuir a theideal síos go cuimsitheach ar théama an amhráin féin; agus an parabal fealsúnach “''Всё объединяет любовь''” (“''Is é an grá a cheanglaíonn gach rud''”). Bhain an chéad dá amhrán leis an hard trance, agus bhí an ceann deireanach níos gaire ó thaobh fuaime de don progressive trance.
Sa bhliain 2000, eisíodh an t-amhrán “''Скорость''” (“''Luas''”), a bhí tiomnaithe do théama na rásaíochta. Bhí an t-amhrán i stíl hard rave.
Tar éis do théarma a chonartha leis an léiritheoir dul in éag, lean Oleg Béalabróibh air ag tabhairt camchuairteanna ar feadh tamaill faoina ainm stáitse roimhe sin, ach sa bhliain 2001 shocraigh sé deireadh a chur lena ghairm bheatha ceoil, tar éis dó an bailéad “''Зачем же ты ушла''” (“''Cén fáth ar imigh tú''”) a eisiúint, a léirigh a dhíomá phearsanta leis an saol. D’oibrigh sé i bpoist éagsúla i [[Moscó]], lena n-áirítear mar cheannaire ar an roinn víosaí i ngníomhaireacht taistil, agus d’fhill sé ansin ar [[an tSibéir]], áit ar oibrigh sé i dtionscal na foraoiseachta i gcathair Ust-Ilímsk.<ref name="INKult"/>
Sa bhliain 2021, d’athchrom sé ar a ghairm bheatha ceoil i gcomhthéacs athbheochan spéise ina shaothar i measc glúin nua éisteoirí, a d’aimsigh a fhíseán ceoil don amhrán “''Первый уровень''” (“''An chéad leibhéal''”) ar [[YouTube]].<ref name="INKult"/>
== Dioscagrafaíocht ==
* CJEFF — The Best Of Captain Jeff (2023)<ref>{{Lua idirlín|teideal=CJEFF — The Best Of Captain Jeff (2023)|foilsitheoir=[[Discogs]]|url=https://www.discogs.com/release/27998010-CJEFF-The-Best-Of-Captain-Jeff|dátarochtana=2026-09-27}}</ref>
== Víseáin cheoil ==
* Captain Jeff — Первый уровень (1998)<ref>{{Lua idirlín|teideal=Captain Jeff — Первый уровень (1998)|foilsitheoir=[[YouTube]]|url=https://www.youtube.com/watch?v=U92GnDevvJ0|dátarochtana=2026-09-27}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
== Naisc ==
* [https://www.youtube.com/@CJEFF1 CJEFF (Captain Jeff) — Cainéal ar [[YouTube]]]
* [https://vk.ru/cjeff.project CJEFF (Captain JEFF) — Leathanach ar an líonra sóisialta “VKontakte”]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1974]]
[[Catagóir:Amhránaithe Rúiseacha]]
[[Catagóir:Ceoltóirí Rúiseacha]]
ovq0o7eglzwtwwlxtlw04l782qt5h41
Poitéinseal téimh dhomhanda
0
128484
1328928
1328850
2026-09-30T05:24:58Z
Marcas.oduinn
33120
/* */ Eagrú
1328928
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Perfluorotributylamine-global-warming-potential.jpg | mion | '' Poitéinseal téimh dhomhanda (PTD) de thrí {{h|gás ceaptha teasa}} thar tréimhse 100-bliain (PTD-100) an tona: [[sárfhluaraitríbhúitiolaimín]] (PFTBA), [[ocsaíd nítriúil]] agus [[meatán]], i gcomórtas le [[dé-ocsaíd charbóin]] (ag a bhfuil PTD a haon aici mar thagairt).]]
Is beart é '''Poitéinseal téimh dhomhanda''' ('''PTD''' / GWT) den mhéid téimh atá ceaptha ag [gás ceaptha teasa]] (GCT) san [[atmaisféar]] that tréimhse áirithe, i gcomórtas le [[dé-ocsaíd charbóin]] (CO<sub>2</sub>).<ref name=":2" />{{rp|page=2232}} Is [[cainníocht éadoiseach]] é, a thugtar mar an téamh déanta ag an [[mais]] céanna CO<sub>2</sub>, a bhfuil PTD a haon aici de réir sainmhínithe.
Braitheann an luach ar ionsú [[radaíocht leictreamaighnéadach| radaíochta]], fad ama san atmaisféar agus an tréimhse. Mar shampla, tá PRD thar 20 bliain (PTD-20) de 81.2 ag [[astaíochtaí meatáin|meatán]] (CH<sub>4</sub>)<ref name=:0 /> Toisc nach maireann meatán chomh fada is CO<sub>2</sub> san atmaisféar, titeann luach a PTD de réir a chéile, le PTD-100 de 27.9 agus PTD-500 de 7.95.<ref name=":0" />{{Rp|page=7SM-24}}
Is féidir [[astaíochtaí gás ceaptha teasa]] a thabhairt mar '''mhais coibhéis dé-ocsaíd charbóin''' nó go simplí '''coibhéis dé-ocsaíd charbóin''' (CO<sub>2</sub>e). Le haghaidh gáis éigin, is é seo an mais CO<sub>2</sub> a théifeadh an domhan chomh mhéad le mais an gháis úd. Tugann seo scála coiteann chun [[éifeachtaí an athraithe aeráide|éifeachtaí]] gás éagsúil ar athrú aeráide a chur gcomórtas.
== Tagairtí ==
{{reflist | refs =
<ref name=:0>{{citation | title=7.SM.6 Tables of greenhouse gas lifetimes, radiative efficiencies and metrics | date=2021 | url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Chapter_07_Supplementary_Material.pdf | page=7SM-24 | publisher=[[IPCC]]}}.</ref>
<ref name=":2">IPCC, 2021: Annex VII: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexVII.pdf Glossary] [Matthews, J.B.R., V. Möller, R. van Diemen, J.S. Fuglestvedt, V. Masson-Delmotte, C. Méndez, S. Semenov, A. Reisinger (eag.)], in [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, B. Zhou (eag.)]. Cambridge University Press, Cambridge, Ríocht Aontaithe agus Nua Eabhrac, NE, SAM, ll. 2215–2256, doi:10.1017/9781009157896.022.</ref>
}}
{{síol}}
[[Catagóir:Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
igki3hk3e77vieaxjwk9njnuqrworwd
Plé úsáideora:120Hz USB type C HDMI cable cord
3
128489
1328907
1328891
2026-09-29T16:27:30Z
120Hz USB type C HDMI cable cord
76476
/* Ag cur feabhas ar do chuid aistriúchán */ Freagra
1328907
wikitext
text/x-wiki
== Ag cur feabhas ar do chuid aistriúchán ==
A chara, tá súil agam go bhfuil ag éirí go maith leat. Bhí an deis agam súil a chaitheamh ar cheann de na hailt a luaigh tú liom agus rith moladh amháin liom mar bhí a lán téarmaí ann a aistríodh go díreach ón Bhéarla go dtí an Ghaeilge agus é déanta ar bhealach lochtach. Ná baol air áfach, rachaidh tú i dtaithí ar rudaí mar seo, agus tá cúpla leid agam dhuit chun cabhrú leat dul i bhfeabhas!
1. Ná fág aon Bhéarla ar an lch, déan iarracht gach rud a aistriú go Gaeilge, cuardaigh an téarma ar www.tearma.ie le do thoil, bíonn samplaí maithe ar an tsuíomh sin den oiread sin téarma, ní chreidfeá é.
2. Más rud e go bhfuil téarma á aistriú agat féin, tá riail shimplí ann chun rud a aistriú ón Bhéarla go dtí an Ghaeilge agus níl le déanamh agat ach na focail sa téarma as Béarla a chasadh droim ar ais chun ord na bhfocal sa Ghaeilge a aimsiú, mar shampla: "Diesel multiple-unit" = "Multiple-unit diesel" = "Ilaonad díosail" mar gur focal amháin é "multiple unit", "Health Service Executive" = "Executive Service Health" = "Feidhmeannach na Seirbhíse Sláinte".
[[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]] ([[Plé úsáideora:An Sionnach Rua|plé]]) 11:56, 29 Meán Fómhair 2026 (UTC)
:Go raibh maith agat as na leideanna. [[Úsáideoir:120Hz USB type C HDMI cable cord|120Hz USB type C HDMI cable cord]] ([[Plé úsáideora:120Hz USB type C HDMI cable cord|plé]]) 16:27, 29 Meán Fómhair 2026 (UTC)
d48ihpqkb796gd3v6bqd1orkzclv05c
Teimpléad:Éire Aonadacha Iolracha
10
128490
1328894
2026-09-29T12:00:47Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Teimpléad:Éire Aonadacha Iolracha]] go [[Teimpléad:Ilaonaid na hÉireann]]: Misspelled title: Gramadach
1328894
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Teimpléad:Ilaonaid na hÉireann]]
3sphmfgopa91zhzn4ydqs7k3oyf16fo
1328903
1328894
2026-09-29T13:06:37Z
An Sionnach Rua
29036
Removed redirect to [[Teimpléad:Ilaonaid na hÉireann]]
1328903
wikitext
text/x-wiki
{{scrios}}#athsheoladh [[Teimpléad:Ilaonaid na hÉireann]]
7iwvil36vs4mtdzhi5xb0hbizlj67x0
Teimpléad:Aonaid il-dísealach an Aontas Sóivéadach agus státanna iarchórais Sóivéadacha
10
128491
1328901
2026-09-29T12:57:54Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Teimpléad:Aonaid il-dísealach an Aontas Sóivéadach agus státanna iarchórais Sóivéadacha]] go [[Teimpléad:Ilaonaid Díosail an Aontais Shóivéadaigh agus na Stát Iar-Shóivéideach]]: Misspelled title: Gr
1328901
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Teimpléad:Ilaonaid Díosail an Aontais Shóivéadaigh agus na Stát Iar-Shóivéideach]]
tous5ajr1mgyp7242sxba53raknq3v6
1328904
1328901
2026-09-29T13:06:42Z
An Sionnach Rua
29036
Removed redirect to [[Teimpléad:Ilaonaid Díosail an Aontais Shóivéadaigh agus na Stát Iar-Shóivéideach]]
1328904
wikitext
text/x-wiki
{{scrios}}#athsheoladh [[Teimpléad:Ilaonaid Díosail an Aontais Shóivéadaigh agus na Stát Iar-Shóivéideach]]
aerzozfco1q4pe8mpin53io6j7m3din
Comhdháil Amhránaíochta an Atlantaigh Thuaidh
0
128492
1328911
2026-09-29T18:33:46Z
Eomurchadha
4240
Leathanach cruthaithe le 'Is ócáid 3 lá í '''Comhdháil Amhránaíochta an Atlantaigh Thuaidh''' (NASC), a dhéanann ceiliúradh ar amhránaíocht thraidisiúnta agus ar cheol dúchais ó réigiún an Atlantaigh Thuaidh. Clár traschultúrtha atá i gceist agus bíonn ceolchoirmeacha, ceardlanna, pléphainéil agus ciorcail bheaga amhránaíochta ar bun a thugann amhránaithe, ceoltóirí, taighdeoirí agus lucht spéise ó gach cearn de réigiún an Atlantaigh Thuaidh, agus níos faid...'
1328911
wikitext
text/x-wiki
Is ócáid 3 lá í '''Comhdháil Amhránaíochta an Atlantaigh Thuaidh''' (NASC), a dhéanann ceiliúradh ar amhránaíocht thraidisiúnta agus ar cheol dúchais ó réigiún an Atlantaigh Thuaidh. Clár traschultúrtha atá i gceist agus bíonn ceolchoirmeacha, ceardlanna, pléphainéil agus ciorcail bheaga amhránaíochta ar bun a thugann amhránaithe, ceoltóirí, taighdeoirí agus lucht spéise ó gach cearn de réigiún an Atlantaigh Thuaidh, agus níos faide i gcéin, le chéile. Deir Stiúrthóir NASC, [[Brian Ó hEadhra]]: “Cibé an amhránaí aitheanta thú, taighdeoir ar an traidisiún béil, ceannaire amhránaíochta pobail, nó duine a bhfuil grá agat do na hamhráin thraidisiúnta, cuireann NASC spás fíoroscailte ar fáil ina bhfuil gach guth luachmhar”.
k0sla9o5u7mpa9vm1o625y7tp92qyh3
1328913
1328911
2026-09-29T18:38:07Z
Eomurchadha
4240
1328913
wikitext
text/x-wiki
Is ócáid 3 lá í '''Comhdháil Amhránaíochta an Atlantaigh Thuaidh''' (NASC), a dhéanann ceiliúradh ar amhránaíocht thraidisiúnta agus ar cheol dúchais ó réigiún an Atlantaigh Thuaidh. Clár traschultúrtha atá i gceist agus bíonn ceolchoirmeacha, ceardlanna, pléphainéil agus ciorcail bheaga amhránaíochta ar bun a thugann amhránaithe, ceoltóirí, taighdeoirí agus lucht spéise ó gach cearn de réigiún an Atlantaigh Thuaidh, agus níos faide i gcéin, le chéile. Deir Stiúrthóir NASC, [[Brian Ó hEadhra]]: “Cibé an amhránaí aitheanta thú, taighdeoir ar an traidisiún béil, ceannaire amhránaíochta pobail, nó duine a bhfuil grá agat do na hamhráin thraidisiúnta, cuireann NASC spás fíoroscailte ar fáil ina bhfuil gach guth luachmhar”.
[[catagóir:Amhránaíocht thraidisiúnta]]
[[catagóir:Ceol dúchais]]
[[catagóir:Comhdhálacha ceoil]]
pyzozdi3ttp1hi807ejjbxx6n9194e3
1328914
1328913
2026-09-29T18:38:15Z
Eomurchadha
4240
1328914
wikitext
text/x-wiki
Is ócáid 3 lá í '''Comhdháil Amhránaíochta an Atlantaigh Thuaidh''' (NASC), a dhéanann ceiliúradh ar amhránaíocht thraidisiúnta agus ar cheol dúchais ó réigiún an Atlantaigh Thuaidh. Clár traschultúrtha atá i gceist agus bíonn ceolchoirmeacha, ceardlanna, pléphainéil agus ciorcail bheaga amhránaíochta ar bun a thugann amhránaithe, ceoltóirí, taighdeoirí agus lucht spéise ó gach cearn de réigiún an Atlantaigh Thuaidh, agus níos faide i gcéin, le chéile. Deir Stiúrthóir NASC, [[Brian Ó hEadhra]]: “Cibé an amhránaí aitheanta thú, taighdeoir ar an traidisiún béil, ceannaire amhránaíochta pobail, nó duine a bhfuil grá agat do na hamhráin thraidisiúnta, cuireann NASC spás fíoroscailte ar fáil ina bhfuil gach guth luachmhar”.
[[catagóir:Amhránaíocht thraidisiúnta]]
[[catagóir:Ceol]]
[[catagóir:Comhdhálacha ceoil]]
fok7amil321tjtme2mbt3z6r3kqh81z
Féile Chois Fharraige
0
128493
1328912
2026-09-29T18:36:18Z
Eomurchadha
4240
Leathanach cruthaithe le 'Féile bhliantúil í '''Féile Chois Fharraige''' a bhíonn ar bun le linn na chéad seachtaine de mhí Dheireadh Fómhair le roinnt blianta anuas. Fóram Chois Fharraige um Pleanáil Teanga a dhéanann comhordú ar chlár na Féile ach is iad pobal agus cumainn Chois Fharraige a eagraíonn na himeachtaí éagsúla a bhíonn ar siúl ar fud cheantar Chois Fharraige. Is féile ilghnéitheach í don phobal ar fad, idir shean agus óg, ó cheantar na bhForbacha go...'
1328912
wikitext
text/x-wiki
Féile bhliantúil í '''Féile Chois Fharraige''' a bhíonn ar bun le linn na chéad seachtaine de mhí Dheireadh Fómhair le roinnt blianta anuas. Fóram Chois Fharraige um Pleanáil Teanga a dhéanann comhordú ar chlár na Féile ach is iad pobal agus cumainn Chois Fharraige a eagraíonn na himeachtaí éagsúla a bhíonn ar siúl ar fud cheantar Chois Fharraige.
Is féile ilghnéitheach í don phobal ar fad, idir shean agus óg, ó cheantar na bhForbacha go Ros a’ Mhíl, agus tugtar deis dóibh buanna agus cruthaitheacht na phobail a cheiliúradh in éindí.
Eagraíonn Ceoltóirí Óga Chois Fharraige, Club Scannán Chois Fharraige agus Club Leabhar Chois Fharraige imeachtaí na féile chuile bhliain. Bíonn seisiúin cheoil, ócáidí damhsa agus taispeántais ealaíne ar an gclár. Is cuid lárnach den Fhéile na tsiúlóid bhliantúil maidin Domhnaigh.
pldzmvlq3qur6hznbp7gxunmcooa7el
1328915
1328912
2026-09-29T18:39:03Z
Eomurchadha
4240
1328915
wikitext
text/x-wiki
Féile bhliantúil í '''Féile Chois Fharraige''' a bhíonn ar bun le linn na chéad seachtaine de mhí Dheireadh Fómhair le roinnt blianta anuas. Fóram Chois Fharraige um Pleanáil Teanga a dhéanann comhordú ar chlár na Féile ach is iad pobal agus cumainn Chois Fharraige a eagraíonn na himeachtaí éagsúla a bhíonn ar siúl ar fud cheantar Chois Fharraige.
Is féile ilghnéitheach í don phobal ar fad, idir shean agus óg, ó cheantar na bhForbacha go Ros a’ Mhíl, agus tugtar deis dóibh buanna agus cruthaitheacht na phobail a cheiliúradh in éindí.
Eagraíonn Ceoltóirí Óga Chois Fharraige, Club Scannán Chois Fharraige agus Club Leabhar Chois Fharraige imeachtaí na féile chuile bhliain. Bíonn seisiúin cheoil, ócáidí damhsa agus taispeántais ealaíne ar an gclár. Is cuid lárnach den Fhéile na tsiúlóid bhliantúil maidin Domhnaigh.
[[catagóir:Féilte Éireannacha]]
[[catagóir:Cois Fharraige]]
[[catagóir:Gaillimh]]
[[catagóir:Conamara]]
tr4ya72bu5ojn0ytodk865li5a8yz0i
Madraí Fiaigh
0
128494
1328917
2026-09-29T20:15:45Z
Mahagaja
91
Ag athdhíriú go [[Na Madraí Fiaigh]]
1328917
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Na Madraí Fiaigh]]
47uhz2p7crlyiy4wfblcaci39lrvpri
TopShop
0
128495
1328920
2026-09-29T23:00:25Z
TGcoa
21229
Leathanach cruthaithe le 'Miondíoltóir mórshráide agus comhlacht de chuid na Breataine ba ea '''TopShop''', Chuaigh an gnólacht i mbá in 2020. == Stair == Bunaíodh TopShop i dtús na 1960idí i Sasana. Bhí 14 brainse de Topshop sa tír seo in Éirinn sna 2010idí agus os cionn 500 ar fud an domhain ag an am. Sa Ríocht Aontaithe bhí os cionn 300 de na siopaí acu. Bhí TopShop siad le fáil freisin i Meiriceá, san Astráil, san Aifric Theas, i gCeanada agus i mórán tíortha...'
1328920
wikitext
text/x-wiki
Miondíoltóir mórshráide agus comhlacht de chuid na Breataine ba ea '''TopShop''', Chuaigh an gnólacht i mbá in 2020.
== Stair ==
Bunaíodh TopShop i dtús na 1960idí i Sasana.
Bhí 14 brainse de Topshop sa tír seo in Éirinn sna 2010idí agus os cionn 500 ar fud an domhain ag an am. Sa Ríocht Aontaithe bhí os cionn 300 de na siopaí acu. Bhí TopShop siad le fáil freisin i Meiriceá, san Astráil, san Aifric Theas, i gCeanada agus i mórán tíortha eile.
jtnwl4why0iuc0kxs2dbzatby2wnl2u
1328921
1328920
2026-09-29T23:03:28Z
TGcoa
21229
1328921
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Miondíoltóir mórshráide agus comhlacht de chuid na Breataine ba ea '''TopShop''', Chuaigh an gnólacht i mbá in 2020.
== Stair ==
Bunaíodh TopShop i dtús na 1960idí i Sasana.
Bhí 14 brainse de Topshop sa tír seo in Éirinn sna 2010idí agus os cionn 500 ar fud an domhain ag an am. Sa Ríocht Aontaithe bhí os cionn 300 de na siopaí acu. Bhí TopShop siad le fáil freisin i Meiriceá, san Astráil, san Aifric Theas, i gCeanada agus i mórán tíortha eile.
Chuaigh an gnólacht as gnó sa bhliain 2020.
== Féach freisin ==
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Mearfhaisean]]
[[Catagóir:Comhlachtaí Briotanacha]]
cl9prjvarrgzjfj86b3cfeo7ihhnybj
1328922
1328921
2026-09-29T23:21:49Z
TGcoa
21229
1328922
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Miondíoltóir mórshráide agus comhlacht de chuid na Breataine ba ea '''TopShop''', Chuaigh an gnólacht i mbá in 2020. Tugadh an branda TopShop slán ón anachain sinn agus tá mearfhaisean le fáil ar an súiomh TopShop.com inniu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/topshop-ar-line-deireannaigh-agus-margai-maithe-le-fail/|teideal=‘Topshop’ ar líne d’Éireannaigh agus margaí maithe le fáil|údar=Sara Ní Chuirreáin|dáta=29 Samhain 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-09-29}}</ref>
== Stair ==
Bunaíodh TopShop i dtús na 1960idí i Sasana.
Bhí 14 brainse de Topshop sa tír seo in Éirinn sna 2010idí agus os cionn 500 ar fud an domhain ag an am. Sa Ríocht Aontaithe bhí os cionn 300 de na siopaí acu. Bhí TopShop siad le fáil freisin i Meiriceá, san Astráil, san Aifric Theas, i gCeanada agus i mórán tíortha eile.
Chuaigh an gnólacht as gnó sa bhliain 2020.
== Féach freisin ==
* [[Shein]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Mearfhaisean]]
[[Catagóir:Comhlachtaí Briotanacha]]
eipnb38c6hb6dgrfgnk7subo9unycu2
IÉ 22000
0
128496
1328936
2026-09-30T07:54:17Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[IÉ 22000]] go [[Aicme 22000 IÉ]]
1328936
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Aicme 22000 IÉ]]
fh7hhf4ag0k1gde5quz3j6r3a22pd1a
1328937
1328936
2026-09-30T07:55:01Z
An Sionnach Rua
29036
Teideal lochtach
1328937
wikitext
text/x-wiki
{{Scrios}}#athsheoladh [[Aicme 22000 IÉ]]
qc5f6a5w3ks29x04pph7g0svo9dlivw
Teimpléad:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain
10
128497
1328947
2026-09-30T09:58:58Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Teimpléad:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain]] go [[Teimpléad:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain]]: Misspelled title
1328947
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Teimpléad:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain]]
ix5dkrlpos6cuomvt14k3qqv03g9eqw
Teimpléad:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/doc
10
128498
1328949
2026-09-30T09:59:22Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Teimpléad:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/doc]] go [[Teimpléad:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/doc]]
1328949
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Teimpléad:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/doc]]
9cbnhweo4dy61b0v1gejbbmv8zuvf9s
Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain
828
128499
1328951
2026-09-30T10:00:11Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain]] go [[Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain]]
1328951
Scribunto
text/plain
return require [[Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain]]
74pudtgr850vel8tcfuh10wxl5npc95
Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/doc
828
128500
1328953
2026-09-30T10:00:30Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/doc]] go [[Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/doc]]
1328953
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/doc]]
gepnrswftffhma1zt1lsv0ptis4di27
Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/config
828
128501
1328955
2026-09-30T10:00:40Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/config]] go [[Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/config]]
1328955
Scribunto
text/plain
return require [[Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/config]]
e3s2f0h39zkbwyhew9bvzmwy4xp93n6
Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/config/doc
828
128502
1328957
2026-09-30T10:00:54Z
An Sionnach Rua
29036
Bhog An Sionnach Rua an leathanach [[Module:Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain/config/doc]] go [[Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/config/doc]]
1328957
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Module:Catagóir a ndearnadh cur síos uirthi i mbliain/config/doc]]
orrchd3ndfntrk8lm0svp13vxwefpyn
Tionól Thuaisceart Éireann (1982)
0
128503
1328964
2026-09-30T10:52:25Z
Conradder
34685
Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Ba é '''Tionól Thuaisceart Éireann''' an reachtas a bunaíodh sa bhliain 1982, chun [[dílárú]] a athbhunú [[Tuaisceart Éireann|sa réigiún]], i ndiaidh a chliste deich mbliana roimhe sin. Chlisfeadh an tionól seo agus díscaoileadh é sa bhliain 1986. == Tagairtí == {{reflist}} {{Tionól Thuaisceart Éireann}} [[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Tionól Thuaisceart Éireann]] Catagóir:Rialt...'
1328964
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Ba é '''Tionól Thuaisceart Éireann''' an reachtas a bunaíodh sa bhliain 1982, chun [[dílárú]] a athbhunú [[Tuaisceart Éireann|sa réigiún]], i ndiaidh a chliste deich mbliana roimhe sin. Chlisfeadh an tionól seo agus díscaoileadh é sa bhliain 1986.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Tionól Thuaisceart Éireann}}
[[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Tionól Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Rialtas Thuaisceart Éireann]]
oxxrh714z0ejoj8aha7vckbipir71yj