Vicipéid
gawiki
https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach
MediaWiki 1.47.0-wmf.22
first-letter
Meán
Speisialta
Plé
Úsáideoir
Plé úsáideora
Vicipéid
Plé Vicipéide
Íomhá
Plé íomhá
MediaWiki
Plé MediaWiki
Teimpléad
Plé teimpléid
Cabhair
Plé cabhrach
Catagóir
Plé catagóire
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Andraiméide (réaltbhuíon)
0
3462
1329164
1277570
2026-10-03T22:48:17Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329164
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Andromeda |
ainm = Andraiméide |
laidin = Andromeda |
nod = And |
ginideach = Andromedae |
siombalaíocht = [[Andraiméide (miotaseolaíocht)|Andraiméide]], an Mhaighdean Chuibhrithe |
dronairde = 1 |
diallas = +40 |
achariomlán = 722 |
acharrangú = 19ú |
líonréaltaí = 3 |
réaltainm = [[Alpheratz]] (α And) |
réaltmhéid = 2.1 |
dreigecheathanna =
* [[Andraiméididí]]<br />(Bílidí) |
teorantacha =
* [[Peirséas (réaltbhuíon)|Peirséas]]
* [[Caiseoipé (réaltbhuíon)|Caiseoipé]]
* [[an Laghairt]]
* [[Peigeasas (réaltbhuíon)|Peigeasas]]
* [[na hÉisc]]
* [[an Triantán]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 40 |
mí = Samhain |
nótaí =}}
Is é '''Andraiméide'''<ref>i m[[An Béarla|Béarla]], ''Andromeda (constellation)''</ref> an [[réaltra bíseach]] is giorra dár [[réaltra]] féin, [[Bealach na Bó Finne]], agus meastar go bhfuil thart ar thrilliún réalta ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/teic/ta-se-seo-ar-na-grianghraif-is-mo-riamh/|teideal=Tá sé seo ar na grianghraif is mó riamh Cuirfidh sé do sheacht iontais ort|údar=NÓS|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2020-04-24}}</ref> Agus tá breis agus 100 billiún réaltra ar nós Andromeda sa chruinne ar fad, is cosúil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=udAL48P5NJU|teideal=Gigapixels of Andromeda [4K]|údar=Daveachuk ar Youtube|dáta=|dátarochtana=2020}}</ref>
[[Réaltbhuíon]] í Andraiméide atá ainmnithe as an m[[banphrionsa]] [[Andraiméide (miotaseolaíocht)|Andraiméide]] (a chiallaíonn sa teanga [[Gréigis|Ghréagach]] ''[[Rialtóir]] thar [[fir]]''), carachtar i [[miotaseolaíocht na Gréige]]. I dtuaisceart na [[Spéir|spéire]] atá an réaltbhuíon seo, in aice le réaltbhuíon [[Peigeasas (réaltbhuíon)|Pheigeasais]], agus tá scothchosúlacht litreach "A" fada streachlánaí doiléire uirthi. Is é an clú is mó atá uirthi ná go bhfuil [[Réaltra Andraiméide]] istigh inti.
== Cur síos ==
Réaltbhuíon sa spéir thuaidh is ea réaltra Andraiméide, ceann de 48 cinn a liostaigh [[Tolamaes]] i 140 AD. Cuimsíonn sí réaltra Andraiméide, an ceann is mó de na réaltraí cóngaracha, timpeall 725 cileaparsoic amach uainn. Ceapadh le fada gur chuid de Bhealach na Bó Finne é, ach sna 1920idí thaispeáin [[Edwin Hubble]] gur réaltra scoite é.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|title=Fréamh an Eolais|issue=Coiscéim}}</ref>
== Príomhghnéithe ==
* [[Alpheratz]]: is í an [[réalta]] is gile de chuid Andraiméide ná α And, dá ngairtear freisin [[Alpheratz]] nó Sirrah. In éineacht le [[Alpha Pegasi|α]], [[Beta Pegasi|β]] agus [[Lambda Pegasi|λ]] [[Peigeasas (réaltbhuíon)|Pegasi]], comhdhéanann sí [[astaireacht]] darb ainm [[Cearnóg Mhór Pheigeasais]]. Fadó d’áirítí an réalta seo mar cheann de chuid Pheigeasais, mar is léir óna hainm, a chiallaíonn "imleacán an chapaill." δ Pegasi an t-ainm a thug an réalteolaí [[Johann Bayer]] uirthi.
* [[Mirach]]: Mirach, nó "an crios", an t-ainm a thugtar ar β And. 88 [[solasbhliain]] i bhfad uainn atá sí, agus ar amharcmhéid 2.1.
* [[Almach]]: tá γ Andromedae, nó [[Almach]], suite ar rinn an chosa theas den "A" mór. Is [[ilréalta]] álainn í le dathanna in imeartas le chéile.
* [[Upsilon Andromedae|υ And]]: tá [[Pláinéad eachtarghrianda|córas pláinéadach]] ag [[Upsilon Andromedae|υ And]], le trí phláinéad dheimhnithe, 0.71 uair, 2.11 uair, agus 4.61 uair chomh mór le [[Iúpatar (pláinéad)|hIúpatar]].
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Réaltra Andraiméide|M31]]: is é an [[réad domhainspéire]] is cáiliúla in Andraiméide ná M31, [[Réaltra Andraiméide]], ceann de na réada is faide amach uainn atá infheicthe ag an tsúil fhornocht. [[Réaltra]] bíseach ollmhór atá ann, cosúil leis [[Bealach na Bó Finne|an réaltra s’againne]]. Chun an réaltra seo a aimsiú, tarraing líne idir β agus μ Andromedae, agus ansin cuir a fhad eile nó mar sin leis ó μ.
* [[NGC 7662]]:
== Miotaseolaíocht ==
Má chuirtear san áireamh réaltóga níos doiléire, ach infheicthe fós ag an tsúil fhornocht, déanann scothchosúlacht banchipínigh den réaltbhuíon, le crios feiceálach (cosúil leis an gceann atá ag réaltbhuíon [[an Bodach|an Bhodaigh]]), agus rud éigin fada greamaithe de leathlámh aici, faoi mar banlaoch atá inti agus í ag beartú claímh. Is dócha go mbaineann an deilbh seo, i dteannta réaltaí eile i gcomhartha stoidiacach [[an Reithe]] (a chuimsíonn an [[an Phléadach|Phléadach]]) agus páirt de réaltbhuíon [[na hÉisc|na nIasc]], le bunús mhiotas chrios [[Hipilité]], a bhfuil baint aige le [[Dhá Shaothar Déag]] [[Earcail]].
Os a choinne sin, trí réaltóga níos doiléire fós a chur san áireamh, réaltóga atá infheicthe ag an tsúil fhornocht, síneann an greamú i dtreo eile agus cuirtear ar an réaltbhuíon cosúlacht maighdine, agus í cuibhrithe agus ag coraíocht faoi mar atá sí ag iarraidh éalú [http://borghetto.astrofili.org/costellazioni/andromeda.JPG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060824193927/http://borghetto.astrofili.org/costellazioni/andromeda.JPG |date=2006-08-24 }}. I dteannta réaltbhuíonta eile in aice láithreach ([[Ceiféas (réaltbhuíon)|Ceiféas]], [[Peirséas (réaltbhuíon)|Peirséas]], [[Caiseoipé (réaltbhuíon)|Caiseoipé]], agus b’fhéidir [[Peigeasas (réaltbhuíon)|Peigeasas]]), agus réaltbhuíon [[an Míol Mór|an Mhíl Mhóire]] faoi Andraiméide), is dócha gurb é seo bunús mhiotas [[Maíomh Chaiseoipé|Mhaíomh Chaiseoipé]], a mbaineann go coitianta leis.
== Réaltaí ==
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse orthu:'''
:* [[Alfa Andromedae|21/α And]] 2.06: '''[[Alpheratz]]''' nó '''Alpherat''' nó '''Al'faret''' nó '''Al'ferats''' nó '''Sirrah''' nó '''Sirah''' nó '''Sirrakh'''
:*: < سرة الفرس ''surrat[u] al-faras'' = Imleacán an Eich (.i. Imleacan na Lárach)
:* [[Beta Andromedae|43/β And]] – 2.07: '''[[Mirach]]''' nó '''Merach''' nó '''Mirac''' nó '''Mirak''' nó '''Mirakh''' nó '''Merak''' nó '''Mirar''' nó '''Mirath''' nó '''Mirax''' nó '''El Mizar''' nó '''Al Mizar'''
:*: < ? ''al-maraqq'' = na hÁranna
:* [[Gamma Andromedae|57/γ And]] 2.26: '''Almach''' nó '''Almaak''' nó '''Alamak''' nó '''Almak''' nó '''Almaach''' nó '''Alamac''' nó '''Al'mak'''
:*: < ? ؟ الارض ''al-<sup>c<sup>anāq al-arđ̧'' = Meannán an Domhain
:*: [[réalta dhúbailte]]; γ<sup>1<sup> (2.26) agus γ<sup>2<sup> (4.84)
:* [[Phi Andromedae|42/φ And]] 4.26: '''Keun Nan Mun'''
:*: < 軍南門 Mandarin: ''jūnnánmén'' = Geata Theas an Champa
:* [[Xi Andromedae|46/ξ And]] 4.88: '''Adhil'''
:*: < الذيل ''að-ðayl'' = an Triopall (''go litriúil'' an Eireaball)
:* [[Chi Andromedae|52/χ And]] 5.01: '''Keun Nan Mun'''
:*: < 軍南門 Mandarin: ''jūnnánmén'' = Geata Theas an Champa
:*: Nod leatsa go bhfuil an t-ainm céanna ar φ Andromedae
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:'''
:: [[Alfa Andromedae|21/α And]] 2.06; [[Beta Andromedae|43/β And]] 2.07; [[Gamma Andromedae|57/γ<sup>1</sup> And]] 2.26; [[Gamma Andromedae|57/γ<sup>2</sup> And]] 4.84; [[Delta Andromedae|31/δ And]] 3.27; [[Epsilon Andromedae|30/ε And]] 4.37; [[Zeta Andromedae|34/ζ And]] 4.06; [[Eta Andromedae|38/η And]] 4.42; [[Theta Andromedae|24/θ And]] 4.61; [[Iota Andromedae|17/ι And]] 4.29; [[Kappa Andromedae|19/κ And]] 4.14; [[Lambda Andromedae|16/λ And]] 3.82; [[Mu Andromedae|37/μ And]] 3.87; [[Nu Andromedae|35/ν And]] 4.53; [[Xi Andromedae|46/ξ And]] 4.88; [[Omicron Andromedae|1/ο And]] 3.62; [[Pi Andromedae|29/π And]] 4.36; [[Rho Andromedae|27/ρ And]] 5.18; [[Sigma Andromedae|25/σ And]] 4.52; [[Tau Andromedae|53/τ And]] 4.94; [[Upsilon Andromedae|50/υ And]] 4.09; [[Phi Andromedae|42/φ And]] 4.25; [[Chi Andromedae|52/χ And]] 4.98; [[Psi Andromedae|20/ψ and]] 4.95; [[Omega Andromedae|48/ω And]] 4.83;
:'''Réaltaí a bhfuil uimhreacha [[John Flamsteed|Flamsteed]] orthu:'''
:: [[Omicron Andromedae|1/ο And]] 3.62; [[2 Andromedae|2 And]] 5.10; [[3 Andromedae|3 And]] 4.65; [[4 Andromedae|4 And]] 5.33; [[5 Andromedae|5 And]] 5.70; [[6 Andromedae|6 And]] 5.94; [[7 Andromedae|7 And]] 4.52; [[8 Andromedae|8 And]] 4.85; [[9 Andromedae|9 And]] 6.00; [[10 Andromedae|10 And]] 5.79; [[11 Andromedae|11 And]] 5.44; [[12 Andromedae|12 And]] 5.77; [[13 Andromedae|13 And]] 5.75; [[14 Andromedae|14 And]] 5.22; [[15 Andromedae|15 And]] 5.59; [[Lambda Andromedae|16/λ And]] 3.82; [[Iota Andromedae|17/ι And]] 4.29; [[18 Andromedae|18 And]] 5.30; [[Kappa Andromedae|19/κ And]] 4.14; [[Psi Andromedae|20/ψ And]] 4.95; [[Alfa Andromedae|21/α And]] 2.06; [[22 Andromedae|22 And]] 5.03; [[23 Andromedae|23 And]] 5.72; [[Theta Andromedae|24/θ And]] 4.61; [[Sigma Andromedae|25/σ And]] 4.52; [[26 Andromedae|26 And]] 6.11; [[Rho Andromedae|27/ρ And]] 5.18; [[28 Andromedae|28 And]] 5.18; [[Pi Andromedae|29/π And]] 4.36; [[Epsilon Andromedae|30/ε And]] 4.37; [[Delta Andromedae|31/δ And]] 3.27; [[32 Andromedae|32 And]] 5.33; [[Zeta Andromedae|34/ζ And]] 4.06; [[Nu Andromedae|35/ν And]] 4.53; [[36 Andromedae|36 And]] 5.47; [[Mu Andromedae|37/μ And]] 3.87; [[Eta Andromedae|38/η And]] 4.42; [[39 Andromedae|39 And]] 5.98; [[41 Andromedae|41 And]] 5.03; [[Phi Andromedae|42/φ And]] 4.25; [[Beta Andromedae|43/β And]] 2.07; [[44 Andromedae|44 And]] 5.65; [[45 Andromedae|45 And]] 5.81; [[Xi Andromedae|46/ξ And]] 4.88; [[47 Andromedae|47 And]] 5.58; [[Omega Andromedae|48/ω And]] 4.83; [[49 Andromedae|49 And]] 5.27; [[Upsilon Andromedae|50/υ And]] 4.09; [[51 Andromedae|51 And]] 3.57; [[Chi Andromedae|52/χ And]] 4.98; [[Tau Andromedae|53/τ And]] 4.94; [[55 Andromedae|55 And]] 5.40; [[56 Andromedae|56 And]] 5.67; [[Gamma Andromedae|57/γ<sup>1<sup> And]] 2.26; [[Gamma Andromedae|57/γ<sup>2<sup> And]] 4.84; [[58 Andromedae|58 And]] 4.82; [[59 Andromedae|59 And]] 6.10; [[60 Andromedae|60 And]] 4.83; [[62 Andromedae|62 And]] 5.30; [[63 Andromedae|63 And]] 5.59; [[64 Andromedae|64 And]] 5.19; [[65 Andromedae|65 And]] 4.71; [[66 Andromedae|66 And]] 6.12;
:'''Réaltaí suntasacha eile:'''
:* [[HR 465]] (GY Andromedae) 6.36 – [[réalta athraitheach]] cosúil le [[Alfa2 Canum Venaticorum|Alfa<sup>2<sup> Canum Venaticorum]]; tá línte [[próiméitiam]] ina [[speictream]]
:* [[Groombridge 34]] (GQ And, 8.08, agus GX And, 11.06) – i measc na réaltaí is gaire (11.62 [[solasbhliain]]); dúbailte; [[bladhmréalta]]
:* [[Ross 248]] 12.29 – i measc na réaltaí is gaire (10.32 [[solasbhliain]])
:* [[S Andromedae]] ([[Ollnóva]] 1885) – ollnóva i [[Réaltra Andraiméide]] sa bhliain [[1885 (Éolaíocht)|1885]] a d'aimsigh an réalteolaí amaitéarach Éireannach [[Isaac Ward]]
<!--Foinsí; (1)The Bright Star Catalog, 5th Revised Edition: http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ (2) NASA Astronimcal Data Center: http://adc.gsfc.nasa.gov/-->
== Féach freisin ==
* Andraiméide (réaltra)
* [[Andraiméide]] (pearsa bainte le miotaseolaíocht na Gréige)
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/And.htm Andraiméide ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060913055448/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/And.htm |date=2006-09-13 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/andromeda.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/andromeda.html Andraiméide agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060420100340/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/andromeda.html |date=2006-04-20 }}
* [http://www.dibonsmith.com/and_con.htm Andraiméide ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=1 Peoria Astronomical Society: Andraiméide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828112155/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=1 |date=2008-08-28 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/andromeda/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Andraiméide]
== Foinsí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Andraimeide]]
[[Catagóir:Andraiméide (réaltbhuíon)]]
rgpeuvfzou52rjd649dheidx0zdcoaa
An tAerchaidéal
0
3469
1329154
1244168
2026-10-03T22:31:18Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329154
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Antlia |
ainm = an tAerchaidéal |
laidin= Antlia |
nod = Ant |
ginideach = Antliae |
siombalaíocht= an tAerchaidéal |
dronairde = 10 |
diallas = −90 |
achariomlán = 239 |
acharrangú = 62ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Alfa Antliae|α Ant]] |
réaltmhéid = 4.25 |
dreigecheathanna= Dada |
teorantacha =
* [[an Ceinteár]]
* [[Compás an Mhairnéalaigh]]
* [[an Phéist Uisce]]
* [[na Seolta]] |
uasleithead = 45 |
íosleithead = 90 |
mí = Aibreán |
nótaí =}}
Is [[réaltbhuíon]] réasúnta nua í '''an tAerchaidéal''' óir ní ceapadh go dtí an [[18ú haois|18ú haois]] í, ós rud é go raibh sí ródhoiléir lena admháil ag na seanghréagaigh. Ghlac an [[IAU]] léi mar cheann den 88 réaltbhuíon nua-aimseartha. Ag tosú i dtuaisceart na réaltbhuíne, seo iad a leanas na réaltbhuíonta atá timpeall an Aerchaidéil: [[an Phéist Uisce]], [[Compás an Mhairnéalaigh]], [[na Seolta]], agus faoi dheireadh [[an Ceinteár]].
Tugtar '''Antlia''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "[[aerchaidéal]]".
== Príomhghnéithe ==
* [[Alfa Antliae|α Ant]]: is réaltbhuíon dhoiléir í an tAerchaidéal gan aon réaltaí geala inti. Is í an réalta is lú doiléir ná α Ant; agus cé gurb í príomhréalta de chuid an Aerchaidéil í, níl a gile dhealraitheach ach ar méid 4.25. Is K4 III a [[aicme speictreach|haicme speictreach]] is a [[cineál lonrachais]]
* [[Zeta Antliae|ζ Ant]]: [[ilréalta]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 2997]]: [[réaltra bíseach]] den chineál Sc, atá claonta ar uillinn 45° dár líne radhairc.
* [[NGC 3132]]: tugtar '''Réaltnéal na n-Ocht Phléascadh''' (''Eight Burst Nebula'' as Béarla) nó ''Réaltnéal Fáinneach Theas'' (''Southern Ring Nebula'') mar ainmneacha eile ar an [[réaltnéal pláinéadach]] seo. Tá córas déréalta i lár an réada seo.
* [[PGC 29194]]: tá an t-[[abhacréaltra sféaróideach]] seo, nach bhfuil ina ghile dhealraitheach ach an amharcmhéid 14.8, ina bhall dár n[[Grúpa Áitiúil]] de réaltraí.
== Stair ==
Ba é an réalteolaí Francach an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh réaltbhuíon an Aerchaidéil. Chaith Lacaille na blianta [[1751]] agus [[1752]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus é ag clárú réaltaí [[Sféar neamhaí|an leathsféir theas]]. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain [[1756]] ach ní raibh ann ach [[plánaisféar]] agus é sa teanga [[An Fhraincis|Fraincise]]. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain [[1763]], bliain amháin tar éis bhás Lacaille. '''Coelum Australe Stelliferum''' an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an [[An Laidin|Laidin]], agus chuir sé trí réaltbhuíon [[An Chíle|na Cíle]], [[na Seolta]] agus [[Deireadh na Loinge|Dheireadh na Loinge]] in áit [[An Long|Argo Navis]] (nó '''Le Navire''', mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an tAerchaidéal ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an [[an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
'''La Machine Pneumatique''' agus '''Antlia pneumatica''' (.i. an t-ainm Fraincise agus an t-ainm Laidine ar an [[aerchaidéal]] a chum an t-eolaí [[Éire]]annach [[Robert Boyle]]) na h-ainmneacha a thug Lacaille uirthi ar dtús, ach giorraíodh idir sin is tráthas an ceann Laidine; dá bhrí sin tugtar '''an tAerchaidéal''' ar an réaltbhuíon seo as [[An Ghaeilge|Gaeilge]].
Is suimiúil a thabhairt faoi deara nach ndearna Lacaille aon iarracht de réir cosúlachta na [[téarmaíocht réaltach|litreacha Bayer]] a dháileadh ar na réaltaí de réir a ngile dealraithí.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Aerchaidéil go dtí an [[18ú haois|18ú haois]], níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an Aerchaidéal ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
== Réaltaí ==
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:'''
:: [[Alfa Antliae|α Ant]] 4.28; [[Delta Antliae|δ Ant]] 5.57; [[Epsilon Antliae|ε Ant]] 4.51; [[Zeta1 Antliae|ζ<sup>1</sup> Ant]] 5.75; [[Zeta2 Antliae|ζ<sup>2</sup> Ant]] 5.91; [[Eta Antliae|η Ant]] 5.23; [[Theta Antliae|θ Ant]] 4.78; [[Iota Antliae|ι Ant]] 4.60
:'''Réaltaí suntasacha eile:'''
:* [[HR 93083]] 8.33 – tá [[pláinéad eachtarghréine]] aige
:* [[U Antliae]] 5.50 – [[réalta carbóin]]
<!--Foinsí; (1)The Bright Star Catalog, 5th Revised Edition: http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ (2) NASA Astronimcal Data Center: http://adc.gsfc.nasa.gov/-->
== Féach fosta ==
* [[Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an Aerchaidéal]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Ant.htm an tAerchaidéal ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060502042754/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Ant.htm |date=2006-05-02 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/antlia.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/antlia.html an tAerchaidéal agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509024146/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/antlia.html |date=2006-05-09 }}
* [http://www.dibonsmith.com/ant_con.htm an tAerchaidéal ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=2 Peoria Astronomical Society: an tAerchaidéal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080302063919/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=2 |date=2008-03-02 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
<!-- Foinse sonraí réaltmhéadracha (réaltaí): www.alcyone.de; go príomha ó chatalóga BSC agus HR -->
<!-- Foinse sonraí réaltmhéadracha (réaltnéalta): SEDS -->
{{RéaltbhuíontaAgLacaille}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Aerchaidéal, An t}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Aerchaidéal]]
0r6ahsyh0fg7o71tub5yok1d1teq7r3
Iompróir an Uisce
0
3476
1329194
1308203
2026-10-04T07:06:05Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329194
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Réad Réalteolaíoch}}
[[Íomhá:Aquarius zodiac sign, Jantar Mantar, Jaipur, India.jpg|mion|Jantar Mantar, Jaipur, India, 17ú haois]]
Tá '''Iompróir an Uisce''' ar cheann de na [[Réaltbhuíon|réaltbhuíonta]] is sine a aithnítear ar feadh [[an stoidiaca]], cúrsa dealraitheach na gréine trí na spéartha. '''Aquarius''' (♒) an t-ainm [[Laidin]]e a thugtar air, rud a chiallaíonn "ón [[uisce]]".
Tá an réaltbhuíon seo suite i réigiún dá ngairtear go minic an [[Muir (réalteolaí)|Mhuir]] toisc go bhfuil a lán réaltbhuíonta uisciúla ann, mar shampla [[an Míol Mór]], [[na hÉisc]], [[an Abhainn]], srl. Uaireanta, léirítear an Abhainn Eridanus agus í ag rith amach ó phota uisce an Uisceadóra.
=== Sanasaíocht ===
Is é an ''Iompróir an Uisce'' an t-ainm is minicí a úsáidtear (ar Google site:.ie), agus molann Foclóir Réalteolaíochta an leagan ''Iompróir an Uisce'' mar théarma Gaeilge. Is dócha go bhfuil sé bunaithe ar an ainm Béarla ''Water-bearer'', agus an téarma ''An tUisceadóir'' aistrithe díreach ón Laidin.
== Príomhghnéithe ==
I measc príomhréaltaí an Uisceadóra ná:
* [[Alpha Aquarii|α Aqr]]: dá ngairtear '''Sadalmelik''' ("duine ámharach an rí"), lonnaithe beagnach ar an [[meánchiorcal neamhaí]];
* [[beta Aquarii|β Aqr]]: dá ngairtear freisin '''Sadalsud''' ("an duine is ámharaí i measc an lucht áidh");
* [[Gamma Aquarii|γ Aqr]]: da ngairtear '''Sadachbia''' ("réalt ámharach de rudaí folaithe");
* [[Delta Aquarii|δ Aqr]]: da ngairtear '''Skat''' nó '''Scheat''' ("lorga").
* '''an Próca:''' comhdhéanann na réaltaí γ, ζ, η, agus π Aquarii astaireacht darb ainm '''an Próca''', a léiríonn pota uisce an Uisceadóra
* [[Eta Acuairidí]] agus [[Delta Acuairidí]]: baineann dhá [[dreigechith|dhreigechith]] thábhachtacha leis an Uisceadóir: na Eta Acuairidí (4 Bealtaine nó i dtrátha an ama sin) agus na Delta Acuairidí (timpeall 28 Meitheamh), an dá chuid le chéile ag soláthar thart ar 20 dreige san uair.
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 2|M2]]: tá trí cinn de na [[réad domhainspéire|réada domhainspéire]] atá sa réaltbhuíon seo ar [[réad Messier|chatalóg Messier]], agus an [[réaltbhraisle chruinneogach]] M2 ina measc
* [[Messier 72|M72]]: réaltbhraisle chruinneogach
* [[Messier 73|M73]]: [[réaltbhraisle oscailte]]
* [[Réaltnéal Satairn|NGC 7009]]: [[réaltnéal pláinéadeach]] a dtugtar '''Réaltnéal Satairn''' air de bharr a chosúlacht don [[Satarn (pláinéad)|phláinéad]]; tá sé suite ar an taobh thoir theas de [[Eta Aquarii|η Aqr]]
* [[Réaltnéal an Héilics|NGC 7293]]: réaltnéal pláinéadach cáiliúil a dtugtar '''Réaltnéal an Héilics''' air; tá sé suite ar an taobh thiar theas de [[Delta Aquarii|δ Aqr]]
== Stair ==
Buanaíodh an réaltbhuíon sna [[seascaidí]], dá ngairtear [[Aois an Uisceadóra]]. Níl aon sainmhíniú caighdeánach, áfach, ar aoiseanna astralaíocha; mar sin de d'fhéadfadh go dtosódh aois an Uisceadóra sa bhliain [2150]] nó fiú amháin [[2660]], de réir an tsainmhinithe a roghnaítear.
== Miotaseolaíocht ==
Ionannaíodh an tUisceadóir ar shlite éagsúla i rith na n-aoiseanna. De réir an mhiotais is iomráití, ionannaítear an tUisceadóir le [[Gainiméide (miotaseolaíocht)|Gainiméide]], ógánach álainn ar thit [[Séas]] i ngrá leis, agus ar fhuadaigh sé go h[[Oilimpeas]] é le bheith ina dháileamh do na déithe. Ionannaítear [[an Cupán]] lena chorn uaireanta.
Tríd is tríd, tá dealramh ag an Uisceadóir le cruth fir; má chuirtear réaltóga san áireamh atá níos doiléire ach infheicthe fós ag an tsúil fhornocht, téann an réaltbhuíon i gcosúlacht le deilbh fir, buicéad ina lámh aige agus sruth ag sní amach as. Ionannaíodh an tUisceadóir freisin leis an té a dhoirt amach uiscí [[an Díle|na Díleann]], a bháigh an domhan de réir [[Miotaseolaíocht na Gréige|leagan Gréagach]] an mhiotais sin. Sa chás sin, ionannaíodh réaltbhuíon [[an Abhainn|na hAbhann]], Eridanus, le habhainn atá an tUisceadóir a dhoirteadh amach.
Is féidir go mbaineann an tUisceadóir, i dteannta réaltbhuíon [[Peigeasas (réaltbhuíon)|Pheigeasais]], le bunús mhiotas [[Láracha Dhíoméide]], atá páirteach le [[Dhá Shaothar Déag]] [[Earcail]]. Agus is cosúil go bhfuil gaol éigin idir an doirteadh amach aibhneacha, réaltbhuíon cóngarach [[an Gabhar|an Ghabhair]] agus bunús scéal [[Stáblaí Áigéis]], ceann eile den dá shaothar déag.
== Astralaíocht ==
De réir astralaíocht an Domhain Thiar, tá baint ag [[comhartha astralaíoch|comhartha]] an Uisceadóra ([[Eanáir 20]] - [[Feabhra 18]]) leis an réaltbhuíon den ainm céanna.
De réir cosmeolaíochtaí áirithe, baineann an tUisceadóir le [[dúil chlasaiceach]] an [[aer (dúil chlasaiceach)|Aeir]], agus mar sin de aithnítear mar chomhartha an aeir é (i dteannta [[an Mheá|na Meá]] agus [[an Cúpla|an Chúpla]]). Tá sé freisin ar cheann de na ceithre [[Comhartha Daingean|Chomhartha Dhaingeana]] (i dteannta [[an Leon|an Leoin]], [[an Scairp|na Scairpe]], agus [[an Tarbh|an Tairbh]]). Is é an Leon is [[frithchomhartha polach]] an Uisceadóra, agus is é [[Uránas (pláinéad)|Uránas]] is [[pláinéad ceannasach]] leis (sular aimsíodh Uránas, ba é [[Satarn (pláinéad)|Satarn]] a mheastaí mar phláinéad ceannasach an Uisceadóra).
Baineann gach comhartha astralaíoch le roinn éigin an choirp, agus tuigtear an roinn sin mar ionad a chumhachta. Rialaíonn an tUisceadóir an [[córas imshruthaithe]] chomh maith leis na [[murnáin]]. Is é an tsiombail atá ar an Uisceadóir ná [[iompóir an uisce]]. I measc tréithe an Uisceadóra áirítear: cumas an scéal ar fad a thuiscint, nádúr cairdiúil neamhfhoirmiúil, géire mheabhrach (go fiú ardintleacht), agus intlíocht.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Aqr.htm an tUisceadóir ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508130724/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Aqr.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/aquarius.htm ''Star tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/aquarius.html an tUisceadóir agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060701064828/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/aquarius.html |date=2006-07-01 }}
* [http://www.dibonsmith.com/aqr_con.htm an tUisceadóir ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=4 Peoria Astronomical Society: an tUisceadóir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615010416/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=4 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/aquarius/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an tUisceadóir]
== Foinsí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{Stoidiaca}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Uisceadoir]]
[[Catagóir:Comharthaí an Stoidiaca|Uisceadoir]]
13glnwr9y9xfu47ocz3rz4osx3zw3b3
An tIolar
0
3480
1329161
1244169
2026-10-03T22:40:25Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329161
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Aquila |
ainm = an tIolar |
laidin = Aquila |
nod = Aql |
ginideach = Aquilae |
siombalaíocht = an t[[Iolar]] |
dronairde = 20 |
diallas = +5 |
achariomlán = 652 |
acharrangú = 22ú |
líonréaltaí = 3 |
réaltainm = [[Altair]] (α Aql) |
réaltmhéid = 0.77 |
dreigecheathanna =
* [[Acuilidí an Mheithimh]]
* [[Epsilon Acuilidí]] |
teorantacha =
* [[an tSaighead]]
* [[Earcail (réaltbhuíon)|Earcail]]
* [[Fear na bPéisteanna]]
* [[an Phéist]]
* [[an Sciath]]
* [[an Saighdeoir]]
* [[an Gabhar]]
* [[an tUisceadóir]]
* [[an Deilf]] |
uasleithead = 85 |
íosleithead = 75 |
mí = Iúil |
nótaí=}}
Tá '''an tIolar''' (nó '''Aquila''', an focal [[An Laidin|Laidine]] ar ''[[Iolar]]'') ar cheann de na 48 [[réaltbhuíon]] a liostaigh [[Tolamaes]] agus atá páirteach chomh maith anois sa liosta oifigiúil de na 88 réaltbhuíon a nglacann an [[ARI|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] leo. Tá sé suite ar an [[meánchiorcal neamhaí]], nó mar sin. Tá an réalt is gile, [[Altair]], ar cheann de thrí [[rinn]] "[[Triantán an tSamhraidh|Thriantán an tSamhraidh]]" mar a deirtear leis.
== Príomhghnéithe ==
Tá go leor réaltréimsí saibhre san Iolar, atá suite i [[Bealach na Bó Finne|mBealach na Bó Finne]].
* [[Altair|α Aql]]: dá ngairtear freisin [[Altair]] (ó fhocal [[An Araibis|Araibise]] a chiallaíonn "eitilt"); is [[ilréalta]] í, le 3 chomhbhall; tá sí ar [[méid dhealraitheach|amharcmhéid]] 0.77 agus is é A7 V a [[aicme speictreach|haicme speictreach]].
* [[Beta Aquilae|β Aql]]: G8 IV a haicme speictreach agus soilsíonn sí le gile dhealraitheach ar méid 3.71. Cosúil le Altair, is ilréalta í chomh maith le trí chomhbhall.
* [[Gamma Aquilae|γ Aql]]: den aicme speictreach K3 II, agus ar amharcmhéid 2.72.
* [[Eta Aquilae|η Aql]]: tá an [[réalta athraitheach]] seo ar cheann de na [[Ceifid|Ceifidí clasaiceacha]] is gile sa spéir; comhathraíonn a ghile ó 3.48 go 4.39 gach 7.177 lá.
* [[15 Aquilae|15 Aql:]] is [[rangú réaltach|K-réalta]] bhuí an [[réalta dhúbailte]] seo ar amharcmhéid 5.4, in éineacht le réalt den 7ú méid; is furasta an péire optúil seo a scoilteadh le teileascóip bheaga.
* [[57 Aquilae|57 Aql]]: réalta dhúbailte.
* [[FF Aquilae|FF Aql]]:
* [[R Aquilae|R Aql]]:
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 6709:]] [[réaltbhraisle oscailte]] ar méid 6.7
* [[NGC 6803]]: [[réaltnéal pláinéadach]] a thaispeánann fáinne atá beag ach geal
* [[NGC 6781]]: [[réaltnéal pláinéadach]] atá cosúil le [[Réaltnéal an Ulchabháin]] sa [[an Béar Mór|Bhéar Mór]]
* [[NGC 6755:]] [[réaltbhraisle oscailte]] ar méid 7.5
* [[NGC 6760:]] [[réaltbhraisle chruinneogach]] ar méid 9.1
== Stair ==
Breathnaíodh dhá [[nóva]] suntasacha san Iolar; tharla an chéad cheann sa bhliain [[389 RC]] agus cuireadh i gcuntas go raibh sé chomh geal le [[Véineas (pláinéad)|Véineas]]; bhí an ceann eile ([[V603 Aquilae|Nova Aquilae 1918]]) níos gile ná Altair ar feadh tamaillín.
== Miotaseolaíocht ==
Tá dealramh éin ar an réaltbhuíon seo, éin leathansciathánaigh eadarbhuasaigh ghearrmhuineálaigh, a d'ionannaítí muintir an tseansaoil le hiolar [http://borghetto.astrofili.org/costellazioni/aquila.JPG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050315031356/http://borghetto.astrofili.org/costellazioni/aquila.JPG |date=2005-03-15 }}. I [[miotaseolaíocht na Gréige]], d'ionannaítí le hiolar é a d'iompraíodh caora tine [[Séas|Shéas]] agus leis an iolar ar chuir an dia sin é leis an aoire óg [[Gainiméide (miotaseolaíocht)|Gainiméide]], ar thit Séas i ngrá leis, a fhuadach; iompraíodh Gainiméide, léirithe ag réaltbhuíon cóngarach [[an tUisceadóir|an Uisceadóra]], go [[Oilimpeas|hOilimpeas]], áit ar rinneadh dáileamh do na déithe go léir de. Sin é an fáth a ngairtear [[Gainiméide (gealach)|Gainiméide]] den [[saitilít nádúrtha|ghealach]] is mó de chuid [[Iúpatar (pláinéad)|Iúpatair]], ar mbeith ina ainm Rómhánach a thugtar ar Shéas [[Iúpatar (miotaseolaíocht|d'Iúpatar]].
Thugtaí ''Vultur volans'' ar an réaltbhuíon seo ag na [[an tSean-Róimh|Sean-Rómhánaigh]], gan é a thógáil in abhraíocht ''Vultur cadens'' a thugaidís ar an réaltbhuíon a dtugtar [[an Lir]] anois uirthi.
Is cosúil go bhfuil baint mhór ag an Iolar, i dteannta réaltbhuíonta eile sa chomhartha [[Stoidiaca|stoidiacach]] [[an Saighdeoir|an tSaighdeora]] (is iad sin [[an Lir]] agus [[an Eala]]), le bunús mhiotas [[Éin Stimfealas]], ceann de [[Dhá Shaothar Déag]] [[Earcail]].
I scéal grá a bhaineann leis an bhféile Shíneach [[Qi Xi]], scartar go deo Niu Lang ([[Altair]]) agus a bheirt chlainne (β agus γ Aql) óna máthair Zhi Nu ([[Vega (réalta)|Vega]]), atá ar an taobh thall den abhainn, is é sin le rá [[Bealach na Bó Finne]].
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Aql.htm an tIolar ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508130723/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Aql.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/aquila.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/aquila.html an tIolar agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614205310/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/aquila.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/aql_con.htm an tIolar ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=5 Peoria Astronomical Society: an tIolar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615010428/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=5 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/aquila/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an tIolar]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Iolar, An t}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Iolar]]
9da6rvxae6eccrrq8tvd9j9acx9tw0n
An Altóir
0
3482
1329091
1244170
2026-10-03T20:49:29Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329091
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Ara |
ainm = an Altóir |
laidin = Ara |
nod = Ara |
ginideach = Arae |
siombalaíocht = an Altóir |
dronairde = 17.39 |
diallas = −53.58 |
achariomlán = 237 |
acharrangú = 63ú |
líonréaltaí = 1 |
réaltainm = [[Beta Arae|β Ara]] |
réaltmhéid = 2.9 |
dreigecheathanna = Dada |
teorantacha =
* [[Coróin an Deiscirt]]
* [[an Scairp]]
* [[an Riail]]
* [[Triantán an Deiscirt]]
* [[Éan Parthais (réaltbhuíon)|Éan Parthais]]
* [[an Phéacóg]]
* [[an Teileascóp]] |
uasleithead = 25 |
íosleithead = 90 |
mí = Iúil |
nótaí=}}
Is [[réaltbhuíon]] dhoiléir ó dheas í '''an Altóir''' idir réaltbhuíon an [[an Ceinteár|Cheinteáir]] agus ceann an [[an Faolchú|Fhaolchú]]. As [[An Laidin|Laidin]] tugtar '''Ara''' uirthi, sin le rá ''altóir''.
== Príomhghnéithe ==
* [[Beta Arae|β Ara]]: tá an réalta seo – an réalt is gile de chuid na hAltóra – ar [[amharcmhéid|méid dhealraitheach]] 2.9.
* [[Gamma Arae|γ Ara]]: is [[réalta dhúbailte]] í seo, atá díreach ó dheas de β.
* [[Mu Arae|μ Ara]]: ceaptar go bhfuil trí [[Plainéad eachtarghrianda|phláinéad]] ar a laghad ag fithisiú an réalta seo, agus ceann acu de nádúr carraigeach de réir cosúlachta.
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 6397]]: téann [[Bealach na Bó Finne]] thar taobh thiar thuaidh na hAltóra, áit a bhfuil go leor [[réaltbhraisle oscailte|réaltbhraislí oscailte]] is [[réaltnéal idirleata|réaltnéalta idirleata]] inti. Tá '''NGC 6397''' ar an gceann is gile i measc na [[réaltbhraisle chruinneogach|réaltbhraislí cruinneogacha]] san Altóir; tá an bhraisle seo 8,200 [[solasbhliain]] i bhfad ón [[an Grianchóras|ngrianchóras]] s'againne agus b'fhéidir go bhfuil sí ar an gceann is giorra i measc braislí de shaghas sin.
* [[NGC 6193]]: réaltbhraisle oscailte
== Stair ==
Dealaíodh an réaltbhuíon seo ón [[an Ceinteár|gCeinteár]] agus ón [[an Faolchú|bhFaolchú]] trí idirchur réaltbhuíon [[an Riail|na Rialach]], a chum an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] sa bhliain [[1790]].
== Miotaseolaíocht ==
Ionannaíodh an Altóir, léirithe bunoscionn de ghnáth ach uaireanta ina seasamh agus an deatach ag éalú isteach i mBealach na Bó Finne, le haltóir an [[ceinteár|cheinteáir]] [[Chiron]]; Ara Centauri an seanainm Laidine a bhí uirthi san am fadó. Ó am go chéile thugtaí altóir [[Diníosas|Dhiníosais]] uirthi. Ós rud é, áfach, nár aithníodh agus nár tionscnaíodh an réaltbhuíon go dtí an t-ochtú aois déag, is dócha nach raibh aon ghaol idir réigiún seo na spéartha agus creidimh na Sean-Ghréagaigh, ach amháin an gaol a d'fhionn cumadóir na réaltbhuíne.
== Réaltaí ==
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse orthu:'''
:* [[Alfa Arae|α Ara]] 2.95: '''Choo''' nó '''Tchou'''
:*: < 杵 (Mandairínis ''chǔ'') = an Tuairgnín
:* [[Delta Arae|δ Ara]] 3.62: '''Tseen Yin'''
:*: < 天陰 (Mandairínis ''tiānyīn'') = an Spéir Dhorcha (ar réaltbhuíon an Reithe?)
:* [[Epsilon1 Arae|ε¹ Ara]] 4.06: '''Tso Kang'''
:*: < 左更 (Mandairínis ''zuŏgēng'') = an Fhaire ar an Taobh Clé (ar réaltbhuíon an Reithe?)
:* [[Zeta Arae|ζ Ara]] 3.12: '''Tseen Yin'''
:*: < 天陰 (Mandairínis ''tiānyīn'') = an Spéir Dhorcha (ar réaltbhuíon an Reithe?)
:*: Nod leat go dtugtar an t-ainm chéanna ar δ Arae
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:'''
:: [[Alfa Arae|α Ara]] 2.95; [[Beta Arae|β Ara]] 2.85; [[Gamma Arae|γ Ara]] 3.34; [[Delta Arae|δ Ara]] 3.62; [[Epsilon1 Arae|ε¹ Ara]] 4.06; [[Epsilon2 Arae|ε² Ara]] 5.29; [[Zeta Arae|ζ Ara]] 3.13; [[Eta Arae|η Ara]] 3.76; [[Theta Arae|θ Ara]] 3.66; [[Iota Arae|ι Ara]] 5.25; [[Kappa Arae|κ Ara]] 5.23; [[Lambda Arae|λ Ara]] 4.77; [[Mu Arae|μ Ara]] 5.15; [[Nu1 Arae|ν¹ Ara]] 5.66; [[Nu2 Arae|ν² Ara]] 6.09; [[Pi Arae|π Ara]] 5.25; [[Sigma Arae|1/σ Ara]] 4.59
:'''Réaltaí a bhfuil uimhreacha [[John Flamsteed|Flamsteed]] orthu:'''
:: [[Sigma Arae|1/σ Ara]] 4.59
:'''Réaltaí suntasacha eile:'''
:* [[R Arae]] 6.00-7.00 – [[déréalta uraitheach]] agus [[déréalta infheicthe]]
<!--Foinsí; (1)The Bright Star Catalog, 5th Revised Edition: http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ (2) NASA Astronimcal Data Center: http://adc.gsfc.nasa.gov/-->
== Féach fosta ==
* [[Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an Altóir]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Ara.htm an Altóir ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526131541/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Ara.htm |date=2006-05-26 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/ara.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/ara.html an Altóir agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509023932/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/ara.html |date=2006-05-09 }}
* [http://www.dibonsmith.com/ara_con.htm an Altóir ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=6 Peoria Astronomical Society: an Altóir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422061959/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=6 |date=2006-04-22 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/traingulumaustrale/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Altóir]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAthraitheAgNLDL}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Altóir, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Altóir]]
e0g09sfwmmvzapyf9068yv0jclbbn1j
An Reithe
0
3485
1329139
1244171
2026-10-03T22:12:48Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329139
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Aries |
ainm = an Reithe |
laidin = Aries |
nod = Ari |
ginideach = Arietis |
siombalaíocht = an [[Reithe]] |
dronairde = 3 |
diallas = +20 |
achariomlán = 441 |
acharrangú = 39ú |
líonréaltaí = 2 |
réaltainm = Hamal ([[Alfa Arietis|α Ari]]) |
réaltmhéid = 2.0 |
dreigecheathanna =
* [[Arítidí]]
* [[Arítidí an Fhómhair]]
* [[Delta Arítidí]]
* [[Epsilon Arítidí]]
* [[Arítidí den am lae]]
* [[Aries-Triangúilidí]] |
teorantacha =
* [[Peirséas (réaltbhuíon)|Peirséas]]
* [[an Triantán]]
* [[na hÉisc]]
* [[an Míol Mór]]
* [[an Tarbh]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 60 |
mí = Nollaig |
nótaí=}}
Tá '''an Reithe''' ar cheann de [[réaltbhuíon]]ta an [[stoidiaca]]. ''[[Aries]]'' an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar air, a chiallaíonn ''[[reithe]]''. Tá an Reithe suite idir [[na hÉisc]], atá ar an taobh thiar de, agus [[an Tarbh]], atá ar an taobh thoir de.
== Príomhghnéithe ==
Tá réaltaí an Reithe doiléir go leor, seachas Hamal ([[Alfa Arietis|α Ari]]) agus Sharatan ([[Beta Arietis|β Ari]]). I measc a réaltaí suntasacha eile faightear Mesarthim ([[Gamma1 Arietis|γ<sup>1</sup> Ari]]) agus Botein ([[Delta Arietis|δ Ari]]).
* [[Gamma1 Arietis|γ<sup>1</sup> Ari]]:
* [[Lambda Arietis|λ Ari]]:
* [[Réalta Teegarden]]: tá an [[abhac dearg]] seo ar cheann de na comharsana is giorra don ghrian s'againne.
== Réada suntasacha domhainspéire ==
Níl ach cúpla [[réada domhainspéire|réad domhainspéire]] sa Reithe, agus iad go léir an-lag. Faightear ina measc na [[réaltra|réaltraí]] NGC 697 (ar an taobh thiar thuaidh de β), NGC 772 (ar an taobh thoir theas de β), NGC 972 (i gcúinne thuaidh na réaltbhuíne), agus NGC 1156 (ar an taobh thiar thuaidh de δ). Is an-deacair a aimsiú aon cheann díobh.
== Miotaseolaíocht ==
Má chuirtear san áireamh réaltóga níos doiléire, ach infheicthe ag an tsúil fhornocht, tá dealramh ag ceantar seo na spéire le ceann reithe a bhfuil gnáthchruth cinn fhéariteora air agus adharc bhíseach ar a bharr.
I [[miotaseolaíocht na Gréige]], ceaptar gurbh é an reithe a d'iompair [[Fricseas]], mac [[Athamas]], agus a dheirfiúr [[Heillé (miotaseolaíocht)|Heillé]] go [[Colcas]] le héalú óna leasmháthair [[Ionó]] atá ann. Thit Heillé anuas sa mhuir sin ar tugadh [[Muir Heillé]] ina dhiaidh sin uirthi. Tar éis do Fricseas a theacht slán go Colcas, d'íobair sé an reithe (go han-dhíomuíoch) agus chroch sé a [[Lomra an Óir|lomra]] i n[[Garrán Airéis]], áit ar thiontaigh sé ina ór; blianta ina dhiaidh sin tháinig [[Iasón]] agus na h[[Argónátaigh]] ar a lorg. De réir cosúlachta, bhí na [[Baibealóinigh]], na [[An Ghréig|Gréagaigh]], na [[Peirsigh]] agus na h[[Éigiptigh]] go léir ar aon intinn le chéile gurbh é ainm na réaltbhuíne seo ná an Reithe.
B'fhéidir go mbaineann bunús mhiotas chrios [[Hipilité]] (ceann de [[Dhá Shaothar Déag]] [[Earcail]]) le príomhcheantar na spéire a chomhdhéanann comhartha an Reithe, a chuimsíonn [[an Phléadach]], réaltbhuíon [[Andraiméide (réaltbhuíon)|Andraiméide]] agus páirt de [[na hÉisc]].
== Astralaíocht ==
Baineann [[comhartha astralaíoch]] an Reithe ([[Márta 21]]–[[Aibreán 19]]) leis an réaltbhuíon atá ar aon ainm leis.
De réir cosmeolaíochtaí áirithe, tá baint éigin ag an Reithe le [[dúil chlasaiceach]] [[Tine (dúil chlasaiceach)|na Tine]], agus mar sin de aithnítear mar chomhartha na tine é (i dteannta leis [[an Saighdeoir]] agus [[an Leon]]). Is é [[Mars (pláinéad)|Mars]] is pláinéad ceannasach leis. Tá sé freisin ar cheann de na ceithre chomhartha Chairdineálta (i dteannta [[an Mheá|na Meá]], [[an Gabhar|an Ghabhair]], agus [[an Portán|an Phortáin]]). Is é [[an Mheá]] is frithchomhartha polach leis. Baineann gach comhartha astralaíoch le roinn éigin an choirp, agus tuigtear an roinn seo mar ionad a chumhachta. Rialaíonn an Reithe an ceann. Ar ndóigh, is é an tsiombail atá ar an gcomhartha seo ná an reithe é féin. I measc tréithe an Reithe áirítear nádúr eisdírithe go hionsaitheach, fiosracht is spraoi naíonda, soineantacht athléimneach, agus macnas míshuaimhneach fiáin; ach cuirtear cúpla drochthréith san áireamh freisin, ina measc giorraisce is sochorraitheacht.
Daoine cáiliúla ar rugadh faoin gcomhartha seo iad: Russell Crowe, Ewan McGregor, [[Kofi Annan]], Hans Christian Anderson, [[Vincent van Gogh|Vincent Van Gogh]], [[Heath Ledger]], Elle McPherson, Maya Angelou and Victoria Beckham.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Ari.htm an Reithe ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508130729/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Ari.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/aries.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/aries.html an Reithe agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614204905/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/aries.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/ari_con.htm an Reithe ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=7 Peoria Astronomical Society: an Reithe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615010454/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=7 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/aries/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Reithe]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{Stoidiaca}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Reithe, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Reithe]]
[[Catagóir:Comharthaí an Stoidiaca|Reithe]]
9xln2bh076vb9wdt3li7s0pweli4yzz
An Portán
0
3504
1329135
1244172
2026-10-03T22:09:37Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329135
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Cancer |
ainm = an Portán |
laidin = Cancer |
nod = Cnc |
ginideach = Cancri |
siombalaíocht = an [[Portán]] |
dronairde = 9 |
diallas = +20 |
achariomlán = 506 |
acharrangú = 31ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Al Tarf]] (β Cnc) |
réaltmhéid = 3.5 |
dreigecheathanna = *[[Delta Caincridí]] |
teorantacha =
* [[an Lincse]]
* [[an Cúpla]]
* [[an Madra Beag]]
* [[an Phéist Uisce]]
* [[an Leon]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 60 |
mí = Márta |
nótaí=}}
I gcúrsaí [[réalteolaíocht]]a agus [[astralaíocht]]a, tá an Portán ar cheann de réaltbhuíonta an [[stoidiaca]]. Is é '''Cancer''', a chiallaíonn ''[[portán]]'', an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar air. Is réaltbhuíon bheag dhoiléir é an Portán, agus is beag duine a aithníonn é as an ainmhí ar baisteadh é as. Tá sé suite i measc [[an Cúpla|an Chúpla]], atá ar an taobh thiar de, [[an Leon|an Leoin]] ar an taobh thoir de, [[an Lincse|na Lincse]] ar an taobh thuaidh de, agus [[an Madra Beag|an Mhadra Bhig]] is [[an Phéist Uisce|na Péiste Uisce]] ar an taobh theas de.
== Príomhghnéithe ==
* [[Zeta Cancri|ζ Cnc]]:
* [[Iota Cancri|ι Cnc]]:
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[an Choirceog|M44]]: is mar shuíomh [[an Choirceog|na Coirceoige]] is fearr atá aithne ar an bPortán i measc réadóirí. Is [[réaltbhraisle oscailte]] í siúd dá ngairtear chomh maith [[Praesepe]] as Laidin (sin le rá, "mainséar") agus ''the Beehive Cluster'' nó ''the Gate of Men'' as Béarla. Tá an bhraisle seo ar an gceathrú réad is daichead ar [[Catalóg Messier|Chatalóg]] [[Charles Messier|Messier]] ([[Réad Messier|M44]]); ε Cnc an réalt is gile istigh inti.
* [[Messier 67|M67]]:
== Miotaseolaíocht ==
Sa mhéid go bhfuil scothchosúlacht portáin ar an réaltbhuíon seo, b'fhéidir go bhfuil baint éigin aici, i dteannta réaltbhuíon [[an Phéist Uisce|na Péiste Uisce]], le bunús mhiotas [[Hiodra Leirné]], atá ar ceann de [[Dhá Shaothar Déag]] [[Earcail]] agus a bhfuil an Portán ceangailte leis.
== Astralaíocht ==
Baineann [[comhartha astralaíoch]] an Phortáin ([[Meitheamh 21]] - [[Iúil 22]]) leis an réaltbhuíon atá ar aon ainm leis. De réir cosmeolaíochtaí áirithe, ceanglaítear an Portán le [[dúil chlasaiceach]] an [[Uisce (dúil chlasaiceach)|Uisce]], agus mar sin de aithnítear mar chomhartha an uisce é (i dteannta [[an Scairp|na Scairpe]] agus [[na hÉisc|na nIasc]]). Tá sé freisin ar ceann de na ceithre chomhartha Chairdineálta (i dteannta [[an Mheá|na Meá]], [[an Gabhar|an Ghabhair]], agus [[an Reithe]]). Rialaítear ag an [[an Ghealach (astralaíocht)|nGealach]] é. Is é [[an Gabhar]] is frithchomhartha polach leis.
Baineann gach comhartha astralaíoch le roinn éigin an choirp, agus tuigtear an roinn seo mar ionad a chumhachta. Rialaíonn an Portán na cíocha agus an bolg. Ar ndóigh, is é an tsiombail atá ar an gcomhartha seo ná an portán é féin. I measc tréithe an Phortáin áirítear righneas, tocht láidir anfach, taghdanna tréana, cosantacht fhíochmhar muintire is tíre, cumas láidir ar dhaoine eile a chothú, agus cur in aghaidh athraithe sheachtraigh; ach cuirtear cúpla drochthréith san áireamh freisin, ina measc an-luí le bheith ceangailte go ró-thochtmhar, rachtanna, agus paranóia éadrom.
Daoine cáiliúla ar rugadh faoin gcomhartha seo iad, nó "Clann na Gealaí" mar a thugtar orthu: [[George W. Bush]], [[Franka Potente]], [[Liv Tyler]], [[Pamela Anderson]] agus [[Tom Cruise]].
Sna [[seachtóidí]] moladh an comhartha astralaíoch seo a athainmniú, ó tharla gur cheap astralaithe éigin gurbh ruaigtheach é an comhcheangal samhlaithe leis an ngalar [[Ailse]], nó "cancer" mar a thugtar as Béarla uirthi. Daoine éigin ar rugadh faoi chomhartha na gréine den Phortáin iad, gaireann siad Clann na Gealaí díobh féin ina ionad, mar baineann an comhartha leis an nGealach de réir astralaíochta.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Can.htm an Portán ar shuíomh Robin Gatter]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/cancer.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/cancer.html an Portán agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060612200227/http://coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/cancer.html |date=2006-06-12 }}
* [http://www.dibonsmith.com/can_con.htm an Portán ar shuíomh Richard Dibon-Smith]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=12 Peoria Astronomical Society: an Portán] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615010639/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=12 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/cancer/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Portán]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{Stoidiaca}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Portán, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Portan]]
[[Catagóir:Comharthaí an Stoidiaca|Portan]]
4bz5ouhk68z8wpnpxotebe1dma3ivlg
An Madra Mór
0
3507
1329126
1244173
2026-10-03T22:01:37Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329126
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Canis major |
ainm = an Madra Mór |
laidin = Canis Major |
nod = CMa |
ginideach = Canis Majoris |
siombalaíocht = an Madra Mór |
dronairde = 7 |
diallas = −20 |
achariomlán = 380 |
acharrangú = 43ú |
líonréaltaí = 5 |
réaltainm = [[Sirius]] (α CMa) |
réaltmhéid = −1.46 |
dreigecheathanna = Dada |
teorantacha =
* [[an tAonbheannach]]
* [[an Giorria]]
* [[an Colm]]
* [[Deireadh na Loinge]] |
uasleithead = 60 |
íosleithead = 90 |
mí = Feabhra |
nótaí=}}
Tá '''an Madra Mór''' ar cheann de na 88 [[réaltbhuíon]] nua-aimseartha a nglacann an [[ARI|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] leo; tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon a d'aithin [[Tolamaes]] sa dara haois. '''Canis Major''' an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar air, a chiallaíonn ''an madra is mó''. Deirtear gurbh é ceann den dá mhadra a bhí sna sála ag an sealgaire [[Oiríon (miotaseolaíocht)|Oiríon]] (féach fosta réaltbhuíonta [[an Bodach|an Bhodaigh]], [[an Madra Beag|an Mhadra Bhig]], agus [[na Madraí Fiaigh]]) a bhí i gceist. Tá [[Sirius]], an [[Liosta réaltaí is gile|réalt is gile]] ar spéir na hoíche, sa réaltbhuíon an Mhadra Mhóir, agus tá an réalta sin ar cheann de thrí rinn [[Triantán an Gheimhridh|Thriantán an Gheimhridh]] chomh maith.
== Príomhghnéithe ==
* [[Sirius|α CMa]]: cé is moite den [[An Ghrian|Ghrian]], tá alfa-réalt an Mhadra Mhóir, [[Sirius]], ar an réalt is gile faoi mar a fheictear ón [[An Domhan|Domhan]] í. Tá sí ar cheann chomh maith de na [[Liosta réaltaí is gaire|réaltaí is gaire]] dúinn (8.7 solasbhliain). Tugtar Réalt an Mhadra uirthi uaireanta; "loiscneach" a chiallaíonn an t-ainm Sirius
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 41|M41]]: níl a lán réad geal [[réad domhainspéire|domhainspéire]] ar an gceantar seo na spéire. Is é an t-aon [[réad Messier]] amháin atá ar an Madra Mór ná [[Messier 41|M41]] ('''NGC 2287'''), [[réaltbhraisle oscailte]] ar [[amharcmhéid]] 4.6. Tá sé lonnaithe thart ar 4 chéim díreach ó dheas de Sirius.
* [[NGC 2362]]: réaltbhraisle oscailte, agus an [[ollfhathach gorm]] [[Tau Canis Majoris|τ CMa]] ina measc
* [[Abhacréaltra an Mhadra Mhóir]]: [[abhacréaltra]] nuafhionnta atá ag fithisiú [[Bealach na Bó Finne|Bhealach na Bó Finne]]
== Miotaseolaíocht ==
D'aithnítí an réaltbhuíon seo ag muintir an tseansaoil leis na cianta. San Eoraip i rith na ré clasaicí, léiríodh sé Laelaps, cú [[Acteon]]; nó uaireanta cú Procris, nimfeach [[Diána|Dhiána]]; nó an ceann a thug [[An Aróir]] do [[Cafalas|Chafalas]], a bhí chomh cáiliúil sin ar son a luais gur ardaigh [[Séas]] aníos ar neamh é. Go coitianta, is é madra fiaigh Oiríon é Canis Major (nó b'fhéidir an réalt Sirius amháin), ar lorg [[an Giorria|an Ghiorria]] nó ag cabhrú le hOiríon agus é ag troid leis [[an Tarbh]]; agus is mar seo a luaití é i saothair [[Arátas|Arátais]], [[Hóiméar|Hóiméir]] agus [[Héisiad]]. Dhéanadh na [[an tSean-Ghréig|Sean-Ghréagaigh]] tagairt d'aon mhadra amháin, ach faoi ré na [[an tSean-Róimh|Rómhánach]], tháinig [[an Madra Beag]] ar an láthair mar mhadra eile Oiríon.
De réir [[miotaseolaíocht na Róimhe|mhiotaseolaíocht na Róimhe]], déantar tagairt don Mhadra Mór mar ''Custos Europae'', sin le rá an madra a bhí ag faire [[Eorópa (miotaseolaíocht)|Eorópa]] (ach theip air, mar d'fhuadaigh [[Iúpatar (dia)|Iúpatar]] faoi ghné tairbh í); agus faoi dheireadh mar ''[[Ceirbearas|Ianitor Lethaeus]]'' nó Ceirbearas, is é sin le rá gadhar faire [[Ifreann|Ifrinn]].
Ag brath ar an méid doiléire a chuirtear san áireamh, tá dealramh ag an Madra Mór le gadhar agus é ag tabhairt a aghaidh ar an taobh thuaidh nó ar an taobh theas den [[éiclipteach]]. De réir mhiotaseolaíocht na Sean-Ghréige, agus an madra seo ag tabhairt a aghaidh ó dheas, cheaptaí uaireanta gur mhadra décheannach a bhíodh ann, ós rud é go bhféachtaí ar Sirius mar mhadra ina cheart féin. Maidir leis sin, b'fhéidir go bhfuil baint éigin ag an réaltbhuíon seo, i dteannta cheantar sin na spéire nach bhfuil aon réaltaí gile ann (a áirítear anois mar réaltbhuíonta nua an-dhoiléire [[an Sioráf|an tSioráif]] agus na [[an Lincse|Lincse]]) agus i dteannta rann eile de chomhartha [[an Stoidiaca|stoidiacach]] [[an Cúpla|an Chúpla]] (.i. [[Bealach na Bó Finne]], [[an Cúpla]], [[an Bodach]], [[an tAra]] agus [[an Madra Beag]]), le bunús mhiotas bhólacht [[Géarón|Ghéaróin]], ceann de [[Dhá Shaothar Déag]] [[Earcail]].
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/CMa.htm an Madra Mór ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508130750/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/CMa.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/canismajor.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/canismajor.html an Madra Mór agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719221718/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/canismajor.html |date=2006-07-19 }}
* [http://www.dibonsmith.com/cma_con.htm an Madra Mór ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=14 Peoria Astronomical Society: an Madra Mór] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615015858/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=14 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/canismajor/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Madra Mór]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Madra Mór, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Madra Mór]]
mqrk4m5lvlvmn7nwe61pheaxk4snetz
An Madra Beag
0
3513
1329125
1244174
2026-10-03T22:01:36Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329125
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Canis minor |
ainm = an Madra Beag |
laidin = Canis Minor |
nod = CMi |
ginideach = Canis Minoris |
siombalaíocht = an Madra Beag |
dronairde = 8 |
diallas = +5 |
achariomlán = 182 |
acharrangú = 71ú |
líonréaltaí = 2 |
réaltainm = [[Procyon]] (α CMi) |
réaltmhéid = 0.38 |
dreigecheathanna =
* [[Caineas-Minóiridí]] |
teorantacha =
* [[an tAonbheannach]]
* [[an Cúpla]]
* [[an Portán]]
* [[an Phéist Uisce]] |
uasleithead = 85 |
íosleithead = 75 |
mí = Márta |
nótaí=}}
Tá '''an Madra Beag''' ar cheann de na 88 [[réaltbhuíon]] nua-aimseartha a nglacann an [[IAU|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] leo; tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon a d'aithin [[Tolamaes]] sa [[2ú aois]]. Is é '''Canis Minor''' an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar air, rud a chiallaíonn "an madra is lú". Deirtear gurbh é ceann den dá mhadra a bhí sna sála ag an sealgaire [[Oiríon (miotaseolaíocht)|Oiríon]] (féach fosta réaltbhuíonta [[an Bodach|an Bhodaigh]], [[an Madra Mór|an Mhadra Mhóir]], agus [[na Madraí Fiaigh]]) a bhí i gceist.
Is réaltbhuíon bheag é an Madra Beag, gan faic le feiceáil inti den chuid is mó ach dhá réalta: [[Procyon]] (α CMi) agus [[Gomeisa]] (β CMi).
== Príomhghnéithe ==
* [[Procyon|α CMi]]: '''Procyon''' atá ar méid 0.38. Tá Procyon ar an t-ochtú [[Liosta réaltaí is gile|réalt is gile]] ar spéir na hoíche. "Roimh an madra" a chiallaíonn an t-ainm Procyon as [[An Ghréigis|Gréigis]], ó éiríonn sé roimh Réalt an Mhadra, [[Sirius]], i réaltbhuíon an Mhadra Mhóir.
== Réada suntasacha domhainspéire ==
Tá réaltbhuíon an Mhadra Bhig chomh beag sin nach bhfuil aon réad domhainspéire istigh ann níos gile ná an deichiú méid.
== Miotaseolaíocht ==
D'aithnítí an Madra Beag mar an ceann is lú de dhá mhadra fiaigh Oiríon. Ach níor áirigh na Sean-Ghréagaigh mar réaltbhuíon difriúil ina cheart féin é, agus mar sin de ceapadh ar dtús nach raibh ach madra amháin ag Oiríon. Féach fosta réaltbhuíonta [[an Bodach|an Bhodaigh]] agus [[an Madra Mór|an Mhadra Mhóir]].
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/CMi.htm an Madra Beag ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508130756/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/CMi.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/canisminor.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/canisminor.html an Madra Beag agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614210542/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/canisminor.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/cmi_con.htm an Madra Beag ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=15 Peoria Astronomical Society: an Madra Beag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615015911/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=15 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/canisminor/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Madra Beag]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Madra Beag, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Madra Beag]]
rfo53gu13k1n5x1vwyx33xgffa8fepk
An Gabhar
0
3526
1329117
1244176
2026-10-03T21:41:26Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329117
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Capricornus |
ainm = an Gabhar |
laidin = Capricornus |
nod = Cap |
ginideach = Capricorni |
siombalaíocht = an [[Gabhar]] adharcach |
dronairde = 21 |
diallas = −20 |
achariomlán = 414 |
acharrangú = 40ú |
líonréaltaí = 1 |
réaltainm = [[Delta Capricorni|Deneb Algedi]] (δ Cap) |
réaltmhéid = 3.0 |
dreigecheathanna =
* [[Alfa Capricoirnidí]]
* [[Chi Capricoirnidí]]
* [[Sigma Capricoirnidí]]
* [[Tau Capricoirnidí]]
* [[Capricoirnidí-Sagittairidí]] |
teorantacha =
* [[an tUisceadóir]]
* [[an tIolar]]
* [[an Saighdeoir]]
* [[an Micreascóp]]
* [[Iasc an Deiscirt]] |
uasleithead = 60 |
íosleithead = 90 |
mí = Meán Fómhair |
nótaí=}}
Tá '''an Gabhar''' ar cheann de [[réaltbhuíon]]ta an [[stoidiaca]]. ''[[Capricornus]]'' an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar air, a chiallaíonn ''[[gabhar]] adharcach''. Tugtar '''Gabhar na Mara''' air go coitianta, óir tá sé suite i gceantar na spéire dá ngairtear an [[an Mhuir (réalteolaíocht)|Mhuir]]. Tá an Gabhar ar cheann de na 88 [[réaltbhuíon]] nua-aimseartha, agus tá sé ar cheann freisin de na 48 réaltbhuíon a d'aithin [[Tolamaes]] sa dara haois. De réir a theorainneacha nua-aimseartha, tá sé teorainn ar theorainn le réaltbhuíonta [[an tIolar|an Iolair]], [[an Saighdeoir|an tSaighdeora]], [[an Micreascóp|an Mhicreascóip]], [[Iasc an Deiscirt]] agus [[an tUisceadóir|an Uisceadóra]].
Seachas [[an Portán]], tá an réaltbhuíon seo ar an gceann is doiléire dá bhfuil ar an [[stoidiaca]]. Tá a réaltaí is gile lonnaithe ar thriantán arb iad Giedi (α), Deneb Algedi (δ), agus ω Capricorni a thrí rinn.
== Príomhghnéithe ==
* [[Alfa Capricorni|α Cap]]: [[réalta dhúbailte optúil]]
* [[Beta Capricorni|β Cap]]: [[réalta dhúbailte]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 30|M30]]: [[réaltbhraisle chruinneogach]]
== Stair ==
D'ainneoin a dhoiléire, tá an réaltbhuíon seo ar na cinn is sine a d'aithníodh, murab eisean an ceann is sine. Ós rud é go bhfuil sé suite i gceantar na spéire dá ngairtear an mhuir, mheastaí mar ghabhar mara é (i gciall chéanna an fhocail [[maighdean mhara]]). Thángthas ar phictiúir de ghabhar nó de ghabhar-iasc ar tháibléid na [[An Bhaibealóin|Baibealóine]] a théann siar trí mhíle bliain. San am sin, is amhlaidh go mbíodh an ghrian i réaltbhuíon an Ghabhair le linn [[grianstad an gheimhridh|ghrianstad an gheimhridh]] sa leathsféar tuaisceartach, agus é seo is cúis le hársaíocht na réaltbhuíne. Is dócha gurbh an-tábhachtach é breathnú réalteolaíoch is astralaíoch cheantar seo na spéire mar gheall ar imní faoi athbhreith na gréine.
Ar an ábhar céanna, tugtar [[Trópaic an Ghabhair]] ar shuíomh is faide ó dheas na gréine ag am ghrianstad an gheimhridh sa leathsféar tuaisceartach. Cuireann an focal seo in iúl freisin an líne sin ar dhromchla an domhain mar a mbíonn an ghrian díreach lastuas sa spéir ar mheán an lae sin.
Toisc gur chreid na Sean-Ghréagaigh gur charn [[peaca]] i rith na bliana, ag tabhairt ar an dorchadas méadú, i dteannta le hísliú na gréine agus a stad ag am an ghrianstad, ghair siad de cheantar seo na spéire ''Stábla Áigéis'', áit, dar leo, a gcuirtí an ghrian ''ar stábla'' i rith na bliana. Ní fios faoi láthair cad is cúis leis an gceangal seo idir an réaltbhuíon agus an t-ainm ''Augeas'', cibé acu áit nó duine a bhí i gceist. I rith ré chlasaiceach stair na Gréige, áfach, ghabh an t-ainm seo as úsáid de réir a chéile.
De bharr [[luainíocht]] na g[[cónocht]], ní tharlaíonn grianstad an gheimhridh a thuilleadh le linn don ghrian a bheith sa Ghabhar, ach tosaíonn an tréimhse astralaíoch dá ngairtear an Gabhar thart ar an am céanna a tharlaíonn an grianstad.
D'fhionn an réalteolaí Gearmánach [[Johann Galle]] an pláinéad [[Neiptiún (pláinéad)|Neiptiún]] sa réaltbhuíon seo, agus é in aice le [[Deneb Algedi]] (δ Capricorni) ar [[Meán Fómhair 23]], sa bhliain [[1846]].
== Miotaseolaíocht ==
De réir [[miotaseolaíocht na Gréige|mhiotaseolaíocht na Gréige]], ionannaítear an réaltbhuíon seo uaireanta le [[Amailtia (miotaseolaíocht)|hAmailtia]], an gabhar a thug an cíoch don leanbh [[Séas]] tar éis dá mháthair [[Ria (miotaseolaíocht)|Ria]] é a shábháil ar a ithe ag a athair [[Cronas]]. Rinneadh [[corn na bhfuíoll]] nó na flúirse d'adharc bhriste an ghabhair. De réir cúpla foinse ón seansaol, tagann an scéal seo ó "dheoladh éigin a chaitheamh" don ghrian le linn di a bheith sa réaltbhuíon faoi choinne a haisardaithe ó thuaidh.
Léirítear an réaltbhuíon go coitianta, áfach, mar ghabhar na mara, sin le rá mar ghabhar a bhfuil ruball éisc air. De réir miotais amháin, nuair a bhí an phiast [[Tíofón]] ag ionsaí an ghabhar-dhia [[Pan (dia)|Pan]], thum an dia isteach sa [[An Níl|Níl]]; a ranna a bhí os cionn an uisce, d'fhan siad ina ngabhar; ach a ranna a bhí faoin uisce, rinneadh iasc díobh.
Sa [[an tSuiméir|tSuiméir]], bhaineadh an réaltbhuíon leis an dia [[Ea]] nó [[Enki]], a thug cultúr is saoithiúlacht amach as an bhfarraige chun an chine daonna.
Comhcheanglaíodh an réaltbhuíon, i dteannta leis a seanainm Gréigise, agus smaointe éagsúla faoi pheaca; agus seans go léiríonn réaltbhuíon [[an tUisceadóir|an Uisceadóra]], dá ndúradh gur dhoirt sé amach abhainn, bunús mhiotas [[Stáblaí Aigéis]], ceann de [[Dhá Shaothar Déag]] [[Earcail]].
Tá an réaltbhuíon lonnaithe i gceantar na spéire dá ngairtear an [[Muir (réalteolaíocht)|Mhuir]] nó an tUisce, a chuimsíonn go leor réaltbhuíonta uisciúla mar [[an tUisceadóir|an Uisceadóir]], [[na hÉisc]], agus [[an Abhainn]].
== Astralaíocht ==
Baineann [[comhartha astralaíoch]] an Ghabhair ([[Nollaig 22]]-[[Eanáir 19]]) leis an réaltbhuíon atá ar aon ainm leis.
De réir cosmeolaíochtaí áirithe, tá baint éigin ag an nGabhar le [[dúil chlasaiceach]] [[Cré (dúil chlasaiceach)|na Cré]], agus mar sin de aithnítear mar chomhartha na cré é (i dteannta [[an Tarbh|an Tairbh]] agus [[an Mhaighdean|na Maighdine]]). Tá sé freisin ar cheann de na ceithre [[Comhartha Cairdineálta|chomhartha Chairdineálta]] (i dteannta [[an Mheá|na Meá]], [[an Reithe]], agus [[an Portán|an Phortáin]]). Is é [[Satarn (pláinéad)|Satarn]] is pláinéad ceannasach leis, agus is é [[an Portán]] is frithchomhartha polach leis.
Baineann gach comhartha astralaíoch le roinn éigin an choirp, agus tuigtear an roinn sin mar ionad a chumhachta. Rialaíonn an Gabhar na [[glúin]]e, na [[cnámha]], agus an [[craiceann]]. Is é an tsiombail atá ar an gcomhartha seo ná leath thosaigh [[gabhar|gabhair]] ceangailte le leath dheiridh [[iasc|éisc]]. I measc tréithe an Ghabhair áirítear: cumas ar airgead a thuilleamh agus a riar, mothú láidir freagrachta, dílseacht, mothúcháin shocra fhuarchúiseacha, agus mothú aireach.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cap.htm an Gabhar ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508130805/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cap.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/capricornus.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/capricornus.html an Gabhar agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614210659/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/capricornus.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/cap_con.htm an Gabhar ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=16 Peoria Astronomical Society: an Gabhar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615015949/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=16 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/capricornus/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Gabhar]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{Stoidiaca}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Gabhar, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Gabhar]]
[[Catagóir:Comharthaí an Stoidiaca|Gabhar]]
ed5jq4sjm7xfhpbffghurxmp9xxu5es
An Míol Mór
0
3536
1329130
1244178
2026-10-03T22:03:47Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329130
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Cetus |
ainm = an Míol Mór |
laidin = Cetus |
nod = Cet |
ginideach = Ceti |
siombalaíocht = an [[Míol Mór]] nó péist na mara |
dronairde = 1.42 |
diallas = −11.35 |
achariomlán = 1231 |
acharrangú = 4ú |
líonréaltaí = 3 |
réaltainm = [[Beta Ceti|Deneb Kaitos]] (β Cet)† |
réaltmhéid = 2.04 |
dreigecheathanna =
* [[Ceitidí Dheireadh Fómhair]]
* [[Eta Ceitidí]]
* [[Omicron Ceitidí]] |
teorantacha =
* [[an Reithe]]
* [[na hÉisc]]
* [[an tUisceadóir]]
* [[an Dealbhóir]]
* [[an Fhoirnéis]]
* [[an Abhainn]]
* [[an Tarbh]] |
uasleithead = 70 |
íosleithead = 90 |
mí = Samhain |
nótaí = '''Nóta:''' †Tá [[Mira Ceti]] (ο Cet) ar méid 2.0 agus í ar uasmhéid a gile.
}}
Is réaltbhuíon é '''an Míol Mór''' atá suite i ndeisceart na spéire, sa cheantar sin dá ngairtear [[an tUsice (réalteolaíocht)|an tUisce]], in aice le réaltbhuíonta uisciúla eile mar [[an tUisceadóir|an Uisceadóir]], [[na hÉisc]] agus [[an Abhainn]]. Tagann a ainm [[An Laidin|Laidine]] '''Cetus''' ó [[Miotaseolaíocht na Gréige|mhiotaseolaíocht na Gréige]]; míol mór nó péist na mara atá i gceist.
Ritheann an t-[[éiclipteach]] i ngar don réaltbhuíon seo. Is féidir leis na pláinéid a bheith suite sa Mhíol Mór ar feadh tréimhsí gearra. Aimsíodh [[astaróideach]] uimhir a ceathair, [[4 Vesta|Vesta]], sa réaltbhuíon seo sa bhliain [[1827]].
== Príomhghnéithe ==
* [[Mira Ceti|ο Cet]]: is í '''Mira''' an [[réalta|réalt]] is mó le rá de chuid na réaltbhuíne seo; is [[réalta athraitheach]] thréimhsiúil í, an ceann is luaithe a aimsíodh. I rith tréimhse 331.65 lá comhathraíonn a hamharcmhéid ó 2.0 (ar na réaltaí is gile sa spéir agus infheicthe gan dua ag an tsúil fhornocht) go 10.1 agus ar ais arís. Thug a fionnachtain sa bhliain [[1596]] ag an réalteolaí Freaslannach [[David Fabricius]] buille eile don teagasc sin ar dá réir a bhíonn na spéartha do-athraithe, agus dá bhrí sin thug sé tacaíocht do [[Nicolaus Copernicus|Réabhlóid Copernicus]].
* [[Alpha Ceti|α Cet]]: i measc réaltaí eile de chuid na réaltbhuíne seo faightear '''Menkar''', [[fathach dearg]] agus [[réalta dhúbailte optúil]]
* [[Beta Ceti|β Cet]]: '''Deneb Kaitos''', atá ar an réalt is gile de chuid an Mhíl Mhóir
* [[Tau Ceti|τ Cet]]: atá ar an 17ú [[Liosta réaltaí is gaire|réalt is gaire don Domhan]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 77|M77]]: tá an Míol Mór suite i bhfad amach ó [[Plána an Réaltra|phlána an Réaltra]], agus mar sin de feictear sa cheantar seo na spéire a lán [[réaltra|réaltraí]] imigéiniúla, gan iad a bheith teimhlithe ag deatach ó [[Bealach na Bó Finne|Bhealach na Bó Finne]]. Is é an ceann is gile ina measc ná M77, [[réaltra bíseach]] den naoú méid in aice le [[Delta Ceti|δ Cet]].
== Stair is Miotaseolaíocht ==
Tá aithne ar an réaltbhuíon seo leis na cianta. Sa Mheaspatáim, d'ionannaítí leis an mbanphrionsabal príomhordúil cosmach í, sin le rá le péist na mara [[Tiamat]].
De réir na [[Miotaseolaíocht na Gréige|mhiotaseolaíocht na Gréige]], i dteannta na réaltbhuíonta os a chionn ([[Andraiméide (réaltbhuíon)|Andraiméide]], [[Ceiféas (réaltbhuíon)|Ceiféas]], [[Peirséas (réaltbhuíon)|Peirséas]], [[Caiseoipé (réaltbhuíon)|Caiseoipé]], agus b'fhéidir [[Peigeasas (réaltbhuíon)|Peigeasas]]), b'fhéidir go mbaineann an Míol Mór le bunús mhiotas [[Maíomh Chaiseoipé|Mhaíomh Chaiseoipé]], a mbaineann go coitianta leis.
I luath-mhiotais áirithe na Gréige, d'ionannaítí freisin le geataí (agus cuaillí gheata) Ifrinn (.i. ceantar na spéire faoin [[éiclipteach]]) í. sa chaoi seo, i dteannta gnéithe eile sa chomhartha [[Stoidiaca|stoidiacach]] [[na hÉisc|na nIasc]] (a chuimsíonn [[na hÉisc]] iad féin, chomh maith le réaltaí feiceálcha ar chúl an Mhíl Mhóir), is cosúil go bhfuil baint mhór ag an Míol Mór le bunús mhiotas thógáil [[Ceirbearas|Cheirbearais]], ceann de [[Dhá Shaothar Déag]] [[Earcail]].
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cet.htm an Béar Mór ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508130902/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cet.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/cetus.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/cetus.html an Míol Mór agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614204919/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/cetus.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/cet_con.htm an Míol Mór ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=21 Peoria Astronomical Society: an Míol Mór] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020046/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=21 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/cetus/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Míol Mór]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Míol Mór, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Míol Mór]]
22jsz2vdebkffb39qvijooqj68nu7z6
Folt Bheirnicé
0
3560
1329189
1109195
2026-10-04T05:51:55Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329189
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Coma Berenices |
ainm = Folt Bheirnicé |
laidin = Coma Berenices |
nod = Com |
ginideach = Comae Berenices |
siombalaíocht = Folt [[Beirnicé II na hÉigipte|Bheirnicé]] |
dronairde = 12.76 |
diallas = +21.83 |
achariomlán = 386 |
acharrangú = 42ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Beta Comae Berenices|β Com]]|
réaltmhéid = 4.26 |
dreigecheathanna =
* [[Coma Beireinicidí]] |
teorantacha =
* [[na Madraí Fiaigh]]
* [[an Béar Mór]]
* [[an Leon]]
* [[an Mhaighdean]]
* [[an tAoire]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 70 |
mí = Bealtaine |
nótaí=}}
Is [[astaireacht]] traidisiúnta é '''Folt Bheirnicé''' a ndearnadh [[réaltbhuíon]] ó shin de. Is '''Coma Berenices''' an t-ainm [[Laidin]]e a thugtar air, a chiallaíonn ''Folt [[Beirnicé II na hÉigipte|Bheirnicé]]''. Tá sé suite in aice leis [[an Leon]], agus mheastaí ar dtús gurbh é ruball an Leoin a bhí ann.
== Príomhghnéithe ==
* [[Pol Thuaidh an Réaltra]]: tá Pol Thuaidh an Réaltra suite i bhFolt Bheirnicé, 12u 51.42n ar [[dronairde]] agus 27° 07.8′ ar [[diallas]] ([[aga]] [[J2000.0]]).
* [[Beta Comae Berenices|β Com]]: níl an réaltbhuíon seo go sonrach soiléir, gan aon réaltaí aici níos gile ná an ceathrú méid. Is í [[Beta Comae Berenices|β Comae Berenices]] an [[réalta|réalt]] is gile sa réaltbhuíon, ar [[méid dhealraitheach|méid]] 4.26. Go hintreach, níl sí ach beagán níos gile ná an [[Grian|Ghrian]] s'againne, rud a léiríonn dúinn cé chomh doiléir agus a bheadh an Ghrian mura mbeadh sí suite ach [[1 E17 m|27]] [[solasbhliain]] i bhfad uainn.
* [[Alpha Comae Berenices|Diadem]] (α Comae Berenices): Diadem is ainm don dara réalt is gile, ar méid 4.32. Is í an t-aon réalt amháin sa réaltbhuíon a bhfuil ainm coitianta uirthi; léiríonn sí an seoid i gcoróin Bheirnicé. Is [[déréalta]] í, le dhá chomhbhall atá beagnach ar chóiméid.
* [[Gamma Comae Berenices|γ Com]]: is í seo, ar méid 4.36, an t-aon réalt amháin eile atá ar an gceathrú méid.
== Réada suntasacha domhainspéire ==
Cé gur beag an réaltbhuíon é Folt Bheirnicé, faightear ocht [[réad Messier]] istigh ann. Is iomaí réaltraí atá ann, ó tharla go gcuimsíonn sé an chuid ó thuaidh de [[Braisle Virgo|bhraisle na Maighdine]]. Tá go leor [[Réaltbhraisle Chruinneogach|réaltbhraislí cruinneogacha]] le feiceáil ann freisin. Is féidir na réada seo a fheiceáil gan mórán modarthachta de bharr deannigh, ós rud é nach bhfuil an réaltbhuíon suite i dtreo [[Plana an Réaltra|phlána an Réaltra]]. Dá bhrí sin, áfach, níl ach cúpla [[réaltbhraisle oscailte]] (ach amháin braisle Bheirnicé, a chuireann go mór leis an gcuid ó thuaidh den réaltbhuíon), [[réaltnéal idirleata]] agus [[réaltnéal pláinéadach]] istigh ann.
* [[Braisle Bheirnicé]]: níl Braisle Bheirnicé ar [[Catalóg Messier|chatalóg Messier]] ná ar an [[NGC|Nua-Chatalóg Ghinearálta]], ach áirítear go coitianta í mar [[Catalóg Melotte|Melotte 111]] (nó Mel 111) ar chatalóg na réaltbhraislí oscailte de chuid Melotte. Is braisle mhór idirleath oscailte í de réaltaí ón gcúigiú go dtí an deichiú méid, cuid mhaith acu i measc réaltaí na réaltbhuíne atá infheicthe ag an tsúil. Líonann an bhraisle réigiún ollmhór den spéir, níos mó ná cúig chéim ar leithead, in aice le γ Comae Berenices. Tá [[trastomhas dealraitheach]] na braisle chomh mór sin toisc go bhfuil an bhraisle seo i ngar dúinn i gcomórtas le rudaí eile; níl sí ach 270 [[solasbhliain]] i bhfad uainn nó mar sin.
* [[Messier 64|M64]]: Réaltra na Súile Duibhe
* [[NGC 4565]]:
== Stair agus miotaseolaíocht ==
Aithnítear Folt Bheirnicé mar astaireacht aonair ó am na [[Sean-Ghréagach]]. Rinne [[Eratosthenes]] tagairt dó san am céanna mar "Fholt [[Airianna]]" agus "Fholt Bheirnicé". Agus rinne [[Tolamaes]] tagairt dó mar "an dual" (gruaige); ach níor áirigh sé é, áfach, i measc na 48 réaltbhuíon aige; ba chirte a rá gur fhéach sé ar mar pháirt an [[an Leon|Leoin]]. Ar feadh i bhfad, d'ionannaítí Folt Bheirnicé go coitianta leis an mbobailín gruaige ag bun ruball an Leoin, nó uaireanta le píosa de réaltbhuíon [[an Mhaighdean|na Maighdine]].
I rith an séú aois déag, léiríodh dhá réaltbhuíon nua, Folt Bheirnicé ina measc, ar chúpla léarscáil neamhaí a rinneadh san aois sin. Is é [[Tycho Brahe]] an fear a gcuirtear ina leith de ghnáth gur cheap sé an réaltbhuíon seo; d'áirigh sé mar réaltbhuíon aonair é ar a réaltchatalóg sa bhliain [[1602]]; bhí Folt Bheirnicé freisin ar ''Uranometria'' de chuid [[Johann Bayer]], a tháinig amach sa bhliain [[1603]].
[[Íomhá:Berenice II of Egypt.jpg|thumb|upright|Banríon Bheirnicé II na hÉigipte]]Cé gur réaltbhuíon nua-aimseartha í an réaltbhuíon seo, baineann sí le seanscéal taitneamhach. Tá sí ar cheann den bheagán réaltbhuíonta (i dteannta [[an Sciath|na Scéithe]]) atá ainmnithe as pearsa staire, is é sin le rá Banríon [[Bheirnicé II na hÉigipte]], bean chéile [[Tolamaes III na hÉigipte|Tholamaes III Euergetes]] (''fl.'' [[246 RC]] - [[221 RC]]), an rí a ndearnadh ionad tábhachtach cultúir de [[Cathair Alastair|Chathair Alastair]] faoina riar.
Timpeall [[243 RC]], thug an rí faoi shluaíocht bhaolach in éadan na [[An tSír|Síreach]], tar éis dóibh a deirfiúr a dhúnmharú. Gheall Bheirnicé don bhandia [[Afradaíté]] go n-íobródh sí a chuid ghruaige fada cáiliúla, a raibh an-bhród uirthi as, dá dtiocfadh a fear céile slán abhaile. Tháinig, agus baineadh gruaig na banríona agus fágadh i dteampall an bandé í.
An mhaidin dár gcionn, áfach, ní raibh an ghruaig le feiceáil; tháinig straidhn feirge ar an rí agus an mbanríon, a cheap gurbh iad sagairt an teampaill a ghoid an ghruaig. Chun suaimhneas a chur iontu (agus chun beatha na sagart a shlánú), d'fhógair réalteolaí na cúirte, [[Conon]],
gur thaitin an ofráil leis an mbandia chomh mór sin gur chuir sí ar an spéir í; agus thaispeáin sé braisle réaltaí a ionannaíodh um a dtaca sin le ruball [[an Leon|an Leoin]]. As sin amach, gairtear Folt Bheirnicé de na réaltaí úd.
== Réaltraí i bhFolt Bheirnicé ==
* [[Réaltra na Súile Duibhe]]
== Féach fosta ==
* [[Sonraí réaltmhéadracha ag baint le Folt Bheirnicé]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Com.htm Folt Bheirnicé ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508131030/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Com.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/comaberenices.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/comaberenices.html Folt Bheirnicé agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719221914/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/comaberenices.html |date=2006-07-19 }}
* [http://www.dibonsmith.com/com_con.htm Folt Bheirnicé ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=25 Peoria Astronomical Society: Folt Bheirnicé] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020136/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=25 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/comaberenices/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Folt Bheirnicé]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23567-X}}
{{RéaltbhuíontaAthraitheAgBayer}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Folt Bheirnicé]]
bkduci68wx0u568sgixfyvhozvahrp2
An Chros
0
3578
1329099
1244179
2026-10-03T21:15:01Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329099
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Crux |
ainm = an Chros |
laidin = Crux |
nod = Cru |
ginideach = Crucis |
siombalaíocht = Cros an Deiscirt |
dronairde = 12 |
diallas = −60 |
achariomlán = 68 |
acharrangú = 88ú |
líonréaltaí = 4 |
réaltainm = [[Becrux]] (β Cru) |
réaltmhéid = 1.25 |
dreigecheathanna =
* [[Crúicidí]] |
teorantacha =
* [[an Ceinteár]]
* [[an Chuileog]] |
uasleithead = 20 |
íosleithead = 90 |
mí = Bealtaine |
nótaí=Tá [[Acrux]] (α Cru) ar [[méid comhtháite]] 0.87, ach is [[déréalta]] í a bhfuil a dhá chomhbhall ar méid 1.3 agus 1.8 faoi seach}}
Tá '''an Chros''', dá ngairtear go coitianta '''[[Cros an Deiscirt]]''' nó '''an Chros Theas''', ar [[Liosta réaltbhuíonta de réir achair|an gceann is lú]] de na 88 [[réaltbhuíon]] nua-aimseartha (i gcontrárthacht le [[an Eala|Cros an Tuaiscirt]]), ach tá sí ar cheann de na réaltbhuíonta is cáiliúla freisin. Is é '''Crux''', nó '''Crux Australis''', a thugtar mar ainm [[An Laidin|Laidine]] uirthi, rud a chiallaíonn '''[[cros]]''', nó '''cros an deiscirt'''. Tá réaltbhuíon an [[an Ceinteár|Cheinteáir]] ar thrí thaobh di agus réaltbhuíon na [[an Chuileog|Cuileoige]] ar an taobh theas di.
In aghaidh bharúil choitianta na ndaoine, ní os comhair [[an Béar Mór|an Bhéir Mhóir]] atá an Chros. Sa teochrios, áfach, bíonn an dá chuid le chéile le feiceáil sa spéir ag an am céanna i rith mhí Aibreáin is mhí an Mheithimh - an Chros thíos ó dheas agus [[an Béar Mór]] thíos ó thuaidh. Is amhlaidh go bhfuil an Chros díreach os comhair [[Caiseoipé (réaltbhuíon)|Chaiseoipé]], agus mar sin de ní féidir an dá chuid le chéile a fheiceáil sa spéir ag an am céanna. Tá an Chros [[timpholach]] i leithead 34° ó dheas agus in áiteanna atá níos faide ó dheas ná sin - is é sin le rá, ní théann sí faoi choíche.
Ós rud é go bhfuil réalta theas shoiléir in easnamh ar an [[Sféar neamhaí|leathsféar neamhaí theas]] (is í [[Sigma Octantis]] an réalt is gaire don phol, ach tá sí siúd chomh doiléir sin nach mbíonn aon mhaith inti mar réalta theas), baintear úsáid go coitianta as dhá réalta de chuid na Croise (Alfa agus Gamma, dá ngairtear [[Acrux]] agus [[Gacrux]] faoi seach) chun an pol neamhaí theas a aimsiú. Ag leanúint den líne idir an dá réalta sin, má chuirtear a fad faoi 4.5 léi bainfear amach an [[Pol Neamhaí Theas]], nó pointe i ngar dó. De rogha air sin, má tharraingítear líne go hingearach idir [[Alfa Centauri|α Centauri]] (Toliman nó Rigel Kent) agus β Centauri (Agena), taispeánfaidh an pointe mar a dtrasnóidh an líne seo agus an líne luaite san alt roimhe seo [[an Pol Neamhaí Theas]].
Má bhaintear úsáid as an gCros chun an Pol Neamhaí Theas a aimsiú, bítear cúramach gan an [[astaireacht (réalteolaíocht)|astaireacht]] dá ngairtear [[an Chros Bhréige]] a thógáil in abhraíocht na Croise.
== Príomhghnéithe ==
* [[Acrux|α Cru]]: [[déréalta]] atá níos gile ná [[Becrux|β Cru]]
* [[Gamma Crucis|γ Cru]]: [[réalta dhúbailte optúil]]
* [[Mu Crucis|μ Cru]]: [[réalta dhúbailte]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[An Ghualmhála|Réaltnéal an Ghualmhála]]: is é seo an [[réaltnéal dorcha]] is suntasaí ar an spéir, sárfheicthe ag an tsúil fhornocht mar bhall mór duibhe ar [[Bealach na Bó Finne|Bhealach na Bó Finne]] ó theas.
* [[An Bosca Seod|NGC 4755]]: is [[réad domhainspéire]] eile sa Chros í an [[réaltbhraisle oscailte]] NGC 4755, dá ngairtear '''an Bosca Seod''', nó '''Braisle Kappa Crucis'''. Ba é [[Nicolas Louis de Lacaille]] a d'aimsigh sa bhliain 1751-1752 í. Tá sí suite 7,500 [[solasbhliain]] i bhfad uainn, nó mar sin, agus cuimsíonn sí ionann agus 100 réalta agus iad scaipthe trasna achair atá 20 [[solasbhliain]] ar leithead.
== Stair ==
De bharr [[luainíocht]] na [[cónocht|gcónocht]], bhíodh réaltaí na Croise infheicthe ón gceantar [[an Mheánmhuir|Meánmhuirí]] i rith [[an Seansaol|an tSeansaoil]]; agus mar sin de bhí eolas ag na réalteolaithe [[na Sean-Ghréagaigh|Sean-Ghréagacha]] ar na réaltaí siúd. Ní aithnítí, áfach, mar réaltbhuíon ina ceart féin í, ach mar roinn [[an Ceinteár|an Cheinteáir]].
Cuirtear ''ceapadh'' na Croise mar réaltbhuíon aonair i leith an réalteolaí Fhrancaigh [[Augustin Royer]], sa bhliain [[1679]]; ach d'aithnítí mar chros í i bhfad roimhe sin.
Tá na cúig [[réalta]] is gile de chuid na Croise (α, β, γ, δ agus ε Crucis) le feiceáil ar bhratacha [[Bratach na hAstráile|na hAstráile]], [[Bratach na Brasaíle|na Brasaíle]], [[Nua-Ghuine Phapua]] agus [[Samó|Shamó]], chomh maith le [[Ceantar Magallanes na Sile]]. Tá siad le feiceáil chomh maith ar roinnt de bhratacha na státaí is dúichí Astrálacha: is iad sin [[bratach Victoria|Victoria]], [[bratach Chríoch Phríomhchathair na hAstráile|Críoch Phríomhchathair na hAstráile]] agus [[bratach Chríoch an Tuaiscirt|Críoch an Tuaiscirt]]. Tá na ceithre [[réalta]] is gile (gan epsilon a chur san áireamh) le feiceáil ar [[Bratach na Nua-Shéalainne|bhratach na Nua-Shéalainne]] agus ar bhratach [[Mercosur]] (crios trádála i Meiriceá Theas). Tá an Chros le feiceáil chomh maith ar [[An Bhrasaíl|armas]] na Brasaíle. Tá leagan stílithe na Croise ar [[Bratach Eureka|Bhratach Eureka]] a ceapadh mar gheall ar éirí amach san Astráil sa bhliain [[1854]].
== Naisc le hábhar eile a bhaineann leis an gCros ==
* [[Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an gCros]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cru.htm an Chros ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061107171944/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cru.htm |date=2006-11-07 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/crux.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/crux.html an Chros agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006100122/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/crux.html |date=2006-10-06 }}
* [http://www.dibonsmith.com/cru_con.htm an Chros ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=30 Peoria Astronomical Society: an Chros] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061008212537/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=30 |date=2006-10-08 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/crux/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Chros]
* [http://nla.gov.au/nla.ms-ms7860 Letter of Andrea Corsali 1516-1989: with additional material]
** ''An chéad cur síos ar gCros an Deiscirt agus an chéad léaráid, i dteannta tuairimíochtaí faoin Astráil...'' – Leabharlann Náisiúnta na hAstráile a chur ar fáil
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23567-X}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Cros, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Chros]]
j2m7jklnwo22jiwck864qopryo3gc0n
An Eala
0
3587
1329112
1244180
2026-10-03T21:34:31Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329112
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Cygnus |
ainm = an Eala |
laidin = Cygnus |
nod = Cyg |
ginideach = Cygni |
siombalaíocht = an [[Eala]] |
dronairde = 20.62 |
diallas = +42.03 |
achariomlán = 804 |
acharrangú = 16ú |
líonréaltaí = 4 |
réaltainm = [[Deneb]] (α Cyg) |
réaltmhéid = 1.25 |
dreigecheathanna =
* [[Cignidí Dheireadh Fómhair]]
* [[Kappa Cignidí]] |
teorantacha =
* [[Ceiféas (réaltbhuíon)|Ceiféas]]
* [[an Dragan]]
* [[an Lir]]
* [[an Sionnach]]
* [[Peigeaas (réaltbhuíon)|Peigeasas]]
* [[an Laghairt]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 40 |
mí = Meán Fómhair |
nótaí=}}
Is [[réaltbhuíon]] thuaisceartach í '''an Eala'''. Is é '''Cygnus''', a chiallaíonn "eala", an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar uirthi. Is ceann de na 48 réaltbhuíon a d'áirigh [[Tolamaes]] í, agus is ceann í freisin de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha. De bharr chuma a príomhréaltaí, gairtear '''Cros an Tuaiscirt''' di uaireanta (i gcontrárthacht le [[an Chros|Cros an Deiscirt]]).
I rith an tsamhraidh, spréann an t-éan seo a sciatháin thar [[Bealach na Bó Finne|Bhealach na Bó Finne]], faoi mar atá sé ag eitilt ó dheas.
== Príomhghnéithe ==
Is iomaí [[réalta]] gheal atá ar an Eala.
* [[Deneb|α Cyg]]: is réalt sárlonrach í [[Deneb]], an-fheiceálach ainneoin go bhfuil sí i bhfad i gcéin (1,800 [[solasbhliain]]). Is é ruball na heala é an t-[[ollfhathach gorm]] seo, an chuid uachtarach de Chros an Tuaiscirt, agus is ceann é freisin de thrí [[rinn]] "[[Triantán an tSamhraidh|Thriantán an tSamhraidh]]", mar a deirtear leis.
* [[Albireo|β Cyg]]: tá [[Albireo]] suite ar ghob na heala. Is ceann de na [[réalta dhúbailte|réaltaí dhúbailte]] is áille sa spéir í, réalt órga atá indealaithe gan dua trí theileascóp beag óna compánach gorm.
* [[Omicron1 Cygni|ο<sup>1</sup> Cyg]]:
* [[Chi Cygni|&chi Cyg]]:
* [[61 Cygni|61 Cyg]]: is réalt eile shuimiúil í seo. Tá [[dualghluaisne]] na réalta seo ar cheann de na dualghluaisní is mó atá ag aon réalta ar an spéir (seachas [[an Ghrian]], dar ndóigh). Ba í freisin an chéad réalta ar tomhaiseadh a hachar - ag [[Friedrich Wilhelm Bessel]] sa bhliain [[1838]]. Tá sí 11.4 [[solasbhliain]] i bhfad i gcéin, ar cheann de na réaltaí is giorra don [[an Grianchóras|ghrianchóras]].
* [[16 Cygni B|16 Cyg B]]: tá [[pláinéad eachtarghrianda|córas pláinéadach]] ag an réalta seo, le pláinéad amháin deimhnithe atá 1.5 uair chomh mór leis an bpláinéad [[Iúpatar (pláinéad)|Iúpatar]].
* [[Cygnus X-1]]: tá an fhoinse [[x-gha]]thanna dá ngairtear [[Cygnus X-1]] ar réaltbhuíon na hEala freisin. Meastar gur [[dúpholl]] atá inti, nó ceann de na hiarrthóirí dúphoill is fearr seans.
Ina dteannta siúd, is iomaí [[réalta athraitheach]] atá ar réaltbhuíon na hEala, ina measc [[31 Cygni|31 Cyg]], [[32 Cygni|32 Cyg]], [[P Cygni|P Cyg]], [[Y Cygni|Y Cyg]], [[SS Cygni|SS Cyg]], [[XX Cygni|XX Cyg]] agus [[V508 Cygni|V508 Cyg]].
== Réada suntasacha domhainspéire ==
Tá a lán [[réaltbhraisle|réaltbhraislí]] agus [[réaltnéal]]ta le feiceáil ar an Eala, mar gheall ar a suíomh ar phlána [[Bealach na Bó Finne|Bhealach na Bó Finne]].
* [[Réaltnéal Mheiriceá Thuaidh|NGC 7000]]: faightear an réada seo, dá ngairtear [[Réaltnéal Mheiriceá Thuaidh]], beagán taobh thoir de [[Deneb]]. Trí ghrianghrafanna is fearr a mheastar cé chomh cosúil leis an mór-roinn sin agus atá an réaltnéal seo.
* [[Messier 39|M39]]:
* [[NGC 6826]]:
* [[Réaltnéal an Fhéil|NGC 6992]]:
* [[Gualmhála an Tuaiscirt]]:
* [[Cygnus A]]:
== Stair agus miotaseolaíocht ==
Tá scothchosúlacht éin ar an réaltbhuíon seo, éin leathansciathánaigh fadmhuineálaigh agus é ar eitilt go grástúil[http://borghetto.astrofili.org/costellazioni/cygnus.JPG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050330183345/http://borghetto.astrofili.org/costellazioni/cygnus.JPG |date=2005-03-30 }}. De réir [[Miotaseolaíocht na Gréige|mhiotaseolaíocht na Gréige]], ionannaítear an réaltbhuíon le scata ealaí éagsúla scéalaíochta. Chuaigh [[Séas]] i riocht eala chun [[Leda (miotaseolaíocht)|Leda]] a fhuadach, agus rugadh ceathrar clainne di: [[an Cúpla (miotaseolaíocht)|an Cúpla]], [[Héilin na Traoi]], agus [[Clítimnéastra]].
Rinneadh eala d'[[Oirféas]] arna dhúnmharú, agus dúradh gur aistríodh ar an spéir é ionas go mbeadh sé in aice a [[an Lir|lire]].
Faoi dheireadh, deirtear go raibh ógánach ann fadó darbh ainm Cygnus (nó Cycnus) agus é ina [[hómaighnéasach|bhuachaill bán]] do [[Phaethon]]. Tar éis do Phaethon bás a fháil agus é ag iarraidh carbad na gréine a thiomáint, chuardaigh Cygnus a chorp go héadóchasach san Abhainn [[an Abhainn|Eridanus]] ar thit sé. Thum sé isteach san abhainn an oiread sin uaireanta gur ghlac [[Séas]] trua dó agus rinne sé an t-éan uisce sin de a dtugtar a ainm air ón am sin.
Is cosúil go bhfuil baint ag an Eala, i dteannta réaltbhuíonta eile ar [[Stoidiaca|chomhartha stoidiacach]] [[an Saighdeoir (astralaíocht)|an tSaighdeora]] (go sonrach [[an Lir]], [[an tIolar]] agus [[an Saighdeoir]] é féin), le bunús mhiotas [[Éin Stimfealas]], ceann de [[Dhá Shaothar Déag]] [[Earcail]].
De réir [[Miotaseolaíocht na Síne|mhiotaseolaíocht na Síne]], is i réaltbhuíon na hEala a mbíonn droichead bliantúil an [[snag breac|snaga bhric]], a thugann an bheirt leannán [[Niu Lang]] agus [[Zhi Nu]] le chéile arís (féach [[Qi Xi]]).
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cyg.htm an Eala ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118162210/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cyg.htm |date=2006-11-18 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/cygnus.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/cygnus.html an Eala agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006095937/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/cygnus.html |date=2006-10-06 }}
* [http://www.dibonsmith.com/cyg_con.htm an Eala ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=31 Peoria Astronomical Society: an Eala] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006155030/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=31 |date=2006-10-06 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/cygnus/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Eala]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Eala, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Eala]]
kjrjkikdrgd911oew2y3grwi7efo306
An Deilf
0
3592
1329110
1263383
2026-10-03T21:29:44Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329110
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Delphinus |
ainm = an Deilf |
laidin = Delphinus |
nod = Del |
ginideach = Delphini |
siombalaíocht = [[Deilf]] |
dronairde = 20.7 |
diallas = +13.8 |
achariomlán = 189 |
acharrangú = 69ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = Rotanev ([[Beta Delphini|β Del]]) |
réaltmhéid = 3.63 |
dreigecheathanna = Dada |
teorantacha =
* [[an Sionnach]]
* [[an tSaighead]]
* [[an tIolar]]
* [[an tUisceadóir]]
* [[an Capall Beag]]
* [[Peigeasas (réaltbhuíon)|Peigeasas]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 70 |
mí = Meán Fómhair |
nótaí=}}
Is [[réaltbhuíon]] bheag thuaisceartach í '''an Deilf''' atá i ngar don [[meánchiorcalneamhaí|mheánchiorcal neamhaí]]. Bhí sí ar chlár na 48 réaltbhuíon a leag amach [[Tolamaes]] sa dara haois, agus is ceann í freisin de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha a nglacann an [[ARI|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] leo. Is é '''Delphinus''', a chiallaíonn ''[[deilf]]'', an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar uirthi.
Tá an-chosúlacht le deilf aici agus í ag léimneach de bharr na dtonnta; mar sin de is an-fhurasta í a aithint ar an spéir. Tá an Deilf teorainn ar theorainn leis na réaltbhuíonta seo a leanas (deiseal, ag tosach ar an taobh thuaidh): [[an Sionnach]], [[an tSaighead]], [[an tIolar]], [[an tUisceadóir]], [[an Capall Beag]] and faoi dheireadh an capall sciathánach [[Peigeasas (réaltbhuíon)|Peigeasas]].
== Príomhghnéithe ==
* [[Alpha Delphini|α Del]]: dá ngairtear '''Sualocin'''; ar [[aicme speictreach]] B9 IV, agus ar [[amharcmhéid|méid]] 3.77; is [[ilréalta]] í seo agus 6 chomhbhall aici
* [[Beta Delphini|β Del]]: dá ngairtear '''Rotanev'''; F5 IV, ar méid 3.63
* [[Gamma Delphini|γ Del]]: ar cheann de na [[réalta dhúbailte|réaltaí dhúbailte]] is áille atá ar an spéir
** γ<sup>1</sup> Del: F7 V, ar méid 5.14
** γ<sup>2</sup> Del: K1 IV, ar méid 4.27
* [[Delta Delphini|δ Del]]: A7 IIIp, ar méid 4.43
* '''Cónra Iób:''' comhdhéanann na ceithre réaltaí thuas-luaite astaireacht darb ainm ''Cónra Iób''
* [[Epsilon Delphini|ε Del]]: dá ngairtear Deneb Dulfim (''ruball na Deilfe''); B6 III, ar méid 4.0
* [[R Delphini|R Del]]: is [[réalta athraitheach fhadtréimhseach]] í seo cosúil le [[Mira Ceti]]; ar tréimhse 285.5 lá; comhathraíonn an [[amharcmhéid]] ó 7.6 go 13.8
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 6891]]: [[réaltnéal pláinéadach]]; ar méid 10.5
* [[NGC 6934]]: [[réaltbhraisle chruinneogach]]; ar méid 9.75
* [[NGC 7006]]: 185,000 [[solasbhliain]] i bhfad i gcéin; is an-imigéiniúil an réaltbhraisle chruinneogach seo atá ar méid 11.5
== Stair ==
Ní théann siar go dtí an seansaol, mar a cheapfaí, ainmneacha an dá réalt is gile atá ar an réaltbhuíon seo, Sualocin (Alfa Delphini) agus Rotanev (Beta Delphini). A mhalairt ar fad: tá an dá chuid le chéile nua go maith. Chonacthas i gcló don chéad uair iad ar réaltchatalóg a d'fhoilsigh [[Réadlann Palermo]] san Iodáil sa bhliain [[1814]]. Má léitear droim ar ais iad, litríonn siad an t-ainm Nicolaus Venator, leagan Laidine ar ainm stiúrthóra chúnta na réadlainne sin ag an am sin: Niccolò Cacciatore. Is éard is brí le Cacciatore agus Venator araon ná "sealgaire".
== Miotaseolaíocht ==
Baineann an réaltbhuíon seo le dhá scéal thábhachtacha as [[miotaseolaíocht na Gréige]].
De réir an chéad chinn acu, ba mhaith leis an dia Gréagach [[Poisíodón]] an [[néiriad]] [[Aimfitrití]] a phósadh. Ar mbeith di, áfach, ag iarraidh a maighdeanas a choimeád, theith sí go [[Sliabh Atlas]]. Chuir a suiríoch amach an iomad cuardaitheoirí, duine áirithe darbh ainm Delphinus ina measc. Tháinig Delphinus uirthi de thaisme, agus d'éirigh leis a chur ina luí gur cheart di [[Poisíodón]] a phósadh. As buíochas, chuir an dia íomhá deilfe i measc na réaltaí.
Cuireann an dara scéal síos ar fhile Gréagach darbh ainm [[Arion as Lesbos|Arion]] as [[Lesbos]], a mhair sa 7ú aois RC. Ceoltóir cúirte a bhí ann i bpálás [[Periander]], rí [[Corinth]]. Bhí Arion tar éis an-stór a chruinniú i rith a chamcuairteanna sa tSicil agus san Iodáil. Ach ar a bhealach abhaile dó ó [[Tarentum]], chuir foireann a loinge comhcheilg ar bun ina aghaidh mar gheall ar a shaibhris. I nguais bháis, Rinne Arion iarratas deireanach: ba mhaith leis tuireamh a chanadh. Ghéill an fhoireann dá iarratas, ach nuair a bhí sé ag canadh an tuirimh seo, thum sé isteach san fharraige; ach tharrtháil deilf é ar chuir a cheol faoi dhraíocht í. D'iompaigh an deilf go dtí [[an Ghréigh]] é agus tháinig sé i dtír slán sábháilte.
== Féach fosta ==
* [[Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an Deilf]]
* [[Poisíodón]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Del.htm an Deilf ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061112114223/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Del.htm |date=2006-11-12 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/delphinus.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/delphinus.html an Deilf agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006101841/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/delphinus.html |date=2006-10-06 }}
* [http://www.dibonsmith.com/del_con.htm an Deilf ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=32 Peoria Astronomical Society: an Deilf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061008211839/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=32 |date=2006-10-08 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/delphinus/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Deilf]
* [http://www.messier45.com/cgi-bin/dsdb/dsb.pl Messier45: Brabhsálaí Domhainspéire]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ngcic.com/ Nuachatalóg Ghinearálta Réaltnéalta is Réaltbhraislí] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050401233242/http://ngcic.com/ |date=2005-04-01 }}
<!-- Foinse luachanna ar na réaltaí: www.alcyone.de; ar na catalóga BSC/HR -->
<!-- Foinse luachanna ar na réada domhainspéire: go mórmhór ar RNGC -->
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23567-X}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Deilf, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Deilf]]
qsmi2by15qq7hgo91yjht0cywmaz1ve
An Cúpla
0
3602
1329108
1244183
2026-10-03T21:27:28Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329108
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Gemini |
ainm = an Cúpla |
laidin = Gemini |
nod = Gem |
ginideach = Geminorum |
siombalaíocht = an [[cúpla]] |
dronairde = 7 |
diallas = 20 |
achariomlán = 514 |
acharrangú = 30ú |
líonréaltaí = 4 |
réaltainm = [[Pollux (réalt)|Pollux]] (β Gem) |
réaltmhéid = 1.1 |
dreigecheathanna =
* [[Geiminidí]]
* [[Rho Geiminidí]] |
teorantacha =
* [[an Lincse]]
* [[an tAra]]
* [[an Tarbh]]
* [[an Bodach]]
* [[an tAonbheannach]]
* [[an Madra Beag]]
* [[an Portán]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 60 |
mí = Feabhra |
nótaí=}}
Is ceann de réaltbhuíonta an [[stoidiaca]] é '''an Cúpla'''. Is é '''Gemini''', a chiallaíonn ''[[cúpla]]'', an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar air. Faightear ar spéir an gheimhridh an réaltbhuíon seo, agus í suite idir [[an Tarbh]] ar an taobh thiar di, réaltbhuíon dhoiléir [[an Portán|an Phortáin]] ar an taobh thoir di, [[an tAra]] is réaltbhuíon [[an Lincse|na Lincse]] atá beagnach dofheicthe ar an taobh thuaidh di, agus [[an tAonbheannach]] is [[an Madra Beag]] ar an taobh theas di.
== Príomhghnéithe ==
* [[Castor (réalta)|α]] agus [[Pollux (réalta)|β Gem]]: tá dhá réalta gheala ar an gCúpla, agus iad ainmnithe as an mbeirt dheartháir dá ngairtear na [[Dioscuri]] de réir [[miotaseolaíocht na Gréige|mhiotaseolaíocht na Gréige]] - is iad sin [[Castor (réalta)|Castor]] (α Gem), [[ilréalta]] álainn theileascópacha (is amhlaidh gur réalta shéúil atá inti, a bhfuil a trí chomhbhall is gile infheicthe trí theileascóp beag), agus [[Pollux (réalta)|Pollux]] (β Gem), atá níos gile agus níos faide siar ó dheas. Is doiléir iad na réaltaí eile ina gcomparáid siúd - ní fheictear riamh ó chathair mhór ach an t-aon cheann amháin acu, is í sin Alhena (γ Gem). Comhdhéanann na réaltaí doiléire siúd dronuilleog siar ó dheas.
* [[Zeta Geminorum|ζ Gem]]:
* [[Eta Geminorum|η Gem]]:
* D'aimsigh [[William Herschel]] an pláinéad [[Úránus]] ar an réaltbhuíon seo sa bhliain [[1781]], agus é in aice le η Gem; agus d'aimsigh [[Clyde Tombaugh]] an pláinéad [[Plútón (abhacphláinéad)|Plútón]] ar an réaltbhuíon seo sa bhliain [[1930]], agus é in aice leis an réalta darb ainm Wasat (δ Gem).
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 35|M35]]: is é an réad domhainspéire is gile ar an gCúpla ná [[Messier 35|M35]], réaltbhraisle oscailte atá ar an gcúigiú méid, 2,800 [[solasbhliain]] i bhfad ón Domhan. Tá sí suite dhá céim go leith siar ó thuaidh de η Gem, gar d'imeall iartharach na réaltbhuíne.
* [[NGC 2392]]:
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é go bhfeictear an réaltbhuíon seo go furasta mar dhá chipíneach chomhthreomhara [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/Gem.gif] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050927073832/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/Gem.gif |date=2005-09-27 }} má chuirtear san áireamh réaltaí doiléire atá infheicthe ag an tsúil fhornocht, bhíodh baint aici le miotas [[Castor agus Polaideoicéis]] (dá ngairtear na [[Dioscuri]]). Baineann miotas an chúpla seo go mór le táin bó, agus is cosúil go bhfuil baint éigin ag an mbeirt siúd le [[Bealach na Bó Finne]], a d'fheictí sa seansaol mar thréad bó bhainne agus a théann trí réaltbhuíon an Chúpla.
Cé go dtagann athrú ar threoshuíomh na réaltbhuíone seo de réir mar a bhíonn an cúpla ag claonadh ar dheis nó ar chlé, is iondúil go bhfeictear an cúpla faoi mar atá siad ag claonadh ar chlé. Ach nuair a fheictear iad faoi mar atá siad ag claonadh ar dheis, is amhlaidh go mbíonn duine acu ar Bhealach na Bó Finne agus an duine eile ar an taobh amuigh de. Sa chás seo, bíonn gach dealramh ar an réaltbhuíon go bhfuil duine amháin den chúpla ag ''goideadh na mbó'' agus an duine eile ag coinneáil súile air. Cibé scéal é, is dócha go bhfuil baint éigin ag an gCúpla - i dteannta cheantar folamh na spéire in aice láithreach (.i. an dá réaltbhuíon nua an-doiléire [[an Sioráf|an tSioráif]] is [[an Lincse|na Lincse]]) agus i dteannta freisin gnéithe eile ar chomhartha [[Stoidiaca|stoidiacach]] [[an Cúpla (astralaíocht)|an Chúpla]] (.i. [[an Bodach]], [[an tAra]] agus [[an Madra Mór]]) – le bunús mhiotas bhólacht [[Geryon]], ceann de [[Dhá Shaothar Déag]] [[Earcail]].
== Astralaíocht ==
Baineann [[comhartha astralaíoch]] [[an Cúpla (astralaíocht)|an Chúpla]] ([[21 Bealtaine]] - [[20 Meitheamh]]) leis an réaltbhuíon atá ar aon ainm leis.
De réir cosmeolaíochtaí áirithe, tá baint éigin ag an gCúpla le [[dúil chlasaiceach]] [[Aer (dúil chlasaiceach|an Aeir]], agus mar sin de aithnítear mar chomhartha an aeir é (i dteannta [[an Mheá|na Méá]] agus [[an tUisceadóir|an Uisceadóra]]). Tá an Cúpla freisin ar cheann de na ceithre [[Comhartha Inathraithe|chomhartha inathraithe]] (i dteannta [[an Mhaighdean|na Maighdine]], [[an Saighdeoir|an tSaighdeora]] agus [[na hÉisc|na nIasc]]). Is é [[Mearcair (pláinéad)|Mearcair]] is pláinéad ceannasach leis, agus is é [[an Saighdeoir]] is frithchomhartha polach leis.
Baineann gach comhartha astralaíoch le roinn éigin an choirp, agus tuigtear an roinn sin mar ionad a chumhachta. Rialaíonn an Cúpla na lámha. Dar ndóigh, is é an tsiombail atá ar an gcomhartha seo ná [[an Cúpla (miotaseolaíocht)|an Cúpla]]. I measc tréithe an Chúpla áirítear: deisbhéalaí, solabharthacht bhinnbhéalach, scileanna láimhe, agus cumas ar gach taobh den cheist a thuiscint. Cuirtear cúpla drochthréith san áireamh freisin, ina measc: camastaíl, mímhacántacht, corraitheacht agus imní.
Daoine cáiliúla ar rugadh faoin gcomhartha seo iad: [[Dante Alighieri|Dainté Ailigéirí]], [[Ralph Waldo Emerson]], [[Walt Whitman]], [[Paul Gauguin]], [[W. B. Yeats]], [[Thomas Mann]], [[John Maynard Keynes]], [[Al Jolson]], [[Johnny Depp]], [[Stan Laurel]], [[Cole Porter]], [[Moe Howard]], [[John F. Kennedy]], [[Dean Martin]], [[Judy Garland]], [[George H. W. Bush]], [[Marilyn Monroe]], [[Allen Ginsberg]], [[Bob Dylan]], [[Paul McCartney]], agus [[Morrissey]].
== Féach fosta ==
* [[Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an gCúpla]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Gem.htm an Cúpla ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118162217/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Gem.htm |date=2006-11-18 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/gemini.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/gemini.html an Cúpla agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006101209/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/gemini.html |date=2006-10-06 }}
* [http://www.dibonsmith.com/gem_con.htm an Cúpla ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=38 Peoria Astronomical Society: an Cúpla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004104312/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=38 |date=2006-10-04 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/gemini/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Cúpla]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23567-X}}
{{Stoidiaca}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Cúpla, An}}
[[Catagóir:Comharthaí an Stoidiaca|Cúpla]]
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Cúpla]]
2j7vd3v5fpcfzsp31l9ukm1s493bly3
An Laghairt
0
3644
1329119
1244184
2026-10-03T21:54:58Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329119
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Lacerta |
ainm = an Laghairt |
laidin = Lacerta |
nod = Lac |
ginideach = Lacertae |
siombalaíocht = an [[laghairt]] |
dronairde = 22.5 |
diallas = 45 |
achariomlán = 201 |
acharrangú = 68ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = α Lacertae |
réaltmhéid = 3.8 |
dreigecheathanna = Dada |
teorantacha =
* [[Andraiméide (réaltbhuíon)|Andraiméide]]
* [[Caiseoipé (réaltbhuíon)|Caiseoipé]]
* [[Ceiféas (réaltbhuíon)|Ceiféas]]
* [[an Eala]]
* [[Peigeasas (réaltbhuíon)|Peigeasas]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 35 |
mí = Deireadh Fómhair |
nótaí=}}
Tá '''an Laghairt''' ar cheann de na 88 [[réaltbhuíon]] oifigiúla a nglacann an t[[ARI|Aontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] leo. Is é '''Lacerta''', a chiallaíonn ''[[laghairt]]'', an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar uirthi. Níor áirigh [[Tolamaes]] í ar chatalóg na 48 лог штиль ты мой г но к шшш ничего не seanréaltbhuíon a dhréachtaigh sé sa dara haois. Is amhlaidh gur chruth an réalteolaí [[Johannes Hevelius]] í sa bhliain [[1687]], nó i dtrátha na bliana sin. Níl aon réalta gheal ar an réaltbhuíon seo, ná aon réalt ainmnithe, ná aon réad [[Charles Messier|Messier]], ná aon [[réaltra]] ar [[amharcmhéid|méid]] níos gile ná 12.2, ná aon [[réaltbhraisle chruinneogach]]. De bhrí sin, is deacair an réaltbhuíon seo a aimsiú ar spéir na hoíche, cé go dtéann [[Bealach na Bó Finne]] tríd an gcuid is faide ó thuaidh. Tá an Laghairt suite idir [[an Eala]], [[Caiseoipé]] agus [[Andraiméide (réaltbhuíon)|Andraiméide]] i dtuaisceart [[sféar neamhaí|an sféir NC я так понимаю что ты мне подаришь не так как все говорят что у нас тихо и так не так как ты хочешь чтобы это случилось в моей жизни как ты себя представляешь как]]
== Príomhghnéithe ==
* [[Alfa Lacertae|α Lac]]: tá an réalta [[príomhsheiceamh|phríomhsheichimh]] seo ar [[Rangú réaltach|aicme speictreach]] A1 V, agus ar [[méid dhealraitheach]] 3.77. Níl réalt ar bith eile ar an Laghairt níos gile ná an ceathrú méid. Is [[réada dhúbailte]] optúil í α Lac.
* [[Roe 47]]: [[ilréalta]] agus cúig chomhbhall aice (ar méid 5.8, 9.8, 10.1, 9.4, 9.8),
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 7243]]: [[réaltbhraisle oscailte]] amuigh is istigh ar méid 6.4.
* [[IC 5217]]: is deacair an [[réaltnéal pláinéadach]] seo a aimsiú. Tá sé ar achar dealraitheach 6 faoin 8 [[soicind stua]] agus amuigh is istigh ar [[méid chomhtháite]] 12.
* [[BL Lacertae]]: aimsíodh go luath an réad seo; i 1926 fuair [[Cuno Hoffmeister]] amach go raibh sé athraitheach, agus mar sin de tugadh [[ainm réalta athraithí]] air. Ach ní réalta atá ann ar chor ar bith, ach [[núicléas réaltrach gníomhach]], is é sin le rá croí réaltra. Thug sé a ainm do rang iomlán réada neamhaí, [[réada BL Lacertae]] (fo-rang [[bléasar]].) Comhathraíonn [[amharcmhéid]] an réada seo ó 12.4 go 17.2 ar feadh tréimhse cúpla lá.
== Stair agus Miotaseolaíocht ==
Sular thug [[Johannes Hevelius]] an t-ainm ''Lacerta'' ar an réaltbhuíon seo, b'iomaí ainm eile a moladh do cheantar seo na spéire, ina measc ''Sceptrum'' (''an Ríshlat'') agus ''Frederici Honores'' (''Glóir Fheardorcha'', ainmnithe as [[Feardorcha Mór]] [[an Phrúis|na Prúise]]). Ar mbeith ina réaltbhuíon nua-aimseartha di, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an Laghairt.
== an Laghairt sa litríocht ==
San [[úrscéal]] [[Ficsean eolaíochta|ficsin eolaíochta]] '''[[Diaspora (úrscéal)|Diaspora]]''' le [[Greg Egan]], is ó réaltbhuíon na Laghairte a thagann an tonn mhór thurrainge – imbhualadh dhá [[neodrónréalta]] faoi deara í - is cúis le díobhadh gach saghas beatha ar fud an Domhain.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
[[Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an Laghairt]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Lac.htm an laghairt ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526131739/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Lac.htm |date=2006-05-26 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/lacerta.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/lacerta.html an Laghairt agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614205844/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/lacerta.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/lac_con.htm an Laghairt ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=45 Peoria Astronomical Society: an Laghairt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020553/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=45 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/lacerta/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Laghairt]
* [http://www.weasner.com/etx/ref_guides/lacerta.html an Laghairt ar shuíomh Weasner]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgHevelius}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Laghairt, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Laghairt, An]]
70lx2zs6nxwvbm5a5pk99ebclwg34eb
An Leon
0
3656
1329120
1244185
2026-10-03T21:57:01Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329120
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Leo |
ainm = an Leon |
laidin = Leo |
nod = Leo |
ginideach = Leonis |
siombalaíocht = an [[leon]] |
dronairde = 11 |
diallas = 15 |
achariomlán = 947 |
acharrangú = 12ú |
líonréaltaí = 3 |
réaltainm = [[Regulus]] (α Leo) |
réaltmhéid = 1.4 |
dreigecheathanna =
* [[Leoinidí]] |
teorantacha =
* [[an Béar Mór]]
* [[an Leon Beag]]
* [[an Portán]]
* [[an Phéist Uisce]]
* [[an Seiseamhán]]
* [[an Cupán]]
* [[an Mhaighdean]]
* [[Folt Bheirnicé]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 65 |
mí = Aibreán |
nótaí=}}
Is [[réaltbhuíon]] an [[stoidiaca]] é '''an Leon''', atá suite idir réaltbhuíon dhoiléir [[an Portán|an Phortáin]] ar an taobh thiar de agus [[an Mhaighdean]] ar an taobh thoir de. Tugtar '''Leo''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] air, rud a chiallaíonn ''leon''.
== Príomhghnéithe ==
Faightear a lán réaltaí geala ar an réaltbhuíon, mar [[Regulus]] (α Leo), croí an Leoin; [[Denebola]] (β Leo); agus [[Gamma Leonis|Algieba]] (γ<sup>1</sup> Leo). Is iomaí réalta eile níos doiléire a dtugtar ainmneacha áirithe orthu chomh maith, mar Zosma (δ Leo), Chort (θ Leo), Al Minliar al Asad (κ Leo), Alterf (λ Leo), agus Subra (ο Leo).
Sa chúig aois déag rinneadh réaltbhuíon aonair de sheanastaireacht a léiríodh roimhe sin stoth ruball an Leoin. [[Folt Bheirnicé]] a thugtar anois ar an réaltbhuíon sin.
* [[Regulus|α Leo]]:
* [[Gamma Leoinis|γ<sup>1</sup> Leo]]:
* [[Zeta Leonis|ζ Leo]]:
* [[Corrán an Leoin]]: comhdhéanann Regulus, η Leonis, Algieba, agus na réaltaí níos doiléire Adhafera (ζ Leo), Ras Elased Borealis (μ Leo), agus Ras Elased Australis (ε Leo), an astaireacht da ngairtear '''Corrán an Leoin'''. Léiríonn na réaltaí seo ceann agus moing an Leoin.
* [[Wolf 359]]: tá an réalta seo, atá ar cheann de na [[Liosta réaltaí is gaire|réaltaí is gaire]] don [[an Grianchóras|ghrianchóras]] (7.7 [[solasbhliain]]), ar an Leon.
* [[Gliese 436]]: ceann de na [[pláinéad eachtarghréine|pláinéid eachtarghréine]] is lú a aimsíodh riamh, fithisíonn sé [[Gliese 436]], réalta dhoiléir ar an Leon atá thart ar 33 [[solasbhliain]] i bhfad i gcéin. [https://web.archive.org/web/20040901091737/http://www.theglobeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20040831.wplanet20831a/BNStory/specialScienceandHealth/]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
Is iomaí [[réaltra]] gheal a fhaightear ar réaltbhuíon an Leoin. Ina measc siúd is iad an dá chúpla seo a leanas is cáiliúla:
* [[Messier 65|M65]]:
* [[Messier 66|M66]]:
* [[Messier 95|M95]]:
* [[Messier 96|M96]]:
== Stair is miotaseolaíocht ==
De réir [[miotaseolaíocht na Gréige|mhiotaseolaíocht na Gréige]], d'ionannaití an réaltbhuíon seo leis [[an Leon Néiméach]] (agus b'fhéidir gurbh é ab fhoinse an scéil sin) ar mharaigh [[Earcail]] é agus é i mbun cinn den [[Dhá Shaothar Déag|dá shaothar déag]]; ina dhiaidh sin aistríodh ar an spéir é. D'adhradh na [[An Éigipt|Sean-Éigiptigh]] an Leon toisc go mbíodh [[an Ghrian]] ar an réaltbhuíon seo ar uair sceitheadh folláin [[An Níl|na Níle]].
== Astralaíocht ==
Baineann [[comhartha astralaíoch]] [[an Leon (astralaíocht)|an Leoin]] ([[Iúil 23]] - [[Lúnasa 22]]) leis an réaltbhuíon ata ar aon ainm leis.
De réir cosmeolaíochtaí áirithe, tá baint éigin ag an Leon le [[dúil chlasaiceach]] na [[Tine (dúil chlasaiceach)|Tine]], agus mar sin de aithnítear mar chomhartha na tine é (mar aon leis [[an Reithe]] agus [[an Saighdeoir]]). Tá an Leon ar cheann chomh maith de na ceithre [[Comhartha Daingean|chomhartha dhaingne]] (i dteannta [[an Tarbh|an Tairbh]], [[an Scairp|na Scairpe]], agus [[an tUisceadóir|an Uisceadóra]]).
Baineann gach comhartha astralaíoch le roinn éigin an choirp, agus tuigtear an roinn sin mar ionad a chumhachta. Rialaíonn an Leon an croí agus an dromlach. Is é an tUisceadóir is [[frithchomhartha polach]] an Leoin, agus is í [[an Ghrian]] is [[pláinéad ceannasach]] leis. Dar ndóigh, is é an tsiombail atá ar an gcomhartha seo ná an [[leon]] féin.
I measc tréithe an Leoin áirítear: croíúlacht, nádúr eisdíritheach, iompar maorga, claonadh lena thuairimí féin a chur i gcéill go bagrach, agus anam flaithiúlach. Os a choinne sin, féadfaidh lucht an Leoin a bheith méaldrámatach, ag lorg aire dóibh féin, agus féinlárnach. Bíonn siad an-bhríomhar chomh maith.
Daoine cáiliúla ar rugadh faoi chomhartha an Leoin iad: [[Ben Affleck]], [[Halle Berry]], [[Raymond Chandler]], [[William J. Clinton|Bill Clinton]], [[Cecil B DeMille]], [[Robert De Niro]], [[Hulk Hogan]], [[Whitney Houston]], [[Mick Jagger]], [[Stanley Kubrick]], [[Jennifer Lopez]], [[Madonna]], [[Steve Martin]], [[Herman Melville]], [[Debra Messing]], [[Benito Mussolini]], [[Napoléon Bonaparte|Napóilean]], [[Jacqueline Kennedy Onassis]], [[Sean Penn]],[[J K Rowling]], [[Percy Bysshe Shelley]], [[George Soros]], agus [[Mae West]].
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
* [[Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an Leon]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Leo.htm an Leon ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508131540/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Leo.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/leo.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/leo.html an Leon agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015142605/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/leo.html |date=2008-10-15 }}
* [http://www.dibonsmith.com/leo_con.htm an Leon ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=46 Peoria Astronomical Society: an Leon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615010719/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=46 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/leo/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Leon]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23567-X}}
{{Stoidiaca}}
{{RéaltbhuíontaAthraitheAgBayer}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Leon, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Leon]]
[[Catagóir:Comharthaí an Stoidiaca|Leon]]
5vhvwmykxsuzdumtxa6gu34epvawwow
An Leon Beag
0
3673
1329121
1244187
2026-10-03T21:57:02Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329121
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Leo Minor |
ainm = an Leon Beag |
laidin = Leo Minor |
nod = LMi |
ginideach = Leonis Minoris |
siombalaíocht = an [[leon]] is lú |
dronairde = 10 |
diallas = 35 |
achariomlán = 232 |
acharrangú = 64ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Praecipua]] (46 LMi) |
réaltmhéid = 3.83 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Béar Mór]]
* [[an Lincse]]
* [[an Portán]]
* [[an Leon]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 45 |
mí = Aibreán |
nótaí=}}
Is réaltbhuíon an-doiléir é '''an Leon Beag''' atá le feiceáil ar éigean mar thriantán beag idir réaltbhuíonta sofheicthe [[an Béar Mór|an Bhéir Mhóir]] agus [[an Leon|an Leoin]]. Murab ionann is [[an Leon]], níor áirigh [[Tolamaes]] an Leon Beag i measc na 48 [[réaltbhuíon]] a d'aithin sé sa dara haois; is amhlaidh nach raibh an réaltbhuíon seo ann go dtí gur chruthaigh [[Johannes Hevelius]] sa bhliain [[1687]] í. Is é '''Leo Minor''', a chiallaíonn ''an [[leon]] is lú'', an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar ar an Leon Beag.
== Príomhghnéithe ==
Níl mórán le feiceáil ar an réaltbhuíon seo gan teileascóp mór a bheith agat. Níl ach [[réalta|réalt]] amháin dá cuid níos gile ná an ceathrú méid:
* [[46 Leonis Minoris|Praecipua (46 LMi)]]: [[fathachréalta]], nó ionann is, atá ar [[Rangú réaltach|aicme speictreach]] K0; tá sí amuigh is istigh ar 98 [[solasbhliain]] i bhfad i gcéin, agus ar [[amharcmhéid|méid]] 3.83. Níl [[ainm Bayer]] ar Praecipua, agus dá bharr sin is é an Leon Beag an t-aon réaltbhuíon amháin nach bhfuil [[ainm Bayer]] ar an réalt is gile léi.
* [[Beta Leonis Minoris|β LMi]]: más iontach le rá é, is í an [[fathachréalta]] seo, atá ar [[Rangú réaltach|aicme speictreach]] G8, an t-aon réalt amháin ar an Leon Beag a bhfuil [[ainm Bayer]] uirthi; agus ar [[amharcmhéid|méid]] 4.21, ní hí an réalt is gile ar an Leon Beag.
* R LMi: comhathraíonn gile an [[réalta athraitheach fhadtréimhseach|réalta athraithí fadtréimhsí]] seo ([[réalta Mira Ceti]] fhionnuar atá inti) ó 6.3 go 13.2 ar feadh tréimhse 372.19 lá.
== Réada suntasacha domhainspéire ==
Níl aon réad suntasach domhainspéire ar réaltbhuíon an Leoin Bhig. Is é an ceann is gile ná [[NGC 3003]], réaltra ar [[méid chomhtháite]] 11.7m agus ar [[trastomhas uilleach]] 5.9 [[nóiméad stua]]. Feictear beagnach i dtreo na ciumhaise é.
== Stair ==
Ar mbeith ina réaltbhuíon nua-aimseartha dó, ní bhaineann aon stair ná miotaseolaíocht leis an Leon Beag. Mar atá ráite cheana féin, chruthaigh [[Johannes Hevelius]] sa bhliain [[1687]] é.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
* [[Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an Leon Beag]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/LMi.htm an Leon Beag ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508131532/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/LMi.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/leominor.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/leominor.html an Leon Beag agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614210202/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/leominor.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/lmi_con.htm an Leon Beag ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=47 Peoria Astronomical Society: an Leon Beag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615015806/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=47 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/leominor/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Leon Beag]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23567-X}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgHevelius}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Leon Beag, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Leon Beag]]
4v3mon6j9bmlkreckx7wo5p0ehxrngb
An Mheá
0
3802
1329128
1244188
2026-10-03T22:02:37Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329128
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Libra |
ainm = an Mheá |
laidin = Libra |
nod = Lib |
ginideach = Librae |
siombalaíocht = [[an mheá]] |
dronairde = 15 |
diallas = −15 |
achariomlán = 538 |
acharrangú = 29ú |
líonréaltaí = 2 |
réaltainm = [[Zubeneschemali]] (β Lib) |
réaltmhéid = 2.6 |
dreigecheathanna = [[Libridí na Bealtaine]] |
teorantacha =
* [[an Phéist|Ceann na Péiste]]
* [[an Mhaighdean]]
* [[an Phéist Uisce]]
* [[an Faolchú]]
* [[an Scairp]] |
* [[Fear na bPéisteanna]] |
uasleithead = 65 |
íosleithead = 90 |
mí = Meitheamh |
nótaí=}}
Is réaltbhuíon an [[stoidiaca]] í '''an Mheá'''. Tá an réaltbhuíon seo neamhfheiceálach go maith, agus gan [[réalta|réalt]] ar bith aici ar an gcéad [[amharcmhéid|mhéid]]. Tá sí suite idir [[an Mhaighdean]] ar an taobh thiar di agus [[an Scairp]] ar an taobh thoir di. De réir mar a léiríonn ainmneacha na réaltaí is gile léi, d'fheictí an réaltbhuíon seo mar roinn de theanchair na Scairpe tráth. Is é '''Libra''', a chiallaíonn ''[[meá]]'', an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar uirthi.
== Príomhghnéithe ==
Comhdhéanann na réaltaí is gile de chuid na Meá dronuilleog. Is cuing na meá iad α is β Lib, agus is scálaí na meá iad γ is σ Lib:
* α Lib, [[Alfa Librae|Zubenelgenubi]] ("teanchair an deiscirt"), [[déréalta infheicthe]]
* β Lib, [[Beta Librae|Zubeneschamali]] ("teanchair an tuaiscirt")
* γ Lib, [[Gamma Librae|Zubenelakrab]] ("teanchair na scairpe")
* [[Sigma Librae|σ Lib]], [[réalta athraitheach uraitheach]] dá ngairíodh γ Scorpii tráth
* [[Iota Librae|ι Lib]]: [[tríréalta]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 5897]]: [[réaltbhraisle chruinneogach]]
== Miotaseolaíocht ==
Mar atá luaite cheana féin, ní raibh sa réaltbhuíon seo fadó ach cuid de theanchair [[an Scairp|na Scairpe]], nó ''Chelae'' mar a thugadh na Sean-Ghréigigh air; mar sin de tá an Mheá ar an réaltbhuíon is óige de chuid an [[stoidiaca]], agus is í an t-aon cheann amháin nach léiríonn dúil bheo. De réir cosúlachta, ba iad [[na Rómhánaigh]] sa chéad aois Roimh Chríost a d'ionannaigh an réaltbhuíon seo le meá. Os a choinne sin, áfach, deirtear go dtugadh na [[an tSuiméir|Suiméirigh]] '''Zi-ba-ni-tum''' ("meá neimhe") mar ainm ar an réaltbhuíon seo dhá mhíle bliain roimh [[na Rómhánaigh]]. '''ZIB.BA.AN.NA''' an leagan [[Acáidis]]e a fhaightear ar théacsanna [[an Asaíre|Asaíreacha]] ón gcéad míle bliain RC.
De réir [[miotaseolaíocht na Gréige|mhiotaseolaíocht dhéanach na Gréige]], d'ionannaítí an réaltbhuíon sa tseanré le meá an cheartais a bhíodh ar iompar ag [[Astraea]], bandia an cheartais (is é sin le rá [[an Mhaighdean]]). Is amhlaidh go mbíonn scothchosúlacht meá ar an réaltbhuíon seo mura gcuirtear san áireamh réaltaí eile nach bhfuil páirteach inti.
Ós rud é nach raibh i réaltbhuíon na Meá sa tseanré ach roinn [[an Mhaighdean|na Maighdine]] (mar scálaí) agus, roimhe sin, roinn [[an Scairp|na Scairpe]] (mar theanchair), ní raibh aon bhaint ag an réaltbhuíon seo le comharthaí eile an [[stoidiaca]]. Seans go gcuirtí [[an tAoire]] ina áit, óir is é sin an réaltbhuíon is giorra don [[éiclipteach]] i gceantar seo na spéire.
== Astralaíocht ==
Baineann [[comhartha astralaíoch]] na Meá ([[Meán Fómhair 23]] - [[Deireadh Fómhair 22]]) leis an réaltbhuíon atá ar aon ainm leis.
De réir cosmeolaíochtaí áirithe, tá baint éigin leis an Meá le [[dúil chlasaiceach]] [[Aer (dúil chlasaiceach)|an Aeir]], agus mar sin de aithnítear mar chomhartha an aeir í (i dteannta [[an tUisceadóir|an Uisceadóra]] agus [[an Cúpla|an Chúpla]]). Is ceann í freisin de na ceithre [[comhartha cairdinéalta|chomhartha chairdinéalta]] (i dteannta [[an Reithe]], [[an Portán|an Phortáin]], agus [[an Gabhar|an Ghabhair]]). Is é [[an Reithe]] is [[frithchomhartha polach]] léi. Is í an Mheá [[áitreabh (astralaíocht)|áitreabh]] [[Véineas (pláinéad)|Véineas]] agus [[ardú (astralaíocht)|ardú]] [[Satarn (pláinéad)|Shatairn]].
Baineann gach comhartha astralaíoch le roinn éigin an choirp, agus tuigtear an roinn seo mar ionad a chumhachta. Rialaíonn an Mheá leaba an duáin agus na baill ghiniúna inmheánacha. Ar ndóigh, is í an tsiombail atá ar an gcomhartha seo ná an mheá í féin. I measc tréithe na Meá áirítear: áilleacht sa chorp, collaíocht thréan, mothú ealaíonta, stuaim is scil thaidhleoireachta, agus mothú dúchais cothroime is cóimheá. Os a choinne sin, bíonn lucht na Meá an-bhreithiúnach go minic.
Daoine cáiliúla ar rugadh faoin gcomhartha seo iad: [[Julie Andrews]], [[Hannah Arendt]], [[Brigitte Bardot]], [[Monica Bellucci]], [[Chuck Berry]], [[Toni Braxton]], [[Jimmy Carter]], [[Miguel de Cervantes]], [[John Coltrane]], [[Aleister Crowley]], [[Matt Damon]], [[Catherine Deneuve]], [[Denis Diderot]], [[Michael Douglas]], [[T S Eliot]], [[John Entwistle]], [[William Faulkner]], [[Larry Fine (aisteoir)|Larry Fine]], [[F Scott Fitzgerald]], [[Michel Foucault]], [[Mahatma Gandhi]], [[George Gershwin]], [[Martin Heidegger]], an [[Pápa Eoin Pól I]], [[Buster Keaton]], [[John Lennon]], [[Franz Liszt]], [[Louis XIII na Fraince]], [[Louis-Philippe na Fraince]], [[Deartháireacha Lumière|Auguste]] agus [[Deartháireacha Lumière|Louis Lumière]], [[Groucho Marx]], [[Lord Nelson]], [[Friedrich Nietzsche]], [[Lee Harvey Oswald]], [[Gwyneth Paltrow]], [[Luciano Pavarotti]], an [[Pápa Pól VI]], [[Arthur Rimbaud]], [[Eleanor Roosevelt]], [[Susan Sarandon]], [[Paul Simon]], [[Edmund Stoiber]], [[Margaret Thatcher]], [[Jean-Claude Van Damme]], [[Gore Vidal]], [[Veirgil|Virgil]], [[Naomi Watts]], [[Oscar Wilde]], [[Kate Winslet]], [[Sigourney Weaver]], [[Catherine Zeta-Jones]] agus [[Vladímír Pútín]]
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
* [[Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an Meá]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Lib.htm an Mheá ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508131745/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Lib.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/libra.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/libra.html an Mheá agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719061927/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/libra.html |date=2006-07-19 }}
* [http://www.dibonsmith.com/lib_con.htm an Mheá ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=49 Peoria Astronomical Society: an Mheá] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020625/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=49 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/libra/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Mheá]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23567-X}}
{{Stoidiaca}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Meá, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Mheá]]
[[Catagóir:Comharthaí an Stoidiaca|Mheá]]
qmtmbmydn79ukj1pryuthr5gz1gljjs
An Lir
0
3812
1329123
1244190
2026-10-03T21:58:52Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329123
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Lyra |
ainm = an Lir |
laidin = Lyra |
nod = Lyr |
ginideach = Lyrae |
siombalaíocht = an [[lir]] |
dronairde = 19 |
diallas = 40 |
achariomlán = 286 |
acharrangú = 52ú |
líonréaltaí = 1 |
réaltainm = [[Vega (réalta)|Vega]] (α Cyg) |
réaltmhéid = 0.03 |
dreigecheathanna =
* [[Liridí]]
* [[Liridí an Mheithimh]]
* [[Alfa Liridí]] |
teorantacha =
* [[an Dragan]]
* [[Earcail]]
* [[an Sionnach]]
* [[an Eala]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 40 |
mí = Lúnasa |
nótaí=}}
Is [[réaltbhuíon]] thuaisceartach í '''an Lir'''. Is ceann de na 48 réaltbhuíon a d'áirigh [[Tolamaes]] í, agus is ceann í freisin de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha. Is beag an réaltbhuíon í, ach is furasta í a aimsiú toisc go bhfuil an réalt is gile léi, [[Vega (réalta)|Vega]], ina rinn ar "[[Triantán an tSamhraidh|Thriantán an tSamhraidh]]", mar a deirtear leis. Is é '''Lyra''', a chiallaíonn "lir", an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar ar an réaltbhuíon seo.
Ag tosú ar an taobh ó thuaidh agus ag comhaireamh ar deiseal, seo iad a leanas na réaltbhuíonta atá teorainn ar theorainn leis an Lir: [[an Dragan]], an laoch Gréagach [[Earcail]], [[an Sionnach]] agus [[an Eala]].
== Príomhghnéithe ==
Seo cúpla [[réalta]] gheal de chuid na Lire:
* [[Vega (réalta)|α Lyr]]: nó [[Vega (réalta)|Vega]]; ar [[amharchmhéid|méid dhealraitheach]] 0.03, tá an réalta seo ar an dara réalt is gile ar leathsféar neamhaí an tuaiscirt (i ndiaidh Arcturus) agus ar an gcúigiú réalt is gile ar spéir na hoíche go léir; A0 V a h[[aicme speictreach]], agus níl sí ach 25.3 [[solasbhliain]] i bhfad uainn amach. Is amhlaidh gurb [[ilréalta]] í le 5 chomhbhall. Ba í Vega an chéad réalta a ndearnadh grianghraf di.
* [[Beta Lyrae|β Lyr]]: tá Sheliak ar [[amharcmhéid|méid]] 3.45 agus ar [[aicme speictreach]] B8 II; is [[réalta athraitheach]] í seo, a thugann a hainm ar rang [[déréalta uraitheach|déréaltaí uraitheacha]], is iad sin na [[réaltaí Beta Lyrae]].
* [[Gamma Lyrae|γ Lyr]]: is [[ilréalta]] í seo dá ngairtear fosta Sulafat; tá an phríomhchomhbhall ar méid 3.24 agus ar [[aicme speictreach]] B9 III.
* [[Delta Lyrae|δ Lyr]]: [[déréalta]] comhdhéanta ag réalta ghorm-bhán ar méid 6.0 agus [[fathach dearg]] [[Réalta athraitheach leathrialta|leathrialta]] a chomhathraíonn idir 4.0 agus 5.0.
* [[Epsilon Lyrae|ε Lyr]]: réalta cheathrúil cháiliúil, dá ngairtear as Béarla "the Double Double" (is é sin le rá "an déréalta faoi dhó") toisc gurb í déréalta atá inti a bhfuil an dá chomhbhall le chéile ina ndéréaltaí freisin.
* [[Zeta Lyrae|ζ Lyr]]: [[déréalta]] eile is féidir a scoilteadh trí dhéshúiligh.
* [[RR Lyrae|RR Lyr]]: thug an réalta seo a hainm do rang [[réaltaí athraitheacha bíogacha]], is iad sin na [[réaltaí RR Lyrae]].
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 56|M56]]: [[réaltbhraisle chruinneogach]] atá scaoilte go maith; tá sí amuigh is istigh ar 32,900 [[solasbhliain]] i bhfad i gcéin, agus thart ar 85 [[solasbhliain]] ar trastomhas dealraitheach. Tá si ar [[amharcmhéid|méid dhealraitheach]] 8.3.
* [[An Réaltnéal Fáinneach|M57]]: dá ngairtear freisin '''[[an Réaltnéal Fáinneach]]'''; tá an réad seo ar cheann de na [[réaltnéal pláinéadach|réaltnéalta pláinéadeacha]] is cáiliúla sa spéir (ar méid 8.8; tá sé idir 6,000 agus 8,000 bliana d'aois de réir mar a bhreathnaítear inniu é).
== Miotaseolaíocht ==
Ar seanléarscáileanna léirítear éan - go háirithe [[bultúr|badhbh]] (''[[Vultur cadens]]'') - ar shuíomh seo na spéire, óir d'ionannaítí an réaltbhuíon seo agus a réaltaí le badhbh fadó [http://borghetto.astrofili.org/costellazioni/lyra.JPG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050924045506/http://borghetto.astrofili.org/costellazioni/lyra.JPG |date=2005-09-24 }}. Mar leis sin, i dteannta réaltbhuíonta eile ar chomhartha [[an Stoidiaca|stoidiacach]] [[an Saighdeoir|an tSaighdeora]] (is iad sin le rá [[an Eala]], [[an tIolar]] agus [[an Saighdeoir]] é féin), is amhlaidh go bhfuil baint éigin ag an Lir le bunús mhiotas [[Éin Stimfealas]], ceann de [[Dhá Shaothar Déag]] [[Earcail]].
Má chuirtear san áireamh línte comhthreomhara réaltaí doiléire atá i lár báire na réaltbhuíne, tá dealramh [[lir]]e uirthi, agus dá bharr sin éiríodh as badhbh a thabhairt uirthi agus de réir a chéile tosaíodh lir a thabhairt uirthi ina ionad; ar feadh tamaill is amhlaidh gur ionanníodh í le badhbh agus lir ar iompar aici. Mar lir, ionannaíodh an realtbhuíon seo leis an ngléas ceoil a bhí ag [[Oirféas]] agus ar chas sé ceol air a chuir fiú amháin [[Háidéas]] faoi dhraíocht; tar éis a bháis, aistríodh an lir i measc na réaltaí.
== An Lir sa litríocht ==
Glacann réaltbhuíon na Lire páirt thábhachtach sa tríológ [[K-PAX]] de chuid [[Gene Brewer]]; sna leabhair siúd maíonn othar in ospidéal meabhairghalar i [[Manhattan]] gur rugadh ar an bpláinéad K-PAX i [[réaltbhuíon]] na Lire é.
Sa chruinne fhicseanúil ar an gclár teilifíse [[Star Trek]], is í Sheliak (ß Lyr) is grianchóras cónaithe an chine eachtrannaigh sin atá ar aon ainm léi; tá drochmheas acu ar an gcine daonna agus ar chiníocha duiniúla eile(''[[Star Trek: The Next Generation]]'': "The Ensigns of Command").
Lyra is ainm freisin do dhuine den dá phríomhcharachtar sa tríológ [[His Dark Materials]] de chuid [[Philip Pullman]]. [[Lyra Belacqua]] is ainm iomlán di, ach aistrítear a sloinne go Silvertongue i rith an tsaothair. Is iníon [[Lord Asriel|Asriel Belacqua]] agus [[Marisa Coulter]] í.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
* [[Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an Lir]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Lyr.htm an Lir ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508131751/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Lyr.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/lyra.htm Ian Ridpaths's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/lyra.html an Lir agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614204837/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/lyra.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/lyr_con.htm an Lir ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=52 Peoria Astronomical Society: an Lir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020650/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=52 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/lyra/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Lir]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23567-X}}
<!-- Source of values for stars: www.alcyone.de; mainly from catalogues BSC/HR -->
<!-- Source of values for "nebulae": SEDS' data on NGC -->
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Lir, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Lir]]
dyohutamyraceetwddh8q5uwkhg95o9
An tAonbheannach
0
3832
1329157
1244192
2026-10-03T22:37:31Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329157
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Monoceros |
ainm = an tAonbheannach |
laidin = Monoceros |
nod = Mon |
ginideach = Monocerotis |
siombalaíocht = an t-[[aonbheannach]] |
dronairde = 7.15 |
diallas = −5.74 |
achariomlán = 482 |
acharrangú = 35ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = α Monocerotis |
réaltmhéid = 3.93 |
dreigecheathanna =
* [[Monoiceiridí na Nollag]]
* [[Alfa Monoiceiridí]] |
teorantacha =
* [[an Madra Mór]]
* [[an Madra Beag]]
* [[an Cúpla]]
* [[an Phéist Uisce]]
* [[an Giorria]]
* [[an Bodach]]
* [[Deireadh na Loinge]] |
uasleithead = 75 |
íosleithead = 85 |
mí = Feabhra |
nótaí=}}
Is [[réaltbhuíon]] dhoiléir é ar spéir na hoíche geimhridh '''an tAonbheannach'''. Tá réaltbhuíon [[an Bodach|an Bhodaigh]] ar an taobh thiar de, [[an Cúpla]] ar an taobh ó thuaidh, [[an Madra Mór]] ar an taobh ó dheas, agus [[an Phéist Uisce]] ar an taobh thoir. Ina measc réaltbhuíonta eile atá teorainn ar theorainn leis faightear [[an Madra Beag]], [[an Giorria]] agus [[Deireadh na Loinge]]. Is é '''Monoceros''', a chiallaíonn ''[[aonbheannach]]'', an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar ar an réaltbhuíon seo, cé go dtagann an focal seo ó bhunús ón n[[An Ghréigis|Gréigis]].
== Príomhghnéithe ==
Tá réaltbhuíon an Aonbheannaigh beagnach dofheicthe, gan ach cúpla [[réalta]] dá cuid ar an gceathrú méid. Tá α Mon ar [[amharcmhéid]] 3.93, beagáinín níos gile ná γ Mon, atá ar méid 3.98. Ach tá cúpla réad spéisiúil le feiceáil ar an réaltbhuíon seo le cuidiú [[teileascóp|teileascóip]] bhig.
* [[Beta Monocerotis|β Mon]]: is [[tríréalta]] shuntasach í β Mon; comhdhéanann an trí chomhbhall triantán, gan ach beagáinín athrú ar na deighiltí ó thomhais [[F. G. W. Struve]] sa bhliain [[1831]] iad. Tá na réaltaí ar [[amharcmhéid]] 4.7, 5.2 agus 6.1. Ba é [[William Herschel]] a d'aimsigh an [[ilréalta]] seo sa bhliain [[1781]] agus a chuir síos uirthi mar, "cheann de na radhairc is áille ar na spéartha."
* [[Epsilon Monocerotis|ε Mon]]: is [[déréalta]] sheasta í seo; tá an dá réalta aici ar [[amharcmhéid]] 4.5 agus 6.5.
* [[15 Monocerotis|15 Mon]]: is [[réalta athraitheach]] gormach-bhán í S Mon, nó 15 Mon, atá suite i lár báire na [[réaltbhraisle oscailte]] [[NGC 2264]]. Níl an aimplitiúid chomhathraithe rómhór, áfach (4.62 go 4.68). Is [[ilréalta]] í freisin nach lú ná 13 chomhbhall atá aici. Comhdhéanann an ceann is gile [[déréalta infheicthe]] le compánach ar méid 8.5.
* [[V838 Monocerotis]]: is [[nóva]] dothuigthe í V838 Mon; aimsíodh ar [[6 Eanáir]] [[2002]] í agus bhí sí ar [[amharcmhéid|méid]] uasta (6.5) i Mí Feabhra sa bhliain sin.
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 50|M50]]: [[réaltbhraisle oscailte]]
* [[Réaltnéal an Róiséid]]: (NGC 2237, 2238, 2239 agus 2246), [[réaltnéal idirleata]]
* [[NGC 2244]]: réaltbhraisle oscailte infheicthe i measc '''Réaltnéal an Róiséid'''
* [[NGC 2264]]: réaltnéal agus réaltbhraisle dá ngairtear freisin '''an Crann Nollag'''
* [[Réaltnéal an Chóin]]: [[réaltnéal dorcha]] i ndeisceart [[NGC 2264]]
== Stair ==
Is réaltbhuíon nua-aimseartha í réaltbhuíon an Aonbheannaigh. Síltear go coitianta gurbh é an réalteolaí agus an diagaire Freaslannach [[Petrus Plancius]] a ainmniú sa bhliain [[1613]] í agus gur chuir an réalteolaí Gearmánach [[Jakob Bartsch]] ar léarscáil neamhaí í mar "Unicornus" sa bhliain [[1624]]; ach dar le [[Heinrich Wilhelm Olbers]] agus [[Ludwig Ideler]] tá an réaltbhuión seo i bhfad níos sine ná sin agus luaitear i saothair éagsúla í chomh luath agus an bhliain [[1564]]; ta sé ina scéala fosta gur aimsigh [[Joseph Scaliger]] ar [[cruinneog neamhaí|sheanchruinneog neamhaí]] [[Peirseach|Pheirseach]] í sa séu aois déag.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é gur réaltbhuíon nua-aimseartha í réaltbhuíon an Aonbheannaigh, ní bhaineann aon [[miotaseolaíocht na Gréige|mhiotaseolaíocht chlasaiceach]] léi. De réir [[miotaseolaíocht na Meánaoise|mhiotaseolaíocht na Meánaoise]], áfach, b'[[ainmhí miotasach]] é an t-[[aonbheannach]] ab ionann leis an g[[capall]] murach go raibh adharc bhíseach amháin ar a éadan. Bhí sé ina scéala go raibh adharc an aonbheannaigh ina nimhíoc ar gach nimh. D'fheictí an t-ainmhí go minic mar shiombail na geanmnaíochta is na híonachta.
== Réaltaí ==
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse orthu:'''
:* '''[[Réalta Luyten]]''' 9.85 – i measc na réaltaí is gaire
:* '''[[Réalta Plaskett]]''' (HD 47129) 6.06 – [[déréalta speictreascópach]] ollmhór
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:'''
:* [[Alfa Monocerotis|α/26 Mon]] 3.94; [[Beta Monocerotis|β/11 Mon]] – [[tríréalta]] β¹ 4.70, β² 5.40, 5.60; [[Gamma Monocerotis|γ/5 Mon]] 3.99; [[Delta Monocerotis|δ/22 Mon]] 4.15; [[Epsilon Monocerotis|ε/8 Mon]] – [[dúbailte]] 4.39, 6.72; [[Zeta Monocerotis|ζ/29 Mon]] 4.36
:'''Réaltaí a bhfuil uimhreacha [[John Flamsteed|Flamsteed]] orthu:'''
::[[1 Monocerotis|1/V474 Mon]] 6.15; [[2 Monocerotis|2 Mon]] 5.04; [[3 Monocerotis|3 Mon]] 4.92; [[Gamma Monocerotis|5/γ Mon]] 3.99; [[6 Monocerotis|6 Mon]] 6.76; [[7 Monocerotis|7 Mon]] 5.27; [[Epsilon Monocerotis|8/ε Mon]] – [[dúbailte]] 4.39, 6.72; [[9 Monocerotis|9 Mon]] 6.50; [[10 Monocerotis|10 Mon]] 5.06; [[Beta Monocerotis|11/β Mon]] – [[tríréalta]] 4.70, 5.40, 5.60; [[12 Monocerotis|12 Mon]] 5.88; [[13 Monocerotis|13 Mon]] 4.47; [[14 Monocerotis|14 Mon]] 6.44; [[S Monocerotis|15/S Mon]] 4.62; [[16 Monocerotis|16 Mon]] 5.92; [[17 Monocerotis|17 Mon]] 4.77; [[18 Monocerotis|18 Mon]] 4.48; [[19 Monocerotis|19/V637 Mon]] 4.99; [[20 Monocerotis|20 Mon]] 4.91; [[21 Monocerotis|21/V571 Mon]] 5.44; [[Delta Monocerotis|22/δ Mon]] 4.15; [[24 Monocerotis|24 Mon]] 6.42; [[25 Monocerotis|25 Mon]] 5.14; [[Alfa Monocerotis|26/α Mon]] 6.15; [[27 Monocerotis|27 Mon]] 4.93; [[28 Monocerotis|28/V645 Mon]] 4.69; [[Zeta Monocerotis|29/ζ Mon]] 4.36
:'''Réaltaí suntasacha eile:'''
:* [[R Monocerotis]] 10-12 – [[réalta athraitheach]], ar [[NGC 2261]]
:* [[HD 46375]] 7.84 – [[pláinéad eachtarghréine]]
:* [[HD 52265]] 6.30 – [[pláinéad eachtarghréine]]
:* [[Ross 614]] – [[dúbailte]] 11.13, 14.60; i measc na réaltaí is gaire
:* [[V838 Monocerotis|V838 Mon]] – [[réalta athraitheach]], [[nóva]]
== Féach fosta ==
* [[Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an Aonbheannach]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Mon.htm an tAonbheannach ar shuíomh Robin Gatter]
* [http://www.ianridpath.com/startales/monoceros.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/monoceros.html an tAonbheannach agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509024650/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/monoceros.html |date=2006-05-09 }}
* [http://www.dibonsmith.com/mon_con.htm an tAonbheannach ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=55 Peoria Astronomical Society: an tAonbheannach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060418074548/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=55 |date=2006-04-18 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/monoceros/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an tAonbheannach]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23567-X}}
<!-- Foinse sonraí réaltmhéadracha (réaltaí): www.alcyone.de; go príomha ó chatalóga BSC agus HR -->
<!-- Foinse sonraí réaltmhéadracha (réaltnéalta): SEDS -->
{{RéaltbhuíontaAgBartsch}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Aonbheannach, An t}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Aonbheannach]]
trq0q5hi9t358x17wtbdy9itwnfk32y
An Bodach
0
3968
1329092
1244200
2026-10-03T20:58:48Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329092
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}
Is [[réaltbhuíon]] an-soiléir é '''an Bodach''', dá ngairtear freisin '''Oiríon''' agus '''an Sealgaire Mór'''; seans ann gurb í seo an réaltbhuíón is cáiliúla ar an spéir. De bharr na réaltaí lonracha dá cuid, atá ar dhá thaobh an [[meánchiorcal neamhaí|mheanchiorcail neamhaí]] agus infheicthe ar fud an Domhain, aithnítear an [[réaltbhuíon]] seo go huilíoch.
Tá an Bodach ina sheasamh ar bhruach [[an Abhainn|na hAbhann]], agus a dhá ghadhar fiaigh (.i. [[an Madra Mór]] agus [[an Madra Beag]]) in éineacht leis, agus é ag troid leis [[an Tarbh]]. In aice láithreach, faightear fiach dá chuid, ar nós [[an Giorria]].
Tá réaltbhuíon an Bhodaigh lán de [[réalta]]í geala agus [[réad domhainspéire|réada domhainspéire]].
== Príomhghnéithe ==
* [[Betelgeuse|α Ori]]: '''Betelgeuse''', ar ghualainn dheas an Bhodaigh; is [[ollfhathach dearg]] an réalta cháiliúil seo, atá chomh leathan le [[fithis]] [[Iúpatar (pláinéad)|Iúpatair]]. Cé gur thug [[Johannes Bayer]] "alfa" ar an réalta seo, níl inti ach an dara réalta is gile ar an mBodach. Is amhlaidh gur [[séréalta]] (.i. [[ilréalta]] faoi shé) í [[Betelgeuse]], ach tá na comhbhaill eile ró-dhoiléir le feiceáil gan dua. Faightear [[Betelgeuse]] ar [[rinn]] [[Triantán an Gheimhridh|Thriantán an Gheimhridh]] (i dteannta [[Procyon]] agus [[Sirius]]).
* [[Rigel|β Ori]]: '''Rigel''', ar ghlúin chlé an Bhodaigh; is réalta bhán mhór í seo, atá ar cheann de na réaltaí is gile ar an spéir. Tá trí chomhbhall in éineacht léi, ach is deacair iad a aimsiú.
* [[Zeta Orionis|ζ Ori]], [[Epsilon Orionis|ε Ori]], [[Delta Orionis|δ Ori]]: ''Álnitak''', ''Álnilam''' agus '''Mintaka'''; comhdhéanann na trí réalta seo an [[astaireacht]] cháiliúil dá ngairtear Crios Oiríon - trí réalta geala ina líne. Is féidir réaltbhuíon an Bhodaigh a aithint as na réaltaí seo. As Gaeilge thugtaí ainmneacha éagsúla ar an astaireacht seo ó ham go chéile:
** [[Slat an Rí|Crios Oiríon]]
** [[slat an Rí|an Bhanlámh]][[Íomhá:Orion-guide.jpg|mion|deas|Treoir an Bhodaigh]]
** [[Slat an Rí]]
** [[Slat an Rí|Slat an Bhodaigh]]
** [[Slat an Rí|Slat an Cheannaí]]
** [[slat an Rí|an Fhearsaid]]
* [[Gamma Orionis|γ Ori]]: '''Bellatrix''' ("Banghaiscíoch") nó '''Réalt na hAmasóine''' mar a deirtear léi. Tá an réalta seo suite ar ghualainn chlé an Bhodaigh.
* [[Kappa Orionis|κ Ori]]: '''Saiph'''; tá an réalta seo ar ghlúin dheas an Bhodaigh.
* [[Iota Orionis|ι Ori]]: '''Hatsya''', atá ar rinn [[Claíomh Oiríon|Chlaíomh Oiríon]].
* [[Gaolmhaireacht Oiríon]]: Cés moite de [[Betelgeuse]], tá na réaltaí is gile ar an mBodach an-chosúil le chéile de réir aoise agus tréithe fisiceacha, rud a thugann orainn a chreidiúint go bhfuil bunús coiteann ag baint leo.
* [[Theta1 Orionis|θ<sup>1</sup> Ori]]: dá ngairtear freisin [[an Traipéisiam]]
* '''Réaltaí Treoracha:''' is mór an áis don lucht réaltóireachta réaltaí an Bhodaigh mar réaltaí treoracha do réaltbhuíonta éagsúla eile. Is féidir fad a chur le líne Chrios Oiríon soir ó dheas go [[Sirius]] ([[an Madra Mór|α Canis Majoris]]), agus siar ó thuaidh go [[Aldebaran|hAldebaran]] ([[an Tarbh|α Tauri]]). Taispeánann líne trasna an dá ghualainn an treo soir go [[Procyon]] (α [[an Madra Beag|Canis Minoris]]). Agus taispeánann líne ó [[Rigel]] go [[Betelgeuse]] an treo go [[Castor]] agus [[Pollux]] (α agus β [[an Cúpla|Geminorum]]).
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 42|M42]]: ar crochadh ó [[Slat an Rí|Chrios Oiríon]] atá a [[Claíomh Oiríon|chlaíomh]]; séard atá ann ná an [[ilréalta]] [[Theta1 Orionis|θ<sup>1</sup> Ori]], dá ngairtear '''[[an Traipéisiam]]''', agus [[Buaile an Bhodaigh|Réaltnéal Oiríon]] - nó '''Buaile an Bhodaigh''', mar a deirtear leis - in aice láithreach ([[Messier 42|M42]]). Is féidir an réad suaithinseach seo a aimsiú ag an tsúil fhornocht agus a fheiceáil go cruinn go bhfuil níos mó ann ná cúpla [[réalta]]; trí dhéshúiligh, is féidir a bhreathnú a chuid néalta guairneánacha atá lán de réaltaí nuaghinte, ghás solasmhar agus dheannach.
* [[NGC 1977]]:
* [[NGC 1981]]:
* [[Réaltnéal an Chinn Chapaill|Barnard 33]]: is réaltnéal cáiliúil eile é '''Barnard 33''', dá ngairtear '''Réaltnéal an Chinn Chapaill''', in aice le [[Zeta Orionis|ζ Ori]]. [[Réaltnéal dorcha]] atá ann i gcruth cinn chapaill, agus é idir an Domhain agus léas an [[réaltnéal geal|réaltnéil ghil]] [[IC 434]].
Le cois na réaltnéalta seo, tá an iomad réad suimiúil domhainspéire le feiceáil ar an mBodach trí [[teileascóp|theileascóp]] beag, ina measc [[Lúb Barnard]], [[Messier 43|M43]], agus [[an Réaltnéal Lasrach]] (NGC 2024).
== Stair ==
Ar mbeith ina chruth suntasach dó agus é lán de réaltaí lonracha, is iomaí seansibhialtacht a d'aithin an Bodach, cé go bhfaca siad pictiúirí éagsúla ann de réir a gcreideamh is a miotaseolaíochta féin.
Dar leis na [[an tSuiméir|Sean-Suiméaraigh]], caora a bhí sa réaltbhuíon seo; agus sa [[an tSín|tSean-Sín]], tá Oiríon ar cheann de na 28 ''Xiu'' (宿) an [[stoidiaca]]. Dá ngairtear ''Shen'' (參), a chiallaíonn go litriúil "a trí", is dócha gur ainmníodh as na trí réalta ar [[Slat an Rí|Chrios Oiríon]] é. Féach [[Réaltbhuíonta Síneacha]].
Dar leis na [[an Éigipt|Sean-Éigiptigh]], ba chíos iad réaltaí an Bhodaigh d'[[Óisíris]], [[dia]] an tsolais.
Déantar an-tagairt do "chrios agus chlaíomh" Oiríon sa tseanlitríocht chomh maith leis sa nualitríocht. Baineadh úsáid astu fiú amháin mar shuaitheantais chéime ar éide an [[US 27th Infantry Division|27ú Rannán Coise]] in [[United States Army|Arm na Stát Aontaithe]] le linn an dá Chogadh Dhomhanda; is amhlaidh gurbh é Maorghinearál [[John F O'Ryan|John f ''O'Ryan'']] an chéad cheannasaí a bhí thar an rannán sin.
<br clear=both>
== Miotaseolaíocht ==
[[Íomhá:Uranometria_orion.jpg|right|thumb|200px|Greanadóireacht an Bhodaigh ón [[Uranometria]] de chuid [[Johann Bayer]], le cúirtéis Leabharlann [[United States Naval Observatory|Réadlann Mairnéalachta na Stát Aontaithe]]]]
Ní haon iontas é go bhfuil breis agus scéal amháin ag baint le réaltbhuíon an Bhodaigh i [[miotaseolaíocht na Gréige]], ós rud é go bhfuil an oiread sin clú agus cáile air mar réaltbhuíon shuntasach shoiléir.
De réir leagain amháin, rinne Oiríon maíomh go raibh sé féin ar an sealgaire is mó sa domhan. Chuala [[Héire]], bean [[Séas|Shéas]], an mhaíomh seo, agus chinn sí ar scairp a chur ar a lorg. Chealg an scairp chun báis é, ach bhí trua ag [[Séas]] dó agus d'aistrigh sé ar neamh é. Aistríodh an scairp ar neamh freisin, agus is í [[réaltbhuíon]] [[an Scairp|na Scairpe]] anois í. Is suimiúil a thabhairt faoi deara go bhfuil an dá réaltbhuíon os comhair a chéile ar an spéir: nuair a bhíonn an ceann amháin ag éirí, bíonn an ceann eile ag dul faoi. Mar sin de, ní féidir leis an scairp Oiríon a chealgadh choíche arís.
Seans ann go raibh an t-ainm "Oiríon" ar an réaltbhuíon seo i bhfad roimh na Sean-Gréagaigh. Deirtear go mb'fhéidir gur ainmníodh an Bodach as an focal [[Acáidis]]e [[Uru-anna]], a chiallaíonn "Solas na bhFlaitheas". De réir [[Miotaseolaíocht na Measpatáime|Mhiotaseolaíocht na Measpatáime]], ionannaíodh an réaltbhuíon seo leis an leathdhia [[Gilgamesh]], agus é ag troid le "Tarbh na bhFlaitheas" (.i. [[an Tarbh]]). Le himeacht aimsire, tógadh an t-ainm isteach sa [[An Ghréigis|Ghréigis]]. Sa chaoi seo, is dócha go dtagann miotas Oiríon ó shuíomh coibhneasta na réaltbhuíonta atá ar an spéir in aice láithreach.
Uaireanta sa Sean-Ré, léiríodh Oiríon mar dhúil mhiotaseolaíoch a raibh trí chorp aige, agus trí lámh [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/Ori.gif] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050923081435/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/Ori.gif |date=2005-09-23 }}, dhá chos eisréimneacha agus tríú cos bheag idir an dá cheann acu; bhí na trí chorp ceangailte le chéile ag an mbásta. Cibé scéal é, is dócha go bhfuil baint éigin ag an mBodach - i dteannta cheantar folamh na spéire in aice láithreach (.i. an dá réaltbhuíon nua an-doiléire dá ngairtear [[an Sioráf]] is [[an Lincse]]) agus i dteannta freisin gnéithe eile ar chomhartha [[Stoidiaca|stoidiacach]] [[an Cúpla (astralaíocht)|an Chúpla]] (.i. [[an Cúpla]], [[an tAra]] agus [[an Madra Mór]]) – le bunús mhiotas bhólacht [[Geryon]], ceann de [[Dhá Shaothar Déag]] [[Earcail]].
== Sa litríocht ==
Déantar tagairt don réaltbhuíon seo sna ''h[[Óid]]eanna'' le [[Horás|Horáis]], san ''[[An Odaisé|Odaisé]]'' agus san ''[[Iliad|Íliad]]'' a chuirtear i leith [[Hóiméar|Hóiméir]], agus san ''[[Aeniad]]'' le [[Veirgil]].
Luaitear é freisin sa dán ''[[Paradise Lost]]'' le [[John Milton]], agus i ''Locksley Hall'' le [[Tennyson]].
== Réaltaí ==
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse orthu:'''
:* [[Betelgeuse|58/α Ori]] 0.45: '''[[Betelgeuse]]''' nó '''Betelgeuze''' nó '''Betelgeux''' nó '''Mankib''' nó '''Al Mankib'''
:*: < míléamh de يد الجوزاء (Araibis: ''yad al-jauzā´'') = Lámh de Chuid an Té Mheánaigh [Le haghaidh stair an bhotúin, féach [[Betelgeuse]].]
:*: < منكب (Araibis: ''mankib'') = Gualainn
:* [[Rigel|19/β Ori]] 0.18: '''Rigel''' nó '''Algebar''' nó '''Elgebar'''
:*: < رِجل الجبار (Araibis: ''rijl[u] al-jabbār'') = Cos de Chuid an Té Mhórchumhachtaigh
:* [[Gamma Orionis|24/γ Ori]] 1.64: '''Bellatrix'''
:*: < Laidin: ''bellātrix'' = an Banlaoch nó an [[An Amasóin|Amasóin]]
:* [[Delta Orionis|34/δ Ori]] – dúbailte 2.25 & 6.85: '''Mintaka''' nó '''Mentaka''' nó '''Mintika'''
:*: < منطقة (Araibis: ''minţaqa[h]'') = an Crios (ceann thiar)
:* [[Epsilon Orionis|46/ε Ori]] 1.69: '''Alnilam''' nó '''Alnihan''' nó '''Alnitam'''
:*: < النظام (Araibis: ''an-niz̧ām'') = an tEagar [Péarlaí]
:* [[Zeta Orionis|50/ζ Ori]] – dúbailte 1.74, 4.21: '''Alnitak''' nó '''Alnitah'''
:*: < النطاق (Araibis: ''an-niţāq'') = an Crios (ceann thoir)
:* [[Eta Orionis|28/η Ori]] 3.35: '''Saif al Jabbar''' nó '''Algieba'''
:*: < سيف الجبار (Araibis: ''saif al-jabbār'') = Claidheamh an Duine Mhórchumhachtaigh
:* [[Theta Orionis|41/θ¹ Ori]] – [[ilréalta]] 4.98, 5.13, 6.71, 7.96: '''[[Traipéisiam (réalteolaíocht)|Traipéisiam]]'''
:*: < Laidin: ''trapezium'' < Gréigis: τραπέζιον = an Traipéisiam
:* [[Iota Orionis|44/ι Ori]] 2.75: '''Hatsya''' nó '''Na'ir al Saif'''
:*: < ?
:*: < نير السيف (Araibis: ''nair[u] as-saif'') = Rinn an Chlaímh
:* [[Kappa Orionis|53/κ Ori]] 2.07: '''Saiph'''
:*: < #1587;يف (Araibis: ''saif'') = Claidheamh
:* [[Lambda Orionis|39/λ Ori]] – dúbailte 3.39, 5.61: '''Meissa''' nó '''Heka'''
:*: < ? (Araibis: ''al-maisan'') = an Té Lonrach
:*: < ? (Araibis: ''al-haq'ah'') = an Spota Geal
:* [[Pi3 Orionis|1/π³ Ori]] 3.19: '''Tabit''' nó '''Hassaleh'''
:*: < الثابت (Araibis: ''aθ-θābit'') = an Té Buanseasmhach
:*: < ?
:* [[Upsilon Orionis|36/υ Ori]] 4.62: '''Thabit''' nó '''Tabit'''
:*: < الثابت (Araibis: ''aθ-θābit'') = an Té Buanseasmhach
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:'''
:: [[Betelgeuse|α/58 Ori]] 0.45; [[Rigel|β/19 Ori]] 0.18; [[Gamma Orionis|γ/24 Ori]] 1.64; [[Delta Orionis|δ/34 Ori]] 2.25, 6.85; [[Epsilon Orionis|ε/46 Ori]] 1.69; [[Zeta Orionis|ζ/50 Ori]] 1.74, 4.21; [[Eta Orionis|η/28 Ori]] 3.35; [[Theta Orionis|θ¹/41 Ori]] 4.98, 5.13, 6.71, 7.96; [[Theta2 Orionis|θ²/43 Ori]] 5.08, 6.02; [[Iota Orionis|ι/44 Ori]] 2.75; [[Kappa Orionis|κ/53 Ori]] 2.07; [[Lambda Orionis|λ/39 Ori]] 3.39, 5.61; [[Mu Orionis|μ/61 Ori]] 4.12; [[Nu Orionis|ν/67 Ori]] 4.42; [[Xi Orionis|ξ/70 Ori]] 4.45; [[Omicron1 Orionis|ο¹/4 Ori]] 4.71; [[Omicron2 Orionis|ο²/9 Ori]] 4.06; [[Pi1 Orionis|π¹/7 Ori]] 4.64; [[Pi2 Orionis|π²/2 Ori]] 4.35; [[Pi3 Orionis|π³/1 Ori]] 3.19; [[Pi4 Orionis|π<sup>4</sup>/3 Ori]] 3.68; [[Pi5 Orionis|π<sup>5</sup>/8 Ori]] 3.71; [[Pi6 Orionis|π<sup>6</sup>/10 Ori]] 4.47; [[Rho Orionis|ρ/17 Ori]] 4.46; [[Sigma Orionis|σ/48 Ori]] 3.77, 6.65; [[Tau Orionis|τ/20 Ori]] 3.59; [[Upsilon Orionis|υ/36 Ori]] 4.62; [[Phi1 Orionis|φ¹/37 Ori]] 4.39; [[Phi2 Orionis|φ²/40 Ori]] 4.09; [[Chi1 Orionis|χ¹/54 Ori]] 4.39; [[Chi2 Orionis|χ²/62 Ori]] 4.64; [[Psi1 Orionis|ψ¹/25 Ori]] 4.87; [[Psi2 Orionis|ψ²/30 Ori]] 4.59; [[Omega Orionis|ω/47 Ori]] 4.50; [[51 Orionis|b/51 Ori]] 4.90; [[42 Orionis|c/42 Ori]] 4.58; [[49 Orionis|d/49 Ori]] 4.77; [[29 Orionis|e/29 Ori]] 4.13; [[69 Orionis|f¹/69 Ori]] 4.95; [[72 Orionis|f²/72 Ori]] 5.34; [[6 Orionis|g/6 Ori]] 5.18; [[16 Orionis|h/16 Ori]] 5.43; [[14 Orionis|i/14 Ori]] 5.33; [[74 Orionis|k/74 Ori]] 5.04; [[75 Orionis|l/75 Ori]] 5.39; [[23 Orionis|m/23 Ori]] 4.99, 7.12; [[33 Orionis|n¹/33 Ori]] 5.46; [[38 Orionis|n²/38 Ori]] 5.32; [[22 Orionis|o/22 Ori]] 4.72; [[27 Orionis|p/27 Ori]] 5.07; [[32 Orionis|A/32 Ori]] 4.20
:'''Réaltaí a bhfuil uimhreacha [[John Flamsteed|Flamsteed]] orthu:'''
:: [[Pi3 Orionis|1/π³ Ori]] 3.19; [[Pi2 Orionis|2/π² Ori]] 4.35; [[Pi4 Orionis|3/π<sup>4</sup> Ori]] 3.19; [[Omicron1 Orionis|4/ο¹ Ori]] 4.71; [[5 Orionis|5 Ori]] 5.33; [[6 Orionis|6/g Ori]] 5.18; [[Pi1 Orionis|7/π¹ Ori]] 4.64; [[Pi5 Orionis|8/π<sup>5</sup> Ori]] 3.71; [[Omicron2 Orionis|9/ο² Ori]] 4.06; [[Pi6 Orionis|10/π<sup>6</sup> Ori]] 4.47; [[11 Orionis|11 Ori]] 4.65; [[12 Orionis|12 Ori]] 6.90; [[13 Orionis|13 Ori]] 6.15; [[14 Orionis|14/i Ori]] 5.33; [[15 Orionis|15 Ori]] 4.81; [[16 Orionis|16/h Ori]] 5.43; [[Rho Orionis|17/ρ Ori]] 4.46; [[18 Orionis|18 Ori]] 6.49; [[Rigel|19/β Ori]] 0.18; [[Tau Orionis|20/τ Ori]] 3.59; [[21 Orionis|21 Ori]] 5.34; [[22 Orionis|22/o Ori]] 4.72; [[23 Orionis|23/m Ori]] 4.99, 7.12; [[Gamma Orionis|24/γ Ori]] 1.64; [[Psi1 Orionis|25/ψ¹ Ori]] 4.87; [[26 Orionis|26 Ori]] 5.40; [[27 Orionis|27/p Ori]] 5.07; [[Eta Orionis|28/η Ori]] 3.35; [[29 Orionis|29/e Ori]] 4.13; [[Psi2 Orionis|30/ψ² Ori]] 4.59; [[31 Orionis|31 Ori]] 4.71; [[32 Orionis|32/A Ori]] 4.20; [[33 Orionis|33/n¹ Ori]] 5.46; [[Delta Orionis|34/δ Ori]] 2.25, 6.85; [[35 Orionis|35 Ori]] 5.60; [[Upsilon Orionis|36/υ Ori]] 4.62; [[Phi1 Orionis|37/φ¹ Ori]] 4.39; [[38 Orionis|38/n² Ori]] 5.32; [[Lambda Orionis|39/λ Ori]] 3.39, 5.61; [[Phi2 Orionis|40/φ² Ori]] 4.09; [[Theta Orionis|41/θ¹ Ori]] 4.98, 5.13, 6.71, 7.96; [[42 Orionis|42/c Ori]] 4.58; [[Theta2 Orionis|43/θ² Ori]] 5.08, 6.02; [[Iota Orionis|44/ι Ori]] 2.75; [[45 Orionis|45 Ori]] 5.24; [[Epsilon Orionis|46/ε Ori]] 1.69; [[Omega Orionis|47/ω Ori]] 4.50; [[Sigma Orionis|48/σ Ori]] 3.77, 6.65; [[49 Orionis|49/d Ori]] 4.77; [[Zeta Orionis|50/ζ Ori]] 1.74, 4.21; [[51 Orionis|51/b Ori]] 4.90; [[52 Orionis|52 Ori]] 5.26; [[Kappa Orionis|53/κ Ori]] 2.07; [[Chi1 Orionis|54/χ¹ Ori]] 4.39; [[55 Orionis|55 Ori]] 5.36; [[56 Orionis|56 Ori]] 4.76; [[57 Orionis|57 Ori]] 5.92; [[Betelgeuse|58/α Ori]] 0.45; [[59 Orionis|59 Ori]] 5.89; [[60 Orionis|60 Ori]] 5.21; [[Mu Orionis|61/μ Ori]] 4.12; [[Chi2 Orionis|62/χ² Ori]] 4.64; [[63 Orionis|63 Ori]] 5.67; [[64 Orionis|64 Ori]] 5.14; [[66 Orionis|66 Ori]] 5.63; [[Nu Orionis|67/ν Ori]] 4.42; [[68 Orionis|68 Ori]] 5.76; [[69 Orionis|69/f¹ Ori]] 4.95; [[Xi Orionis|70/ξ Ori]] 4.45; [[71 Orionis|71 Ori]] 5.20; [[72 Orionis|72/f² Ori]] 5.34; [[73 Orionis|73 Ori]] 5.44; [[74 Orionis|74/k Ori]] 5.04; [[75 Orionis|75/l Ori]] 5.39; [[77 Orionis|77 Ori]] 5.19; [[78 Orionis|78 Ori]] 5.55
:'''Réaltaí suntasacha eile:'''
:* [[U Orionis]] 5.4 - 12.5 – [[réalta athraitheach fhadtréimhseach]]
:* [[FU Orionis]] 9.6 - 16.5 – [[réalta réamhphríomhsheicheamh]]
<!--Foinsí; (1)The Bright Star Catalog, 5th Revised Edition: http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ (2) NASA Astronimcal Data Center: http://adc.gsfc.nasa.gov/-->
== Féach fosta ==
* [[Aurvandil]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Ori.htm an Bodach ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060105125235/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Ori.htm |date=2006-01-05 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/orion.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/orion.html an Bodach agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050817050742/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/orion.html |date=2005-08-17 }}
* [http://www.dibonsmith.com/ori_con.htm an Bodach ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=60 Peoria Astronomical Society: an Bodach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051028212752/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=60 |date=2005-10-28 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/orion/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Bodach]
* [http://www.seds.org/Maps/Stars_en/Fig/orion.html Léarscáil an Bhodaigh]
* [http://www.earth-history.com/Sumer/sumer-gilgamesh-bull.htm Gilgamesh agus Tarbh na bhFlaitheas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060114214606/http://www.earth-history.com/Sumer/sumer-gilgamesh-bull.htm |date=2006-01-14 }}
* [http://members.optusnet.com.au/~gtosiris/page9a.html Bunús an Stoidiaca] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051101100925/http://members.optusnet.com.au/~gtosiris/page9a.html |date=2005-11-01 }}
* [http://www.winshop.com.au/annew/Orion.html Suíomh Anne Wright faoin mBodach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070209161340/http://www.winshop.com.au/annew/Orion.html |date=2007-02-09 }} ''Tabhair faoi deara: Dearcadh astralaíoch''
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Bodach, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Bodach, An]]
tb1g1j5x5k8v1q9j0pu18av9rufl88p
Peirséas (réaltbhuíon)
0
4659
1329205
1110220
2026-10-04T10:37:38Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329205
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Perseus |
ainm = Peirséas |
laidin = Perseus |
nod = Per |
ginideach = Persei |
siombalaíocht = [[Peirséas (miotaseolaiocht)|Peirséas]] |
dronairde = 3 |
diallas = 45 |
achariomlán = 615 |
acharrangú = 24ú |
líonréaltaí = 5 |
réaltainm = [[Mirphak]] (α Persei) |
réaltmhéid = 1.79 |
dreigecheathanna =
* [[Peirsidí]]
* [[Peirsidí Mheán Fómhair]] |
teorantacha =
* [[Caiseoipé (réaltbhuíon)|Caiseoipé]]
* [[Andraiméide (réaltbhuíon)|Andraiméide]]
* [[an Triantán]]
* [[an Reithe]]
* [[an Tarbh]]
* [[an tAra]]
* [[an Sioráf]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 35 |
mí = Nollaig |
nótaí=}}
Is [[réaltbhuíon]] thuaisceartach í '''Peirséas''' atá ainmnithe as laoch na Gréige a mharaigh [[Meidiúsa (miotaseolaíocht)|Meidiúsa]]. Is ceann de na 48 réaltbhuíon de chuid [[Tolamaes|Tholamaes]] í agus is ceann í freisin de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha a nglacann an t[[ARI|Aontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] leo. Tá an [[réalta athraitheach]] cháiliúil dá ngairtear [[Algol]] (β Per) le feiceáil ar an réaltbhuíon seo. Agus tá [[radaí]] [[dreigechith|dhreigechith]] na b[[Peirsidí]] suite ar an réaltbhuíon seo chomh maith.
== Príomhghnéithe ==
Seo iad a leanas cúpla [[réalta]] dá cuid:
* [[Alfa Persei|α Per]]: tá Mirphak ar an réalt is gile ar réaltbhuión Pheirséis; tugtar Algenib uirthi chomh maith (ainm a thugtar ar chúpla réalt eile freisin, mar shampla [[Peigeasas (réaltbhuíon)|γ Pegasi]]). Is [[ollfhathach]] í Mirphak (an focal Araibise ar ''uillinn'') ar [[aicme speictreach]] F5 Ib agus ar [[méid dhealraitheach]] 1.79; tá sí lonnaithe amuigh is istigh 590 [[solasbhliain]] i bhfad i gcéin. Tá sí 5,000 uair chomh [[lonrachas|lonrúil]] leis an n[[Grian]] s’againne, agus tá a trastomhas 62 uair chomh mór le trastomhas na Gréine.
* [[Algol]] (β Per): Cé nach bhfuil an réalta seo ar an réalt is gile de chuid Pheirséis, tá sí ar an réalt is cáiliúla gan amhras. Léiríonn Algol (ón bhfocal Araibise ''al-Ghul'', a chiallaíonn ''an Gúl'' nó ''an Deamhan'') súil na [[gorgain]]e [[Meidiúsa (miotaseolaíocht)|Meidiúsa]]. Aithnítear an réalta seo mar fhréamhshamhail don ghrúpa iomlán [[réalta athraitheach uraitheach|réaltaí athraitheacha uraitheacha]]. Comhathraíonn a gile dhealraitheach idir 2.12 agus 3.39 laistigh de thréimhse 2.867 lá. Tá sí ar [[aicme speictreach]] B8 V agus tá sí 93 [[solasbhliain]] i bhfad i gcéin.
* [[Rho Persei|ρ Per]]:
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 869]] agus [[NGC 884]] (h agus χ Per): tá an dá [[réaltbhraisle oscailte]] seo ar na réada is áille atá le feiceáil ar spéir na hoíche trí dhéshúiligh nó theileascóip bheaga. '''An Réaltbhraisle Dhúbailte i bPeirséas''' a thugtar orthu, nó '''Dorn an Chlaímh'''. Tá an dá chuid le chéile suite níos mó ná 7,000 [[solasbhliain]] i bhfad i gcéin, agus tá cúpla céad [[solasbhliain]] idir an dá cheann.
* [[Messier 34|M34]]: tá an [[réaltbhraisle oscailte]] seo, atá ar [[méid chomhtháite]] 5.5, suite amuigh is istigh 1,400 [[solasbhliain]] i bhfad uainn; tá timpeall is céad réalta le feiceáil, agus iad scaipthe ar fhairsinge atá níos mó ná achar [[an Ghealach|na gealaí]] láine. 14 [[solasbhliain]], nó mar sin, a trastomhas iarbhír. Is féidir M 34 a thaifeach fiú amháin trí dhéshúiligh mhaithe, ach is fearr í a bhreathnú trí theileascóp ar fhormhéaduithe ísle.
* [[Messier 76|M76]]: tugtar ''[[Réaltnéal Beag an Triomáin Lúith]]'' ar an [[réaltnéal pláinéadach]] seo. 65 soicind stua an [[trastomhas dealraitheach]], agus tá an [[gile dhealraitheach|ghile dhealraitheach]] ar méid 10.1m.
* [[NGC 1499]]: tugtar '''Réaltnéal California''' ar an [[réaltnéal astúcháin]] seo, a d'aimsigh an réalteolaí Meiriceánach [[Edward Emerson Barnard|Edward E Barnard]] sa bhliain [[1884]]-[[1885|85]]; is fíorsprioc do lucht na réaltfhótagrafaíochta é. De bharr ísleacht na [[gile dhromchla|gile dromchla]], is an-deacair an réad seo a bhreathnú go feiceálach.
== Stair is miotaseolaíocht ==
Faightear [[Peirséas (miotaseolaíocht)|Peirséas]] na miotaseolaíochta mar laoch i gceann de na miotais is cáiliúla de chuid na Sean-Ghréagacha. Má chuirtear san áireamh réaltaí níos doiléire ach infheicthe fós ag an tsúil fhornocht, léiríonn Peirséas fear agus rud cruinn ar iompar aige fad a láimhe uaidh. Timpeall na réaltbhuíne seo, feictear réaltbhuíonta eile a bhfuil baint éigin acu ó thaobh suímh agus crutha de le bunús roinnt de na miotais faoi Pheirséas: mar shampla [[Caiseoipé (réaltbhuíon)|Caiseoipé]], [[Ceiféas (réaltbhuíon)|Ceiféas]], [[Peigeasas (réaltbhuíon)|Peigeasas]],
[[Andraiméide (réaltbhuíon)|Andraiméide]] agus [[an Míol Mór]].
Mac leis an mbean so-mharaithe [[Danae]] agus an dia [[Séas]] ab ea Peirséas. Chuaigh sé ar lorg cinn na [[gorgain]]e [[Medusa (miotaseolaíocht)|Medusa]] mar bhronntanas pósta do [[Dictys]], deartháir do [[Polydectes]] rí [[Seriphos]]. (Ní raibh ach seift sa lorg ó thaobh Dictys de, áfach.) Le cúnamh na ndéithe [[Heirméas]] agus [[Ataene]], d'éirigh leis an ghorgain a mharú faoi dheireadh agus a ceann a bhreith leis. Ar a shlí abhaile dó, tharrtháil sé Andraiméide (iníon Cheiféis agus Chaiseoipé, a bhí ina rí agus ina banríon na hAetóipe) ó ollphéist mhara (.i. [[an Míol Mór]]). Le tuilleadh eolais faoi na miotas seo, féach [[Peirséas (miotaseolaíocht)|Peirséas]] agus [[Maíomh Chaiseoipé]].
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
* [[Sonraí réaltmhéadracha ag baint le Peirséas]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Per.htm Peirséas ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508131858/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Per.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/perseus.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/perseus.html Peirséas agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614205923/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/perseus.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/per_con.htm Peirséas ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=63 Peoria Astronomical Society: Peirséas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050421113504/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=63 |date=2005-04-21 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/perseus/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Peirséas]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23567-X}}
<!-- Foinse luachanna le haghaidh réaltaí: www.alcyone.de -->
<!-- Foinse luachanna le haghaidh réad domhainspéire: go mórmhór RNGC -->
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Peirséas]]
ccd9z7g6tdja6j9fhp6c60bljtf6otm
Na hÉisc
0
4879
1329201
1244246
2026-10-04T09:43:17Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329201
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Pisces |
ainm = na hÉisc |
laidin = Pisces |
nod = Psc |
ginideach = Piscium |
siombalaíocht = na [[Iasc|hÉisc]] |
dronairde = 1 |
diallas = 15 |
achariomlán = 889 |
acharrangú = 14ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Eta Piscium|η Psc]] |
réaltmhéid = 3.6 |
dreigecheathanna =
* [[Piscidí]] |
teorantacha =
* [[an Triantán]]
* [[Andraiméide (réaltbhuíon)|Andraiméide]]
* [[Peigeasas (réaltbhuíon)|Peigeasas]]
* [[an tUisceadóir]]
* [[an Míol Mór]]
* [[an Reithe]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 65 |
mí = Samhain |
nótaí=}}
Is réaltbhuíon an [[stoidiaca]] í '''na hÉisc''' (♓). '''Pisces''' an t-ainm [[Laidin]]e a thugtar uirthi, a chiallaíonn ''[[Iasc|éisc]]''. Tá na hÉisc suite idir [[an tUisceadóir]], atá ar an taobh thiar di, agus [[an Reithe]], atá ar an taobh thoir dí.
Tá na hÉisc doiléir go maith mar réaltbhuíon; níl an réalt is gile, [[Eta Piscium|η Psc]], ach ar [[amharcmhéid|méid]] 3.6. Tugtar '''Okda''', a chiallaíonn "an snaidhm," agus '''Alrisha''', a chiallaíonn "an corda," mar ainmneacha ar [[Alpha Piscium|α Psc]], ós rud é gurbh í seo an snaidhm a cheangail an dá iasc le chéile de réir na réalteolaithe Arabacha.
== Príomhghnéithe ==
* [[Ciorcailín na nIasc]]: [[astaireacht (réalteolaíocht)|astaireacht]] comhdhéanta ag [[Iota Piscium|ι Psc]], [[Theta Piscium|θ Psc]], [[7 Piscium|7 Psc]], [[Gamma Piscium|γ Psc]], [[Kappa Piscium|κ Psc]], [[Lambda Piscium|λ Psc]] agus [[TX Piscium|TX Psc]]
* [[Alpha Piscium|α Psc]]:
* [[Zeta Piscium|ζ Psc]]:
* [[Psi1 Piscium|ψ<sup.1</sup>Psc]]:
* [[Túsphointe Aries]]: ar réaltbhuíon na nIasc, tuairim is 8° laisteas den réalta [[Omega Piscium|ω Psc]], faightear '''Túsphointe Aries''', .i. [[cónocht an earraigh]], nó an pointe a dtrasnaíonn an [[éiclipteach]] an [[meánchiorcal neamhaí]] ó thuaidh. Na Sean-Ghréagaigh a thug an t-ainm sin ar an túsphointe seo, toisc go raibh an cónocht ar réaltbhuíon [[an Reithe]] sa ré sin; ach le himeacht aimsire d'aistrigh sé go dtí na hÉisc de bharr [[luainíocht na gcónocht]] agus is ansin a fhaightear é sa lá atá inniu ann.
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 74|M74]]: faightear M74, [[réaltra bíseach]] álainn ach ceann doiléir leis, díreach ar an taobh thoir thuaidh de [[Eta Piscium|η Psc]]
== Stair agus miotaseolaíocht ==
Léiríonn an réaltbhuíon seo dhá rud scothchruinn, agus an dá chuid le chéile ceangailte ar an bpointe céanna ag píosa fada de théad [http://borghetto.astrofili.org/costellazioni/pisces.JPG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050418031833/http://borghetto.astrofili.org/costellazioni/pisces.JPG |date=2005-04-18 }}. Go coitianta feictear mar éisc iad na rudaí seo. Ach má chuirtear san áireamh réaltaí níos doiléire atá infheicthe ag an tsúil fhornocht, is dealraitheach le coirp chipíneach iad (agus anois feictear na rudaí scothchruinne mar dhá cheann). De réir cúpla [[Miotaseolaíocht na Gréige|miotas na Sean-Gréige]], ní éisc a bhí ann ar chor ar bith ach beirt fhear agus iad ceangailte ar phointe amháin lena gcuid cos. Meastar go coitianta gurbh í réaltbhuíon [[Iasc an Deiscirt]] amháin a ionannaíodh le hiasc sna sean-íomhánna.
De réir miotas amháin de chuid na Sean-Gréagach, léiríonn an réaltbhuíon seo na héisc a rinneadh d'[[Afradaíté]] is d'[[Eros]] agus iad ar teitheadh ón ollphéist [[Typhon]] (a ionannaítear sa leagan seo le réaltbhuíon [[an Míol Mór|an Mhíl Mhóir]]). Léirítear an dá iasc go minic agus iad ceangailte le chéile ar chorda chun nach scarfadh ó chéile iad.
De réir leagain eile, tuigtear go bhfuil an snaidhm in Ifreann, ós rud é go bhfuil sí faoin [[éiclipteach]]; is cosúil gur éirigh le ceann amháin den dá iasc a éalú, agus go bhfuil an ceann eile ag dul ar ais go hIfreann; mar sin de, is dócha go bhfuil baint éigin ag an réaltbhuíon seo (i dteannta [[an Míol Mór|an Mhíl Mhóir]], atá ina réaltbhuíon eile ar chomhartha [[stoidiaca]] na nIasc) le bunús mhiotas fhuadach [[Ceirbearas|Cheirbearais]], ceann de [[Dhá Shaothar Déag]] [[Earcail]].
== Astralaíocht ==
Ní hionann [[comhartha astralaíoch]] na nIasc a nglacann an Domhan Thiar leis agus an [[réaltbhuíon]] réalteolaíoch is an comhartha astralaíoch Hiondúch atá ar aon ainm leis. Tá an chéad cheann ar an [[stoidiaca trópaiceach]] ([[Feabhra 19]] - [[Márta 20]]) agus tá an dara ceann ar an [[astralaíocht réaltach|stoidiaca réaltach]] ([[Márta 12]] - [[Aibreán 18]]).
Is [[áitreabh (astralaíocht)|áitreabh]] [[Iúpatar (pláinéad)|Iúpatair]] í réaltbhuíon na nIasc agus [[ardú (astralaíocht)|ardú]] [[Véineas (pláinéad)|Véineas]]. Is iomaí astralaithe nua-aimseartha a ghlacann leis an bpláinéad [[Neiptiún (pláinéad)|Neiptiún]] (a aimsíodh sa bhliain [[1846]]) mar [[pláinéad ceannasach|phláinéad ceannasach]] nó phláinéad comh-cheannasach na nIasc. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na ceithre [[Comhartha Inathraithe|chomhartha inathraithe]] (i dteannta [[an Cúpla|an Chúpla]], [[an Mhaighdean|na Maighdine]] agus [[an Saighdeoir|an tSaighdeora]]).
Baineann gach comhartha astralaíoch le roinn éigin an choirp, agus tuigtear an roinn sin mar ionad a chumhachta. Na cosa a rialaíonn réaltbhuíon na nIasc. Tá baint aici chomh maith le dara teach déag na [[tuismeá]], agus mar sin de rialaíonn sí drugaí, rúin agus institiúidí móra, mar phríosúin, ospidéil, agus fiú amháin eagraíochtaí tráchtála nó rialtais.
----
I d[[tacsanomaíocht]] chlasaiceach na [[míoleolaíocht]]a, tugtar '''Pisces''' mar ainm eolaíoch ar [[foraicme|fhoraicme]] éigin - foraicme [[parafhíliginiteach]], mar a cruthaíodh. Féach fosta [[iasc]].
== Réaltaí ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Psc.htm na hÉisc ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061113204842/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Psc.htm |date=2006-11-13 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/pisces.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/pisces.html na hÉisc agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051202011922/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/pisces.html |date=2005-12-02 }}
* [http://www.dibonsmith.com/psc_con.htm na hÉisc ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=66 Peoria Astronomical Society: na hÉisc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050421113727/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=66 |date=2005-04-21 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/pisces/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: na hÉisc]
* [http://members.optusnet.com.au/~gtosiris/page9a.html na hÉisc de réir lucht na Measpataíme] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051101100925/http://members.optusnet.com.au/~gtosiris/page9a.html |date=2005-11-01 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{Stoidiaca}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Éisc, Na h}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Éisc]]
[[Catagóir:Comharthaí an Stoidiaca|Éisc]]
3196rip567048p4xur2ehfgv609bj62
An tSaighead
0
5834
1329163
1244253
2026-10-03T22:40:51Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329163
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Sagitta |
ainm = an tSaighead |
laidin = Sagitta |
nod = Sge |
ginideach = Sagittae |
siombalaíocht = [[Saighead|an tSaighead]] |
dronairde = 19.8333 |
diallas = 18.66 |
achariomlán = 80 |
acharrangú = 86ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = γ Sge |
réaltmhéid = 3.47 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Sionnach]]
* [[Earcail (réaltbhuíon)|Earcail]]
* [[an tIolar]]
* [[an Deilf]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 70 |
mí = Lúnasa |
nótaí=}}
An tríú [[réaltbhuíon]] is lú is ea '''an tSaighead'''; i measc na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha a nglacann an t[[Aontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta|ARI]] leo ní lú ná í ach [[an Capall Beag]] agus [[an Chros|Cros an Deiscirt]]. Chuir [[Tolamaes]] san áireamh í ar a chatalóg cháiliúil, i dteannta 47 seanréaltbhuíon eile. Sna laethanta úd, áfach, bhí an réaltbhuíon seo níos lú fós, gan ach 4 chéim chearnach á dtomhas ina réisí. '''Sagitta''' an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar uirthi, a chiallaíonn ''[[saighead]]''.
<br />
Ós rud é go bhfuil an réaltbhuíon seo suite beagán ó thuaidh den [[meánchiorcal neamhaí|mheánchiorcal neamhaí]], tá sí infheicthe ó gach uile áit den Domhan ach amháin na ceantair is faide ó dheas.
<br />
Tá na réaltbhuíonta seo a leanas teorainn ar theorainn leis an Saighead (ag tosach ar an tuaisceart agus ag oibriú ar deiseal): [[an Sionnach]], [[Earcail (réaltbhuíon)|Earcail]], [[an tIolar]] agus [[an Deailf]].
== Príomhghnéithe ==
Seo iad a leanas cúpla de na [[réalta|réaltaí]] is gile de chuid na Saighde:
* [[Alfa Sagittae|α Sge]]: dá ngairtear freisin ''Sham''. Tá an [[fathachréalta]] bhuí gheal seo ar [[aicme speictreach]] G1 II agus ar [[méid dhealraitheach]] 4.37. Tá sí suite 610 [[solasbhliain]] i bhfad uainn. I dteannta β Sge (ar méid 4.37 fosta) déanann sí na cleití ar chos na saighde, é sin nó an tsaighead dhébhiorach a bhíodh in úsáid fadó in arm na Sean-Róimhe.
* [[Gamma Sagittae|γ Sge]]: i dteannta δ Sge agus ε Sge, déanann an [[fathachréalta]] fhlannbhuí fhionnuar seo (M0 III, 3.47) cos na Saighde. Níl sí suite ach 170 [[solasbhliain]] i bhfad i gcéin.
* [[Delta Sagittae|δ Sge]]: M2 II+A0 V (ceaptar gur [[réalta dhúbailte optúil]] atá inti; íomhá shingil atá le feiceáil, ach is ilchodach a [[speictream]]), ar méid 3.82.
* [[Epsilon Sagittae|ε Sge]]: G8 III, 5.66. Is [[ilréalta]] í seo (H 26) a bhfuil 4 [[comhbhall|chomhbhall]] aici; comhbhall optúil is ea B.
* [[Zeta Sagittae|ζ Sge]]:
* [[Eta Sagittae|η Sge]]: tá an réalta seo ina bhall de [[réaltbhraisle ghluaisteacha]] [[Hyades]]. Tá sí ar [[aicme speictreach]] K2 III agus ar [[méid]] 5.1.
* [[S Sagittae|S Sge]]:
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 71|M71]]: is [[réaltbhraisle chruinneogach]] an-neamhchruinn í seo; ar feadh i bhfad ceapadh gur [[réaltbhraisle oscailte]] dhlúth a bhí inti. Tá sí suite amuigh is istigh ar 13,000 [[solasbhliain]] i bhfad uainn. An réalteolaí Francach [[Philippe Loys de Chéseaux]] a d'aimsigh sa bhliain [[1745]] nó [[1746]] í.
== Stair ==
San am atá thart thugtaí ''Sham'' ar an réaltbhuíon go léir seachas ar α Sge.
I dtaca leis an réaltbhuíon seo, theip ar [[Johann Bayer]] na réaltaí a ainmniú in ord a ngile ar atlas neamhaí dá chuid dá ngairtear [[Uranometria]]. Sa chás seo, níor thug sé ach γ ar an réalt is gile. Níl α ach ar an tríú réalt is gile.
== Miotaseolaíocht ==
Cé nach bhfuil aon réaltaí gile ar an réaltbhuíon seo, aithníodh mar shaighead í ag a lán cultúr [http://borghetto.astrofili.org/costellazioni/sagitta.JPG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070628052858/http://borghetto.astrofili.org/costellazioni/sagitta.JPG |date=2007-06-28 }}, ina measc na [[An Iaráin|Peirsigh]], [[na hEabhraigh]], [[na Gréagaigh]] agus na [[An Róimh|Rómhánaigh]]. Mar sin de, is iomaí scéal atá ann chun brí na Saighde a léiriú. Tá baint éigin ag an dá scéal is tábhachtaí le dhá réaltbhuíon theorantacha, .i. [[Earcail (réaltbhuíon)|Earcail]], a d'ionannaítí fadó le fia bairr, (ar an taobh thiar di) agus [[an tIolar]] (ar an taobh thoir di).
De réir an chéad scéil, ghoid an [[Tíotán (miotaseolaíocht)|Tíotán]] [[Proiméitéas]] tine ó na déithe agus thug sé don chine daonna í. Chuir an gníomh seo an méid sin fearg ar [[Séas|Shéas]] gur cheangal sé [[Proiméitéas]] de charraig le slabhra, áit a n-itheadh iolar (.i. réaltbhuíon [[an iolar|an Iolair]]) a ae gach lá. Ó tharla go raibh [[Proiméitéas]] neamhbhásmhar, áfach, d'athfhásadh a ae gach oíche, agus ar ais leis an iolar an lá arna mhárach chun é a ithe arís; mar sin de ní raibh deireadh lena phian riamh. Tharrtháil [[Earcail]] ón bpeannaid shíoraí seo é i rith [[an Dá Shaothar Déag]] trí an t-iolar a mharú le saighead agus an Tíotán a scaoileadh saor.
De réir scéil eile, mharaigh [[Earcail]] [[Éin Stimfealas]], a bhí ag coinneáil [[Arcadia]] faoi uamhan, le crothal. Ionannaíodh [[Éin Stimfealas]] iad féin le réaltbhuíonta [[an tiolar|an Iolair]], [[an Eala|na hEala]] agus [[an Lir|na Lire]].
De réir cuntas eile, ionannaíodh an Saighead le Saighead [[Cúipid|Chúipid]] nó le saighead a scaoil [[an Saighdeoir]] ag [[an Scairp]] (nó leis an saighead a scaoil [[an Ceinteár]] ag [[an tIolar|an Iolar]], ós rud é go bhfuil [[an Ceinteár]] ag tabhairt a aghaidh sa treo ceart agus go bhfuil sé ar fiar oiriúnach leis an saighead, cé go bhfuil [[an Saighdeoir]] díreach faoina bun agus ag tabhairt a aghaidh sa treo eile (.i. os comhair [[an Ceinteár|an Cheinteáir]])).
B'fhéidir go mbaineann an scéal seo leis an miotas sin ar dá réir a thréig [[Céarón]] (a aithníodh go coitianta leis [[an Ceinteár|an gCeinteár]]) a neamhbhásmhaireacht, tar éis d'[[Earcail]] é a ghortú go nimhneach, chun faoiseamh a fháil ón bpian. Sa leagan seo téann [[Céarón]] in áit [[Proiméitéas|Phroiméitéis]]: [[Earcail]]/[[Céarón]] ag marú [[an tIolar|an Iolair]] ionas nach bhfulaingeodh [[Céarón]] mar a d'fhulaing [[Proiméitéas]]. I dteannta réaltbhuíon [[an Faolchú|an Fhaolchú]], is cosúil go bhfuil baint éigin ag an scéal seo le bunús mhiotas [[Torc Eirimeantach|Thorc Eirimeantach]], atá ar cheann de [[Dhá Shaothar Déag]] [[Earcail]].
<!-- Foinse na luachanna maidir leis na réaltaí: www.alcyone.de; go mórmhór ó sonraí ar chatalóg BSC/HR -->
<!-- Foinse na luachanna maidir leis na réada domhainspéire: sonraí SEDS ar Nuachatalóg Ghinearálta Réaltnéalta is Réaltbhraislí (NCG) -->
== Réaltaí ==
:Réaltaí a bhfuil ainmnithe dílse acu:
:* '''[[Alfa Sagittae|Sham]]''', '''Alsahm''': (5/α Sge) 4.39
:*: < السهم ''as-sahm'' = an Saighead
:Réaltaí a bhfuil ainmnithe [[Johann Bayer|Bayer]] acu:
::[[Alfa Sagittae|α/5 Sge]] 4.39; [[Beta Sagittae|β/6 Sge]] 4.39; [[Gamma Sagittae|γ/12 Sge]] 3.51; [[Delta Sagittae|δ/7 Sge]] – dúbailte 3.68, 3.8; [[Epsilon Sagittae|ε/4 Sge]] 5.67; [[Zeta Sagittae|ζ/8 Sge]] 5.01; [[Theta Sagittae|θ/17 Sge]] – dúbailte 6.51, 8.9; [[Eta Sagittae|η/16 Sge]] 5.09
:Réaltaí a bhfuil ainmnithe [[John Flamsteed|Flamsteed]] acu:
::[[1 Sagittae|1 Sge]] 5.65; [[2 Sagittae|2 Sge]] 6.27; [[3 Sagittae|3 Sge]] 6.84; [[Epsilon Sagittae|4/ε Sge]] 5.67; [[Alfa Sagittae|5/α Sge]] 4.39; [[Beta Sagittae|6/β Sge]] 4.39; [[Delta Sagittae|7/δ Sge]] – dúbailte 3.68, 3.8; [[Zeta Sagittae|8/ζ Sge]] 5.01; [[9 Sagittae|9 Sge]] 6.24; [[S Sagittae|10/S Sge]] 5.24v; [[11 Sagittae|11 Sge]] 5.54; [[Gamma Sagittae|12/γ Sge]] 3.51; [[13 Sagittae|13 Sge]] 5.33; [[14 Sagittae|14 Sge]] 5.73; [[15 Sagittae|15 Sge]] 5.80; [[Eta Sagittae|16/η Sge]] 5.09; [[Theta Sagittae|17/θ Sge]] – dúbailte 6.51, 8.9; [[18 Sagittae|18 Sge]] 6.11
== Féach fosta ==
* [[Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an Saighead]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Sge.htm an tSaighead ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050320075747/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Sge.htm |date=2005-03-20 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/sagitta.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/sagitta.html an tSaighead agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051215143224/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/sagitta.html |date=2005-12-15 }}
* [http://www.dibonsmith.com/sge_con.htm an tSaighead ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=71 Peoria Astronomical Society: an tSaighead] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050909082212/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=71 |date=2005-09-09 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/sagitta/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an tSaighead]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Saighead, An t}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Saighead]]
9046jv2u092za3h0l5ne7p1emwm2emk
An Saighdeoir (réaltbhuíon)
0
5849
1329142
1244254
2026-10-03T22:15:59Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329142
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Sagittarius |
ainm =Sagittarius |
Gaeilge = ''An Saighdeoir'' |
nod = Sgr |
ginideach = Sagittarii |
siombalaíocht = an [[Boghdóireacht|Boghdóir]] |
dronairde = 19 |
diallas = −25 |
achariomlán = 867 |
acharrangú = 15ú |
líonréaltaí = 5 |
réaltainm = [[Epsilon Sagittarii|Kaus Australis]] (ε Sgr) |
réaltmhéid = 1.9 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an tIolar]]
* [[an Sciath]]
* [[Fear na bPéisteanna]]
* [[an Scairp]]
* [[Coróin an Deiscirt]]
* [[an Teileascóp]]
* [[an Micreascóp]]
* [[an Gabhar]] |
uasleithead = 55 |
íosleithead = 90 |
mí = Lúnasa |
nótaí=}}
Is [[réaltbhuíon]] an [[stoidiaca]] é '''An Saighdeoir''' nó '''Sagittarius''', a léirítear go coitianta mar [[ceinteár|cheinteár]] agus bogha á rí aige. '''Sagittarius''' an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an réaltbhuíon seo, a chiallaíonn ''[[Boghdóireacht|boghdóir]]''. Tá Sagittarius suite idir [[an Scairp]], atá ar an taobh thiar de, agus [[an Gabhar]], atá ar an taobh thoir de. Déanann na [[réalta|réaltaí]] is gile dá chuid pictiúr so-aitheanta de thaephota.
Tugadh ainm an tSaighdeora fosta ar [[réaltra]] a aimsíodh le gairid, [[Abhacréaltra Éilipseach an tSaighdeora]], atá lonnaithe díreach taobh amuigh de [[Córas Bhealach na Bó Finne|Chóras Bhealach na Bó Finne]].
Is so-aitheanta an [[réaltbhuíon]] seo mar gheall ar an [[astaireacht]] dá ngairtear an Taephota. Déanann na réaltaí Kaus Media (δ), Kaus Australis (ε), Ascella (ζ) agus [[Phi Sagittarii|φ Sgr]] an phríomhchuid den phota; is í [[Lambda Sagittarii|Kaus Borealis]] (λ) an pointe ar bharr an chlaibín; is í [[Gamma sagittarii|Alnasl]] (γ) rinn an ghob; agus is iad [[Sigma Sagittarii|Nunki]] (σ) agus [[Tau Sagittarii|τ Sgr]] an chluas.
Ní hí [[Alfa Sagittarii|α Sgr]], nó '''Rukbat''', an réalta is gile ar an réaltbhuíon seo ar chor ar bith, gan bheith di ach ar méid 4.0.
Is dlúithe [[Bealach na Bó Finne]] ar dhul dó tríd an Saighdeoir, óir is anseo atá lár an Réaltra lonnaithe. Dá bhrí sin, is iomaí réaltbhraisle agus [[réaltnéal]] atá le fáil ar an Saighdeoir.
== Príomhghnéithe ==
* [[Beta Sagittarii|β Sgr]]:
* [[W Sagittarii|W Sgr]]:
* [[X Sagittarii|X Sgr]]:
[[Íomhá:Zooming into an extrasolar planetary system in Sagittarius.webm|mion|córas pláinéadach i Sagittarius]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Réaltnéal an Mhurlaigh|M8]]: sa réaltbhuíon seo tá réaltnéalta le fáil go hiomadúil; tá Réaltnéal an Mhurlaigh (M8) in aice le [[Lambda Sagittarii|λ Sgr]] agus go hálainn le feiceáil tríd an [[teileascóp]]
* [[Messier 17|M17]]: tá '''Réaltnéal Omega''' (dá ngairtear freisin '''Réaltnéal na hEala''' agus '''Réaltnéal an Chrú Chapaill''') in aice na teorann leis [[an Sciath]]
* [[Réaltnéal Trípháirteach|M20]]: réaltnéal mór a bhfuil a lán réaltaí ann atá an-óg agus an-te
* [[Messier 22|M22]]: réaltbhraisle chruinneogach
* [[Messier 23|M23]]: réaltbhraisle oscailte
* [[Messier 24|M24]]: réaltréimse ar [[Bealach na Bó Finne|Bhealach na Bó Finne]]
* [[Messier 55|M55]]: réaltbhraisle oscailte; tá '''M55''' ar na réaltbhraislí is gile dá bhfuil infheicthe ar realtbhuíon an tSaighdeora; tá sí amuigh is istigh ar 7.5° siar ó [[Delta Sagittarii|δ Sgr]].
* [[Sagittarius A]]: tá an radafhoinse aimhréiteach dá ngairtear '''Sagittarius A''' a bhfuil baint aici le lár an Réaltra lonnaithe fosta ar an réaltbhuíon seo. Dar leis an lucht réalteolaíochta go bhfuil dúpholl for-ollmhór istigh inti.
[[Íomhá:Sidney Hall - Urania's Mirror - Sagittarius and Corona Australis, Microscopium, and Telescopium.png|mion|Sagittarius agus Corona Australis, Microscopium, agus Telescopium]]
== Miotaseolaíocht ==
Tá scothchosúlacht cipínigh ar an Saighdeoir a bhfuil bogha á rí aige; agus má chuirtear san áireamh réaltaí níos doiléire, is cosúil go bhfuil corp capallach ag an mboghdóir seo. D'aithin na [[an Ghréig|Sean-Ghréagaí]] a leithéid d'íomhá mar [[ceinteár|cheinteár]], cé gur ionannaigh sibhialtachtaí níos luaithe (na Bablónaigh, mar shampla) leis an dia Pabilsag (a raibh sciatháin agus ceann leoin aige fosta) é.
De réir [[Miotaseolaíocht na Gréige|mhiotaseolaíocht na Gréige]], d'ionannaítí an Saighdeoir uaireanta le [[Céarón]], agus é ag díriú a bhogha ar [[an Scairp]], cé go n-ionannaítí Céarón níos minice le réaltbhuíon [[an Ceinteár|an Cheinteáir]]. Uaireanta d'ionannaítí réaltbhuíon [[an tSaighead|na Saighde]] leis an saighead a scaoil an Saighdeoir.
I measc ionannaithe luatha eile faightear an crothal, a bhfuil scothchosúlacht ag na réaltaí is gile leis má chuirtear go léir san áireamh iad. Mar sin, is cosúil go bhfuil baint éigin ag an Saighdeoir, i dteannta réaltbhuíonta eile ar [[Stoidiaca|chomhartha stoidiacach]] an tSaighdeora (go sonrach [[an Eala]], [[an Lir]] agus [[an tIolar]])) le bunús mhiotas Éin Stimfealas, ceann de Dhá Shaothar Déag [[Earcail]].
== Astralaíocht ==
Ní hionann comhartha astralaíoch an tSaighdeora a nglacann an Domhan Thiar leis agus an réaltbhuíon réalteolaíoch is an comhartha astralaíoch Hiondúch atá ar aon ainm leis. Tá an chéad cheann ar an stoidiaca trópaiceach (22 Samhain 22 - 21 Nollaig) agus tá an dara ceann ar an stoidiaca réaltach (18 Nollaig - 18 Eanáir).
De réir cosmeolaíochtaí áirithe, tá baint éigin ag an Saighdeoir le dúil chlasaiceach na Tine, agus mar sin de aithnítear mar chomhartha na tine é (mar aon leis [[an Reithe]] agus [[an Leon]]). Tá an Saighdeoir freisin ar cheann de na ceithre chomhartha inathraithe (i dteannta [[an Cúpla|an Chúpla]], [[an Mhaighdean|na Maighdine]] agus [[na hÉisc|na nIasc]]). Is é [[Iúpatar (pláinéad)|Iúpatar]] is pláinéad ceannasach leis, agus is é [[an Cúpla]] is frithchomhartha polach leis. Is é an Saighdeoir áitreabh Iúpatair.
Baineann gach comhartha astralaíoch le roinn éigin an choirp, agus tuigtear an roinn sin mar ionad a chumhachta. Rialaíonn an Saighdeoir na corróga agus na ceathrúna.
Is é an [[ceinteár]] nó an [[boghdóir (iasc)|boghdóir]] a úsáidtear mar shiombail an tSaighdeora is.
{{Main|Sagittarius (astralaíocht)}}
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Sgr.htm an Saighdeoir ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050320075755/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Sgr.htm |date=2005-03-20 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/sagittarius.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/sagittarius.html an Saighdeoir agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050503133242/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/Sagittarius.html |date=2005-05-03 }}
* [http://www.dibonsmith.com/sgr_con.htm an Saighdeoir ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=72 Peoria Astronomical Society: an Saighdeoir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050611083251/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=72 |date=2005-06-11 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/sagittarius/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Saighdeoir]
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
== Féach freisin ==
* [[Sagittarius (astralaíocht)]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Stoidiaca}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{RéaltbhuíontaAthraitheAgBayer}}
{{RéaltbhuíontaAthraitheAgNLDL}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Saighdeoir, An}}
[[Catagóir:Comharthaí an Stoidiaca|Saighdeoir]]
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Saighdeoir]]
4316kbay4a3k4u20qi0fqyp3fm4z1h1
An Phéist
0
5912
1329132
1244255
2026-10-03T22:07:52Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329132
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Serpens |
ainm = an Phéist |
laidin = Serpens |
nod = Ser |
ginideach = Serpentis |
siombalaíocht = an [[nathair]] |
dronairde = Ceann: 16 h <br />Eireaball: 18 |
diallas = Ceann: 10°<br />Eireaball: −4 |
achariomlán = 637 |
acharrangú = 23ú |
líonréaltaí = 1 |
réaltainm = [[Alfa Serpentis|Unukalhai]] (α Ser) |
réaltmhéid = 2.65 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[Coróin an Tuaiscirt]]
* [[an tAoire]]
* [[an Mhaighdean]]
* [[an Mheá]]
* [[Fear na bPéisteanna]]
* [[Earcail (réaltbhuíon)|Earcail]]
* [[an tIolar]]
* [[an Saighdeoir]]
* [[an Sciath]] |
uasleithead = 80 |
íosleithead = 80 |
mí = Iúil |
nótaí=}}
Ceann de na 88 [[réaltbhuíon]] nua-aimseartha is ea '''an Phéist''', agus ba cheann í freisin de na 48 réaltbhuíon a bhí ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] de chuid [[Tolamaes|Tholamaes]]. I measc na réaltbhuíonta nua-aimseartha, is uathúil í mar réaltbhuíon ar mbeith roinnte ina dá chuid di, dá ngairtear '''Ceann na Péiste''' (nó '''Serpens Caput''', ar an taobh thiar) agus '''Eireaball na Péiste''' (nó '''Serpens Cauda''', ar an taobh thoir). Tá réaltbhuíon [[Fear na bPéisteanna|Fhear na bPéisteanna]] suite idir an dá chuid seo.
Tugtar '''Serpens''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar réaltbhuíon na Péiste, rud a chiallaíonn "[[nathair]]". Bí cúramach gan an réaltbhuíon seo a thógáil in abhraíocht réaltbhuíon [[An Phéist Bheag|na Péiste Bige]], dá ngairtear '''Hydrus''' as [[An Laidin|Laidin]], ná in abhraíocht réaltbhuíon [[An Phéist Uisce|na Péiste Uisce]], dá ngairtear '''Hydra''' as Laidin.
== Príomhghnéithe ==
Ós rud é go bhféachtar ar an bPéist mar réaltbhuíon amháin, d'ainneoin go bhfuil sí roinnte ina dá chuid, ní bhaineann ach aon sraith amháin d'ainmneacha [[Johann Bayer|Bayer]] leis an dá pháirt. Mar sin de, is í α Ser an [[réalta|réalt]] is gile ar Cheann na Péiste, agus is í η Ser an réalt is gile ar Eireaball na Péiste. Agus níl aon réaltaí ar an réaltbhuíon seo atá níos gile ná an tríú [[amharcmhéid dhealraitheach|méid]] ach amháin an dá réalt siúd; mar sin de is deacair an réaltbhuíon seo a aimsiú ar spéir na hoíche. I measc na réaltaí atá ar an gCeann faightear α, β, γ, δ, ε, ι, κ, λ, μ, π, ρ, σ, τ, χ agus ω Ser. I measc na réaltaí is gile atá ar an Eireaball faightear ζ, η, θ, ν, ξ, agus ο Ser.
* [[Delta Serpentis|δ Ser]]: is [[réalta dhúbailte]] í δ Ser, atá ar an gCeann, agus 27 [[solasbhliain]] i bhfad ón Domhan
* [[Theta Serpentis|θ Ser]]: is réalta dhúbailte í freisin θ Ser, atá ar an Eireaball
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 5|M5]]: tá an [[réaltbhraisle chruinneogach]] seo amuigh is istigh ar 8° siar ó dheas d' α Ser ar an gCeann; tá sí ar na réaltbhraislí is áille ar spéir na hoíche
* [[Messier 16|M16]]: is [[réaltbhraisle oscailte]] óg í seo, atá le feiceáil i measc '''Réaltnéal an Iolair'''; [[réaltnéal idirleata]] ar Eireaball na Péiste is ea é seo a bhfuil réaltaí nua á gcruthú faoi láthair ann
* [[IC 4756]]:
* [[Bealach na Bó Finne]]: téann píosa de '''Bhealach na Bó Finne''' trí Eireaball na Péiste, mar a léiríonn na páirteanna scáthlínithe ar an léarscáil neamhaí.
== Stair is miotaseolaíocht ==
Is í an Phéist an nathair atá ar iompar ag [[Fear na bPéisteanna]], an láimhseálaí nathrach. Ar dtús ní raibh ach réaltbhuíon amháin sa cheantar seo den spéir dá ngairtí '''Serpentarius''' nó '''Ophiuchus''' (.i. [[Fear na bPéisteanna]]). Baineann an réaltbhuíon seo le miotas faoi bunús an leighis. Ach roimh an 17ú haois níor bhain aon mhiotaseolaíocht leis an bPéist seachas miotaseolaíocht Fhear na bPéisteanna.
== Réaltaí ==
:Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse orthu:
:* '''[[Alfa Serpentis|Unukalhai]]''' [''Unukalhay, Unuk al Hay, Unuk Elhaia, Unuk''] nó '''''Cor Serpentis''''' (24/α Ser) 2.63
:*: < عنق الحية ''<sup>c<sup>unuq[u] al-ħayya[h]'' muineál na nathrach
:*: < ''cor serpentis'' croí na nathrach
:* '''[[Beta Serpentis|Chow]]''' (28/β Ser) 3.65
:*: < 周 (Mandairínis ''zhōu'') Ríshliocht Zhou
:* '''[[Alya]]''' [''Alga''] (63/θ<sup>1</sup> Ser) 4.62
:*: < ? '' al-alyah'' ?an chaora gheir-eireaballach
:Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:
:: [[Gamma Serpentis|41/γ Ser]] 3.85; [[Delta Serpentis|13/δ Ser]] 3.80; [[Epsilon Serpentis|37/ε Ser]] 3.71; [[Zeta Serpentis|57/ζ Ser]] 4.62; [[Eta Serpentis|58/η Ser]] 3.23; [[Theta2 Serpentis|63/θ<sup>2</sup> Ser]] 4.98; [[Iota Serpentis|21/ι Ser]] 4.51; [[Kappa Serpentis|35/κ Ser]] 4.09; [[Lambda Serpentis|27/λ Ser]] 4.42; [[Mu Serpentis|32/μ Ser]] 3.54; [[Nu Serpentis|53/ν Ser]] 4.32; [[Xi Serpentis|55/ξ Ser]] 3.54; [[Omicron Serpentis|56/ο Ser]] 4.24; [[Pi Serpentis|44/π Ser]] 4.82; [[Rho Serpentis|38/ρ Ser]] 4.74; [[Sigma Serpentis|50/σ Ser]] 4.82; [[Tau1 Serpentis|9/τ<sup>1</sup> Ser]] 5.16; [[Tau2 Serpentis|12/τ<sup>2</sup> Ser]] 6.22; [[Tau3 Serpentis|15/τ<sup>3</sup> Ser]] 6.10; [[Tau4 Serpentis|17/τ<sup>4</sup> Ser]] 6.51; [[Tau5 Serpentis|18/τ<sup>5</sup> Ser]] 5.93; [[Tau6 Serpentis|19/τ<sup>6</sup> Ser]] 6.00; [[Tau7 Serpentis|22/τ<sup>7</sup> Ser]] 5.80; [[Tau8 Serpentis|26/τ<sup>8</sup> Ser]] 6.15; [[Upsilon Serpentis|31/υ Ser]] 5.71; [[Phi Serpentis|φ Ser]] 5.54; [[Psi Serpentis|23/ψ Ser]] 5.86; [[Chi Serpentis|20/χ Ser]] 5.34; [[Omega Serpentis|34/ω Ser]] 5.21; [[36 Serpentis|36/b Ser]] 5.09; [[60 Serpentis|60/c Ser]] 5.38; [[59 Serpentis|59/d Ser]] – dúbailte 5.2, 5.20; [[e Serpentis|e Ser]] 5.76; [[11 Serpentis|11/A<sup>1</sup> Ser]] 5.50; [[25 Serpentis|25/A<sup>2</sup> Ser]] 5.39; [[1 Serpentis|1/M Ser]] 5.51
:Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[John Flamsteed|Flamsteedorthu]]:
:: [[2 Serpentis|2 Ser]] 5.71; [[3 Serpentis|3 Ser]] 5.32; [[4 Serpentis|4 Ser]] 5.62; [[5 Serpentis|5 Ser]] 5.04; [[6 Serpentis|6 Ser]] 5.35; [[7 Serpentis|7 Ser]] 6.29; [[8 Serpentis|8 Ser]] 6.11; [[10 Serpentis|10 Ser]] 5.15; [[14 Serpentis|14 Ser]] 6.51; [[16 Serpentis|16 Ser]] 5.26; [[30 Serpentis|30 Ser]] 5.53; [[39 Serpentis|39 Ser]] 6.07; [[40 Serpentis|40 Ser]] 6.28; [[43 Serpentis|43 Ser]] 6.07; [[45 Serpentis|45 Ser]] 5.63; [[46 Serpentis|46 Ser]] 6.74; [[47 Serpentis|47 Ser]] 5.69; [[49 Serpentis|49 Ser]] 6.68; [[61 Serpentis|61 Ser]] 5.93; [[62 Serpentis|62 Ser]] 5.58; [[64 Serpentis|64 Ser]] 5.56
:Réaltaí suntasacha eile:
:* [[Gliese 710|Gl 710]] 9.72 – gartheagmháil (1.1 [[solasbhliain]]) leis [[an Ghrian|an nGrian]] san am ata le teacht
:* [[HD 168443]] 6.92 – tá 2 [[Plainéad eachtarghrianda|phláinéad]] aici
:* [[HD 168746]] 7.95 – tá pláinéad aici
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Ser.htm an Phéist ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050320075731/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Ser.htm |date=2005-03-20 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/serpens.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/serpens.html an Phéist agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051118212302/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/serpens.html |date=2005-11-18 }}
* [http://www.dibonsmith.com/ser_con.htm an Phéist ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=76 Peoria Astronomical Society: an Phéist] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050817232431/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=76 |date=2005-08-17 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/serpens/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Phéist]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Péist, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Péist]]
p8l12ugx350la560cv87szipjxutn0j
An Tarbh
0
5936
1329148
1244256
2026-10-03T22:19:46Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329148
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Taurus |
ainm = an Tarbh |
laidin = Taurus |
nod = Tau |
ginideach = Tauri |
siombalaíocht = an [[Tarbh]] |
dronairde = 4 |
diallas = 15 |
achariomlán = 797 |
acharrangú = 17ú |
líonréaltaí = 3 |
réaltainm = [[Aldebaran]] (α Tau) |
réaltmhéid = 0.9 |
dreigecheathanna =
* [[Táiridí]]
* [[Beta Táiridí]] |
teorantacha =
* [[an tAra]]
* [[Peirséas (réaltbhuíon)|Peirséas]]
* [[an Reithe]]
* [[an Míol Mór]]
* [[an Abhainn]]
* [[an Bodach]]
* [[an Cúpla]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 65 |
mí = Eanáir |
nótaí=}}
Is ceann de [[Réaltbhuíon|réaltbhuíonta]] an [[stoidiaca]] é '''an Tarbh''' (♉). '''Taurus''', a chiallaíonn ''[[tarbh]]'', an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar air. Is réaltbhuíon mhór é an Tarbh, a shuíonn go feiceálach ar spéir an gheimridh idir [[an Reithe]], atá ar an taobh thiar de, agus [[an Cúpla]], atá ar an taobh thoir de; tá [[Peirséas (réaltbhuíon)|Peirséas]] agus [[an tAra]] suite ar an taobh thuaidh de; tá [[an Bodach]] ar an taobh thiar theas de; agus tá [[an Abhainn]] is [[an Míol Mór]] ar an taobh thoir theas de.
== Príomhghnéithe ==
Tá adharca an Tairbh ag síneadh siar, léirithe ag [[Elnath]] (β Tau, atá páirteach de réir seanchais idir an Tarbh agus [[an tAra|an Ara]]) agus [[Zeta Tauri|ζ Tau]].
* [[Aldebaran|α Tau]]: suíonn [[Aldebaran]], [[réalta]] gheal dhearg den bheagán ar an spéir atá den chéad [[amharcmhéid|mhéid]], i lár na réaltbhuíne seo.
* [[Kappa Tauri|κ Tau]]:
* [[Lambda Tauri|λ Tau]]:
* [[Sigma Tauri|σ Tau]]:
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[an Phléadach|M45]]: in oirthear na réaltbhuíne suíonn ceann de na [[réaltbhraisle oscailte|réaltbhraislí oscailte]] is cáiliúla, [[an Phléadach]], atá an-infheicthe ag an tsúil fhornocht.
* [[Hyades (réaltbhraisle oscailte)|Hyades]]: taobh thall d'[[Aldebaran]] suíonn na [[Hyades (réaltbhraisle oscailte)|Hyades]], an [[réaltbhraisle oscailte]] is gaire dúinn a bhfuil cruth braisle uirthi (murab ionann is [[Réaltbhraisle Ghluaisteach Ursa Major]] atá chomh gar sin nach bhfuil cruth braisle uirthi). Déanann Aldebaran agus na Hyades V mór ar an spéir a léiríonn ceann an tairbh.
* [[Réaltnéal an Phortáin|M1]]: is réada eile é [[Réaltnéal an Phórtáin]] ([[Réada Messier|M1]]), atá infheicthe trí [[teileascóp|theileascóp]]; [[iarsma ollnóva|iarsma]] [[ollnóva]] ar an taobh thoir thuaidh de ζ Tau atá ann. Bhí an pléascadh seo chomh geal sin gurbh fhéidir é a fheiceáil i lár an lae ghil. Aimsíodh ar [[4 Iúil]] sa bhliain [[1054]] é ag lucht réalteolaíochta [[an tSín|na Síne]] agus an Domhain Ioslamaigh, agus ag na hIndiach-Mheiriceánaigh (a bhreac síos ar a bpotaireacht é).
== Réaltaí ==
:Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse orthu:
:* '''[[Aldebaran]]''' nó '''''Cor Tauri''''' nó '''''Parilicium''''' (87/α Tau) - 0.87
:*: < الدبران ''ad-dabarān'' an té atá sna sála [ag an bPléadach]
:*: < ''cor tauri'' croí an tairbh
:* '''[[El Nath]]''' [Alnath, ''Nath''] (112/β Tau) 1.65
:*: < النطح ''an-naţħ'' (an adharc) ag tabhairt sonc
:* '''''[[Zeta Tauri|Tien Kwan]]''''' nó '''''Alheka''''' (123/ζ Tau) 2.97
:*: < 天關 ''tiānguān'' an mám neamhaí
:*: < :*: < ? ''al-haq'ah'' ?an spota bán
:Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:
:: [[Lambda Tauri|35/λ Tau]] 3.41; [[Mu Tauri|49/μ Tau]] 4.27; [[Nu Tauri|38/ν Tau]] 3.91; [[Xi Tauri|2/ξ Tau]] 3.73; [[Omicron Tauri|1/ο Tau]] 3.61; [[Pi Tauri|73/π Tau]] 4.69; [[Tau Tauri|94/τ Tau]] 4.27; [[Chi Tauri|59/χ Tau]] 5.38; [[Phi Tauri|52/φ Tau]] 4.97; [[Psi Tauri|42/ψ Tau]] 5.21; [[Omega Tauri|50/ω Tau]] 4.93; [[88 Tauri|88/d Tau]] 4.25; [[30 Tauri|30/e Tau]] 5.08; [[5 Tauri|5/f Tau]] 4.14; [[97 Tauri|97/i Tau]] 5.08; [[98 Tauri|98/k Tau]] 5.79; [[106 Tauri|106/l Tau]] 5.28; [[104 Tauri|104/m Tau]] 4.91; [[109 Tauri|109/n Tau]] 4.96; [[114 Tauri|114/o Tau]] 4.88; [[44 Tauri|44/p Tau]] 5.39; [[66 Tauri|66/r Tau]] 5.10; [[4 Tauri|4/s Tau]] 5.14; [[6 Tauri|6/t Tau]] 5.76; [[29 Tauri|29/u Tau]] 5.34; [[37 Tauri|37/A<sup>1</sup> Tau]] 4.36; [[39 Tauri|39/A<sup>2</sup> Tau]] 5.90
:Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[John Flamsteed|Flamsteed]] orthu: <!-- not sorted by cluster -->
:: [[7 Tauri|7 Tau]] 5.95; [[9 Tauri|9 Tau]] 6.72; [[10 Tauri|10 Tau]] 4.29; [[11 Tauri|11 Tau]] 6.11; [[12 Tauri|12 Tau]] 5.55; [[13 Tauri|13 Tau]] 5.68; [[14 Tauri|14 Tau]] 6.13; [[18 Tauri|18 Tau]] 5.66; [[24 Tauri|24 Tau]] 6.3 ; [[26 Tauri|26 Tau]] 6.47; [[31 Tauri|31 Tau]] 5.66; [[32 Tauri|32 Tau]] 5.62; [[33 Tauri|33 Tau]] 6.05; [[36 Tauri|36 Tau]] 5.46; [[40 Tauri|40 Tau]] 5.32; [[41 Tauri|41 Tau]] 5.18; [[43 Tauri|43 Tau]] 5.51; [[45 Tauri|45 Tau]] 5.71; [[46 Tauri|46 Tau]] 5.29; [[47 Tauri|47 Tau]] 4.84; [[48 Tauri|48 Tau]] 6.31; [[51 Tauri|51 Tau]] 5.64; [[53 Tauri|53 Tau]] 5.50; [[55 Tauri|55 Tau]] 6.85; [[56 Tauri|56 Tau]] 5.34; [[58 Tauri|58 Tau]] 5.26; [[60 Tauri|60 Tau]] 5.72; [[62 Tauri|62 Tau]] 6.34; [[63 Tauri|63 Tau]] 5.64; [[64 Tauri|64 Tau]] 4.80; [[67 Tauri|67 Tau]] 5.27; [[68 Tauri|68 Tau]] 4.30; [[70 Tauri|70 Tau]] 6.44; [[71 Tauri|71 Tau]] 4.48; [[72 Tauri|72 Tau]] 5.53; [[75 Tauri|75 Tau]] 4.96; [[76 Tauri|76 Tau]] 5.90; [[80 Tauri|80 Tau]] 5.58; [[81 Tauri|81 Tau]] 5.47; [[83 Tauri|83 Tau]] 5.40; [[84 Tauri|84 Tau]] 6.28; [[85 Tauri|85 Tau]] 6.01; [[89 Tauri|89 Tau]] 5.78; [[93 Tauri|93 Tau]] 5.45; [[95 Tauri|95 Tau]] 6.18; [[96 Tauri|96 Tau]] 6.09; [[99 Tauri|99 Tau]] 5.79; [[101 Tauri|101 Tau]] 6.75; [[103 Tauri|103 Tau]] 5.50; [[105 Tauri|105 Tau]] 5.84; [[108 Tauri|108 Tau]] 6.26; [[110 Tauri|110 Tau]] 6.09; [[111 Tauri|111 Tau]] 5.00; [[113 Tauri|113 Tau]] 6.23; [[115 Tauri|115 Tau]] 5.40; [[116 Tauri|116 Tau]] 5.52; [[117 Tauri|117 Tau]] 5.77; [[118 Tauri|118 Tau]] 5.47; [[119 Tauri|119 Tau]] 4.32; [[120 Tauri|120 Tau]] 5.67; [[121 Tauri|121 Tau]] 5.37; [[122 Tauri|122 Tau]] 5.53; [[125 Tauri|125 Tau]] 5.18; [[126 Tauri|126 Tau]] 4.84; [[129 Tauri|129 Tau]] 6.00; [[130 Tauri|130 Tau]] 5.47; [[131 Tauri|131 Tau]] 5.72; [[132 Tauri|132 Tau]] 4.88; [[133 Tauri|133 Tau]] 5.28; [[134 Tauri|134 Tau]] 4.89; [[135 Tauri|135 Tau]] 5.54; [[136 Tauri|136 Tau]] 4.56; [[137 Tauri|137 Tau]] 5.60; [[139 Tauri|139 Tau]] 4.81; [[141 Tauri|141 Tau]] 6.36
:Réaltaí suntasacha eile:
:* [[HD 37124]] 7.68 – tá dhá [[pláinéad eachtarghrianda|phláinéad]] aici
:* [[T Tauri|T Tau]] 9.60 – [[réalta athraitheach]], fréamhshamhail [[Réalta athraitheach T Tauri|réaltaí athraitheacha T Tauri]]
:* [[RV Tauri|RV Tau]] 9.60 – réalta athraitheach, fréamhshamhail [[Réalta athraitheach RV Tauri|réaltaí athraitheacha RV Tauri]]
:* [[Pulsár an Phortáin]] – [[pulsár]] i [[Réaltnéal an Phortáin]]
: Réaltaí ar réaltbhraisle na [[Hyades (réaltbhraisle)|Hyades]]:
:: Hyades < ‘Υάδες
:: Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse orthu:
::* '''[[Hyadum I]]''' [Prima Hyadum, ''Primus Hyadum''] (54/γ Tau) 3.63
::* '''[[Hyadum II]]''' [Secunda Hyadum, ''Secundus Hyadum''] (61/δ Tau) 3.77
::* '''[[Ain (réalta)|Ain]]''' nó '''''Oculus Borealus''''' (74/ε Tau) 3.53
::*: < عين ''<sup>c<sup>ain'' súil
::*: < ''oculus boreālus'' an tsúil thuaidh
:: Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:
:: [[Theta1 Tauri|77/θ<sup>1</sup> Tau]] 3.84; [[Theta2 Tauri|78/θ<sup>2</sup> Tau]] 3.40; [[Iota Tauri|102/ι Tau]] 4.62; [[Kappa Tauri|65/κ Tau]] 4.21; [[Rho Tauri|86/ρ Tau]] 4.65; [[Sigma1 Tauri|91/σ<sup>1</sup> Tau]] 5.08; [[Sigma2 Tauri|92/σ<sup>1</sup> Tau]] 4.67; [[Upsilon Tauri|69/υ Tau]] 4.28; [[79 Tauri|79/b Tau]] 5.02; [[90 Tauri|90/c<sup>1</sup> Tau]] 4.27; [[57 Tauri|57/h Tau]] 5.58
: Réaltaí ar réaltbhraisle [[an Phléadach (réaltbhraisle)|na Pléadaí]]:
:: Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse orthu:
::* '''[[Alcyone (réalta)|Alcyone]]''' (25/η Tau) – dúbailte 2.85, 8.3 < Αλκυώνη
::* '''[[Celaeno (réalta)|Celaeno]]''' [''Celeno''] (16 Tau) 5.45 < Κελαινό
::* '''[[Electra (réalta)|Electra]]''' (17 Tau) 3.72 < Ηλέκτρα
::* '''[[Taygeta (réalta)|Taygeta]]''' [''Taÿgete''] (19/q Tau) 4.30 < Ταΰγετη
::* '''[[Maia (réalta)|Maia]]''' (20 Tau) 3.87 < Μαία
::* '''[[Asterope (réalta)|Asterope]]''' < Αστεροπή
:::* '''Sterope I''' (21 Tau) 5.64
:::* '''Sterope II''' (22 Tau) 6.43
::* '''[[Merope (réalta)|Merope]]''' (23 Tau) 4.14 < Μερόπη
::* '''[[Atlas (réalta)|Atlas]]''' (27 Tau) 3.62 < Άτλας
::* '''[[Pleione (réalta)|Pleione]]''' (28 Tau) 5.05 < Πληϊόνη
== Miotaseolaíocht ==
De réir [[Miotaseolaíocht na Gréige|mhiotaseolaíocht na Gréige]], is ionann an réaltbhuíon seo agus an riocht-tairbh a ndeaca [[Séas]] ann chun [[Europa (miotaseolaíocht)|Europa]] banphrionsa [[na Féinícigh|Fhéiníceach]] a fhuadach; agus mar sin de ba é Taurus athair an [[Míonótár (miotaseolaíocht)|Mhíonótáir]]. Mar sin, ós rud é gur gá ceantar na spéire dá ngairtear [[Muir (réalteolaíocht)|an Mhuir]] a thrasnú chun an Tarbh a shroicheadh ar dhul tríd an [[stoidiaca]], bíonn baint éigin ag an réaltbhuíon seo le bunús mhiotas an [[Tarbh Créatach|Tairbh Chréataigh]], ceann de [[Dhá Shaothar Déag]] [[Earcail]].
De réir [[Miotaseolaíocht na Measpatáime|mhiotaseolaíocht na Measpatáime]], áfach, tugadh ''MUL.GUD.AN.NA'' [gu4.an.na] ar an réaltbhuíon seo, a chiallaíonn ''Tarbh na bhFlaitheas'' nó ''Tarbh Anu''. Ionannaíodh an réaltbhuíon leis an tarbh a raibh [[Gilgamesh]] ag troid leis.
== Astralaíocht ==
Ní hionann [[comhartha astralaíoch]] an Tairbh a nglacann an Domhan Thiar leis agus an réaltbhuíon réalteolaíoch is an comhartha astralaíoch Hiondúch atá ar aon ainm leis. Tá an chéad cheann ar an [[stoidiaca trópaiceach]] ([[Aibreán 20]] - [[Bealtaine 20]]) agus tá an dara ceann ar an [[stoidiaca réaltach]] ([[Bealtaine 14]] - [[Meitheamh 19]]).
De réir cosmeolaíochtaí áirithe, tá baint éigin ag an Tarbh le [[dúil chlasaiceach]] an [[Cré (dúil chlasaiceach)|Cré]], agus mar sin de aithnítear mar chomhartha na cré é (mar aon leis [[an Mhaighdean|an Maighdean]] agus [[an Gabhar|an nGabhar]]). Is ceann é freisin de na ceithre [[Comhartha Daingean|chomhartha dhaingne]] (i dteannta [[an Scairp|na Scairpe]], [[an Leon|an Leoin]], agus [[an tUisceadóir|an Uisceadóra]]). Is é [[an Scairp]] is frithchomhartha polach leis. Is é an Tarbh [[áitreabh (astralaíocht)|áitreabh]] [[Véineas (pláinéad)|Véineas]] agus [[ardú (astralaíocht)|ardú]] [[an Ghealach|na Gealaí]].
Dár ndóigh, is é an [[tarbh]] a mbaintear úsáid as mar shiombail an Tairbh.
Baineann gach comhartha astralaíoch le roinn éigin an choirp, agus tuigtear an roinn sin mar ionad a chumhachta. Rialaíonn an Tarbh an muineál agus na guaillí.
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Tau.htm an Tarbh ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050320075800/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Tau.htm |date=2005-03-20 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/taurus.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/tarbh.html an Tarbh agus Miotaseolaíocht an Domhain]{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.dibonsmith.com/tau_con.htm an Tarbh ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=78 Peoria Astronomical Society: an Tarbh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050904024141/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=78 |date=2005-09-04 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/taurus/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Tarbh]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{Stoidiaca}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Tarbh, An}}
[[Catagóir:Comharthaí an Stoidiaca|Tarbh]]
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Tarbh]]
q0p7fvtfit0y9wxhffn3pznbmqgya4b
An Béar Mór
0
5950
1329094
1244257
2026-10-03T20:59:09Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329094
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Ursa major |
ainm = an Béar Mór |
laidin = Ursa Major |
nod = UMa |
ginideach = Ursae Majoris |
siombalaíocht = an [[béar]] mór |
dronairde = 10.67 |
diallas = 55.38 |
achariomlán = 1280 |
acharrangú = 3ú |
líonréaltaí = 6 |
réaltainm = [[Alioth]] (ε UMa) |
réaltmhéid = 1.7 |
dreigecheathanna =
* [[Alfa Ursae Majóiridí]]
* [[Uirsidí Aibreáin]]
* [[Leoinidí-Uirsidí]] |
teorantacha =
* [[an Dragan]]
* [[an Sioráf]]
* [[an Lincse]]
* [[an Leon Beag]]
* [[an Leon]]
* [[Folt Bheirnicé]]
* [[na Madraí Fiaigh]]
* [[an tAoire]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 30 |
mí = Aibreán |
nótaí=[[Íomhá:Ursa Major constellation Hevelius.jpg|center|300px]]}}
Is [[réaltbhuíon]] é '''an Béar Mór''' ('''an Camchéachta''', '''an Céachta''', nó '''an tSeisreach''') atá infheicthe i rith na bliana ó gach áit ar leathsféar thuaidh an Domhain. '''Ursa Major''' an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar air, a chiallaíonn ''an béar is mó''. Baineann an realtbhuíon seo le miotas [[Callisto (miotaseolaíocht na Gréige)|Callisto]].
== Ainmneacha ==
Comhdhéanann na seacht réalta is gile dá chuid an [[astaireacht (réalteolaíocht)|astaireacht]] cháiliúil sin dá ngairtear in [[Éire|Éirinn]] agus sa [[an Bhreatain|Bhreatain]] '''an Camchéachta''' nó '''an Céachta''' (.i. ''the Plough'' as [[An Béarla|Béarla]]). As Gaeilge, tugtar '''an tSeisreach''' freisin air, a chiallaíonn an rud céanna. San am atá thart, thugtaí an seanainm '''Charles's Wain''' air, a chiallaíonn "Vaigín [[Séarlas Mór|Shéarlais Mhóir]]". Baintear úsáid as an ainm seo i [[Críoch Lochlann|gCríoch Lochlann]] sa lá atá inniu ann: ''Karlavagnen''.
Ceaptar gurbh é an bhunbhrí don ainm coitianta [[Teangacha Gearmáinice|Gearmánach]] seo ná ''vaigín na mbodach'' (''the churls' wagon'', as Béarla) i gcomórtas le ''vaigín na mban'' (.i. [[an Béar Beag]]). Seans ann, áfach, gur ainmníodh as [[Séarlas Mór]] é, mar a dúradh thuas. Sa [[an Rómáin|Rómáin]], tugtar ''Carul Mare'' ("Vaigín Mór"), i gcomórtas le ''Carul Mic'' ("Vaigín Beag"), nó [[an Béar Beag]].
I [[Meiriceá Thuaidh]] tugtar '''an Liach Mhór''' ('''The Big Dipper''') go coitianta air, toisc go gcomhdhéanann na réaltaí is gile dá chuid imlíne léiche móire.
I ré na [[An Róimh|Sean-Róimhe]] tugadh ''Septentriones'' go coitianta ar seacht réalta an Chéachta. As Laidin, ciallaíonn an focal seo "seacht ndamh an chéachta", ach "an tuaisceart" ab fhíorbhrí leis. Anois is arís, thugtaí an t-ainm céanna ar na seacht réalta a chomhrinne astaireacht [[An Liach Bheag|na Léiche Bige]] ar réaltbhuíon [[an Béar Beag|an Bhéir Bhig]] in aice láithreach.
Sa [[réalteolaíocht Hiondúch]], tugtar ''(Vrihat) Sapta Rishi'' air, a chiallaíonn "na Seacht Saoithe (Móra)".
== Príomhghnéithe ==
[[Íomhá:Ursamajor-guide.jpg|260px|right]]
* [[an Liach Mhór]]: Ó cheann na Léiche Móire go dtí an lámh, ainmnítear na seacht réalta [[Dubhe]], [[Merak]], [[Phecda]] (nó Phad), [[Megrez]], [[Alioth]], [[Mizar]], agus [[Alkaid]] (nó Benetnash), agus tugtar an chéad seacht [[ainm Bayer]] faoi seach dóibh: Alfa, Beta, Gamma, Delta, Epsilon, Zeta agus Eta Ursae Majoris. Is neamhghnách an dáileadh seo d'ainmneacha [[Johann Bayer|Bayer]], toisc go dtugtar an litir α go coitianta ar an gcéad nó an dara réalt is gile ar an réaltbhuíon. Is í Alioth, áfach, dá ngairtear freisin ε UMa, an réalt is gile ar an mBéar Mór.
* [[Mizar]]: tá réalta choimhdeachta ag Mizar dá ngairtear [[Alcor (réalta)|Alcor]]; bhaintí úsáid fadó as an [[réalta dhúbailte]] leathan seo mar scrúdú súl. Ar mbeith di ar [[amharcmhéid|méid]] 4.1 nó mar sin, b'fhurasta Alcor a aimsiú ag an tsúil fhornocht de ghnáth, ach toisc go bhfuil sí i ngar do Mizar is deacra an dá cheann a thaifeach. Déanta na fírinne, is [[ilréalta|ilréaltaí]] iad araon Mizar agus Alcor – an chéad [[déréalta theileascópach]] agus an chéad [[déréalta speictreascópach]] a aimsíodh ar an spéir ina measc. Ba é an réalteolaí [[an Iodáil|Iodálach]] [[Giovanni Battista Riccioli]] a d'aimsigh don chéad uair, sa bhliain [[1650]], gur dhéréalta theileascópach í Mizar; agus ba é an réalteolaí [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] [[Edward Charles Pickering]] a d'aimsigh, sa bhliain [[1889]], gur dhéréalta speictreascópach í freisin.
* '''Réaltaí Treoracha''': tugtar ''na Réaltaí Treoracha'' ar an dá réalta dá ngairtear freisin [[Dubhe]] agus [[Merak]], a chomhdhéanann ceann amháin den Chéachta, toisc go dtaispeánann siad treo na [[Réalta Thuaidh]], nó [[Polaris]]. Tá an fad uilleach idir Dubhe agus Polaris cúig huaire chomh mór leis an bhfad uilleach idir Merak agus Dubhe. Taispeánann an Céachta freisin an bealach chuig réaltaí agus réaltbhuíonta éagsúla eile. Mar shampla, lean den lámh go dtí a deireadh agus ansin lean den chúrsa céanna agus sroichfidh tú [[Arcturus]] (α [[Boötes|Boötis]]) agus [[Spica]] (α [[an Mhaighdean|Virginis]]). Is féidir é seo a chuimhneamh le cabhair ón gcuimhneolaíocht seo a leanas: "Lean den arc chuig Arcturus agus sín é chuig Spica." Is féidir an Céachta a úsáid freisin chun an treo a aimsiú chuig [[Capella]] (α [[an Ara|Aurigae]]) agus chuig réaltbhuíon [[an Cúpla|an Chúpla]].
* [[Réaltbhraisle Ghluaisteach Ursa Major]]: ach amháin [[Dubhe]] agus [[Alkaid]], tá [[dualghluaisne]] chéanna ag na réaltaí eile de chuid an Chéachta, a thaispeánann an treo go dtí comhphointe ar réaltbhuíon [[an Saighdeoir|an tSaighdeora]]. Aithníodh cúpla réalta eile a bhfuil an dualghluaisne chéanna acu, agus tugtar [[Réaltbhraisle Ghluaisteach Ursa Major]] orthu go léir. Tá an réaltbhraisle seo ar an [[réaltbhraisle oscailte]] is gaire don [[An Ghrian|Ghrian]], ach tá sí chomh gar sin nach furasta a fheiceáil gur réaltbhraisle di ar chor ar bith.
* '''Trí Léim na Gasaile''': I dteannta an Chéachta, tá [[astaireacht (réalteolaíocht)|astaireacht]] eile ar réaltbhuíon an Bhéir a thagann ó sheanchas Arabach – .i. "trí léim na gasaile", sraith trí phéire réaltaí ina líne, a fhaightear le taobh theorainn thiar theas na réaltbhuíne, méara coise an bhéir:
** [[Nu Ursae Majoris|ν]] agus [[Xi Ursae Majoris|ξ UMa]], Alula Borealis agus Alula Australis, an "chéad léim" – is [[déréalta]] í ξ UMa
** [[Lambda Ursae Majoris|λ]] agus [[Mu Ursae Majoris|μ UMa]], Tania Borealis agus Tania Australis, an "dara léim"
** [[Iota Ursae Majoris|ι]] agus [[Kappa Ursae Majoris|κ UMa]], Talitha Borealis agus Talitha Australis, an "tríú léim"
* [[W Ursae Majoris|W UMa]]: is í an [[réalta]] seo is [[fréamhshamhail]] le haicme éigin [[réalta athraitheach|réaltaí athraitheacha]], aicme [[déréalta theagmhála|dhéréaltaí theagmhála]] is [[déréalta uraitheach|uraitheacha]] dá ngairtear [[réalta W Ursae Majoris|réaltaí W Ursae Majoris]]. Comhathraíonn W UMa í féin ó [[amharcmhéid|mhéid]] 7.75 go méid 8.48 i dtréimhse ocht n-uaire an chloig nó mar sin.
* [[47 Ursae Majoris|47 UMa]]: tá [[pláinéad eachtarghrianda|córas pláinéadach]] ag 47 UMa le trí phláinéad dhearbhuithe san áireamh agus iad 2.54 uair agus 0.76 uair chomh mór le [[Iúpatar (pláinéad)|hIúpatar]].
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* Tá an iomaí [[réaltra]] geal le feiceáil ar réaltbhuíon an Bhéir Mhóir, ina measc [[Messier 81|M81]] (Réaltnéal [[Johann Elert Bode|Bode]], atá ar cheann de na réaltraí is gile sa spéir) agus [[Messier 82|M82]] atá in aice le chéile os cionn cheann an Bhéir, agus [[Réaltra an Rotha Phionnaí|M101]], [[réaltra bíseach]] álainn ar an taobh thiar thuaidh de η UMa dá ngairtear Réaltra an Rotha Phionnaí. Tá amuigh is istigh ar 50 réaltra ar an réaltbhuíon seo atá infheicthe trí [[teileascóp|theileascóip]] [[Réalteolaíocht amaitéarach|amaitéaracha]], agus an chuid is mó díobh níos doiléire ná an 10ú [[Amharcmhéid dhealraitheach|méid]].
* [[Réaltnéal an Ulchabháin|M97]]: tá an [[réaltnéal pláinéadach]] geal [[Réaltnéal an Ulchabháin|M97]], dá ngairtear freisin [[Réaltnéal an Ulchabháin]] mar gheall ar a chuma fhótagrafach, le feiceáil le taobh bhun cheann na Léiche Móire.
== Stair ==
Tá an Béar Mór ar na 48 réaltbhuíon atá ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]]. Tá sé freisin ar na réaltbhuíonta is fearr a bhfuil eolas go fada leitheadach orthu, agus é a bheith luaite ag filí mar [[Hóiméar]], [[Edmund Spenser|Spenser]], [[William Shakespeare|Shakespeare]], agus [[Alfred Lord Tennyson|Tennyson]]. Tá sé luaite freisin in [[Filíocht eipiciúil|eipic]] na [[an Fhionlainn|Fionlainne]] dá ngairtear an [[Kalevala]], agus léirigh an t-ealaíontóir [[Vincent van Gogh|Vincent Van Gogh]] an Céachta i bpictiúr dá chuid dá ngairtear [[:Image:Starry Night Over the Rhone.jpg|Oíche Réaltach Os Cionn na Rhone]].
Le linn ré na [[Sclábhaíocht|sclábhaíochta]] i [[Deisceart Domhain|nDeisceart Domhain]] [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]], chomhairlítí do na sclábhaithe a bhí ag iarracht éalú chuig [[Aontas Mheiriceá (Cogadh Cathartha Mheiriceá|Tuaisceart]] na [[Poncán|bPoncán]] "an buidéal mealbhacáin a leanúint" ("to follow the gourd", .i. an Liach Mhór [[timpholacha|thimpholacha]]) chun na saoirse.
== Miotaseolaíocht ==
Ar feadh na haimsire ionannaítear an réaltbhuíon seo le béar ag sibhialtachtaí éagsúla ar fud an Domhain. I [[miotaseolaíocht na Gréige]] tá baint éigin ag an Béar Mór, i dteannta [[an Béar Beag|an Bhéir Bhig]] in aice láithreach, le bunús mhiotas [[Callisto (miotaseolaíocht)|Callisto]].
Níos luaithe ná sin, áfach, ní béar a bhí ann ar chor ar bith de réir mhiotaseolaíocht na Gréige; ina áit sin, ionannaíodh na trí réalta gheala atá suite ar an eireaball (.i. Alioth, Mizar agus Alkaid) le húlla ag fás ar chrann (uaireanta léirígh na réaltaí eile is doiléire de chuid na réaltbhuíne an crann). San am céanna, comhcheanglaíodh na réaltaí de chuid [[an Béar Beag|an Bhéir Bhig]] leis na [[Heispirídí]]. Seans ann, mar sin de, go bhfuil baint éigin ag an dá ghrúpa réaltaí seo, i dteannta [[an Mheá|na Meá]], [[an tAoire|an Aoire]] agus [[an Dragan|an Dragain]], le bunús mhiotas úlla na Heispirídí, ceann de [[Dhá Shaothar Déag]] [[Earcail]].
== Réaltaí ==
:Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse orthu:
:* [[Dubhe|α/50 UMa]] 1.81: '''[[Dubhe]]''' nó '''Dubh''' nó '''Dubb''' nó '''Thahr al Dubh al Akbar''' nó '''Ak'''
:*: < ظهر الدب الأكبر ([[An Araibis|Araibis]] ''z̧ahr ad-dubb al-akbar'') = Droim an Bhéir is Mó
:* [[Merak|β/48 UMa]] 2.34: '''[[Merak]]''' nó '''Mirak'''
:*: < ? ([[An Araibis|Araibis]] ''al-maraqq'') = an Leasrach (?an Cliathán) [de chuid an Bhéir]
:* [[Phad|γ/64 UMa]] 2.41: '''[[Phad]]''' nó '''Phecda''' nó '''Phegda''' nó '''Phekha''' nó '''Phacd'''
:*: < الفخذ الدب ([[An Araibis|Araibis]] ''al-faxð al-dubb'') = Ceathrú an Bhéir
:* [[Megrez|δ/69 UMa]] 3.32: '''[[Megrez]]''' nó '''Kaffa'''
:*: < المغرز ([[An Araibis|Araibis]] ''al-maghriz'') = Fréamh, nó Ionlocadh, [Eireaball an Bhéir]
:* [[Alioth|ε/77 UMa]] 1.76: '''[[Alioth]]''' nó '''Aliath'''
:*: < ?truailliú den fhocal [[An Araibis|Araibise]] ''al-jawn'' = "an Capall Dubh", a thugtaí ar dtús ar Mizar (ba iad Mizar agus Alcor "an Capall is an Marcach")
:* [[Mizar|ζ/79 UMa]] – dúbailte 2.23 & 3.95: '''[[Mizar]]''' nó '''Mizat''' nó '''Mirza'''
:*: < مئزر ([[An Araibis|Araibis]] ''mi´zar'') = Crios
:* [[Alcor (réalta)|80/g UMa]] 3.99: '''[[Alcor (réalta)|Alcor]]''' nó '''Saidak'''
::*: < ?truailliú den fhocal ''al-jawn'' = "an Capall Dubh", a thugtaí ar dtús ar Mizar. (ba iad Mizar agus Alcor "an Capall is an Marcach")
:* [[Benetnasch|η/85 UMa]] 1.86: '''[[Benetnasch]]''' nó '''Alkaid''' nó '''Elkeid'''
:*: < القائد البنات النعش ([[An Araibis|Araibis]] ''al-qā’id al-banāt an-na<sup>c</sup>š'') = Treoraí Iníonacha Cróchair [ba iad na trí réaltaí ar lámh an Chéachta, .i. Alkaid, Mizar agus Alioth, Iníonacha an Chróchair (.i. na Mná Caointeacháin)]
:* [[Al Haud|θ/25 UMa]] 3.17: '''[[Al Haud]]''' nó '''Sarir''' nó '''Sarir Bonet'''
:*: < الحوض ([[An Araibis|Araibis]] ''al-ħawđ̧'') = an Lochán
:*: < سرير ([[An Araibis|Araibis]] ''as-sarīr'') = Leaba [na Marbh]
:* [[Talitha Borealis|ι/9 UMa]] 3.12: '''[[Talitha Borealis]]''' nó '''Talita Borealis''' nó '''Dnoces''' nó '''Alphikra Borealis'''
:*: < القفزة الثالثة ([[An Araibis|Araibis]] ''al-qafzat aθ-θāliθah'', nó ''at-tālitah'') = an Tríú Léim (de Chuid na Gasaile) + [[An Laidin|Laidin]] ''boreālis'' = Thuaidh
:*: < [[An Béarla|Béarla]] ''second'' = ''Dara'' [litrithe ar gcúl]
:*: < الفقرة الثالثة ([[An Araibis|Araibis]] ''al-fiqra[h]'') = an Veirteabra
:* [[Talitha Australis|κ/12 UMa]] 3.57: '''[[Talitha Australis]]''' nó '''Al Kaprah''' nó '''Alphikra Australis'''
:*: < القفزة الثالثة ([[An Araibis|Araibis]] ''al-qafzat aθ-θāliθah'') = an Tríu Léim (de Chuid na Gasaile) + [[An Laidin|Laidin]] ''austrālis'' = Theas
:*: < truailliú den fhocal القفزة ([[An Araibis|Araibis]] ''al-qafzah'') = an Léim
:*: < الفقرة الثالثة ([[An Araibis|Araibis]] ''al-fiqra[h]'') = an Veirteabra
:* [[Tania Borealis|λ/33 UMa]] 3.45: '''[[Tania Borealis]]''' nó '''Alkafzah Borealis'''
:*: < القفزة الثانية ([[An Araibis|Araibis]] ''al-qafzat aθ-θāniyah'', nó ''at-tāniyah'') = an Dara Léim (de Chuid na Gasaile) [القفزة ina aonar is ea ''al-qafzah''] + [[An Laidin|Laidin]] ''boreālis'' = Thuaidh
:* [[Tania Australis|μ/34 UMa]] 3.06: '''[[Tania Australis]]''' nó '''Alkafzah Australis'''
:*: < القفزة الثانية ([[An Araibis|Araibis]] ''al-qafzat aθ-θāniyah'', nó ''at-tāniyah'') = an Dara Léim (de Chuid na Gasaile) [القفزة ina aonar is ea ''al-qafzah''] + [[An Laidin|Laidin]] ''austrālis'' = Theas
:* [[Alula Borealis|ν/54 UMa]] 3.49: '''[[Alula Borealis]]'''
:*: < القفزة الأولى ([[An Araibis|Araibis]] ''al-qafzat al-´ūla´'') = an Chéad Léim (de Chuid na Gasaile) + [[An Laidin|Laidin]] ''boreālis'' = Thuaidh
:* [[Alula Australis|ξ/53 UMa]] – [[déréalta]] 3.79, 4.41: '''[[Alula Australis]]'''
:*: < القفزة الأولى ([[An Araibis|Araibis]] ''al-qafzat al-´ūla´'') = an Chéad Léim (de Chuid na Gasaile) + [[An Laidin|Laidin]] ''austrālis'' = Theas
:* [[Muscida|ο/1 UMa]] 3.35: '''[[Muscida]]'''
:* [[Pi1 Ursae Majoris|π¹/3 UMa]] 5.64: '''Muscida'''
:* [[Pi2 Ursae Majoris|π²/4 UMa]] 4.59: '''Muscida'''
:*: < [[An Laidin|Laidin Iar-Chlasaiceach]] ''musus'' = Soc, Smulc (tugtar an t-ainm céanna ar thrí réalta)
:* [[Chi Ursae Majoris|χ/63 UMa]] 3.69: '''Alkafzah''' nó '''Alkaphrah''' nó '''El Koprah'''
:*: < القفزة ([[An Araibis|Araibis]] ''al-qafzah'') = an Léim (de Chuid na Gasaile)
:Réaltaí a bhfuil [[ainm Bayer|ainmneacha]] [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:
::[[Dubhe|α/50 UMa]] 1.81; [[Merak|β/48 UMa]] 2.34; [[Phad|γ/64 UMa]] 2.41; [[Megrez|δ/69 UMa]] 3.32; [[Alioth|ε/77 UMa]] 1.76; [[Mizar|ζ/79 UMa]] – dúbailte 2.23 & 3.95; [[Benetnasch|η/85 UMa]] 1.86; [[Al Haud|θ/25 UMa]] 3.17; [[Talitha Borealis|ι/9 UMa]] 3.12; [[Talitha Australis|κ/12 UMa]] 3.57; [[Tania Borealis|λ/33 UMa]] 3.45; [[Tania Australis|μ/34 UMa]] 3.06; [[Alula Borealis|ν/54 UMa]] 3.49; [[Alula Australis|ξ/53 UMa]] – dúbailte 3.79, 4.41; [[Muscida|ο/1 UMa]] 3.35; [[Pi1 Ursae Majoris|π¹/3 UMa]] 5.64; [[Pi2 Ursae Majoris|π²/4 UMa]] 4.59; [[Rho Ursae Majoris|ρ/8 UMa]] 4.74; [[Sigma1 Ursae Majoris|σ¹/11 UMa]] 5.15; [[Sigma2 Ursae Majoris|σ²/13 UMa]] 4.80; [[Tau Ursae Majoris|τ/14 UMa]] – dúbailte 4.67, 4.7; [[Upsilon Ursae Majoris|υ/29 UMa]] 3.78; [[Phi Ursae Majoris|φ/30 UMa]] 4.59; [[Chi Ursae Majoris|χ/63 UMa]] 3.69; [[Psi Ursae Majoris|ψ/52 UMa]] 3.00; [[Omega Ursae Majoris|ω/45 UMa]] 4.66; [[5 Ursae Majoris|b/5 UMa]] 5.72; [[16 Ursae Majoris|c/16 UMa]] 5.18; [[24 Ursae Majoris|d/24 UMa]] 4.54; [[18 Ursae Majoris|e/18 UMa]] 4.80; [[15 Ursae Majoris|f/15 UMa]] 4.46; [[23 Ursae Majoris|h/23 UMa]] 3.65; [[2 Ursae Majoris|A/2 UMa]] 5.47
:Réaltaí a bhfuil [[ainm Flamsteed|ainmneacha]] [[John Flamsteed|Flamsteed]] orthu:
::[[Muscida|1/ο UMa]] 3.35; [[2 Ursae Majoris|2/A UMa]] 5.47; [[Pi1 Ursae Majoris|3/π¹ UMa]] 5.64; [[Pi2 Ursae Majoris|4/π² UMa]] 4.59; [[5 Ursae Majoris|5/b UMa]] 5.72; [[6 Ursae Majoris|6 UMa]] 5.57; [[Rho Ursae Majoris|8/ρ UMa]] 4.74; [[Talitha Borealis|9/ι UMa]] 3.12; [[10 Ursae Majoris|10 UMa]] 3.96; [[Sigma1 Ursae Majoris|11/σ¹ UMa]] 5.15; [[Talitha Australis|12/κ UMa]] 3.57; [[Sigma2 Ursae Majoris|13/σ² UMa]] 4.80; [[Tau Ursae Majoris|14/τ UMa]] – dúbailte 4.67, 4.7; [[15 Ursae Majoris|15/f UMa]] 4.46; [[16 Ursae Majoris|16/c UMa]] 5.18; [[17 Ursae Majoris|17 UMa]] 5.28; [[18 Ursae Majoris|18/e UMa]] 4.80; [[22 Ursae Majoris|22 UMa]] 5.77; [[23 Ursae Majoris|23/h UMa]] 3.65; [[24 Ursae Majoris|24/d UMa]] 4.54; [[Al Haud|25/θ UMa]] 3.17; [[26 Ursae Majoris|26 UMa]] 4.47; [[27 Ursae Majoris|27 UMa]] 5.15; [[28 Ursae Majoris|28 UMa]] 6.51; [[Upsilon Ursae Majoris|29/υ UMa]] 3.78; [[Phi Ursae Majoris|30/φ UMa]] 4.59; [[31 Ursae Majoris|31 UMa]] 5.27; [[32 Ursae Majoris|32 UMa]] 5.74; [[Tania Borealis|33/λ UMa]] 3.45; [[Tania Australis|34/μ UMa]] 3.06; [[35 Ursae Majoris|35 UMa]] 6.32; [[36 Ursae Majoris|36 UMa]] 4.82; [[37 Ursae Majoris|37 UMa]] 5.16; [[38 Ursae Majoris|38 UMa]] 5.12; [[39 Ursae Majoris|39 UMa]] 5.79; [[40 Ursae Majoris|40 UMa]] 7.22; [[41 Ursae Majoris|41 UMa]] 6.34; [[42 Ursae Majoris|42 UMa]] 5.57; [[43 Ursae Majoris|43 UMa]] 5.66; [[44 Ursae Majoris|44 UMa]] 5.12; [[Omega Ursae Majoris|45/ω UMa]] 4.66; [[46 Ursae Majoris|46 UMa]] 5.02; [[47 Ursae Majoris|47 UMa]] 5.03; [[Merak|48/β UMa]] 2.34; [[49 Ursae Majoris|49 UMa]] 5.06; [[Dubhe|50/α UMa]] 1.81; [[51 Ursae Majoris|51 UMa]] 6.01; [[Psi Ursae Majoris|52/ψ UMa]] 3.00; [[Alula Australis|53/ξ UMa]] – dúbailte 3.79, 4.41; [[Alula Borealis|54/ν UMa]] 3.49; [[55 Ursae Majoris|55 UMa]] 4.76; [[56 Ursae Majoris|56 UMa]] 4.99; [[57 Ursae Majoris|57 UMa]] 5.30; [[58 Ursae Majoris|58 UMa]] 5.94; [[59 Ursae Majoris|59 UMa]] 5.56; [[60 Ursae Majoris|60 UMa]] 6.09; [[61 Ursae Majoris|61 UMa]] 5.31; [[62 Ursae Majoris|62 UMa]] 5.73; [[Chi Ursae Majoris|63/χ UMa]] 3.69; [[Phad|64/γ UMa]] 2.41; [[65 Ursae Majoris|65 UMa]] – dúbailte 6.54, 7.16; [[66 Ursae Majoris|66 UMa]] 5.83; [[67 Ursae Majoris|67 UMa]] 5.22; [[68 Ursae Majoris|68 UMa]] 6.34; [[Megrez|69/δ UMa]] 3.32; [[70 Ursae Majoris|70 UMa]] 5.54; [[71 Ursae Majoris|71 UMa]] 5.82; [[72 Ursae Majoris|72 UMa]] 7.09; [[73 Ursae Majoris|73 UMa]] 5.68; [[74 Ursae Majoris|74 UMa]] 5.37; [[75 Ursae Majoris|75 UMa]] 6.07; [[76 Ursae Majoris|76 UMa]] 6.02; [[Alioth|77/ε UMa]] 1.76; [[78 Ursae Majoris|78 UMa]] 4.93; [[Mizar|79/ζ UMa]] – dúbailte 2.23 & 3.95; [[Alcor réalta)|80/g UMa]] 3.99; [[81 Ursae Majoris|81 UMa]] 5.60; [[82 Ursae Majoris|82 UMa]] 5.46; [[83 Ursae Majoris|83 UMa]] 4.63; [[84 Ursae Majoris|84 UMa]] 5.68; [[Benetnasch|85/η UMa]] 1.86; [[86 Ursae Majoris|86 UMa]] 5.70
:Réaltaí suntasacha eile:
:* [[W Ursae Majoris|W UMa]] 7.75 - 8.48 – [[réalta athraitheach]]
:* [[SZ Ursae Majoris|SZ UMa]] 9.31 – [[réalta athraitheach]]
:* [[WX Ursae Majoris|WX UMa]] 14.40 – [[réalta athraitheach]]
:* [[CF Ursae Majoris|CF UMa]] 12.00 – [[réalta athraitheach]]
:* [[Winnecke 4]] (Messier 40) – dúbailte 9.0, 9.3
:* [[Groombridge 1830]] 6.42 – i measc na [[réaltaí is gaire]]
:* [[Lalande 21185]] 7.48 – i measc na [[réaltaí is gaire]]; [[pláinéad eachtarghrianda|pláinéid]] aici, b'fhéidir
== Féach fosta ==
* [[Réaltbhraisle Ghluaisteach Ursa Major]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/UMa.htm an Béar Mór ar shuíomh Robin Gatter]
* [http://www.ianridpath.com/startales/ursamajor.htm Ian Ridpaths's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/ursamajor.html an Béar Mór agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050817091849/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/UrsaMajor.html |date=2005-08-17 }}
* [http://www.dibonsmith.com/uma_con.htm an Béar Mór ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=83 Peoria Astronomical Society: an Béar Mór] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050830145112/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=83 |date=2005-08-30 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/ursamajor/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Béar Mór]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Béar Mór, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Béar]]
ps4pat6a76dgmee091wq9tszmiwri3v
An Béar Beag
0
5953
1329093
1244258
2026-10-03T20:59:07Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329093
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Ursa Minor |
ainm = an Béar Beag |
laidin = Ursa Minor |
nod = UMi |
ginideach = Ursae Minoris |
siombalaíocht = an [[béar]] beag |
dronairde = 15 |
diallas = 70 |
achariomlán = 256 |
acharrangú = 56ú |
líonréaltaí = 2 |
réaltainm = [[Polaris]] |
réaltmhéid = 2.02 |
dreigecheathanna =
* [[Uirsidí]] |
teorantacha =
* [[an Dragan]]
* [[an Sioráf]]
* [[Ceiféas (réaltbhuíon)|Ceiféas]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 10 |
mí = Meitheamh |
nótaí=}}
Is é '''an Béar Beag''' an [[réaltbhuíon]] is faide ó thuaidh ar an [[Sféar neamhaí|leathsféar neamhaí thuaidh]]. '''Ursa Minor''' an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar air, a chiallaíonn ''an [[béar]] níos lú''. Tá an réaltbhuíon seo ar na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus is ceann í freisin de na 48 seanréaltbhuíon ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]]. Is suntasach í mar shuíomh an [[pol neamhaí thuaidh|phoil neamhaí thuaidh]], ach tiocfaidh athrú ar an gcás seo i gceann dhá chéad bliain nó mar sin mar gheall ar torthaí na [[luainíocht]]a (nó ''réamhtheachtas na n-eacaineachtaí'').
== Príomhghnéithe ==
[[Íomhá:Ursamajor-guide.jpg|260px|right]]
* [[an Liach Bheag]]: ar réaltbhuíon an Bhéir Bhig a fhaightear an [[astaireacht (réalteolaíocht)|astaireacht]] sin dá ngairtear go comhráitheach '''an Liach Bheag''' toisc go bhfuil cruth léiche ar na seacht [[réalta]] is gile dá cuid. Is í [[Polaris]], nó an '''[[Réalta Thuaidh]]''', an réalta atá ar cheann lámh na léiche. I ré na [[An Róimh|Sean-Róimhe]] tugadh ''Septentriones'' go coitianta ar na seacht réalta a chomhrinne an Liach Mhór, ach uaireanta thugtaí an t-ainm céanna freisin ar seacht réalta na Léiche Bige. As [[An Laidin|Laidin]], ciallaíonn ''Septentriones'' "seacht ndamh an chéachta" go litriúil, ach "an tuaisceart" ab fhíorbhrí leis.
* [[Polaris]] (α UMi): [[ollfhathach]] buí ar [[aicme speictreach]] F7 agus ar [[amharcmhéid|méid]] 2.02. Is féidir Polaris a aimsiú trí leanúint den líne a théann idir na [[Réaltaí Treoracha]] (.i. an dá réalta ar réaltbhuíon [[an Béar Mór|an Bhéir Mhóir]] dá ngairtear [[Dubhe]] agus [[Merak]], a chomhdhéanann i dteannta cúig réalta eile astaireacht [[an Liach Mór|na Léiche Móire]]). Féach an íomhá ar dheis.
* [[Beta Ursae Minoris|β UMi]] (Kochab): [[fathachréalta]] fhlannbhuí; ar aicme speictreach K4; ar méid 2.08
* [[Gamma Ursae Minoris|&ganma; UMi]]: [[réalta dhúbailte optúil]] ar féidir í a scoilteadh le [[deshúiligh]].
* [[Eta Ursae Minoris|η UMi]]: [[réalta dhúbailte optúil]] ar féidir í a scoilteadh le [[déshúiligh]].
== [[Réad domhainspéire|Réada]] suntasacha domhainspéire ==
* [[Abhacréaltra an Bhéir Bhig]].
== Réaltaí ==
: Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse orthu:
:* [[Polaris|1/α¹ UMi]] 1.97: '''[[Polaris]]''' nó '''an Réalta Thuaidh''' nó '''Lodestar''' nó '''Alruccabah''' nó '''Alruccaba''' nó '''Cynosura''' nó '''Cynosure''' nó '''Phoenice''' nó '''Tramontana''' nó '''Angel Stern''' nó '''Navigatoria''' nó '''Star of Arcady''' nó '''Yilduz''' nó '''Mismar''' nó '''Polyarnaya'''
:*: < [[An Laidin|Laidin]] ''Stella Polaris'' = Réalta an Phoil
:*: < [[An Béarla|Béarla]] ''Lodestar'' = an Réalta Adhmainte
:*: < [[An Ghréigis|Gréigis]] κυνόσουρα (''cynosūra'') = Eireaball an Mhadra [.i. Eireaball an Bhéir Bhig]
:*: < [[An Béarla|Béarla]] ''Star of Arcady'' = Réalta [[an Arcáid|na hArcáide]] (luaite ar ''Comus'' de chuid [[John Milton]])
:*: < [[An Tuircis|Tuircis]] ''yıldız'' = Réalta
:* [[Beta Ursae Minoris|7/β UMi]] 2.07: '''Kochab''' nó '''Kokab''' nó '''Kochah'''
:*: < [[An Araibis|Araibis]] الكوكب الشمالي (''az-kawkab aš-šamāliyy'') = an Réalta Thuaidh (''go beacht'' Rinn Neimhe) [mar a thugtaí uirthi nuair a bhí an réalta seo ar an Réalta Thuaidh míle bliain roimh Chríost]
:* [[Gamma Ursae Minoris|13/γ UMi]] 3.00: '''Pherkad''' nó '''Pherkad Major'''
:*: < [[An Araibis|Araibis]] فرقد (''farqad'') = Gamhain < ? (''alifa al farkadayn'') = an Ceann is Doiléire den Dá Ghamhain [i dteannta an réalta is gile Kochab]
:* [[Delta Ursae Minoris|23/δ UMi]] 4.36: '''Yildun''' nó '''Gildun''' nó '''Yilduz''' nó '''Vildiur'''
:*: < [[An Tuircis|Tuircis]] ''yıldız'' = Réalta
:* [[Zeta Ursae Minoris|16/ζ Umi]] 4.29: '''Alifa al Farkadain'''
:*: < [[An Araibis|Araibis]] ? (''alifa al farkadayn'') = an Ceann is Doiléire den Dá Ghamhain [ainm a tugadh ar dtús ar Pherkad]
:* [[Eta Ursae Minoris|21/η UMi]] 4.95: '''Anwar al Farkadain''' nó '''Alasco'''
:*: < [[An Araibis|Araibis]] ? (''anwar al-farkadayn'') = an Ceann Geal den Dá Ghamhain [ainm a tugadh ar dtús ar Kochab]
:* [[11 Ursae Minoris|11 UMi]] 5.02: '''Pherkad Minor'''
:*: < [[An Araibis|Araibis]] فرقد (''farqad'') & [[An Laidin|Laidin]] ''minor'' = an Gamhain Beag
: Réaltaí a bhfuil [[ainm Bayer|ainmneacha]] [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:
:: [[Polaris|α¹/1 UMi]] 1.97; [[Alfa2 Ursae Minoris|α² UMi]] 8.60; [[Beta Ursae Minoris|β/7 UMi]] 2.07; [[Gamma Ursae Minoris|γ/13 UMi]] 3.00; [[Delta Ursae Minoris|δ/23 UMi]] 4.36; [[Epsilon Ursae Minoris|ε/22 UMi]] 4.21; [[Zeta Ursae Minoris|ζ/16 UMi]] 4.29; [[Eta Ursae Minoris|η/21 UMi]] 4.95; [[Theta Ursae Minoris|θ/15 UMi]] 5.00; [[Lambda Ursae Minoris|λ UMi]] 6.31; [[Pi1 Ursae Minoris|π<sup>1</sup> UMi]] – dúbailte 6.57, 7.53; [[Pi2 Ursae Minoris|π<sup>2</sup> UMi]] 6.89
: Réaltaí a bhfuil [[ainm Flamsteed|ainmneacha]] [[John Flamsteed|Flamsteed]] orthu:
:: [[Polaris|1/α UMi]] 1.97; [[2 Ursae Minoris|2 UMi]] 4.24; [[3 Ursae Minoris|3 UMi]] 6.43; [[4 Ursae Minoris|4 UMi]] 4.80; [[5 Ursae Minoris|5 UMi]] 4.25; [[Beta Ursae Minoris|7/β UMi]] 2.07; [[8 Ursae Minoris|8 UMi]] 6.83; [[9 Ursae Minoris|9 UMi]] 6.64; [[11 Ursae Minoris|11 UMi]] 5.02; [[Gamma Ursae Minoris|13/γ UMi]] 3.00; [[14 Ursae Minoris|14 UMi]] 7.52; [[Theta Ursae Minoris|15/θ UMi]] 5.00; [[Zeta Ursae Minoris|16/ζ UMi]] 4.29; [[18 Ursae Minoris|18 UMi]] 5.73; [[19 Ursae Minoris|19 UMi]] 5.48; [[20 Ursae Minoris|20 UMi]] 6.36; [[Eta Ursae Minoris|21/η UMi]] 4.95; [[Epsilon Ursae Minoris|22/ε UMi]] 4.21; [[Delta Ursae Minoris|23/δ UMi]] 4.36; [[24 Ursae Minoris|24 UMi]] 5.78
== Stair ==
Deirtear gurbh é saoi [[an tSean-Ghréag|na Sean-Gréige]] [[Tailéas|Tailéas as Miléiteas]] a thug isteach an réaltbhuíon seo sa [[600 RC|6ú aois R.C.]], ach is cinnte gur bhaineadh mairnéalaigh úsáid aisti mar threoir neamhaí i bhfad roimhe sin.
Anallód, tugadh ''Sciathán an Dragain'' ar an mBéar Beag, agus féachadh air mar phíosa de réaltbhuíon [[an Dragan|an Dragain]].
== Miotaseolaíocht ==
Tá scothchosúlacht bhéir (agus eireaball an-fhada amach is amach air) ar réaltbhuíon an Bhéir Bhig má chuirtear san áireamh réaltaí doiléire atá infheicthe fós ag an tsúil fhornocht. Dá bhrí sin, i dteannta réaltbhuíon [[an Béar Mór|an Bhéir Mhóir]] in aice láithreach, tá baint éigin aige le bunús mhiotas [[Callisto (miotaseolaíocht)|Callisto]]. Deirtear gur fadaíodh an t-eireaball thar an norm toisc gur chuirtí an Béar ar casadh ar a eireaball arís agus arís eile timpeall an phoil thuaidh.
Níos luaithe ná sin, áfach, d'fheachtaí ar na seacht réaltaí ab ghile de chuid na réaltbhuíne seo mar sheachtar deirfiúracha. De réir [[Miotaseolaíocht na Gréige|mhiotaseolaíocht luath na Gréige]], ionannaíodh na seacht réalta de chuid an Bhéir Bhig leis na [[Heispíridí]], iníonacha [[Atlás|Atláis]]. I dteannta réaltbhuíonta eile ar chomhartha [[Stoidiaca|stoidiacach]] [[an Mheá|na Meá]] (.i. [[an tAoire]], [[an Béar Mór]], agus [[an Dragan]]), is cosúil go bhfuil baint éigin ag an mBéar Beag le bunús mhiotas úlla na Heispirídí, ceann de [[Dhá Shaothar Déag]] [[Earcail]].
De réir cultúr éagsúil eile ba é an Béar Beag an poll a raibh imthaca acastóir an Domhain ann. De réir na [[Réalteolaíocht Hiondúch|réalteolaíochta Hiondúiche]], is é [[Dhruva]] é an [[Réalta Thuaidh]], a chiallaíonn "pol" sa lá atá inniu ann; baineann scéal leis an fear seo a aithrisíonn conas mar a rinneadh réalta de.
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/UMi.htm an Béar Beag ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050320075842/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/UMi.htm |date=2005-03-20 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/ursaminor.htm Ian Ridpaths's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/ursaminor.html an Béar Beag agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050825144042/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/UrsaMinor.html |date=2005-08-25 }}
* [http://www.dibonsmith.com/umi_con.htm an Béar Beag ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=84 Peoria Astronomical Society: an Béar Beag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050903122908/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=84 |date=2005-09-03 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/ursaminor/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Béar Beag]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Béar Beag, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Béar]]
ispd0nrsyoq671c0grz583psrelow0h
An Mhaighdean
0
6082
1329127
1244260
2026-10-03T22:01:59Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329127
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Virgo |
ainm = an Mhaighdean |
laidin = Virgo |
nod = Vir |
ginideach = Virginis |
siombalaíocht = an [[Maighdean|Mhaighdean]] |
dronairde = 13 |
diallas = 0 |
achariomlán = 1294 |
acharrangú = 2ú |
líonréaltaí = 3 |
réaltainm = [[Spica]] (α Vir) |
réaltmhéid = 1.0 |
dreigecheathanna =
* [[Virginidí]]
* [[Mu Virginidí]] |
teorantacha =
* [[an tAoire]]
* [[Folt Bheirnicé]]
* [[an Leon]]
* [[an Cupán]]
* [[an Préachán]]
* [[an Phéist Uisce]]
* [[an Mheá]]
* [[an Phéist]] |
uasleithead = 80 |
íosleithead = 80 |
mí = Bealtaine |
nótaí=}}
Is [[réaltbhuíon]] an [[stoidiaca]] í '''an Mhaighdean''' ([[Íomhá:Virgo.svg|15px]]). '''Virgo''' an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar uirthi, a chiallaíonn ''[[maighdean]]''. Suite idir [[an Leon]] ar an taobh thiar di agus [[an Mheá]] ar an taobh thoir, tá sí ar an dara réaltbhuíon is mó ar an spéir. Is furasta í a aimsiú mar gheall ar an [[lúsuidea]] dá cuid réaltaí, dá ngairtear [[Spica]] nó α Virginis.
== Príomhghnéithe ==
* [[Spica|α Vir]]: is í an réalt is suntasaí ar réaltbhuíon na Maighdine ná [[Spica]] (α Vir), a bhféachtaí uirthi uaireanta mar dhias chruithneachta i lámh na Maighdine. Is furasta Spica a aimsiú trí leanúint den arc a shíneann le lámh [[an Céachta (astaireacht)|an Chéachta]] ar réaltbhuíon [[an Béar Mór|an Bhéir Mhóir]] agus a théann trí [[Arcturus]] ar réaltbhuíon [[an tAoire|an Aoire]] ("lean den arc chuig Arcturus agus sín é chuig Spica").
* [[Gamma Virginis|γ Vir]]: [[déréalta]] dá ngairtear freisin '''Porrima'''.
* [[70 Virginis|70 Vir]]: tá [[pláinéad eachtarghréine|córas pláinéadach eachtarghréine]] ag an réalta [[70 Virginis]]. Níl ach aon phláinéad amháin dearbhaithe go fóill ar an gcóras seo, 6.6 huaire chomh mór le [[Iúpatar (pláinéad)|hIúpatar]].
* I measc na réaltaí geala eile ar réaltbhuíon na Maighdine tá [[Beta Virginis|Zavijah]] (β Vir), , [[Delta Virginis|Auva]] (δ Vir) agus [[Epsilon Virginis|Vindemiatrix]] (ε Vir). I measc na réaltaí eile atá níos doiléire ná siúd ach a bhfuil ainmneacha dílse orthu chomh maith tá [[Zeta Virginis|Heze]] (ζ Vir), [[Eta Virginis|Zaniah]] (η Vir), [[Iota Virginis|Syrma]] (ι Vir) agus [[Mu Virginis|Rijl al Awwa]] (μ Vir).
== [[Réad domhainspéire|Réada]] suntasacha domhainspéire ==
* [[Braisle Virgo]]: toisc go bhfuil [[braisle réaltraí]], dá ngairtear [[Braisle Virgo]], lonnaithe ar an réaltbhuíon seo 5° go 10° siar ó Vindemiatrix (ε Vir), tá an Mhaighdean an-saibhir ar fad i dtaca le [[réaltra]]í. Ina measc seo faightear [[Messier 49|M49]] ([[réaltra éilipseach|éilipseach]]), [[Messier 58|M58]] ([[réaltra bíseach|bíseach]]), [[Messier 59|M59]] (éilipseach), [[Messier 60|M60]] (éilipseach), [[Messier 61|M61]] (bíseach), [[Messier 84|M84]] (éilipseach), [[Messier 86|M86]] (éilipseach), [[Messier 87|M87]] (éilipseach agus ina [[radafhoinse]] cháiliúil), agus [[Messier 90|M90]] (bíseach).
* [[Messier 104|M104]]: réaltra suntasach nach bhfuil páirteach i mBraisle Virgo is ea [[Messier 104|M104]], réaltra éilipseach dá ngairtear freisin '''Réaltra an tSoimbrearó'''. Tá an réaltra seo suite amuigh is istigh ar 10° siar díreach ó Spica.
== Réaltaí ==
:Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse acu:
:* '''[[Spica]]''' [''Spica Virginis''] nó '''''Azimech''''' nó '''''Alaraph''''' (67α Vir) 0.98
:*: < ''spīca virginis'' dias chruithneachta na Maighdine
:*: < ? ''as-simak al-a'zal'' ?an té gan chosaint
:*: < (?) an cruinnitheoir fíonchaor
:* '''[[Zavijava]]''' [''Zavijah, Zavyava, Zawijah''] nó '''''Alaraph''''' (nó '''''Minelauva''''', féach [[Delta Virginis|δ Vir]]) (β Vir) 3.61
:*: < زاوية العوى ''zāwiyat al-<sup>c<sup>awwa’'' cúinne an (mhadra) ghlamaigh [conchró, b'fhéidir, atá i gceist?]
:* '''[[Gamma Virginis|Porrima]]''' nó '''''Arich''''' (29/γ Vir) – [[réalta dúbailte]] cháiliúil 2.74, 3.68
:* '''[[Delta Virginis|Auva]]''' [''Al Awwa''] nó '''''Minelauva''''' (43/δ Vir) 3.39
:*: < عوى ''<sup>c<sup>awwa’'' glamach + ''min'' = ?
:* '''[[Vindemiatrix]]''' [''Vendemiatrix''] nó '''''Vindemiator''''' nó '''''Almuredin''''' nó '''''Alaraph''''' nó '''''Provindemiator''''' nó '''''Protrigetrix''''' nó '''''Protrygetor''''' (47/ε Vir) 2.85
:*: < ''vindēmiātrix, vindēmitor'' an banbhuanaí fíonchaor
:* '''[[Zeta Virginis|Heze]]''' (79/ζ Vir) 3.38
:* '''[[Zaniah]]''' (15/η Vir) 3.89
:*: < زاوية ''zāwiyah'' cúinne
:* '''[[Syrma]]''' (99/ι Vir) 4.07
:*: < سرما (تطريز) ''sirmā'' triopall (gúna)
:* '''''[[Lambda Virginis|Khambalia]]''''' (100/λ Vir) 4.52
:*: < (?) ?an chrúb chuar
:* '''[[Rijl al Awwa]]''' (107/μ Vir) 3.87
:*: < رجل العوى ''rijl al-<sup>c<sup>awwa’'' cos an (mhadra) ghlamaigh
: Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:
:: [[Spica|67/α Vir]] 0.98; [[Zavijava|5/β Vir]] 3.61; [[Gamma Virginis|29/γ Vir]] 2.74; [[Delta Virginis|43/δ Vir]] 3.39; [[Vindemiatrix|47/ε Vir]] 2.85; [[Zeta Virginis|79/ζ Vir]] 3.38; [[Zaniah|15/η Vir]] 3.89; [[Theta Virginis|51/θ Vir]] 4.38; [[Syrma|99/ι Vir]] 4.07; [[Kappa Virginis|98/κ Vir]] 4.18; [[Lambda Virginis|100/λ Vir]] 4.52; [[Rijl al Awwa|107/μ Vir]] 3.87; [[Nu Virginis|3/ν Vir]] 4.04; [[Xi Virginis|2/ξ Vir]] 4.84; [[Omicron Virginis|9/ο Vir]] 4.12; [[Pi Virginis|8/π Vir]] 4.65; [[Rho Virginis|30/ρ Vir]] 4.88; [[Sigma Virginis|60/σ Vir]] 4.78; [[Tau Virginis|93/τ Vir]] 4.23; [[Upsilon Virginis|102/υ Vir]] 5.14; [[Phi Virginis|105/φ Vir]] 4.81; [[Chi Virginis|26/χ Vir]] 4.66; [[Psi Virginis|40/ψ Vir]] 4.77; [[Omega Virginis|1/ω Vir]] 5.24; [[7 Virginis|7/b Vir]] 5.36; [[16 Virginis|16/c Vir]] 4.97; [[31 Virginis|31/d<sup>1</sup> Vir]] 5.57; [[32 Virginis|32/d<sup>2</sup> Vir]] 5.22; [[59 Virginis|59/e Vir]] 5.19; [[25 Virginis|25/f Vir]] 5.88; [[g Virginis|g Vir]] 5.57; [[76 Virginis|76/h Vir]] 5.21; [[68 Virginis|68/i Vir]] 5.27; [[44 Virginis|44/k Vir]] 5.79; [[74 Virginis|74/l Vir]] 4.68; [[82 Virginis|82/m Vir]] 5.03; [[78 Virginis|78/o Vir]] 4.92; [[90 Virginis|90/p Vir]] 5.16; [[21 Virginis|21/q Vir]] 5.48; [[y Virginis|y Vir]] 5.92; [[4 Virginis|4/A<sup>1</sup> Vir]] 5.31; [[6 Virginis|6/A<sup>2</sup> Vir]] 5.58
: Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[John Flamsteed|Flamsteed]] orthu:
:: [[Omega Virginis|1 Vir]] 5.24; [[Xi Virginis|2 Vir]] 4.84; [[Nu Virginis|3 Vir]] 4.04; [[4 Virginis|4 Vir]] 5.32; [[Zavijava|5 Vir]] 3.61; [[6 Virginis|6 Vir]] 5.58; [[7 Virginis|7 Vir]] 5.37; [[Pi Virginis|8 Vir]] 4.65; [[Omicron Virginis|9 Vir]] 4.12; [[10 Virginis|10 Vir]] 5.95; [[11 Virginis|11 Vir]] 5.72; [[12 Virginis|12 Vir]] 5.85; [[13 Virginis|13 Vir]] 5.90; [[Zaniah|15 Vir]] 3.89; [[16 Virginis|16 Vir]] 4.96; [[17 Virginis|17 Vir]] 6.46; [[20 Virginis|20 Vir]] 6.29; [[21 Virginis|21 Vir]] 5.48; [[25 Virginis|25 Vir]] 5.87; [[27 Virginis|27 Vir]] 6.22; [[28 Virginis|28 Vir]] 6.81; [[Gamma Virginis|29 Vir]] 2.74; [[Rho Virginis|30 Vir]] 4.88; [[31 Virginis|31 Vir]] 5.59; [[32 Virginis|32 Vir]] 5.2; [[33 Virginis|33 Vir]] 5.65; [[34 Virginis|34 Vir]] 6.11; [[35 Virginis|35 Vir]] 6.42; [[37 Virginis|37 Vir]] 6.02; [[38 Virginis|38 Vir]] 6.11; [[41 Virginis|41 Vir]] 6.25; [[Delta Virginis|43 Vir]] 3.39; [[44 Virginis|44 Vir]] 5.79; [[46 Virginis|46 Vir]] 5.99; [[Vindemiatrix|47 Vir]] 2.85; [[48 Virginis|48 Vir]] 6.62; [[49 Virginis|49 Vir]] 5.15; [[50 Virginis|50 Vir]] 5.95; [[Theta Virginis|51 Vir]] 4.38; [[53 Virginis|53 Vir]] 5.04; [[54 Virginis|54 Vir]] 6.26; [[55 Virginis|55 Vir]] 5.31; [[56 Virginis|56 Vir]] 6.95; [[57 Virginis|57 Vir]] 5.21; [[59 Virginis|59 Vir]] 5.22; [[Sigma Virginis|60 Vir]] 4.78; [[61 Virginis|61 Vir]] 4.74 – nearby; [[62 Virginis|62 Vir]] 6.73; [[63 Virginis|63 Vir]] 5.36; [[64 Virginis|64 Vir]] 5.89; [[65 Virginis|65 Vir]] 5.88; [[66 Virginis|66 Vir]] 5.76; [[Spica|67 Vir]] 0.98; [[68 Virginis|68 Vir]] 5.25; [[69 Virginis|69 Vir]] 4.76; [[70 Virginis|70 Vir]] 4.97 – [[plainéad eachtarghréine]] aici; [[71 Virginis|71 Vir]] 5.65; [[72 Virginis|72 Vir]] 6.10; [[73 Virginis|73 Vir]] 6.01; [[74 Virginis|74 Vir]] 4.69; [[75 Virginis|75 Vir]] 5.52; [[76 Virginis|76 Vir]] 5.21; [[77 Virginis|77 Vir]] 7.12; [[78 Virginis|78 Vir]] 4.91; [[Zeta Virginis|79 Vir]] 3.38; [[80 Virginis|80 Vir]] 5.70; [[83 Virginis|83 Vir]] 5.55; [[84 Virginis|84 Vir]] 5.35; [[85 Virginis|85 Vir]] 6.18; [[86 Virginis|86 Vir]] 5.50; [[87 Virginis|87 Vir]] 5.41; [[89 Virginis|89 Vir]] 4.96; [[90 Virginis|90 Vir]] 5.15; [[92 Virginis|92 Vir]] 5.90; [[Tau Virginis|93 Vir]] 4.23; [[94 Virginis|94 Vir]] 6.54; [[95 Virginis|95 Vir]] 5.46; [[96 Virginis|96 Vir]] 6.45; [[Kappa Virginis|98 Vir]] 4.18; [[Syrma|99 Vir]] 4.07; [[Lambda Virginis|100 Vir]] 4.52; [[101 Virginis|101 Vir]] 5.84; [[Upsilon Virginis|102]] 5.14; [[104 Virginis|104 Vir]] 6.18; [[Phi Virginis|105 Vir]] 4.81; [[106 Virginis|106 Vir]] 5.42; [[Rijl al Awwa|107 Vir]] 3.87; [[108 Virginis|108 Vir]] 5.68; [[109 Virginis|109 Vir]] 3.73; [[110 Virginis|110 Vir]] 4.39
: Réaltaí suntasacha eile:
:* [[Ross 128]] (FI Vir) 11.12 – [[bladhmréalta]]; i measc na [[réaltaí is gaire]]
:* [[Wolf 424]] – dúbailte 13.04, 13.30; bladhmréalta; i measc na [[réaltaí is gaire]]
:* [[DT Virginis|DT Vir]] 9.75 – athraitheach; i measc na [[réaltaí is gaire]]
:* [[EQ Virginis|EQ Vir]] 9.31 – bladhmréalta; i measc na [[réaltaí is gaire]]
:* [[FL Virginis|FL Vir]] 13.30 – bladhmréalta; i measc na [[réaltaí is gaire]]
:* [[HD 114783]] 7.57 – [[pláinéad eachtarghréine]]
:* [[HD 130322]] 8.05 – [[pláinéad eachtarghréine]]
:* [[PSR 1257 plus 12|PSR 1257+12]] – [[pulsár]]; 3 phláinéad eachtarghréine (ar na gcéad cinn a aimsiodh!)
== Miotaseolaíocht ==
Níl a fhios againn go baileach cérbh í an Mhaighdean ata léirithe ag an réaltbhuíon seo; i rith na n-aoiseanna, is beag nár ionannaíodh le gach [[bandia]] suntasach í, ina measc [[Isteár]], [[Ísis (miotaseolaíocht na hÉigipte)|Ísis]], [[Cibéile]], agus [[Aitéiné]]. Is cosúil go raibh baint éigin ag an Maighdean – i dteannta [[an Béar Mór|an Bhéir Mhóir]] agus [[an Béar Beag|an Bhéair Bhig]] – le miotas [[Callisto (miotaseolaíocht)|Callisto]], mar Callisto í féin nó mar [[Héire]]. Mar gheall ar an Maighdean déantar tagairt go minic de [[Peirsifiné|Pheirsifiné]] (de réir cúpla miotaseolaíocht, go háirithe [[Rúndiamhra Eileoisise]], b'ionann í agus an bandia [[Déiméitéir]]), ós rud é go raibh an Mhaighdean sárfheicthe go mórmhór san earrach, an tráth a d'aiséiríodh sí ón domhan thíos, mar a deirtí.
De réir leagain amháin, léirigh an réaltbhuión [[Astraea]], iníon [[Séas|Shéas]] agus an bhandia [[Téimis]]. Bandia an cheartais ab ea Astraea, agus ionannaíodh leis an réaltbhuíon seo í toisc go raibh meá an cheartais (.i. [[an Mheá]]) in aice láithreach; deirtear go raibh an Domhan go léir faoina smacht eagnaí sa tseanré go dtí gur éirigh an cine daonna chomh cruachroíoch sin gur fhill sí ar ais ar neamh agus í bréan den scéal.
== Astralaíocht ==
Ní hionann [[comhartha astralaíoch]] na Maighdine a nglacann an Domhan Thiar leis agus an réaltbhuíon réalteolaíoch is an comhartha astralaíoch Hiondúch atá ar aon ainm leis. Tá an chéad cheann ar an [[stoidiaca trópaiceach]] ([[Lúnasa 23]] - [[Meán Fómhair 22]]) agus tá an dara ceann ar an [[stoidiaca réaltach]] ([[Meán Fómhair 16]] - [[Deireadh Fómhair 30]]).
De réir cosmeolaíochtaí áirithe, tá baint éigin ag an Maighdean le [[dúil chlasaiceach]] an [[Cré (dúil chlasaiceach)|Chré]], agus mar sin de aithnítear mar chomhartha na cré é (mar aon leis [[an Tarbh]] agus [[an Gabhar|an nGabhar]]). Tá an mhaighdean freisin ar cheann de na ceithre [[Comhartha Inathraithe|chomhartha inathraithe]] (i dteannta [[an Cúpla|an Chúpla]], [[an Saighdeoir|an tSaighdeora]] agus [[na hÉisc|na nIasc]]). Is iad [[na hÉisc]] is frithchomhartha polach léi. Is í an mhaighdean [[áitreabh (astralaíocht)|áitreabh]] agus [[ardú (astralaíocht)|ardú]] [[Mearcair (pláinéad)|Mhearcair]].
Baineann gach comhartha astralaíoch le roinn éigin an choirp, agus tuigtear an roinn sin mar ionad a chumhachta. Rialaíonn an Mhaighdean an stéig bheag agus an [[putóg mhór|stéig mhór]].
Is í an [[maighdean|mhaighdean]] a úsáidtear mar shiombail na Maighdine.
== Féach fosta ==
* [[Sonraí réaltmhéadracha na Maighdine]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Vir.htm an Mhaighdean ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060105115849/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Vir.htm |date=2006-01-05 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/virgo.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/virgo.html an Mhaighdean agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051024234550/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/Virgo.html |date=2005-10-24 }}
* [http://www.dibonsmith.com/vir_con.htm an Mhaighdean ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=86 Peoria Astronomical Society: an Mhaighdean] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051028214459/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=86 |date=2005-10-28 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/virgo/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Mhaighdean]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{Stoidiaca}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Maighdean, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Maighdean]]
[[Catagóir:Comharthaí an Stoidiaca|Maighdean]]
ognbw7cut2oqqcnpzolmjaycc3ibpab
An Sionnach
0
6254
1329145
1244267
2026-10-03T22:17:16Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329145
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Vulpecula |
ainm = an Sionnach |
laidin = Vulpecula |
nod = Vul |
ginideach = Vulpeculae |
siombalaíocht = an [[Sionnach]] |
dronairde = 20 |
diallas = 25 |
achariomlán = 268 |
acharrangú = 55ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = Anser ([[Alpha Vulpeculae|α Vul]]) |
réaltmhéid = 4.44 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Eala]]
* [[an Lir]]
* [[Earcail (réaltbhuíon)|Earcail]]
* [[an tSaighead]]
* [[an Deilf]]
* [[Peigeasas (réaltbhuíon)|Peigeasas]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 55 |
mí = Meán Fómhair |
nótaí=}}
Is [[réaltbhuíon]] dhoiléir é '''an Sionnach''' atá suite i lár [[Triantán an tSamhraidh|Thriantán an tSamhraidh]] ([[astaireacht]] comhdhéanta ag na trí [[réalta]] gheala [[Deneb]], [[Vega (réalta)|Vega]] agus [[Altair]]) ar an [[Sféar neamhaí|leathsféar neamhaí thuaidh]]. Tugtar '''Vulpecula''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn ''[[sionnach]] beag''.
== Príomhghnéithe ==
* [[Alpha Vulpeculae|α Vul]]: níl aon réalta níos gile ná an ceathrú [[amharcmhéid dhealraitheach|méid]] ar an réaltbhuíon seo. Is í an ceann is lú doiléir ná '''Anser''' (α Vul), [[fathach dearg]] ar [[aicme speictreach]] M0 III; tá sí ar achar 297 [[solasbhliain]] agus ar méid 4.44. Is [[réalta dhúbailte|réalta dhúbailte optúil]] í Anser (ar deighilt 413.7") ar féidir í a scoilteadh trí [[déshúiligh|dhéshúiligh]]. [[8 Vulpeculae|8 Vul]] is ea an dara comhbhall.
* [[PSR B1919+21]]: sa bhliain [[1967]] i [[Cambridge, Sasana|Cambridge]], d'aimsigh [[Antony Hewish]] agus an réalteolaí Éireannach [[Jocelyn Bell]] an chéad [[pulsár|phulsár]], '''PSR B1919+21''', ar an réaltbhuíon bheag seo. Ar mbeith dóibh ag cuardach [[drithliú]] radachomharthaí [[cuasár]], tharlaigh siad ar chomhartha an-rialta; séard a bhí ann ná bíoga radaíochta, ceann amháin i ngach aon chúpla soicind. Chuir siad as an áireamh foinse dhomhanda den chomhartha seo toisc gur athaispeáin an réad tar éis [[réaltlá|réaltlae]] seachas [[grianlá]]. Faoi dheireadh ionannaíodh an aimhrialtacht seo le comhartha [[neodrónréalta]], agus í ag rothlú go tapaidh. Tháinig na bíoga (agus tagann go fóill go dtí an lá atá inniu ann) i ngach aon 1.3373 [[soicind]] - chomh rialta sin nárbh fhéidir é a thógáil in ainriocht aon réada eile. Tugadh ''CP 19191'' ar an réad seo ar dtús, a chiallaíonn "Cambridge Pulsar in aice [[Dronairde]] 19u 19n"; faoi láthair tugtar ''PSR 1919+21'' air, a chiallaíonn "Pulsár ar dronairde 19u 19n agus ar [[diallas]] +21 céim".
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 27|M27]]: is [[réaltnéal pláinéadach|réaltnéal mór geal pláinéadach]] é M27, [[Réaltnéal an Tromáin Lúiththe]], a d'aimsigh an réalteolaí Francach [[Charles Messier]] sa bhliain [[1764]]; ba é seo an chéad réaltnéal pláinéadach dá n-aimsíodh. Is féidir é a fheiceáil trí [[déshúiligh|dhéshúiligh]] má tá an spéir dorcha go leor. Dealraítear le diosca doiléir é amuigh is istigh ar 6 [[nóiméad stua]] ar trastomhas. Is gá [[teileascóp]] chun an dealramh démhaothánach, cosúil le cruth orláiste, a thaispeáint.
* [[Braisle Brocchi]]: is [[astaireacht (réalteolaí)|astaireacht]] í '''Braisle Brocchi''' (Collinder 399) a tógadh roimh ré in ainriocht [[réaltbhraisle oscailte]]. Tugtar '''an Crochadán Cóta''' mar ainm uirthi chomh maith mar gheall ar an gcuma dhearscnach atá infheicthe trí dhéshúiligh nó theileascóp ísealchumhachta.
== Réaltaí ==
:Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse orthu:
:* '''''[[Alpha Vulpeculae|Anser]]''''' (α/6 Vul) 4.44
:Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[John Flamsteed|Flamsteed]] orthu:
::[[1 Vulpeculae|1 Vul]] 4.76; [[2 Vulpeculae|2 Vul]] 5.46; [[3 Vulpeculae|3 Vul]] 5.22; [[4 Vulpeculae|4 Vul]] 5.14; [[5 Vulpeculae|5 Vul]] 5.60; [[Alpha Vulpeculae|6/α Vul]] 4.44; [[7 Vulpeculae|7 Vul]] 6.34; [[8 Vulpeculae|8 Vul]] 5.82; [[9 Vulpeculae|9 Vul]] 5.00; [[10 Vulpeculae|10 Vul]] 5.50; [[12 Vulpeculae|12 Vul]] 4.90; [[13 Vulpeculae|13 Vul]] 4.57; [[14 Vulpeculae|14 Vul]] 5.68; [[15 Vulpeculae|15 Vul]] 4.66; [[16 Vulpeculae|16 Vul]] 5.23; [[17 Vulpeculae|17 Vul]] 5.08; [[18 Vulpeculae|18 Vul]] 5.51; [[19 Vulpeculae|19 Vul]] 5.51; [[20 Vulpeculae|20 Vul]] 5.91; [[21 Vulpeculae|21 Vul]] 5.19; [[22 Vulpeculae|22 Vul]] 5.18; [[23 Vulpeculae|23 Vul]] 4.50; [[24 Vulpeculae|24 Vul]] 5.30; [[25 Vulpeculae|25 Vul]] 5.50; [[26 Vulpeculae|26 Vul]] 6.40; [[27 Vulpeculae|27 Vul]] 5.59; [[28 Vulpeculae|28 Vul]] 5.06; [[29 Vulpeculae|29 Vul]] 4.81; [[30 Vulpeculae|30 Vul]] 4.92; [[31 Vulpeculae|31 Vul]] 4.56; [[32 Vulpeculae|32 Vul]] 5.03; [[33 Vulpeculae|33 Vul]] 5.30; [[34 Vulpeculae|34 Vul]] 5.58; [[35 Vulpeculae|35 Vul]] 5.39
:Réaltaí suntasacha eile:
:* [[PY Vulpeculae]] 12.98
:* [[HD 188015]] 8.22 – [[pláinéad eachtarghréine]] aici
== Stair ==
Déanach sa seachtú haois déag, chruthaigh an réalteolaí Polannach [[Johannes Hevelius]] an réaltbhuíon seo. Tugadh an t-ainm ''Vulpecula cum ansere'' uirthi go bunúsach – sin le rá, ''an Sionnach leis an nGé''. Níl aitheantas oifigiúil ar an ngé go fóill, ach déantar tagairt di san ainm atá ar an réalta is gile de chuid an tSionnaigh: [[Anser]]. Léiríodh an Ghé sna seanphictiúir agus í i ngialla an tSionnaigh. "An sionnach beag" an chiall chruinn atá leis an ainm [[An Laidin|Laidine]] "Vulpecula", ach is é "an Sionnach" an tiontú a thugtar go coitianta air.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é nár cruthaíodh an réaltbhuíon seo go dtí an seachtú aois déag, agus gan ach réaltaí doiléire inti, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht chlasaiceach leis an Sionnach.
== Féach fosta ==
* [[Sonraí réaltmhéadracha an tSionnaigh]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Vul.htm an Sionnach ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050320075903/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Vul.htm |date=2005-03-20 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/vulpecula.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/vulpecula.html an Sionnach agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050923131602/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/Vulpecula.html |date=2005-09-23 }}
* [http://www.dibonsmith.com/vul_con.htm an Sionnach ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=88 Peoria Astronomical Society: an Sionnach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051028214626/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=88 |date=2005-10-28 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/vulpecula/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Sionnach]
* [http://www.seds.org/Maps/Stars_en/Fig/vulpecula.html Leathanach an tSionnaigh de chuid SEDS] (Students for the Exploration and Development of Space)
* [http://www.seds.org/messier/m/m027.html Leathanach M27 de chuid SEDS]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgHevelius}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Sionnach, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Sionnach]]
phcuec0mxixjovywo7osymxajpxmd32
An Abhainn
0
8623
1329090
1244325
2026-10-03T20:42:52Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329090
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Eridanus |
ainm = an Abhainn |
laidin = Eridanus |
nod = Eri |
ginideach = Eridani |
siombalaíocht = an [[abhainn]] |
dronairde = 3.25 |
diallas = -29 |
achariomlán = 1138 |
acharrangú = 6ú |
líonréaltaí = 4 |
réaltainm = [[Achernar]] (α Eri) |
réaltmhéid = 0.50 |
dreigecheathanna =
* [[Delta Eridainidí]]
* [[Epsilon Eridainidí]]
* [[Pi Eridainidí]]
* [[Eridainidí Lúnasa]] |
teorantacha =
* [[an Míol Mór]]
* [[an Fhoirnéis]]
* [[an Féinics]]
* [[an Phéist Bheag]]
* [[an Túcán]] (cearnóg)
* [[an Clog]]
* [[an Siséal]]
* [[an Giorria]]
* [[an Bodach]]
* [[an Tarbh]] |
uasleithead = 32 |
íosleithead = 90 |
mí = Nollaig |
nótaí=}}
Tá '''an Abhainn''' ('''Eridanus''' as [[An Laidin|Laidin]]) ar an séú [[réaltbhuíon]] is mó de na 88 réaltbhuíon a nglacann an [[ARI|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] leo. Bhí sé freisin ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]]. Tá an réaltbhuíon seo suite ar an [[Sféar neamhaí|leathsféar neamhaí theas]].
== Príomhghnéithe ==
* [[Achernar|α Eri]], dá ngairtear freisin [[Achernar]]: tá sé ar [[amharcmhéid]] 0.50 agus is é B3 Vpe a [[aicme speictreach]]. Is réalta an-aisteach é Achernar: tá sé ar cheann de na réaltaí is leacaithe sa spéir. Is cosúil go bhfuil trastomhas a mheánchiorcail 50% níos mó ná a thrastomhas polach. Is é is cúis leis seo ná go bhfuil Achernar ag casadh go han-tapaidh.
* [[Beta Eridani|β Eri]] (Cursa): A3 III a aicme speictreach agus soilsíonn sé le gile dhealraitheach ar méid 2.79v.
* [[Gamma Eridani|γ Eri]] (Zaurak): den aicme speictreach M1 IIIb, agus ar amharcmhéid 2.98v. Is [[réalta athraitheach]] é Zaurak, agus [[réalta dhúbailte optúil]] chomh maith.
* [[Epsilon Eridani|ε Eri]]: Tá an [[réalta athraitheach]] seo ar an tríú réalta is cóngaraí don [[An Ghrian|Ghrian]]; níl sé ach 10.5 [[solasbhliain]] i bhfad uainn. K2 V a aicme speictreach agus 3.78v a amharcmhéid. Is [[réalta athraitheach]] [[BY Draconis]] é, agus is cosúil go bhfuil [[pláinéad eachtarghréine]] in aice leis.
* [[Theta Eridani|θ Eri]] (Acamar): is [[Rangú réaltach|A-réalta]] bán an [[réalta dhúbailte]] seo ar amharcmhéid 3.4, in éineacht le A-réalta eile atá ar méid 4.5; 2.9 an [[amharcmhéid chomhtháite]]. Is furasta an péire optúil seo a scoilteadh le teileascóip bheaga. Ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]], is réalta den chéad mhéid í seo!
* [[Omicron2 Eridani|ο<sup>2</sup> Eri]] (Keid): is [[tríréalta]] shuntasach é seo. Tá an príomhréalta ar méid 4.43 agus ar aicme speictreach G9. Is [[abhac bán]] é an dara comhbhaill, ar méid 9.52, agus is [[bladhmréalta]] an tríú comhbhaill, ar méid 11.17.
* [[32 Eridani|32 Eri]]: réalta dhúbailte.
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 1300]]: [[réaltra bíseach barrach]]
* [[NGC 1535]]: [[réaltnéal pláinéadach]], ar méid 9.6, a d'aimsigh [[Wilhelm Herschel]] sa bhliain [[1785]]. Tá an [[lárréalta]] ar amharcmhéid 12.18; 8.7 an [[gile dhromchla]].
* [[Grúpa Eridanus]]: tá a lán [[réaltra|réaltraí]] le feiceáil ar réaltbhuíon na hAbhann. '''Grúpa Eridanus''', nó '''Fornax II''', a thugtar ar [[Braisle réaltraí|bhraisle réaltraí]] a chuimsíonn réaltraí ón dá thaobh den teorainn idir an Abhainn agus [[an Fhoirnéis]].
== Miotaseolaíocht ==
Tá baint speisialta ag an Abhainn le dhá mhiotas na [[an Ghréig|Gréige]], agus is dócha go mbaineann an dá cheann acu le cruth na réaltbhuíne seo (.i. slí an-chasta). Uaireanta d'fheictí ar Eridanus mar abhainn a rith as uiscí an [[an tUisceadóir|Uisceadóra]]; sa chás seo, caithfidh go samhlaítear an tUisceadóir agus é ag tabhairt a aghaidhe ar an Abhainn, rud nach féidir a dhéanamh gan dealramh an Uisceadóra a athchum i gcaoi go scairdeann an t-uisce amach ar an taobh céanna den Abhainn.
Go coitianta baineann réaltbhuíon na Abhann le miotas [[Faetón]], mac [[Héilias]] (.i. na Gréine), a bhain triail as carbad a athar a thiomáint lá amháin, ach ní raibh an méid sin nirt aige na capaill a smachtú, agus sciurd an carbad i ngach treo. Deireadh an scéil ná gur tháinig an carbad ró-ghar don domhan; chlaochlaíodh ranna den domhain go gaineamhlach agus dódh craiceann na daoine a bhí ina gcónaí sna ranna úd (agus is é sin is cúis le craiceann gorm na [[an Aetóip|nAetóipeach]], de réir na seanghréagach). Chuir [[Séas]] isteach ag an bpointe seo; leag sé Faetón marbh le saighneán, agus thit sé isteach in abhainn Pó san [[an Iodáil|Iodáil]].
Ar dtús ionannaíodh an réaltbhuíon leis an slí a bhreac Faetón ar an spéir, ach ina dhiaidh sin chonacthas uirthi mar an abhainn ar thit Faetón isteach inti.
== Réaltaí ==
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse orthu:'''
:* [[Achernar|α Eri]] 0.45 '''[[Achernar]]''' < آخر النهر ''Ākhir al-Nahr'' = Críoch na hAbhann
:* [[Beta Eridani|67/β Eri]] 2.78 '''Cursa''' [''Kursa''] nó '''Dhalim'''
:* [[Gamma Eridani|34/γ Eri]] 2.97 '''Zaurak''' [Zaurac, Zaurack] < زورق ''zawraq'' = Bád
:* [[Delta Eridani|23/δ Eri]] 3.52 '''Rana'''
:* [[Zeta Eridani|13/ζ Eri]] 4.80 '''Zibal''' < ? = an Ostrais
:* [[Eta Eridani|3/η Eri]] 3.89 '''Azha''' (?) ainm truaillithe ó Pheirsis آشيانه ''āšiyāne'' = Nead na hOstraise
:* [[Theta Eridani|θ Eri]] '''Acamar''' – dúbailte 3.89, 4.35 < آخر النهر ''ākhir an-nahr'' = Críoch na hAbhann [ainmníodh é sular cuireadh Achernar san áireamh], agus truaillíodh ''rn'' go ''m''.
:* [[Omicron Eridani|ο Eri]]
:** [[38 Eridani|38/ο¹ Eri]] 4.04 '''Beid''' < بيض ''baiđ̧'' = Ubh (na hOstraise)
:** [[40 Eridani|40/ο² Eri]] '''Keid''' [''Kied''] – tríréalta 4.43, 9.5; i measc na réaltaí is gaire < ? ''al-qayd'' = Blaoscanna (na hUibhe)
:* [[Tau2 Eridani|2/τ² Eri]] 4.76 '''Angetenar''' [''Al Anchat, Anchenet, Hinayat (al Nahr)''] < عوجة النهر ''<sup>c</sup>awjat[u] an-nahr'' = Cam na hAbhann
:* [[Upsilon Eridani|υ Eri]]
:** [[52 Eridani|52/υ¹ Eri]] 4.49 '''Theemin''' [''Beemin'']
:** [[52 Eridani|52/υ² Eri]] 3.82 '''Beemin''' [''Theemin'']
:* [[53 Eridani|53/l Eri]] 3.86 '''Sceptrum''', mar ba é seo an réalta is gile ar '''[[Sceptrum Brandenburgicum]]''', réaltbhuíon caillte.
:'''Réaltaí a bhfuil ainmnithe [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:'''
:: [[Achernar|α Eri]] 0.45; [[Beta Eridani|67/β Eri]] 2.78; [[Gamma Eridani|34/γ Eri]] 2.97; [[Delta Eridani|23/δ Eri]] 3.52; [[Epsilon Eridani|18/ε Eri]] 3.72; [[Zeta Eridani|13/ζ Eri]] 4.80; [[Eta Eridani|3/η Eri]] 3.89; [[Theta1 Eridani|θ<sup>1</sup> Eri]] 3.89; [[Theta2 Eridani|θ<sup>2</sup> Eri]] 4.35; [[Iota Eridani|ι Eri]] 4.11; [[Kappa Eridani|κ Eri]] 4.24; [[Lambda Eridani|69/λ Eri]] 4.25; [[Mu Eridani|57/μ Eri]] 4.01; [[Nu Eridani|48/ν Eri]] 3.93; [[Xi Eridani|42/ξ Eri]] 5.17; [[38 Eridani|38/ο¹ Eri]] 4.04; [[40 Eridani|40/ο² Eri]] 4.43; [[Pi Eridani|26/π Eri]] 4.43; [[Rho1 Eridani|8/ρ<sup>1</sup> Eri]] 5.75; [[Rho2 Eridani|9/ρ<sup>2</sup> Eri]] 5.32; [[Rho3 Eridani|10/ρ<sup>3</sup> Eri]] 5.26; [[Tau1 Eridani|1/τ<sup>1</sup> Eri]] 4.47; [[Tau2 Eridani|2/τ<sup>2</sup> Eri]] 4.76; [[Tau3 Eridani|11/τ<sup>3</sup> Eri]] 4.08; [[Tau4 Eridani|16/τ<sup>4</sup> Eri]] 3.70; [[Tau5 Eridani|19/τ<sup>5</sup> Eri]] 4.26; [[Tau6 Eridani|27/τ<sup>6</sup> Eri]] 4.22; [[Tau7 Eridani|28/τ<sup>7</sup> Eri]] 5.24; [[Tau8 Eridani|33/τ<sup>8</sup> Eri]] 4.64; [[Tau9 Eridani|36/τ<sup>9</sup> Eri]] 4.62; [[50 Eridani|50/υ¹ Eri]] 4.49; [[52 Eridani|52/υ² Eri]] 3.82; [[Upsilon4 Eridani|41/υ<sup>4</sup> Eri]] 3.55; [[Phi Eridani|φ Eri]] 3.56; [[Chi Eridani|χ Eri]] 3.69; [[Psi Eridani|65/ψ Eri]] 4.80; [[Omega Eridani|61/ω Eri]] 4.36; [[62 Eridani|62/b Eri]] 5.50; [[51 Eridani|51/c Eri]] 5.22; [[43 Eridani|43/d Eri]] – dúbailte 3.97, 5.85; [[82 Eridani|82/e Eri]] 4.26; [[f Eridani|f Eri]] – dúbailte: 4.30, 4.73; [[g Eridani|g Eri]] 4.17; [[h Eridani|h Eri]] 4.59; [[i Eridani|i Eri]] 5.11; [[p Eridani|p Eri]] – dúbailte 5.76, 5.76; [[q1 Eridani|q<sup>1</sup> Eri]] 5.52; [[q2 Eridani|q<sup>2</sup> Eri]] 5.04; [[17 Eridani|17/v Eri]] 4.74; [[32 Eridani|32/w Eri]] – dúbailte: 4.79, 6.14; [[y Eridani|y Eri]] 4.57
:'''Réaltaí a bhfuil ainmnithe [[John Flamsteed|Flamsteed]] orthu:'''
:: [[Tau1 Eridani|1/τ<sup>1</sup> Eri]] 4.47; [[Tau2 Eridani|2/τ<sup>2</sup> Eri]] 4.76; [[Eta Eridani|3/η Eri]] 3.89; [[4 Eridani|4 Eri]] 5.44; [[5 Eridani|5 Eri]] 5.56; [[6 Eridani|6 Eri]] 5.82; [[7 Eridani|7 Eri]] 6.11; [[Rho1 Eridani|8/ρ<sup>1</sup> Eri]] 5.75; [[Rho2 Eridani|9/ρ<sup>2</sup> Eri]] 5.32; [[Rho3 Eridani|10/ρ<sup>3</sup> Eri]] 5.26; [[Tau3 Eridani|11/τ<sup>3</sup> Eri]] 4.08; [[Zeta Eridani|13/ζ Eri]] 4.80; [[14 Eridani|14 Eri]] 6.14; [[15 Eridani|15 Eri]] 4.86; [[Tau4 Eridani|16/τ<sup>4</sup> Eri]] 3.70; [[17 Eridani|17/v Eri]] 4.73; [[Epsilon Eridani|18/ε Eri]] 3.72; [[Tau5 Eridani|19/τ<sup>5</sup> Eri]] 4.26; [[20 Eridani|20 Eri]] 5.24; [[21 Eridani|21 Eri]] 5.97; [[22 Eridani|22 Eri]] 5.53; [[Delta Eridani|23/δ Eri]] 3.52; [[24 Eridani|24 Eri]] 5.24; [[25 Eridani|25 Eri]] 5.56; [[Pi Eridani|26/π Eri]] 4.43; [[Tau6 Eridani|27/τ<sup>6</sup> Eri]] 4.22; [[Tau7 Eridani|28/τ<sup>7</sup> Eri]] 5.24; [[29 Eridani|29 Eri]] 7.10; [[30 Eridani|30 Eri]] 5.48; [[32 Eridani|32/w Eri]] – dúbailte: 4.79, 6.14; [[Tau8 Eridani|33/τ<sup>8</sup> Eri]] 4.64; [[Gamma Eridani|34/γ Eri]] 2.97; [[35 Eridani|35 Eri]] 5.28; [[Tau9 Eridani|36/τ<sup>9</sup> Eri]] 4.62; [[37 Eridani|37 Eri]] 5.44; [[38 Eridani|38/ο¹ Eri]] 4.04; [[39 Eridani|39/39 Eri]] 4.87; [[40 Eridani|40/ο² Eri]] 4.43; [[Upsilon4 Eridani|41/υ<sup>4</sup> Eri]] 3.55; [[Xi Eridani|42/ξ Eri]] 5.17; [[43 Eridani|43/d Eri]] 3.96; [[44 Eridani|44 Eri]] 5.53; [[45 Eridani|45 Eri]] 4.91; [[46 Eridani|46 Eri]] 5.71; [[47 Eridani|47 Eri]] 5.20; [[Nu Eridani|48/ν Eri]] 3.93; [[49 Eridani|49 Eri]] 5.32; [[50 Eridani|50/υ¹ Eri]] 4.49; [[51 Eridani|51/c Eri]] 5.23; [[52 Eridani|52/υ² Eri]] 3.82; [[53 Eridani|53/l Eri]] 3.86; [[54 Eridani|54 Eri]] 4.32; [[55 Eridani|55 Eri]] 5.98; [[56 Eridani|56 Eri]] 5.78; [[Mu Eridani|57/μ Eri]] 4.01; [[58 Eridani|58 Eri]] 5.49; [[59 Eridani|59 Eri]] 5.76; [[60 Eridani|60 Eri]] 5.03; [[Omega Eridani|61/ω Eri]] 4.36; [[62 Eridani|62/b Eri]] 5.50; [[63 Eridani|63 Eri]] 5.39; [[S Eridani|64/S Eri]] 4.74; [[Psi Eridani|65/ψ Eri]] 4.80; [[66 Eridani|66 Eri]] 5.12; [[Beta Eridani|67/β Eri]] 2.78; [[68 Eridani|68 Eri]] 5.11; [[Lambda Eridani|69/λ Eri]] 4.25; [[82 Eridani|82/e Eri]] 4.26
:'''Réaltaí suntasacha eile:'''
:* [[EF Eridani|EF Eri]] 14.5 - <17.5 – [[réalta athraitheach mhórchorraíola]]
:* [[Alfa Fornacis|12 Eri]] = Alfa Fornacis
== Féach fosta ==
* [[Sonraí réaltmhéadracha ag baint leis an Abhainn]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Eri.htm an Abhainn ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508131135/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Eri.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/eridanus.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/eridanus.html an Abhainn agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060330065556/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/eridanus.html |date=2006-03-30 }}
* [http://www.dibonsmith.com/eri_con.htm an Abhainn ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=36 Peoria Astronomical Society: an Abhainn] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422062240/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=36 |date=2006-04-22 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/eridanus/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Abhainn]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Abhainn, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Abhainn]]
36susgu6ifk0ukravpzigcrz8l6t187
An tAoire
0
8626
1329156
1244326
2026-10-03T22:37:17Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329156
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Bootes |
ainm = an tAoire |
laidin = Bootes; Arctophylax |
nod = Boo |
ginideach = Bootis, Bootae; Arctophylacis |
siombalaíocht = Fairtheoir an [[Béar|Bhéir]] |
dronairde = 15 |
diallas = +30 |
achariomlán = 907 |
acharrangú = 13ú |
líonréaltaí = 3 |
réaltainm = [[Arcturus]] (α Boo) |
réaltmhéid = −0.04 |
dreigecheathanna =
* [[Bóóitidí Eanáir]]
* [[Bóóitidí an Mheithimh]]
* [[Cuadraintidí]] |
teorantacha =
* [[na Madraí Fiaigh]]
* [[Folt Bheirnicé]]
* [[Coróin an Tuaiscirt]]
* [[an Dragan]]
* [[Earcail (réaltbhuíon)|Earcail]]
* [[An Phéist|Ceann na Péiste]]
* [[An Mhaighdean]]
* [[an Béar Mór]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 50 |
mí = Meitheamh |
nótaí='''Ainm eile:''' Arctophylax}}
Tá '''an tAoire''' ar cheann de na 88 [[réaltbhuíon]] nua-aimseartha, agus tá sé ar cheann freisin de na 48 réaltbhuíon a bhí ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]]. Aoire bó nó treabhdóir atá ann, ach feictear air freisin mar fhaireoir béar, toisc go bhfuil sé in aice le réaltbhuíonta [[an Béar Mór|an Bhéir Mhóir]] agus [[an Béar Beag|an Bhéir Bhig]]. Tá an ceathrú [[réalta]] is gile ar spéir na hoíche, [[Arcturus]], le feiceáil ar an réaltbhuíon seo. Boötes an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar air. (Nod leat gur [[déirise]] é an [[Idirdhealaitheach|t-idirdhealaitheach]] ar an dara "ö" san ainm, agus nach [[umlabht]] é.)
== Príomhghnéithe ==
* [[Arcturus]]: is é seo an réalta is gile de chuid na réaltbhuíne seo; [[fathach flannbhuí]] atá ann, agus a thrastomhas 30 uair chomh mór le trastomhas na [[An Ghrian|Gréine]]. Ar [[amharcmhéid]] -0.04, tá Arcturus ar an gceathrú réalta is gile ar spéir na hoíche. Is furasta é a aimsiú mar tá sé suite ar cheann an stua a dhéantar má chuirtear fad le heireaball [[an Béar Mór|an Bhéir Mhóir]]. Tá Arcturus ar cheann de thrí [[rinn]] [[Triantán an Earraigh|Thriantán an Earraigh]], mar a deirtear leis – [[Spica]] (α Virginis) agus [[Denebola]] (β Leonis) an dá cheann eile.
* [[Epsilon Boötis|ε Boo]]: is [[réalta dúbailte]] é seo, dá ngairtear freisin '''Izar'''; réalta flannbhuí is ea an phríomhréalta agus í ar amharcmhéid 2.7; gorm-ghlas an [[coimhdire]] agus é ar méid 5.12.
* [[Eta Boötis|η Boo]]: is [[fo-fhathach]] buí an réalta seo, dá ngairtear freisin '''Muphrid'''; ar [[aicme speictreach]] G0 atá sí. Tá an réalta seo ag teacht chun bheith ina [[fathach dearg]]. Is [[déréalta speictreascópach]] í chomh maith.
* [[Kappa Boötis|κ Boo]]: [[réalta dhúbailte optúil]]
* [[Mu Boötis|μ Boo]]: [[réalta dhúbailte]]
* [[Xi Boötis|ξ Boo]]: [[déréalta]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* Is [[réaltbhraisle chruinneogach]] scaoilte í [[NGC 5466]], atá infheicthe trí theileascóp beag. [[William Herschel]] a d'aimsigh ar [[17 Bealtaine]] [[1784]] í.
* Tá [[Folús an Aoire]] suite sa cheantar seo den spéir. Aimsithe sa bhliain [[1981]], is réigiún sféarúil an-mhór é seo atá folamh amach is amach ó [[réaltra|réaltraí]].
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse orthu:'''
:* [[Alfa Boötis|16/α Boo]] -0.05: '''[[Arcturus]]''' nó '''Haris-el-sema'''
:*: < αρκτούρος (Gréigis ''arktouros'') = Fairtheoir an Bhéir
:*: < ? (Araibis ''al-haris as-sama'') = Coimeádaí Neimhe (an t-ainm Araibise ar réaltbhuíon an Aoire)
:* [[Beta Boötis|42/β Boo]] 3.49: '''Nekkar''' nó '''Meres'''
:*: < mí-athscríobh de بقّار (Araibis ''baqqār'') = Seoltóir Bó
:* [[Gamma Boötis|27/γ Boo]] 3.03: '''Seginus''' nó '''Ceginus''' nó '''Segin''' nó '''Haris'''
:*: < Laidin ''Seginus'' < (Araibis ''?'') < (Gréigis ''Theguius'') = ? (an t-ainm Gréigise ar réaltbhuíon an Aoire)
:*: < ? (Araibis ''al-haris as-sama'') = Coimeádaí Neimhe (an t-ainm Araibise ar réaltbhuíon an Aoire)
:* [[Epsilon Boötis|36/ε Boo]] 1.76: '''Izar''' nó '''Irza''' nó '''Mirak''' nó '''Mirac''' nó '''Mirach''' nó '''Pulcherrima''' nó '''Mizar'''
:*: < زارإ (Araibis ''’izār'') = Crios
:*: < ? ''al-maraqq'' ?
:*: < Laidin ''pulcherrima'' = Is Áille
:*: [[deréalta]]: ε¹ 2.35; ε² 2.70
:* [[Eta Boötis|8/η Boo]] 2.68: '''Muphrid'''
:*: < مفرد الرامح (Araibis ''mufrid ar-rāmiħ'') = Aonar an Sleádóra
:* [[Theta Boötis|23/θ Boo]] 4.04: '''Asellus Primus'''
:*: < Laidin ''asellus primus'' = an Chéad Asal
:* [[Iota Boötis|21/ι Boo]] 4.75: '''Asellus Secundus'''
:*: < Laidin ''asellus secundus'' = an Dara Asal
:*: [[tríréalta]]
:*: [[réalta athraitheach]] ([[Réaltaí Delta Scuti]])
:* [[Kappa Boötis|17/κ Boo]] 4.38: '''Asellus Tertius'''
:*: < Laidin ''asellus tertius'' = an Tríú Asal
:*: [[déréalta]]: κ¹ 4.53; κ² 6.62
:* [[Mu Boötis|51/μ Boo]] 4.18: '''Alkalurops''' nó '''Inkalunis''' nó '''Inkalurus''' nó '''Icalurus''' nó '''Icallurus''' nó '''Clava''' nó '''Venabulum'''
:*: < Araibis < καλαύροψ (Gréigis ''kalaurops'') = an Bachall
:*: < Laidin ''clava'' = Cleith Ailpín; Pionsa Maol
:*: < Laidin ''venabulum'' = Ga Sealgaire
:*: [[déréalta]]: μ¹ 4.31; μ² 6.51
:* [[Phi Boötis|54/φ Boo]] 5.25: '''Ceginus'''
:*: < Laidin ''Seginus'' < (Araibis ''?'') < (Gréigis ''Theguius'') = ? (an t-ainm Gréigise ar réaltbhuíon an Aoire)
:*: Nod leat go dtugtar an t-ainm céanna ar [[Gamma Boötis]]
:* [[38 Boötis|38/h Boo]] 5.79: '''Merga''' nó '''El Mara el Musalsela''' nó '''Falx Italica'''
:*: < المرأة المسلسلة (Araibis ''al-mar’a[tu] al-musalsalah'') = an Bhean Chuibhrithe
:*: < Laidin ''falx italica'' = Bileog
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:'''
:: [[Arcturus|16/α Boo]] -0.05: [[Beta Boötis|42/β Boo]] 3.49; [[Gamma Boötis|27/γ Boo]] 3.03; [[Delta Boötis|49/δ Boo]] 3.46; [[Epsilon1 Boötis|36/ε¹ Boo]] 2.35; [[Epsilon2 Boötis|36/ε² Boo]] 2.70; [[Zeta Boötis|30/ζ Boo]] 3.78; [[Eta Boötis|8/η Boo]] 2.68; [[Theta Boötis|23/θ Boo]] 4.04; [[Iota Boötis|21/ι Boo]] 4.75; [[Kappa1 Boötis|17/κ¹ Boo]] 4.53; [[Kappa2 Boötis|17/κ² Boo]] 6.62; [[Lambda Boötis|19/λ Boo]] 4.18; [[Mu1 Boötis|51/μ¹ Boo]] 4.31; [[Mu2 Boötis|51/μ² Boo]] 6.51; [[Nu1 Boötis|52/ν¹ Boo]] 5.04; [[Nu2 Boötis|53/ν² Boo]] 4.98; [[Xi Boötis|37/ξ Boo]] 4.54; [[Omicron Boötis|35/ο Boo]] 4.60; [[Pi1 Boötis|29/π¹ Boo]] 4.49; [[Pi2 Boötis|29/π² Boo]] 5.58; [[Rho Boötis|25/ρ Boo]] 3.57; [[Sigma Boötis|28/σ Boo]] 4.47; [[Tau Boötis|4/τ Boo]] 4.47; [[Upsilon Boötis|5/υ Boo]] 4.05; [[Phi Boötis|54/φ Boo]] 5.25; [[Chi Boötis|48/χ Boo]] 5.25; [[Psi Boötis|43/ψ Boo]] 4.52; [[Omega Boötis|41/ω Boo]] 4.80; [[A Boötis|A Boo]] 4.80; [[46 Boötis|b/46 Boo]] 5.67; [[45 Boötis|c/45 Boo]] 4.93; [[12 Boötis|d/12 Boo]] 4.82; [[6 Boötis|e/6 Boo]] 4.92; [[22 Boötis|f/22 Boo]] 5.40; [[24 Boötis|g/24 Boo]] 5.58; [[38 Boötis|h/38 Boo]] 5.79; [[44 Boötis|i/44 Boo]] 4.83; [[47 Boötis|k/47 Boo]] 5.59
:'''Réaltaí a bhfuil uimhreacha [[John Flamsteed|Flamsteed]] orthu:'''
:: [[1 Boötis|1 Boo]] 5.73; [[2 Boötis|2 Boo]] 5.63; [[3 Boötis|3 Boo]] 5.97; [[Tau Boötis|4/τ Boo]] 4.50; [[Upsilon Boötis|5/υ Boo]] 4.05; [[6 Boötis|6/e Boo]] 4.92; [[7 Boötis|7 Boo]] 5.71; [[Eta Boötis|8/η Boo]] 2.68; [[9 Boötis|9 Boo]] 5.02; [[10 Boötis|10 Boo]] 5.76; [[11 Boötis|11 Boo]] 6.23; [[12 Boötis|12/d Boo]] 4.82; [[13 Boötis|13/CF Boo]] 5.26; [[14 Boötis|14 Boo]] 5.53; [[15 Boötis|15 Boo]] 5.29; [[Arcturus|16/α Boo]] -0.05; [[Kappa Boötis|17/κ Boo]] 4.38; [[18 Boötis|18 Boo]] 5.41; [[Lambda Boötis|19/λ Boo]] 4.18; [[20 Boötis|20 Boo]] 4.84; [[Iota Boötis|21/ι Boo]] 4.75; [[22 Boötis|22/f Boo]] 5.40; [[Theta Boötis|23/θ Boo]] 4.04; [[24 Boötis|24/g Boo]] 5.58; [[Rho Boötis|25/ρ Boo]] 3.57; [[26 Boötis|26 Boo]] 5.91; [[Gamma Boötis|27/γ Boo]] 3.03; [[Sigma Boötis|28/σ Boo]] 4.47; [[Pi1 Boötis|29/π¹ Boo]] 4.49; [[Pi2 Boötis|29/π² Boo]] 5.58; [[Zeta Boötis|30/ζ Boo]] 3.78; [[31 Boötis|31 Boo]] 4.86; [[32 Boötis|32 Boo]] 5.55; [[33 Boötis|33 Boo]] 5.39; [[34 Boötis|34/W Boo]] 4.83; [[Omicron Boötis|35/ο Boo]] 4.60; [[Epsilon Boötis|36/ε Boo]] 1.76; [[Xi Boötis|37/ξ Boo]] 4.54; [[38 Boötis|38/h Boo]] 5.79; [[39 Boötis|39 Boo]] 5.68; [[40 Boötis|40 Boo]] 5.64; [[Omega Boötis|41/ω Boo]] 4.80; [[Beta Boötis|42/β Boo]] 3.49; [[Psi Boötis|43/ψ Boo]] 4.52; [[44 Boötis|44/i Boo]] 4.83; [[45 Boötis|45/c Boo]] 4.93; [[46 Boötis|46/b Boo]] 5.67; [[47 Boötis|47/k Boo]] 5.59; [[Chi Boötis|48/χ Boo]] 5.28; [[Delta Boötis|49/δ Boo]] 3.46; [[50 Boötis|50 Boo]] 5.38; [[Mu1 Boötis|51/μ¹ Boo]] 4.31; [[Mu2 Boötis|51/μ² Boo]] 6.51; [[Nu1 Boötis|52/ν¹ Boo]] 5.04; [[Nu2 Boötis|53/ν²e Boo]] 4.98; [[Phi Boötis|54/φ Boo]] 5.25
:'''Réaltaí suntasacha eile:'''
:* [[HD 128311]] 7.48 – tá dhá [[pláinéad eachtarghréine|phláinéad eachtarghréine]] aige
:* [[T Boötis]] – Nóva Boötis 1860, [[nóva]] amhrasach a d'aimsigh [[Joseph Baxendell]] sa bhliain [[1860 (Eolaíocht)|1860]] ach nach bhfacthas choíche arís!
<!--Foinsí; (1)The Bright Star Catalog, 5th Revised Edition: http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ (2) NASA Astronimcal Data Center: http://adc.gsfc.nasa.gov/-->
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Boo.htm an tAoire ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508130742/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Boo.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/bootes.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/bootes.html an tAoire agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509023857/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/bootes.html |date=2006-05-09 }}
* [http://www.dibonsmith.com/boo_con.htm an tAoire ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=9 Peoria Astronomical Society: an tAoire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422062017/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=9 |date=2006-04-22 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/bootes/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an tAoire]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Aoire, An t}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Aoire]]
ke3mg4r0vrmdrz8j9yqlglj9rzbf9nj
An tAra
0
8627
1329158
1244327
2026-10-03T22:38:56Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329158
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Auriga |
ainm = an tAra |
laidin = Auriga |
nod = Aur |
ginideach = Aurigae |
siombalaíocht = an t-[[ara]] |
dronairde = 6 |
diallas = +40 |
achariomlán = 657 |
acharrangú = 21ú |
líonréaltaí = 4 |
réaltainm = [[Capella (réalta)|Capella]] (α Aur) |
réaltmhéid = 0.08 |
dreigecheathanna =
* [[Alfa Áirigidí]]
* [[Delta Áirigidí]] |
teorantacha =
* [[an Sioráf]]
* [[Peirséas (réaltbhuíon)|Peirséas]]
* [[an Tarbh]]
* [[an Cúpla]]
* [[an Lincse]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 40 |
mí = Feabhra |
nótaí=}}
Tá '''an tAra''' ar cheann de na 88 [[réaltbhuíon]] nua-aimseartha a nglacann an [[IAU|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] leo; tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon a d'aithin [[Tolamaes]] sa dara haois. Is é '''Auriga''' an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar air, a chiallaíonn ''[[ara]]''.
== Príomhghnéithe ==
* [[Epsilon Aurigae|ε Aur]]: tá an réalta seo ar cheann de na [[Déréalta|déréaltaí]] is aistí sa spéir. Is [[déréalta uraitheach]] í; tá an [[tréimhse fhithise]] 27 bliain ar a fhad, agus maireann gach urú 18 mí nó mar sin. Is [[ollfhathach]] leathbhuí, den [[aicme speictreach]] F0, an réalta infheicthe, ach tá an compánach dofheicthe de chineál anaithnid.
* [[Zeta Aurigae|ζ Aur]]: is [[déréalta uraitheach]] aisteach í seo freisin, dá ngairtear freisin '''Sadatoni'''. Tá a tréimhse 972.176 lá ar a fhad. Is [[ollfhathach]] flannbhuí an phríomhréalta, den aicme speictreach K4; agus is réalta an [[Príomhsheiceamh|phríomhsheichimh]] an [[coimhdire]], den aicme speictreach B7.
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 36|M36]], [[Messier 37|M37]], [[Messier 38|M38]]: trí [[réaltbhraisle oscailte]] mhóra gheala; is féidir na trí cinn a fheiceáil le chéile sa [[réimse radhairc]] céanna i bpéire [[déshúiligh]] leathanréimse.
* [[NGC 2281]]: réaltbhraisle oscailte.
* [[NGC 1664]]: réaltbhraisle oscailte.
* [[NGC 1907]]: réaltbhraisle oscailte.
* [[IC 405]]: [[réaltnéal geal]].
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse orthu:'''
:* [[Capella|13/α Aur]] 0.08: '''[[Capella]]''' nó '''Alhajoth''' nó '''Alhaior''' nó '''Althaiot''' nó '''Alhaiset''' nó '''Alhatod''' nó '''Alhojet''' nó '''Alanac''' nó '''Alanat''' nó '''Alioc'''
:*: < [[An Laidin|Laidin]] ''capella'' = Minseach
:*: < foirm [[An Araibis|Araibise]] < αιξ ([[An Ghréigis|Gréigis]] ''aix'') = Gabhar
:* [[Beta Aurigae|34/β Aur]] 1.90: '''Menkalinan''' nó '''Menkalina'''
:*: < منكب ذي العنان (Araibis ''mankib ðī-l-<sup>c<sup>inān'') = Gualainn Choinneálaí an tSriain (.i. Gualainn an Ara)
:* [[Delta Aurigae|33/δ Aur]] 3.72: '''Prijipati'''
:*: < प्रजापति (Sanscrait ''prajā pati'') = Tiarna Cruthaithe
:* [[Epsilon Aurigae|7/ε Aur]] 3.03: '''Almaaz''' nó '''Maaz''' nó '''Al Anz''' nó '''Haldus'''
:*: < الماعز (Araibis ''al-mā<sup>c<sup>z'') = an Poc Gabhair
:* [[Zeta Aurigae|8/ζ Aur]] 3.69: '''Sadatoni''' nó '''Saclateni''' nó '''Haedus I''' nó '''Hoedus I''' nó '''Azaleh'''
:*: < الساعد الثاني (Araibis ''as-sā<sup>c<sup>id aθ-θānī/at-tānī'') = an Dara Lámh
:*: < Laidin ''hædus'' = an Meannán (uimhir iolra: ''hædi'' = ζ agus η Aur)
:*: < Araibis ??
:* [[Eta Aurigae|10/η Aur]] 3.18: '''Haedus II''' nó '''Hoedus II'''
:*: < Laidin ''hædus'' = an Meannán (uimhir iolra: ''hædi'' = ζ agus η Aur)
:* [[Theta Aurigae|37/θ Aur]] 2.65: '''Bogardus'''
:*: < Laidin ''hædus'' = an Meannán (uimhir iolra: ''hædi'' = ζ agus η Aur)
:* [[Iota Aurigae|3/ι Aur]] 2.69: '''Kabdhilinan''' nó '''Al Kab''' nó '''Hassaleh'''
:*: < كعب ذي العنان (Araibis ''ka<sup>c<sup>b ðī l-<sup>c<sup>inān'') = Rúitín Choinneálaí an tSriain (.i. Rúitín an Ara)
:*: < Araibis ??
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:'''
:: [[Capella|α/13 Aur]] 0.08; [[Beta Aurigae|β/34 Aur]] 1.90; [[Delta Aurigae|δ/33 Aur]] 3.72; [[Epsilon Aurigae|ε/7 Aur]] 3.03; [[Zeta Aurigae|ζ/8 Aur]] 3.69; [[Eta Aurigae|η/10 Aur]] 3.18; [[Theta Aurigae|θ/37 Aur]] 2.65; [[Iota Aurigae|ι/3 Aur]] 2.69; [[Kappa Aurigae|κ/44 Aur]] 4.32; [[Lambda Aurigae|λ/15 Aur]] 4.69; [[Mu Aurigae|μ/11 Aur]] 4.82; [[Nu Aurigae|ν/32 Aur]] 3.97; [[Xi Aurigae|ξ/30 Aur]] 4.96; [[Omicron Aurigae|ο/27 Aur]] 5.46; [[Pi Aurigae|π/35 Aur]] 4.30; [[Rho Aurigae|ρ/20 Aur]] 5.22; [[Sigma Aurigae|σ/21 Aur]] 5.02; [[Tau Aurigae|τ/29 Aur]] 4.51; [[Upsilon Aurigae|υ/31 Aur]] 4.72; [[Phi Aurigae|φ/24 Aur]] 5.08; [[Chi Aurigae|χ/25 Aur]] 4.71; [[Psi1 Aurigae|ψ¹/46 Aur]] 4.92; [[Psi2 Aurigae|ψ²/50 Aur]] 4.80; [[Psi3 Aurigae|ψ³/52 Aur]] 5.34; [[Psi4 Aurigae|ψ<sup>4</sup>/55 Aur]] 5.04; [[Psi5 Aurigae|ψ<sup>5</sup>/56 Aur]] 5.24; [[Psi6 Aurigae|ψ<sup>6</sup>/57 Aur]] 5.22; [[Psi7 Aurigae|ψ<sup>7</sup>/58 Aur]] 4.99; [[Psi8 Aurigae|ψ<sup>8</sup>/61 Aur]] 6.46; [[Psi9 Aurigae|ψ<sup>9</sup> Aur]] 5.85; [[Omega Aurigae|ω/4 Aur]] 4.93
:'''Réaltaí a bhfuil uimhreacha [[John Flamsteed|Flamsteed]] orthu:'''
:: [[1 Aurigae|1 Aur]] 4.89; [[2 Aurigae|2 Aur]] 4.79; [[Iota Aurigae|3/ι Aur]] 2.69; [[Omega Aurigae|4/ω Aur]] 4.93; [[5 Aurigae|5 Aur]] 5.95; [[6 Aurigae|6 Aur]] 6.46; [[Epsilon Aurigae|7/ε Aur]] 3.03; [[Zeta Aurigae|8/ζ Aur]] 3.69; [[9 Aurigae|9 Aur]] 4.98; [[Eta Aurigae|10/η Aur]] 3.18; [[Mu Aurigae|11/μ Aur]] 4.82; [[12 Aurigae|12 Aur]] 6.90; [[Capella|13/α Aur]] 0.08; [[14 Aurigae|14 Aur]] 5.01; [[Lambda Aurigae|15/λ Aur]] 4.69; [[16 Aurigae|16 Aur]] 4.54; [[AR Aurigae|17 Aur]] 6.15; [[18 Aurigae|18 Aur]] 6.49; [[19 Aurigae|19 Aur]] 5.05; [[Rho Aurigae|20/ρ Aur]] 5.22; [[Sigma Aurigae|21/σ Aur]] 5.02; [[22 Aurigae|22 Aur]] 6.45; [[Phi Aurigae|24/φ Aur]] 5.08; [[Chi Aurigae|25/χ Aur]] 4.71; [[26 Aurigae|26 Aur]] 5.40; [[Omicron Aurigae|27/ο Aur]] 5.46; [[28 Aurigae|28 Aur]] 6.80; [[Tau Aurigae|29/τ Aur]] 4.51; [[Xi Aurigae|30/ξ Aur]] 4.96; [[Upsilon Aurigae|31/υ Aur]] 4.72; [[Nu Aurigae|32/ν Aur]] 3.97; [[Delta Aurigae|33/δ Aur]] 3.72; [[Beta Aurigae|34/β Aur]] 1.90; [[Pi Aurigae|35/π Aur]] 4.30; [[36 Aurigae|36 Aur]] 5.71; [[Theta Aurigae|37/θ Aur]] 2.65; [[38 Aurigae|38 Aur]] 6.08; [[39 Aurigae|39 Aur]] 5.90; [[40 Aurigae|40 Aur]] 5.35; [[41 Aurigae|41 Aur]] 6.82; [[42 Aurigae|42 Aur]] 6.53; [[43 Aurigae|43 Aur]] 6.33; [[Kappa Aurigae|44/κ Aur]] 4.32; [[45 Aurigae|45 Aur]] 5.34; [[Psi1 Aurigae|46/ψ¹ Aur]] 4.92; [[47 Aurigae|47 Aur]] 5.88; [[RT Aurigae|48 Aur]] 5.75; [[49 Aurigae|49 Aur]] 5.26; [[Psi2 Aurigae|50/ψ² Aur]] 4.80; [[51 Aurigae|51 Aur]] 5.70; [[Psi3 Aurigae|52/ψ³ Aur]] 5.34; [[53 Aurigae|53 Aur]] 5.76; [[54 Aurigae|54 Aur]] 6.02; [[Psi4 Aurigae|55/ψ<sup>4</sup> Aur]] 5.04; [[Psi5 Aurigae|56/ψ<sup>5</sup> Aur]] 5.24; [[Psi6 Aurigae|57/ψ<sup>6</sup> Aur]] 5.22; [[Psi7 Aurigae|58/ψ<sup>7</sup> Aur]] 4.99; [[OX Aurigae|59 Aur]] 6.10; [[60 Aurigae|60 Aur]] 6.32; [[Psi8 Aurigae|61/ψ<sup>8</sup> Aur]] 6.46; [[62 Aurigae|62 Aur]] 6.02; [[63 Aurigae|63 Aur]] 4.91; [[64 Aurigae|64 Aur]] 5.87; [[65 Aurigae|65 Aur]] 5.12; [[66 Aurigae|66 Aur]] 5.23
:'''Réaltaí suntasacha eile:'''
:* [[UU Aurigae]] 5.40 – [[réalta athraitheach leathrialta]]
:* [[WW Aurigae]] 5.83 – [[réalta athraitheach uraitheach]]
:* [[AE Aurigae]] 5.99 – [[réalta éalaitheach]]; [[réalta athraitheach Oiríon]]
:* [[HD 45350]] 7.88 – [[pláinéad eachtarghréine]]
:* [[HD 49674]] 8.10 – [[pláinéad eachtarghréine]]
:* Gamma Aurigae = [[Beta Tauri]]
<!--Foinsí; (1)The Bright Star Catalog, 5th Revised Edition: http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ (2) NASA Astronimcal Data Center: http://adc.gsfc.nasa.gov/-->
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Aur.htm an tAra ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508130736/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Aur.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/auriga.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/auriga.html an tAra agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509024159/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/auriga.html |date=2006-05-09 }}
* [http://www.dibonsmith.com/aur_con.htm an tAra ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=8 Peoria Astronomical Society: an tAra] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504001721/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=8 |date=2006-05-04 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/auriga/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an tAra]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Ara, An t}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Ara]]
tpvhavhudh9xaq7s821ffy35e96ualn
An Caimileon
0
8628
1329095
1244328
2026-10-03T20:59:53Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329095
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Chamaeleon |
ainm = an Caimileon |
laidin = Chamaeleon |
nod = Cha |
ginideach = Chamaeleontis |
siombalaíocht = an [[caimileon]] |
dronairde = 11 |
diallas = −80 |
achariomlán = 132 |
acharrangú = 79ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = γ Cha) |
réaltmhéid = 4.1 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Chuileog]]
* [[an Chíle]]
* [[an tIasc Eitilte]]
* [[an Tábla]]
* [[Éan Parthais (réaltbhuíon)|Éan Parthais]] |
uasleithead = 0 |
íosleithead = 90 |
mí = Aibreán |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] dhoiléir dheisceartach is ea an '''Caimileon''', ceann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] idir na blianta [[1595]] agus [[1597]] ar son an réalteolaí [[Pléimeanach|Phléimeannaigh]] [[Petrus Plancius]]. Thug an réalteolaí amaitéarach [[An Ghearmáin|Gearmánach]] [[Johann Bayer]] isteach ina léarscáil neamhaí ''[[Uranometria]]'' é sa bhliain [[1603]].
I measc lucht [[an Astráil|na hAstráile]] tugtar "an Friochtán" ar chuid na réaltbhuíne seo go coitianta toisc go bhfuil scothchosúlacht friochtáin air (féach fosta [[an Phéacóg]]).
Tugtar '''Chamaeleon''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an gCaimileon.
== Príomhghnéithe ==
* [[Delta1 Chamaeleontis|δ<sup>1</sup> Cha]]: [[déréalta]] chóngarach (I 294); [[amharcmhéid|méid]] 6.15 agus 6.49; [[deighilt (réalteolaíocht)|deighilt]] 0.8"; [[uillinn suímh]] 084° (sa bhliain [[1991]])
* [[Epsilon Chamaeleontis|ε Cha]]: [[déréalta]] chóngarach (HJ 4486); méid 5.32 agus 6.01; deighilt 0.4"; uillinn suímh 211° (sa bhliain [[1997]])
* [[Theta Chamaeleontis|θ Cha]]: [[déréalta]] leathan (I 799); méid 4.34 agus 12.44; deighilt 31.3"; uillinn suímh 250° (sa bhliain [[1911]])
* [[R Chamaeleontis|R Cha]]: [[réalta Mira Ceti]] (.i. [[réalta athraitheach fhadtréimhseach]] den saghas '''M'''); méid 7.50 – 14.20; tréimhse 334.58 lá
* [[T Chamaeleontis|T Cha]]: [[réalta athraitheach neamhrialta]] den saghas '''INSB''' (.i. [[réalta athraitheach réaltnéalach]] nó Oiríon a mbaineann athruithe meara léi); méid 10.09 – 14.00; [[aicme speictreach]] F5
* [[Z Chamaeleontis|Z Cha]]: [[réalta U Geminorum]] (saghas '''UGSU''') agus [[réalta athraitheach uraitheach]] (saghas '''EA'''); méid 11.50 – 16.23; tréimhse 104.1 lá
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 3195]]: tá an [[réaltnéal pláinéadach]] seo suite idir [[Delta1 Chamaeleontis|δ]] agus [[Zeta Chamaeleontis|ζ]]; scothgheal agus beagán fadaithe; ar [[amharcmhéid]] 11.6; 40"x30" ar trastomhas uilleach.
== Stair ==
Ba iad an bheirt mhairnéalach [[An Ísiltír|Ollannacha]] [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] a chruthaigh réaltbhuíon an Chaimileoin idir na blianta [[1595]] agus [[1597]]. Ar an [[2 Aibreán]] [[1595]] chuir ceithre long chun na farraige ó [[Texel]] san Ollainn; ba é sin an chéad loingeas Ollannach a thaistil ar na hIndiacha Thoir. Bhí Keyser mar ardmháta agus ardphíolóta ar bord na loinge ''Hollandia'' sa loingeas.
Roimhe sin, áfach, rinne an ministir [[Flóndras|Pléimeannach]] [[Petrus Plancius]] teagmháil leis. Bhí Plancius ar cheann de bhunaitheoirí [[Comhlacht Dúitseach na hIndia Thoir|Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir]], ach bhí sé ina [[Réalteolaíocht|réalteolaí]] agus a [[Cairtghrafaíocht|chartagrafaí]] chomh maith. Sa bhliain [[1589]] rinne sé cruinneog neamhaí, ach níorbh fhéidir leis réigiún an phoil neamhaí theas a líonadh toisc nach raibh mórán eolais ar fáil i dtaobh cheantar sin na spéire. Mar sin de, thug sé gléasra réalteolaíoch do Keyser agus mhúin sé é conas é a úsáid chun réaltléarscáil a tharraingt den leathsféar neamhaí theas.
Fuair Keyser bás sa bhliain [[1596]], ach chríochnaigh a chúntóir Frederick de Houtman (in éineacht le mairnéalach eile, Vechter Willemsz) an léarscáil. Sa bhliain [[1597]] tháinig an loingeas ar ais go dtí an Ollainn, agus thug de Houtman an léarscáil neamhaí agus réaltchatalóg do Plancius. Bhí 12 réaltbhuíon nua ar an léarscáil agus 135 réalta ar an gcatalóg. Sa bhliain [[1592]] rinne Plancius cruinneog neamhaí nua a thug isteach na réaltaí agus na réaltbhuíonta nua (chomh maith le réaltbhuíon eile a chruthaigh sé féin, .i. [[an Colm]]). Sa bhliain [[1603]] tháinig na réaltbhuíonta nua amach i gcló don chéad uair ar réaltatlas ''[[Uranometria]]'' de chuid an réalteolaí amaitéaraigh Gearmánaigh [[Johann Bayer]].
Sa lá atá inniu ann, glacann an [[Aontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] le gach ceann de na réaltbhuíonta a chruthaigh Keyser agus de Houtman (féach an bosca thíos) – agus an Chaimileoin san áireamh. Is é an t-ainm [[An Ollainnis|Ollainnise]] a thug an bheirt mhairnéalach ar an réaltbhuíon seo ná '''Het Chameljoen''', ach d'aistrigh Plancius go [[An Laidin|Laidin]] é mar '''Chamaeleon'''.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é gur réaltbhuíon nua-aimseartha í an Caimileon, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht léi.
== Réaltaí ==
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:'''
:: [[Alfa Chamaeleontis|α Cha]] 4.05; [[Beta Chamaeleontis|β Cha]] 4.24; [[Gamma Chamaeleontis|γ Cha]] 4.11; [[Delta1 Chamaeleontis|δ<sup>1</sup> Cha]] 5.46; [[Delta2 Chamaeleontis|δ<sup>2</sup> Cha]] 4.45; [[Epsilon Chamaeleontis|ε Cha]] 4.88; [[Zeta Chamaeleontis|ζCha]] 5.07; [[Eta Chamaeleontis|η Cha]] 5.46; [[Theta Chamaeleontis|θ Cha]] 4.34; [[Iota Chamaeleontis|ι Cha]] 5.34; [[Kappa Chamaeleontis|κ Cha]] 5.04; [[Mu1 Chamaeleontis|μ<sup>1</sup> Cha]] 5.53; [[Mu2 Chamaeleontis|μ<sup>2</sup> Cha]] 6.60; [[Nu Chamaeleontis|ν Cha]] 5.43; [[Pi Chamaeleontis|π Cha]] 5.64
:'''Réaltaí a bhfuil uimhreacha [[John Flamsteed|Flamsteed]] orthu:'''
:: [[9 Chamaeleontis|9 Cha]] 6.05
:'''Réaltaí suntasacha eile:'''
:* [[R Chamaeleontis|R Cha]] 7.5 - 14 – [[réalta athraitheach fhadtréimhseach]]
:* [[Z Chamaeleontis|Z Cha]] 11.4 - 15.3 – [[réalta U Geminorum]]
<!--Foinsí; (1)The Bright Star Catalog, 5th Revised Edition: http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ (2) NASA Astronimcal Data Center: http://adc.gsfc.nasa.gov/-->
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cha.htm an Caimileon ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526131633/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cha.htm |date=2006-05-26 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/chamaeleon.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/chamaeleon.html an Caimileon agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509024802/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/chamaeleon.html |date=2006-05-09 }}
* [http://www.dibonsmith.com/cha_con.htm an Caimileon ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=22 Peoria Astronomical Society: an Caimileon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020056/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=22 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/chamaeleon/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Caimileon]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgBayer}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Caimileon, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Caimileon]]
ee72v6t9vk2vd98aeg4plwck1qbo9t4
Caiseoipé (réaltbhuíon)
0
8630
1329171
1180000
2026-10-04T01:16:01Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329171
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Cassiopeia |
ainm = Caiseoipé |
laidin = Cassiopeia |
nod = Cas |
ginideach = Cassiopeiae |
siombalaíocht = an [[Banríon|Bhanríon]] ina suí |
dronairde = 1 |
diallas = +80 |
achariomlán = 598 |
acharrangú = 25ú |
líonréaltaí = 4 |
réaltainm = [[Alpha Cassiopeia|α Cas]] (Schedar) |
réaltmhéid = 2.23 |
dreigecheathanna =
* [[Peirsidí]] |
teorantacha =
* [[an Sioráf]]
* [[Ceiféas (réaltbhuíon)|Ceiféas]]
* [[an Laghairt]]
* [[Andraiméide (réaltbhuíon)|Andraiméide]]
* [[Peirséas (réaltbhuíon)|Peirséas]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 20 |
mí = Samhain |
nótaí=}}
Tá '''Caiseoipé''' ar cheann de na 88 [[réaltbhuíon]] nua-aimseartha a nglacann an [[IAU|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] leo; tá sí ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon a d'aithin [[Tolamaes]] sa dara haois. Is é '''Cassiopeia''' an t-ainm [[Laidin]]e a thugtar uirthi.
== Príomhghnéithe ==
* [[Gamma Cassiopeiae|γ Cas]]: [[réalta athraitheach]] chorr agus fréamhshamhail na [[Réalta Gamma Cassiopeiae|réaltaí Gamma Cassiopeiae]] (.i. [[B-réalta|B-réaltaí]] atá ag rothlú go mear agus ag cailleadh maise óna gcreasa meánchriosacha); méid 1.3 – 3.0. Is [[réalta dhúbailte]] optúil chomh maith í γ Cas (BU 1038): méid 2.20 agus 10.90; [[deighilt]] 2.3"; [[uillinn suímh]] 252° (sa bhliain [[1961]]). Tá comhbhall eile le feiceáil freisin (BU 499): méid 12.90; deighilt 53.2"; uillinn suímh 346° (sa bhliain [[1999]]).
* [[Eta Cassiopeia|η Cas]]: [[ilréalta]] le hocht chomhbhall (STF 60); tá an AB-péire ar cheann de na [[déréalta|déréaltaí]] is cáiliúla sa spéir; [[William Herschel]] a d'aimsigh sa bhliain [[1779]] í; méid 3.52 agus 7.36; deighilt 12.9"; uillinn suímh 319° ([[2005]]). Is [[Comhbhall optúil|comhbhaill optúla]] iad na sé chomhbhall eile agus iad ar [[amharcmhéid|méid]] 8.41 go 11.75.
* [[Iota Cassiopeiae|ι Cas]]: ar cheann de na [[tríréalta|tríréaltaí]] is áille sa spéir (STF 262); tá na trí chomhbhall ar méid 4.63, 6.92 agus 8.40; deighilt 2.9" agus 7.6"; uillinn suímh 230° agus 115° ([[2004]]); is [[réalta athraitheach]] an phríomhréalta den saghas [[Réalta Alpha Canum Venaticorum]], agus is [[déréalta speictreascópach]] í chomh maith.
* [[Rho Cassiopeiae|ρ Cas]]: [[hipearfhathach]] buíbhán atá níos mó ná 500 000 uair chomh [[Lonrachas|lonrúil]] leis an [[Grian|nGrian]]; athraíonn sí ón gceathrú go dtí an séú [[amharcmhéid|méid]] gach 10 nó 11 mí.
* [[R Cassiopeiae|R Cas]]: [[réalta Mira Ceti]] (saghas '''M''') agus tríréalta optúil (ES 37). Tá an phríomhréalta ar méid 4.70 go 13.50; tréimhse 430.46 lá. Tá na comhbhaill B agus C ar méid 14.50 agus 11.00; deighilt 18.1" agus 30.3"; uillinn suímh 269° agus 321° (sna blianta [[1962]] agus [[1991]] faoi seach).
* [[RZ Cassiopeiae|RZ Cas]]: [[réalta athraitheach uraitheach]] den saghas '''EA/SD''' (.i. cosúil le [[Algol|hAlgol]] ach leathscoite); ar méid 6.18 go 7.72; tréimhse 1.195247 lá. Tá an tréimhse ag dul chun síneadh le tamall anuas!
* [[AO Cassiopeiae|AO Cas]]: [[réalta athraitheach]] cháiliúil, agus ar cheann de na [[Córas réaltach|córais réaltacha]] is mórmhaise dá bhfuil ann; den saghas '''ELL/KE''' (.i. [[réalta athraitheach rothlaithe éileapsóideach]] agus [[déréalta theagmhála]] atá ann); méid 6.07 go 6.24; tréimhse 3.523487 lá.
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 52|M52]]: [[réaltbhraisle oscailte]] atá infheicthe le [[déshúiligh]].
* [[Messier 103|M103]]: réaltbhraisle oscailte bheag is fhadaithe atá sárfheicthe le teileascóp beag seachas déshúiligh.
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cas.htm Caiseoipé ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508130850/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cas.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/cassiopeia.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/cassiopeia.html Caiseoipé agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509024757/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/cassiopeia.html |date=2006-05-09 }}
* [http://www.dibonsmith.com/cas_con.htm Caiseoipé ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=18 Peoria Astronomical Society: Caiseoipé] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422051142/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=18 |date=2006-04-22 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/cassiopeia/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Caiseoipé]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Caiseoipé]]
4pcujzepxhczjzoasrrmreciebxz36s
An Capall Beag
0
8636
1329096
1244329
2026-10-03T21:01:16Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329096
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Equuleus |
ainm = an Capall Beag |
laidin = Equuleus |
nod = Equ |
ginideach = Equulei |
siombalaíocht = an [[searrach]] |
dronairde = 21 |
diallas = 10 |
achariomlán = 72 |
acharrangú = 87ú |
líonréaltaí = |
réaltainm = [[Alpha Equulei|α Equ]] (Kitalpha) |
réaltmhéid = 3.92 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an tUisceadóir]]
* [[an Deilf]]
* [[Peigeasas (réaltbhuíon)|Peigeasas]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 80 |
mí = Meán Fómhair |
nótaí=}}
Tá '''an Capall Beag''' ar an dara [[réaltbhuíon]] is lú i measc na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha; níl ach [[an Chros]] amháin níos lú. D'ainneoin a mhéide bige agus d'ainneoin nach bhfuil aon réaltaí geala ar a chuid (níl réalta ar bith ann níos gile ná an ceathrú [[amharcmhéid|méid]]), bhí an Capall Beag ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]]. '''Equuleus''' an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar ar an réaltbhuíon seo, a chiallaíonn "searrach".
== Príomhghnéithe ==
Tá an Capall Beag ar an dara réaltbhuíon is lú, agus é 72 céim cearnach ar achar (is í an Chros amháin atá níos lú). Is amhlaidh gur an-doiléir don réaltbhuíon seo.
* [[Alpha Equulei|α Equ]]: an réalta is gile, dá ngairtear freisin '''Kitalpha'''; ar [[amharcmhéid|méid]] 3.92 agus ar [[aicme speictreach]] F8.
* [[Gamma Equulei|γ Equ]]: [[réalta athraitheach]] den saghas [[réalta Alpha Canum Venaticorum]] ('''ACVO'''); ar méid 4.58 go 4.77; ar tréimhse 12.499 nóiméad. Is [[ilréalta]] chomh maith í γ Equ, le ceithre chomhbhall. Tá an AB péire (KNT 5) ar méid 4.70v agus 8.69; ar [[deighilt (réalteolaíocht)|deighilt]] 1.5"; agus ar [[uillinn suímh]] 264° (sa bhliain [[1994]]. Tá C (BU 71) ar méid 12.60, ar deighilt 57.3", agus ar uillinn suímh 360° ([[2002]]). Tá D (STFA 54) ar méid 6.06, ar deighilt 337.7", agus ar uillin suímh 152° ([[2001]]).
* [[Espilon Equulei|ε Equ]]: [[ilréalta]] le ceithre chomhbhall (STF 2737). Is [[déréalta]] an AB péire, ar méid 5.96 is 6.31, ar deighilt 0.6", ar uillinn suímh 284° ([[2005]]). Tá AB-C ar méid 5.30 is 7.05; ar deighilt 10.9", agus ar uillinn suímh 67° ([[2005]]). Tá AD ar méid 5.30 is 12.40, ar deighilt 78.6", agus ar uillinn suímh 286° ([[2005]]). Níl in C agus D ach [[Comhbhall optúil|comhbhaill optúla]]
* [[Delta Equulei|δ Equ]]: [[déréalta]] shuntasach. Tá an AB péire (STT 535) ar méid 5.19 is 5.52, ar deighilt 0.3", agus ar uillinn suímh 29° ([[2005]]); 5.7 bliain an tréimhse fithise. Tá réalta eile le feiceáil freisin, ach is comhbhall optúil í; tá AB-C (STF 2777) ar méid 4.54 is 10.17, ar deighilt 72.5", agus ar uillinn suímh 6° ([[2005]])
* [[R Equulei|R Equ]]: [[réalta Mira Ceti]] ('''M'''); ar amharcmhéid 8.70 go 15.00; tréimhse 260.76 lá
== Réada suntasacha domhainspéire ==
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Equ.htm an Capall Beag ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508131134/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Equ.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/equuleus.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/equuleus.html an Capall Beag agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509024548/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/equuleus.html |date=2006-05-09 }}
* [http://www.dibonsmith.com/equ_con.htm an Capall Beag ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=35 Peoria Astronomical Society: an Capall Beag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422062232/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=35 |date=2006-04-22 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/delphinus/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Capall Beag]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Capall Beag, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Capall Beag]]
h21zmje8vlepk6otrxihhz7tzlylesk
Ceiféas (réaltbhuíon)
0
8637
1329174
1108624
2026-10-04T01:49:18Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329174
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Cepheus |
ainm = Ceiféas |
laidin = Cepheus |
nod = Cep |
ginideach = Cephei |
siombalaíocht = an [[Rí]] |
dronairde = 22 |
diallas = +70 |
achariomlán = 588 |
acharrangú = 27ú |
líonréaltaí = 1 |
réaltainm = [[Alpha Cephei|α Cep]] (Alderamin) |
réaltmhéid = 2.44 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Béar Beag]]
* [[an Dragan]]
* [[An Eala]]
* [[an Laghairt]]
* [[Caiseoipé (réaltbhuíon)|Caiseoipé]]
* [[an Sioráf]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 10 |
mí = Samhain |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] thuaisceartach is ea '''Ceiféas''', a thógann a ainm ón rí [[Ceiféas (miotaseolaíocht)|Ceiféas]] a luaitear i [[miotaseolaiocht na Gréige]]. Tá Ceiféas ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]]. '''Cepheus''' an t-ainm [[Laidin]]e a thugtar ar an réaltbhuíon seo.
== Príomhghnéithe ==
* [[Gamma Cephei|γ Cep]]: beidh an [[déréalta]] seo ar an [[réalta thuaidh]] sa bhliain [[4000]] dá bhrí [[luainíocht na gcónocht]].
* [[Delta Cephei|δ Cep]]: [[réalta athraitheach Ceifide]] is fréamhshamhail na haicme seo ('''DCEP'''); athraíonn ó [[amharcmheid|mhéid]] 3.48 go 4.37 i dtréimhse 5.366 lá.
* [[Mu Cephei|μ Cep]]: [[ollfhathach dearg]] is [[réalta athraitheach leathrialta]] ('''SRC'''); athraíonn ó mhéid 3.43 go 5.10 i dtréimhse 730 lá nó mar sin.
* [[VV Cephei|VV Cep]]: [[ollfhathach dearg]], agus ar cheann de na réaltaí is mó dá bhfuil ann; [[réalta athraitheach leathrialta]] ('''SRC''') agus [[réalta athraitheach uraitheach]] ('''EA/GS''') a athraíonn ó mhéid 4.80 go 5.36 i dtréimhse 7430 lá (.i. 20 bliain nó mar sin)
* [[Kruger 60]]: [[déréalta]] (KR 60) i measc na réaltaí is gaire dúinn; is [[Abhac dearg|abhaic dhearga]] iad an dá phríomhréalta A agus B, ar méid 9.93 is 11.41, ar [[deighilt (réalteolaíocht)|deighilt]] 2.5", agus ar [[uillinn suímh]] 63° (sa bhliain [[2005]]). Tá seacht réalta eile infheicthe freisin agus iad ar méid 8.31 go 14.90, ach níl iontu seo ach [[Comhbhall optúil|comhbhaill optúla]]. Níl an córas réaltach KR 60AB ach 13 [[solasbhliain|solasbliana]] i bhfad uainn.
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[IC 1396]]: [[réaltnéal geal]] atá ar gach taobh den [[réalta dhúbailte]] [[Struve 2816]].
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse orthu:'''
:* [[Alfa Cephei|α/5 Cep]] 2.45: '''Alderamin''' nó '''Alderaimin'''
:*: < الذراع الأيمن (Araibis ''að-ðirā<sup>c</sup> al-’ayman'') = an Lámh Dheas
:* [[Beta Cephei|β/8 Cep]] 3.23: '''Alfirk''' nó '''Alphirk'''
:*: < الفرقة (Araibis ''al-firqah'') = an Sealbhán
:* [[Gamma Cephei|γ/35 Cep]] 3.21 '''Alrai''' nó '''Arrai''' nó '''Errai''' nó '''Er Rai'''
:*: < الراعي (Araibis ''ar-rā<sup>c</sup>ī'') = an tAoire
:* [[Theta Cephei|θ/2 Cep]] 4.21 '''Al Kidr'''
:*: < القدر (Araibis ''al-qidr'') = an Babhla
:* [[Mu Cephei|μ Cep]] 4.23 '''Réalta an Ghairnéid''' nó '''Erakis'''
:*: < الراقص (Araibis ''ar-rāqiş'') = an Damhsóir
:* [[Xi Cephei|ξ/17 Cep]] 4.26 '''Kurhah''' nó '''Alkurah''' nó '''Alkurab''' nó '''Al Kirdah'''
:*: < القُرّة (Araibis ''al-qurrah'') = an Scead (ar cheann capaill)
:* [[Rho Cephei|ρ/29 Cep]] – dúbailte 5.50 & 5.83 '''Al Kalb al Rai'''
:*: < كلب الراعي (Araibis ''kalb ar-rā<sup>c</sup>ī'') = Madra an Aoire
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:'''
:: [[Alfa Cephei|α/5 Cep]] 2.45; [[Beta Cephei|β/8 Cep]] 3.23; [[Gamma Cephei|γ/35 Cep]] 3.21; [[Delta Cephei|δ/27 Cep]] – dúbailte 4.07, 6.31; [[Epsilon Cephei|ε/23 Cep]] 4.18; [[Zeta Cephei|ζ/21 Cep]] 3.39; [[Eta Cephei|η/3 Cep]] 3.41; [[Theta Cephei|θ/2 Cep]] 4.21; [[Iota Cephei|ι/32 Cep]] 3.50; [[Kappa Cephei|κ/1 Cep]] 4.38; [[Lambda Cephei|λ/22 Cep]] 5.05; [[Mu Cephei|μ Cep]] 4.23; [[Nu Cephei|ν/10 Cep]] 4.25; [[Xi Cephei|ξ/17 Cep]] 4.26; [[Omicron Cephei|ο/34 Cep]] 4.75v; [[Pi Cephei|π/33 Cep]] 4.41; [[Rho1 Cephei|ρ<sup>1</sup>/28 Cep]] 5.83; [[Rho2 Cephei|ρ<sup>2</sup>/29 Cep]] 5.50; [[Upsilon Cephei|υ Cep]] 6.90; [[Upsilon1 Cephei|υ<sup>1</sup> Cep]] 4.52
:'''Réaltaí a bhfuil uimhreacha [[John Flamsteed|Flamsteed]] orthu:'''
:: [[Kappa Cephei|1/κ Cep]] 4.38; [[Theta Cephei|2/θ Cep]] 4.21; [[Eta Cephei|3/η Cep]] 3.41; [[4 Cephei|4 Cep]] 5.59; [[Alfa Cephei|5/α Cep]] 2.45; [[6 Cephei|6 Cep]] 5.19; [[7 Cephei|7 Cep]] 5.42; [[Beta Cephei|8/β Cep]] 3.23; [[9 Cephei|9 Cep]] 4.76; [[Nu Cephei|10/ν Cep]] 4.25; [[11 Cephei|11 Cep]] 4.55; [[12 Cephei|12 Cep]] 5.53; [[13 Cephei|13 Cep]] 5.74; [[14 Cephei|14 Cep]] 5.55; [[15 Cephei|15 Cep]] 6.69; [[16 Cephei|16 Cep]] 5.04; [[Xi Cephei|17/ξ Cep]] 4.26; [[18 Cephei|18 Cep]] 5.26; [[19 Cephei|19 Cep]] 5.07; [[20 Cephei|20 Cep]] 5.27; [[Zeta Cephei|21/ζ Cep]] 3.39; [[Lambda Cephei|22/λ Cep]] 5.05; [[Epsilon Cephei|23/ε Cep]] 4.18; [[24 Cephei|24 Cep]] 4.79; [[25 Cephei|25 Cep]] 5.75; [[26 Cephei|26 Cep]] 5.52;<br /> [[Delta Cephei|27/δ Cep]] – dúbailte 4.07, 6.31; [[Rho1 Cephei|28/ρ<sup>1</sup> Cep]] 5.83; [[Rho2 Cephei|29/ρ<sup>2</sup> Cep]] 5.50; [[30 Cephei|30 Cep]] 5.19; [[31 Cephei|31 Cep]] 5.08; [[Iota Cephei|32/ι Cep]] 3.50; [[Pi Cephei|33/π Cep]] 4.41; [[Gamma Cephei|35/γ Cep]] 3.21
:'''Réaltaí suntasacha eile:'''
:* [[Kruger 60]] – dúbailte; i measc na réaltaí is gaire
::* [[Kruger 60 A]] 9.85
::* [[Kruger 60 B]] 11.30 – [[bladhmréalta]]
<!--Foinsí; (1)The Bright Star Catalog, 5th Revised Edition: http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ (2) NASA Astronimcal Data Center: http://adc.gsfc.nasa.gov/-->
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cep.htm Ceiféas ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508130856/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cep.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/cepheus.htm Ian Ridpaths's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/cepheus.html Ceiféas agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509024410/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/cepheus.html |date=2006-05-09 }}
* [http://www.dibonsmith.com/cep_con.htm Ceiféas ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=20 Peoria Astronomical Society: Ceiféas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060425080752/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=20 |date=2006-04-25 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/cepheus/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Ceiféas]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Ceiféas]]
amjt6e1i8diyd69fos3ahwxl9zwiipg
An Ceinteár
0
8638
1329097
1244330
2026-10-03T21:03:20Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329097
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Centaurus |
ainm = an Ceinteár |
laidin = Centaurus |
nod = Cen |
ginideach = Centauri |
siombalaíocht = an [[Ceinteár]] |
dronairde = 13 |
diallas = −50 |
achariomlán = 1060 |
acharrangú = 9ú |
líonréaltaí = 10 |
réaltainm = [[Alfa Centauri|α Cen]] |
réaltmhéid = −0.01 |
dreigecheathanna =
* [[Alfa Ceinteáiridí]]
* [[Omicron Ceinteáiridí]]
* [[Theta Ceinteáiridí]] |
teorantacha =
* [[an tAerchaidéal]]
* [[an Chíle]]
* [[an Compás]]
* [[an Chros]]
* [[an Phéist Uisce]]
* [[an Mheá]] (cearnóg)
* [[an Faolchú]]
* [[an Chuileog]]
* [[na Seolta]] |
uasleithead = 30 |
íosleithead = 90 |
mí = Bealtaine |
nótaí=}}
Is [[réaltbhuíon]] gheal é '''an Ceintéar''' atá le feiceáil ar an [[sféar neamhaí|leathsféar neamhaí theas]]. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na réaltbhuíonta is mó ar spéir na hoíche. Is ceann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha é, agus tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]]. Tugtar '''Centaurus''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an gCeinteár.
== Príomhghnéithe ==
* [[Alfa Centauri|α Cen]]: [[tríréalta]] cháiliúil, agus an [[córas réaltach]] is gaire don [[An Grianchóras|Ghrianchóras]]. Tá an AB péire ar [[aicme speictreach]] G2V agus K1V – cosúil leis an [[an Ghrian|nGrian]] ó thaobh maise de – agus ar [[amharcmhéid|méid]] 0.14 agus 1.24 faoi seach. Tá α Cen A ar an ceathrú réalta is gile ar spéir na hoíche, agus tá α Cen B ar an aonú ceann is fiche. [[Proxima Centauri]] a thugtar ar an tríú comhbhall; is [[abhac dearg]] í seo, ar aicme speictreach M5V, agus ar méid 11.10. Tá Proxima ar an réalta is gaire don Ghrian, agus is é sin is cúis leis a hainm, rud a chiallaíonn "is gaire" as [[An Laidin|Laidin]].
* [[Beta Centauri|β Cen]]: réalta eile den chéad mhéid de chuid an Cheinteáir, dá ngairtear freisin Hadar nó Agena. Tá an réalta seo ar an deichiú réalt is gile ar spéir na hoíche: ar méid 0.60 agus ar aicme speictreach B1III. Is [[tríréalta]] í fosta. Comdhéanann an Aa péire [[déréalta speictreascópach]] (RBT 1), ar méid 1.29 is 1.44, agus ar [[uillinn suímh]] 125° (sa bhliain [[2002]]). Is [[réalta dhúbailte]] é an Aa-B péire (VOU 31), ar méid 0.58 is 3.95, ar [[deighilt (réalteolaíocht)|deighilt]] 0.9" agus ar uillinn suímh 234° ([[1991]]).
* [[BPM 37093]]: meastar gur [[réalta dhíchineálach]] í seo (.i. [[abhac bán]]), atá cuimsithe de [[Carbón|charbón]] criostaltha.
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Omega Centauri|ω Cen]]: [[réaltbhraisle chruinneogach]]
* [[NGC 3918]]: [[réaltnéal pláinéadach]] dá ngairtear '''An Réaltnéal Pláinéadach Gorm'''
* [[NGC 5128]]: [[réaltra]] dá ngairtear freisin '''Centaurus A'''
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cen.htm an Ceinteár ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508130851/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cen.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/centaurus.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/centaurus.html an Ceinteár agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509024639/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/centaurus.html |date=2006-05-09 }}
* [http://www.dibonsmith.com/cen_con.htm an Ceinteár ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=19 Peoria Astronomical Society: an Ceinteár] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020017/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=19 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/centaurus/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Ceinteár]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Ceinteár, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Ceinteár]]
gpxegxrnb7ob04b99c0lsf4lck58yal
An Chíle
0
8639
1329101
1244331
2026-10-03T21:15:20Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329101
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Carina |
ainm = an Chíle |
laidin = Carina |
nod = Car |
ginideach = Carinae |
siombalaíocht = [[Cíle]] na [[an Long|Loinge]] |
dronairde = 9 |
diallas = −60 |
achariomlán = 494 |
acharrangú = 34ú |
líonréaltaí = 5 |
réaltainm = [[Canopus|α Car]] |
réaltmhéid = −0.72 |
dreigecheathanna =
* [[Alfa Cairinidí]]
* [[Eta Cairinidí]] |
teorantacha =
* [[na Seolta]]
* [[Deireadh na Loinge]]
* [[an Péintéir]]
* [[an tIasc Eitilte]]
* [[an Caimileon]]
* [[an Chuileog]]
* [[an Ceinteár]] |
uasleithead = 20 |
íosleithead = 90 |
mí = Márta |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] dheisceartach is ea '''an Chíle'''; is cuid de seanréaltbhuíon [[an Long|na Loinge]], nó [[Argo Navis]], í, a bhí ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]]. Tá [[Canopus]], an dara [[réalta]] is gile ar spéir na hoíche, le feiceáil ar an gCíle. Ina theannta sin faightear an réalta ollmhór [[Eta Carinae]] freisin ar an réaltbhuíon seo; tá an réalta seo leabaithe i [[Réaltnéal Eta Carinae]] ([[NGC|NGC 3372]]) atá infheicthe ag an tsúil fhornocht.
Tá an Chíle ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha. '''Carina''', a chiallaíonn "cíle", an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar uirthi.
== Príomhghnéithe ==
* [[Canopus|α Car]]: tá Canopus ar an dara réalta is gile ar spéir na hoíche; ar [[amharchmhéid|méid]] −0.72 atá sí. Is [[ollfhathach]] buíbhán í, ar [[aicme speictreach]] F0 Ia. Meastar go bhfuil sí 310 [[solasbhliain]] i bhfad ón [[an Grianchóras|ngrianchóras]], agus 20,000 uair ar a laghad níos [[Lonrachas|lonrúla]] ná an [[An Ghrian|Ghrian]].
* [[Eta Carinae|η Car]]: [[réalta athraitheach]] an-suimiúil is ea η Car atá suite i lár [[Réaltnéal Eta Carinae]]. Féach thíos le tuilleadh eolais.
* [[Upsilon Carinae|υ Car]]: [[déréalta]] is ea υ Car (RMK 11). Ar méid 3.02 atá an phríomhréalta, agus 6.00 an comhbhall. Tá siad ar [[deighilt (réalteolaíocht)|deighilt]] 5" agus ar [[uillinn suímh]] 129° (sa bhliain [[2000]]).
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Réaltnéal Eta Carinae|NGC 3372]]: '''Réaltnéal Eta Carinae'''
* [[NGC 3532]]: [[réaltbhraisle oscailte]]
* [[IC 2602]]: réaltbhraisle oscailte dá ngairtear freisin '''Pléadach an Deiscirt'''. Is í [[Theta Carinae|θ Car]] an réalt is gile dá bhfuil infheicthe i lár na braisle seo.
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Car.htm an Chíle ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508130811/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Car.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/carina.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/carina.html an Chíle agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509023911/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/carina.html |date=2006-05-09 }}
* [http://www.dibonsmith.com/car_con.htm an Chíle ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=17 Peoria Astronomical Society: an Chíle] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020006/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=17 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/crux/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Chíle]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAthraitheAgNLDL}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Cíle, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Cíle]]
52evgkoex3usn4jc0b465l6vhe1itpm
An Clog
0
8640
1329102
1244332
2026-10-03T21:18:52Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329102
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Horologium |
ainm = an Clog |
laidin = Horologium |
nod = Hor |
ginideach = Horologii |
siombalaíocht = [[Clog urláir]] |
dronairde = 3 |
diallas = −60 |
achariomlán = 249 |
acharrangú = 58ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = α Horologii |
réaltmhéid = 3.85 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Abhainn]]
* [[an Phéist Bheag]]
* [[an Líontán]]
* [[an Colgán]]
* [[an Siséal]] |
uasleithead = 20 |
íosleithead = 90 |
mí = Nollaig |
nótaí=}}
Tá '''an Clog''' ar cheann de na [[Réaltbhuíon|réaltbhuíonta]] is doiléire atá le feiceáil ar an [[Sféar neamhaí|leathsféar neamhaí theas]]. Is é '''Horologium''', a chiallaíonn "clog", an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar air.
== Príomhghnéithe ==
* [[R Horologii|R Hor]]: [[réalta Mira Ceti]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 1261]]: [[réaltbhraisle chruinneogach]]
* [[AM 1]]: réaltbhraisle chruinneogach; ceaptar gur réaltbhraisle idir-réaltrach í seo
== Stair ==
Ba é an réalteolaí Francach an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh réaltbhuíon an Chloig. Chaith Lacaille na blianta [[1751]] agus [[1752]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus é ag clárú réaltaí [[Sféar neamhaí|an leathsféir theas]]. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain [[1756]] ach ní raibh ann ach [[plánaisféar]] agus é sa teanga [[An Fhraincis|Fraincise]]. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain [[1763]], bliain amháin tar éis bhás Lacaille. '''Coelum Australe Stelliferum''' an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an [[An Laidin|Laidin]], agus chuir sé trí réaltbhuíon [[An Chíle|na Cíle]], [[na Seolta]] agus [[Deireadh na Loinge|Dheireadh na Loinge]] in áit [[An Long|Argo Navis]] (nó '''Le Navire''', mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Clog ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an [[an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
Ar dtús thug Lacaille an t-ainm Fraincise '''l'Horloge''' ar an réaltbhuíon seo, ainm a d'aistrigh se go dtí an Laidin mar '''Horologium Oscillitorium''' ar ''Coelum Australe Stelliferum'', le honóir do [[Christiaan Huygens]], an t-eolaí [[An Ísiltír|Ollannach]] a d'fhionn an [[clog luascadáin]]. Idir sin is tráthas giorraíodh an t-ainm ag [[an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta|an Aontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] chun é a dhéanamh níos lú foclach.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Chloig go dtí an [[18ú haois|18ú haois]], níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Hor.htm an Clog ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526131712/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Hor.htm |date=2006-05-26 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/horologium.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/horologium.html an Clog agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509024808/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/horologium.html |date=2006-05-09 }}
* [http://www.dibonsmith.com/hor_con.htm an Clog ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=41 Peoria Astronomical Society: an Clog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422062332/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=41 |date=2006-04-22 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/reticulum/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Clog]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAgLacaille}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Clog, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Clog]]
e84mqct9ob1uh00bakdoqq408dsj4da
An Colgán
0
8657
1329103
1247555
2026-10-03T21:23:12Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329103
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Dorado |
ainm = an Colgán |
laidin = Dorado |
nod = Dor |
ginideach = Doradus |
siombalaíocht = an [[Colgán]] |
dronairde = 5 |
diallas = −60 |
achariomlán = 179 |
acharrangú = 72ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Alfa Doradus|α Dor]] |
réaltmhéid = 3.27 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Siséal]]
* [[an Clog]]
* [[an Líontán]]
* [[an Phéist Bheag]]
* [[an Tábla]]
* [[an tIasc Eitilte]]
* [[an Péintéir]] |
uasleithead = 20 |
íosleithead = 90 |
mí = Feabhra |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] dheisceartach is ea '''an Colgán''', ceann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] idir na blianta [[1595]] agus [[1597]] ar son an réalteolaí [[Pléimeanach|Phléimeannaigh]] [[Petrus Plancius]]. Thug an réalteolaí [[an Ghearmáin|Gearmánach]] [[Johann Bayer]] isteach ina léarscáil neamhaí ''[[Uranometria]]'' é sa bhliain [[1603]].
Is é '''Dorado''' an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar ar an réaltbhuíon seo, cé nach focal Laidine go fíor é ar chor ar bith: focal [[An Spáinnis|Spáinnise]] is ea ''dorado'', a chiallaíonn "órga" nó "óraithe" agus a thugtar go coitianta ar an [[dorád]] (''Coryphaena hippurus''), iasc a fhaightear i mara [[trópaiceach]]a is [[fothrópaiceach]]a ar fud an Domhain. '''Mahi-mahi''' a thugtar ar an dorád i measc lucht [[Haváí]], agus '''dolphin-fish, dolphin''' nó '''dorado''' as [[An Béarla|Béarla]]. Is é '''Doradus''' an fhoirm [[Gineadach|ghinideach]] atá ar '''Dorado''', cé nach bhfuil an fhoirm seo ar an ngnáthfhoirm ghinideach as Laidin.
As [[An Béarla|Béarla]] tugtar '''Dorado''', '''The Swordfish''' nó '''The Goldfish''' ar an réaltbhuíon seo. Thug an t-eolaí [[An Ghearmáin|Gearmánach]] [[Johannes Kepler]] '''Xiphias''' ("Claíomh") air ina ''[[Tabulae Rudolphinae]]'' sa bhliain [[1627]]; sa bhliain [[1758]] bhain an [[Tacsanomaíocht|tacsanomaí]] [[an tSualainn|Sualainneach]] [[Carl von Linné]] úsáid as an focal ''Xiphias'' chun an colgán a chur in iúl. Is dócha gurb é sin an chúis a dtugtar an t-ainm seo go coitianta ar an réaltbhuíon.
Is é an tsaintréith is suntasaí de chuid na réaltbhuíne seo ná go bhfuil an chuid is mó de [[Scamall Mór Magellan]] le feiceáil air. (Tá an chuid eile ar réaltbhuíon [[an Tábla]].) Tá [[Pol Theas an Éicliptigh]] ar an réaltbhuíon seo chomh maith.
== Príomhghnéithe ==
* [[Beta Doradus|β Dor]]: [[réalta athraitheach Ceifide]]
* [[R Doradus|R Dor]]: [[réalta athraitheach leathrialta]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Scamall Mór Magellan]]: [[réaltra neamhrialta]]
* [[Réaltnéal an Tarantúla|NGC 2070]]: [[réaltnéal]] an-mhór atá infheicthe ag an tsúil fhornocht ar [[Scamall Mór Magellan]]; '''Réaltnéal an Tarantúla''' a thugtar go coitianta air an réad seo
== Stair ==
Ba iad an bheirt mhairnéalach [[An Ísiltír|Ollannacha]] [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] a chruthaigh réaltbhuíon an Cholgáin idir na blianta [[1595]] agus [[1597]]. Ar an [[2 Aibreán]] [[1595]] chuir ceithre long chun na farraige ó [[Texel]] san Ollainn; ba é sin an chéad loingeas Ollannach a thaistil ar na hIndiacha Thoir. Bhí Keyser mar ardmháta agus ardphíolóta ar bord na loinge ''Hollandia'' sa loingeas.
Roimhe sin, áfach, rinne an ministir [[Flóndras|Pléimeannach]] [[Petrus Plancius]] teagmháil leis. Bhí Plancius ar cheann de bhunaitheoirí [[Comhlacht Dúitseach na hIndia Thoir|Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir]], ach bhí sé ina [[Réalteolaíocht|réalteolaí]] agus a [[Cairtghrafaíocht|chartagrafaí]] chomh maith. Sa bhliain [[1589]] rinne sé cruinneog neamhaí, ach níorbh fhéidir leis réigiún an phoil neamhaí theas a líonadh toisc nach raibh mórán eolais ar fáil i dtaobh cheantar sin na spéire. Mar sin de, thug sé gléasra réalteolaíoch do Keyser agus mhúin sé é conas é a úsáid chun réaltléarscáil a tharraingt den leathsféar neamhaí theas.
Fuair Keyser bás sa bhliain [[1596]], ach chríochnaigh a chúntóir Frederick de Houtman (in éineacht le mairnéalach eile, Vechter Willemsz) an léarscáil. Sa bhliain [[1597]] tháinig an loingeas ar ais go dtí an Ollainn, agus thug de Houtman an léarscáil neamhaí agus réaltchatalóg do Plancius. Bhí 12 réaltbhuíon nua ar an léarscáil agus 135 réalta ar an gcatalóg. Sa bhliain [[1592]] rinne Plancius cruinneog neamhaí nua a thug isteach na réaltaí agus na réaltbhuíonta nua (chomh maith le réaltbhuíon eile a chruthaigh sé féin, .i. [[an Colm]]). Sa bhliain [[1603]] tháinig na réaltbhuíonta nua amach i gcló don chéad uair ar réaltatlas ''[[Uranometria]]'' de chuid an réalteolaí amaitéaraigh Gearmánaigh [[Johann Bayer]].
Sa lá atá inniu ann, glacann an [[Aontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] le gach ceann de na réaltbhuíonta a chruthaigh Keyser agus de Houtman (féach an bosca thíos) – agus an Colgán san áireamh. Is é an t-ainm [[An Ollainnis|Ollainnise]] a thug an bheirt mhairnéalach ar an réaltbhuíon seo ná '''Den Dorado''', ach d'aistrigh Plancius go [[An Laidin|Laidin]] é mar '''Dorado'''.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é gur réaltbhuíon nua-aimseartha í an Colgán, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht léi.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Dor.htm an Colgán ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526131700/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Dor.htm |date=2006-05-26 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/dorado.htm Ian Ridpaths's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/dorado.html an Colgán agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509024231/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/dorado.html |date=2006-05-09 }}
* [http://www.dibonsmith.com/dor_con.htm an Colgán ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=33 Peoria Astronomical Society: an Colgán] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050723082905/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=33 |date=2005-07-23 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgBayer}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Colgán, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Colgán]]
391p6p2pen12lfcvsrgzg7sc1kcr46q
An Colm
0
8658
1329104
1244334
2026-10-03T21:23:14Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329104
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Columba |
ainm = an Colm |
laidin = Columba |
nod = Col |
ginideach = Columbae |
siombalaíocht = an [[Colm]] |
dronairde = 6 |
diallas = −35 |
achariomlán = 270 |
acharrangú = 54ú |
líonréaltaí = 1 |
réaltainm = [[Alfa Columbae|α Col]] (Phact) |
réaltmhéid = 2.6 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Giorria]]
* [[an Siséal]]
* [[an Péintéir]]
* [[Deireadh na Loinge]]
* [[an Madra Mór]] |
uasleithead = 45 |
íosleithead = 90 |
mí = Feabhra |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] bheag is ea '''an Colm''', atá beagán ó dheas den [[An Madra Mór|Mhadra Mór]] agus [[an Giorria]]. Ba é an [[Réalteolaíocht|réalteolaí]] [[Flóndras|Pléimeanach]] [[Petrus Plancius]] a chruthaigh an t-éan neamhaí seo as cuid de réaltbhuíon [[An Madra Mór|an Mhadra Mhóir]]. Léiríodh an Colm don chéad uair ar léarscáil neamhaí a rinne Plancius sa bhliain [[1592]]. Is é '''Columba''', a chiallaíonn "colm", an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar ar an réaltbhuíon seo.
== Príomhghnéithe ==
* [[Mu Columbae|μ Col]]: [[réalta éalaitheach]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 1851]]: [[réaltbhraisle chruinneogach]]
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Col.htm an Colm ar shuíomh Robin Gatter]
* [http://www.ianridpath.com/startales/columba.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/columba.html an Colm agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060512215516/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/Columba.html |date=2006-05-12 }}
* [http://www.dibonsmith.com/col_con.htm an Colm ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=24 Peoria Astronomical Society: an Colm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060417075547/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=24 |date=2006-04-17 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAgBartsch}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Colm, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Colm]]
idcy0kjd014am3rfjqwv1g3qypbbuuu
An Compás
0
8661
1329105
1244335
2026-10-03T21:23:43Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329105
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Circinus |
ainm = an Compás |
laidin = Circinus |
nod = Cir |
ginideach = Circini |
siombalaíocht = an [[Compás]] |
dronairde = 15 |
diallas = −60 |
achariomlán = 93 |
acharrangú = 85ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[α Cir]] |
réaltmhéid = 3.2 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Ceinteár]]
* [[an Chuileog]]
* [[Éan Parthais (réaltbhuíon)|Éan Parthais]]
* [[Triantán an Deiscirt]]
* [[an Riail]]
* [[an Faolchú]] |
uasleithead = 10 |
íosleithead = 90 |
mí = Meitheamh |
nótaí=}}
Tá '''an Compás''' ar cheann de na [[Réaltbhuíon|réaltbhuíonta]] beaga deisceartacha. Léiríonn sé [[Compás|compás línitheora]], uirlis a mbaintear úsáid as chun ciorcail, srl., a tharraingt. Bí cúramach gan é a thógáil in abhraíocht réaltbhuíon [[Compás an Mhairnéalaigh|Chompás an Mhairnéalaigh]].
'''Circinus''' an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thugtar ar an gCompás. As [[An Béarla|Béarla]], aistrítear an t-ainm seo mar '''The Pair of Compasses''' chun é a aithint ó '''Pyxis''' (.i. [[Compás an Mhairnéalaigh]]), nó '''The Mariner's Compass'''.
== Príomhghnéithe ==
* [[Alfa Circini|α Cir]]: [[réalta dhúbailte]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
== Stair ==
Ba é an réalteolaí Francach an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh réaltbhuíon an Chompáis. Chaith Lacaille na blianta [[1751]] agus [[1752]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus é ag clárú réaltaí [[Sféar neamhaí|an leathsféir theas]]. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain [[1756]] ach ní raibh ann ach [[plánaisféar]] agus é sa teanga [[An Fhraincis|Fraincise]]. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain [[1763]], bliain amháin tar éis bhás Lacaille. '''Coelum Australe Stelliferum''' an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an [[An Laidin|Laidin]], agus chuir sé trí réaltbhuíon [[An Chíle|na Cíle]], [[na Seolta]] agus [[Deireadh na Loinge|Dheireadh na Loinge]] in áit [[An Long|Argo Navis]] (nó '''Le Navire''', mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Compás ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an [[an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
Ar dtús thug Lacaille an t-ainm '''Le Compas''' ar an réaltbhuíon seo, ach '''Circinus''' an t-eagrán Laidine atá ar ''Coelum Australe Stelliferum''.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Chompáis go dtí an [[18ú haois|18ú haois]], níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cir.htm an Compás ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526131649/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cir.htm |date=2006-05-26 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/circinus.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/circinus.html an Compás agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614210113/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/circinus.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/cir_con.htm an Compás ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=23 Peoria Astronomical Society: an Compás] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020107/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=23 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/centaurus/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Compás]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAgLacaille}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Compás, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Compás]]
omnj5fehvghckdqfsrpa29hdq3sj16v
Compás an Mhairnéalaigh
0
8662
1329176
1180296
2026-10-04T03:29:37Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329176
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Pyxis |
ainm = Compás an Mhairnéalaigh |
laidin = Pyxis |
nod = Pyx |
ginideach = Pyxidis |
siombalaíocht = an [[Compás mairnéalaigh]] |
dronairde = 9 |
diallas = −30 |
achariomlán = 221 |
acharrangú = 65ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = α Pyx |
réaltmhéid = 3.68 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Phéist Uisce]]
* [[Deireadh na Loinge]]
* [[na Seolta]]
* [[an tAerchaidéal]] |
uasleithead = 50 |
íosleithead = 90 |
mí = Márta |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] bheag dheisceartach is ea '''Compás an Mhairnéalaigh''' a chruthaigh an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]]. ''Pyxis Nautica'' a thug sé air – focail [[Laidin]]e a chiallaíonn "boiscín mairnéalachta". Is dócha gurbh é compás mairnéalaigh [[An Long|na Loinge]] ''[[Argo]]'' a bhí i gceist aige, cé nach mbaintí úsáid as an gcompás mairnéalaigh i ré na [[An tSean-Ghréig|Sean-Ghréagach]]. '''Pyxis''' an t-ainm Laidine a thugtar air faoi láthair.
Sular chruthaigh Lacaille an réaltbhuíon seo bhí a chuid réaltaí páirteach i seanréaltbhuíon [[An Long|na Loinge]], dá ngaireadh tráth '''Argo Navis'''. Bhí seanréaltbhuíon eile (nó [[astaireacht]], b'fhéidir) sa cheantar seo na spéire darbh ainm Laidine '''Malus''', .i. [[An Crann Seoil|crann seoil]]; John Herschel a chruthaigh Malus sa bhliain 1844.
Bí cúramach gan an réaltbhuíon seo a thógáil in abhraíocht réaltbhuíon [[An Compás|an Chompáis]], dá ngairtear '''Circinus''' as [[Laidin]]. Léiríonn an réaltbhuíon úd [[Compás|compás línitheora]], uirlis a mbaintear úsáid as chun ciorcail, srl., a tharraingt.
== Príomhghnéithe ==
* [[T Pyxidis|T Pyx]]: [[nóva ateagmhasach]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
== Stair ==
Ba é an réalteolaí Francach an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh réaltbhuíon Chompás an Mhairnéalaigh. Chaith Lacaille na blianta [[1751]] agus [[1752]] san [[Afraic Theas]] agus é ag clárú réaltaí [[Sféar neamhaí|an leathsféir theas]]. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain [[1756]] ach ní raibh ann ach [[plánaisféar]] agus é sa teanga [[Fraincis]]e. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain [[1763]], bliain amháin tar éis bhás Lacaille. '''Coelum Australe Stelliferum''' an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an [[Laidin]], agus chuir sé trí réaltbhuíon [[An Chíle|na Cíle]], [[na Seolta]] agus [[Deireadh na Loinge|Dheireadh na Loinge]] in áit [[An Long|Argo Navis]] (nó '''Le Navire''', mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus Compás an Mhairnéalaigh ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an [[an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
'''La Boussole''' an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús, agus '''Pyxis''' an t-ainm Laidine a thugtar go coitianta uirthi sa lá atá inniu ann.
Faightear í san áit a raibh crann seoil [[an Long|na Loinge]]. Sa bhliain [[1844]] chruthaigh an [[réalteolaí]] [[Sasana]]ch [[John Herschel]] réaltbhuíon nua darbh ainm '''Malus''' (an focal Laidin ar ''crann seoil'') agus chuir sé in áit Chompás an Mhairnéalaigh í, ach níor ghlac an lucht réalteolaíochta léi agus tá Compás an Mhairnéalaigh ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha fós.
Sa cheantar céanna seo den spéir chuir an réalteolai [[An Ghearmáin|Gearmánach]] [[Johann Bode]] réaltbhuíon nua darbh ainm '''Lochium Funis''' (.i. ''an Luasmhea agus an Téad''), ach tá an réaltbhuíon seo as feidhm chomh maith.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon Chompás an Mhairnéalaigh go dtí an [[18ú haois]], níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Pyx.htm Compás an Mhairnéalaigh ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526131952/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Pyx.htm |date=2006-05-26 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/pyxis.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/pyxis.html Compás an Mhairnéalaigh agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509024125/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/pyxis.html |date=2006-05-09 }}
* [http://www.dibonsmith.com/pyx_con.htm Compás an Mhairnéalaigh ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=69 Peoria Astronomical Society: Compás an Mhairnéalaigh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422062713/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=69 |date=2006-04-22 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAgLacaille}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Compás mairnéalaigh]]
jaj3ljvnax2jqo8ypj59fq3hzi6jdj2
Coróin an Deiscirt
0
8663
1329177
1108841
2026-10-04T03:48:15Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329177
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Corona Australis |
ainm = Coróin an Deiscirt |
laidin = Corona Australis<br />Corona Austrina |
nod = CrA |
ginideach = Coronae Australis<br />Coronae Austrinae |
siombalaíocht = an [[Coróin|Choróin]] Dheisceartach |
dronairde = 19 |
diallas = −40 |
achariomlán = 128 |
acharrangú = 80ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Alfa Coronae Australis|α CrA]] |
réaltmhéid = 4.1 |
dreigecheathanna =
* [[Beta Corona Ástrailidí]] |
teorantacha =
* [[an Saighdeoir]]
* [[an Scairp]]
* [[an Altóir]]
* [[an Teileascóp]] |
uasleithead = 40 |
íosleithead = 90 |
mí = Lúnasa |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] bheag ar an [[Sféar neamhaí|leathsféar neamhaí theas]] is ea '''Coróin an Deiscirt'''. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus bhí sé freisin ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]]. '''Corona Australis''', nó '''Corona Austrina''', an t-ainm [[Laidin]]e a thugtar ar Choróin an Deiscirt.
Sa bhliain [[1932]] d'athraigh an [[ARI|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] ainm Laidine na réaltbhuíne seo go ''Corona Austrina'' go hoifigiúil, cé go bhfuil an seanainm Laidine '''Corona Australis''' níos coitianta go fóill.
== Príomhghnéithe ==
* [[Gamma Coronae Australis|γ CrA]]: [[déréalta]]
* [[Kappa Coronae Australis|κ CrA]]: [[réalta dhúbailte optúil]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 6541]]: [[réaltbhraisle chruinneogach]]
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/CrA.htm Coróin an Deiscirt ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508131036/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/CrA.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/coronaaustralis.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/coronaaustralis.html Coróin an Deiscirt agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509025026/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/coronaaustralis.html |date=2006-05-09 }}
* [http://www.dibonsmith.com/cra_con.htm Coróin an Deiscirt ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=26 Peoria Astronomical Society: Coróin an Deiscirt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422061827/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=26 |date=2006-04-22 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{RéaltbhuíontaAthraitheAgBayer}}
{{RéaltbhuíontaAthraitheAgNLDL}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Coróin an Deiscirt]]
8154u22e59jpx7nymj356uqkq2wd4xx
Coróin an Tuaiscirt
0
8674
1329178
1108842
2026-10-04T03:48:16Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329178
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Corona borealis |
ainm = Coróin an Tuaiscirt |
laidin = Corona Borealis |
nod = CrB |
ginideach = Coronae Borealis |
siombalaíocht = [[Coróin]] an Tuaiscirt |
dronairde = 16 |
diallas = +30 |
achariomlán = 179 |
acharrangú = 73ú |
líonréaltaí = 1 |
réaltainm = [[Alfa Coronae Borealis|α CrB]] (Alphecca, nó Gemma) |
réaltmhéid = 2.2 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[Earcail (réaltbhuíon)|Earcail]]
* [[an tAoire]]
* [[an Phéist|Ceann na Péiste]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 50 |
mí = Iúil |
nótaí=}}
Is [[réaltbhuíon]] bheag thuaisceartach é '''Coróin an Tuaiscirt''' a ndéanann a chuid [[réalta|réaltaí]] stua leathchiorclach. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus bhí sé freisin ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]]. Thug na [[an tSean-Ghréig|Sean-Ghréagaigh]] '''Stephanos Ariadnēs''' (.i. "Fleasc [[Airianna]]") ar Choróin an Tuaiscirt agus '''Stephanos''' (.i. "Fleasc") ar [[Coróin an Deiscirt|Choróin an Deiscirt]]. '''Corona Borealis''' an t-ainm [[Laidin]]e a thugtar ar Choróin an Tuaiscirt.
== Príomhghnéithe ==
* [[Zeta Coronae Borealis|ζ CrB]]:
* [[Nu Coronae Borealis|ν CrB]]:
* [[R Coronae Borealis|R CrB]]:
== Réada suntasacha domhainspéire ==
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/CrB.htm Coróin an Tuaiscirt ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061110073453/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/CrB.htm |date=2006-11-10 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/coronaborealis.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/coronaborealis.html Coróin an Tuaiscirt agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006102551/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/coronaborealis.html |date=2006-10-06 }}
* [http://www.dibonsmith.com/crb_con.htm Coróin an Tuaiscirt ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=27 Peoria Astronomical Society: Coróin an Tuaiscirt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061013160357/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=27 |date=2006-10-13 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Coróin an Tuaiscirt]]
34cmxt17ga7xjujplc15uxo1rg54arc
An Chorr
0
8675
1329098
1244336
2026-10-03T21:14:10Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329098
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Grus |
ainm = an Chorr |
laidin = Grus |
nod = Gru |
ginideach = Gruis |
siombalaíocht = an [[Corr|Chorr]] |
dronairde = 22 |
diallas = −47 |
achariomlán = 366 |
acharrangú = 45ú |
líonréaltaí = 2 |
réaltainm = [[Alfa Gruis|Al Na'ir]] (α Gru) |
réaltmhéid = 1.73 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[Iasc an Deiscirt]]
* [[an Micreascóp]]
* [[an tIndiach]]
* [[an Túcán]]
* [[an Féinics]]
* [[an Dealbhóir]] |
uasleithead = 34 |
íosleithead = 90 |
mí = Deireadh Fómhair |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] dheisceartach is ea '''an Chorr''', ceann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] idir na blianta [[1595]] agus [[1597]] ar son an réalteolaí [[Pléimeanach|Phléimeannaigh]] [[Petrus Plancius]]. Thug an réalteolaí amaitéarach [[An Ghearmáin|Gearmánach]] [[Johann Bayer]] isteach ina léarscáil neamhaí ''[[Uranometria]]'' í sa bhliain [[1603]]. I [[Sasana]] le tamaillín sa [[17ú haois]] bhí '''[[an Lasairéan|Phoenicopterus]]''' (.i. "[[lasairéan]]" as [[An Laidin|Laidin]]) mar ainm eile ar an réaltbhuíon seo. '''Grus''', a chiallaíonn "corr", an t-ainm Laidine a thugtar ar an gCorr sa lá atá inniu ann.
== Príomhghnéithe ==
* [[Beta Gruis|β Gru]]: [[réalta athraitheach]]
* [[Delta Gruis|δ Gru]]: [[réalta dhúbailte optúil]]
* [[Mu Gruis|μ Gru]]: réalta dhúbailte optúil
== Réada suntasacha domhainspéire ==
== Stair ==
Ba iad an bheirt mhairnéalach [[An Ísiltír|Ollannacha]] [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] a chruthaigh réaltbhuíon na Coirre idir na blianta [[1595]] agus [[1597]]. Ar an [[2 Aibreán]] [[1595]] chuir ceithre long chun na farraige ó [[Texel]] san Ollainn; ba é sin an chéad loingeas Ollannach a thaistil ar na hIndiacha Thoir. Bhí Keyser mar ardmháta agus ardphíolóta ar bord na loinge ''Hollandia'' sa loingeas.
Roimhe sin, áfach, rinne an ministir [[Flóndras|Pléimeannach]] [[Petrus Plancius]] teagmháil leis. Bhí Plancius ar cheann de bhunaitheoirí [[Comhlacht Dúitseach na hIndia Thoir|Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir]], ach bhí sé ina [[Réalteolaíocht|réalteolaí]] agus a [[Cairtghrafaíocht|chartagrafaí]] chomh maith. Sa bhliain [[1589]] rinne sé cruinneog neamhaí, ach níorbh fhéidir leis réigiún an phoil neamhaí theas a líonadh toisc nach raibh mórán eolais ar fáil i dtaobh cheantar sin na spéire. Mar sin de, thug sé gléasra réalteolaíoch do Keyser agus mhúin sé é conas é a úsáid chun réaltléarscáil a tharraingt den leathsféar neamhaí theas.
Fuair Keyser bás sa bhliain [[1596]], ach chríochnaigh a chúntóir Frederick de Houtman (in éineacht le mairnéalach eile, Vechter Willemsz) an léarscáil. Sa bhliain [[1597]] tháinig an loingeas ar ais go dtí an Ollainn, agus thug de Houtman an léarscáil neamhaí agus réaltchatalóg do Plancius. Bhí 12 réaltbhuíon nua ar an léarscáil agus 135 réalta ar an gcatalóg. Sa bhliain [[1592]] rinne Plancius cruinneog neamhaí nua a thug isteach na réaltaí agus na réaltbhuíonta nua (chomh maith le réaltbhuíon eile a chruthaigh sé féin, .i. [[an Colm]]). Sa bhliain [[1603]] tháinig na réaltbhuíonta nua amach i gcló don chéad uair ar réaltatlas ''[[Uranometria]]'' de chuid an réalteolaí amaitéaraigh Gearmánaigh [[Johann Bayer]].
Sa lá atá inniu ann, glacann an [[Aontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] le gach ceann de na réaltbhuíonta a chruthaigh Keyser agus de Houtman (féach an bosca thíos) – agus an Chorr san áireamh. Is é an t-ainm [[An Ollainnis|Ollainnise]] a thug an bheirt mhairnéalach ar an réaltbhuíon seo ná '''De Reygher''', a chiallaíonn ''an Chorr Éisc'', ach d'aistrigh Plancius go [[An Laidin|Laidin]] é mar '''Grus''', a chiallaíonn ''an Chorr Mhóna''.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é gur réaltbhuíon nua-aimseartha í an Chorr, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht léi.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Gru.htm an Chorr ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118162405/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Gru.htm |date=2006-11-18 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/grus.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/grus.html an Chorr agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061009074447/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/Grus.html |date=2006-10-09 }}
* [http://www.dibonsmith.com/gru_con.htm an Chorr ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=39 Peoria Astronomical Society: an Chorr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061009081301/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=39 |date=2006-10-09 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/grus/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Chorr]
* [http://www.pa.msu.edu/people/horvatin/Astronomy_Facts/obsolete_pages/phoenicopterus.htm an Lasairéan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070806072032/http://www.pa.msu.edu/people/horvatin/Astronomy_Facts/obsolete_pages/phoenicopterus.htm |date=2007-08-06 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAthraitheAgBayer}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgBayer}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Corr, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Corr]]
gcgldl2dtnfb39sh464o1du3w9pbg6n
An Chuileog
0
8676
1329100
1244337
2026-10-03T21:15:05Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329100
wikitext
text/x-wiki
:''Le haghaidh an ghéineis bhitheolaígh ''Musca'', féach [[Cuileog|Cuil]].''
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Musca |
ainm = an Chuileog |
laidin = Musca |
nod = Mus |
ginideach = Muscae |
siombalaíocht = an [[Cuileog|Chuileog]] |
dronairde = 12 |
diallas = −70 |
achariomlán = 138 |
acharrangú = 77ú |
líonréaltaí = 1 |
réaltainm = [[Alfa Muscae|α Mus]] |
réaltmhéid = 2.69 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[Éan Parthais]]
* [[an Chíle]]
* [[an Ceinteár]]
* [[an Caimileon]]
* [[an Compás]]
* [[an Chros]] |
uasleithead = 10 |
íosleithead = 90 |
mí = Bealtaine |
nótaí=}}
Tá '''an Chuileog''' ar cheann de na [[Réaltbhuíon|réaltbhuíonta]] miona atá le feiceáil ar an [[Sféar neamhaí|sféar neamhaí theas]]. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] idir na blianta [[1595]] agus [[1597]] ar son an réalteolaí [[Pléimeanach|Phléimeannaigh]] [[Petrus Plancius]]. Thug an réalteolaí amaitéarach [[An Ghearmáin|Gearmánach]] [[Johann Bayer]] isteach ina léarscáil neamhaí ''[[Uranometria]]'' í sa bhliain [[1603]].
== Príomhghnéithe ==
* [[Theta Muscae|θ Mus]]: [[réalta dhúbailte]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 4833]]: [[réaltbhraisle chruinneogach]]
== Stair ==
Ba iad an bheirt mhairnéalach [[An Ísiltír|Ollannacha]] [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] a chruthaigh réaltbhuíon na Cuileoige idir na blianta [[1595]] agus [[1597]]. Ar an [[2 Aibreán]] [[1595]] chuir ceithre long chun na farraige ó [[Texel]] san Ollainn; ba é sin an chéad loingeas Ollannach a thaistil ar na hIndiacha Thoir. Bhí Keyser mar ardmháta agus ardphíolóta ar bord na loinge ''Hollandia'' sa loingeas.
Roimhe sin, áfach, rinne an ministir [[Flóndras|Pléimeannach]] [[Petrus Plancius]] teagmháil leis. Bhí Plancius ar cheann de bhunaitheoirí [[Comhlacht Dúitseach na hIndia Thoir|Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir]], ach bhí sé ina [[Réalteolaíocht|réalteolaí]] agus a [[Cairtghrafaíocht|chartagrafaí]] chomh maith. Sa bhliain [[1589]] rinne sé cruinneog neamhaí, ach níorbh fhéidir leis réigiún an phoil neamhaí theas a líonadh toisc nach raibh mórán eolais ar fáil i dtaobh cheantar sin na spéire. Mar sin de, thug sé gléasra réalteolaíoch do Keyser agus mhúin sé é conas é a úsáid chun réaltléarscáil a tharraingt den leathsféar neamhaí theas.
Fuair Keyser bás sa bhliain [[1596]], ach chríochnaigh a chúntóir Frederick de Houtman (in éineacht le mairnéalach eile, Vechter Willemsz) an léarscáil. Sa bhliain [[1597]] tháinig an loingeas ar ais go dtí an Ollainn, agus thug de Houtman an léarscáil neamhaí agus réaltchatalóg do Plancius. Bhí 12 réaltbhuíon nua ar an léarscáil agus 135 réalta ar an gcatalóg. Sa bhliain [[1592]] rinne Plancius cruinneog neamhaí nua a thug isteach na réaltaí agus na réaltbhuíonta nua (chomh maith le réaltbhuíon eile a chruthaigh sé féin, .i. [[an Colm]]). Sa bhliain [[1603]] tháinig na réaltbhuíonta nua amach i gcló don chéad uair ar réaltatlas ''[[Uranometria]]'' de chuid an réalteolaí amaitéaraigh Gearmánaigh [[Johann Bayer]].
Sa lá atá inniu ann, glacann an [[Aontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] le gach ceann de na réaltbhuíonta a chruthaigh Keyser agus de Houtman (féach an bosca thíos) – agus an Chuileog san áireamh. Is é an t-ainm [[An Ollainnis|Ollainnise]] a thug an bheirt mhairnéalach ar an réaltbhuíon seo ná '''De Vlieghe'''. An rud is aisti faoi, níor thug Plancius aon ainm ar an réaltbhuíon seo nuair a tharraing sé í ar chruinneog neamhaí sa bhliain [[1598]]. '''Apis''' (an focal [[An Laidin|Laidine]] ar ''beach'') a thug Johann Bayer uirthi. Ceaptar go ndearna Bayer macasamhail di ó chruinneog neamhaí a rinne [[Jodocus Hondius]] sna blianta [[1600]] agus [[1601]], ach d'aithin Bayer mar bheach seachas cuileog í.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é gur réaltbhuíon nua-aimseartha í an Chuileog, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht léi.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Mus.htm an Chuileog ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118162918/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Mus.htm |date=2006-11-18 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/musca.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/musca.html an Chuileog agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006101003/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/musca.html |date=2006-10-06 }}
* [http://www.dibonsmith.com/mus_con.htm an Chuileog ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=56 Peoria Astronomical Society: an Chuileog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206063820/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=56 |date=2006-12-06 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/musca/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Chuileog]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgBayer}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Cuileog, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Cuileog]]
6g6v7ojadueolg79enw71yiz1est29j
An Cupán
0
8677
1329106
1244338
2026-10-03T21:25:45Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329106
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Crater |
ainm = an Cupán |
laidin = Crater |
nod = Crt |
ginideach = Crateris |
siombalaíocht = [[Cupán]] |
dronairde = 11 |
diallas = −15 |
achariomlán = 282 |
acharrangú = 53ú |
líonréaltaí = |
réaltainm = [[Delta Crateris|δ Crt]] |
réaltmhéid = 3.57 |
dreigecheathanna =
* [[Eta Craiteiridí]] |
teorantacha =
* [[an Leon]]
* [[an Seiseamhán]]
* [[an Phéist Uisce]]
* [[an Préachán]]
* [[an Mhaighdean]] |
uasleithead = 65 |
íosleithead = 90 |
mí = Aibreán |
nótaí=}}
Tá '''an Cupán''' ar cheann de na 88 [[réaltbhuíon]] nua-aimseartha; bhí sé freisin ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]]. Deirtear go léiríonn sé cuach [[Apalló]]. I measc a chuid [[réalta|réaltaí]] níl ceann ar bith níos gile ná an ceathrú [[amharcmhéid|méid]].
== Príomhghnéithe ==
* [[Gamma Crateris|γ Crt]]: [[déréalta]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Crt.htm an Cupán ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118162330/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Crt.htm |date=2006-11-18 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/corvusandcrater.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/crater.html an Cupán agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061009074306/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/Crater.html |date=2006-10-09 }}
* [http://www.dibonsmith.com/crt_con.htm an Cupán ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=29 Peoria Astronomical Society: an Cupán] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061005184002/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=29 |date=2006-10-05 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/crater/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Cupán]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Cupán, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Cupán]]
ab32aeez4n7iybl3hzvacwrmanzqb6y
An Dealbhóir
0
8678
1329109
1244339
2026-10-03T21:28:22Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329109
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Sculptor |
ainm = an Dealbhóir |
laidin = Sculptor |
nod = Scl |
ginideach = Sculptoris |
siombalaíocht = [[Dealbhóireacht|Dealbhóir]] |
dronairde = 0 |
diallas = −30 |
achariomlán = 475 |
acharrangú = 36ú |
líonréaltaí = |
réaltainm = [[Alfa Sculptoris|α Scl]] |
réaltmhéid = 4.31 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Míol Mór]]
* [[an tUisceadóir]]
* [[Iasc an Deiscirt]]
* [[an Chorr]]
* [[an Féinics]]
* [[an Fhoirnéis]] |
uasleithead = 50 |
íosleithead = 90 |
mí = Samhain |
nótaí=}}
Tá '''an Dealbhóir''' ar cheann de na [[Réaltbhuíon|réaltbhuíonta]] miona atá le feiceáil ar an [[Sféar neamhaí|leathsféar neamhaí theas]]. An tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh an réaltbhuíon seo. Ar dtús d'ainmnigh sé as ceárta dhealbhóra – ''L'Atelier du Sculpteur'' as [[An Fhraincis|Fraincis]], nó ''Apparatus Sculptoris'' as [[An Laidin|Laidin]] – ach giorraíodh an t-ainm go '''Sculptor''' (sin le rá, "an Dealbhóir") idir sin is tráthas.
Tá [[pol theas an Réaltra]] le feiceáil ar réaltbhuíon an Dealbhóra.
Le feiceáil fosta ar an réaltbhuíon seo atá [[Abhacréaltra an Dealbhóra]] (dá ngairtear freisin Córas an Dealbhóra), [[abhacréaltra]] atá páirteach sa [[an Grúpa Áitiúil|Ghrúpa Áitiúil]]; agus [[Grúpa an Dealbhóra]], an [[Braisle réaltraí|bhraisle réaltraí]] is giorra don Ghrúpa Áitiúil.
== Príomhghnéithe ==
* [[Epsilon Sculptoris|ε Scl]]: [[déréalta]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 55]]: [[réaltra bíseach]]
* [[NGC 253]]: réaltra bíseach
* [[NGC 288]]: [[réaltbhraisle chruinneogach]]
== Stair ==
Ba é an réalteolaí Francach an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh réaltbhuíon an Dealbhóra. Chaith Lacaille na blianta [[1751]] agus [[1752]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus é ag clárú réaltaí [[Sféar neamhaí|an leathsféir theas]]. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain [[1756]] ach ní raibh ann ach [[plánaisféar]] agus é sa teanga [[An Fhraincis|Fraincise]]. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain [[1763]], bliain amháin tar éis bhás Lacaille. '''Coelum Australe Stelliferum''' an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an [[An Laidin|Laidin]], agus chuir sé trí réaltbhuíon [[An Chíle|na Cíle]], [[na Seolta]] agus [[Deireadh na Loinge|Dheireadh na Loinge]] in áit [[An Long|Argo Navis]] (nó '''Le Navire''', mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Dealbhóir ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an [[an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
'''L’Atelier du Sculpteur''' an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús, rud a chiallaíonn ''Saotharlann an Dealbhóra''; '''Apparatus Sculptoris''' an t-ainm Laidine a thugtar uirthi ar an bplánaisféar a tháinig amach sa bhliain [[1763]], ach giorraíodh an t-ainm seo go '''Sculptor''' idir sin is tráthas.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Dealbhóra go dtí an [[18ú haois|18ú haois]], níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Scl.htm an Dealbhóir ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118163109/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Scl.htm |date=2006-11-18 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/sculptor.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/sculptor.html an Dealbhóir agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006101750/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/sculptor.html |date=2006-10-06 }}
* [http://www.dibonsmith.com/scl_con.htm an Dealbhóir ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=74 Peoria Astronomical Society: an Dealbhóir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004105409/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=74 |date=2006-10-04 }}
* [http://www.seds.org/messier/xtra/ngc/sclgr.html Grúpa an Dealbhóra]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAgLacaille}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Dealbhóir, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Dealbhóir]]
8tg3ti6c5v4v6s6jpizv1lki0rjr2rn
Deireadh na Loinge
0
8708
1329183
1108951
2026-10-04T04:31:37Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329183
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Puppis |
ainm = Deireadh na Loinge |
laidin = Puppis |
nod = Pup |
ginideach = Puppis |
siombalaíocht = [[Bord deireadh]] [[An Long|na Loinge]] |
dronairde = 7.5 |
diallas = −30 |
achariomlán = 673 |
acharrangú = 20ú |
líonréaltaí = 4 |
réaltainm = [[Zeta Puppis|ζ Pup]] (Naos) |
réaltmhéid = 2.25 |
dreigecheathanna =
* [[Pi Puippidí]]
* [[Zeta Puippidí]]
* [[Puippidí-Veilidí]] |
teorantacha =
* [[an tAonbheannach]]
* [[Compás an Mhairnéalaigh]]
* [[na Seolta]]
* [[an Chíle]]
* [[an Péintéir]]
* [[an Colm]]
* [[an Madra Mór]]
* [[an Phéist Uisce]] |
uasleithead = 40 |
íosleithead = 90 |
mí = Feabhra |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] dheisceartach is ea '''Deireadh na Loinge'''. Tá sé ar an roinn is mó i measc na tri roinn ar roinneadh seanréaltbhuíon [[An Long|na Loinge]] iontu. '''Puppis''' an t-ainm [[Laidin]]e a thugtar air, a chiallaíonn "deireadh loinge" nó "tile".
== Príomhghnéithe ==
* [[Xi Puppis|ξ Pup]]: [[réalta dhúbailte optúil]]
* [[K Puppis|K Pup]]: [[réalta dhúbailte]]
* [[L Puppis|L Pup]]: réalta dhúbailte; is [[réalta Mira Ceti]] an ceann is faide ó thuaidh, dá ngairtear '''L<sup>2</sup> Puppis'''
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 46|M46]] agus [[Messier 47|M47]]: dhá [[réaltbhraisle oscailte]]
* [[Messier 93|M93]]: réaltbhraisle oscailte
* [[NGC 2451]]: réaltbhraisle oscailte; is [[c Puppis]] í an réalta is gile dá bhfuil infheicthe i lár na braisle seo
* [[NGC 2477]]: ar cheann de na réaltbhraislí oscailte is saibhre ar spéir na hoíche; ceaptar go bhfuil 2,000 réalta ar a laghad sa bhraisle seo
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Pup.htm Deireadh na Loinge ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061115061136/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Pup.htm |date=2006-11-15 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/puppis.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/puppis.html Deireadh na Loinge agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006095341/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/puppis.html |date=2006-10-06 }}
* [http://www.dibonsmith.com/pup_con.htm Deireadh na Loinge ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=68 Peoria Astronomical Society: Deireadh na Loinge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206063845/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=68 |date=2006-12-06 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAthraitheAgNLDL}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Deireadh na Loinge]]
p9vfm5usvv00v23ly4j6tohm0nk228s
An Dragan
0
8709
1329111
1244340
2026-10-03T21:29:58Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329111
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Draco |
ainm = an Dragan |
laidin = Draco |
nod = Dra |
ginideach = Draconis |
siombalaíocht = an [[Dragan]] |
dronairde = 15 |
diallas = +75 |
achariomlán = 1083 |
acharrangú = 8ú |
líonréaltaí = 3 |
réaltainm = [[Gamma Draconis|ζ Dra]] (Etamin) |
réaltmhéid = 2.23 |
dreigecheathanna =
* [[Dracóinidí]] |
teorantacha =
* [[an tAoire]]
* [[Earcail (réaltbhuíon)|Earcail]]
* [[an Lir]]
* [[an Eala]]
* [[Ceiféas (réaltbhuíon)|Ceiféas]]
* [[an Béar Beag]]
* [[an Sioráf]]
* [[an Béar Mór]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 15 |
mí = Iúil |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] i gcianthuaisceart na spéire is ea '''an Dragan'''. Is réaltbhuíon [[timpholach]] é do lucht [[An leathsféar thuaidh|an leathsféir thuaidh]]. Tá an Dragan ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus bhí sé freisin ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]].
== Príomhghnéithe ==
* [[Nu Draconis|ν Dra]]: [[réalta dhúbailte]] an-suntasach atá infheicthe ar cheann an Dragain; is féidir í a scoilteadh le [[déshúiligh]].
* [[Psi Draconis|ψ Dra]]: réalta dhúbailte ar féidir í a scoilteadh le [[teileascóp]] beag.
* [[16 Draconis|16]] agus [[17 Draconis|17 Dra]]: réalta dhúbailte leathan; is [[déréalta]] í 17 Dra chomh maith ar féidir í a scoilteadh le teileascóp beag.
* [[39 Draconis|39 Dra]]: [[tríréalta]]; ní foláir teileascóp leis na trí [[Comhbhall|chomhbhall]] a fheiceáil.
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Réaltnéal Súil an Chait|NGC 6543]]: [[réaltnéal pláinéadach]] is ea NGC 6543, dá ngairtear freisin '''Réaltnéal Súil an Chait'''.
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Dra.htm an Dragan ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118162148/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Dra.htm |date=2006-11-18 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/draco.htm Ian Ridpaths's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/draco.html an Dragan agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061023202006/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/draco.html |date=2006-10-23 }}
* [http://www.dibonsmith.com/dra_con.htm an Dragan ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=34 Peoria Astronomical Society: an Dragan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206143343/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=34 |date=2006-12-06 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/draco/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Dragan]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Dragan, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Dragan]]
1rsl8tjv4f6zktclfuynwimx5f79ex8
Earcail (réaltbhuíon)
0
8711
1329185
1109066
2026-10-04T05:05:56Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329185
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Hercules |
ainm = Earcail |
laidin = Hercules |
nod = Her |
ginideach = Herculis |
siombalaíocht = [[Earcail]] |
dronairde = 17 |
diallas = 30 |
achariomlán = 1225 |
acharrangú = 5ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Alfa Herculis|α Her]] (Rasalgethi) |
réaltmhéid = 3.1 |
dreigecheathanna =
* [[Tau Heircúilidí]] |
teorantacha =
* [[an Dragan]]
* [[an tAoire]]
* [[Coróin an Tuaiscirt]]
* [[an Phéist|Ceann na Péiste]]
* [[Fear na bPéisteanna]]
* [[an tIolar]]
* [[an tSaighead]]
* [[an Sionnach]]
* [[an Lir]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 50 |
mí = Iúil |
nótaí=}}
Tá '''Earcail''' ar an gcúigiú [[réaltbhuíon]] is mó i measc na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha. Bhí sé ar cheann freisin de na 48 réaltbhuíon ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]]. '''Hercules''' an t-ainm [[Laidin]]e a thugtar ar Earcail, sin le rá laoch [[Miotaseolaíocht na Gréige|mhiotaseolaíocht na Gréige]] darbh ainm '''[[Earcail|Herakles]]'''.
== Príomhghnéithe ==
* [[an Eochair]]: [[astaireacht (réalteolaíocht)|astaireacht]]
* [[Alfa Herculis|α Her]]: Rasalgethi
* [[Rho Herculis|ρ Her]]:
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 13|M13]]:
* [[Messier 92|M92]]:
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Her.htm Earcail ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118162316/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Her.htm |date=2006-11-18 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/hercules.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/hercules.html Earcail agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205013211/http://coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/hercules.html |date=2006-12-05 }}
* [http://www.dibonsmith.com/her_con.htm Earcail ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=40 Peoria Astronomical Society: Earcail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206201813/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=40 |date=2006-12-06 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/hercules/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Earcail]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Earcail]]
3ziprxjdla75md0f0z7kvrevntoy0id
An Faolchú
0
8712
1329113
1244341
2026-10-03T21:34:52Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329113
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Lupus |
ainm = an Faolchú |
laidin = Lupus |
nod = Lup |
ginideach = Lupi |
siombalaíocht = an [[mac tíre|faolchú]] |
dronairde = 15 |
diallas = −43 |
achariomlán = 334 |
acharrangú = 46ú |
líonréaltaí = 3 |
réaltainm = [[Alfa Lupi|α Lup]] |
réaltmhéid = 2.3 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Riail]]
* [[an Scairp]]
* [[an Compás]]
* [[an Ceinteár]]
* [[an Mheá]]
* [[an Phéist Uisce]] (cearnóg) |
uasleithead = 35 |
íosleithead = 90 |
mí = Meitheamh |
nótaí=}}
Is [[réaltbhuíon]] réasúnta gheal é '''an Faolchú''' atá le feiceáil ar an [[sféar neamhaí|leathsféar neamhaí theas]]. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]]. '''Lupus''' a thugtar ar an bhFaolchú mar ainm [[An Laidin|Laidine]], focal a chiallaíonn "[[mac tíre]]".
== Príomhghnéithe ==
* [[Epsilon Lupi|ε Lup]]:
* [[Kappa Lupi|κ Lup]]:
* [[Mu Lupi|μ Lup]]:
* [[Xi Lupi|ξ Lup]]:
* [[Pi Lupi|π Lup]]:
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 5822]]: [[réaltbhraisle oscailte]]
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Lup.htm an Faolchú ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312233236/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Lup.htm |date=2007-03-12 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/lupus.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/lupus.html an Faolchú agus Miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061006100950/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/lupus.html |date=2006-10-06 }}
* [http://www.dibonsmith.com/lup_con.htm an Faolchú ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=50 Peoria Astronomical Society: an Faolchú] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061004104259/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=50 |date=2006-10-04 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{RéaltbhuíontaAthraitheAgNLDL}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Faolchú, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Faolchú]]
565vbqpmbeikg2p1le77mgrd0gb8oqd
An Féinics
0
8720
1329116
1244342
2026-10-03T21:41:24Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329116
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Phoenix |
ainm = an Féinics |
laidin = Phoenix |
nod = Phe |
ginideach = Phoenicis |
siombalaíocht = an [[Féinics]] |
dronairde = 0 |
diallas = −50 |
achariomlán = 469 |
acharrangú = 37ú |
líonréaltaí = 1 |
réaltainm = [[Alfa Phoenicis|α Phe]] (Ankaa) |
réaltmhéid = 2.39 |
dreigecheathanna =
* [[Féinicidí]] |
teorantacha =
* [[an Dealbhóir]]
* [[an Chorr]]
* [[an Túcán]]
* [[an Phéist Bheag]] (cearnóg)
* [[an Abhainn]]
* [[an Fhoirnéis]] |
uasleithead = 32 |
íosleithead = 90 |
mí = Samhain |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] dhoiléir dheisceartach is ea '''an Féinics''', ceann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] idir na blianta [[1595]] agus [[1597]] ar son an réalteolaí [[Pléimeanach|Phléimeannaigh]] [[Petrus Plancius]]. Thug an réalteolaí amaitéarach [[An Ghearmáin|Gearmánach]] [[Johann Bayer]] isteach ina léarscáil neamhaí ''[[Uranometria]]'' é sa bhliain [[1603]].
I measc líon réaltaí na réaltbhuíne seo níl ach trí cinn déag níos gile ná an cúigiú [[amharcmhéid|méid]].
== Príomhghnéithe ==
* [[Zeta Phoenicis|ζ Phe]]: [[réalta dhúbailte]]; is [[réalta athraitheach de chineál Algol]] an phríomhréalta chomh maith (.i. [[déréalta uraitheach]])
== Réada suntasacha domhainspéire ==
== Stair ==
Ba iad an bheirt mhairnéalach [[An Ísiltír|Ollannacha]] [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] a chruthaigh réaltbhuíon an Fhéinics idir na blianta [[1595]] agus [[1597]]. Ar an [[2 Aibreán]] [[1595]] chuir ceithre long chun na farraige ó [[Texel]] san Ollainn; ba é sin an chéad loingeas Ollannach a thaistil ar na hIndiacha Thoir. Bhí Keyser mar ardmháta agus ardphíolóta ar bord na loinge ''Hollandia'' sa loingeas.
Roimhe sin, áfach, rinne an ministir [[Flóndras|Pléimeannach]] [[Petrus Plancius]] teagmháil leis. Bhí Plancius ar cheann de bhunaitheoirí [[Comhlacht Dúitseach na hIndia Thoir|Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir]], ach bhí sé ina [[Réalteolaíocht|réalteolaí]] agus a [[Cairtghrafaíocht|chartagrafaí]] chomh maith. Sa bhliain [[1589]] rinne sé cruinneog neamhaí, ach níorbh fhéidir leis réigiún an phoil neamhaí theas a líonadh toisc nach raibh mórán eolais ar fáil i dtaobh cheantar sin na spéire. Mar sin de, thug sé gléasra réalteolaíoch do Keyser agus mhúin sé é conas é a úsáid chun réaltléarscáil a tharraingt den leathsféar neamhaí theas.
Fuair Keyser bás sa bhliain [[1596]], ach chríochnaigh a chúntóir Frederick de Houtman (in éineacht le mairnéalach eile, Vechter Willemsz) an léarscáil. Sa bhliain [[1597]] tháinig an loingeas ar ais go dtí an Ollainn, agus thug de Houtman an léarscáil neamhaí agus réaltchatalóg do Plancius. Bhí 12 réaltbhuíon nua ar an léarscáil agus 135 réalta ar an gcatalóg. Sa bhliain [[1592]] rinne Plancius cruinneog neamhaí nua a thug isteach na réaltaí agus na réaltbhuíonta nua (chomh maith le réaltbhuíon eile a chruthaigh sé féin, .i. [[an Colm]]). Sa bhliain [[1603]] tháinig na réaltbhuíonta nua amach i gcló don chéad uair ar réaltatlas ''[[Uranometria]]'' de chuid an réalteolaí amaitéaraigh Gearmánaigh [[Johann Bayer]].
Sa lá atá inniu ann, glacann an [[Aontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] le gach ceann de na réaltbhuíonta a chruthaigh Keyser agus de Houtman (féach an bosca thíos) – agus an Féinics san áireamh. Is é an t-ainm [[An Ollainnis|Ollainnise]] a thug an bheirt mhairnéalach ar an réaltbhuíon seo ná '''Den Voghel Fenicx''', ach d'aistrigh Plancius go [[An Laidin|Laidin]] é mar '''Phoenix'''.
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Phe.htm an Féinics ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508131903/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Phe.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/phoenix.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/phoenix.html an Féinics agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614205936/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/phoenix.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/phe_con.htm an Féinics ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=64 Peoria Astronomical Society: an Féinics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020928/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=64 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/phoenix/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Féinics]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgBayer}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Féinics, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Féinics]]
jaxbgpdl1nbz83r0oounfgis0293paf
An Fhoirnéis
0
8721
1329114
1244343
2026-10-03T21:38:12Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329114
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Fornax |
ainm = an Fhoirnéis |
laidin = Fornax |
nod = For |
ginideach = Fornacis |
siombalaíocht = [[Foirnéis]] |
dronairde = 3 |
diallas = −30 |
achariomlán = 398 |
acharrangú = 41ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Alfa Fornacis|α For]] |
réaltmhéid = 3.87 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Míol Mór]]
* [[an Dealbhóir]]
* [[an Féinics]]
* [[an Abhainn]] |
uasleithead = 50 |
íosleithead = 90 |
mí = Nollaig |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] dheisceartach is ea '''an Fhoirnéis''', a chruthaigh an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] sna blianta [[1751]]-[[1752|52]]. ''Fornax Chemica'' a thug sé uirthi mar ainm [[An Laidin|Laidine]] – rud a chiallaíonn "[[foirnéis]] cheimiceach" – ach giorraíodh an t-ainm seo idir sin is tráthas. '''Fornax''' an t-ainm Laidine a thugtar uirthi sa lá atá inniu ann.
== Príomhghnéithe ==
* [[Alfa Fornacis|α For]]: [[réalta dhúbailte]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Braisle Fornax]]: tá an [[Braisle réaltraí|ollbhraisle réaltraí]] í seo suite go mór mór ar an réaltbhuíon seo.
== Stair ==
Ba é an réalteolaí Francach an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh réaltbhuíon na Foirnéise. Chaith Lacaille na blianta [[1751]] agus [[1752]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus é ag clárú réaltaí [[Sféar neamhaí|an leathsféir theas]]. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain [[1756]] ach ní raibh ann ach [[plánaisféar]] agus é sa teanga [[An Fhraincis|Fraincise]]. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain [[1763]], bliain amháin tar éis bhás Lacaille. '''Coelum Australe Stelliferum''' an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an [[An Laidin|Laidin]], agus chuir sé trí réaltbhuíon [[An Chíle|na Cíle]], [[na Seolta]] agus [[Deireadh na Loinge|Dheireadh na Loinge]] in áit [[An Long|Argo Navis]] (nó '''Le Navire''', mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Fhoirnéis ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an [[an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
'''Le Fourneau''' an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús, rud a chiallaíonn ''an Fhoirnéis''. '''Fornax Chimiae''' an t-ainm Laidine a thugtar uirthi ar an bplánaisféar a tháinig amach sa bhliain [[1763]], rud a chiallaíonn ''Foirnéis an Cheimiceora''. Sa bhliain [[1763]] d'aistrigh [[Johann Bode]] an t-ainm go '''Apparatus Chemica''', nó ''an Gléas Ceimiceach''. Sa lá atá inniu ann tugtar '''Fornax''' ar an réaltbhuíon seo.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon na Foirnéise go dtí an [[18ú haois|18ú haois]], níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/For.htm an Fhoirnéis ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118162550/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/For.htm |date=2006-11-18 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/fornax.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/fornax.html an Fhoirnéis agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614205505/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/fornax.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/for_con.htm an Fhoirnéis ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=37 Peoria Astronomical Society: an Fhoirnéis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020416/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=37 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/fornax/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Fhoirnéis]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAgLacaille}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Foirnéis, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Foirnéis]]
p6erisuv7plu91g1o2mtf7nybxx6x4i
An Giorria
0
8722
1329118
1244344
2026-10-03T21:51:04Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329118
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Lepus |
ainm = an Giorria |
laidin = Lepus |
nod = Lep |
ginideach = Leporis |
siombalaíocht = [[Giorria]] |
dronairde = 6 |
diallas = −20 |
achariomlán = 290 |
acharrangú = 51ú |
líonréaltaí = 2 |
réaltainm = [[Alfa Leporis|α Lep]] (Arneb) |
réaltmhéid = 2.58 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Bodach]]
* [[an tAonbheannach]]
* [[an Madra Mór]]
* [[an Colm]]
* [[an Siséal]]
* [[an Abhainn]] |
uasleithead = 63 |
íosleithead = 90 |
mí = Eanáir |
nótaí=}}
Is [[réaltbhuíon]] réasúnta gheal é '''an Giorria''' atá le feiceáil ar an [[sféar neamhaí|leathsféar neamhaí theas]] díreach laisteas den [[an Bodach|Bhodach]]. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]]. '''Lepus''' a thugtar ar an nGiorria mar ainm [[An Laidin|Laidine]], rud a chiallaíonn "[[giorria]]".
Nod leat gur ''Lupus'' an t-ainm Laidine a thugtar ar réaltbhuíon [[an Faolchú|an Fhaolchú]], agus ''Lepus'' an t-ainm Laidine a thugtar ar réaltbhuíon an Ghiorria. Tabhair aire gan iad a thógáil in ábhraíocht a chéile.
== Príomhghnéithe ==
* [[Gamma Leporis|γ Lep]]: [[réalta dhúbailte]]
* [[Kappa Leporis|κ Lep]]: réalta dhúbailte
* [[R Leporis|R Lep]]: [[réalta Mira Ceti]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 79|M79]]: [[réaltbhraisle chruinneogach]]
* [[NGC 2017]]: [[astaireacht (réalteolaíocht)|astaireacht]] a bhfuil dealramh [[réaltbhraisle oscailte]] uirthi
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Lep.htm an Giorria ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508131723/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Lep.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/lepus.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/lepus.html an Giorria agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614205034/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/lepus.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/lep_con.htm an Giorria ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=48 Peoria Astronomical Society: an Giorria] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020612/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=48 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/lepus/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Giorria]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Giorria, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Giorria]]
ldroqdrmnqs2hw9cadddhnz4sq8lxnw
Iasc an Deiscirt
0
8724
1329193
1179890
2026-10-04T06:55:25Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329193
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Piscis austrinus |
ainm = Iasc an Deiscirt |
laidin = Piscis Austrinus<br />Piscis Australis |
nod = PsA |
ginideach = Piscis Austrini<br />Piscis Australis |
siombalaíocht = an t-[[iasc]] deisceartach |
dronairde = 22 |
diallas = −30 |
achariomlán = 245 |
acharrangú = 60ú |
líonréaltaí = 1 |
réaltainm = [[Fomalhaut]] (α PsA) |
réaltmhéid = 1.16 |
dreigecheathanna =
* [[Písis Áistrínidí]] |
teorantacha =
* [[an Gabhar]]
* [[an Micreascóp]]
* [[an Chorr]]
* [[an Dealbhóir]]
* [[an tUisceadóir]] |
uasleithead = 55 |
íosleithead = 90 |
mí = Deireadh Fómhair |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] dheisceartach is ea '''Iasc an Deiscirt''', nach bhfuil ach [[réalta]] gheal amháin i measc líon a réaltaí – sin le rá [[Fomalhaut]], atá ar an ochtú réalt déag is gile ar spéir na hoíche. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]]. Tugtar '''Piscis Austrinus''' nó '''Piscis Australis''' mar ainm [[Laidin]]e air, rud a chiallaíonn "iasc deisceartach".
Roimh an [[20ú haois]] tugadh '''Piscis Notius''' mar ainm ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "iasc deisceartach". (As [[Gréigis]] a thagann an focal ''notius'', nó ''νοτιος'', rud a chiallaíonn "deisceartach" sa teanga sin.)
== Príomhghnéithe ==
* [[Fomalhaut|α PsA]]: tá '''Fomalhaut''' ar an 18ú [[Liosta réaltaí is gile|réalt is gile]] ar spéir na hoíche
* [[Beta Piscis Austrini|β PsA]]: [[réalta dhúbailte]]
* [[Gamma Piscis Austrini|γ PsA]]: réalta dhúbailte
== Réada suntasacha domhainspéire ==
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/PsA.htm Iasc an Deiscirt ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508131909/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/PsA.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/piscisaustrinus.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/piscisaustrinus.html Iasc an Deiscirt agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614210908/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/piscisaustrinus.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/psa_con.htm Iasc an Deiscirt ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=67 Peoria Astronomical Society: Iasc an Deiscirt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020955/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=67 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/piscisaustrinus/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Iasc an Deiscirt]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{RéaltbhuíontaAthraitheAgBayer}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Iasc an Deiscirt]]
4yk89su9e0777l1j5t49g93v9n3ykjc
An tIasc Eitilte
0
8725
1329159
1244345
2026-10-03T22:40:20Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329159
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Volans |
ainm = an tIasc Eitilte |
laidin = Volans |
nod = Vol |
ginideach = Volantis |
siombalaíocht = [[Iasc eitilte]] |
dronairde = 8 |
diallas = −70 |
achariomlán = 141 |
acharrangú = 76ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Beta Volantis|β Vol]] |
réaltmhéid = 3.77 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Chíle]]
* [[an Péintéir]]
* [[an Colgán]]
* [[an Tábla]]
* [[an Caimileon]] |
uasleithead = 15 |
íosleithead = 90 |
mí = Márta |
nótaí=}}
Is [[réaltbhuíon]] mhion é '''an tIasc Eitilte''', atá le feiceáil ar an [[sféar neamhaí|leathsféar neamhaí theas]]. Tá sé ar cheann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] idir na blianta [[1595]] agus [[1597]] ar son an réalteolaí [[Pléimeanach|Phléimeannaigh]] [[Petrus Plancius]] agus a thug isteach an réalteolaí amaitéarach [[An Ghearmáin|Gearmánach]] [[Johann Bayer]] ina léarscáil neamhaí ''[[Uranometria]]'' sa bhliain [[1603]]. Tugtar '''Volans''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] air, rud a chiallaíonn "[[iasc eitilte]]" – sin le rá ''Exocoetus volitans''.
== Príomhghnéithe ==
* [[Gamma Volantis|γ Vol]]: [[réalta dhúbailte]]
* [[Epsilon Volantis|ε Vol]]: réalta dhúbailte
== Réada suntasacha domhainspéire ==
== Stair ==
Ba iad an bheirt mhairnéalach [[An Ísiltír|Ollannacha]] [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] a chruthaigh réaltbhuíon an Éisc Eitilte idir na blianta [[1595]] agus [[1597]]. Ar an [[2 Aibreán]] [[1595]] chuir ceithre long chun na farraige ó [[Texel]] san Ollainn; ba é sin an chéad loingeas Ollannach a thaistil ar na hIndiacha Thoir. Bhí Keyser mar ardmháta agus ardphíolóta ar bord na loinge ''Hollandia'' sa loingeas.
Roimhe sin, áfach, rinne an ministir [[Flóndras|Pléimeannach]] [[Petrus Plancius]] teagmháil leis. Bhí Plancius ar cheann de bhunaitheoirí [[Comhlacht Dúitseach na hIndia Thoir|Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir]], ach bhí sé ina [[Réalteolaíocht|réalteolaí]] agus a [[Cairtghrafaíocht|chartagrafaí]] chomh maith. Sa bhliain [[1589]] rinne sé cruinneog neamhaí, ach níorbh fhéidir leis réigiún an phoil neamhaí theas a líonadh toisc nach raibh mórán eolais ar fáil i dtaobh cheantar sin na spéire. Mar sin de, thug sé gléasra réalteolaíoch do Keyser agus mhúin sé é conas é a úsáid chun réaltléarscáil a tharraingt den leathsféar neamhaí theas.
Fuair Keyser bás sa bhliain [[1596]], ach chríochnaigh a chúntóir Frederick de Houtman (in éineacht le mairnéalach eile, Vechter Willemsz) an léarscáil. Sa bhliain [[1597]] tháinig an loingeas ar ais go dtí an Ollainn, agus thug de Houtman an léarscáil neamhaí agus réaltchatalóg do Plancius. Bhí 12 réaltbhuíon nua ar an léarscáil agus 135 réalta ar an gcatalóg. Sa bhliain [[1592]] rinne Plancius cruinneog neamhaí nua a thug isteach na réaltaí agus na réaltbhuíonta nua (chomh maith le réaltbhuíon eile a chruthaigh sé féin, .i. [[an Colm]]). Sa bhliain [[1603]] tháinig na réaltbhuíonta nua amach i gcló don chéad uair ar réaltatlas ''[[Uranometria]]'' de chuid an réalteolaí amaitéaraigh Gearmánaigh [[Johann Bayer]].
Sa lá atá inniu ann, glacann an [[Aontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] le gach ceann de na réaltbhuíonta a chruthaigh Keyser agus de Houtman (féach an bosca thíos) – agus an tIasc Eitilte san áireamh. Is é an t-ainm [[An Ollainnis|Ollainnise]] a thug an bheirt mhairnéalach ar an réaltbhuíon seo ná '''De Vlieghende Visch'''. Níor thug Plancius aon ainm [[An Laidin|Laidine]] uirthi, ach d'athraigh sé an t-ainm Ollainnise go dtí '''Vliegendenvis'''. Johann Bayer a thug an t-ainm Laidine '''Piscis Volans''' uirthi, ach ghiorraigh an tARI an t-ainm seo go '''Volans'''.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é gur réaltbhuíon nua-aimseartha í an tIasc Eitilte, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht léi.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Vol.htm an tIasc Eitilte ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118163015/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Vol.htm |date=2006-11-18 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/volans.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/volans.html an tIasc Eitilte agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614205749/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/volans.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/vol_con.htm an tIasc Eitilte ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=87 Peoria Astronomical Society: an tIasc Eitilte] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060824065250/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=87 |date=2006-08-24 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgBayer}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Iasc Eitilte, An t}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Iasc Eitilte]]
mpckfvnpay4yl885mw1ugtd2v8b8fwm
An tIndiach
0
8726
1329160
1244347
2026-10-03T22:40:23Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329160
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Indus |
ainm = an tIndiach |
laidin = Indus |
nod = Ind |
ginideach = Indi |
siombalaíocht = [[Indiach Meiriceánach]] |
dronairde = 21 |
diallas = −60 |
achariomlán = 141 |
acharrangú = 76ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Alfa Indi|α Ind]] |
réaltmhéid = 3.11 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Micreascóp]]
* [[an Saighdeoir]] (cearnóg)
* [[an Teileascóp]]
* [[an Phéacóg]]
* [[an tOchtamhán]]
* [[an Túcán]]
* [[an Chorr]] |
uasleithead = 25 |
íosleithead = 90 |
mí = Meán Fómhair |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] dheisceartach is ea '''an tIndiach''', ceann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] idir na blianta [[1595]] agus [[1597]] ar son an réalteolaí [[Pléimeanach|Phléimeannaigh]] [[Petrus Plancius]]. Thug an réalteolaí amaitéarach [[An Ghearmáin|Gearmánach]] [[Johann Bayer]] isteach ina léarscáil neamhaí ''[[Uranometria]]'' é sa bhliain [[1603]].
Ar an léarscáil neamhaí ''[[Uranometria]]'' de chuid [[Johann Bayer]] is mar [[Indiach-Mheiriceánach]] a léirítear an réaltbhuíon seo, ach seans ann gurbh iad Indiaigh na [[An Áise|hÁise]] a bhí i gceist ag Keyser agus de Houtman, mar gur san [[An tAigéan Indiach|Aigéan Indiach]] a bhí siad nuair a chruthaigh siad an réaltbhuíon. Cibé an scéal, tugtar '''Indus''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] air, rud a chiallaíonn "Indiach".
== Príomhghnéithe ==
* [[Epsilon Indi|ε Ind]]: i measc na [[Liosta réaltaí is gaire|réaltaí is gaire]] do [[an Grianchóras|ghrianchóras]] s'againne.
* [[Theta Indi|θ Ind]]: [[réalta dhúbailte]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
== Stair ==
Ba iad an bheirt mhairnéalach [[An Ísiltír|Ollannacha]] [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] a chruthaigh réaltbhuíon an Indiaigh idir na blianta [[1595]] agus [[1597]]. Ar an [[2 Aibreán]] [[1595]] chuir ceithre long chun na farraige ó [[Texel]] san Ollainn; ba é sin an chéad loingeas Ollannach a thaistil ar na hIndiacha Thoir. Bhí Keyser mar ardmháta agus ardphíolóta ar bord na loinge ''Hollandia'' sa loingeas.
Roimhe sin, áfach, rinne an ministir [[Flóndras|Pléimeannach]] [[Petrus Plancius]] teagmháil leis. Bhí Plancius ar cheann de bhunaitheoirí [[Comhlacht Dúitseach na hIndia Thoir|Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir]], ach bhí sé ina [[Réalteolaíocht|réalteolaí]] agus a [[Cairtghrafaíocht|chartagrafaí]] chomh maith. Sa bhliain [[1589]] rinne sé cruinneog neamhaí, ach níorbh fhéidir leis réigiún an phoil neamhaí theas a líonadh toisc nach raibh mórán eolais ar fáil i dtaobh cheantar sin na spéire. Mar sin de, thug sé gléasra réalteolaíoch do Keyser agus mhúin sé é conas é a úsáid chun réaltléarscáil a tharraingt den leathsféar neamhaí theas.
Fuair Keyser bás sa bhliain [[1596]], ach chríochnaigh a chúntóir Frederick de Houtman (in éineacht le mairnéalach eile, Vechter Willemsz) an léarscáil. Sa bhliain [[1597]] tháinig an loingeas ar ais go dtí an Ollainn, agus thug de Houtman an léarscáil neamhaí agus réaltchatalóg do Plancius. Bhí 12 réaltbhuíon nua ar an léarscáil agus 135 réalta ar an gcatalóg. Sa bhliain [[1592]] rinne Plancius cruinneog neamhaí nua a thug isteach na réaltaí agus na réaltbhuíonta nua (chomh maith le réaltbhuíon eile a chruthaigh sé féin, .i. [[an Colm]]). Sa bhliain [[1603]] tháinig na réaltbhuíonta nua amach i gcló don chéad uair ar réaltatlas ''[[Uranometria]]'' de chuid an réalteolaí amaitéaraigh Gearmánaigh [[Johann Bayer]].
Sa lá atá inniu ann, glacann an [[Aontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] le gach ceann de na réaltbhuíonta a chruthaigh Keyser agus de Houtman (féach an bosca thíos) – agus an tIndiach san áireamh. Is é an t-ainm [[An Ollainnis|Ollainnise]] a thug an bheirt mhairnéalach ar an réaltbhuíon seo ná '''De Indiaen''', ach d'aistrigh Plancius go [[An Laidin|Laidin]] é mar '''Indus'''.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é gur réaltbhuíon nua-aimseartha í an tIndiach, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht léi.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Ind.htm an tIndiach ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526131725/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Ind.htm |date=2006-05-26 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/indus.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/indus.html an tIndiach agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614205021/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/indus.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/ind_con.htm an tIndiach ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=44 Peoria Astronomical Society: an tIndiach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060824045240/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=44 |date=2006-08-24 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgBayer}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Indiach, An t}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Indiach]]
a5e7onpex2fu8tmdpla1t1waxljf93l
An Lincse
0
8734
1329122
1244348
2026-10-03T21:57:11Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329122
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Lynx |
ainm = an Lincse |
laidin = Lynx |
nod = Lyn |
ginideach = Lyncis |
siombalaíocht = [[Lincse (miotaseolaíocht)|Lincse]] |
dronairde = 8 |
diallas = +45 |
achariomlán = 545 |
acharrangú = 28ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Alfa Lyncis|α Lyn]] |
réaltmhéid = 3.14 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Béar Mór]]
* [[an Sioráf]]
* [[an tAra]]
* [[an Cúpla]]
* [[an Portán]]
* [[an Leon]] (cearnóg)
* [[an Leon Beag]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 55 |
mí = Márta |
nótaí=}}
Is [[réaltbhuíon]] nua-aimseartha í '''an Lincse''', atá suite ar an [[Sféar neamhaí|leathsféar neamhaí thuaidh]]. Thug isteach [[Johannes Hevelius]] an réaltbhuíon seo sa téacs ''[[Firmamentum Sobiescianum]]'' sa bhliain [[1690]]. Deirtear gur thug Hevelius an t-ainm ''Lincse'' ar an réaltbhuíon seo mar go bhfuil sí chomh doiléir sin gur gá súile lincse a bheith agat í a fheiceáil!
Tugtar '''Lynx''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] uirthi, rud a chiallaíonn ''lincse''.
== Príomhghnéithe ==
* [[12 Lyncis|12 Lyn]]: [[tríréalta]]; is féidir an péire is gile a scoilteadh le [[teileascóp]] beag; ní foláir teileascóp ar [[cró]] 75 mm leis an tríú comhbhall a fheiceáil.
* [[19 Lyncis|19 Lyn]]: [[tríréalta]] den 6ú, 7ú agus 8ú [[Amharcmhéid|méid]], agus na trí cinn infheicthe le teileascóip bheaga.
* [[38 Lyncis|38 Lyn]]: [[réalta dhúbailte]] den 4ú agus 6ú méid; ní foláir teileascóp ar cró 75 mm le hí a scoilteadh.
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 2419]]: dá ngairtear freisin an [[Fánaí Idir-Réaltrach]]. Is [[réaltbhraisle chruinneogach]] é seo, an ceann is faide uainn (300,000 [[solasbhliain]]). [[Wilhelm Herschel]] a d'aimsigh sa bhliain [[1788]] é.
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Lyn.htm an Lincse ar shuíomh Robin Gatter]
* [http://www.ianridpath.com/startales/lynx.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/lynx.html an Lincse agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614204825/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/lynx.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/lyn_con.htm an Lincse ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=51 Peoria Astronomical Society: an Lincse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615015754/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=51 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/lynx/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Lincse]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgHevelius}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Lincse, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Lincse]]
tbrefej1ki26e1atssi7enwsvnu7893
An Líontán
0
8738
1329124
1244349
2026-10-03T22:01:15Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329124
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Reticulum |
ainm = an Líontán |
laidin = Reticulum |
nod = Ret |
ginideach = Reticuli |
siombalaíocht = [[Mioneangach]] |
dronairde = 4 |
diallas = −60 |
achariomlán = 114 |
acharrangú = 82ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Alfa Reticuli|α Ret]] |
réaltmhéid = 3.4 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Clog]]
* [[an Colgán]]
* [[an Phéist Bheag]]
* [[an Leon Beag]] |
uasleithead = 23 |
íosleithead = 90 |
mí = Eanáir |
nótaí=}}
Tá '''an Líontán''' ar cheann de na [[Réaltbhuíon|réaltbhuíonta]] miona atá le feiceáil ar an [[Sféar neamhaí|leathsféar neamhaí theas]]. An tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh an réaltbhuíon seo sna blianta [[1751]]-[[1752|52]] mar chuimhneachán ar an [[mioneangach]] – sin le rá, téada damháin alla, rud ar bhain sé úsáid as chun suímh na réaltaí deisceartacha a thomhas.
Tugtar '''Reticulum''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "líon beag".
== Príomhghnéithe ==
* [[Zeta Reticuli|ζ Ret]]: [[déréalta]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
== Stair ==
Ba é an réalteolaí Francach an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh réaltbhuíon an Líontáin. Chaith Lacaille na blianta [[1751]] agus [[1752]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus é ag clárú réaltaí [[Sféar neamhaí|an leathsféir theas]]. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain [[1756]] ach ní raibh ann ach [[plánaisféar]] agus é sa teanga [[An Fhraincis|Fraincise]]. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain [[1763]], bliain amháin tar éis bhás Lacaille. '''Coelum Australe Stelliferum''' an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an [[An Laidin|Laidin]], agus chuir sé trí réaltbhuíon [[An Chíle|na Cíle]], [[na Seolta]] agus [[Deireadh na Loinge|Dheireadh na Loinge]] in áit [[An Long|Argo Navis]] (nó '''Le Navire''', mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Líontán ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an [[an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
'''Le Reticule Romboide''' an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús. Líontán a theileascóip a bhí i gceist aige, sin le rá mioneangach muileatach sa súilphíosa ar bhain Lacaille úsáid as chun suímh na réaltaí a thomhas. Bhí an mioneangach seo ar dhéanamh rombais agus is amhlaidh gur chruthaigh an réalteolaí Gearmánach [[Isaac Habrecht]] seanréaltbhuíon darbh ainm '''Rhombus''' (.i. ''Rombas'') sa cheantar seo den spéir sa bhliain [[1621]]!
{{sic|'''Reticulus'''}} an t-ainm Laidine a tugadh uirthi ar an bplánaisféar a tháinig amach sa bhliain [[1763]]. Sa lá atá inniu ann tugtar '''Reticulum''' ar an réaltbhuíon seo.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Líontáin go dtí an [[18ú haois|18ú haois]], níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
== Réaltaí ==
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:'''
:: [[Alpha Reticuli|α Ret]] 3.33; [[Beta Reticuli|β Ret]] 3.84; [[Gamma Reticuli|γ Ret]] 4.48; [[Delta Reticuli|δ Ret]] 4.56; [[Epsilon Reticuli|ε Ret]] 4.44; [[Zeta1 Reticuli|ζ<sup>1</sup> Ret]], [[Zeta2 Reticuli|ζ<sup>2</sup> Ret]] 5.53, 5.24 – [[réalta dhúbailte|dúbailte]], [[Réaltaí is gaire|i ngar dúinn]]; [[Eta Reticuli|η Ret]] 5.24; [[Theta Reticuli|θ Ret]] 5.88; [[Iota Reticuli|ι Ret]] 4.97; [[Kappa Reticuli|κ Ret]] 4.71
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Ret.htm an Líontán ar shuíomh Robin Gatter]
* [http://www.ianridpath.com/startales/reticulum.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/reticulum.html an Líontán agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614210410/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/reticulum.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/ret_con.htm an Líontán ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=70 Peoria Astronomical Society: an Líontán] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615015731/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=70 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/reticulum/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Líontán]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAgLacaille}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Líontán, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Líontán]]
ih54o7kmiy5nmkryfswhcoytv79ojdh
Na Madraí Fiaigh
0
8739
1329199
1246188
2026-10-04T09:41:09Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329199
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Canes Venatici |
ainm = na Madraí Fiaigh |
laidin = Canes Venatici |
nod = CVn |
ginideach = Canum Venaticorum |
siombalaíocht = Dhá mhadra fiaigh an [[an tAoire|Aoire]] |
dronairde = 13 |
diallas = +40 |
achariomlán = 465 |
acharrangú = 38ú |
líonréaltaí = 1 |
réaltainm = [[Cor Caroli]] (α CVn) |
réaltmhéid = 2.9 |
dreigecheathanna =
* [[Cainéas Veineaticidí]] |
teorantacha =
* [[an Béar Mór]]
* [[an tAoire]]
* [[Folt Bheirnicé]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 40 |
mí = Bealtaine |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] bheag thuaisceartach is ea '''na Madraí Fiaigh'''. Is amhlaidh gur chruth an réalteolaí [[an Pholainn|Polannach]] [[Johannes Hevelius]] sa bhliain [[1687]] í, nó i dtrátha na bliana sin. Deirtear gur léiríonn an réaltbhuíon seo ''Chara'' agus ''Asterion'', an dá mhadra fiaigh a bhí ar iall ag [[an tAoire|an Aoire]] de réir [[Miotaseolaíocht na Gréige|mhiotaseolaíocht na Gréige]].
Tugtar '''Canes Venatici''' mar ainm [[Laidin]]e ar na Madraí Fiaigh, rud a chiallaíonn "cúnna seilge".
== Príomhghnéithe ==
* [[Cor Caroli|α CVn]]:
* [[Y Canum Venaticorum|Y CVn]]:
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 3|M3]]:
* [[Messier 51|M51]]:
* [[Messier 63|M63]]:
== Stair ==
[[Íomhá:Bootes & Coma Berenices.gif]]
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/CVn.htm na Madraí Fiaigh ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508130803/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/CVn.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/canesvenatici.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/canesvenatici.html na Madraí Fiaigh agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614210820/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/canesvenatici.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/cvn_con.htm na Madraí Fiaigh ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=13 Peoria Astronomical Society: na Madraí Fiaigh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615015837/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=13 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/canesvenatici/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: na Madraí Fiaigh]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgHevelius}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{commons|Canes Venatici}}
{{DEFAULTSORT:Madraí Fiaigh, Na}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Madraí Fiaigh]]
3jr5r6owpmzxn70qc0r74b8ow22bo4z
An Micreascóp
0
8740
1329129
1244351
2026-10-03T22:02:54Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329129
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Microscopium |
ainm = an Micreascóp |
laidin = Microscopium |
nod = Mic |
ginideach = Microscopii |
siombalaíocht = [[Micreascóp]] |
dronairde = 21 |
diallas = −36 |
achariomlán = 210 |
acharrangú = 66ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Gamma Microscopii|γ Mic]] |
réaltmhéid = 4.67 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Gabhar]]
* [[an Saighdeoir]]
* [[an Teileascóp]]
* [[an tIndiach]]
* [[an Chorr]]
* [[Iasc an Deiscirt]] |
uasleithead = 62 |
íosleithead = 90 |
mí = Meán Fómhair |
nótaí=}}
Tá '''an Micreascóp''' ar cheann de na [[Réaltbhuíon|réaltbhuíonta]] miona atá le feiceáil ar an [[Sféar neamhaí|leathsféar neamhaí theas]]. An tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh an réaltbhuíon seo sna blianta [[1751]]-[[1752|52]]. Is amhlaidh gur an-doiléir do na réaltaí de chuid na réaltbhuíne seo.
Tugtar '''Microscopium''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "micreascóp".
== Príomhghnéithe ==
* [[Alfa Micriscopii|α Mic]]: [[réalta dhúbailte]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
== Stair ==
Ba é an réalteolaí Francach an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh réaltbhuíon an Líontáin. Chaith Lacaille na blianta [[1751]] agus [[1752]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus é ag clárú réaltaí [[Sféar neamhaí|an leathsféir theas]]. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain [[1756]] ach ní raibh ann ach [[plánaisféar]] agus é sa teanga [[An Fhraincis|Fraincise]]. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain [[1763]], bliain amháin tar éis bhás Lacaille. '''Coelum Australe Stelliferum''' an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an [[An Laidin|Laidin]], agus chuir sé trí réaltbhuíon [[An Chíle|na Cíle]], [[na Seolta]] agus [[Deireadh na Loinge|Dheireadh na Loinge]] in áit [[An Long|Argo Navis]] (nó '''Le Navire''', mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Micreascóp ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an [[an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
'''Le Microscope''' an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús. '''Microscopium''' an t-ainm Laidine a tugadh uirthi ar an bplánaisféar a tháinig amach sa bhliain [[1763]], agus is é an t-ainm céanna a thugtar uirthi sa lá atá inniu ann.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Mhicreascóip go dtí an [[18ú haois|18ú haois]], níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Mic.htm an Micreascóp ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526131823/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Mic.htm |date=2006-05-26 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/microscopium.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/microscopium.html an Micreascóp agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614210805/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/microscopium.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/mic_con.htm an Micreascóp ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=54 Peoria Astronomical Society: an Micreascóp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020715/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=54 |date=2006-06-15 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAgLacaille}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Micreascóp, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Micreascóp]]
hfyu50uixahushkb7xe384t53t1nh8y
An tOchtamhán
0
8741
1329162
1244352
2026-10-03T22:40:27Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329162
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Octans |
ainm = an tOchtamhán |
laidin = Octans |
nod = Oct |
ginideach = Octantis |
siombalaíocht = [[Ochtamhán]] |
dronairde = 22 |
diallas = −90 |
achariomlán = 291 |
acharrangú = 50ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Nu Octantis|ν Oct]] |
réaltmhéid = 3.73 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Túcán]]
* [[an tIndiach]]
* [[an Phéacóg]]
* [[Éan Parthais (réaltbhuíon)|Éan Parthais]]
* [[an Caimileon]]
* [[an Tábla]]
* [[an Phéist Bheag]] |
uasleithead = 0 |
íosleithead = 90 |
mí = Deireadh Fómhair |
nótaí=Timpholach}}
[[Réaltbhuíon]] neamhfheiceálach is ea '''an tOchtamhán''' a chruthaigh an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] sna blianta [[1751]]-[[1752|52]]. Cé gur an-doiléir do na [[réalta|réaltaí]] atá le feiceáil ar an Ochtamhán, siúlann cáil is clú leis an réaltbhuíon seo mar go bhfuil an [[Pol Neamhaí Theas]] suite ina lár. Is í [[Sigma Octantis]] an réalta is gaire don phol atá infheicthe ag an tsúil; ach tá an réalta seo chomh doiléir sin nach fiú í mar réalta pholach ó thaobh [[Loingseoireacht|loingseoireachta]] de. Go hámharach, is féidir úsáid a bhaint as [[an Chros|an gCros]] chun an pol a aimsiú.
Tugtar '''Octans''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "ochtamhán".
== Príomhghnéithe ==
* [[Lambda Octantis|λ Oct]]: [[réalta dhúbailte]]
* [[Sigma Octantis|σ Oct]]: an Réalta Theas, sin le rá, an réalta is gaire don [[Pol Neamhaí Theas|Phol Neamhaí Theas]] dá bhfuil infheicthe ag an tsúil fhornocht.
== Réada suntasacha domhainspéire ==
== Stair ==
Ba é an réalteolaí Francach an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh réaltbhuíon an Ochtamháin. Chaith Lacaille na blianta [[1751]] agus [[1752]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus é ag clárú réaltaí [[Sféar neamhaí|an leathsféir theas]]. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain [[1756]] ach ní raibh ann ach [[plánaisféar]] agus é sa teanga [[An Fhraincis|Fraincise]]. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain [[1763]], bliain amháin tar éis bhás Lacaille. '''Coelum Australe Stelliferum''' an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an [[An Laidin|Laidin]], agus chuir sé trí réaltbhuíon [[An Chíle|na Cíle]], [[na Seolta]] agus [[Deireadh na Loinge|Dheireadh na Loinge]] in áit [[An Long|Argo Navis]] (nó '''Le Navire''', mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an tOchtamhán ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an [[an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
'''L’Octans de Reflexion''' an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús. An t-ochtamhán frithchaiteach a bhí i gceist – sin le rá, an uirlis loingseoireachta a chum an matamaiticeoir [[Sasana]]ch [[John Hadley]] sa bhliain [[1730]]. '''Octans''' an t-ainm Laidine a tugadh uirthi ar an bplánaisféar a tháinig amach sa bhliain [[1763]], agus is é sin an t-ainm a thugtar uirthi sa lá atá inniu ann.
Nuair a chruthaigh Lacaille an réaltbhuíon seo, ghabh sé trí [[réalta]] ó réaltbhuíon [[An Phéist Bheag|na Péiste Bige]] de chuid [[Pieter Dirkszoon Keyser|Keyser]] agus [[Frederick de Houtman|de Houtman]] – [[Nu Octantis]] agus [[Beta Octantis]] ina measc.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Ochtamháin go dtí an [[18ú haois|18ú haois]], níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Oct.htm an tOchtamhán ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508131758/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Oct.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/octans.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/octans.html an tOchtamhán agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614205544/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/octans.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/oct_con.htm an tOchtamhán ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=58 Peoria Astronomical Society: an tOchtamhán] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020807/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=58 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/apus/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an tOchtamhán]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAgLacaille}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Ochtamhán, An t}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Ochtamhán]]
lu5d3jr32s6gi99n1s9u93wm6l26wg9
An Phéacóg
0
8742
1329131
1244353
2026-10-03T22:07:50Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329131
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Pavo |
ainm = an Phéacóg |
laidin = Pavo |
nod = Pav |
ginideach = Pavonis |
siombalaíocht = [[Péacóg]] |
dronairde = 20 |
diallas = −65 |
achariomlán = 378 |
acharrangú = 44ú |
líonréaltaí = 1 |
réaltainm = [[Alfa Pavonis|α Pav]] (Peacock, Joo Tseo) |
réaltmhéid = 1.94 |
dreigecheathanna =
* [[Delta Pavóinidí]] |
teorantacha =
* [[an tOchtamhán]]
* [[Éan Parthais]]
* [[an Altóir]]
* [[an Teileascóp]]
* [[an tIndiach]] |
uasleithead = 30 |
íosleithead = 90 |
mí = Lúnasa |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] dheisceartach is ea '''an Phéacóg''', ceann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] idir na blianta [[1595]] agus [[1597]] ar son an réalteolaí [[Pléimeanach|Phléimeannaigh]] [[Petrus Plancius]], agus a thug isteach an réalteolaí amaitéarach [[An Ghearmáin|Gearmánach]] [[Johann Bayer]] ina léarscáil neamhaí ''[[Uranometria]]'' sa bhliain [[1603]].
Tugtar '''Pavo''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "péacóg". I measc lucht [[an Astráil|na hAstráile]] tugtar '''an Sáspan''' ar [[astaireacht]] atá le feiceáil sa cheantar seo den spéir (féach fosta [[an Caimileon]]) agus a bhfuil scothchosúlacht sáspain uirthi.
== Príomhghnéithe ==
* [[Kappa Pavonis|κ Pav]]: [[réalta athraitheach Ceifide]]
* [[Xi Pavonis|ξ Pav]]: [[déréalta]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 6744]]: [[réaltra bíseach barrach]]
* [[NGC 6752]]: [[réaltbhraisle chruinneogach]], ar cheann de na braislí cruinneogacha is mó agus is gile
== Stair ==
Ba iad an bheirt mhairnéalach [[An Ísiltír|Ollannacha]] [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] a chruthaigh réaltbhuíon na Péacóige idir na blianta [[1595]] agus [[1597]]. Ar an [[2 Aibreán]] [[1595]] chuir ceithre long chun na farraige ó [[Texel]] san Ollainn; ba é sin an chéad loingeas Ollannach a thaistil ar na hIndiacha Thoir. Bhí Keyser mar ardmháta agus ardphíolóta ar bord na loinge ''Hollandia'' sa loingeas.
Roimhe sin, áfach, rinne an ministir [[Flóndras|Pléimeannach]] [[Petrus Plancius]] teagmháil leis. Bhí Plancius ar cheann de bhunaitheoirí [[Comhlacht Dúitseach na hIndia Thoir|Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir]], ach bhí sé ina [[Réalteolaíocht|réalteolaí]] agus a [[Cairtghrafaíocht|chartagrafaí]] chomh maith. Sa bhliain [[1589]] rinne sé cruinneog neamhaí, ach níorbh fhéidir leis réigiún an phoil neamhaí theas a líonadh toisc nach raibh mórán eolais ar fáil i dtaobh cheantar sin na spéire. Mar sin de, thug sé gléasra réalteolaíoch do Keyser agus mhúin sé é conas é a úsáid chun réaltléarscáil a tharraingt den leathsféar neamhaí theas.
Fuair Keyser bás sa bhliain [[1596]], ach chríochnaigh a chúntóir Frederick de Houtman (in éineacht le mairnéalach eile, Vechter Willemsz) an léarscáil. Sa bhliain [[1597]] tháinig an loingeas ar ais go dtí an Ollainn, agus thug de Houtman an léarscáil neamhaí agus réaltchatalóg do Plancius. Bhí 12 réaltbhuíon nua ar an léarscáil agus 135 réalta ar an gcatalóg. Sa bhliain [[1592]] rinne Plancius cruinneog neamhaí nua a thug isteach na réaltaí agus na réaltbhuíonta nua (chomh maith le réaltbhuíon eile a chruthaigh sé féin, .i. [[an Colm]]). Sa bhliain [[1603]] tháinig na réaltbhuíonta nua amach i gcló don chéad uair ar réaltatlas ''[[Uranometria]]'' de chuid an réalteolaí amaitéaraigh Gearmánaigh [[Johann Bayer]].
Sa lá atá inniu ann, glacann an [[Aontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] le gach ceann de na réaltbhuíonta a chruthaigh Keyser agus de Houtman (féach an bosca thíos) – agus an Phéacóg san áireamh. Is é an t-ainm [[An Ollainnis|Ollainnise]] a thug an bheirt mhairnéalach ar an réaltbhuíon seo ná '''De Pauww''', ach d'aistrigh Plancius go [[An Laidin|Laidin]] é mar '''Pavo'''. Ceaptar gurbh í péacóg ghlas [[Iáva]]nach a bhí i gceist ag Keyser agus de Houtman seachas an phéacóg Indiach.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é gur réaltbhuíon nua-aimseartha í an Phéacóg, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht léi.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Pav.htm an Phéacóg ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508131849/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Pav.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/pavo.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/pavo.html an Phéacóg agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614204728/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/pavo.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/pav_con.htm an Phéacóg ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=61 Peoria Astronomical Society: an Phéacóg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020838/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=61 |date=2006-06-15 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgBayer}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Péacóg, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Péacóg]]
9hfkxzecjyp1oevirjzrh2i0bty5f8p
Peigeasas (réaltbhuíon)
0
8751
1329204
1110217
2026-10-04T10:37:18Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329204
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Pegasus |
ainm = Peigeasas |
laidin = Pegasus |
nod = Peg |
ginideach = Pegasi |
siombalaíocht = [[Peigeasas]], an capall eiteach |
dronairde = 23 |
diallas = 15 |
achariomlán = 1121 |
acharrangú = 7ú |
líonréaltaí = 5 |
réaltainm = [[Epsilon Pegasi|ε Peg]] (Enif) |
réaltmhéid = 2.39 |
dreigecheathanna =
* [[Peigeaisidí Iúil]] |
teorantacha =
* [[Andraiméide (réaltbhuíon)|Andraiméide]]
* [[an Laghairt]]
* [[an Eala]]
* [[an Sionnach]]
* [[an Deilf]]
* [[an Capall Beag]]
* [[an tUisceadóir]]
* [[na hÉisc]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 65 |
mí = Lúnasa |
nótaí=}}
Is [[réaltbhuíon]] réasúnta gheal é '''Peigeasas''' atá le feiceáil ar an [[sféar neamhaí|leathsféar neamhaí thuaidh]]. Ainmnítear as an [[Peigeasas|gcapall eiteach miotaseolaíoch]] darb ainm céanna é. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus tá sé ar cheann chomh maith de na 48 réaltbhuíon ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]].
Tugtar '''Pegasus''' mar ainm [[Laidin]]e ar an réaltbhuíon seo.
== Príomhghnéithe ==
* [[Cearnóg Mhór Pheigeasais]]: [[astaireacht (réalteolaíocht)|astaireacht]]
* [[Beta Pegasi|β Peg]]:
* [[Epsilon Pegasi|ε Peg]]:
* [[51 Pegasi|51 Peg]]:
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 15|M15]]: ar cheann de na [[Réaltbhraisle chruinneogach|réaltbhraislí cruinneogacha]] is áille dá bhfuil infheicthe ar an [[Sféar neamhaí|leathsféar neamhaí thuaidh]]
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Peg.htm Peigeasas ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508131851/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Peg.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/pegasus.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/pegasus.html an Peigeasas agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614205909/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/pegasus.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/peg_con.htm Peigeasas ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=62 Peoria Astronomical Society: Peigeasas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020853/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=62 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/pegasus/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: Peigeasas]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Peigeasas]]
37uvr5ictpy93aafkas1ddad3t0s8s5
An Péintéir
0
8752
1329138
1244354
2026-10-03T22:12:44Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329138
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Pictor |
ainm = an Péintéir |
laidin = Pictor |
nod = Pic |
ginideach = Pictoris |
siombalaíocht = an [[Tacas]] |
dronairde = 6 |
diallas = −53 |
achariomlán = 247 |
acharrangú = 59ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Alfa Pictoris|α Pic]] |
réaltmhéid = 3.27 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Siséal]]
* [[an Chíle]]
* [[an Colm]]
* [[an Colgán]]
* [[Deireadh na Loinge]]
* [[an tIasc Eitilte]] |
uasleithead = 26 |
íosleithead = 90 |
mí = Eanáir |
nótaí=}}
Tá '''an Péintéir''' ar cheann de na [[Réaltbhuíon|réaltbhuíonta]] miona atá le feiceáil ar an [[Sféar neamhaí|leathsféar neamhaí theas]]. An tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh sna blianta [[1751]]-[[1752|52]] é. Tá an réaltbhuíon bheag dhoiléir seo suite idir an [[réalta]] an-soiléir darb ainm [[Canopus]] agus [[Scamall Mór Magellan]].
Tugtar '''Pictor''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "péinteir".
== Príomhghnéithe ==
* [[Beta Pictoris|β Pic]]: réalta an-óg a bhfuil [[diosca prótapláinéadach]] uimpi
* [[Iota Pictoris|ι Pic]]: [[réalta dhúbailte]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
== Stair ==
Ba é an réalteolaí Francach an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh réaltbhuíon an Phéintéara. Chaith Lacaille na blianta [[1751]] agus [[1752]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus é ag clárú réaltaí [[Sféar neamhaí|an leathsféir theas]]. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain [[1756]] ach ní raibh ann ach [[plánaisféar]] agus é sa teanga [[An Fhraincis|Fraincise]]. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain [[1763]], bliain amháin tar éis bhás Lacaille. '''Coelum Australe Stelliferum''' an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an [[An Laidin|Laidin]], agus chuir sé trí réaltbhuíon [[An Chíle|na Cíle]], [[na Seolta]] agus [[Deireadh na Loinge|Dheireadh na Loinge]] in áit [[An Long|Argo Navis]] (nó '''Le Navire''', mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Péintéir ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an [[an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
'''Le Chevalet et la Palette''' ("an Tacas agus an Pailéad") an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús. '''Equuleus Pictorius''' ("Tacas an Phéintéara") an t-ainm Laidine a tugadh uirthi ar an bplánaisféar a tháinig amach sa bhliain [[1763]]. Sa bhliain [[1801]], ar an léarscáil neamhaí ''Uranographa'' de chuid an réalteolaí [[An Ghearmáin|Ghearmánaigh]] [[Johann Bode]], tugadh '''Pluteum Pictoris''' ("Ceardlann an Phéintéara") mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo. '''Pictor''' an t-ainm Laidine a thugtar uirthi sa lá atá inniu ann.
I measc na n-ainmneacha éagsúla eile a tugadh ar an réaltbhuíon seo ó thráth go chéile, is féidir na cinn seo a leanas a thabhairt faoi deara:
* '''Equus Pictoris –''' [[Friedrich Wilhelm Argelander]] sa bhliain [[1843]] agus Bruhns sa bhliain [[1872]]
* '''Chevalet du Peintre –''' [[Angelo Secchi]] sa bhliain [[1879]]
* '''Pluteum''' agus '''Brustwehr –''' ar an ''Allgemeiner Handatlas'' de chuid [[Richard Andree]] sa bhliain [[1881]]. ''Brustwehr'' an focal [[An Ghearmáinis|Gearmáinise]] ar "uchtbharr". Is féidir an focal Laidine ''pluteum'' a thuiscint sa chaoi sin, ach is léir gur "ceardlann" a bhí i gceist nuair a thug Bode an t-ainm seo ar réaltbhuíon an Phéintéara.
* '''Atélier du Peintre –''' Dallet sa bhliain [[1890]]
* '''Pittore –''' Celoria sa bhliain [[1900]]
* '''Cavallo –''' Maffi sa bhliain [[1928]]
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Phéintéara go dtí an [[18ú haois|18ú haois]], níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Pic.htm an Péintéir ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526131938/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Pic.htm |date=2006-05-26 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/pictor.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/pictor.html an Péintéir agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614205557/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/pictor.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/pic_con.htm an Péintéir ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=65 Peoria Astronomical Society: an Péintéir] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020941/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=65 |date=2006-06-15 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAgLacaille}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Péintéir, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Péintéir]]
t4bu59hi513rjyb1cvadnz31t6qlals
An Phéist Bheag
0
8753
1329133
1244355
2026-10-03T22:07:54Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329133
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Hydrus |
ainm = an Phéist Bheag |
laidin = Hydrus |
nod = Hyi |
ginideach = Hydri |
siombalaíocht = an [[Péist mhara|Phéist Mhara]] |
dronairde = 2 |
diallas = −70 |
achariomlán = 243 |
acharrangú = 62ú |
líonréaltaí = 2 |
réaltainm = [[Beta Hydri|β Hyi]] |
réaltmhéid = 2.82 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Colgán]]
* [[an Abhainn]]
* [[an Clog]]
* [[an Tábla]]
* [[an tOchtamhán]]
* [[an Féinics]] (cearnóg)
* [[an Líontán]]
* [[an Túcán]] |
uasleithead = 8 |
íosleithead = 90 |
mí = Nollaig |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] dhoiléir dheisceartach is ea '''an Phéist Bheag''', ceann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] idir na blianta [[1595]] agus [[1597]] ar son an réalteolaí [[Pléimeanach|Phléimeannaigh]] [[Petrus Plancius]], agus a thug isteach an réalteolaí amaitéarach [[An Ghearmáin|Gearmánach]] [[Johann Bayer]] sa bhliain [[1603]] sa léarscáil neamhaí dá chuid dá ngairtear ''[[Uranometria]]''.
Tugtar '''Hydrus''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an bPéist Bheag, rud a chiallaíonn "[[nathair]]" nó "[[péist mhara]]".
Bí cúramach gan an réaltbhuíon seo a thógáil in abhraíocht réaltbhuíon [[An Phéist|na Péiste]], dá ngairtear '''Serpens''' as [[An Laidin|Laidin]], ná in abhraíocht réaltbhuíon [[An Phéist Uisce|na Péiste Uisce]], dá ngairtear '''Hydra''' as Laidin.
== Príomhghnéithe ==
* [[Pi Hydri|π Hyi]]: [[réalta dhúbailte optúil]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
== Stair ==
Ba iad an bheirt mhairnéalach [[An Ísiltír|Ollannacha]] [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] a chruthaigh réaltbhuíon na Péiste Bige idir na blianta [[1595]] agus [[1597]]. Ar an [[2 Aibreán]] [[1595]] chuir ceithre long chun na farraige ó [[Texel]] san Ollainn; ba é sin an chéad loingeas Ollannach a thaistil ar na hIndiacha Thoir. Bhí Keyser mar ardmháta agus ardphíolóta ar bord na loinge ''Hollandia'' sa loingeas.
Roimhe sin, áfach, rinne an ministir [[Flóndras|Pléimeannach]] [[Petrus Plancius]] teagmháil leis. Bhí Plancius ar cheann de bhunaitheoirí [[Comhlacht Dúitseach na hIndia Thoir|Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir]], ach bhí sé ina [[Réalteolaíocht|réalteolaí]] agus a [[Cairtghrafaíocht|chartagrafaí]] chomh maith. Sa bhliain [[1589]] rinne sé cruinneog neamhaí, ach níorbh fhéidir leis réigiún an phoil neamhaí theas a líonadh toisc nach raibh mórán eolais ar fáil i dtaobh cheantar sin na spéire. Mar sin de, thug sé gléasra réalteolaíoch do Keyser agus mhúin sé é conas é a úsáid chun réaltléarscáil a tharraingt den leathsféar neamhaí theas.
Fuair Keyser bás sa bhliain [[1596]], ach chríochnaigh a chúntóir Frederick de Houtman (in éineacht le mairnéalach eile, Vechter Willemsz) an léarscáil. Sa bhliain [[1597]] tháinig an loingeas ar ais go dtí an Ollainn, agus thug de Houtman an léarscáil neamhaí agus réaltchatalóg do Plancius. Bhí 12 réaltbhuíon nua ar an léarscáil agus 135 réalta ar an gcatalóg. Sa bhliain [[1592]] rinne Plancius cruinneog neamhaí nua a thug isteach na réaltaí agus na réaltbhuíonta nua (chomh maith le réaltbhuíon eile a chruthaigh sé féin, .i. [[an Colm]]). Sa bhliain [[1603]] tháinig na réaltbhuíonta nua amach i gcló don chéad uair ar réaltatlas ''[[Uranometria]]'' de chuid an réalteolaí amaitéaraigh Gearmánaigh [[Johann Bayer]].
Sa lá atá inniu ann, glacann an [[Aontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] le gach ceann de na réaltbhuíonta a chruthaigh Keyser agus de Houtman (féach an bosca thíos) – agus an Phéist Bheag san áireamh. Is é an t-ainm [[An Ollainnis|Ollainnise]] a thug an bheirt mhairnéalach ar an réaltbhuíon seo ná '''De Waterslang''', a chiallaíonn ''an Nathair Uisce'', ach d'aistrigh Plancius go [[An Laidin|Laidin]] é mar '''Hydrus'''. Nathair mhara nó péist mhara a bhí i gceist.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é gur réaltbhuíon nua-aimseartha í an Phéist Bheag, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht léi.
== Réaltaí ==
:'''Réaltaí a bhfuil ainmneacha dílse orthu:'''
:* [[Alpha Hydri|α Hyi]] 2.86 '''Ceann na Péiste Bige'''
:'''Réaltaí a bhfuil ainmnithe [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:'''
:* [[Alpha Hydri|α Hyi]] 2.86; [[Beta Hydri|β Hyi]] 2.82 – i ngar dúinn; [[Gamma Hydri|γ Hyi]] 3.26; [[Delta Hydri|δ Hyi]] 4.08; [[Epsilon Hydri|ε Hyi]] 4.12; [[Zeta Hydri|ζ Hyi]] 4.83; [[Theta Hydri|θ Hyi]] 5.51; [[Eta1 Hydri|η<sup>1</sup> Hyi]] 6.77; [[Eta2 Hydri|η<sup>2</sup> Hyi]] 4.68; [[Iota Hydri|ι Hyi]] 5.51; [[Kappa Hydri|κ Hyi]] 5.99; [[Lambda Hydri|λ Hyi]] 5.09; [[Mu Hydri|μ Hyi]] 5.27; [[Nu Hydri|Ν Hyi]] 4.76; [[Pi1 Hydri|π<sup>1</sup> Hyi]] 5.57; [[Pi2 Hydri|π<sup>2</sup> Hyi]] 5.67; [[Sigma Hydri|σ Hyi]] 6.15; [[Tau1 Hydri|τ<sup>1</sup> Hyi]] 6.33; [[Tau2 Hydri|τ<sup>2</sup> Hyi]] 6.05
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Hyi.htm an Phéist Bheag ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508131524/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Hyi.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/hydrus.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/hydrus.html an Phéist Bheag agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614205531/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/hydrus.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/hyi_con.htm an Phéist Bheag ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=43 Peoria Astronomical Society: an Phéist Bheag] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060824064742/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=43 |date=2006-08-24 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgBayer}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Péist Bheag, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Péist Bheag]]
ahvfoyy7pufawbw6j62zhy1fjs2s5ar
An Phéist Uisce
0
8754
1329134
1244356
2026-10-03T22:07:55Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329134
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Hydra |
ainm = an Phéist Uisce |
laidin = Hydra |
nod = Hya |
ginideach = Hydrae |
siombalaíocht = [[Hiodra Léirne]] |
dronairde = 12 |
diallas = −14 |
achariomlán = 1303 |
acharrangú = 1ú |
líonréaltaí = 2 |
réaltainm = [[Alfa Hydrae|Alphard]] (α Hya) |
réaltmhéid = 1.98 |
dreigecheathanna =
* [[Alfa Hiodraidí]]
* [[Sigma Hiodraidí]] |
teorantacha =
* [[an tAerchaidéal]]
* [[an Portán]]
* [[an Madra Mór]]
* [[an Ceinteár]]
* [[an Préachán]]
* [[an Cupán]]
* [[an Leon]]
* [[an Mheá]]
* [[an Faolchú]] (cearnóg)
* [[an tAonbheannach]]
* [[Deireadh na Loinge]]
* [[Compás an Mhairnéalaigh]]
* [[an Seiseamhán]]
* [[an Mhaighdean]] |
uasleithead = 54|
íosleithead = 83 |
mí = Aibreán |
nótaí=}}
Tá '''an Phéist Uisce''' ar an [[réaltbhuíon]] is mó i measc na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha. Bhí sí freisin ar cheann de na 48 réaltbhuíon a bhí ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]].
Tugtar '''Hydra''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn “[[Hiodra (miotaseolaíocht)|hiodra]]” – sin le rá an ollphéist sheachtcheannach a fhaightear i [[miotaseolaíocht na Gréige]].
Bí cúramach gan an réaltbhuíon seo a thógáil in abhraíocht réaltbhuíon [[An Phéist|na Péiste]], dá ngairtear '''Serpens''' as [[An Laidin|Laidin]], ná in abhraíocht réaltbhuíon [[An Phéist Bheag|na Péiste Bige]], dá ngairtear '''Hydrus''' as Laidin.
== Príomhghnéithe ==
* [[Alfa Hydrae|α Hya]]: '''Alphard'''
* [[Epsilon Hydrae|ε Hya]]: [[déréalta]]
* [[R Hydrae|R Hya]]: [[réalta Mira Ceti]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 48|M48]]: [[réaltbhraisle oscailte]]
* [[Messier 83|M83]]: [[réaltra bíseach]]
* [[NGC 3242]]: [[réaltnéal pláinéadach]] dá ngairtear freisin '''Scáil Iúpatair'''
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Hya.htm an Phéist Uisce ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508131519/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Hya.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/hydra.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/hydra.html an Phéist Uisce agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614204959/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/hydra.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/hya_con.htm an Phéist Uisce ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=42 Peoria Astronomical Society: an Phéist Uisce] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060824045226/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=42 |date=2006-08-24 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/hydra/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Phéist Uisce]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Péist Uisce, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Péist Uisce]]
63cl85mvmqxgaqdt1af92ja71ffm652
An Préachán
0
8761
1329136
1244357
2026-10-03T22:09:39Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329136
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Corvus |
ainm = an Préachán |
laidin = Corvus |
nod = Crv |
ginideach = Corvi |
siombalaíocht = [[Fiach dubh]] |
dronairde = 12 |
diallas = −20 |
achariomlán = 184 |
acharrangú = 70ú |
líonréaltaí = 2 |
réaltainm = [[Gamma Corvi|γ Crv]] (Gienah) |
réaltmhéid = 2.59 |
dreigecheathanna =
* [[Cóirbhidí]] |
teorantacha =
* [[an Mhaighdean]]
* [[an Cupán]]
* [[an Phéist Uisce]] |
uasleithead = 60|
íosleithead = 90 |
mí = Bealtaine |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] dhoiléir dheisceartach is ea '''an Préachán''' nach bhfuil ach 29 [[réalta]] dá chuid infheicthe ag an tsúil fhornocht (.i. níos gile ná [[Amharcmhéid|méid]] 6.5). Tá an Préachán ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha agus bhí sé freisin ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]].
Tugtar '''Corvus''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "fiach dubh".
== Príomhghnéithe ==
* [[Delta Corvi|δ Crv]]: [[déréalta]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 4038]] agus [[NGC 4039]]: dá ngairtear freisin '''na hAeróga'''
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cor.htm an Préachán ar shuíomh Robin Gatter]{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/corvus.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/corvus.html an Préachán agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614205412/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/corvus.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/cor_con.htm an Préachán ar shuíomh Richard Dibon-Smith]{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=28 Peoria Astronomical Society: an Préachán] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060617063903/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=28 |date=2006-06-17 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/crater/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Préachán]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Préachán, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Préachán]]
alahn1gsrpukjgkq4zoyhn1jiaznf2g
An Riail
0
8763
1329140
1244358
2026-10-03T22:12:50Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329140
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Norma |
ainm = an Riail |
laidin = Norma |
nod = Nor |
ginideach = Normae |
siombalaíocht = an [[Dronbhacart]] |
dronairde = 16 |
diallas = −52 |
achariomlán = 165 |
acharrangú = 74ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Gamma2 Normae|γ<sup>2</sup> Nor]] |
réaltmhéid = 4.0 |
dreigecheathanna =
* [[Gamma Nóirmidí]] |
teorantacha =
* [[an Scairp]]
* [[an Faolchú]]
* [[an Compás]]
* [[Triantán an Deiscirt]]
* [[an Altóir]] |
uasleithead = 30|
íosleithead = 90 |
mí = Iúil |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] bheag neamhfheiceálach is ea '''an Riail''' atá suite ar an [[Sféar neamhaí|leathsféar neamhaí theas]] idir réaltbhuíon [[an Scairp|na Scairpe]] agus réaltbhuíon [[an Ceinteár|an Cheinteáir]]. Ba é an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh an réaltbhuíon seo sna blianta [[1751]]-[[1752|52]]. Téann [[Bealach na Bó Finne]] tríd an Riail, ach is amhlaidh gur doiléir dá cuid [[Réalta|réaltaí]] féin.
Tugtar '''Norma''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "[[dronbhacart]]" nó "L-bhacart". As [[An Béarla|Béarla]] gairtear '''The Rule, The Carpenter's Square, The Set Square''' agus '''The Level''' de.
== Príomhghnéithe ==
* [[Gamma1 Normae|γ<sup>1</sup> Nor]] agus [[Gamma2 Normae|γ<sup>2</sup> Nor]]: [[réalta dhúbailte optúil]]
* [[Epsilon Normae|ε Nor]]: [[déréalta]]
* [[Iota1 Normae|ι<sup>1</sup> Nor]]: [[ilréalta]]
* [[Mu Normae|μ Nor]]: ceaptar gur [[réalta Alfa Cygni]] í seo
* [[R Normae|R Nor]]: [[réalta Mira Ceti]]
* [[S Normae|S Nor]]: [[réalta athraitheach Ceifide]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 6087]]: [[réaltbhraisle oscailte]]
* [[NGC 6067]]: réaltbhraisle oscailte
* [[Sp 1]]: [[réaltnéal pláinéadach]] dá ngairtear '''Réaltnéal an Fháinne Mhín'''
== Stair ==
Ba é an réalteolaí Francach an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh réaltbhuíon na Rialach. Chaith Lacaille na blianta [[1751]] agus [[1752]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus é ag clárú réaltaí [[Sféar neamhaí|an leathsféir theas]]. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain [[1756]] ach ní raibh ann ach [[plánaisféar]] agus é sa teanga [[An Fhraincis|Fraincise]]. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain [[1763]], bliain amháin tar éis bhás Lacaille. '''Coelum Australe Stelliferum''' an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an [[An Laidin|Laidin]], agus chuir sé trí réaltbhuíon [[An Chíle|na Cíle]], [[na Seolta]] agus [[Deireadh na Loinge|Dheireadh na Loinge]] in áit [[An Long|Argo Navis]] (nó '''Le Navire''', mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Riail ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an [[an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
'''L'Équerre et la Règle''' ("an Dronbhacart agus an Rialóir") an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús. '''Norma''' ("an Dronbhacart") an t-ainm Laidine a tugadh uirthi ar an bplánaisféar a tháinig amach sa bhliain [[1763]]. Sa bhliain [[1801]], ar an léarscáil neamhaí ''Uranographa'' de chuid an réalteolaí [[An Ghearmáin|Ghearmánaigh]] [[Johann Bode]], tugadh '''Norma et Regula''' ("an Dronbhacart agus an Rialóir") mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo. '''Norma''' an t-ainm Laidine a thugtar uirthi sa lá atá inniu ann.
As Béarla, sa leabhar dá chuid darb ainm ''Star Names: Their Lore and Meaning'', thug [[R. H. Allen]] '''The Level and Square''' ("an Leibhéal agus an Dronbhacart") mar ainm ar an réaltbhuíon seo, ach seans ann gur thóg sé Norma in ainriocht réaltbhuíon [[Triantán an Deiscirt|Thriantán an Deiscirt]] – thug Lacaille '''Le Niveau''' ("an Leibhéal") ar an réaltbhuíon sin.
Sa lá atá inniu ann, is amhlaidh go bhfuil réaltbhuíon na Rialach níos lú ná mar a bhí sí nuair a chruthaigh Lacaille í. Na réaltaí ar thug Lacaille '''Alpha Normae''' agus '''Beta Normae''' orthu, faightear ar réaltbhuíon na [[An Scairp|Scairpe]] inniu iad; [[N Scorpii]] agus [[H Scorpii]] faoi seach na hainmneacha a thugtar anois orthu. Mar sin de, is é [[Gamma Normae]] an réalta is gile de chuid na Rialach.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon na Rialach go dtí an [[18ú haois|18ú haois]], níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Nor.htm an Riail ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118163055/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Nor.htm |date=2006-11-18 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/norma.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/norma.html an Riail agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719062005/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/norma.html |date=2006-07-19 }}
* [http://www.dibonsmith.com/nor_con.htm an Riail ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=57 Peoria Astronomical Society: an Riail] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206201927/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=57 |date=2006-12-06 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/norma/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Riail]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
* {{Tagairt leabhair|Údar=Wharton, E. R.|Teideal=The Derivation of Latin Nōrma|Foilsitheoir=The Classical Review, v.6, no.1/2, pp.11-12|Bliain=1892|ID=}}
{{RéaltbhuíontaAgLacaille}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Riail, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Riail]]
ojyzgi43ugz50iog9vvkwceqvhlmr07
An Sciath
0
8764
1329143
1244359
2026-10-03T22:16:00Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329143
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Scutum |
ainm = an Sciath |
laidin = Scutum |
nod = Sct |
ginideach = Scuti |
siombalaíocht = [[Sciath]] [[Jan III Sobieski|Sobieski]] |
dronairde = 19 |
diallas = −10 |
achariomlán = 109 |
acharrangú = 84ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Alfa Scuti|α Sct]] |
réaltmhéid = 3.85 |
dreigecheathanna =
* [[Scúitidí an Mheithimh]] |
teorantacha =
* [[an tIolar]]
* [[an Saighdeoir]]
* [[an Phéist|Eireaball na Péiste]] |
uasleithead = 80|
íosleithead = 90 |
mí = Lúnasa |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] bheag is ea '''an Sciath''', ceann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha. An [[realteolaí]] [[an Pholainn|Polannach]] [[Johannes Hevelius]] a thug isteach an réaltbhuíon seo sa téacs ''[[Firmamentum Sobiescianum]]'' sa bhliain [[1690]]. Tá an Sciath ar cheann den dá réaltbhuíon a ainmníodh as daoine stairiúla ([[Folt Bheirnicé]] an ceann eile).
Sa bhliain [[1683]] thug Hevelius an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] '''Scutum Sobiescianum''' ar an réaltbhuíon seo i gcuimhne bhua fórsaí Críostaí faoi cheannas [[Jan III Sobieski]], Rí na Polainne, i [[Cath Vín|gCath Vín]]. Tugtar '''Scutum''' uirthi mar ainm Laidine anois, rud a chiallaíonn "sciath".
== Príomhghnéithe ==
* [[Delta Scuti|δ Sct]]:
* [[R Scuti|R Sct]]:
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 11|M11]]: dá ngairtear freisin '''Réaltbhraisle na Lachan Fiáine'''
* [[Messier 26|M26]]:
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Scu.htm an Sciath ar shuíomh Robin Gatter]{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/scutum.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/scutum.html an Sciath agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614205640/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/scutum.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/scu_con.htm an Sciath ar shuíomh Richard Dibon-Smith]{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=75 Peoria Astronomical Society: an Sciath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615021121/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=75 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/scutum/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Sciath]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgHevelius}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Sciath, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Sciath]]
stenw4lkuu65c0flfd4so3x499tlryy
An Seiseamhán
0
8765
1329144
1244360
2026-10-03T22:17:11Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329144
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Sextans |
ainm = an Seiseamhán |
laidin = Sextans |
nod = Sex |
ginideach = Sextantis |
siombalaíocht = an [[Seiseamhán]] |
dronairde = 10 |
diallas = 0 |
achariomlán = 314 |
acharrangú = 47ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Alfa Sextantis|α Sex]] |
réaltmhéid = 4.49 |
dreigecheathanna =
* [[Saecstaintidí]] |
teorantacha =
* [[an Leon]]
* [[an Phéist Uisce]]
* [[an Cupán]] |
uasleithead = 80|
íosleithead = 90 |
mí = Aibreán |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] bheag dheisceartach is ea '''an Seisamhán''' a thug isteach [[Johannes Hevelius]] sa téacs ''[[Firmamentum Sobiescianum]]'' sa bhliain [[1690]]. Réaltbhuíon an-doiléir is ea é, gan ach [[réalta]] amháin dá chuid níos gile ná an cúigiú [[Amharcmhéid|méid]].
Tugtar '''Sextans''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an realtbhuíon seo, rud a chiallaíonn "seiseamhán".
== Príomhghnéithe ==
[[17 Sextantis|17]] agus [[18 Sextantis|18 Sex]]: [[réalta dhúbailte optúil]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
[[NGC 3115]]: dá ngairtear freisin '''Réalta na Fearsaide'''
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Sex.htm an Seiseamhán ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118162958/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Sex.htm |date=2006-11-18 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/sextans.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/sextans.html an Seiseamhán agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614210043/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/sextans.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/sex_con.htm an Seiseamhán ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=77 Peoria Astronomical Society: an Seiseamhán] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615021147/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=77 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/sextans/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Seiseamhán]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgHevelius}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Seiseamhán, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Seiseamhán]]
lvanpilfhe9asos2ttfpx7l5uf59xe0
Na Seolta
0
8766
1329200
1244361
2026-10-04T09:41:21Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329200
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Vela |
ainm = na Seolta |
laidin = Vela |
nod = Vel |
ginideach = Velorum |
siombalaíocht = [[Seol (bád seoil)|Seol]]ta [[an Long|na Loinge]] |
dronairde = 9 |
diallas = −50 |
achariomlán = 500 |
acharrangú = 32ú |
líonréaltaí = 5 |
réaltainm = [[Gamma Velorum|γ Vel]] |
réaltmhéid = 1.6 |
dreigecheathanna =
* [[Delta Veilidí]]
* [[Gamma Veilidí]]
* [[Puippidí-Veilidí]] |
teorantacha =
* [[an tAerchaidéal]]
* [[Compás an Mhairnéalaigh]]
* [[Deireadh na Loinge]]
* [[an Chíle]]
* [[an Ceinteár]] |
uasleithead = 30|
íosleithead = 90 |
mí = Márta |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] dheisceartach is ea '''na Seolta''', ceann de na ceithre ranna a rinneadh as seanréaltbhuíon [[an Long|na Loinge]], nó [[Argo Navis]], a bhí ar cheann de na 48 réaltbhuíon ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]] ([[an Chíle]], [[Deireadh na Loinge]] agus [[Compás an Mhairnéalaigh]] na cinn eile).
Tugtar '''Vela''' mar ainm [[Laidin]]e ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "seolta".
== Príomhghnéithe ==
* [[an Chros Bhréige]]: [[astaireacht (réalteolaíocht)|astaireacht]] a thugtar go coitianta in abhraíocht '''[[An Chros|Chros an Deiscirt]]'''
* [[Gamma Velorum|γ Vel]]: an [[réalta Wolf-Rayet]] is gile ar spéir na hoíche
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 2547]]: [[réaltbhraisle oscailte]]
* [[NGC 3132]]: [[réaltnéal pláinéadach]] dá ngairtear as [[Béarla]] '''The Eight-Burst Nebula'''
* [[IC 2391]]: réaltbhraisle oscailte
* [[Iarsma Ollnóva na Seolta]]: [[iarsma ollnóva]] atá infheicthe idir [[Gamma Velorum|γ]] agus [[Lambda Velorum|λ Vel]]
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Vel.htm na Seolta ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060508132034/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Vel.htm |date=2006-05-08 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/vela.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/vela.html na Seolta agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060717171310/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/Vela.html |date=2006-07-17 }}
* [http://www.dibonsmith.com/vel_con.htm na Seolta ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=85 Peoria Astronomical Society: na Seolta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060824045648/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=85 |date=2006-08-24 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAthraitheAgNLDL}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Seolta, Na}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Seolta]]
ee99sqgkh1m2l8yaga1b00uj2p80m0x
An Sioráf
0
8770
1329146
1244362
2026-10-03T22:17:17Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329146
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Camelopardalis |
ainm = an Sioráf |
laidin = Camelopardalis<br />Camelopardus |
nod = Cam |
ginideach = Camelopardalis<br />Camelopardi |
siombalaíocht = an [[Sioráf]] |
dronairde = 6 |
diallas = +70 |
achariomlán = 757 |
acharrangú = 18ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Beta Camelopardalis|β Cam]] |
réaltmhéid = 4.03 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Dragan]]
* [[an Béar Beag]]
* [[Ceiféas (réaltbhuíon)|Ceiféas]]
* [[Caiseoipé (réaltbhuíon)|Caiseoipé]]
* [[Peirséas (réaltbhuíon)|Peirséas]]
* [[an tAra]]
* [[an Lincse]]
* [[an Béar Mór]] |
uasleithead = 90|
íosleithead = 10 |
mí = Feabhra |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] mhór dhoiléir is ea '''an Sioráf''' atá le feiceáil ar an [[Sféar neamhaí|leathsféar neamhaí thuaidh]]. An diagaire Freaslannach [[Petrus Plancius]] a chruthaigh é agus an [[réalteolaí]] [[an Ghearmáin|Gearmánach]] [[Jakob Bartsch]] a thug isteach sa bhliain [[1624]] é.
Tugtar '''Camelopardalis''', nó '''Camelopardus''', mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an réaltbhuíon seo, focail a chiallaíonn "sioráf".
== Príomhghnéithe ==
* [[Beta Camelopardalis|β Cam]]: [[réalta dhúbailte]], agus an réalta is gile ar réaltbhuíon an tSioráif.
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[NGC 1502]]: [[réaltbhraisle oscailte]] atá infheicthe trí [[Déshúiligh|dhéshúiligh]] agus [[Teileascóp|teileascóip]] bheaga; tá réalta dhúbailte den 7ú [[amharcmhéid|méid]] le feiceáil i lár na réaltbhraisle seo.
* [[Eas Kemble]]: [[astaireacht (réalteolaíocht)|astaireacht]] a d'aimsigh an réalteolaí amaitéarach [[Ceanada]]ch [[Lucian Kemble]].
* [[NGC 2403]]: [[réaltra bíseach]]; ar [[méid comhtháite]] 8.4.
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cam.htm an Sioráf ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526131615/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cam.htm |date=2006-05-26 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/camelopardalis.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/camelopardalis.html an Sioráf agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614210832/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/camelopardalis.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/cam_con.htm an Sioráf ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=11 Peoria Astronomical Society: an Sioráf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615015828/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=11 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/camelopardalis/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Sioráf]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAgBartsch}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Sioráf, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Sioráf]]
l2t9lv7pl6a4a9rdl9f70homsybiqte
An Siséal
0
8779
1329147
1244363
2026-10-03T22:17:19Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329147
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Caelum |
ainm = an Siséal |
laidin = Caelum |
nod = Cae |
ginideach = Caeli |
siombalaíocht = an [[Siséal]] |
dronairde = 5 |
diallas = −40 |
achariomlán = 125 |
acharrangú = 81ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Alfa Caeli|α Cae]] |
réaltmhéid = 4.45 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Colm]]
* [[an Giorria]]
* [[an Abhainn]]
* [[an Clog]]
* [[an Colgán]]
* [[an Péintéir]] |
uasleithead = 40|
íosleithead = 90 |
mí = Eanáir |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] bheag neamhfheiceálach is ea '''an Siséal''' atá suite ar an [[Sféar neamhaí|leathsféar neamhaí theas]] in aice le réaltbhuíon [[an Abhainn|na hAbhann]]. Ba é an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh an réaltbhuíon seo sna blianta [[1751]]-[[1752|52]].
Tugtar '''Caelum''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "siséal greanta".
== Príomhghnéithe ==
* [[Gamma Caeli|γ Cae]]: [[réalta dhúbailte]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
== Stair ==
Ba é an réalteolaí Francach an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh réaltbhuíon an tSiséil. Chaith Lacaille na blianta [[1751]] agus [[1752]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus é ag clárú réaltaí [[Sféar neamhaí|an leathsféir theas]]. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain [[1756]] ach ní raibh ann ach [[plánaisféar]] agus é sa teanga [[An Fhraincis|Fraincise]]. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain [[1763]], bliain amháin tar éis bhás Lacaille. '''Coelum Australe Stelliferum''' an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an [[An Laidin|Laidin]], agus chuir sé trí réaltbhuíon [[An Chíle|na Cíle]], [[na Seolta]] agus [[Deireadh na Loinge|Dheireadh na Loinge]] in áit [[An Long|Argo Navis]] (nó '''Le Navire''', mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Siséal ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an [[an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
'''Les Burins''' ("na Siséil") an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús – péire siséal trasna ar a chéile a chuir sé ar a léarscáil neamhaí. '''Caelum Scalptorium''' ("an Siséal Greanadóireachta") an t-ainm Laidine a tugadh uirthi ar an bplánaisféar a tháinig amach sa bhliain [[1763]]. Sa bhliain [[1801]], ar an léarscáil neamhaí ''Uranographa'' de chuid an réalteolaí [[An Ghearmáin|Ghearmánaigh]] [[Johann Bode]], tugadh '''Caelum Scaptoris''' ("Siséal an Ghreanadóra") mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo. '''Caelum''' an t-ainm Laidine a thugtar uirthi sa lá atá inniu ann.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an tSiséil go dtí an [[18ú haois|18ú haois]], níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cae.htm an Siséal ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526131557/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Cae.htm |date=2006-05-26 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/caelum.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/caelum.html an Siséal agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614205349/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/caelum.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/cae_con.htm an Siséal ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=10 Peoria Astronomical Society: an Siséal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615010625/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=10 |date=2006-06-15 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.1|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAgLacaille}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Siséal, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Siséal]]
p5q5kko12ifduwttkdhcfh5qdkhcorf
An Tábla
0
8780
1329152
1244364
2026-10-03T22:27:03Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329152
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Mensa |
ainm = an Tábla |
laidin = Mensa |
nod = Men |
ginideach = Mensae |
siombalaíocht = an [[Bord]] |
dronairde = 6 |
diallas = −78 |
achariomlán = 153 |
acharrangú = 75ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Alfa Mensae|α Men]] |
réaltmhéid = 5.09 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Caimileon]]
* [[an Colgán]]
* [[an Phéist Bheag]]
* [[an tOchtamhán]]
* [[an tIasc Eitilte]] |
uasleithead = 0|
íosleithead = 90 |
mí = Eanáir |
nótaí=}}
Tá '''an Tábla''' ar cheann de na [[Réaltbhuíon|réaltbhuíonta]] miona atá le feiceáil ar an [[Sféar neamhaí|leathsféar neamhaí theas]]. Ba é an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh sna blianta [[1751]]-[[1752|52]] é. ''Mons Mensae'' (a chiallaíonn "sliabh an tábla") an t-ainm [[An Laidin|Laidine]] a thug sé ar dtús air, i gcuimhne [[Sliabh an Tábla|Shliabh an Tábla]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]], áit a ndearna sé a chuid oibre breathnaithí.
Is réaltbhuíon an-doiléir é an Tábla – an ceann is doiléire, déanta na fírinne – gan aon [[réalta|réaltaí]] geala i measc a chuid réaltaí, ach tá píosa de [[Scamall Mór Magellan]] le feiceáil air (agus an chuid eile ar réaltbhuíon [[an Colgán|an Cholgáin]]). Deirtear go bhfuil an Scamall neamhaí cosúil leis an "Éadach boird" mar a deirtear leis, sin le rá scamall bán a bhíonn le feiceáil anois is arís os cionn [[Sliabh an Tábla|Shliabh an Tábla]].
Tugtar '''Mensa''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an Tábla sa lá atá inniu ann, rud a chiallaíonn "tábla".
== Príomhghnéithe ==
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Scamall Mór Magellan]]; [[réaltra neamhrialta]]
== Stair ==
Ba é an réalteolaí Francach an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh réaltbhuíon an Tábla. Chaith Lacaille na blianta [[1751]] agus [[1752]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus é ag clárú réaltaí [[Sféar neamhaí|an leathsféir theas]]. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain [[1756]] ach ní raibh ann ach [[plánaisféar]] agus é sa teanga [[An Fhraincis|Fraincise]]. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain [[1763]], bliain amháin tar éis bhás Lacaille. '''Coelum Australe Stelliferum''' an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an [[An Laidin|Laidin]], agus chuir sé trí réaltbhuíon [[An Chíle|na Cíle]], [[na Seolta]] agus [[Deireadh na Loinge|Dheireadh na Loinge]] in áit [[An Long|Argo Navis]] (nó '''Le Navire''', mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Tábla ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an [[an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
'''Montagne de la Table''' ("Sliabh an Tábla") an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús. '''Mons Mensae''' ("Sliabh an Tábla") an t-ainm Laidine a tugadh uirthi ar an bplánaisféar a tháinig amach sa bhliain [[1763]], ach giorraíodh an t-ainm sin go '''Mensa''' idir sin is tráthas, agus is é seo an t-ainm Laidine a thugtar uirthi sa lá atá inniu ann.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Tábla go dtí an [[18ú haois|18ú haois]], níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
== Réaltaí ==
:'''Réaltaí a bhfuil ainmnithe [[Johann Bayer|Bayer]] orthu:'''
:: [[Alpha Mensae|α Men]] 5.08; [[Beta Mensae|β Men]] 5.30; [[Gamma Mensae|γ Men]] 5.18; [[Delta Mensae|δ Men]] 5.67; [[Epsilon Mensae|ε Men]] 5.54; [[Zeta Mensae|ζ Men]] 5.61; [[Eta Mensae|η Men]] 5.47; [[Theta Mensae|θ Men]] 5.45; [[Iota Mensae|ι Men]] 6.04; [[Kappa Mensae|κ Men]] 5.46; [[Lambda Mensae|λ Men]] 6.54; [[Mu Mensae|μ Men]] 5.53; [[Nu Mensae|ν Men]] 5.78; [[Xi Mensae|ξ Men]] 5.84; [[Pi Mensae|π Men]] 5.65
:'''Réaltaí a bhfuil ainmnithe [[John Flamsteed|Flamsteed]] orthu:'''
:: [[31 Mensae|31 Men]] 6.18
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Men.htm an Tábla ar shuíomh Robin Gatter]
* [http://www.ianridpath.com/startales/mensa.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/mensa.html an Tábla agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719220818/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/mensa.html |date=2006-07-19 }}
* [http://www.dibonsmith.com/men_con.htm an Tábla ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=53 Peoria Astronomical Society: an Tábla] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615020702/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=53 |date=2006-06-15 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.2|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAgLacaille}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Tábla, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Tábla]]
qudtcla0sst2qig3dkb7f28hiqdmxt3
An Teileascóp
0
8781
1329149
1244365
2026-10-03T22:20:04Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329149
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Telescopium |
ainm = an Teileascóp |
laidin = Telescopium |
nod = Tel |
ginideach = Telescopii |
siombalaíocht = an [[Teileascóp]] |
dronairde = 19 |
diallas = −50 |
achariomlán = 252 |
acharrangú = 57ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Alfa Telescopii|α Tel]] |
réaltmhéid = 3.49 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[an Altóir]]
* [[Coróin an Deiscirt]]
* [[an tIndiach]]
* [[an Micreascóp]]
* [[an Phéacóg]]
* [[an Saighdeoir]] |
uasleithead = 40 |
íosleithead = 90 |
mí = Lúnasa |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] bheag neamhfheiceálach is ea '''an Teileascóp''' atá suite ar an [[Sféar neamhaí|leathsféar neamhaí theas]] ar an taobh theas de réaltbhuíon [[an Saighdeoir|an tSaighdeora]]. Ba é an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh an réaltbhuíon seo sna blianta [[1751]]-[[1752|52]].
Tugtar '''Telescopium''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "teileascóp".
== Príomhghnéithe ==
* [[Delta Telescopii|δ Tel]]: [[réalta dhúbailte optúil]]
* [[PV Telescopii|PV Tel]]: fréamhshamhail de chineál [[Réalta athraitheach|réalta athraithí]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
== Stair ==
Ba é an réalteolaí Francach an tAb [[Nicolas Louis de Lacaille]] a chruthaigh réaltbhuíon an Teileascóip. Chaith Lacaille na blianta [[1751]] agus [[1752]] san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus é ag clárú réaltaí [[Sféar neamhaí|an leathsféir theas]]. Bhí beagnach 10,000 réalta agus 42 réada domhainspéire ar an léarscáil neamhaí a rinne sé ag an am sin. Tháinig amach an chéad eagrán sa bhliain [[1756]] ach ní raibh ann ach [[plánaisféar]] agus é sa teanga [[An Fhraincis|Fraincise]]. Níor foilsíodh an chatalóg iomlán agus eagrán deifnídeach an phlánaisféir go dtí an bhliain [[1763]], bliain amháin tar éis bhás Lacaille. '''Coelum Australe Stelliferum''' an t-ainm a thug Lacaille ar an leabhar seo. San eagrán seo, d'aistrigh sé na hainmneacha ón bhFraincis go dtí an [[An Laidin|Laidin]], agus chuir sé trí réaltbhuíon [[An Chíle|na Cíle]], [[na Seolta]] agus [[Deireadh na Loinge|Dheireadh na Loinge]] in áit [[An Long|Argo Navis]] (nó '''Le Navire''', mar a thug sé air sa chéad eagrán).
Le linn dó a bheith ag cur i gclár na réaltaí theas, chum Lacaille ceithre réaltbhuíon déag chun áiteanna éigin i ndeisceart na spéartha a líonadh nach raibh a lán réaltaí iontu – agus an Teileascóp ina measc (féach an bosca thíos). Sa lá atá inniu ann glacann an [[an tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] (ARI) le gach ceann de na réaltbhuíonta sin; agus glactar freisin leis na trí réaltbhuíon a rinne Lacaille as an Long.
'''Le Telescope''' ("an Teileascóp") an t-ainm Fraincise a thug Lacaille ar an réaltbhuíon seo ar dtús. [[Teileascóp aerga]] a bhí i gceist – sin le rá, an saghas teileascóip ar bhain an réalteolaí [[Giovanni Domenico Cassini]] úsáid as i [[Réadlann Pháras]] ag tosú an [[18ú haois|18ú haois]]. [[Teileascóp athraonta]] a bhí ann a raibh feadán an-fhada anásta aige chun [[iomrall crómatach]] a chealú.
Sa bhliain [[1801]], ar an léarscáil neamhaí ''Uranographa'' de chuid an réalteolaí [[An Ghearmáin|Ghearmánaigh]] [[Johann Bode]], tugadh '''Tubus Astronomicus''' ("an Feadán Réalteolaíochta") mar ainm Laidine ar an réaltbhuíon seo.
'''Telescopium''' an t-ainm Laidine a tugadh uirthi ar an bplánaisféar de chuid Lacaille a tháinig amach sa bhliain [[1763]], agus is é seo an t-ainm Laidine a thugtar uirthi sa lá atá inniu ann.
Ar an léarscáil neamhaí de chuid Lacaille, shínigh an Teileascóp ó thuaidh idir réaltbhuionta [[An Saighdeoir|an tSaighdeora]] agus [[An Scairp|na Scairpe]], ach sa lá atá inniu ann gaibhnítear don cheantar sin na spéire í atá laisteas den Saighdeoir agus de réaltbhuíon [[Triantán an Deiscirt|Thriantán an Deiscirt]]. Mar sin de, tugtar [[Eta Sagittarii]] ar Beta Telescopii, [[G Scorpii]] ar Gamma Telescopii, agus [[45 Ophiuchi]] (nó d Ophiuchii) ar Theta Telescopii.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é nár cruthaíodh réaltbhuíon an Teileascóip go dtí an [[18ú haois|18ú haois]], níl aon bhaint aici le miotaseolaíocht an tSeansaoil. Lena chois sin, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht leis an réaltbhuíon seo ós rud é gur scoir Lacaille den thraidisiún sin ar dá réir a d'ainmnítí na réaltbhuíonta as carachtair mhiotaseolaíocha; ina áit sin roghnaigh sé go formhór ainmneacha uirlisí a úsáidtear sna heolaíochtaí.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Tel.htm an Teileascop ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526132103/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Tel.htm |date=2006-05-26 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/telescopium.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/telescopium.html an Teileascóp agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614210751/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/telescopium.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/tel_con.htm an Teileascóp ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=79 Peoria Astronomical Society: an Teileascóp] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615021209/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=79 |date=2006-06-15 }}
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaAgLacaille}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Teileascóp, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Teileascóp]]
9gwou8zcteo4rjp1s92c570uckbluxo
An Triantán (réalteolaíocht)
0
8782
1329151
1250218
2026-10-03T22:23:38Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329151
wikitext
text/x-wiki
{{BoscaEolaisRéaltbhuíon|
íomhá = Triangulum |
ainm = an Triantán |
laidin = Triangulum |
nod = Tri |
ginideach = Trianguli |
siombalaíocht = an Triantán |
dronairde = 2 |
diallas = +30 |
achariomlán = 132 |
acharrangú = 78ú |
líonréaltaí = 0 |
réaltainm = [[Beta Trianguli|β Tri]] |
réaltmhéid = 3.00 |
dreigecheathanna = |
teorantacha =
* [[Andraiméide (réaltbhuíon)|Andraiméide]]
* [[na hÉisc]]
* [[an Reithe]]
* [[Peirséas (réaltbhuíon)|Peirséas]] |
uasleithead = 90 |
íosleithead = 60 |
mí = Nollaig |
nótaí=}}
[[Réaltbhuíon]] bheag thuaisceartach is ea '''an Triantán''' a gcomhdhéanann na trí [[réalta]] is gile dá chuid [[Triantán (céimseata)|triantán]] comhchosach fadaithe. Tá an Triantán ar cheann de na 88 réaltbhuíon nua-aimseartha, agus tá sé chomh maith ar cheann de na 48 réaltbhuíon a bhí ar [[Catalóg Tholamaes|chatalóg]] [[Tolamaes|Tholamaes]].
Tugtar '''Triangulum''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "triantán".
== Príomhghnéithe ==
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Messier 33|M33]]:
== Stair ==
== Miotaseolaíocht ==
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Tri.htm an Triantán ar shuíomh Robin Gatter]
* [http://www.ianridpath.com/startales/triangulum.htm Ian Ridpath's Star Tales]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/triangulum.html an Triantán agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614210643/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/triangulum.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/tri_con.htm an Triantán ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=80 Peoria Astronomical Society: an Triantán] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615021226/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=80 |date=2006-06-15 }}
* [http://www.allthesky.com/constellations/triangulum/ The Deep Photographic Guide to the Constellations: an Triantán]
== Tagairtí ==
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgTolamaes}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Triantán, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Triantán]]
l8fna3xg1ro4kfcis2pwke9f8nrr439
An Túcán
0
8784
1329153
1244366
2026-10-03T22:27:43Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329153
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Réad Réalteolaíoch}}
[[Réaltbhuíon]] dheisceartach is ea '''an Túcán''' a bhfuil píosa de [[Scamall Beag Magellan]] le feiceáil ann. Tá an réaltbhuíon seo ar cheann den dá réaltbhuíon déag a chruthaigh [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] idir na blianta [[1595]] agus [[1597]] ar son an réalteolaí [[Flóndras|Phléimeannaigh]] [[Petrus Plancius]]. Ba é an réalteolaí amaitéarach [[An Ghearmáin|Gearmánach]] [[Johann Bayer]] a thug isteach sa léarscáil neamhaí ''[[Uranometria]]'' é sa bhliain [[1603]]. Tugtar '''Tucana''' mar ainm [[An Laidin|Laidine]] ar an réaltbhuíon seo, rud a chiallaíonn "túcán".
== Príomhghnéithe ==
* [[Beta Tucanae|β Tuc]]: [[tríréalta]]
* [[Kappa Tucanae|κ Tuc]]: [[réalta dhúbailte]]
== Réada suntasacha domhainspéire ==
* [[Scamall Beag Magellan]]: [[réaltra]]
* [[47 Tucanae|47 Tuc]]: [[réaltbhraisle chruinneogach]] dá ngairtear freisin '''NGC 104'''
* [[NGC 362]]: réaltbhraisle chruinneogach atá níos bige is níos doiléire ná '''47 Tuc'''
== Stair ==
Ba iad an bheirt mhairnéalach [[An Ísiltír|Ollannacha]] [[Pieter Dirkszoon Keyser]] agus [[Frederick de Houtman]] a chruthaigh réaltbhuíon an Túcáin idir na blianta [[1595]] agus [[1597]]. Ar an [[2 Aibreán]] [[1595]] chuir ceithre long chun na farraige ó [[Texel]] san Ollainn; ba é sin an chéad loingeas Ollannach a thaistil ar na hIndiacha Thoir. Bhí Keyser mar ardmháta agus ardphíolóta ar bord na loinge ''Hollandia'' sa loingeas.
Roimhe sin, áfach, rinne an ministir [[Flóndras|Pléimeannach]] [[Petrus Plancius]] teagmháil leis. Bhí Plancius ar cheann de bhunaitheoirí [[Comhlacht Dúitseach na hIndia Thoir|Chomhlacht Dúitseach na hIndia Thoir]], ach bhí sé ina [[Réalteolaíocht|réalteolaí]] agus a [[Cairtghrafaíocht|chartagrafaí]] chomh maith. Sa bhliain [[1589]] rinne sé cruinneog neamhaí, ach níorbh fhéidir leis réigiún an phoil neamhaí theas a líonadh toisc nach raibh mórán eolais ar fáil i dtaobh cheantar sin na spéire. Mar sin de, thug sé gléasra réalteolaíoch do Keyser agus mhúin sé é conas é a úsáid chun réaltléarscáil a tharraingt den leathsféar neamhaí theas.
Fuair Keyser bás sa bhliain [[1596]], ach chríochnaigh a chúntóir Frederick de Houtman (in éineacht le mairnéalach eile, Vechter Willemsz) an léarscáil. Sa bhliain [[1597]] tháinig an loingeas ar ais go dtí an Ollainn, agus thug de Houtman an léarscáil neamhaí agus réaltchatalóg do Plancius. Bhí 12 réaltbhuíon nua ar an léarscáil agus 135 réalta ar an gcatalóg. Sa bhliain [[1592]] rinne Plancius cruinneog neamhaí nua a thug isteach na réaltaí agus na réaltbhuíonta nua (chomh maith le réaltbhuíon eile a chruthaigh sé féin, .i. [[an Colm]]). Sa bhliain [[1603]] tháinig na réaltbhuíonta nua amach i gcló don chéad uair ar réaltatlas ''[[Uranometria]]'' de chuid an réalteolaí amaitéaraigh Gearmánaigh [[Johann Bayer]].
Sa lá atá inniu ann, glacann an [[Aontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta|tAontas Réalteolaíoch Idirnáisiúnta]] le gach ceann de na réaltbhuíonta a chruthaigh Keyser agus de Houtman (féach an bosca thíos) – agus an Túcán san áireamh. Is é an t-ainm [[An Ollainnis|Ollainnise]] a thug an bheirt mhairnéalach ar an réaltbhuíon seo ná '''Den Indiaenschen Exster, op Indies Lang Ghenaemt''', a chiallaíonn ''an Snag Breac Indiach, dá ngairtear Lang sna hIndiacha''. ''Fada'' is brí leis an bhfocal Ollainnise ''lang''; is dócha gurbh é an [[gob adhairce]] a bhí i gceist ag Keyser agus de Houtman, ós rud é go bhfuil gob an-fhada ag an éan sin agus is sna hIndiacha a fhaightear é, ach mar '''Toucan''', éan Meiriceánach, a tharraing Plancius ar a chruinneog neamhaí é. Ba é an tAb [[Nicolas de Lacaille]] a d'aistrigh an t-ainm go Laidin mar '''Tucana'''.
== Miotaseolaíocht ==
Ós rud é gur réaltbhuíon nua-aimseartha í an Túcán, ní bhaineann aon mhiotaseolaíocht léi.
== Réaltaí ==
== Féach fosta ==
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20061201182017/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ Yale Bright Star Catalog]
* [http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Tuc.htm an Túcán ar shuíomh Robin Gatter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061118163118/http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/Tuc.htm |date=2006-11-18 }}
* [http://www.ianridpath.com/startales/tucana.htm ''Star Tales'' de chuid Ian Ridpath]
* [http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/tucana.html an Túcán agus miotaseolaíocht an Domhain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060614205733/http://www.coldwater.k12.mi.us/lms/planetarium/myth/tucana.html |date=2006-06-14 }}
* [http://www.dibonsmith.com/tuc_con.htm an Túcán ar shuíomh Richard Dibon-Smith]
* [http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=82 Peoria Astronomical Society: an Túcán] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060615021301/http://www.astronomical.org/portal/modules/wfsection/article.php?articleid=82 |date=2006-06-15 }}
== Tagairtí ==
{{Refbegin}}
* {{Tagairt leabhair|Údar=Burnham, Robert Jr.|Teideal=Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System, v.3|Foilsitheoir=General Publishing Company, Ltd., Toronto|Bliain=1966, 1978|ID=ISBN 0-486-23673-0}}
{{Refend}}
{{Reflist}}
{{RéaltbhuíontaLiostaitheAgBayer}}
{{LiostaRéaltbhuíonta}}
{{DEFAULTSORT:Túcán, An}}
[[Catagóir:Réaltbhuíonta|Túcán]]
j9s0zzmdkfzqrwfwi7mv8c0g127fjiv
Ros na Rún
0
9801
1329207
1325692
2026-10-04T11:24:57Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329207
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse|num_seasons=30}}
Sobaldráma [[Gaeilge]] atá á chraoladh ar [[TG4]] ([[TnaG]]) ó 3 Samhain 1996 ar aghaidh é '''Ros na Rún'''. Tá sé ar cheann de na cláir is cáiliúla ar [[TG4]]. Tá sé ar an teilifís gach Máirt agus Déardaoin ag 20:30 agus tá ollchlár ar an teilifís gach Domhnach.
Tá an clár ag suite sa [[Conamara|nGaeltacht Conamara]]. Comhléiriúchán de chuid [[Eo Teilifís]] agus [[Tyrone Productions]]. Thosaigh an chlár ag craoladh i HD don 23ú sraith sa bhliain 2018, mar an gcéad sobaldráma ag craoladh i HD in Éirinn.
==Stair==
=== 1990idí ===
Thosaigh an clár ar [[RTÉ a hAon]]. Tá sé ar [[WYBE]] in [[Philadelphia]] agus bhí sé ar [[TeleG]] in [[Albain]].
=== 2000idí ===
Craoladh an 1000ú eipeasóid ar [[31 Nollaig]] [[2009]].
=== 2010idí ===
Ar [[3 Márta]] [[2011]], bhí [[Stephen Fry]] ar an gclár mar thurasóir Sasanach.
=== 2020idí ===
Tugadh deis ag lucht leanta Ros na Rún faire ar an gclár le fotheidil as Gaeilge nó as Béarla.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/ros-na-run-le-fotheidil-as-gaeilge-ar-tg4-7036604-May2026/|teideal=Sobal TG4, Ros na Rún, ag leanúint sna sála ar House of Guinness le fotheidil as Gaeilge|údar=Concubhar Ó Liatháin|dáta=2026-05-12|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2026-08-17}}</ref>
== Carachtair ==
{{Príomhalt|Liosta de charachtair Ros na Rún}}
== Áiteanna ==
=== Ros na Rún ===
* Árasán siopa
* Cógaslann
* Cúl Chaint (caifé)
* Geallghlacadóirí
* Gaudi's
* Ionad Pobail Ros na Rún
* Leaba agus Bricfeasta áitiúil
* Loinnir (Salon áilleacht)
* Ospidéal
* Reilig
* an tsráid
* Siopa ([[Siopa XL]])
* Stáisiún Raidió
* Teach Berni
* Teach Caitríona
* Teach John-Joe Daly
* Teach Jason
* Teach Mícheál Seoighe
* Teach Mo Gilmartin
* Teach Ó Shé
* Tigh Thaidhg
== Séasúir ==
* ''Séasúr 1'': 1996 – 1997
* ''Séasúr 2'': 1997 – 1998
* ''Séasúr 3'': 1998 – 1999
* ''Séasúr 4'': 1999 – 2000
* ''Séasúr 5'': 2000 – 2001
* ''Séasúr 6'': 2001 – 2002
* ''Séasúr 7'': 2002 – 2003
* ''Séasúr 8'': 2003 – 2004
* ''Séasúr 9'': 2004 – 2005
* ''Séasúr 10'': 2005 – 2006
* ''Séasúr 11'': 2006 – 2007
* ''Séasúr 12'': 2007 – 2008
* ''Séasúr 13'': 2008 – 2009
* ''Séasúr 14'': 2009 – 2010
* ''Séasúr 15'': 2010 – 2011
* ''Séasúr 16'': 2011 – 2012
* ''Séasúr 17'': 2012 – 2013
* ''Séasúr 18'': 2013 – 2014
* ''Séasúr 19'': 2014 – 2015
* ''Séasúr 20'': 2015 – 2016
* ''Séasúr 21'': 2016 – 15 Meitheamh 2017
* ''Séasúr 22'': 5 Meán Fómhair 2017 – 14 Meitheamh 2018
* ''Séasúr 23'': 4 Meán Fómhair 2018 – 2019
* ''Séasúr 24'': Meán Fómhair 2019 – 2020
* ''Séasúr 25'': Meán Fómhair 2020 – Iúil 2021
* ''Séasúr 26'': 2021 – 2022
* ''Séasúr 27'': 2022 – 2023
* ''Séasúr 28'': 2023 – 2024
* ''Séasúr 29'': 2024 – 2025
* ''Séasúr 30'': 2025 – 2026
== Tagairtí ==
{{reflist}}
== Naisc Sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20080725002515/http://www.rosnarun.com/ Suíomh gréasáin an chláir]
{{Ros na Rún}}
{{Clár teilifíse TG4}}
{{síol-tv}}
[[Catagóir:Ros na Rún| ]]
[[Catagóir:Sobalchlár|*]]
[[Catagóir:Cláir theilifíse]]
[[Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge]]
[[Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha]]
[[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1996]]
[[Catagóir:Cláir TG4]]
97cip38v5fsptjcagh64qe0mp6qcepw
Ceol traidisiúnta na hÉireann
0
10295
1329175
1295772
2026-10-04T01:57:20Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329175
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Séanra Ceoil}}
[[ Íomhá: Sean_Nos_Festival-www.TG4.ie-76807_66881_Cos_Cos.jpg |thumb|Fógra d’fhéile [[Sean-nós (amhránaíocht)|sean-nós]] ón bhliain [[2011]].]]
Tá an '''ceol traidisiúnta''' lárnach do [[cultúr|chultúr]] na [[Éire|hÉireann]]. Sa [[teach tábhairne]] is mó a thionóltar na seisiúin [[Ceol|cheoil]] agus de ghnáth cuirtear fáilte roimh gach aon [[ceoltóir|cheoltóir]].
Ceol [[damhsa|rince]], den chuid is mó, is ea ceol traidisiúnta na hÉireann ach sa lá atá inniu ann is minic a sheinntear é don lucht éisteachta amháin - gan [[Damhsa Gaelach|rinceoirí]] ar bith. Tá cineál éagsúla foinn le cloisteáil ach is fearr le ceoltóirí ríleanna agus poirt a sheinm. Is fearr ar féidir leo a gcumas a thaispeáint agus iad ag triall ar na túin siúd.
== Modhanna ==
[[File:Nash-session.jpg|thumb|Seisiún ceoil]]
Blianta ó shin ní raibh aon nótaí ceoil ann toisc go seinntear gach rud de glan mheabhair. Ní raibh na ceoltóirí in ann nótaí a léamh san am atá caite, áfach sa lá atá inniu ann is féidir nótaí do na hamhráin a fháil má bhfreastlaíonn tú ar ghrúpa ceoil nó is féidir nótaí a fháil ar an idirlíon freisin.
== Uirlisí úsáidte do cheol traidisiúnta na hÉireann ==
Baintear úsáid as réimse leathan uirlisí chun ceol traidisiúnta a sheinm.
=== An Fheadóg Stáin ===
{{main|Feadóg stáin}}
Is uirlis bheag í seo inarbh fhéidir na hamhráin a sheinm go glórmhór cé go bhfuil sé beag.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.liveabout.com/instruments-used-in-traditional-irish-music-3552966|teideal=Instruments in a Traditional Irish Music Group|údar=Megan Romer|language=en|work=LiveAbout|dátarochtana=2020-02-17|archivedate=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217233437/https://www.liveabout.com/instruments-used-in-traditional-irish-music-3552966}}</ref>
=== An fheadóg mhór (feadóg adhmad) ===
Is uirlis í atá níos mó ná an fheadóg stáin ach cloiseann na nótaí níos ísle toisc go bhfuil an uirlis níos mó ná an fheadóg stáin. Tháinig an fheadóg stáin agus an fheadóg mhór chun cinn sa luath 18ú haois.<ref name=":1" />
=== An bainseó ===
{{main|Bainseó}}
Is uirlis í ina bhfuil corp saghas mór aige agus go bhfuil muineál an uirlis thanaí. De ghnáth tá ceithre shreang ar an uirlis seo ach is féidir cúig nó sé shreang a chur uirthi freisin.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.irelandbeforeyoudie.com/10-iconic-instruments-used-in-traditional-irish-music/|teideal=10 ICONIC instruments used in traditional Irish music|údar=Paris Donnatella Callan|dáta=2019-08-29|language=en-GB|work=Ireland Before You Die|dátarochtana=2020-02-17}}</ref>
=== Na píopaí uillinne agus mála ===
{{main|Píb mhála}}
Tháinig na píopaí uillinne chun cinn timpeall an 18ú agus an 19ú haois. Ní fheictear iad in a lán grúpaí cheoil ach is páirt den cheol traidisiúnta iad.<ref name=":2" />
[[Íomhá:Bodhran01.jpg|mion|Bodhrán le cipín in aice leis.]]
=== An bodhrán ===
Is uirlis í a bhfuil comónta go leor i ngrúpaí cheoil sa lá atá inniu. Is uirlis déanta as adhmad í. Coimeádann an t-amhránaí a [[bodhrán|bhodhrán]] i lámh amháin agus úsáideann sé a chipín chun clúdach an bodhrán a bhualadh leis a lámh eile. Cruthaíonn sé rithim agus seinneann na hamhránaithe eile sa ghrúpa leis.<ref name=":2" />
=== Cláirseach ===
Bíonn idir 14 - 17 sreang ar [[Cláirseach|chláirseach]]. Ní fheictear an chláirseach go minic á seinm i ngrúpaí cheol. Seinntear iad ar a haonar de ghnáth. Ach, is féidir cláirseach a sheinm toisc go bhfuil sé á sheinm sa ghrúpa '[[The Chieftains]]' <ref name=":1" />
=== An giotár ===
Is uirlis í seo ina bhfuil sé shreang aige. Tugann [[giotár]] tacaíocht don tiúin tríd cordaí a sheinm ach is féidir an tséis a sheinm freisin.
=== An fhidil ===
Tá an fhidil an - chomónta ag seisiúin cheoil. Tá ceithre shreang ar an uirlis. Don chuid is mó is í an fhidil a sheinntear sa teach tábhairní ag na seisiúin cheoil. Tháinig an fhidil chun cinn sa 16ú aois agus is mar cheannaire í an fhidil sna séisiúin cheoil mar leanann an grúpa an fhidil de ghnáth.<ref name=":2" />
== Stíl an cheoil ==
De ghnáth bíonn stíl áirithe ag baint le hamhráin a bhaineann le ceol traidisiúnta na hÉireann. Bíonn na hamhráin briste síos in dhá pháirt. Seinntear an chéad chuid (Part A) agus an dara páirt (Part B) agus seinntear an dá chuid faoi dhó. Bíonn foirm AABB ag baint leis na hamhráin traidisiúnta agus seinneann na ceoltóirí an fhoirm trí huaire. Ciallaíonn sin go seinntear an t-amhrán mar AABB, AABB, AABB.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Irish fiddle book : the art of traditional fiddle-playing|url=http://worldcat.org/oclc/474798885|publisher=Ossian Publications|date=2001|oclc=474798885|author=Cranitch, Matt}}</ref> Bíonn foirm dhifriúil ag baint leis na réimsí éagsúla amhráin atá ann.
Is féidir [[Cornphíopa|cornphiopa]] (amchomhartha 4/4), [[Polca|polcaí]] (amchomhartha 2/4), [[Port (ceol)|poirt]] (amchomhartha 12/8), port luascadh (amchomhartha 9/8), port dúbailte (amchomhartha 6/8) agus foinn a sheinm ina mbíonn foirm difriúla acu agus bíonn na hamchomharthaí difriúla ag baint leo freisin.
== Ceoltóirí agus grúpaí ==
Bhí clú agus cáil bainte amach ar feadh na mblianta ag ''[[The Chieftains]]'', grúpa a chloíonn leis an bhfíor traidisiún ach atá ag éirí aosta anois.
Tá ceoltóirí nua-aimseartha cosúil leis an sáramhránaí, [[Liam Ó Maonlaí]], ag taiscéal a gceird agus go nádúrtha tá tionchar mór orthu ón bpopcheol agus ceol tíre ó thíortha eile. Grúpaí eile mór le rá is ea ''[[Clannad]]'', ''[[Dervish]]'' agus ''[[Kíla]]''. Ceoltóirí eile clúiteacha is iad [[Máire Ní Bhraonáin|Máire Brennan]] agus [[Altan]].
Grúpa eile a bhfuil clú agus cáil bainte lena hainm ná 'Fusion Fighters'. Is grúpa ceoil iad a théann ag taistil timpeall an domhain. Bíonn siad ag iarraidh teachtaireachtaí faoin lá inniu (agus chun tacaíocht a thabhairt do dhaoine agus chun daoine a chur ar eolas faoi fhadhbanna an lae inniu) a chur chun cinn. Cuireann siad taispeantasaí agus ceolchoirm ar siúl do dhaoine ar fud an domhain. Tá breis is caoga rinceoirí proifisiúnta acu, chomh maith leis níos mó ná fiche ceoltóirí a sheinneann ceol traidisiúnta dóibh agus na céadta scoláire á n-obair leo ar fud an domhain.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.fusionfightersdance.com/fusion-fighters.html|teideal=Fusion Fighters About|language=en|work=FUSION FIGHTERS|dátarochtana=2020-02-16}}</ref>
Ceoltóir eile a sheinneann ceol traidisiúnta a bhfuil clú agus cáil lena n-ainmneacha ná Sharon Shannon, Deasún ó Donghaile (Dezi Donnelly) agus Séamus Mac Giolla Mhuire (Jim Murray). Seinneann Dezi an fhidil agus seinneann Jim Murray an giotár. Sheinn siad amhráin lena chéile ag ceolchoirm 'Celtic Connections' sa bhliain 2011.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/search?q=dezi+donnelly+jim+murray&sa_f=search-product&scope=|teideal=BBC - Search results for dezi donnelly jim murray|language=en-GB|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2020-02-16}}</ref> Seinneann Sharon Shannon an bhosca ceoil agus sheinn sí ag an gceolchoirm 'Celtic Connections' i 2011 freisin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p00k4kn6|teideal=BBC ALBA - Cuirm @ Celtic, 2011, Sharon Shannon, Cuirm @ Celtic: 2011 - Sharon Shannon|language=en-GB|work=BBC|dátarochtana=2020-02-16}}</ref>
Tá Sharon Shannon á seinm cheolchoirmeacha in Éirinn, Ceanada agus Stáit Aontaithe Mheiriceá i mbliana agus i 2021.<ref>{{Lua idirlín|url=http://sharonshannon.com/tour/|teideal=Tour Dates SharonShannon.com|language=en-US|dátarochtana=2020-02-16}}</ref>
Chomh maith leis ceol traidisiúnta a sheinm tá go leor amhránaí ann a bhfuil cáil acu tríd an stíl 'Sean-Nós' a chanadh. Is féidir [[Nioclás Tóibín (amhránaí)|Nioclás Toibin]] (Gael Linn) an stíl Sean-Nós Cúige Mumhain a chanadh. Is féidir Eibhlís Ní Shuilleabháin an stíl a chanadh freisin.
== Amhráin ar an sean-nós ==
Is amhráin iad gan tionlacann don chuid is mó ach seinntear uirlis cheoil leis uaireanta. Canann amhránaí agus iad ag cur gearradh, rollaí agus aon sórt ornádaíocht ann. Bíonn an t-amhránaí ag canadh faoi eachtra a tharla agus ag insint scéal faoi. Canann na hamhránaithe ar théama áirithe freisin ar nós, grá, bás nó rudaí mar sin de.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishmusicdaily.com/blog/singing-in-irish-the-sean-nos-tradition|teideal=Singing in Irish – The Sean-nós tradition|údar=Guest writer|dáta=2011-04-28|language=en-US|work=Irish Music Daily|dátarochtana=2020-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200216201237/https://www.irishmusicdaily.com/blog/singing-in-irish-the-sean-nos-tradition|archivedate=2020-02-16}}</ref>
=== Réigiúin sean nós agus stíl ===
Cantar Sean-Nós ar fud na hÉireann ach is iad Cúige Mumhan, Conamara agus Dún na nGall na príomháiteanna a bhfeictear an Sean-Nós. is féidir liosta ainmneacha a fháil do na daoine gur féidir leo an stíl Sean-Nós a chanadh ar comhaltas.ie freisin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhaltas.ie/music/treoir/detail/amhranaiocht_ar_an_sean_nos/|teideal=Comhaltas: Amhranaiocht ar an Sean-nos|work=comhaltas.ie|dátarochtana=2020-02-17|archivedate=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217143026/https://comhaltas.ie/music/treoir/detail/amhranaiocht_ar_an_sean_nos/}}</ref>
===Cúige Mumhan===
An saghas stíl a bhaineann leis an Sean-Nós i g[[Cúige Mumhan]] ná go mbíonn an - chuid srónaíl agus gearradh in Iarthar Corcaigh agus i gContae Chiarraí. Bíonn stíl an - miollosmach ag baint leis an stíl a bhfaightear in Iarthar Chontae Phort Láirge.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://leavingcertmusic.weebly.com/sean-noacutes-singing.html|teideal=Sean Nós Singing|language=en|work=Leaving Cert Music|dátarochtana=2020-02-16}}</ref> Is féidir [[Nioclás Tóibín (amhránaí)|Nioclás Toibin]] (Gael Linn) an stíl ar an Sean-Nós Cúige Mumhain a chanadh. Is féidir Eibhlís Ní Shuilleabháin an stíl a chanadh freisin.
===Cúige Uladh===
Is í [[Contae Dhún na nGall]] an phríomháit a bhfaightear amhráin ar an Sean-Nós i g[[Cúige Uladh]]. An stíl a bhaineann leo ná go bhfuil stíl miollosmach atá níos simplí ná an stíl a bhfaightear i gCo. Corcaigh agus Ciarraí.<ref name=":0" /> Is féidir le Gearóidín Breathnach an stíl Sean- Nós Co. Dún na nGall a chanadh agus bhí Paddy Tunney ábalta an stíl seo a chanadh freisin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhaltas.ie/music/treoir/detail/amhranaiocht_ar_an_sean_nos/|teideal=Comhaltas: Amhranaiocht ar an Sean-nos|work=comhaltas.ie|dátarochtana=2020-02-17|archivedate=2020-02-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200217143026/https://comhaltas.ie/music/treoir/detail/amhranaiocht_ar_an_sean_nos/}}</ref>
===Cúige Chonnacht===
Is i g[[Conamara]] ina bhfuil an stíl is láidre Sean-Nós ann. Baineann siad úsáid as an - chuid ornádaíocht sa stíl seo. Baintear úsáid as an - chuid srónaíl gearradh rollaí agus mar sin de sa stíl seo.<ref name=":0" /> Daoine gur féidir leo an stíl seo a chanadh ná [[Darach Ó Catháin]] agus Máire Nic Dhonnachadha.
== Féilte cheoil ==
Bíonn go leor comórtais agus féilte cheoil ar siúl in Éirinn a léiríonn na réimsí leathan ceol traidisiúnta atá ann agus an réimse leathan ceoltóirí traidisiúnta agus ceoltóirí nua - aimseartha a thaispeánann a gcuid snas atá acu ar an gceol traidisiúnta.
=== An Fhleadh Cheoil in Éirinn ===
Tá [[An Fhleadh Cheoil|fleadh cheoil na hÉireann]] ar siúl i [[An Muileann gCearr|Muileann gCearr Co. na hIarmhí]] i mbliana.<ref>{{Lua idirlín|url=https://fleadhcheoil.ie/event/fleadh-cheoil-launch/|teideal=Fleadh Cheoil na hÉireann 2020|dáta=2019-09-27|language=en-US|work=Fleadh Cheoil|dátarochtana=2020-02-16|archivedate=2020-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200216172806/https://fleadhcheoil.ie/event/fleadh-cheoil-launch/}}</ref> Tá an comórtas á thosú ar an dara lá Lúnasa agus á chríochnú ar an naoú lá Lúnasa (2 - 9 Lúnasa). Téann na mílte duine go dtí [[an Fhleadh Cheoil|an bhFleadh Cheoil]] chuile bhliain. Ní chaithfidh daoine uirlis a sheinm chun taisteal ar an bhFleadh, ach is féidir leo a huirlis cheoil a thabhairt leo má bhí siad ag iarraidh cúpla tiúin a sheinm. Cuireann an Fhleadh fáilte roimh aon duine gur mhaith leo taistil ar an bhFleadh agus is cuma cén aois a bhfuil siad, tá fáilte rompu. De ghnáth déanann [[TG4]] taifead ar an bhFleadh agus cuireann siad an comórtas ar fáil do dhaoine sa bhaile nach raibh in ann a bheith an ag an bhFleadh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://fleadh.tv/|teideal=Fleadh.tv|language=en-US|work=Fleadh.tv|dátarochtana=2020-02-16|archivedate=2020-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200216172805/https://fleadh.tv/}}</ref>
De ghnáth bíonn an Fhleadh ar siúl in áit áirithe ar feadh dhá bhliain agus ansin bíonn sé ar siúl in áit éagann eile ar feadh dhá bhliain srl. Anuraidh, b'í [[Droichead Átha|an Droichead Átha]] láithreán don Fhleadh agus an bhliain roimhe sin b'í Co. an Chláir an áit ina raibh an Fhleadh i 2017.<ref>{{Lua idirlín|url=https://clarechampion.ie/fleadh-to-return-to-ennis-in-2017/|teideal=Fleadh to return to Ennis in 2017|dáta=2016-03-21|language=en-GB|work=The Clare Champion|dátarochtana=2020-02-16}}{{Dead link|date=Iúil 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
[[Íomhá:Kennedy's Kitchen - Michigan Irish Fest.JPG|mion|Féile do cheoil traidisiúnta na hÉireann i SAM]]
=== An Fhleadh Cheoil lasmuigh d'Éirinn ===
Bíonn an Fhleadh Cheoil ar siúl lasmuigh d'Éirinn chomh maith. Bíonn comórtas agus féilte ar siúl i Sasana freisin. Tá Coimisiúin Ceoltais don Réigiúin Lárthíre i gceannas ar an gcomórtas Fleadh a chur ar siúl do dhaoine atá ina gceantair. Bíonn féile cheoil ar siúl i Meiriceá Thuaidh freisin chun léiriú a dhéanamh ar an gceol traidisiúnta ó Éirinn. Bíonn daoine ag insint finscéalta agus agus canadh amhráin Sean-Nós ag an bhféile freisin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://michiganirish.org/at-the-fest/|teideal=At the Fest|language=en-US|work=Michigan Irish Music Festival|dátarochtana=2020-02-16|archivedate=2020-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200216201240/https://michiganirish.org/at-the-fest/}}</ref>
== Foghlaim an cheoil traidisiúnta ==
Tá go leor grúpaí cheoil ann a mhúineann ceol traidisiúnta do dhaoine a bhfuil fonn orthu uirlisí a fhoghlaim. Is í 'Craobh Sheán Tracey [[Comhaltas Ceoltóirí Éireann|CCÉ]]' (CCÉ = Comhaltas Ceoltóirí Éireann) ceann do na grúpaí sin.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.seantreacycce.com/|teideal=Seán Treacy CCÉ|language=en-US|work=Seán Treacy CCÉ|dátarochtana=2020-02-17}}</ref> Tá an grúpa seo lonnaithe i gContae Bhaile Átha Cliath. Cuireann siad ranganna ceoil traidisiúnta, ranganna rince agus ranganna canadh ar siúl d'aon duine go maith leo freastal ar na ranganna. Is féidir le haon duine ar aon aois freastal ar na ranganna sin freisin.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.seantreacycce.com/the-branch|teideal=What we do|language=en-US|work=Seán Treacy CCÉ|dátarochtana=2020-02-17}}</ref>
Tá [[Comhaltas Ceoltóirí Éireann]] i gceannas ar a lán áiteanna ar fud na tíre agus ar fud an domhain agus cuireann siad a lán ócáidí ar siúl do dhaoine atá chun dul ann agus breathnú agus éist leis ceol traidisiúnta. Eagraíonn siad roinnt ceolchoirm ar fud na tíre ina gcuireann siad ceol traidisiúnta, rince Gaelach agus canadh ar siúl do dhaoine gur mhian leo freastail iontu. I m[[Baile Átha Cliath]] tá níos mó ná sé ghrúpa dhéag ann a bhfuil suim acu sa cheol traidisiúnta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhaltas.ie/locations/|teideal=Comhaltas Globally Promotes Traditional Irish Music Dance Culture - View Our Locations|work=comhaltas.ie|dátarochtana=2020-02-17}}</ref>
I gCúige Chonnacht tá níos mó ná cúig ghrúpa is fiche ann i gContae na Gaillimhe agus tá níos mó ann sna Contaetha eile chomh maith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhaltas.ie/locations/|teideal=Comhaltas Globally Promotes Traditional Irish Music Dance Culture - View Our Locations|work=comhaltas.ie|dátarochtana=2020-02-17}}</ref>
I gCúige Mumhan tá a lán áiteanna ann chun an cheoil traidisiúnta a fhoghlaim agus a sheinm freisin. Tá breis is ceithre ghrúpa is fiche ann i gCo. Chiarraí agus go leor áiteanna éagsúla ann i gCo. Corcaigh, Port Láirge,Luinmigh agus i gCo. an Chláir.<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhaltas.ie/locations/|teideal=Comhaltas Globally Promotes Traditional Irish Music Dance Culture - View Our Locations|work=comhaltas.ie|dátarochtana=2020-02-17}}</ref>
Mura bhfuil cónaí ort in Éirinn, tá áiteanna éagsúla ar fáil do dhaoine freisin chun a cheoil traidisiúnta a sheinm. Cuireann [[Comhaltas Ceoltóirí Éireann]] áiteanna ar fáil do dhaoine i [[Meiriceá Thuaidh]], i g[[Ceanada]], san [[An Astráil|Astráil]] agus i gcúpla tíortha i [[Meiriceá Theas]] agus áiteanna éagsúla san [[An Eoraip|Eoraip]] freisin. Is féidir freastal ar ranganna ann chun do cheoil a fheabhsú nó chun an cheoil traidisiúnta a fhoghlaim. Cuireann [[Comhaltas Ceoltóirí Éireann|CCÉ]] roinnt féile ar siúl chomh maith agus is féidir le haon duine dul ann/
== Féach freisin ==
* [[Damhsa Gaelach]]
* [[Canúintí Ceoil]], clár [[TG4]]
* [[Amhráin is Ansa Liom]], clár [[TG4]]
* [[Ceol na nOileán]], clár [[TG4]]
* [[:Catagóir:Amhráin Éireannacha]]
* [[:Catagóir:Amhránaithe Éireannacha]]
* [[:Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós]]
* [[:Catagóir:Uirlisí ceoil]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Ceol traidisiúnta na hÉireann| ]]
[[Catagóir:Ceol traidisiúnta]]
[[Catagóir:Ealaín na ndaoine]]
ib7q2ev9a9ncj3ac8ruub682rwcmqlz
Camanachd
0
11133
1329173
1231390
2026-10-04T01:28:07Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329173
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Spórt}}
[[Cluiche]] [[Albain|Albanach]] is ea '''Camanachd''' nó '''Iomain''' ({{Lang-en|Shinty}}), cosúil leis an [[Iomáint|iománaíocht]] ina mbaineann imreoirí úsáid as maidí adhmaid (''caman'' - cosúil leis an iomáint) chun cúilíní a aimsiú.
Tugtar ''camánacht'' nó, go hannamh, ''sínteag'' air sa Ghaeilge.
==Féach freisin==
* [[Comhrialacha camanachd-iománaíocht]]
* [[Iománaíocht]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20190505122059/https://www.shinty.com/ Larach-lin Chomunn na Camanachd]
* [http://www.uscamanachd.org/ US Camanachd]
* [http://www.gms.org.uk/gd/aboutmgalba/news/archive/2009/shinty_feb_2009.html CAMANACHD BEÒ AIR BBC ALBA]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-spórt}}
[[Catagóir:Camanachd| ]]
[[Catagóir:Spórt na hAlban|*]]
a689z92049cbnlbdzazc9bs3eiiukxb
Gwen Stefani
0
18149
1329187
1248720
2026-10-04T05:41:58Z
Seachránaí
53315
Catagóirí
1329187
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[amhránaí]] [[SAM|Meiriceánach]] í '''Gwen Renée Stefani''' (a rugadh ar [[3 Deireadh Fómhair]] [[1969]]). Is breitheamh í ar ''[[The Voice (SA)|The Voice]]''.
== Dioscliosta ==
*''Love. Angel. Music. Baby.'' (2004)
*''The Sweet Escape'' (2006)
*''This Is What the Truth Feels Like'' (2016)
*''You Make It Feel Like Christmas'' (2017)
==Camchuairteanna==
*Harajuku Lovers Tour (2005)
*The Sweet Escape Tour (2007)
*This Is What the Truth Feels Like Tour (2016)
{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-us}}
{{Síolta ceol}}
{{DEFAULTSORT:Stefani, Gwen}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1969]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California]]
[[Catagóir:Amhránaithe is scríbhneoirí Meiriceánach]]
[[Catagóir:Breithiúna The Voice]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine disléicseacha]]
[[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hIodáile]]
[[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Rac-cheoltóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí as California]]
00nq3319o4wlbffzt6jjcrhe1pmugsk
Muintir na hÉireann
0
21189
1329087
1328881
2026-10-03T16:57:35Z
ListeriaBot
25319
Wikidata list updated [V2]
1329087
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
Tá 6.38 mhilliún '''duine in Éirinn''' (Gaeilge: ''Muintir na hÉireann'', ''na hÉireannaigh'', ''na Gaeil'') (Béarla: ''The People of Ireland'') (Ultais: ''Tha fowk o Airlann''). Is de bhunadh [[Na Ceiltigh|Ceilteach]] an chuid is mó den daonra, a tháinig i dtír ó mhór-roinn na [[An Eoraip|hEorpa]] thar na cianta. Bhí cuid mhaith inimirce, freisin, ó am go ham ó thíortha eile, go háirithe as [[Alba]], agus ar bhonn níos lú, as [[Sasana]].
Is [[Caitliceachas|Caitlicigh]] formhór (os cionn 70%) an daonra. Is [[Protastúnachas|Protastúnaigh]] formhór na coda eile, beagán níos mó ná leath na ndaoine in [[Cúige Uladh|Ulaidh]], agus iad roinnte idir eaglaisí éagsúla, go háirithe [[Preispitéireachas|Preispitéirigh]] agus Anglacaigh (a bhaineann le h[[Eaglais na hÉireann]]. Féach ar an alt [[Creideamh in Éirinn]] le tuilleadh sonraí).
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?yob ?yod WHERE {
?item wdt:P19 ?pob .
?pob wdt:P131* wd:Q27.
OPTIONAL { ?item wdt:P569 ?dob. BIND(YEAR(?dob) as ?yob) }
OPTIONAL { ?item wdt:P570 ?dod. BIND(YEAR(?dod) as ?yod) }
. }
|wdq=.
|sort=569
|section=31
|links=local
|columns=number:#,P18,label:nome,P569,P570,P19
}}
== duine ==
{| class='wikitable sortable'
! #
! íomhá
! nome
! dáta breithe
! dáta báis
! áit bhreithe
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:John field.jpg|center|128px]]
| [[John Field]]
| data-sort-value="1782" | 1782-07-26
| data-sort-value="1837" | 1837-01-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:John Millington Synge - Project Gutenberg eText 19028.jpg|center|128px]]
| [[John Millington Synge]]
| data-sort-value="1871" | 1871-04-16
| data-sort-value="1909" | 1909-03-24
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Stephen Gately 2009.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Gately]]
| data-sort-value="1976" | 1976-03-17
| data-sort-value="2009" | 2009-10-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Herbert Kitchener 1914.jpg|center|128px]]
| [[Herbert Kitchener, an Chéad Iarla Kitchener|Horatio Kitchener]]
| data-sort-value="1850" | 1850-06-24
| data-sort-value="1916" | 1916-06-05
| [[Béal Átha Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 5
|
| [[Iris Murdoch]]
| data-sort-value="1919" | 1919-07-15
| data-sort-value="1999" | 1999-02-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:Laurence Sterne by Sir Joshua Reynolds.jpg|center|128px]]
| [[Laurence Sterne]]
| data-sort-value="1713" | 1713-11-24
| data-sort-value="1768" | 1768-03-18
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:WP2016 GlenHansard FFM.jpg|center|128px]]
| [[Glen Hansard]]
| data-sort-value="1970" | 1970-04-21
| data-sort-value="2026" | 2026-07-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Íomhá:Seán Barrett Ceann Comhairle 2015.png|center|128px]]
| [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)|Seán Barrett]]
| data-sort-value="1944" | 1944-08-09
| data-sort-value="2026" | 2026-04-06
| [[Cill Iníon Léinín]]
|-
| style='text-align:right'| 9
|
| [[Christopher Nolan (scríbhneoir)|Christopher Nolan]]
| data-sort-value="1965" | 1965-09-06
| data-sort-value="2009" | 2009-02-20
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Íomhá:John Redmond 1917.JPG|center|128px]]
| [[Seán Mac Réamainn]]
| data-sort-value="1856" | 1856-09-01
| data-sort-value="1918" | 1918-03-06
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[Íomhá:Autographed Photograph From Maureen O'Hara Price to Clifton Cates, circa 1945 (22479452472).jpg|center|128px]]
| [[Maureen O'Hara]]
| data-sort-value="1920" | 1920-08-17
| data-sort-value="2015" | 2015-10-24
| [[Raghnallach]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[Íomhá:Maureen O Sullivan, The New Movie Magazine, 1934.jpg|center|128px]]
| [[Maureen O'Sullivan (aisteoir)|Maureen O'Sullivan]]
| data-sort-value="1911" | 1911-05-17
| data-sort-value="1998" | 1998-06-23
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[Íomhá:Brenda Fricker March 1990.jpg|center|128px]]
| [[Brenda Fricker]]
| data-sort-value="1945" | 1945-02-17
| data-sort-value="2026" | 2026-07-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[Íomhá:Stained Glass Window in St Margaret's Chapel.jpg|center|128px]]
| [[Colm Cille]]
| data-sort-value="521" | 521-12-07
| data-sort-value="597" | 597-06-09
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[Íomhá:Veronica Guerin 1.jpg|center|128px]]
| [[Veronica Guerin]]
| data-sort-value="1959" | 1959-07-05
| data-sort-value="1996" | 1996-06-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[Íomhá:Douglas Hyde - Project Gutenberg eText 19028.jpg|center|128px]]
| [[Dubhghlas de hÍde]]
| data-sort-value="1860" | 1860-01-17
| data-sort-value="1949" | 1949-07-12
| [[An Caisleán Riabhach]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[Íomhá:Moya Brennan - backstage at Glastonbury 2011.JPG|center|128px]]
| [[Moya Brennan|Máire Ní Bhraonáin]]
| data-sort-value="1952" | 1952-08-04
| data-sort-value="2026" | 2026-04-13
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[Íomhá:Lady gregory.jpg|center|128px]]
| [[Lady Gregory]]
| data-sort-value="1852" | 1852-03-15
| data-sort-value="1932" | 1932-05-22
| [[Baile Locha Riach]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[Íomhá:William O'Brien 1917.jpg|center|128px]]
| [[William O'Brien]]
| data-sort-value="1852" | 1852-10-02
| data-sort-value="1928" | 1928-02-25
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[Íomhá:Smith O'Brien, The Irish Patriot.jpg|center|128px]]
| [[William Smith O’Brien|William Smith O'Brien]]
| data-sort-value="1803" | 1803-10-17
| data-sort-value="1864" | 1864-06-18
| [[Caisleán Dhrom Ólainn]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[Íomhá:Birr St. Brendan's Church St. Brendan Window 2010 09 10.jpg|center|128px]]
| [[Brendan mac Nemainn]]
| data-sort-value="500" | 5th century
| data-sort-value="573" | 573
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 23
|
| [[Frank O'Farrell]]
| data-sort-value="1927" | 1927-10-09
| data-sort-value="2022" | 2022-03-06
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[Íomhá:Grainne Mhaol Ni Mhaille Statue.jpg|center|128px]]
| [[Gráinne Ní Mháille]]
| data-sort-value="1539" | 1539
| data-sort-value="1603" | 1603<br/>1599-06-18
| [[Oileán Chliara|Cliara]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[Íomhá:Jordan by Hoppner.jpg|center|128px]]
| [[Dorothea Jordan]]
| data-sort-value="1761" | 1761-11-22<br/>1761-11-21
| data-sort-value="1816" | 1816-07-05
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[Íomhá:Frank Fahy .PNG|center|128px]]
| [[Proinsias Ó Fathaigh]]
| data-sort-value="1880" | 1880-01-12
| data-sort-value="1953" | 1953-07-12
| [[Contae na Gaillimhe]]<br/>[[Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[Íomhá:Ladywilde.jpg|center|128px]]
| [[Jane Francesca Agnes Wilde|Jane Wilde]]
| data-sort-value="1821" | 1821-12-27
| data-sort-value="1896" | 1896-02-03
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[Íomhá:Brian Bóruma mac Cennétig (1723) (crop).jpg|center|128px]]
| [[Brian Bóramha]]
| data-sort-value="941" | 941
| data-sort-value="1014" | 1014-04-23
| [[Cill Dalua]]
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[Íomhá:Patrick Pearse cph.3b15294.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Mac Piarais]]
| data-sort-value="1879" | 1879-11-10
| data-sort-value="1916" | 1916-05-03
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 30
|
| [[Alice Kyteler]]
| data-sort-value="1263" | 1263
| No/unknown value
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[Íomhá:Taoiseach Liam Cosgrave-Patricks Day 1976.jpg|center|128px]]
| [[Liam Mac Cosgair]]
| data-sort-value="1920" | 1920-04-13
| data-sort-value="2017" | 2017-10-04
| [[Caisleán Cnucha]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[Íomhá:Vincent Coll leaving court NYWTS.jpg|center|128px]]
| [[Uinseann Ó Colla (Mad Dog Coll)|Uinseann Ó Colla]]
| data-sort-value="1908" | 1908-07-20
| data-sort-value="1932" | 1932-02-08
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[Íomhá:Jack Lynch, 1972 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Loingsigh]]
| data-sort-value="1917" | 1917-08-15
| data-sort-value="1999" | 1999-10-20
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[Íomhá:US visit of Taoiseach Costello in 1956 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[John A. Costello|Seán A Mac Coisdealbha]]
| data-sort-value="1891" | 1891-06-20
| data-sort-value="1976" | 1976-01-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[Íomhá:Thomas FitzGerald, 10th Earl of Kildare.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Mac Gearailt, 10ú hIarla Chill Dara|Tomás Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1513" | 1513
| data-sort-value="1537" | 1537
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[Íomhá:Enniscorthy St. Aidan's Cathedral East Aisle Fifth Window Saint Aidan Detail 2009 09 28.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Aodhán (Maodhóg)]]
| data-sort-value="550" | 6th century
| data-sort-value="627" | 627
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[Íomhá:William Stokes (1804 - 1878).jpg|center|128px]]
| [[William Stokes]]
| data-sort-value="1804" | 1804-10-01
| data-sort-value="1878" | 1878-01-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[Íomhá:BrotherWalfrid(AndrewKerins).jpg|center|128px]]
| [[Andrew Kerins]]
| data-sort-value="1840" | 1840-05-18
| data-sort-value="1915" | 1915-04-17
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[Íomhá:PadraicColum.jpeg|center|128px]]
| [[Padraic Colum]]
| data-sort-value="1881" | 1881-12-08
| data-sort-value="1972" | 1972-01-11
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[Íomhá:Eileen Desmond 1981 02.jpg|center|128px]]
| [[Eileen Desmond]]
| data-sort-value="1932" | 1932-12-29
| data-sort-value="2005" | 2005-01-06
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 41
|
| [[Josephine Hart]]
| data-sort-value="1942" | 1942-03-01
| data-sort-value="2011" | 2011-06-02
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 42
|
| [[Dónal McCann]]
| data-sort-value="1943" | 1943-05-07
| data-sort-value="1999" | 1999-07-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[Íomhá:Dan O'Herlihy 1955.JPG|center|128px]]
| [[Dan O'Herlihy]]
| data-sort-value="1919" | 1919-05-01
| data-sort-value="2005" | 2005-02-17
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 44
| [[Íomhá:Portrait of Theobald Wolfe Tone (4672711).jpg|center|128px]]
| [[Theobald Wolfe Tone]]
| data-sort-value="1763" | 1763-06-20
| data-sort-value="1798" | 1798-11-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 45
| [[Íomhá:Eileen Gray.jpg|center|128px]]
| [[Eileen Gray]]
| data-sort-value="1878" | 1878-08-08<br/>1879
| data-sort-value="1976" | 1976-10-31
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 46
| [[Íomhá:Kate O'Brien, 1926.jpg|center|128px]]
| [[Cáit Ní Bhriain]]
| data-sort-value="1897" | 1897-12-03
| data-sort-value="1974" | 1974-08-13
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 47
| [[Íomhá:Portrait of Nora Joyce (Mrs. James Joyce) 1926–1927 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Nora Barnacle]]
| data-sort-value="1884" | 1884-03-21
| data-sort-value="1951" | 1951-04-10
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 48
| [[Íomhá:Catherine Hayes.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Hayes]]
| data-sort-value="1818" | 1818-10-29<br/>1825
| data-sort-value="1861" | 1861-08-11
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 49
| [[Íomhá:Frank Cluskey, 1981 01 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Frank Cluskey]]
| data-sort-value="1930" | 1930-04-08
| data-sort-value="1989" | 1989-05-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 50
| [[Íomhá:Padraig Faulkner, 1980 (cropped).png|center|128px]]
| [[Pádraig Faulkner]]
| data-sort-value="1918" | 1918-03-12
| data-sort-value="2012" | 2012-06-01
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 51
|
| [[John O'Connell (Baile Átha Cliath)|John O'Connell]]
| data-sort-value="1927" | 1927-01-20
| data-sort-value="2013" | 2013-03-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 52
| [[Íomhá:Tony O'Reilly 1959.jpg|center|128px]]
| [[Tony O'Reilly]]
| data-sort-value="1936" | 1936-05-07
| data-sort-value="2024" | 2024-05-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 53
| [[Íomhá:Arthur Guinness.jpg|center|128px]]
| [[Arthur Guinness]]
| data-sort-value="1725" | 1725-09-24
| data-sort-value="1803" | 1803-01-23
| [[Cill Droichid]]
|-
| style='text-align:right'| 54
| [[Íomhá:George Noble Plunkett, circa 1915.jpg|center|128px]]
| [[George Noble Plunkett|An Cunta Pluincéad]]
| data-sort-value="1851" | 1851-12-03
| data-sort-value="1948" | 1948-03-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 55
| [[Íomhá:Paul Durcan 2018.png|center|128px]]
| [[Paul Durcan|Pól Mac Duarcáin]]
| data-sort-value="1944" | 1944-10-16
| data-sort-value="2025" | 2025-05-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 56
| [[Íomhá:Poet Patrick Kavanagh (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Patrick Kavanagh]]
| data-sort-value="1904" | 1904-10-21
| data-sort-value="1967" | 1967-11-30
| [[Inis Caoin]]
|-
| style='text-align:right'| 57
| [[Íomhá:Brigid of Kildare, Vitrall, 1903 (Macon, Georgia, St. Joseph Parish Church).jpg|center|128px]]
| [[Naomh Bríd]]
| data-sort-value="451" | 451<br/>453
| data-sort-value="525" | 525
| ''[[:d:Q5438072|Fochaird]]''
|-
| style='text-align:right'| 58
| [[Íomhá:George Berkeley by Jonh Smibert.jpg|center|128px]]
| [[George Berkeley]]
| data-sort-value="1685" | 1685-03-12
| data-sort-value="1753" | 1753-01-14
| ''[[:d:Q15215556|Dysart Castle]]''
|-
| style='text-align:right'| 59
| [[Íomhá:Richard Harris 1985 (1).jpg|center|128px]]
| [[Richard Harris]]
| data-sort-value="1930" | 1930-10-01
| data-sort-value="2002" | 2002-10-25
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 60
| [[Íomhá:Mother Jones no. 3.jpg|center|128px]]
| [[Mary Harris Jones]]
|
| data-sort-value="1930" | 1930-11-30
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 61
| [[Íomhá:William Thomas Mulvany by Schaarwächter.jpg|center|128px]]
| [[William Thomas Mulvany]]
| data-sort-value="1806" | 1806-03-11
| data-sort-value="1885" | 1885-10-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 62
|
| [[Sandie Jones]]
| data-sort-value="1951" | 1951-11-09
| data-sort-value="2019" | 2019-09-19
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 63
| [[Íomhá:Raphoe Cathedral Church of St. Eunan Choir Window W02 Saint Eunan II 2016 09 02.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Adhamhnán]]
| data-sort-value="624" | 624
| data-sort-value="704" | 704
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 64
| [[Íomhá:Sir Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington.jpg|center|128px]]
| [[Arthur Wellesley, 1ú Diúc Wellington]]
| data-sort-value="1769" | 1769-05-01
| data-sort-value="1852" | 1852-09-14
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 65
| [[Íomhá:Saint Aidan.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Aodhán Lindisfarne]]
| data-sort-value="590" | 590
| data-sort-value="651" | 651-08-31
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 66
| [[Íomhá:Binchy33 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Maeve Binchy]]
| data-sort-value="1940" | 1940-05-28<br/>1939-05-28<br/>1939-05-29
| data-sort-value="2012" | 2012-07-30
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 67
| [[Íomhá:George Gabriel Stokes, ante 1903 - Accademia delle Scienze di Torino 0155 B.jpg|center|128px]]
| [[George Gabriel Stokes]]
| data-sort-value="1819" | 1819-08-13
| data-sort-value="1903" | 1903-02-01
| [[An Scrín]]
|-
| style='text-align:right'| 68
| [[Íomhá:Stieler - Lola Montez (Schönheitengalerie).jpg|center|128px]]
| [[Lola Montez (Eliza Gilbert, damhsóir)|Lola Montez]]
| data-sort-value="1821" | 1821-02-17
| data-sort-value="1861" | 1861-01-17
| [[An Ghráinseach, Contae Shligigh|An Ghráinseach]]
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[Íomhá:Sir Joshua Reynolds - Edmund Burke, 1729 - 1797. Statesman, orator and author - PG 2362 - National Galleries of Scotland.jpg|center|128px]]
| [[Edmund Burke|Edmond Búrc]]
| data-sort-value="1729" | 1729-01-12
| data-sort-value="1797" | 1797-07-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 70
| [[Íomhá:Sir Charles Gavan Duffy (Weekly Times, 1874).jpg|center|128px]]
| [[Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh]]
| data-sort-value="1816" | 1816-04-12
| data-sort-value="1903" | 1903-02-09
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 71
|
| [[John Desmond Bernal]]
| data-sort-value="1901" | 1901-05-10
| data-sort-value="1971" | 1971-09-15
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 72
| [[Íomhá:Eddie Jordan 2017 United States GP .jpg|center|128px]]
| [[Eddie Jordan]]
| data-sort-value="1948" | 1948-03-30<br/>1948
| data-sort-value="2025" | 2025-03-20<br/>2025
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[Íomhá:Michael Collins 1922 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Coileáin]]
| data-sort-value="1890" | 1890-10-16
| data-sort-value="1922" | 1922-08-22
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 74
| [[Íomhá:Seán MacSwiney, Oct 1920 (cropped).png|center|128px]]
| [[Seán MacSwiney]]
| data-sort-value="1878" | 1878-03-19
| data-sort-value="1942" | 1942-01-22
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 75
|
| [[James O'Keeffe]]
| data-sort-value="1912" | 1912
| data-sort-value="1986" | 1986-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 76
| [[Íomhá:Sir Edward Carson, bw photo portrait seated.jpg|center|128px]]
| [[Edward Carson]]
| data-sort-value="1854" | 1854-02-09
| data-sort-value="1935" | 1935-10-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 77
|
| [[Conor Maguire]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-16
| data-sort-value="1971" | 1971-09-26
| [[Conga]]
|-
| style='text-align:right'| 78
| [[Íomhá:Edna O'Brien (2016).jpg|center|128px]]
| [[Edna O'Brien]]
| data-sort-value="1930" | 1930-12-15
| data-sort-value="2024" | 2024-07-27
| [[Tuaim Gréine]]
|-
| style='text-align:right'| 79
|
| [[Ben Briscoe]]
| data-sort-value="1934" | 1934-03-11
| data-sort-value="2023" | 2023-07-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 80
| [[Íomhá:Heilbronn-Kilianskirche-SeyfferAltar03.JPG|center|128px]]
| [[Naomh Cilian]]
| data-sort-value="640" | 640
| data-sort-value="689" | 689
| [[An Mullach, Contae an Chabháin|An Mullach]]
|-
| style='text-align:right'| 81
| [[Íomhá:Ernest Walton.jpg|center|128px]]
| [[Ernest Walton|Ernest Thomas Sinton Walton]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-06
| data-sort-value="1995" | 1995-06-25
| [[Dún na Mainistreach]]
|-
| style='text-align:right'| 82
| [[Íomhá:Sinead O'Connor (14828633401) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Sinéad O'Connor]]
| data-sort-value="1966" | 1966-12-08
| data-sort-value="2023" | 2023-07-26
| [[Gleann na gCaorach]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[Íomhá:Dr James Ryan, 1932 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[James Ryan]]
| data-sort-value="1891" | 1891-12-06
| data-sort-value="1970" | 1970-09-25
| ''[[:d:Q22084281|Teach Munna]]''
|-
| style='text-align:right'| 84
| [[Íomhá:Michael Gambon cropped.jpg|center|128px]]
| [[Michael Gambon]]
| data-sort-value="1940" | 1940-10-19
| data-sort-value="2023" | 2023-09-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 85
|
| [[Siobhán Nic Gearailt, Cuntaois Urumhan]]
| data-sort-value="1509" | 1509
| data-sort-value="1565" | 1565-01-02
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| [[Íomhá:Saint brendan german manuscript.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Breandán]]
| data-sort-value="486" | 486
| data-sort-value="577" | 577
| [[An Fhianait]]
|-
| style='text-align:right'| 87
| [[Íomhá:Benjamin Guinness ILN.jpg|center|128px]]
| [[Benjamin Lee Guinness|Benjamin Guinness]]
| data-sort-value="1798" | 1798-11-01
| data-sort-value="1868" | 1868-05-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 88
|
| [[Seán Eichingeam]]
| data-sort-value="1870" | 1870
| data-sort-value="1923" | 1923-04-23
| [[Cuan Bhaile na Cúirte]]
|-
| style='text-align:right'| 89
| [[Íomhá:Austin Stack (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aibhistín de Staic]]
| data-sort-value="1879" | 1879-12-07
| data-sort-value="1929" | 1929-04-27
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 90
| [[Íomhá:Michael Conaghan, 2008 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Conaghan]]
| data-sort-value="1944" | 1944-09-04
| data-sort-value="2026" | 2026-08-04
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 91
| [[Íomhá:Sir Phelim O’Neill.png|center|128px]]
| [[Féilim Ó Néill]]
| data-sort-value="1603" | 1603
| data-sort-value="1653" | 1653<br/>1652-03-10
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 92
| [[Íomhá:John Toland.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Tuathaláin|John Toland]]
| data-sort-value="1670" | 1670-11-30
| data-sort-value="1722" | 1722-03-11
| ''[[:d:Q4068887|Ardagh]]''
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[Íomhá:Maurice O'Connor.jpg|center|128px]]
| [[Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin]]
| data-sort-value="1670" | 1670
| data-sort-value="1738" | 1738-03-25
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[Íomhá:Lawrence Parsons.jpg|center|128px]]
| [[Laurence Parsons]]
| data-sort-value="1840" | 1840-11-17
| data-sort-value="1908" | 1908-08-29
| [[Biorra]]
|-
| style='text-align:right'| 95
| [[Íomhá:1stEarlOfIveagh.jpg|center|128px]]
| [[Edward Cecil Guinness]]
| data-sort-value="1847" | 1847-11-10
| data-sort-value="1927" | 1927-10-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 96
| [[Íomhá:Portrait of Patrick Sarsfield, Earl of Lucan NGI.4328.PNG|center|128px]]
| [[Pádraig Sáirséal]]
| data-sort-value="1655" | 1655
| data-sort-value="1693" | 1693-08-21
| [[Leamhcán]]
|-
| style='text-align:right'| 97
| [[Íomhá:Feargus Edward O'Connor-crop.jpg|center|128px]]
| [[Feargus O'Connor]]
| data-sort-value="1794" | 1794-07-18
| data-sort-value="1855" | 1855-08-30<br/>1855-08-31
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 98
| [[Íomhá:Arthur Griffith (1871-1922).jpg|center|128px]]
| [[Art Ó Gríofa]]
| data-sort-value="1872" | 1872-03-31
| data-sort-value="1922" | 1922-08-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[Íomhá:Richard Sheridan.jpg|center|128px]]
| [[Richard Brinsley Sheridan]]
| data-sort-value="1751" | 1751-10-30
| data-sort-value="1816" | 1816-07-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| [[Íomhá:John Tyndall portrait mid career.jpg|center|128px]]
| [[John Tyndall]]
| data-sort-value="1820" | 1820-08-02
| data-sort-value="1893" | 1893-12-04
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[Íomhá:Ronnie drew 2004.jpg|center|128px]]
| [[Ronnie Drew]]
| data-sort-value="1934" | 1934-09-16
| data-sort-value="2008" | 2008-08-16
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[Íomhá:Gerald Fitzgerald 9th Earl of Kildare 2.JPG|center|128px]]
| [[Gearóid Óg Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1487" | 1487
| data-sort-value="1534" | 1534-09-02
| [[Maigh Nuad]]
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[Íomhá:Ray-Sachs-Ivor-Robinson-Art-Komar-and-John-Lighton-Synge-Jablonna-1962-Photo.png|center|128px]]
| [[John Lighton Synge]]
| data-sort-value="1897" | 1897-03-23
| data-sort-value="1995" | 1995-03-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| [[Íomhá:Charles Villiers Stanford c1894bw.jpg|center|128px]]
| [[Charles Villiers Stanford]]
| data-sort-value="1852" | 1852-09-30
| data-sort-value="1924" | 1924-03-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[Íomhá:Statua di Luke Kelly.jpg|center|128px]]
| [[Luke Kelly]]
| data-sort-value="1940" | 1940-11-17
| data-sort-value="1984" | 1984-01-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[Íomhá:Liam O'Flaherty.jpeg|center|128px]]
| [[Liam Ó Flaithearta]]
| data-sort-value="1896" | 1896-08-28<br/>1896-04-28<br/>1897-04-19
| data-sort-value="1984" | 1984-09-07<br/>1984-07-07
| [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| [[Íomhá:Anton abbadia.png|center|128px]]
| [[Antoine Thomson d'Abbadie]]
| data-sort-value="1810" | 1810-01-03
| data-sort-value="1897" | 1897-03-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[Íomhá:Henry Hughes Wilson, British general, photo portrait standing in uniform.jpg|center|128px]]
| [[Henry Wilson]]
| data-sort-value="1864" | 1864-05-05
| data-sort-value="1922" | 1922-06-22
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 109
| [[Íomhá:Albert Reynolds (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ailbhe Mac Raghnaill]]
| data-sort-value="1932" | 1932-11-03
| data-sort-value="2014" | 2014-08-21
| [[Rúscaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 110
| [[Íomhá:Bernard Allen November 1996.png|center|128px]]
| [[Bernard Ó hAilín]]
| data-sort-value="1944" | 1944-09-09
| data-sort-value="2024" | 2024-06-22
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 111
| [[Íomhá:Cearbhall Ó Dálaigh, 1975 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Cearbhall Ó Dálaigh]]
| data-sort-value="1911" | 1911-02-12
| data-sort-value="1978" | 1978-03-21
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 112
| [[Íomhá:Thomas Ashe, half-length portrait (34628644896).jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ághas]]
| data-sort-value="1885" | 1885-01-12
| data-sort-value="1917" | 1917-09-25
| [[Lios Póil]]
|-
| style='text-align:right'| 113
|
| [[Tony Gregory]]
| data-sort-value="1947" | 1947-12-05
| data-sort-value="2009" | 2009-01-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 114
|
| [[Michael Keyes]]
| data-sort-value="1886" | 1886-03-31
| data-sort-value="1959" | 1959-09-08
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 115
| [[Íomhá:Joseph Mary Plunkett.jpg|center|128px]]
| [[Seosamh Pluincéad]]
| data-sort-value="1887" | 1887-11-21
| data-sort-value="1916" | 1916-05-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 116
| [[Íomhá:John Joly.jpg|center|128px]]
| [[John Joly]]
| data-sort-value="1857" | 1857-11-01
| data-sort-value="1933" | 1933-12-08
| [[Breacánach]]
|-
| style='text-align:right'| 117
| [[Íomhá:Cork (47) 1.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Fionnbarra|Naomh Fionnbharra]]
| data-sort-value="550" | 550
| data-sort-value="623" | 623-09-25
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 118
| [[Íomhá:Eilean Mor Chapel.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Abbán]]
| data-sort-value="570" | 570
| data-sort-value="620" | 620-03-16
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 119
| [[Íomhá:Patrick Hillery (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ó hIrighile]]
| data-sort-value="1923" | 1923-05-02
| data-sort-value="2008" | 2008-04-12
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 120
| [[Íomhá:Edward Sabine Maull&Fox BNF Gallica.jpg|center|128px]]
| [[Edward Sabine]]
| data-sort-value="1788" | 1788-10-14
| data-sort-value="1883" | 1883-06-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 121
| [[Íomhá:Celebrated spies and famous mysteries of the great war (1919) (14765772825).jpg|center|128px]]
| [[Roger Casement|Ruairí Mac Easmainn]]
| data-sort-value="1864" | 1864-09-01
| data-sort-value="1916" | 1916-08-03
| [[Cuas an Ghainimh]]<br/>[[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 122
| [[Íomhá:Joshua Reynolds - William Petty.jpg|center|128px]]
| [[William Petty, 2ú hIarla Shelburne|William Petty]]
| data-sort-value="1737" | 1737-05-02
| data-sort-value="1805" | 1805-05-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 123
| [[Íomhá:BRENDANBEHAN.jpg|center|128px]]
| [[Breandán Ó Beacháin]]
| data-sort-value="1923" | 1923-02-09
| data-sort-value="1964" | 1964-03-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 124
| [[Íomhá:Daniel O'Connell.png|center|128px]]
| [[Dónall Ó Conaill]]
| data-sort-value="1775" | 1775-08-06
| data-sort-value="1847" | 1847-05-15
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 125
| [[Íomhá:Sean ocasey 1924.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Cathasaigh]]
| data-sort-value="1880" | 1880-03-30
| data-sort-value="1964" | 1964-09-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 126
| [[Íomhá:Thomas Moore from NPG.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Moore]]
| data-sort-value="1779" | 1779-05-28<br/>1779
| data-sort-value="1852" | 1852-02-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 127
| [[Íomhá:Charles Stewart Parnell (Portrait).jpg|center|128px]]
| [[Charles Stewart Parnell]]
| data-sort-value="1846" | 1846-06-27
| data-sort-value="1891" | 1891-10-06
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 128
| [[Íomhá:San Colombano.jpg|center|128px]]
| [[Columbán]]
| data-sort-value="543" | 543
| data-sort-value="615" | 615-11-23
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 129
| [[Íomhá:Sean T OKelly WhiteHouse 19390517.jpg|center|128px]]
| [[Seán T. Ó Ceallaigh|Seán Tomás Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1882" | 1882-08-25
| data-sort-value="1966" | 1966-11-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 130
| [[Íomhá:Rory Gallagher 1982.jpg|center|128px]]
| [[Rory Gallagher]]
| data-sort-value="1948" | 1948-03-02
| data-sort-value="1995" | 1995-06-14
| [[Béal Átha Seanaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 131
| [[Íomhá:Cropped portrait of Henry Grattan.jpg|center|128px]]
| [[Henry Grattan]]
| data-sort-value="1746" | 1746-07-03
| data-sort-value="1820" | 1820-06-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 132
| [[Íomhá:Lord Castlereagh Marquess of Londonderry.jpg|center|128px]]
| [[Robert Stewart, Bíocunta an Chaisleáin Riabhaigh]]
| data-sort-value="1769" | 1769-06-18
| data-sort-value="1822" | 1822-08-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 133
| [[Íomhá:Timothy Michael Healy Thoms Whos Who 1923.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Ó hEaluithe (polaiteoir)|Tadhg Ó hEaluithe]]
| data-sort-value="1855" | 1855-05-17
| data-sort-value="1931" | 1931-03-26
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 134
| [[Íomhá:William Martin Murphy Oil Painting by William Orpen.jpg|center|128px]]
| [[William Martin Murphy|William Máirtín Ó Murchadha]]
| data-sort-value="1845" | 1845-01-06
| data-sort-value="1919" | 1919-06-26
| [[Baile Chaisleáin Bhéarra]]
|-
| style='text-align:right'| 135
| [[Íomhá:James Ussher by Sir Peter Lely.jpg|center|128px]]
| [[James Ussher]]
| data-sort-value="1581" | 1581-01-04
| data-sort-value="1656" | 1656-03-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 136
| [[Íomhá:John Bruton 2011.jpg|center|128px]]
| [[John Bruton|Seán de Briotún]]
| data-sort-value="1947" | 1947-05-18
| data-sort-value="2024" | 2024-02-06
| [[Dún Búinne]]
|-
| style='text-align:right'| 137
| [[Íomhá:Charles Haughey 1967 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Cathal Ó hEochaidh]]
| data-sort-value="1925" | 1925-09-16
| data-sort-value="2006" | 2006-06-13
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 138
| [[Íomhá:Seán Ó Ríordáin - Bust.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Ríordáin]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-03
| data-sort-value="1977" | 1977-02-21
| [[Baile Bhuirne]]
|-
| style='text-align:right'| 139
| [[Íomhá:Peig Sayers c1945.png|center|128px]]
| [[Peig Sayers]]
| data-sort-value="1873" | 1873
| data-sort-value="1958" | 1958-12-08
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 140
|
| [[Moss Keane]]
| data-sort-value="1948" | 1948-07-27
| data-sort-value="2010" | 2010-10-05
| [[Corra]]
|-
| style='text-align:right'| 141
|
| [[Eoghan Ó Tuairisc]]
| data-sort-value="1919" | 1919-04-03
| data-sort-value="1982" | 1982-08-24
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 142
|
| [[Muiris Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1904" | 1904-02-19
| data-sort-value="1950" | 1950-06-25
| [[An Blascaod Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 143
| [[Íomhá:John Colgan.jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Colgáin]]
| data-sort-value="1592" | 1592
| data-sort-value="1658" | 1658-01-15
| [[Carn Domhnach]]
|-
| style='text-align:right'| 144
|
| [[Seán Seosamh Ó Raghallaigh]]
| data-sort-value="1919" | 1919
| data-sort-value="1952" | 1952
| [[Cill na Seanrátha]]
|-
| style='text-align:right'| 145
| [[Íomhá:John O Leary 1900 Hollyer.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Laoghaire (Fínín)|Seán Ó Laoghaire]]
| data-sort-value="1830" | 1830-07-23
| data-sort-value="1907" | 1907-03-16
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 146
| [[Íomhá:Johnoshanassy.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Seachnasaigh]]
| data-sort-value="1818" | 1818-01-01
| data-sort-value="1883" | 1883-05-05
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 147
| [[Íomhá:John Philpot Curran from NPG.jpg|center|128px]]
| [[John Philpot Curran]]
| data-sort-value="1750" | 1750-07-24
| data-sort-value="1817" | 1817-10-14
| [[Áth Trasna]]
|-
| style='text-align:right'| 148
|
| [[Kevin Danaher]]
| data-sort-value="1913" | 1913-01-30
| data-sort-value="2002" | 2002-03-14
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 149
|
| [[Caoimhín Ó hIfearnáin]]
| data-sort-value="1929" | 1929-08-20
| data-sort-value="2013" | 2013-01-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 150
| [[Íomhá:Williepearse.jpg|center|128px]]
| [[Liam Mac Piarais]]
| data-sort-value="1881" | 1881-11-15
| data-sort-value="1916" | 1916-05-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 151
|
| [[Michael Coleman]]
| data-sort-value="1891" | 1891-01-31
| data-sort-value="1945" | 1945-01-04
| [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]]
|-
| style='text-align:right'| 152
| [[Íomhá:Michael Herbert.jpg|center|128px]]
| [[Michael Herbert]]
| data-sort-value="1925" | 1925-05-17
| data-sort-value="2006" | 2006-06-20
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 153
| [[Íomhá:Thomas MacDonagh.png|center|128px]]
| [[Tomás Mac Donnchadha]]
| data-sort-value="1878" | 1878-02-01
| data-sort-value="1916" | 1916-05-03
| [[Cloch Shiurdáin]]
|-
| style='text-align:right'| 154
| [[Íomhá:Seán Mac Diarmada.png|center|128px]]
| [[Seán Mac Diarmada]]
| data-sort-value="1883" | 1883-02-28
| data-sort-value="1916" | 1916-05-12
| [[Coillte Clochair]]
|-
| style='text-align:right'| 155
| [[Íomhá:Conn Colbert.JPG|center|128px]]
| [[Conchur Ó Colbaird]]
| data-sort-value="1888" | 1888-10-19
| data-sort-value="1916" | 1916-05-08
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 156
| [[Íomhá:Michael O'Hanrahan.JPG|center|128px]]
| [[Mícheál Ó hAnnracháin|Micheál Ó hAnnracháin]]
| data-sort-value="1877" | 1877-01-16
| data-sort-value="1916" | 1916-05-04
| [[Ros Mhic Thriúin]]
|-
| style='text-align:right'| 157
| [[Íomhá:Michael Mallin - (Commandant Irish Republican Army) Executed May 8th, 1916. (36052732403).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Mulláin]]
| data-sort-value="1874" | 1874-12-01
| data-sort-value="1916" | 1916-05-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 158
| [[Íomhá:Edwarddaly.jpg|center|128px]]
| [[Éamonn Ó Dálaigh]]
| data-sort-value="1891" | 1891-02-25
| data-sort-value="1916" | 1916-05-04
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 159
| [[Íomhá:The O'Rahilly (28201706279) (2).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Seosamh Ó Rathaille]]
| data-sort-value="1875" | 1875-04-22<br/>1875-04-21
| data-sort-value="1916" | 1916-04-29<br/>1916-04-28
| [[Béal Átha Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 160
|
| [[Máire Mhac an tSaoi]]
| data-sort-value="1922" | 1922-04-04
| data-sort-value="2021" | 2021-10-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 161
| [[Íomhá:James Campbell, Vanity Fair, 1909-08-25.jpg|center|128px]]
| [[James Campbell]]
| data-sort-value="1851" | 1851-04-04
| data-sort-value="1931" | 1931-03-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 162
|
| [[Peadar Doyle]]
| data-sort-value="1900" | 19th century
| data-sort-value="1956" | 1956-08-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 163
| [[Íomhá:Gearoid O'Sullivan (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Gearóid Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1891" | 1891-01-28
| data-sort-value="1948" | 1948-03-25
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 164
|
| [[Shane McEntee]]
| data-sort-value="1956" | 1956-12-19
| data-sort-value="2012" | 2012-12-21
| [[An Obair]]
|-
| style='text-align:right'| 165
|
| [[Gemma Hussey]]
| data-sort-value="1938" | 1938-11-11
| data-sort-value="2024" | 2024-11-26
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 166
| [[Íomhá:Gene Fitzgerald, 1978 (cropped).tif|center|128px]]
| [[Gene Fitzgerald]]
| data-sort-value="1932" | 1932-08-21
| data-sort-value="2007" | 2007-12-14
| [[An Baile Gallda]]
|-
| style='text-align:right'| 167
| [[Íomhá:George Colley, 1979 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seoirse Ó Colla]]
| data-sort-value="1925" | 1925-10-18
| data-sort-value="1983" | 1983-09-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 168
|
| [[Gerard Sweetman]]
| data-sort-value="1908" | 1908-06-10
| data-sort-value="1970" | 1970-01-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 169
| [[Íomhá:Gerry Ryan.jpg|center|128px]]
| [[Gerry Ryan]]
| data-sort-value="1956" | 1956-06-04
| data-sort-value="2010" | 2010-04-30
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 170
| [[Íomhá:PJ Ruttledge.png|center|128px]]
| [[P. J. Ruttledge]]
| data-sort-value="1892" | 1892-01-01
| data-sort-value="1952" | 1952-05-08
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 171
|
| [[Ray McAnally]]
| data-sort-value="1926" | 1926-03-30
| data-sort-value="1989" | 1989-06-15
| [[Bun Cranncha]]
|-
| style='text-align:right'| 172
| [[Íomhá:President John F. Kennedy Meets with Lord Mayor of Dublin Robert Briscoe (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Robert Briscoe]]
| data-sort-value="1894" | 1894-09-25
| data-sort-value="1969" | 1969-03-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 173
|
| [[Paddy O’Toole]]
| data-sort-value="1938" | 1938-01-15
| data-sort-value="2025" | 2025-05-11
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 174
| [[Íomhá:Sir Hugh Percy Lane.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Lane]]
| data-sort-value="1875" | 1875-11-09
| data-sort-value="1915" | 1915-05-07
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 175
|
| [[Timothy Sullivan (breitheamh)|Timothy Sullivan]]
| data-sort-value="1874" | 1874-01-06
| data-sort-value="1949" | 1949-05-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 176
|
| [[Seachnassach mac Blathmaic]]
|
| data-sort-value="671" | 671
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 177
|
| [[Blathmac mac Aodha Sláine]]
| data-sort-value="650" | 7th century
| data-sort-value="665" | 665
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 178
|
| [[Conghal Ceannmhaghair]]
|
| data-sort-value="710" | 710
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 179
|
| [[Fógartach mac Néill]]
| data-sort-value="601" | 7th century
| data-sort-value="724" | 724
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 180
| [[Íomhá:Thomas Kinsella - University of Pennsylvania - 16 November 2009 01 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Thomas Kinsella]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-04
| data-sort-value="2021" | 2021-12-22
| [[Inse Chór]]
|-
| style='text-align:right'| 181
| [[Íomhá:Violet Florence Martin.jpg|center|128px]]
| [[Violet Florence Martin]]
| data-sort-value="1862" | 1862-06-11
| data-sort-value="1915" | 1915-12-21
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 182
|
| [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]]
| data-sort-value="1943" | 1943-05-10<br/>1943-06-17
| data-sort-value="2023" | 2023-01-18
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 183
|
| [[John McCann]]
| data-sort-value="1905" | 1905-06-17
| data-sort-value="1980" | 1980-02-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 184
| [[Íomhá:William O'Brien.png|center|128px]]
| [[William O'Brien (Páirtí an Lucht Oibre)|William O'Brien]]
| data-sort-value="1881" | 1881-01-23
| data-sort-value="1968" | 1968-10-31
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 185
|
| [[Henry Kenny]]
| data-sort-value="1913" | 1913-09-07
| data-sort-value="1975" | 1975-09-25
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 186
| [[Íomhá:H. M. Dockrell 1948 election pamphlet (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Henry Morgan Dockrell]]
| data-sort-value="1880" | 1880
| data-sort-value="1955" | 1955-10-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 187
|
| [[Mervyn Taylor]]
| data-sort-value="1931" | 1931-12-01
| data-sort-value="2021" | 2021-09-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 188
| [[Íomhá:Hugh Leonard, Playwright, 2004.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Leonard]]
| data-sort-value="1926" | 1926-11-09
| data-sort-value="2009" | 2009-02-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 189
| [[Íomhá:Humphrey Lloyd.jpg|center|128px]]
| [[Humphrey Lloyd]]
| data-sort-value="1800" | 1800-04-16
| data-sort-value="1881" | 1881-01-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 190
|
| [[Alan Kelly (imreoir)|Alan Kelly]]
| data-sort-value="1936" | 1936-07-05
| data-sort-value="2009" | 2009-05-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 191
|
| [[Paddy Belton]]
| data-sort-value="1926" | 1926-06-25
| data-sort-value="1987" | 1987-05-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 192
| [[Íomhá:Séamus Brennan Jan 2008.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Brennan|Séamus Ó Braonáin]]
| data-sort-value="1948" | 1948-02-16
| data-sort-value="2008" | 2008-07-09
| [[Bóthar na Trá]]
|-
| style='text-align:right'| 193
|
| [[William Murphy]]
| data-sort-value="1892" | 1892-02-12
| data-sort-value="1967" | 1967-11-16
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 194
| [[Íomhá:Rory O'Connor Stone Carving.jpg|center|128px]]
| [[Ruaidrí mac Tairrdelbach Ua Conchobair]]
| data-sort-value="1116" | 1116
| data-sort-value="1198" | 1198-12-02
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 195
| [[Íomhá:Joe Kinnear Hull City v. Newcastle United 1.png|center|128px]]
| [[Joe Kinnear]]
| data-sort-value="1946" | 1946-12-27
| data-sort-value="2024" | 2024-04-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 196
| [[Íomhá:Robert Emmet--The Irish Patriot.jpg|center|128px]]
| [[Roibeard Emmet]]
| data-sort-value="1780" | 1780-03-04
| data-sort-value="1803" | 1803-09-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 197
| [[Íomhá:Michael O'Leary, September 1979 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael O'Leary (Aire)|Michael O'Leary]]
| data-sort-value="1936" | 1936-05-08
| data-sort-value="2006" | 2006-05-11
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 198
| [[Íomhá:Justin Keating 1973 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Justin Keating]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-07
| data-sort-value="2009" | 2009-12-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 199
|
| [[Breandán Ó hEithir]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-18
| data-sort-value="1990" | 1990-10-26
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 200
| [[Íomhá:Tomás Mac Giolla.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Mac Giolla]]
| data-sort-value="1924" | 1924-01-25
| data-sort-value="2010" | 2010-02-04
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 201
| [[Íomhá:James Dillon circa 1930s.jpg|center|128px]]
| [[James Dillon|Séamus Diolún]]
| data-sort-value="1902" | 1902-09-26
| data-sort-value="1986" | 1986-02-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 202
| [[Íomhá:Portrait of Sir Richard John Griffith, 1st Bt. (by Stephen Catterson Smith).jpg|center|128px]]
| [[Richard Griffith]]
| data-sort-value="1784" | 1784-09-20
| data-sort-value="1878" | 1878-09-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 203
| [[Íomhá:Edward Hincks.jpg|center|128px]]
| [[Edward Hincks]]
| data-sort-value="1792" | 1792-08-19
| data-sort-value="1866" | 1866-12-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 204
| [[Íomhá:William Thomas Cosgrave.jpg|center|128px]]
| [[Liam Tomás Mac Cosgair]]
| data-sort-value="1880" | 1880-06-06
| data-sort-value="1965" | 1965-11-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 205
| [[Íomhá:Séamus Pattison, 1982 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Séamus Pattison]]
| data-sort-value="1936" | 1936-04-19
| data-sort-value="2018" | 2018-02-04
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 206
|
| [[Seán Flanagan]]
| data-sort-value="1922" | 1922-01-26
| data-sort-value="1993" | 1993-02-05
| [[Béal Átha hAmhnais]]
|-
| style='text-align:right'| 207
|
| [[Nuala O'Faolain|Nuala Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1940" | 1940-03-01
| data-sort-value="2008" | 2008-05-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 208
| [[Íomhá:Seán Lemass, 1966.jpg|center|128px]]
| [[Seán F. Lemass]]
| data-sort-value="1899" | 1899-07-15
| data-sort-value="1971" | 1971-05-11
| [[An Baile Breac (Baile Átha Cliath)|An Baile Breac]]
|-
| style='text-align:right'| 209
|
| [[Margaret Hassan]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-18
| data-sort-value="2004" | 2004-11-08
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 210
| [[Íomhá:Noel Browne, 1948 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Noel Browne|Nollaig de Brún]]
| data-sort-value="1915" | 1915-12-20
| data-sort-value="1997" | 1997-05-21
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 211
|
| [[David Kelly]]
| data-sort-value="1929" | 1929-07-11
| data-sort-value="2012" | 2012-02-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 212
| [[Íomhá:Tom Crean2b.JPG|center|128px]]
| [[Tom Crean|Tomás Ó Croidheáin]]
| data-sort-value="1877" | 1877-02-16
| data-sort-value="1938" | 1938-07-27
| [[Abhainn an Scáil]]
|-
| style='text-align:right'| 213
| [[Íomhá:James Hoban circa 1800 - Crop.jpg|center|128px]]
| [[James Hoban]]
| data-sort-value="1762" | 1762
| data-sort-value="1831" | 1831-12-08
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 214
| [[Íomhá:James Stephens, 1935.jpg|center|128px]]
| [[James Stephens (scríbhneoir)]]
| data-sort-value="1882" | 1882-02-09
| data-sort-value="1950" | 1950-12-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 215
| [[Íomhá:Thomas F. Meagher.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Francis Meagher]]
| data-sort-value="1823" | 1823-08-03
| data-sort-value="1867" | 1867-07-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 216
| [[Íomhá:Ó Mórna agus Dánta Eile.png|center|128px]]
| [[Máirtín Ó Direáin]]
| data-sort-value="1910" | 1910-11-29
| data-sort-value="1988" | 1988-03-19
| [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 217
| [[Íomhá:Tras Honan at the meeting of the European Parliament in Luxembourg (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Tras Honan]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-04
| data-sort-value="2023" | 2023-11-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 218
|
| [[William Trevor]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-24
| data-sort-value="2016" | 2016-11-20
| [[Baile Mhistéala]]
|-
| style='text-align:right'| 219
| [[Íomhá:Dave Allen 1968.JPG|center|128px]]
| [[Dave Allen]]
| data-sort-value="1936" | 1936-07-06
| data-sort-value="2005" | 2005-03-10
| [[Teach na Giúise]]
|-
| style='text-align:right'| 220
|
| [[Christy Brown]]
| data-sort-value="1932" | 1932-06-05
| data-sort-value="1981" | 1981-09-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 221
|
| [[Éinde Ó Callaráin]]
| data-sort-value="1942" | 1942-05
| data-sort-value="2004" | 2004-04-08
| [[Maigh Locha]]
|-
| style='text-align:right'| 222
| [[Íomhá:PSM V63 D476 George Francis FitzGerald.png|center|128px]]
| [[George Francis Fitzgerald]]
| data-sort-value="1851" | 1851-08-03
| data-sort-value="1901" | 1901-02-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 223
| [[Íomhá:Dublin Martyrs by Conall McCabe (2001).jpg|center|128px]]
| [[Maighréad de Bhál]]
| data-sort-value="1515" | 1515
| data-sort-value="1584" | 1584
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 224
| [[Íomhá:Mary O'Rourke, September 2009.jpg|center|128px]]
| [[Mary O'Rourke|Máire Uí Ruairc]]
| data-sort-value="1937" | 1937-05-31
| data-sort-value="2024" | 2024-10-03
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 225
| [[Íomhá:Dolores O'Riordan 2016 (cropped).jpeg|center|128px]]
| [[Dolores O'Riordan|Dolores Ní Ríordáin]]
| data-sort-value="1971" | 1971-09-06
| data-sort-value="2018" | 2018-01-15
| [[Baile Uí Bhricín Thuaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 226
| [[Íomhá:Mary Ward (scientist).jpg|center|128px]]
| [[Mary Ward]]
| data-sort-value="1827" | 1827-04-27
| data-sort-value="1869" | 1869-08-31
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 227
|
| [[Paddy Canny]]
| data-sort-value="1919" | 1919-09-09
| data-sort-value="2008" | 2008-06-28
| ''[[:d:Q104294289|Gleann Dríth]]''
|-
| style='text-align:right'| 228
|
| [[Bang Bang]]
| data-sort-value="1906" | 1906-04-19
| data-sort-value="1981" | 1981-01-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 229
|
| [[Barney Mellows]]
| data-sort-value="1896" | 1896-03-29
| data-sort-value="1942" | 1942-02-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 230
|
| [[Barry Egan]]
| data-sort-value="1879" | 1879
| data-sort-value="1954" | 1954-03-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 231
| [[Íomhá:Batt O'Connor.jpg|center|128px]]
| [[Batt O'Connor]]
| data-sort-value="1870" | 1870-07-04
| data-sort-value="1935" | 1935-02-07
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 232
|
| [[Batt Donegan]]
| data-sort-value="1910" | 1910-12-21
| data-sort-value="1978" | 1978-08-26
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 233
|
| [[Beatrice Gubbins]]
| data-sort-value="1878" | 1878-09-19
| data-sort-value="1944" | 1944-08-12
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 234
|
| [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]]
| data-sort-value="1949" | 1949-03-11
| data-sort-value="2023" | 2023-11-18
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 235
| [[Íomhá:Bernadette O'Farrell - Sponsor, July 25, 1959.jpg|center|128px]]
| [[Bernadette O'Farrell]]
| data-sort-value="1924" | 1924-01-30
| data-sort-value="1999" | 1999-09-26
| [[Biorra]]
|-
| style='text-align:right'| 236
|
| [[Bernard Commons]]
| data-sort-value="1913" | 1913-05-15
| data-sort-value="1965" | 1965-04-19
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 237
|
| [[Bernard Cowen]]
| data-sort-value="1932" | 1932-01-29
| data-sort-value="1984" | 1984-01-24
| [[Clóirtheach]]
|-
| style='text-align:right'| 238
|
| [[Bill Loughnane]]
| data-sort-value="1915" | 1915-08-05
| data-sort-value="1982" | 1982-10-18
| [[An Fhiacail]]
|-
| style='text-align:right'| 239
|
| [[Bill O'Herlihy]]
| data-sort-value="1938" | 1938-09-26
| data-sort-value="2015" | 2015-05-25
| [[An Glaisín]]
|-
| style='text-align:right'| 240
|
| [[Billy Fox]]
| data-sort-value="1939" | 1939-01-03
| data-sort-value="1974" | 1974-03-12
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 241
|
| [[Billy Kenneally]]
| data-sort-value="1925" | 1925-10-12
| data-sort-value="2009" | 2009-08-26
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 242
| [[Íomhá:BobDoyleDeath.JPG|center|128px]]
| [[Bob Doyle]]
| data-sort-value="1916" | 1916-02-12
| data-sort-value="2009" | 2009-01-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 243
| [[Íomhá:Lady Mary Bailey.jpg|center|128px]]
| [[Mary Bailey]]
| data-sort-value="1890" | 1890-12-01
| data-sort-value="1960" | 1960-07-29
| ''[[:d:Q7369899|Caisleán an Rosa Mhóir]]''
|-
| style='text-align:right'| 244
| [[Íomhá:Margaret E. Cousins, 1932.png|center|128px]]
| [[Margaret Cousins]]
| data-sort-value="1878" | 1878-11-07
| data-sort-value="1954" | 1954-03-11
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 245
|
| [[Breandán Ó Buachalla]]
| data-sort-value="1936" | 1936-01-15
| data-sort-value="2010" | 2010-05-20
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 246
|
| [[Brendan Crinion]]
| data-sort-value="1923" | 1923-11-11
| data-sort-value="1989" | 1989-07-02
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 247
|
| [[Brendan Glynn]]
| data-sort-value="1910" | 1910-01-06
| data-sort-value="1986" | 1986-07-10
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 248
| [[Íomhá:Brendan Grace.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Grace]]
| data-sort-value="1951" | 1951-04-01
| data-sort-value="2019" | 2019-07-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 249
| [[Íomhá:Brendan Halligan, circa 1983.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Halligan]]
| data-sort-value="1936" | 1936-07-05
| data-sort-value="2020" | 2020-08-09
| [[Rialto]]
|-
| style='text-align:right'| 250
|
| [[Brendan Ingle]]
| data-sort-value="1940" | 1940-06-19
| data-sort-value="2018" | 2018-05-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 251
| [[Íomhá:Brendan-Kehoe.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Kehoe]]
| data-sort-value="1970" | 1970-12-03
| data-sort-value="2011" | 2011-07-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 252
|
| [[Brendan Kennelly]]
| data-sort-value="1936" | 1936
| data-sort-value="2021" | 2021-10-17
| [[Béal Átha Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 253
|
| [[Brian Brady]]
| data-sort-value="1903" | 1903-03-29
| data-sort-value="1949" | 1949-09-10
| [[Na Cealla Beaga]]
|-
| style='text-align:right'| 254
| [[Íomhá:Brian O'Higgins - Banba.jpg|center|128px]]
| [[Brian Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1882" | 1882-07-01
| data-sort-value="1963" | 1963-03-03
| [[Cill Scíre]]
|-
| style='text-align:right'| 255
|
| [[Bridget Rice]]
| data-sort-value="1885" | 1885-05-07
| data-sort-value="1967" | 1967-12-08
| [[Cluain Cearbán]]
|-
| style='text-align:right'| 256
| [[Íomhá:Bryan Cusack (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Bryan Cusack]]
| data-sort-value="1882" | 1882-08-02
| data-sort-value="1973" | 1973-05-24
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 257
| [[Íomhá:Osborn Bergin, circa 1930s.jpg|center|128px]]
| [[Osborn Bergin|Osborn Joseph Bergin]]
| data-sort-value="1873" | 1873-11-26
| data-sort-value="1950" | 1950-10-06
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 258
|
| [[Sam Maguire]]
| data-sort-value="1877" | 1877-03-11
| data-sort-value="1927" | 1927-02-06
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 259
| [[Íomhá:Jeremiah O'Donovan Rossa.jpg|center|128px]]
| [[Diarmaid Ó Donnabháin Rosa|Diarmaid Ó Donnabháin Rossa]]
| data-sort-value="1831" | 1831-09-10
| data-sort-value="1915" | 1915-06-29
| [[Ros Ó gCairbre]]
|-
| style='text-align:right'| 260
| [[Íomhá:Harry Boland Portrait.jpg|center|128px]]
| [[Harry Boland|Énrí Ó Beóláin]]
| data-sort-value="1887" | 1887-04-27
| data-sort-value="1922" | 1922-08-01
| [[Baile Phib]]
|-
| style='text-align:right'| 261
| [[Íomhá:James Clarence Mangan.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Ó Mangáin]]
| data-sort-value="1803" | 1803-05-01
| data-sort-value="1849" | 1849-06-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 262
| [[Íomhá:Jim Gibbons, 1979 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jim Gibbons]]
| data-sort-value="1924" | 1924-08-03
| data-sort-value="1997" | 1997-12-20
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 263
|
| [[Séamas Ó hArgadáin]]
| data-sort-value="1782" | 1782
| data-sort-value="1855" | 1855
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 264
| [[Íomhá:James Tully, 1954 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[James Tully]]
| data-sort-value="1915" | 1915-09-18
| data-sort-value="1992" | 1992-05-20
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 265
|
| [[Martin O'Sullivan]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1956" | 1956-01-20
| [[Inis Díomáin]]
|-
| style='text-align:right'| 266
|
| [[Jerry Cronin]]
| data-sort-value="1925" | 1925-09-15
| data-sort-value="1990" | 1990-10-19
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 267
| [[Íomhá:Seán Garland.jpg|center|128px]]
| [[Seán Garland]]
| data-sort-value="1934" | 1934-03-07
| data-sort-value="2018" | 2018-12-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 268
| [[Íomhá:JoeDolan1975.jpg|center|128px]]
| [[Joe Dolan]]
| data-sort-value="1939" | 1939-10-16
| data-sort-value="2007" | 2007-12-26
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 269
| [[Íomhá:Sean MacEoin.jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Eoin]]
| data-sort-value="1893" | 1893-09-30
| data-sort-value="1973" | 1973-07-07
| [[Béal Átha na Lao]]
|-
| style='text-align:right'| 270
| [[Íomhá:JJ O'Kelly, circa 1918 to 1931.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Ceallaigh (Sceilg)|Seán Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1872" | 1872
| data-sort-value="1957" | 1957-03-26
| [[Oileán Dairbhre]]
|-
| style='text-align:right'| 271
| [[Íomhá:John Marcus O'Sullivan (cropped).jpg|center|128px]]
| [[John M. O'Sullivan]]
| data-sort-value="1881" | 1881-02-18
| data-sort-value="1948" | 1948-02-09
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 272
| [[Íomhá:John Wilson, 1987 (cropped).png|center|128px]]
| [[John Wilson|Seán P. Mac Uilliam]]
| data-sort-value="1923" | 1923-07-08
| data-sort-value="2007" | 2007-07-09
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 273
| [[Íomhá:John Sealy Townsend.jpg|center|128px]]
| [[John Sealy Townsend]]
| data-sort-value="1868" | 1868-06-07
| data-sort-value="1957" | 1957-02-16
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 274
|
| [[Larry Gogan]]
| data-sort-value="1934" | 1934-05-03
| data-sort-value="2020" | 2020-01-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 275
|
| [[Joseph Blowick]]
| data-sort-value="1903" | 1903-03-13
| data-sort-value="1970" | 1970-08-12
| [[Baile na Cora]]
|-
| style='text-align:right'| 276
| [[Íomhá:Joseph Brennan TD for Donegal Leitrim 1970.jpg|center|128px]]
| [[Joseph Brennan (Ceann Comhairle)|Joseph Brennan]]
| data-sort-value="1912" | 1912-02-14
| data-sort-value="1980" | 1980-07-13
| [[Dún Cionnaola]]
|-
| style='text-align:right'| 277
|
| [[Neil Blaney]]
| data-sort-value="1922" | 1922-10-29
| data-sort-value="1995" | 1995-11-08
| [[Fánaid]]
|-
| style='text-align:right'| 278
| [[Íomhá:Kathleen Clarke as Lord Mayor of Dublin, circa 1940, colourised.jpg|center|128px]]
| [[Caitlín Bean Uí Chléirigh|Kathleen Clarke]]
| data-sort-value="1878" | 1878-04-11
| data-sort-value="1972" | 1972-09-29
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 279
| [[Íomhá:Kevin Boland 1960 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kevin Boland]]
| data-sort-value="1917" | 1917-10-15
| data-sort-value="2001" | 2001-09-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 280
|
| [[Thomas Kilroy]]
| data-sort-value="1934" | 1934-09-23
| data-sort-value="2023" | 2023-12-07
| [[Callainn]]
|-
| style='text-align:right'| 281
|
| [[Tom O'Higgins]]
| data-sort-value="1916" | 1916-07-23
| data-sort-value="2003" | 2003-02-25
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 282
| [[Íomhá:Portrait of Luke Wadding P2027.jpg|center|128px]]
| [[Luke Wadding]]
| data-sort-value="1588" | 1588-10-16
| data-sort-value="1657" | 1657-11-18
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 283
| [[Íomhá:Caitlín Brugha.jpg|center|128px]]
| [[Caitlín Brugha]]
| data-sort-value="1879" | 1879-12-11
| data-sort-value="1959" | 1959-12-01
| [[Biorra]]
|-
| style='text-align:right'| 284
|
| [[Carey Joyce]]
| data-sort-value="1922" | 1922-08-01
| data-sort-value="2010" | 2010-10-24
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 285
| [[Íomhá:Carmel snow.jpg|center|128px]]
| [[Carmel Snow]]
| data-sort-value="1887" | 1887-08-27
| data-sort-value="1961" | 1961-05-07
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 286
|
| [[Carrie Acheson]]
| data-sort-value="1934" | 1934-09-11
| data-sort-value="2023" | 2023-01-16
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 287
|
| [[Cathal Coughlan]]
| data-sort-value="1937" | 1937-10-03
| data-sort-value="1986" | 1986-06-21
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 288
| [[Íomhá:Cathal Ó Murchadha (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Cathal Ó Murchadha]]
| data-sort-value="1880" | 1880-02-16
| data-sort-value="1958" | 1958-04-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 289
|
| [[Celia Lynch]]
| data-sort-value="1908" | 1908-05-06
| data-sort-value="1989" | 1989-06-16
| [[Cinn Mhara]]
|-
| style='text-align:right'| 290
|
| [[Charles Fagan]]
| data-sort-value="1881" | 1881-10-01
| data-sort-value="1974" | 1974-05-08
| [[Contae na hIarmhí]]
|-
| style='text-align:right'| 291
| [[Íomhá:Charles J Kickham.JPG|center|128px]]
| [[Charles J. Kickham]]
| data-sort-value="1828" | 1828-05-09
| data-sort-value="1882" | 1882-08-22
| [[Muileann na hUamhan]]
|-
| style='text-align:right'| 292
| [[Íomhá:Charles O'Conor of Belanagare.png|center|128px]]
| [[Cathal Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1710" | 1710-01-01
| data-sort-value="1791" | 1791-07-01
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 293
|
| [[Donncha Ó Cochláin]]
| data-sort-value="1945" | 1945-06-07
| data-sort-value="2026" | 2026-06-05
| [[An Linn Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 294
|
| [[Denis Cullen]]
| data-sort-value="1878" | 1878-09-23
| data-sort-value="1971" | 1971-11-26
| [[Domhnach Bat]]
|-
| style='text-align:right'| 295
| [[Íomhá:Denis Daly, 1922 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Denis Daly (Ciarraí)|Denis Daly]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1965" | 1965-03-21
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 296
|
| [[Denis Farrelly]]
| data-sort-value="1912" | 1912-09-18
| data-sort-value="1974" | 1974-12-27
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 297
| [[Íomhá:Portrait of Denis Florence McCarthy P549.jpg|center|128px]]
| [[Denis Florence MacCarthy]]
| data-sort-value="1817" | 1817-05-26
| data-sort-value="1882" | 1882-04-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 298
| [[Íomhá:Denis Gorey, 1931.jpg|center|128px]]
| [[Denis Gorey]]
| data-sort-value="1874" | 1874-05-25
| data-sort-value="1940" | 1940-02-20
| [[Callainn]]
|-
| style='text-align:right'| 299
|
| [[Denis Heskin]]
| data-sort-value="1899" | 1899-02-17
| data-sort-value="1975" | 1975-04-30
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 300
|
| [[Denis Jones]]
| data-sort-value="1906" | 1906-10-12
| data-sort-value="1987" | 1987-05-06
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 301
|
| [[Dearbhorghaill iníon Mhurchaidh Uí Mhaoil Sheachlainn|Derbforgaill]]
| data-sort-value="1108" | 1108
| data-sort-value="1193" | 1193
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 302
| [[Íomhá:Derek Keating 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Derek Keating]]
| data-sort-value="1955" | 1955-05-16
| data-sort-value="2023" | 2023-05-06
| [[Baile Formaid]]
|-
| style='text-align:right'| 303
|
| [[Dermot O'Mahony]]
| data-sort-value="1881" | 1881-04-02
| data-sort-value="1960" | 1960-04-22
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 304
| [[Íomhá:Derry O`Sullivan poet 41x33cm 2002.jpg|center|128px]]
| [[Derry O'Sullivan]]
| data-sort-value="1944" | 1944
| data-sort-value="2025" | 2025-08-16
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 305
|
| [[Desmond Governey]]
| data-sort-value="1920" | 1920-09-11
| data-sort-value="1984" | 1984-12-29
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 306
|
| [[Diarmuid Lynch]]
| data-sort-value="1878" | 1878-01-10
| data-sort-value="1950" | 1950-11-09
| [[Trácht Fhionn]]
|-
| style='text-align:right'| 307
|
| [[Dick Dowling]]
| data-sort-value="1938" | 1938-12-12
| data-sort-value="2024" | 2024-03-30
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 308
|
| [[Don Davern]]
| data-sort-value="1935" | 1935-03-04
| data-sort-value="1968" | 1968-11-02
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 309
| [[Íomhá:Donal Creed MEP (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Donal Creed]]
| data-sort-value="1924" | 1924-09-07
| data-sort-value="2017" | 2017-11-23
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 310
|
| [[Donal O'Donoghue]]
| data-sort-value="1894" | 1894-06-05
| data-sort-value="1971" | 1971-07-26
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 311
| [[Íomhá:William Strutt, Portrait of Robert O'Hara Burke, 1860.jpg|center|128px]]
| [[Robert O'Hara Burke]]
| data-sort-value="1821" | 1821-05-06
| data-sort-value="1861" | 1861-06-28<br/>1861-07-01
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 312
| [[Íomhá:Peter von Lacy.PNG|center|128px]]
| [[Peadar de Lása]]
| data-sort-value="1678" | 1678-09-29
| data-sort-value="1751" | 1751-04-19
| [[Cill Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 313
| [[Íomhá:Cathalbrugha.JPG|center|128px]]
| [[Cathal Brugha]]
| data-sort-value="1874" | 1874-07-18
| data-sort-value="1922" | 1922-07-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 314
|
| [[Máirtín Ó Cadhain]]
| data-sort-value="1906" | 1906-01-04
| data-sort-value="1970" | 1970-10-18
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 315
| [[Íomhá:Gen. Richard Mulcahy LCCN2014717121.jpg|center|128px]]
| [[Risteárd Ó Maolchatha]]
| data-sort-value="1886" | 1886-05-10
| data-sort-value="1971" | 1971-12-16
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 316
| [[Íomhá:Maturin.jpg|center|128px]]
| [[Charles Maturin]]
| data-sort-value="1782" | 1782-09-25
| data-sort-value="1824" | 1824-10-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 317
| [[Íomhá:Saint Virgilius, Salzburg.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Feargal]]
| data-sort-value="700" | 700
| data-sort-value="784" | 784-11-27
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 318
| [[Íomhá:Paddy Keenan ACF.jpg|center|128px]]
| [[Paddy Keenan]]
| data-sort-value="1950" | 1950-01-30
| data-sort-value="2026" | 2026-09-09
| [[Baile Átha Troim]]
|-
| style='text-align:right'| 319
| [[Íomhá:James Fintan Lalor (Young Irelander).jpg|center|128px]]
| [[James Fintan Lalor (Éire Óg)|James Fintan Lalor]]
| data-sort-value="1807" | 1807-03-10
| data-sort-value="1849" | 1849-12-27
| ''[[:d:Q136402282|Tenakill House]]''
|-
| style='text-align:right'| 320
| [[Íomhá:DionBoucicault.jpg|center|128px]]
| [[Dion Boucicault]]
| data-sort-value="1822" | 1822-12-26
| data-sort-value="1890" | 1890-09-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 321
|
| [[Niall Caille]]
| data-sort-value="850" | 9th century
| data-sort-value="846" | 846
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 322
| [[Íomhá:Statue St Finnian of Clonard (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Naomh Fionnán (Cluain Ioraird)|Fionnán Chluain Ioraird]]
| data-sort-value="470" | 470
| data-sort-value="549" | 549<br/>552
| [[Míseal]]
|-
| style='text-align:right'| 323
| [[Íomhá:James Everett, 1949.jpg|center|128px]]
| [[James Everett]]
| data-sort-value="1894" | 1894-05-01
| data-sort-value="1967" | 1967-12-18
| ''[[:d:Q104276727|Ráth Droma]]''
|-
| style='text-align:right'| 324
| [[Íomhá:Brian-Crowley-Ireland-MIP-Europaparlament-by-Leila-Paul-1.jpg|center|128px]]
| [[Brian Mac Amhlaidh]]
| data-sort-value="1964" | 1964-03-04
| data-sort-value="2026" | 2026-01-23
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 325
|
| [[Seán Treacy]]
| data-sort-value="1923" | 1923-09-22
| data-sort-value="2018" | 2018-03-23
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 326
|
| [[Hugh O'Flaherty]]
| data-sort-value="1898" | 1898-02-28
| data-sort-value="1963" | 1963-10-30
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 327
| [[Íomhá:Drbarnardo.jpg|center|128px]]
| [[Thomas John Barnardo]]
| data-sort-value="1845" | 1845-07-04
| data-sort-value="1905" | 1905-09-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 328
|
| [[Patrick Hogan (Ceann Comhairle)|Patrick Hogan]]
| data-sort-value="1886" | 1886-01-01
| data-sort-value="1969" | 1969-01-24
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 329
| [[Íomhá:Portrait of George Brown.jpg|center|128px]]
| [[Seoirse de Brún]]
| data-sort-value="1698" | 1698-06-15
| data-sort-value="1792" | 1792-02-18<br/>1792-09-18
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 330
| [[Íomhá:Art O'Connor.jpg|center|128px]]
| [[Art O'Connor]]
| data-sort-value="1888" | 1888
| data-sort-value="1950" | 1950-05-10
| [[Cill Droichid]]
|-
| style='text-align:right'| 331
| [[Íomhá:John Thomas Romney Robinson by James Simonton c1850s.png|center|128px]]
| [[Thomas Romney Robinson|John Thomas Romney Robinson]]
| data-sort-value="1792" | 1792-04-23
| data-sort-value="1882" | 1882-02-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 332
| [[Íomhá:Oliver Plunket by Edward Luttrell.jpg|center|128px]]
| [[Oilibhéar Pluincéad|Oilibhéar Pluincéid]]
| data-sort-value="1629" | 1629-11-01
| data-sort-value="1681" | 1681-07-01
| [[Loch Craobh]]
|-
| style='text-align:right'| 333
|
| [[Tom Munnelly]]
| data-sort-value="1944" | 1944-05-25
| data-sort-value="2007" | 2007-08-30
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 334
|
| [[Seán Ó Tuama]]
| data-sort-value="1926" | 1926-01-28
| data-sort-value="2006" | 2006-10-14
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 335
|
| [[Murchadh mac Diarmada|Murchad mac Diarmata]]
|
| data-sort-value="1070" | 1070
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 336
|
| [[Ulick O'Connor]]
| data-sort-value="1928" | 1928
| data-sort-value="2019" | 2019-10-07
| [[Ráth Garbh]]
|-
| style='text-align:right'| 337
| [[Íomhá:Peadar Ua Laoghaire.png|center|128px]]
| [[Peadar Ua Laoghaire]]
| data-sort-value="1839" | 1839-04
| data-sort-value="1920" | 1920-03-21
| [[Cluain Droichead]]
|-
| style='text-align:right'| 338
|
| [[Seán Clárach Mac Domhnaill]]
| data-sort-value="1691" | 1691
| data-sort-value="1754" | 1754-01-07
| ''[[:d:Q4518970|Baile an Teampaill]]''
|-
| style='text-align:right'| 339
|
| [[Nioclás Tóibín (amhránaí)|Nioclás Tóibín]]
| data-sort-value="1928" | 1928-02-05
| data-sort-value="1994" | 1994-09-19
| ''[[:d:Q65559250|Baile Uí Raghallaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 340
|
| [[Paddy Ambrose]]
| data-sort-value="1928" | 1928-10-17
| data-sort-value="2002" | 2002-02-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 341
|
| [[Paddy Coad]]
| data-sort-value="1920" | 1920-04-04
| data-sort-value="1992" | 1992-08-03<br/>1992-03-08
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 342
| [[Íomhá:P W Joyce.png|center|128px]]
| [[Patrick Weston Joyce]]
| data-sort-value="1827" | 1827
| data-sort-value="1914" | 1914-01-07
| [[Luimneach]]<br/>[[An Sliabh Riabhach]]
|-
| style='text-align:right'| 343
|
| [[Séamus Ó Grianna]]
| data-sort-value="1889" | 1889-11-17
| data-sort-value="1969" | 1969-11-27
| [[Rann na Feirste]]
|-
| style='text-align:right'| 344
|
| [[Myles Dillon]]
| data-sort-value="1900" | 1900-04-11
| data-sort-value="1972" | 1972-06-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 345
| [[Íomhá:Robert Dwyer Joyce.jpg|center|128px]]
| [[Robert Dwyer Joyce]]
| data-sort-value="1830" | 1830<br/>1836
| data-sort-value="1883" | 1883
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 346
| [[Íomhá:Ruairí Ó Brádaigh 2004.jpg|center|128px]]
| [[Ruairí Ó Brádaigh]]
| data-sort-value="1932" | 1932-10-02
| data-sort-value="2013" | 2013-06-05
| [[An Longfort]]
|-
| style='text-align:right'| 347
|
| [[Seán 'ac Dhonncha]]
| data-sort-value="1919" | 1919-10-02
| data-sort-value="1996" | 1996-12-14
| [[An Aird Thiar]]
|-
| style='text-align:right'| 348
|
| [[Seán Puircell]]
| data-sort-value="1928" | 1928-12-17
| data-sort-value="2005" | 2005-08-27
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 349
|
| [[Seán Ó Conaill]]
| data-sort-value="1853" | 1853-01-21
| data-sort-value="1931" | 1931-05-21
| ''[[:d:Q104310160|Cill Rialaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 350
|
| [[Dáibhí Ó Bruadair]]
| data-sort-value="1625" | 1625
| data-sort-value="1698" | 1698-01
| [[Barraigh Mhóra]]
|-
| style='text-align:right'| 351
| [[Íomhá:John Dillon.jpg|center|128px]]
| [[John Dillon|Seán Diolún]]
| data-sort-value="1851" | 1851-09-04
| data-sort-value="1927" | 1927-08-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 352
| [[Íomhá:Bridie gallagher.jpg|center|128px]]
| [[Bridie Gallagher]]
| data-sort-value="1924" | 1924-09-07
| data-sort-value="2012" | 2012-01-09
| [[An Craoslach]]
|-
| style='text-align:right'| 353
| [[Íomhá:Thomas Antisell (1817-1893).jpg|center|128px]]
| [[Thomas Antisell]]
| data-sort-value="1817" | 1817-01-16
| data-sort-value="1893" | 1893-06-14
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 354
|
| [[Donncha Ó Dúlaing]]
| data-sort-value="1933" | 1933-03-15
| data-sort-value="2021" | 2021-09-04
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 355
|
| [[Donnchadh Ó Briain]]
| data-sort-value="1897" | 1897-11-17
| data-sort-value="1981" | 1981-09-22
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 356
|
| [[Donnchadh Ó Corráin]]
| data-sort-value="1942" | 1942-02-28
| data-sort-value="2017" | 2017-10-25
| ''[[:d:Q104308060|Graighin]]''
|-
| style='text-align:right'| 357
| [[Íomhá:Dora Sigerson.jpg|center|128px]]
| [[Dora Sigerson Shorter]]
| data-sort-value="1866" | 1866-08-16
| data-sort-value="1918" | 1918-01-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 358
|
| [[Dorothy Stopford-Price]]
| data-sort-value="1890" | 1890-09-09
| data-sort-value="1954" | 1954-01-30<br/>1954-01-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 359
|
| [[Dónall Mac Amhlaigh]]
| data-sort-value="1926" | 1926
| data-sort-value="1989" | 1989-01-27
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 360
|
| [[Edward Conway]]
| data-sort-value="1894" | 1894-07-03
| data-sort-value="1968" | 1968-12-29
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 361
|
| [[Eamon Corbett]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1945" | 1945-08-21
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 362
|
| [[Eamon Dee]]
| data-sort-value="1870" | 1870
| data-sort-value="1936" | 1936-09-07
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 363
|
| [[Eamon Rice]]
| data-sort-value="1873" | 1873-04-26
| data-sort-value="1937" | 1937-11-07
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 364
|
| [[Eamonn Coogan]]
| data-sort-value="1896" | 1896-11-30
| data-sort-value="1948" | 1948-01-22
| [[Caisleán an Chomair]]
|-
| style='text-align:right'| 365
|
| [[Eamonn Cooney]]
| data-sort-value="1895" | 1895
| data-sort-value="1975" | 1975-02-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 366
|
| [[Éamon Ó Ciosáin]]
| data-sort-value="1899" | 1899-01-13
| data-sort-value="1979" | 1979-05-20
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 367
|
| [[Éamonn Ó Néill]]
| data-sort-value="1882" | 1882
| data-sort-value="1954" | 1954-11-03
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 368
| [[Íomhá:Eavan Boland in 1996.jpg|center|128px]]
| [[Eavan Boland]]
| data-sort-value="1944" | 1944-09-24
| data-sort-value="2020" | 2020-04-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 369
|
| [[Eddie Filgate]]
| data-sort-value="1915" | 1915-09-16
| data-sort-value="2017" | 2017-01-19
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 370
|
| [[Eddie Fullerton]]
| data-sort-value="1935" | 1935-02-09
| data-sort-value="1991" | 1991-05-25
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 371
|
| [[Edmond Carey]]
| data-sort-value="1883" | 1883-03-06
| data-sort-value="1943" | 1943-03-26
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 372
|
| [[Edward Aylward]]
| data-sort-value="1894" | 1894
| data-sort-value="1976" | 1976-02-01
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 373
|
| [[Edward Cotter]]
| data-sort-value="1902" | 1902-06-27
| data-sort-value="1972" | 1972-12-11
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 374
| [[Íomhá:Edward John Gwynn.jpg|center|128px]]
| [[Edward Gwynn]]
| data-sort-value="1868" | 1868-04-01
| data-sort-value="1941" | 1941-02-10
| [[Ráth Mealtain]]
|-
| style='text-align:right'| 375
|
| [[Edward Kelly (Muineacháin)|Edward Kelly]]
| data-sort-value="1883" | 1883-10-06
| data-sort-value="1972" | 1972-04-23
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 376
| [[Íomhá:David Patrick Moran.png|center|128px]]
| [[D.P. Moran|David Patrick Moran]]
| data-sort-value="1869" | 1869-03-22
| data-sort-value="1936" | 1936-01-31
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 377
| [[Íomhá:Charlie Bird crop.jpg|center|128px]]
| [[Charlie Bird]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09-09
| data-sort-value="2024" | 2024-03-11
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 378
| [[Íomhá:John Doyle by Henry Edward Doyle mw01929.jpg|center|128px]]
| [[John Doyle]]
| data-sort-value="1797" | 1797
| data-sort-value="1868" | 1868-01-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 379
| [[Íomhá:Christie Hennessy.jpg|center|128px]]
| [[Christie Hennessy]]
| data-sort-value="1945" | 1945-11-19
| data-sort-value="2007" | 2007-12-11
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 380
| [[Íomhá:Christopher Byrne, 1920s (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Christopher Byrne]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1957" | 1957-09-05
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 381
| [[Íomhá:Christydignam.jpg|center|128px]]
| [[Christy Dignam]]
| data-sort-value="1960" | 1960-05-23
| data-sort-value="2023" | 2023-06-13
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 382
|
| [[Ciarán Mac Mathúna]]
| data-sort-value="1925" | 1925-11-26
| data-sort-value="2009" | 2009-12-11
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 383
|
| [[Clement Coughlan]]
| data-sort-value="1942" | 1942-08-14
| data-sort-value="1983" | 1983-02-01
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 384
| [[Íomhá:Colm de Bhailís.png|center|128px]]
| [[Colm de Bhailís]]
| data-sort-value="1796" | 1796-05-02
| data-sort-value="1906" | 1906-02-27
| [[Leitir Mealláin]]
|-
| style='text-align:right'| 385
| [[Íomhá:Saint Colman MacDuagh window, Hugh Lane Gallery.jpg|center|128px]]
| [[Colmán mac Duach]]
| data-sort-value="550" | 550<br/>6th century
| data-sort-value="632" | 632-10-29
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 386
| [[Íomhá:Con Collins.jpg|center|128px]]
| [[Conchubhar Ó Coileáin]]
| data-sort-value="1881" | 1881-11-13
| data-sort-value="1937" | 1937-11-23
| ''[[:d:Q65559960|Aránach]]''
|-
| style='text-align:right'| 387
|
| [[Con Meaney]]
| data-sort-value="1890" | 1890-12-08
| data-sort-value="1970" | 1970-09-11
| [[Sráid an Mhuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 388
|
| [[Edward Moane]]
| data-sort-value="1890" | 1890-08-02
| data-sort-value="1973" | 1973-07-11
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 389
|
| [[Edward Walsh]]
| data-sort-value="1805" | 1805
| data-sort-value="1850" | 1850-08-06
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 390
|
| [[Eighneachán Ó hAnnluain]]
| data-sort-value="1933" | 1933
| data-sort-value="1994" | 1994-12-14
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 391
|
| [[Eileen Cassidy]]
| data-sort-value="1932" | 1932-08-22
| data-sort-value="1995" | 1995-10-06
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 392
| [[Íomhá:Eithne Coyle circa 1910s.jpg|center|128px]]
| [[Eithne Ní Cumhaill]]
| data-sort-value="1897" | 1897
| data-sort-value="1985" | 1985
| [[An Fál Carrach]]
|-
| style='text-align:right'| 393
| [[Íomhá:Professor Eleanor Maguire FMedSci FRS.jpg|center|128px]]
| [[Eleanor Maguire]]
| data-sort-value="1970" | 1970-03-27
| data-sort-value="2025" | 2025-01-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 394
| [[Íomhá:Elizabeth O'Farrell, circa 1910s.png|center|128px]]
| [[Elizabeth O'Farrell]]
| data-sort-value="1884" | 1884-11-05
| data-sort-value="1957" | 1957-06-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 395
|
| [[Ellen Hutchins]]
| data-sort-value="1785" | 1785-03-17
| data-sort-value="1815" | 1815-02-09
| [[Béal Átha Leice]]
|-
| style='text-align:right'| 396
|
| [[Eoghan an Mhéirín Mac Cárthaigh|Eoghan Mac Cárthaigh]]
| data-sort-value="1691" | 1691
| data-sort-value="1756" | 1756
| [[An Eatharla]]
|-
| style='text-align:right'| 397
|
| [[Eoghan Rua Mac an Bhaird]]
| data-sort-value="1570" | 1570
| data-sort-value="1630" | 1630
| ''[[:d:Q60554538|Cill Bharrainn]]''
|-
| style='text-align:right'| 398
|
| [[Patrick Power (Staraí Éireannach)|Patrick Power]]
| data-sort-value="1862" | 1862-03-08
| data-sort-value="1951" | 1951
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 399
|
| [[Ernest Alton]]
| data-sort-value="1873" | 1873-09-21
| data-sort-value="1952" | 1952-02-18
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 400
| [[Íomhá:JJ Walsh Mugshots.jpg|center|128px]]
| [[James Walsh]]
| data-sort-value="1880" | 1880-02-20
| data-sort-value="1948" | 1948-11-30
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 401
|
| [[Eugene Doherty]]
| data-sort-value="1862" | 1862-01-22
| data-sort-value="1937" | 1937-05-01
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 402
|
| [[Eugene Gilbride]]
| data-sort-value="1892" | 1892-10-01
| data-sort-value="1972" | 1972-03-11
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 403
| [[Íomhá:Eva Selina Laura Gore-Booth (c. late1880s).jpg|center|128px]]
| [[Eva Gore-Booth]]
| data-sort-value="1870" | 1870-05-22
| data-sort-value="1926" | 1926-06-30
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 404
|
| [[Eva Philbin]]
| data-sort-value="1914" | 1914-01-04
| data-sort-value="2005" | 2005-06-24
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 405
|
| [[Evie Hone]]
| data-sort-value="1894" | 1894-04-22
| data-sort-value="1955" | 1955-03-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 406
|
| [[William FitzGerald (breitheamh)|William FitzGerald]]
| data-sort-value="1906" | 1906-01-04
| data-sort-value="1974" | 1974-10-17
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 407
| [[Íomhá:Rory O'Hanlon, November 2006 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Rory O'Hanlon]]
| data-sort-value="1934" | 1934-02-07
| data-sort-value="2026" | 2026-03-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 408
| [[Íomhá:Right Hon Laurence O'Neill The Lord Mayor cropped from Ireland's National Pledge, April 1918.jpg|center|128px]]
| [[Laurence O'Neill]]
| data-sort-value="1874" | 1874
| data-sort-value="1943" | 1943-07-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 409
| [[Íomhá:Kevin Barry.jpg|center|128px]]
| [[Kevin Barry]]
| data-sort-value="1902" | 1902-01-20
| data-sort-value="1920" | 1920-11-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 410
|
| [[Louis le Brocquy]]
| data-sort-value="1916" | 1916-11-10
| data-sort-value="2012" | 2012-04-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 411
| [[Íomhá:Mark Clinton, 1975 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mark Clinton]]
| data-sort-value="1915" | 1915-02-07
| data-sort-value="2001" | 2001-12-23
| [[Ceanannas]]
|-
| style='text-align:right'| 412
|
| [[Martin O'Donoghue]]
| data-sort-value="1933" | 1933-05-13
| data-sort-value="2018" | 2018-07-20
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 413
|
| [[Maurice E. Dockrell]]
| data-sort-value="1908" | 1908-10-06
| data-sort-value="1986" | 1986-12-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 414
| [[Íomhá:Michael cusack portrait.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Cíosóg]]
| data-sort-value="1847" | 1847-09-20
| data-sort-value="1906" | 1906-11-27
| [[Cora Finne]]
|-
| style='text-align:right'| 415
|
| [[Michael Hayes]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-01
| data-sort-value="1976" | 1976-07-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 416
|
| [[Michael Hilliard]]
| data-sort-value="1903" | 1903-03-11
| data-sort-value="1982" | 1982-01-01
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 417
|
| [[Niall Tóibín]]
| data-sort-value="1929" | 1929-11-21
| data-sort-value="2019" | 2019-11-13
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 418
| [[Íomhá:Liam O'Flinn.jpg|center|128px]]
| [[Liam Ó Floinn]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-15
| data-sort-value="2018" | 2018-03-14
| ''[[:d:Q2084287|An Chill]]''
|-
| style='text-align:right'| 419
| [[Íomhá:CardinalPaulCullen.jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Cuilinn]]
| data-sort-value="1803" | 1803-04-29
| data-sort-value="1878" | 1878-10-24
| ''[[:d:Q6966181|An Fhorrach Mhór]]''
|-
| style='text-align:right'| 420
| [[Íomhá:Tp1web.jpg|center|128px]]
| [[Tommy Peoples]]
| data-sort-value="1948" | 1948
| data-sort-value="2018" | 2018-08-04
| [[Baile Suingean]]
|-
| style='text-align:right'| 421
| [[Íomhá:Oscar Traynor (under the X) (7541615018).jpg|center|128px]]
| [[Oscar Traynor]]
| data-sort-value="1886" | 1886-03-21
| data-sort-value="1963" | 1963-12-15
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 422
| [[Íomhá:Odonovan.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Donnabháin]]
| data-sort-value="1806" | 1806-07-25
| data-sort-value="1861" | 1861-12-10
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 423
| [[Íomhá:Patrick Cooney, 1994 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Paddy Cooney|Pádraig Ó Cuanaigh]]
| data-sort-value="1931" | 1931-03-02
| data-sort-value="2025" | 2025-12-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 424
| [[Íomhá:Patrick J. Reynolds 1984.jpg|center|128px]]
| [[Patrick J. Reynolds]]
| data-sort-value="1920" | 1920-11-25
| data-sort-value="2003" | 2003-12-27
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 425
|
| [[Patrick Lalor]]
| data-sort-value="1926" | 1926-07-19
| data-sort-value="2016" | 2016-07-29
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 426
|
| [[Patrick Little]]
| data-sort-value="1884" | 1884-06-17
| data-sort-value="1963" | 1963-05-16
| [[Dún Droma]]
|-
| style='text-align:right'| 427
|
| [[Patrick McGrath]]
| data-sort-value="1900" | 2nd millennium
| data-sort-value="1956" | 1956-06-20
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 428
|
| [[Peadar Mercier]]
| data-sort-value="1914" | 1914
| data-sort-value="1991" | 1991
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 429
|
| [[Pearse Wyse]]
| data-sort-value="1928" | 1928-03-02
| data-sort-value="2009" | 2009-04-28
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 430
| [[Íomhá:Peter Barry.jpg|center|128px]]
| [[Peter Barry|Peadar de Barra]]
| data-sort-value="1928" | 1928-08-10
| data-sort-value="2016" | 2016-08-26
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 431
|
| [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1748" | 1748
| data-sort-value="1784" | 1784-06-17
| ''[[:d:Q81944530|Na Mínteoga]]''
|-
| style='text-align:right'| 432
|
| [[Peter Hughes]]
| data-sort-value="1878" | 1878
| data-sort-value="1954" | 1954-06-24
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 433
| [[Íomhá:Tomás Ó Criomhthain.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ó Criomhthain]]
| data-sort-value="1855" | 1855
| data-sort-value="1937" | 1937-03-07
| [[Na Blascaodaí]]
|-
| style='text-align:right'| 434
| [[Íomhá:James Napper Tandy.jpg|center|128px]]
| [[James Napper Tandy]]
| data-sort-value="1740" | 1740
| data-sort-value="1803" | 1803-08-24
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 435
| [[Íomhá:Domhnall Ua Buachalla circa 1916.png|center|128px]]
| [[Domhnall Ua Buachalla]]
| data-sort-value="1866" | 1866-02-05
| data-sort-value="1963" | 1963-10-30
| [[Maigh Nuad]]
|-
| style='text-align:right'| 436
| [[Íomhá:John McCormack, 1884-1945 LCCN2003677331.jpg|center|128px]]
| [[John McCormack]]
| data-sort-value="1884" | 1884-06-14
| data-sort-value="1945" | 1945-09-16
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 437
|
| [[Seathrún Céitinn]]
| data-sort-value="1569" | 1569
| data-sort-value="1644" | 1644
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 438
| [[Íomhá:Terry Wogan MBE Investiture cropped.jpg|center|128px]]
| [[Terry Wogan]]
| data-sort-value="1938" | 1938-08-03
| data-sort-value="2016" | 2016-01-31
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 439
| [[Íomhá:Ron Delany 1957.jpg|center|128px]]
| [[Ronnie Delany]]
| data-sort-value="1935" | 1935-03-06
| data-sort-value="2026" | 2026-03-11
| [[An tInbhear Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 440
| [[Íomhá:PSM V79 D211 George Johnston Stoney.png|center|128px]]
| [[George Johnstone Stoney]]
| data-sort-value="1826" | 1826-02-15
| data-sort-value="1911" | 1911-07-05
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 441
|
| [[Conchúr Crús Ó Briain]]
| data-sort-value="1917" | 1917-11-04
| data-sort-value="2008" | 2008-12-18
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 442
| [[Íomhá:Paddy Maloney of the Chieftains (214371161) (cropped2).jpg|center|128px]]
| [[Paddy Moloney]]
| data-sort-value="1938" | 1938-08-01
| data-sort-value="2021" | 2021-10-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 443
| [[Íomhá:Birr St. Brendan's Church Saint Kieran Window Detail 2010 09 10.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Ciarán]]
| data-sort-value="516" | 516
| data-sort-value="546" | 546
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 444
| [[Íomhá:Gabriel Rosenstock.jpg|center|128px]]
| [[Gabriel Rosenstock]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09-29
| data-sort-value="2026" | 2026-04-06
| [[Cill Fhíonáin]]
|-
| style='text-align:right'| 445
| [[Íomhá:MichaelHartnett.jpg|center|128px]]
| [[Micheál Ó hAirtnéide]]
| data-sort-value="1941" | 1941-09-18
| data-sort-value="1999" | 1999-10-13
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 446
| [[Íomhá:Robert Kane (chemist).jpg|center|128px]]
| [[Robert Kane]]
| data-sort-value="1809" | 1809-09-24
| data-sort-value="1890" | 1890-02-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 447
| [[Íomhá:Adhemar de Barros e Patrick Peyton (1964).jpg|center|128px]]
| [[Patrick Peyton]]
| data-sort-value="1909" | 1909-01-09
| data-sort-value="1992" | 1992-06-03
| [[Áth Tí an Mheasaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 448
|
| [[Austin Clarke]]
| data-sort-value="1896" | 1896-05-09
| data-sort-value="1974" | 1974-03-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 449
| [[Íomhá:Diarmaid Mac Murrough Expugnatio Hibernica.jpg|center|128px]]
| [[Diarmaid Mac Murchadha]]
| data-sort-value="1110" | 1110
| data-sort-value="1171" | 1171-05-01
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 450
| [[Íomhá:Bobby Aylward.jpg|center|128px]]
| [[Bobby Aylward]]
| data-sort-value="1955" | 1955-04-01
| data-sort-value="2022" | 2022-07-14
| [[Muileann an Bhata]]
|-
| style='text-align:right'| 451
|
| [[Bobby Molloy]]
| data-sort-value="1936" | 1936-07-09
| data-sort-value="2016" | 2016-10-02
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 452
| [[Íomhá:Kirwan Richard portrait.jpg|center|128px]]
| [[Richard Kirwan]]
| data-sort-value="1733" | 1733-08-01
| data-sort-value="1812" | 1812-06-01<br/>1812-06-22
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 453
| [[Íomhá:Brendan Corish 1949.png|center|128px]]
| [[Brendan Corish|Breandán Mac Fheorais]]
| data-sort-value="1918" | 1918-11-19
| data-sort-value="1990" | 1990-02-17
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 454
|
| [[Peadar de Bhulbh]]
| data-sort-value="1727" | 1727
| data-sort-value="1803" | 1803
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 455
| [[Íomhá:Brian Lenihan, July 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Brian Seosamh Ó Luineacháin]]
| data-sort-value="1959" | 1959-05-21
| data-sort-value="2011" | 2011-06-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 456
| [[Íomhá:Brian Lenihan, 1981 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Brian Pádraig Ó Luineacháin]]
| data-sort-value="1930" | 1930-11-17
| data-sort-value="1995" | 1995-11-01
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 457
| [[Íomhá:George Charles Beresford - William Orpen (1903).jpg|center|128px]]
| [[William Orpen]]
| data-sort-value="1878" | 1878-11-27
| data-sort-value="1931" | 1931-09-29
| [[Stigh Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 458
| [[Íomhá:Declans church.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Deaglán]]
| data-sort-value="500" | 5th century
| data-sort-value="500" | 5th century
| [[Cúige Mumhan]]
|-
| style='text-align:right'| 459
| [[Íomhá:Sir John Lavery – His Eminence Cardinal Logue.jpg|center|128px]]
| [[Michael Logue]]
| data-sort-value="1840" | 1840-10-01
| data-sort-value="1924" | 1924-11-19
| [[Cill Mhic Réanáin]]
|-
| style='text-align:right'| 460
|
| [[Ceann Faoladh mac Blathmaic]]
|
| data-sort-value="675" | 675
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 461
|
| [[Feargal Quinn]]
| data-sort-value="1936" | 1936-11-27
| data-sort-value="2019" | 2019-04-25
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 462
| [[Íomhá:Roscommon St. Mary's Priory Choir Tomb Effigy 2014 08 28.jpg|center|128px]]
| [[Felim mac Cathail Crobdeirg Ua Conchobair]]
|
| data-sort-value="1265" | 1265
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 463
|
| [[Finbarr Dwyer]]
| data-sort-value="1946" | 1946-09-20
| data-sort-value="2014" | 2014-02-08
| [[Baile Chaisleáin Bhéarra]]
|-
| style='text-align:right'| 464
|
| [[Fintan Coogan, Mór]]
| data-sort-value="1910" | 1910-04-13
| data-sort-value="1984" | 1984-11-04
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 465
|
| [[Flor Crowley]]
| data-sort-value="1934" | 1934-12-27
| data-sort-value="1997" | 1997-05-16
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 466
|
| [[Florence Wycherley]]
| data-sort-value="1908" | 1908-02-20
| data-sort-value="1969" | 1969-04-23
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 467
| [[Íomhá:Frances Browne 7.jpg|center|128px]]
| [[Frances Browne]]
| data-sort-value="1816" | 1816-01-16
| data-sort-value="1879" | 1879-08-21
| [[Srath an Urláir]]
|-
| style='text-align:right'| 468
| [[Íomhá:Frank Cahill.jpg|center|128px]]
| [[Francis Cahill]]
| data-sort-value="1882" | 1882
| data-sort-value="1957" | 1957-10-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 469
|
| [[Francis Gormley]]
| data-sort-value="1899" | 1899
| data-sort-value="1974" | 1974-12-20
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 470
|
| [[Francis Humphreys]]
| data-sort-value="1891" | 1891-07-28
| data-sort-value="1961" | 1961-04-19
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 471
|
| [[Francis McGuinness]]
| data-sort-value="1868" | 1868
| data-sort-value="1934" | 1934-11-30
| [[Tearmann Bearaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 472
| [[Íomhá:FrancisSheehy-Skeffington.gif|center|128px]]
| [[Francis Sheehy-Skeffington|Proinsias Mac Síthigh-Sceimhealtún]]
| data-sort-value="1878" | 1878-12-23
| data-sort-value="1916" | 1916-04-26
| [[Coill an Chollaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 473
|
| [[Frank Carter]]
| data-sort-value="1910" | 1910-07-27
| data-sort-value="1988" | 1988-07-17
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 474
| [[Íomhá:Frank Carty, 1927 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Frank Carty]]
| data-sort-value="1897" | 1897-04-03
| data-sort-value="1942" | 1942-09-10
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 475
|
| [[Frank Drohan]]
| data-sort-value="1879" | 1879-08-13
| data-sort-value="1953" | 1953-03-05
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 476
|
| [[Frank Kerlin]]
| data-sort-value="1902" | 1902
| data-sort-value="1934" | 1934-11-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 477
|
| [[Frank Loughman]]
| data-sort-value="1892" | 1892
| data-sort-value="1972" | 1972-05-13
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 478
| [[Íomhá:Frank MacDermot, 1933.jpg|center|128px]]
| [[Frank MacDermot]]
| data-sort-value="1886" | 1886-11-25
| data-sort-value="1975" | 1975-06-24
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 479
|
| [[Proinnsias de Priondargást]]
| data-sort-value="1933" | 1933-07-13
| data-sort-value="2015" | 2015-02-20
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 480
|
| [[Frank Sherwin]]
| data-sort-value="1905" | 1905-10-06
| data-sort-value="1981" | 1981-11-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 481
|
| [[Frank Stockwell]]
| data-sort-value="1928" | 1928-12-07
| data-sort-value="2009" | 2009-03-09
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 482
|
| [[Frank Taylor]]
| data-sort-value="1914" | 1914-05-30
| data-sort-value="1998" | 1998-04-15
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 483
|
| [[Frederick Crowley]]
| data-sort-value="1880" | 1880
| data-sort-value="1945" | 1945-05-05
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 484
|
| [[Tommy Langan]]
| data-sort-value="1921" | 1921-09-23
| data-sort-value="1974" | 1974-09-22
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 485
|
| [[Tomás Ó Murchú]]
| data-sort-value="1921" | 1921
| data-sort-value="1985" | 1985
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 486
|
| [[Peadar Ó Gealacáin]]
| data-sort-value="1793" | 1793
| data-sort-value="1860" | 1860
| [[Maigh nEalta]]
|-
| style='text-align:right'| 487
|
| [[Éamon de Buitléar]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-22
| data-sort-value="2013" | 2013-01-27
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 488
|
| [[Aodh Mac Gabhráin]]
| data-sort-value="1670" | 1670
| data-sort-value="1738" | 1738
| [[Gleann Ghaibhle]]
|-
| style='text-align:right'| 489
|
| [[Brión mac Echach Muigmedóin]]
| data-sort-value="500" | 5th century
| data-sort-value="500" | 5th century
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 490
|
| [[Páidí Ó Sé]]
| data-sort-value="1955" | 1955-05-16
| data-sort-value="2012" | 2012-12-15
| [[Ceann Trá]]
|-
| style='text-align:right'| 491
| [[Íomhá:Micheál Ó Muircheartaigh in Villa Maria, Waterville. 2012.JPG|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Muircheartaigh]]
| data-sort-value="1930" | 1930-08-20
| data-sort-value="2024" | 2024-06-25
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 492
| [[Íomhá:Tom Barry IRA.jpg|center|128px]]
| [[Tom Barry (Óglach na hÉireann)|Tomás de Barra]]
| data-sort-value="1897" | 1897-07-01
| data-sort-value="1980" | 1980-07-02
| [[Cill Orglan]]
|-
| style='text-align:right'| 493
| [[Íomhá:James Stephens Fenian.jpg|center|128px]]
| [[Séamas Mac Stiofáin]]
| data-sort-value="1825" | 1825-01-26
| data-sort-value="1901" | 1901-04-28
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 494
| [[Íomhá:Sean Keating self-portrait.jpg|center|128px]]
| [[Seán Céitinn]]
| data-sort-value="1889" | 1889-09-28
| data-sort-value="1977" | 1977-12-21
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 495
| [[Íomhá:Peadar O'Donnell, 1930.jpg|center|128px]]
| [[Peadar O'Donnell]]
| data-sort-value="1893" | 1893-02-22
| data-sort-value="1986" | 1986-05-13
| [[An Clochán Liath]]
|-
| style='text-align:right'| 496
| [[Íomhá:Máiréad Ní Ghráda.jpg|center|128px]]
| [[Máiréad Ní Ghráda]]
| data-sort-value="1896" | 1896-12-23
| data-sort-value="1971" | 1971-06-13
| [[Cill Mháille]]
|-
| style='text-align:right'| 497
| [[Íomhá:Farrenmark.JPG|center|128px]]
| [[Mark Farren]]
| data-sort-value="1982" | 1982-05-01
| data-sort-value="2016" | 2016-02-03
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 498
|
| [[Brian O'Shea]]
| data-sort-value="1944" | 1944-12-09
| data-sort-value="2026" | 2026-01-28
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 499
| [[Íomhá:Emmet Stagg, circa 2002 02.jpg|center|128px]]
| [[Emmet Stagg]]
| data-sort-value="1944" | 1944-10-01
| data-sort-value="2024" | 2024-03-17
| [[Maolla]]
|-
| style='text-align:right'| 500
|
| [[Oilibhéar Breathnach]]
| data-sort-value="1937" | 1937-07-13
| data-sort-value="1996" | 1996-03-09
| [[Baile Mhic Andáin]]
|-
| style='text-align:right'| 501
|
| [[Tomás de Bhaldraithe]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-14
| data-sort-value="1996" | 1996-04-24
| ''[[:d:Q65559040|Baile na Cora]]''
|-
| style='text-align:right'| 502
|
| [[Brian O'Doherty]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-04
| data-sort-value="2022" | 2022-11-07
| [[Bealach an Doirín]]
|-
| style='text-align:right'| 503
| [[Íomhá:Eamonn Andrews, 1954.jpg|center|128px]]
| [[Eamonn Andrews]]
| data-sort-value="1922" | 1922-12-19
| data-sort-value="1987" | 1987-11-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 504
|
| [[Vivion de Valera]]
| data-sort-value="1910" | 1910-12-13
| data-sort-value="1982" | 1982-02-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 505
|
| [[Sinéad de Valera]]
| data-sort-value="1878" | 1878-06-03
| data-sort-value="1975" | 1975-01-07
| [[Baile Brigín]]
|-
| style='text-align:right'| 506
| [[Íomhá:Dinneen by Yeats.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ua Duinnín]]
| data-sort-value="1860" | 1860-12-25
| data-sort-value="1934" | 1934-09-29
| [[An Ráth Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 507
|
| [[Seosamh Mac Grianna]]
| data-sort-value="1901" | 1901-01-15
| data-sort-value="1990" | 1990-06-11
| [[Rann na Feirste]]
|-
| style='text-align:right'| 508
|
| [[Michael Davitt (file)|Michael Davitt]]
| data-sort-value="1950" | 1950-04-20
| data-sort-value="2005" | 2005-06-19
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 509
|
| [[Caitlín Maude]]
| data-sort-value="1941" | 1941-06-22
| data-sort-value="1982" | 1982-06-06
| [[Casla]]
|-
| style='text-align:right'| 510
| [[Íomhá:Seán-south.jpg|center|128px]]
| [[Seán Sabhat]]
| data-sort-value="1928" | 1928
| data-sort-value="1957" | 1957-01-01
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 511
|
| [[Tomás Mac Síomóin]]
| data-sort-value="1938" | 1938-02-19
| data-sort-value="2022" | 2022-02-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 512
|
| [[Máire Mullarney]]
| data-sort-value="1921" | 1921-09-01
| data-sort-value="2008" | 2008-08-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 513
| [[Íomhá:Daniel Breen police notice1.jpg|center|128px]]
| [[Dan Breen|Dónall Ó Braoin]]
| data-sort-value="1894" | 1894-08-11
| data-sort-value="1969" | 1969-12-27
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 514
| [[Íomhá:Gay Byrne.JPG|center|128px]]
| [[Gay Byrne]]
| data-sort-value="1934" | 1934-08-05
| data-sort-value="2019" | 2019-11-04
| [[Rialto]]
|-
| style='text-align:right'| 515
| [[Íomhá:Isle of Iona, St. Oran's Chapel doorway - geograph.org.uk - 921177.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Odhrán]]
| data-sort-value="450" | 5th century
| data-sort-value="563" | 563
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 516
|
| [[Dan Desmond]]
| data-sort-value="1913" | 1913-10-03
| data-sort-value="1964" | 1964-12-09
| [[Bun an Tábhairne]]
|-
| style='text-align:right'| 517
| [[Íomhá:Dankeating.jpg|center|128px]]
| [[Dan Keating]]
| data-sort-value="1902" | 1902-01-02
| data-sort-value="2007" | 2007-10-02
| [[Caisleán na Mainge]]
|-
| style='text-align:right'| 518
|
| [[Dan Spring]]
| data-sort-value="1910" | 1910-07-01
| data-sort-value="1988" | 1988-01-01
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 519
|
| [[Daniel Bourke|Daniel Búrc]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1952" | 1952-04-13
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 520
|
| [[Daniel Byrne]]
| data-sort-value="1885" | 1885-10-05
| data-sort-value="1952" | 1952-06-09
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 521
|
| [[Daniel Corkery]]
| data-sort-value="1883" | 1883-09-20
| data-sort-value="1961" | 1961-04-23
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 522
|
| [[Daniel Corkery (údar)|Daniel Corkery]]
| data-sort-value="1878" | 1878-02-14
| data-sort-value="1964" | 1964-12-31
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 523
|
| [[Daniel McCarthy]]
| data-sort-value="1883" | 1883-01-22
| data-sort-value="1957" | 1957-03-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 524
|
| [[Daniel McMenamin]]
| data-sort-value="1882" | 1882-03-01
| data-sort-value="1964" | 1964-02-13
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 525
|
| [[Daniel Moloney]]
| data-sort-value="1909" | 1909-10-14
| data-sort-value="1963" | 1963-06-26
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 526
|
| [[Daniel O'Leary (Fine Gael)|Daniel O'Leary]]
| data-sort-value="1877" | 1877-09-01
| data-sort-value="1951" | 1951-03-31
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 527
|
| [[Dan O’Rourke|Daniel O'Rourke]]
|
| data-sort-value="1968" | 1968-08-04
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 528
|
| [[Daniel Vaughan]]
| data-sort-value="1897" | 1897-07-27
| data-sort-value="1975" | 1975-09-23
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 529
|
| [[Darach Ó Catháin]]
| data-sort-value="1922" | 1922
| data-sort-value="1987" | 1987
| ''[[:d:Q65955633|An Máimín]]''
|-
| style='text-align:right'| 530
| [[Íomhá:Darrell Figgis, 1924.jpg|center|128px]]
| [[Darrell Figgis]]
| data-sort-value="1882" | 1882-09-17
| data-sort-value="1925" | 1925-10-27
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 531
|
| [[David Madden]]
| data-sort-value="1880" | 1880
| data-sort-value="1955" | 1955-07-31
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 532
|
| [[David O'Gorman]]
| data-sort-value="1865" | 1865
| data-sort-value="1945" | 1945
| [[Eochaill]]
|-
| style='text-align:right'| 533
|
| [[Declan Costello]]
| data-sort-value="1926" | 1926-08-01
| data-sort-value="2011" | 2011-06-06
| [[Fionnradharc]]
|-
| style='text-align:right'| 534
|
| [[Denis Allen]]
| data-sort-value="1896" | 1896-01-02
| data-sort-value="1961" | 1961-03-29
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 535
|
| [[Gilbert Hewson]]
|
| data-sort-value="1951" | 1951
| [[Eas Géitine]]
|-
| style='text-align:right'| 536
|
| [[George C. Bennett]]
| data-sort-value="1877" | 1877
| data-sort-value="1963" | 1963-06-20
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 537
|
| [[George Coburn]]
| data-sort-value="1920" | 1920-03-04
| data-sort-value="2009" | 2009-02-25
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 538
| [[Íomhá:Self-portrait of George Francis Mulvany, first Director of the National Gallery of Ireland.jpg|center|128px]]
| [[George Francis Mulvany]]
| data-sort-value="1809" | 1809
| data-sort-value="1869" | 1869
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 539
| [[Íomhá:George Gilmore (retouched).png|center|128px]]
| [[George Gilmore]]
| data-sort-value="1898" | 1898
| data-sort-value="1985" | 1985
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 540
|
| [[George Morrison]]
| data-sort-value="1922" | 1922-11-03
| data-sort-value="2025" | 2025-08-04
| [[Trá Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 541
|
| [[George Nicolls]]
| data-sort-value="1886" | 1886-04-29
| data-sort-value="1942" | 1942-05-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 542
|
| [[George Wolfe]]
| data-sort-value="1860" | 1860
| data-sort-value="1941" | 1941-12-01
| [[An Baile Mór, Contae Chill Dara|An Baile Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 543
|
| [[Gerald Fitzgibbon]]
| data-sort-value="1866" | 1866-10-08
| data-sort-value="1942" | 1942-12-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 544
|
| [[Gerard Lynch]]
| data-sort-value="1931" | 1931-06-15
| data-sort-value="2025" | 2025-12-20
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 545
|
| [[Gerry L'Estrange]]
| data-sort-value="1917" | 1917-11-07
| data-sort-value="1996" | 1996-04-05
| [[An tSráid, Contae na hIarmhí|An tSráid]]
|-
| style='text-align:right'| 546
| [[Íomhá:Cormac Breathnach 1933 (cropped).png|center|128px]]
| [[Cormac Breathnach]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1956" | 1956-05-29
| [[Cathair Saidhbhín]]<br/>''[[:d:Q65557497|An Chnapóg]]''
|-
| style='text-align:right'| 547
|
| [[Cormac Breslin]]
| data-sort-value="1902" | 1902-04-25
| data-sort-value="1978" | 1978-01-23
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 548
|
| [[Gerard McDonnell]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-20
| data-sort-value="2008" | 2008-08-02
| ''[[:d:Q4220515|Cill Churnáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 549
| [[Íomhá:Saint Gobnait.jpg|center|128px]]
| [[Gobnait]]
|
| data-sort-value="501" | 6th century
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 550
|
| [[Godfrey Timmins]]
| data-sort-value="1927" | 1927-09-06
| data-sort-value="2001" | 2001-04-11
| [[Bealach Conglais]]
|-
| style='text-align:right'| 551
|
| [[T. P. McKenna]]
| data-sort-value="1929" | 1929-09-07
| data-sort-value="2011" | 2011-02-13
| [[An Mullach, Contae an Chabháin|An Mullach]]
|-
| style='text-align:right'| 552
| [[Íomhá:Thomas Derrig.JPG|center|128px]]
| [[Tomás Ó Deirg]]
| data-sort-value="1897" | 1897-11-26
| data-sort-value="1956" | 1956-11-19
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 553
| [[Íomhá:Blason famille ie Fitzgerald de Desmond.svg|center|128px]]
| [[Gearailt Mac Gearailt, 14ú Iarla Dheasumhan]]
| data-sort-value="1533" | 1533
| data-sort-value="1583" | 1583-11-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 554
|
| [[Patrick O'Donnell]]
| data-sort-value="1907" | 1907-08-21
| data-sort-value="1970" | 1970-10-04
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 555
| [[Íomhá:Ernest Henry Shackleton Nadar.jpg|center|128px]]
| [[Ernest Shackleton]]
| data-sort-value="1874" | 1874-02-15
| data-sort-value="1922" | 1922-01-05
| [[Caisleán Cill Chá]]
|-
| style='text-align:right'| 556
| [[Íomhá:JohnPhilipHolland.jpg|center|128px]]
| [[Seán Pilib Ó Maolchalann]]
| data-sort-value="1840" | 1840-02-29
| data-sort-value="1914" | 1914-08-12
| [[Lios Ceannúir]]
|-
| style='text-align:right'| 557
| [[Íomhá:Full length picture, Kevin O'Higgins, Minister of Home Affairs (23878736159) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kevin O’Higgins|Caoimhín Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1892" | 1892-06-07
| data-sort-value="1927" | 1927-07-10
| [[An Sráidbhaile, Contae Laoise|An Sráidbhaile]]
|-
| style='text-align:right'| 558
| [[Íomhá:Eoin O'Duffy.png|center|128px]]
| [[Eoin O'Duffy|Eoin Ó Dubhthaigh]]
| data-sort-value="1892" | 1892-10-20
| data-sort-value="1944" | 1944-11-30
| [[Baile na Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 559
| [[Íomhá:Peter Sutherland (1985).jpg|center|128px]]
| [[Peter Sutherland]]
| data-sort-value="1946" | 1946-04-25
| data-sort-value="2018" | 2018-01-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 560
|
| [[Darren Sutherland]]
| data-sort-value="1982" | 1982-04-18
| data-sort-value="2009" | 2009-09-14
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 561
| [[Íomhá:RobertChildersBarton.jpg|center|128px]]
| [[Riobárd Bartún]]
| data-sort-value="1881" | 1881-03-14
| data-sort-value="1975" | 1975-08-10
| [[Áth na mBó]]
|-
| style='text-align:right'| 562
| [[Íomhá:Thomas mac curtain.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Mac Curtáin]]
| data-sort-value="1884" | 1884-03-20
| data-sort-value="1920" | 1920-03-20
| ''[[:d:Q81933233|Baile an Chnocáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 563
| [[Íomhá:Éamonn Ceannt.jpg|center|128px]]
| [[Éamonn Ceannt]]
| data-sort-value="1881" | 1881-09-21
| data-sort-value="1916" | 1916-05-08
| [[Béal Átha Mó]]
|-
| style='text-align:right'| 564
| [[Íomhá:Mick lally.jpg|center|128px]]
| [[Micheál Ó Maolallaí]]
| data-sort-value="1945" | 1945-11-10
| data-sort-value="2010" | 2010-08-31
| [[Tuar Mhic Éadaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 565
| [[Íomhá:Edouard Manet Georges Moore.jpg|center|128px]]
| [[George Moore (úrscéalaí)|George Moore]]
| data-sort-value="1852" | 1852-02-24
| data-sort-value="1933" | 1933-01-21
| ''[[:d:Q805406|An Baile Glas]]''
|-
| style='text-align:right'| 566
| [[Íomhá:Daguerrotipo Brown.jpg|center|128px]]
| [[William Brown (aimiréal)|William Brown]]
| data-sort-value="1777" | 1777-06-22
| data-sort-value="1857" | 1857-03-14<br/>1857-03-03
| [[Béal Easa]]
|-
| style='text-align:right'| 567
| [[Íomhá:Seán Moylan, c. 1920 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Moylan]]
| data-sort-value="1888" | 1888-11-19
| data-sort-value="1957" | 1957-11-16
| [[Cill Mocheallóg]]
|-
| style='text-align:right'| 568
| [[Íomhá:Michael Kelly by Adele Romany.jpg|center|128px]]
| [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly]]
| data-sort-value="1762" | 1762-12-25
| data-sort-value="1826" | 1826-10-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 569
| [[Íomhá:Harry Clarke (photo).jpg|center|128px]]
| [[Harry Clarke]]
| data-sort-value="1889" | 1889-03-17
| data-sort-value="1931" | 1931-01-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 570
| [[Íomhá:Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland (1916) (14780125542).jpg|center|128px]]
| [[George Petrie]]
| data-sort-value="1790" | 1790-01-01
| data-sort-value="1866" | 1866-01-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 571
| [[Íomhá:Robert Alexander Stewart Macalister - 1870-to-1950.jpg|center|128px]]
| [[R. A. Stewart Macalister|Robert Alexander Stewart MacAlister]]
| data-sort-value="1870" | 1870-07-08
| data-sort-value="1950" | 1950-04-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 572
| [[Íomhá:RobertMallet.jpg|center|128px]]
| [[Robert Mallet]]
| data-sort-value="1810" | 1810-06-03
| data-sort-value="1881" | 1881-11-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 573
| [[Íomhá:George Charles Beresford 1934-5.jpg|center|128px]]
| [[George Charles Beresford]]
| data-sort-value="1864" | 1864-07-10
| data-sort-value="1938" | 1938-02-21
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 574
| [[Íomhá:Tom O'Donnell, 1982 (cropped).tif|center|128px]]
| [[Tom O'Donnell]]
| data-sort-value="1926" | 1926-08-30
| data-sort-value="2020" | 2020-10-08
| ''[[:d:Q104313425|Builgidín]]''
|-
| style='text-align:right'| 575
| [[Íomhá:Robert McClure.jpg|center|128px]]
| [[Robert McClure]]
| data-sort-value="1807" | 1807-01-28
| data-sort-value="1873" | 1873-10-17
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 576
| [[Íomhá:TJ Murphy Cork Labour.png|center|128px]]
| [[Timothy J. Murphy]]
| data-sort-value="1893" | 1893-07-17
| data-sort-value="1949" | 1949-04-29
| [[Cluain Droichead]]
|-
| style='text-align:right'| 577
| [[Íomhá:MarcusDaly.jpg|center|128px]]
| [[Marcus Daly]]
| data-sort-value="1841" | 1841-12-05
| data-sort-value="1900" | 1900-11-12
| [[Baile Shéamais Dhuibh]]
|-
| style='text-align:right'| 578
| [[Íomhá:VioletGibson1926.jpg|center|128px]]
| [[Violet Gibson]]
| data-sort-value="1876" | 1876-08-31
| data-sort-value="1956" | 1956-05-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 579
| [[Íomhá:David Andrews.jpg|center|128px]]
| [[David Andrews]]
| data-sort-value="1935" | 1935-03-15
| data-sort-value="2026" | 2026-06-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 580
| [[Íomhá:Robert Adams Irish Surgeon.jpg|center|128px]]
| [[Robert Adams]]
| data-sort-value="1791" | 1791
| data-sort-value="1875" | 1875-01-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 581
| [[Íomhá:Daniel Morrissey 1927.png|center|128px]]
| [[Daniel Morrissey]]
| data-sort-value="1895" | 1895-11-28
| data-sort-value="1981" | 1981-01-01
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 582
|
| [[Thomas Walsh]]
| data-sort-value="1901" | 1901-12-18
| data-sort-value="1956" | 1956-07-14
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 583
| [[Íomhá:Willie clancy statue.jpg|center|128px]]
| [[Willie Clancy]]
| data-sort-value="1918" | 1918-12-24
| data-sort-value="1973" | 1973-01-24
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 584
|
| [[Philip Brady]]
| data-sort-value="1898" | 1898-06-10
| data-sort-value="1995" | 1995-01-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 585
|
| [[Philip Cosgrave]]
| data-sort-value="1884" | 1884-11-02
| data-sort-value="1923" | 1923-10-23
| [[Contae Átha Cliath Theas]]
|-
| style='text-align:right'| 586
| [[Íomhá:William Molyneux - Kneller.jpg|center|128px]]
| [[William Molyneux]]
| data-sort-value="1656" | 1656-04-17
| data-sort-value="1698" | 1698-10-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 587
| [[Íomhá:Dervla Murphy 2008.jpg|center|128px]]
| [[Dervla Murphy]]
| data-sort-value="1931" | 1931-11-28
| data-sort-value="2022" | 2022-05-22
| [[Lios Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 588
| [[Íomhá:McGee-sm.jpg|center|128px]]
| [[Thomas D'Arcy McGee]]
| data-sort-value="1825" | 1825-04-13
| data-sort-value="1868" | 1868-04-07
| [[Cairlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 589
|
| [[Robert Hilliard]]
| data-sort-value="1904" | 1904-04-07
| data-sort-value="1937" | 1937-02-22
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 590
| [[Íomhá:Comandante John Riley 1848, bust Mexico.jpg|center|128px]]
| [[Seán Pádraig Ó Raghallaigh]]
| data-sort-value="1824" | 1824-02-08
| data-sort-value="1879" | 1879-10-10
| [[An Clochán (Contae na Gaillimhe)|An Clochán]]
|-
| style='text-align:right'| 591
|
| [[Seán Doherty (Ros Comáin)|Seán Ó Dochartaigh]]
| data-sort-value="1944" | 1944-06-29
| data-sort-value="2005" | 2005-06-07
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 592
|
| [[Seán Gibbons]]
| data-sort-value="1883" | 1883-05-31
| data-sort-value="1952" | 1952-04-19
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 593
|
| [[Seán Goulding]]
| data-sort-value="1877" | 1877
| data-sort-value="1959" | 1959-12-15
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 594
|
| [[Seán Sherwin]]
| data-sort-value="1946" | 1946-12-12
| data-sort-value="2025" | 2025-04-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 595
| [[Íomhá:Window depicting St. Kieran, Seir Kieran Church, Bell Hill.jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Saighre]]
| data-sort-value="500" | 1st millennium<br/>375
| data-sort-value="530" | 530
| [[Cléire]]
|-
| style='text-align:right'| 596
| [[Íomhá:Val Doonican.png|center|128px]]
| [[Val Doonican]]
| data-sort-value="1927" | 1927-02-03
| data-sort-value="2015" | 2015-07-02<br/>2015-07-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 597
| [[Íomhá:Seumas Burke LCCN2014716858.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Burke|Séamus Búrc]]
| data-sort-value="1893" | 1893-06-14
| data-sort-value="1967" | 1967-01-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 598
|
| [[Séamus Dolan]]
| data-sort-value="1914" | 1914-12-10
| data-sort-value="2010" | 2010-08-10
| [[An Blaic]]
|-
| style='text-align:right'| 599
| [[Íomhá:Mike McTigue.jpg|center|128px]]
| [[Mike McTigue]]
| data-sort-value="1892" | 1892-11-26
| data-sort-value="1966" | 1966-08-12
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 600
| [[Íomhá:Wexford Church of the Immaculate Conception South Aisle Window Saint Laurentius O Toole Detail 2010 09 29.jpg|center|128px]]
| [[Lorcán Ua Tuathail]]
| data-sort-value="1128" | 1128
| data-sort-value="1180" | 1180-11-14
| [[Díseart Diarmada]]
|-
| style='text-align:right'| 601
| [[Íomhá:Michealod.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Domhnaill|Micheál Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1951" | 1951-10-07<br/>1952-10-07
| data-sort-value="2006" | 2006-07-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 602
| [[Íomhá:Thomas William Croke 2.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Croke]]
| data-sort-value="1823" | 1823-05-28
| data-sort-value="1902" | 1902-07-22
| ''[[:d:Q60554581|Cill Bhrain]]''
|-
| style='text-align:right'| 603
|
| [[Thomas Finlay]]
| data-sort-value="1922" | 1922-09-17
| data-sort-value="2017" | 2017-12-03
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 604
| [[Íomhá:Thomas J. Fitzpatrick 1984.jpg|center|128px]]
| [[Thomas J. Fitzpatrick (An Cabhán)|Thomas J. Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1918" | 1918-02-14
| data-sort-value="2006" | 2006-10-02
| [[Cluain Eois]]
|-
| style='text-align:right'| 605
|
| [[John Moher]]
| data-sort-value="1909" | 1909-02-07
| data-sort-value="1985" | 1985-11-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 606
|
| [[John Munnelly]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1941" | 1941-10-18
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 607
|
| [[Seán Ó Murchú (sagart)|Seán Ó Murchú]]
| data-sort-value="1753" | 1753
| data-sort-value="1798" | 1798<br/>1798-06-26
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 608
|
| [[John Nolan]]
|
| data-sort-value="1948" | 1948
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 609
|
| [[John O’Byrne|John O'Byrne]]
| data-sort-value="1884" | 1884-04-24
| data-sort-value="1954" | 1954-01-14
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 610
|
| [[John O'Donovan]]
| data-sort-value="1908" | 1908-01-23
| data-sort-value="1982" | 1982-05-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 611
|
| [[John O'Leary (Loch Garman)|John O'Leary]]
| data-sort-value="1894" | 1894-09-01
| data-sort-value="1959" | 1959-06-21
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 612
|
| [[John O'Leary (Ciarraí)|John O'Leary]]
| data-sort-value="1933" | 1933-05-03
| data-sort-value="2015" | 2015-10-05
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 613
| [[Íomhá:John O'Mahony.jpg|center|128px]]
| [[John O'Mahony]]
| data-sort-value="1953" | 1953-06-08
| data-sort-value="2024" | 2024-07-06
| [[Cill Mobhí]]
|-
| style='text-align:right'| 614
|
| [[John O'Sullivan (Corcaigh)|John O'Sullivan]]
| data-sort-value="1901" | 1901-06-08
| data-sort-value="1990" | 1990-02-28
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 615
|
| [[John Timoney]]
| data-sort-value="1909" | 1909-05-23
| data-sort-value="1961" | 1961-05-16
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 616
|
| [[Johnny Callanan]]
| data-sort-value="1910" | 1910-05-20
| data-sort-value="1982" | 1982-06-15
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 617
|
| [[Johnny Connor]]
| data-sort-value="1899" | 1899-07-01
| data-sort-value="1955" | 1955-12-11
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 618
| [[Íomhá:Pictiúr fíorach.jpg|center|128px]]
| [[Graham Knuttel]]
| data-sort-value="1954" | 1954
| data-sort-value="2023" | 2023
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 619
|
| [[Margaretta Bowen]]
| data-sort-value="1880" | 1880-01-01
| data-sort-value="1981" | 1981-04-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 620
|
| [[Roddy Connolly]]
| data-sort-value="1901" | 1901-02-11
| data-sort-value="1980" | 1980-12-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 621
| [[Íomhá:William Dargan - Project Gutenberg eText 17293.jpg|center|128px]]
| [[William Dargan]]
| data-sort-value="1799" | 1799-02-28
| data-sort-value="1867" | 1867-02-07
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 622
|
| [[Gus Healy]]
| data-sort-value="1904" | 1904-05-20
| data-sort-value="1987" | 1987-07-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 623
| [[Íomhá:Hanna Sheehy-Skeffington, circa 1920.jpg|center|128px]]
| [[Hanna Sheehy-Skeffington]]
| data-sort-value="1877" | 1877-05-24
| data-sort-value="1946" | 1946-04-20
| [[Ceann Toirc]]
|-
| style='text-align:right'| 624
|
| [[Helena Molony]]
| data-sort-value="1883" | 1883-01-15
| data-sort-value="1967" | 1967-01-28<br/>1967-01-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 625
| [[Íomhá:ThomasAddisEmmet.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Addis Emmet]]
| data-sort-value="1764" | 1764-04-24
| data-sort-value="1827" | 1827-11-14
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 626
|
| [[Henry Barron (breitheamh)|Henry Barron]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-25
| data-sort-value="2010" | 2010-02-25
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 627
| [[Íomhá:Dublin Old Library Trinity College 05.jpg|center|128px]]
| [[Henry Joseph Monck Mason]]
| data-sort-value="1778" | 1778-07-15
| data-sort-value="1858" | 1858-04-14
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 628
| [[Íomhá:Henry Kelly hosting 'After Dark' (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Henry Kelly]]
| data-sort-value="1946" | 1946-04-17
| data-sort-value="2025" | 2025-02-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 629
|
| [[Henry McDevitt]]
| data-sort-value="1904" | 1904
| data-sort-value="1966" | 1966-01-04
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 630
| [[Íomhá:Tom Hales, circa 1920s.jpg|center|128px]]
| [[Tom Hales]]
| data-sort-value="1892" | 1892-03-05
| data-sort-value="1966" | 1966-04-29
| [[Baile na Daibhche]]
|-
| style='text-align:right'| 631
| [[Íomhá:Timothy Harrington.jpg|center|128px]]
| [[Timothy Harrington]]
| data-sort-value="1851" | 1851
| data-sort-value="1910" | 1910-03-12
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 632
|
| [[Patrick Byrne]]
| data-sort-value="1925" | 1925-04-02
| data-sort-value="2021" | 2021-10-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 633
| [[Íomhá:Portrait of Isaac Butt.jpg|center|128px]]
| [[Isaac Butt]]
| data-sort-value="1813" | 1813-09-06
| data-sort-value="1879" | 1879-05-05
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 634
|
| [[Fearghal mac Maoil Dúin]]
|
| data-sort-value="722" | 722-12-11
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 635
| [[Íomhá:Dublin St. Patrick's Cathedral North Transept Window King Cormac of Cashel Detail King Cormac 2012 09 26.jpg|center|128px]]
| [[Cormac mac Cuileannáin]]
| data-sort-value="801" | 9th century<br/>836
| data-sort-value="908" | 908-09-13
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 636
|
| [[Conghalach Chnóbha|Congalach Cnogba]]
| data-sort-value="950" | 10th century
| data-sort-value="956" | 956
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 637
|
| [[Domhnall mac Aodha]]
| data-sort-value="501" | 6th century
| data-sort-value="642" | 642-01
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 638
|
| [[Aodh Allán]]
| data-sort-value="601" | 7th century
| data-sort-value="743" | 743
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 639
|
| [[Fíonsneachta Fleách mac Dúnchadha]]
| data-sort-value="650" | 7th century
| data-sort-value="695" | 695
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 640
| [[Íomhá:DaisyBates1921-2.jpg|center|128px]]
| [[Daisy Bates]]
| data-sort-value="1859" | 1859-10-16<br/>1859-01
| data-sort-value="1951" | 1951-04-18
| [[Ros Cré]]
|-
| style='text-align:right'| 641
| [[Íomhá:Daniel Maclise1857Lithograph.jpg|center|128px]]
| [[Daniel Maclise]]
| data-sort-value="1806" | 1806-01-25
| data-sort-value="1870" | 1870-04-25<br/>1870-04-26
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 642
| [[Íomhá:Daniel Mannix 1926.jpg|center|128px]]
| [[Daniel Mannix]]
| data-sort-value="1864" | 1864-03-04
| data-sort-value="1963" | 1963-11-06
| [[An Ráth, Contae Chorcaí|An Ráth]]
|-
| style='text-align:right'| 643
|
| [[Denis J. O'Sullivan]]
| data-sort-value="1918" | 1918-03-05
| data-sort-value="1987" | 1987-07-20
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 644
| [[Íomhá:Dermot Earley 2009.jpg|center|128px]]
| [[Diarmuid Ó Mochóir (Mór)|Diarmuid Ó Mochóir]]
| data-sort-value="1948" | 1948-02-24
| data-sort-value="2010" | 2010-06-23
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 645
| [[Íomhá:Father Ted's wax figure.jpg|center|128px]]
| [[Dermot Morgan]]
| data-sort-value="1952" | 1952-03-31
| data-sort-value="1998" | 1998-02-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 646
| [[Íomhá:Desmond O'Malley, 1979 (election box crop).tif|center|128px]]
| [[Deasún Ó Máille]]
| data-sort-value="1939" | 1939-02-02<br/>1939-02-01
| data-sort-value="2021" | 2021-07-21
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 647
| [[Íomhá:Liamlynchira.jpg|center|128px]]
| [[Liam Ó Loingsigh]]
| data-sort-value="1893" | 1893-11-20
| data-sort-value="1923" | 1923-04-10
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 648
|
| [[John O'Donohue]]
| data-sort-value="1956" | 1956-01-01
| data-sort-value="2008" | 2008-01-03
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 649
|
| [[Donnchadha Ó Máille]]
| data-sort-value="1921" | 1921-01
| data-sort-value="1968" | 1968-03-10
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 650
| [[Íomhá:Joseph McGrath 1922.png|center|128px]]
| [[Joseph McGrath (réabhlóidí agus fear gnó)|Seosamh Mac Craith]]
| data-sort-value="1887" | 1887
| data-sort-value="1966" | 1966-03-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 651
|
| [[Pádraig Ó Donnagáin]]
| data-sort-value="1923" | 1923-10-29
| data-sort-value="2000" | 2000-11-26
| [[Mainistir Bhuithe]]
|-
| style='text-align:right'| 652
|
| [[Aodh Fionnliath|Áed Findliath]]
|
| data-sort-value="879" | 879-11-20
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 653
|
| [[Donnchadh Donn|Donnchad Donn]]
| data-sort-value="801" | 9th century
| data-sort-value="944" | 944
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 654
| [[Íomhá:Victor Herbert.jpg|center|128px]]
| [[Victor Herbert]]
| data-sort-value="1859" | 1859-02-01
| data-sort-value="1924" | 1924-05-26
| [[Baile Átha Cliath]]<br/>[[Geansaí (oileán)|Geansaí]]
|-
| style='text-align:right'| 655
|
| [[Kieran Crotty]]
| data-sort-value="1930" | 1930-08-20
| data-sort-value="2022" | 2022-07-22
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 656
|
| [[Eamonn Casey]]
| data-sort-value="1927" | 1927-04-24
| data-sort-value="2017" | 2017-03-13
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 657
|
| [[John McGahern]]
| data-sort-value="1934" | 1934-11-12
| data-sort-value="2006" | 2006-03-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 658
| [[Íomhá:Flann for Érinn.png|center|128px]]
| [[Fland Mac Máel Sechnaill|Fland mac Máel Sechnaill]]
| data-sort-value="847" | 847<br/>848
| data-sort-value="916" | 916-05-25
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 659
|
| [[Domhnall mac Murchadha]]
| data-sort-value="601" | 7th century
| data-sort-value="763" | 763
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 660
| [[Íomhá:Statue of Pádraic Ó Conaire in Eyre Square Galway.jpg|center|128px]]
| [[Pádraic Ó Conaire]]
| data-sort-value="1882" | 1882-02-28
| data-sort-value="1928" | 1928-10-06
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 661
| [[Íomhá:Whitleystokes.jpg|center|128px]]
| [[Whitley Stokes]]
| data-sort-value="1830" | 1830-02-28
| data-sort-value="1909" | 1909-04-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 662
|
| [[Patrick Baxter]]
| data-sort-value="1891" | 1891-10-01
| data-sort-value="1959" | 1959-04-03
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 663
|
| [[Patrick Lindsay|Patrick J. Lindsay]]
| data-sort-value="1914" | 1914-01-18
| data-sort-value="1993" | 1993-06-29
| [[Cearnóg Parnell]]
|-
| style='text-align:right'| 664
| [[Íomhá:Buttevant St. Mary's Church North Window Lower Lights Detail Saint Colman of Cloyne Detail 2012 09 08.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Colmán|Colmán mac Léníne]]
| data-sort-value="522" | 522-10-15
| data-sort-value="600" | 600-11-24
| [[Cúige Mumhan]]
|-
| style='text-align:right'| 665
|
| [[Donnchad Midi|Donnchad Midi mac Domnaill]]
| data-sort-value="733" | 733
| data-sort-value="797" | 797-02-06
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 666
|
| [[Conchúr mac Donnchadha|Conchobar mac Donnchada]]
| data-sort-value="750" | 8th century
| data-sort-value="833" | 833
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 667
| [[Íomhá:Edmund Ignatius Rice.JPG|center|128px]]
| [[Éamann Iognáid Rís]]
| data-sort-value="1762" | 1762-06-01
| data-sort-value="1844" | 1844-08-29
| [[Callainn]]
|-
| style='text-align:right'| 668
|
| [[Honor Crowley]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-19
| data-sort-value="1966" | 1966-10-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 669
|
| [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]]
| data-sort-value="1939" | 1939-07-05
| data-sort-value="2023" | 2023-04-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 670
|
| [[Hugh Colohan]]
| data-sort-value="1894" | 1894-09-30
| data-sort-value="1931" | 1931-04-15
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 671
|
| [[Hugh Geoghegan]]
| data-sort-value="1938" | 1938-05-16
| data-sort-value="2024" | 2024-07-07
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 672
| [[Íomhá:Dr Hugh Gibbons.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Gibbons]]
| data-sort-value="1916" | 1916-07-06
| data-sort-value="2007" | 2007-11-13
| [[Béal na mBuillí]]
|-
| style='text-align:right'| 673
| [[Íomhá:John T O'Brien.jpg|center|128px]]
| [[Seán Tuathmhumhain Ó Briain]]
| data-sort-value="1786" | 1786-06-24
| data-sort-value="1861" | 1861-06-01
| [[Bealach Conglais]]
|-
| style='text-align:right'| 674
| [[Íomhá:Frank Ryan from the International Brigades, Zaragoza, 5 April 1938 (28963225728).jpg|center|128px]]
| [[Frank Ryan|Proinsias Ó Riain]]
| data-sort-value="1902" | 1902-09-11
| data-sort-value="1944" | 1944-06-10
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 675
|
| [[J. J. Clancy]]
| data-sort-value="1890" | 1890-01-23
| data-sort-value="1932" | 1932-05-01
| [[Cúil Mhuine]]
|-
| style='text-align:right'| 676
| [[Íomhá:Jack Doyle, circa the early 1930s.jpg|center|128px]]
| [[Jack Doyle]]
| data-sort-value="1913" | 1913-08-31
| data-sort-value="1978" | 1978-12-13
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 677
| [[Íomhá:Jack Finlay (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jack Finlay]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1942" | 1942-09-30
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 678
|
| [[Jackie Fahey]]
| data-sort-value="1928" | 1928-01-23
| data-sort-value="2019" | 2019-03-18
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 679
|
| [[Jackie Healy-Rae]]
| data-sort-value="1931" | 1931-03-09
| data-sort-value="2014" | 2014-12-05
| [[Cill Gharbháin, Contae Chiarraí|Cill Gharbháin]]
|-
| style='text-align:right'| 680
|
| [[Seán de Paor]]
| data-sort-value="1916" | 1916-05-30
| data-sort-value="1994" | 1994-02-23
| [[Áth an Choite]]
|-
| style='text-align:right'| 681
|
| [[Kieran Egan]]
| data-sort-value="1916" | 1916-05-26
| data-sort-value="1976" | 1976-03-25
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 682
|
| [[Johnny Geoghegan]]
| data-sort-value="1913" | 1913-11-05
| data-sort-value="1975" | 1975-01-05
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 683
| [[Íomhá:Jon Kenny and Seán Kelly (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jon Kenny]]
| data-sort-value="1957" | 1957-12-12
| data-sort-value="2024" | 2024-11-15
| [[An tOspidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 684
| [[Íomhá:Jonathan Pim 1806-1885.jpg|center|128px]]
| [[Jonathan Pim (1806–1885)|Jonathan Pim]]
| data-sort-value="1806" | 1806
| data-sort-value="1885" | 1885-07-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 685
|
| [[Joseph Bermingham]]
| data-sort-value="1919" | 1919-05-09
| data-sort-value="1995" | 1995-08-11
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 686
|
| [[Joseph Dowling]]
| data-sort-value="1922" | 1922-02-02
| data-sort-value="2014" | 2014-05-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 687
|
| [[Joseph Farrell]]
| data-sort-value="1905" | 1905-07-01
| data-sort-value="1999" | 1999-11-24
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 688
|
| [[Joseph Hughes]]
| data-sort-value="1905" | 1905-09-18
| data-sort-value="1960" | 1960-01-20
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 689
|
| [[Joseph Lenehan]]
| data-sort-value="1916" | 1916
| data-sort-value="1981" | 1981-12-06
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 690
|
| [[Joseph McGinley]]
| data-sort-value="1894" | 1894
| data-sort-value="1974" | 1974
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 691
| [[Íomhá:Joseph McGuiness (38537799191).jpg|center|128px]]
| [[Joseph McGuinness]]
| data-sort-value="1875" | 1875-04-10
| data-sort-value="1922" | 1922-05-31
| [[Tearmann Bearaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 692
|
| [[Joseph Mongan]]
| data-sort-value="1880" | 1880-03-11
| data-sort-value="1951" | 1951-03-12
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 693
| [[Íomhá:Joseph Sweeney, 22 Jan 1919 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Joseph Sweeney]]
| data-sort-value="1897" | 1897-06-13
| data-sort-value="1980" | 1980-11-25
| [[Ailt an Chorráin]]
|-
| style='text-align:right'| 694
|
| [[Joseph Whelehan]]
| data-sort-value="1882" | 1882-05-19
| data-sort-value="1968" | 1968-10-29
| [[Bealach an Tirialaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 695
|
| [[Justin McKenna]]
| data-sort-value="1896" | 1896-06-09
| data-sort-value="1950" | 1950-03-23
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 696
| [[Íomhá:Kate Meyrick.jpg|center|128px]]
| [[Kate Meyrick]]
| data-sort-value="1875" | 1875-08-07
| data-sort-value="1933" | 1933-01-19
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 697
| [[Íomhá:Sinn Fein Standing Committee - Ard Fheis in Dublin 21 Feb1922.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Lynn]]
| data-sort-value="1874" | 1874-01-28
| data-sort-value="1955" | 1955-09-14
| [[Cill Ala]]
|-
| style='text-align:right'| 698
| [[Íomhá:Kathleen O'Callaghan.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen O'Callaghan]]
| data-sort-value="1885" | 1885-10-11
| data-sort-value="1961" | 1961-03-16
| ''[[:d:Q104304114|Crois Uí Mhathúna]]''
|-
| style='text-align:right'| 699
|
| [[Kathleen O'Connor]]
| data-sort-value="1934" | 1934-07-30
| data-sort-value="2017" | 2017-12-13
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 700
|
| [[Michael K. Noonan]]
| data-sort-value="1900" | 19th century
| data-sort-value="2000" | 20th century
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 701
|
| [[Feargal Ó hAnnluain]]
| data-sort-value="1936" | 1936-02-02
| data-sort-value="1957" | 1957-01-01
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 702
| [[Íomhá:Boys Town founder Edward J. Flanagan.jpg|center|128px]]
| [[Edward J. Flanagan]]
| data-sort-value="1886" | 1886-07-13
| data-sort-value="1948" | 1948-05-15
| [[Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 703
| [[Íomhá:Peadar Kearney, 1912 (retouched).jpg|center|128px]]
| [[Peadar Ó Cearnaigh]]
| data-sort-value="1883" | 1883-12-12
| data-sort-value="1942" | 1942-11-24
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 704
| [[Íomhá:Edward Joshua Cooper.jpg|center|128px]]
| [[Edward Cooper]]
| data-sort-value="1798" | 1798-05-01
| data-sort-value="1863" | 1863-04-28<br/>1863-04-23
| [[Faiche Stiabhna]]
|-
| style='text-align:right'| 705
| [[Íomhá:Wilfred Bramble (Hospital Fete) (5722158967) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Wilfrid Brambell]]
| data-sort-value="1912" | 1912-03-22
| data-sort-value="1985" | 1985-01-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 706
| [[Íomhá:James Barry.jpg|center|128px]]
| [[Margaret Ann Bulkley (James Barry)|James Barry]]
| data-sort-value="1789" | 1789
| data-sort-value="1865" | 1865-07-25
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 707
| [[Íomhá:Edwin Maxwell in Romance on the Run (1938).jpg|center|128px]]
| [[Edwin Maxwell (aisteoir)|Edwin Maxwell]]
| data-sort-value="1886" | 1886-02-09
| data-sort-value="1948" | 1948-08-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 708
|
| [[Seán Moore]]
| data-sort-value="1913" | 1913-05-19
| data-sort-value="1986" | 1986-10-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 709
|
| [[Lochlainn Ó Raifeartaigh]]
| data-sort-value="1933" | 1933-03-11
| data-sort-value="2000" | 2000-11-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 710
| [[Íomhá:Roger Boyle, 1st Earl of Orrery 1571466001 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Roger Boyle, 1ú Iarla Orbhraí|Roger Boyle, Céad Iarla Orbhraí]]
| data-sort-value="1621" | 1621-04-25
| data-sort-value="1679" | 1679-10-16
| [[Lios Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 711
|
| [[Oliver J. Flanagan]]
| data-sort-value="1920" | 1920-05-22
| data-sort-value="1987" | 1987-04-26
| [[Móinteach Mílic]]
|-
| style='text-align:right'| 712
| [[Íomhá:Paddy Smith, 1927.jpg|center|128px]]
| [[Patrick "Paddy" Smith|Patrick Smith]]
| data-sort-value="1901" | 1901-07-17
| data-sort-value="1982" | 1982-03-18
| [[Coill an Chollaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 713
| [[Íomhá:Grayscalecurry.png|center|128px]]
| [[Eoghan Ó Comhraí]]
| data-sort-value="1794" | 1794-11-20
| data-sort-value="1862" | 1862-07-30
| ''[[:d:Q5297157|Dún Átha]]''
|-
| style='text-align:right'| 714
| [[Íomhá:Rory O'Connor portrait.jpg|center|128px]]
| [[Rory O'Connor|Ruairí Ó Conchúir]]
| data-sort-value="1883" | 1883-11-28
| data-sort-value="1922" | 1922-12-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 715
|
| [[James Geoghegan (Fianna Fáil)|James Geoghegan]]
| data-sort-value="1886" | 1886-12-08
| data-sort-value="1951" | 1951-03-27
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 716
| [[Íomhá:For remembrance, soldier poets who have fallen in the war, Adcock, 1920 DJVU pg 71.jpg|center|128px]]
| [[Francis Ledwidge]]
| data-sort-value="1887" | 1887-08-19
| data-sort-value="1917" | 1917-07-31
| [[Baile Shláine]]
|-
| style='text-align:right'| 717
| [[Íomhá:Michael Davitt (Charlie Farr) restored.png|center|128px]]
| [[Michael Davitt (feachtasóir)|Mícheál Dáibhéad]]
| data-sort-value="1846" | 1846-03-25
| data-sort-value="1906" | 1906-05-30
| [[An tSráid]]
|-
| style='text-align:right'| 718
|
| [[Marianus Scottus]]
| data-sort-value="1028" | 1028
| data-sort-value="1082" | 1082-12-22
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 719
| [[Íomhá:Portrait of Ambrosio O'Higgins.jpg|center|128px]]
| [[Ambrós Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1720" | 1720-02-13
| data-sort-value="1801" | 1801-03-19
| [[Baile an Fharaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 720
|
| [[Martin Cahill]]
| data-sort-value="1949" | 1949-05-23
| data-sort-value="1994" | 1994-08-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 721
| [[Íomhá:Orpen OSJGogarty.jpg|center|128px]]
| [[Oliver St. John Gogarty|Oliver St John Gogarty]]
| data-sort-value="1878" | 1878-08-17
| data-sort-value="1957" | 1957-09-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 722
| [[Íomhá:Thomas Kent, executed Irish nationalist 1916.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ceannt]]
| data-sort-value="1865" | 1865-08-29
| data-sort-value="1916" | 1916-05-09
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 723
| [[Íomhá:Hugh Kennedy.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Kennedy]]
| data-sort-value="1879" | 1879-07-11
| data-sort-value="1936" | 1936-12-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 724
|
| [[Peadar Rís]]
| data-sort-value="1935" | 1935-06-16<br/>1935-01-16
| data-sort-value="1992" | 1992-10-25
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 725
|
| [[Timothy O'Donovan]]
| data-sort-value="1881" | 1881-04-04
| data-sort-value="1951" | 1951
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 726
|
| [[John Ormonde]]
| data-sort-value="1905" | 1905-09-15
| data-sort-value="1981" | 1981-06-25
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 727
| [[Íomhá:Seanoriada.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Riada]]
| data-sort-value="1931" | 1931-08-01
| data-sort-value="1971" | 1971-10-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 728
| [[Íomhá:Terrence mac swiney.jpg|center|128px]]
| [[Traolach Mac Suibhne]]
| data-sort-value="1879" | 1879-03-28<br/>1879-03-20
| data-sort-value="1920" | 1920-10-25
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 729
| [[Íomhá:John B. Keane, Irish playwright, cropped.jpg|center|128px]]
| [[John B. Keane]]
| data-sort-value="1928" | 1928-07-21
| data-sort-value="2002" | 2002-05-30
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 730
|
| [[Mícheál Ó Móráin|Micheál Ó Móráin]]
| data-sort-value="1912" | 1912-12-25
| data-sort-value="1983" | 1983-05-06
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 731
|
| [[James FitzGerald-Kenney]]
| data-sort-value="1878" | 1878-01-01
| data-sort-value="1956" | 1956-10-21
| [[Clár Chlainne Mhuiris]]
|-
| style='text-align:right'| 732
|
| [[Fiachra Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1933" | 1933-08-18
| data-sort-value="2018" | 2018-07-29
| [[Lios Uí Chathasaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 733
| [[Íomhá:Richie Ryan, 1981 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Richie Ryan]]
| data-sort-value="1929" | 1929-02-27
| data-sort-value="2019" | 2019-03-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 734
| [[Íomhá:Judge Fionan O'Loingsigh - 1948.tif|center|128px]]
| [[Fionán Ó Loingsigh]]
| data-sort-value="1889" | 1889-03-17
| data-sort-value="1966" | 1966-06-03
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 735
| [[Íomhá:Katherine Plunket.jpg|center|128px]]
| [[Katherine Plunket]]
| data-sort-value="1820" | 1820-11-22
| data-sort-value="1932" | 1932-10-14
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 736
| [[Íomhá:Garret FitzGerald 1975 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Garret Fitzgerald|Gearóid Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1926" | 1926-02-09
| data-sort-value="2011" | 2011-05-19
| [[Droichead na Dothra]]
|-
| style='text-align:right'| 737
| [[Íomhá:Nonpareil Jack Dempsey portrait.jpg|center|128px]]
| [[Nonpareil Dempsey]]
| data-sort-value="1862" | 1862-12-15
| data-sort-value="1895" | 1895-11-02<br/>1896-11-01
| [[An Currach]]
|-
| style='text-align:right'| 738
|
| [[Frank Daly]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1950" | 1950-02-18
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 739
| [[Íomhá:Dublin Martyrs by Conall McCabe (2001).jpg|center|128px]]
| [[Proinsias Táilliúir (mairtíreach)|Proinnsias Táiliúr]]
| data-sort-value="1550" | 1550
| data-sort-value="1621" | 1621-01-30
| [[Sord]]
|-
| style='text-align:right'| 740
| [[Íomhá:Niamh Bhreathnach.jpg|center|128px]]
| [[Niamh Bhreathnach]]
| data-sort-value="1945" | 1945-06-01
| data-sort-value="2023" | 2023-02-06
| [[Baile Uí Lachnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 741
|
| [[Myrtle Allen]]
| data-sort-value="1924" | 1924-03-13
| data-sort-value="2018" | 2018-06-13
| ''[[:d:Q7810423|Tivoli, Corcaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 742
|
| [[Michael Morrissey]]
|
| data-sort-value="1947" | 1947-05-10
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 743
|
| [[Michael Murphy]]
| data-sort-value="1919" | 1919-03-12
| data-sort-value="2000" | 2000-10-28
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 744
|
| [[Mícheál Ó hEithir]]
| data-sort-value="1920" | 1920-06-02
| data-sort-value="1996" | 1996-11-24
| [[Glas Naíon]]
|-
| style='text-align:right'| 745
| [[Íomhá:Michael P O'Hickey.jpg|center|128px]]
| [[Micheál Ó hIceadha]]
| data-sort-value="1860" | 1860-03-12<br/>1861-03-12
| data-sort-value="1916" | 1916-11-19
| ''[[:d:Q104319975|An Charraig Bheag]]''
|-
| style='text-align:right'| 746
|
| [[Micheál Ó Síothcháin]]
| data-sort-value="1870" | 1870-12-17
| data-sort-value="1945" | 1945-03-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 747
|
| [[Michael Sheridan]]
| data-sort-value="1896" | 1896
| data-sort-value="1970" | 1970-07-06
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 748
| [[Íomhá:Michael Staines 1918.jpg|center|128px]]
| [[Michael Staines]]
| data-sort-value="1885" | 1885-05-01
| data-sort-value="1955" | 1955-10-26
| [[Baile Uí Fhiacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 749
|
| [[Michael ffrench-O'Carroll]]
| data-sort-value="1919" | 1919-09-15
| data-sort-value="2007" | 2007-05-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 750
|
| [[Michael Óg McFadden]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1958" | 1958-08-27
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 751
|
| [[Micheál Ó Síoda]]
| data-sort-value="1888" | 1888-05-30
| data-sort-value="1966" | 1966-10-19
| [[An Carn Mór, Contae na Gaillimhe|An Carn Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 752
|
| [[Mick Doyle (rugbaí)|Mick Doyle]]
| data-sort-value="1941" | 1941-10-13
| data-sort-value="2004" | 2004-05-11
| [[Oileán Ciarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 753
|
| [[Mick Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1893" | 1893
| data-sort-value="1968" | 1968-10-08
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 754
|
| [[Mícheál Mac Aodha]]
| data-sort-value="1912" | 1912-07-12
| data-sort-value="1982" | 1982-09-13
| [[Caisleán Uí Chonaill]]
|-
| style='text-align:right'| 755
| [[Íomhá:Mick Moloney.jpg|center|128px]]
| [[Mick Moloney]]
| data-sort-value="1944" | 1944-11-15
| data-sort-value="2022" | 2022-07-27
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 756
| [[Íomhá:Mick O'Dwyer in 2012.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Duibhir (peileadóir)|Mícheál Ó Duibhir]]
| data-sort-value="1936" | 1936-06-09
| data-sort-value="2025" | 2025-04-03
| [[An Coireán]]
|-
| style='text-align:right'| 757
|
| [[Mildred Anne Butler]]
| data-sort-value="1858" | 1858-01-11
| data-sort-value="1941" | 1941-10-11
| [[Baile Mhic Andáin]]
|-
| style='text-align:right'| 758
|
| [[Monica Barnes]]
| data-sort-value="1936" | 1936-02-12
| data-sort-value="2018" | 2018-05-03
| [[Carraig Mhachaire Rois]]
|-
| style='text-align:right'| 759
|
| [[Muiris Mac Conghail]]
| data-sort-value="1941" | 1941-05-12
| data-sort-value="2019" | 2019-11-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 760
| [[Íomhá:Timothy Daniel Sullivan00.jpg|center|128px]]
| [[Timothy Daniel Sullivan]]
| data-sort-value="1827" | 1827-05-29
| data-sort-value="1914" | 1914-03-31
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 761
| [[Íomhá:Bundesarchiv Bild 102-08594, Daniel A. Binchy.jpg|center|128px]]
| [[D. A. Binchy]]
| data-sort-value="1899" | 1899-06-03
| data-sort-value="1989" | 1989-05-04
| [[An Ráth, Contae Chorcaí|An Ráth]]
|-
| style='text-align:right'| 762
| [[Íomhá:Ardara Sculpture of John Doherty by Redmond Herrity 2014 09 05.jpg|center|128px]]
| [[John Doherty]]
| data-sort-value="1895" | 1895<br/>1900
| data-sort-value="1980" | 1980-01-26
| [[Ard an Rátha]]
|-
| style='text-align:right'| 763
| [[Íomhá:Sean Hales, circa 1910s.png|center|128px]]
| [[Sean Hales]]
| data-sort-value="1880" | 1880-03-30
| data-sort-value="1922" | 1922-12-07
| [[Baile na Daibhche]]
|-
| style='text-align:right'| 764
| [[Íomhá:Tom J. O'Connell, circa 1930s.jpg|center|128px]]
| [[Thomas J. O'Connell]]
| data-sort-value="1882" | 1882-11-21
| data-sort-value="1969" | 1969-06-22
| [[Cnoc Mhuire, Contae Mhaigh Eo|Cnoc Mhuire]]
|-
| style='text-align:right'| 765
|
| [[Óengus mac Óengobann]]
| data-sort-value="750" | 8th century
| data-sort-value="824" | 824
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 766
| [[Íomhá:Ernie O'Malley Prison 2.jpg|center|128px]]
| [[Earnán Ó Máille]]
| data-sort-value="1897" | 1897-05-26
| data-sort-value="1957" | 1957-03-25
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 767
|
| [[Risteárd Mac Aoidh]]
| data-sort-value="1893" | 1893-04-04
| data-sort-value="1920" | 1920-11-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 768
| [[Íomhá:Ada English.jpg|center|128px]]
| [[Eithne Inglis]]
| data-sort-value="1875" | 1875-01-10
| data-sort-value="1944" | 1944-01-27
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 769
| [[Íomhá:Adrian Hardiman - 20090224.jpg|center|128px]]
| [[Adrian Hardiman]]
| data-sort-value="1951" | 1951-05-21
| data-sort-value="2016" | 2016-03-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 770
| [[Íomhá:Agnes O'Farrelly, circa 1890.png|center|128px]]
| [[Úna Ní Fhaircheallaigh]]
| data-sort-value="1874" | 1874-06-24
| data-sort-value="1951" | 1951-11-05
| [[Achadh an Iúir]]
|-
| style='text-align:right'| 771
| [[Íomhá:Die Sopranistin Margaret Sheridan und der Dirigent Vincenzo Bellezza in London, 1938.jpg|center|128px]]
| [[Margaret Burke Sheridan]]
| data-sort-value="1889" | 1889-10-15
| data-sort-value="1958" | 1958-04-16
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 772
|
| [[Láimhbheartach Mac Cionnaith]]
| data-sort-value="1870" | 1870-07-16
| data-sort-value="1956" | 1956-12-27
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 773
|
| [[Larry McMahon]]
| data-sort-value="1929" | 1929-01-18
| data-sort-value="2006" | 2006-02-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 774
| [[Íomhá:Laurence Ginnell.jpg|center|128px]]
| [[Labhrás Mag Fhionnail]]
| data-sort-value="1852" | 1852-04-09
| data-sort-value="1923" | 1923-04-17
| [[Dealbhna]]
|-
| style='text-align:right'| 775
|
| [[Laurence Walsh]]
| data-sort-value="1883" | 1883-08-01
| data-sort-value="1962" | 1962-08-11
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 776
|
| [[Leo Skinner]]
| data-sort-value="1901" | 1901-08-01
| data-sort-value="1970" | 1970-01-27
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 777
|
| [[Liam Ahern]]
| data-sort-value="1916" | 1916-01-12
| data-sort-value="1974" | 1974-07-13
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 778
|
| [[Liam Cunningham]]
| data-sort-value="1915" | 1915-01-25
| data-sort-value="1976" | 1976-02-29
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 779
|
| [[Liam Hamilton]]
| data-sort-value="1928" | 1928-09-08
| data-sort-value="2000" | 2000-11-29
| [[Baile Mhistéala]]
|-
| style='text-align:right'| 780
|
| [[Liam Lawlor|Liam Ó Leathlobhair]]
| data-sort-value="1945" | 1945-10-01
| data-sort-value="2005" | 2005-10-22
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 781
|
| [[Liam Mac Con Iomaire]]
| data-sort-value="1937" | 1937-10-09
| data-sort-value="2019" | 2019-05-05
| [[Casla]]
|-
| style='text-align:right'| 782
|
| [[Liam de Róiste]]
| data-sort-value="1882" | 1882-06-15
| data-sort-value="1959" | 1959-05-15
| [[Baile Mhontáin]]
|-
| style='text-align:right'| 783
|
| [[Lionel Booth]]
| data-sort-value="1914" | 1914-06-12
| data-sort-value="1997" | 1997-05-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 784
|
| [[Lorcan Robbins|Lorcán O Roibín]]
| data-sort-value="1884" | 1884-05-16
| data-sort-value="1939" | 1939-01-09
| [[An Móta]]
|-
| style='text-align:right'| 785
|
| [[Lorenzo Ó Meachair]]
| data-sort-value="1899" | 1899-09-16
| data-sort-value="1973" | 1973-05-17
| [[Tulach Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 786
|
| [[Louis O'Dea]]
|
| data-sort-value="1955" | 1955-02-19
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 787
|
| [[Lughaidh Ó Cléirigh]]
| data-sort-value="1580" | 1580
| data-sort-value="1630" | 1630
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 788
|
| [[Luke Belton]]
| data-sort-value="1918" | 1918-08-09
| data-sort-value="2006" | 2006-06-18
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 789
|
| [[Mainie Jellett|Mainie Harriet Jellett]]
| data-sort-value="1897" | 1897-04-29
| data-sort-value="1944" | 1944-02-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 790
|
| [[Manchán Magan]]
| data-sort-value="1970" | 1970-08-20
| data-sort-value="2025" | 2025-10-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 791
|
| [[Mainchín Seoighe]]
| data-sort-value="1920" | 1920-08-18
| data-sort-value="2006" | 2006-07-03
| ''[[:d:Q104313381|Baile Thancaird]]''
|-
| style='text-align:right'| 792
|
| [[James Kelly (Fianna Fáil)|James Kelly]]
| No/unknown value
| No/unknown value
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 793
|
| [[James B. Lynch]]
|
| data-sort-value="1954" | 1954-03-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 794
|
| [[James Berry]]
| data-sort-value="1842" | 1842
| data-sort-value="1914" | 1914-06-04
| [[Bun Abhann, Contae Mhaigh Eo|Bun Abhann]]
|-
| style='text-align:right'| 795
|
| [[James Burke (Corcaigh)|James Burke]]
| data-sort-value="1873" | 1873
| data-sort-value="1936" | 1936-09-10
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 796
|
| [[James Burke (Ros Comáin)|James Burke]]
| No/unknown value
| data-sort-value="1964" | 1964-05-12
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 797
|
| [[James Coburn (polaiteoir)|James Coburn]]
| data-sort-value="1889" | 1889-04-13
| data-sort-value="1953" | 1953-12-05
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 798
| [[Íomhá:James Colbert, 1927 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[James Colbert]]
| data-sort-value="1890" | 1890-01-03
| data-sort-value="1970" | 1970-01-28
| [[Caisleán Maí Tamhnach]]
|-
| style='text-align:right'| 799
|
| [[James Collins]]
| data-sort-value="1900" | 1900-10-30
| data-sort-value="1967" | 1967-09-01
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 800
|
| [[James Cosgrave]]
| data-sort-value="1865" | 1865-09-12
| data-sort-value="1936" | 1936-04-18
| [[Dún an Uchta]]
|-
| style='text-align:right'| 801
|
| [[James Daly]]
| data-sort-value="1899" | 1899
| data-sort-value="1920" | 1920-11-02
| [[Béal Átha Mó]]
|-
| style='text-align:right'| 802
|
| [[James Devins]]
| data-sort-value="1873" | 1873
| data-sort-value="1922" | 1922-09-20
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 803
|
| [[James Dolan]]
| data-sort-value="1882" | 1882-03-29
| data-sort-value="1955" | 1955-07-14
| [[Cluainín]]
|-
| style='text-align:right'| 804
|
| [[James Douglas (polaiteoir)|James Douglas]]
| data-sort-value="1887" | 1887-07-11
| data-sort-value="1954" | 1954-09-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 805
|
| [[James Griffin]]
| data-sort-value="1899" | 1899-04-17
| data-sort-value="1959" | 1959-03-22
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 806
| [[Íomhá:Portrait of Professor J.H. Todd P4908.jpg|center|128px]]
| [[James Henthorn Todd]]
| data-sort-value="1805" | 1805-04-23
| data-sort-value="1869" | 1869-06-28
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 807
|
| [[James Hession]]
| data-sort-value="1912" | 1912-11-05
| data-sort-value="1999" | 1999-01-12
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 808
| [[Íomhá:James Hickey, 1937.jpg|center|128px]]
| [[James Hickey]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1966" | 1966-06-07
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 809
|
| [[James Hughes]]
| data-sort-value="1895" | 1895
| data-sort-value="1948" | 1948-01-01
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 810
| [[Íomhá:James (Seamus) Lennon, circa 1920s.png|center|128px]]
| [[James Lennon]]
| data-sort-value="1881" | 1881
| data-sort-value="1958" | 1958-08-13
| [[An Bhuiríos, Contae Cheatharlach|An Bhuiríos]]
|-
| style='text-align:right'| 811
|
| [[James McGuire]]
| data-sort-value="1903" | 1903-07-24
| data-sort-value="1989" | 1989
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 812
|
| [[James McHugh]]
|
| data-sort-value="2026" | 2026-08-10
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 813
|
| [[James Morrisroe]]
| data-sort-value="1875" | 1875-04-05
| data-sort-value="1937" | 1937-12-31
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 814
|
| [[James Murphy]]
| data-sort-value="1887" | 1887-12-28
| data-sort-value="1961" | 1961-10-07
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 815
|
| [[James Myles]]
| data-sort-value="1877" | 1877
| data-sort-value="1956" | 1956-02-13
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 816
| [[Íomhá:Matthew O'Reily, 1927 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Matthew O'Reilly]]
| data-sort-value="1880" | 1880-03-01
| data-sort-value="1962" | 1962-11-13
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 817
|
| [[Margaret Collins-O'Driscoll]]
| data-sort-value="1878" | 1878
| data-sort-value="1945" | 1945-06-17
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 818
|
| [[Margaret Jane Scott Hawthorne]]
| data-sort-value="1869" | 1869-01-17
| data-sort-value="1958" | 1958-05-01
| ''[[:d:Q104345161|Corr na Féinne]]''
|-
| style='text-align:right'| 819
|
| [[Margaret Mary Pearse]]
| data-sort-value="1878" | 1878-08-24
| data-sort-value="1968" | 1968-11-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 820
| [[Íomhá:Margaret Pearse in later life.jpg|center|128px]]
| [[Margaret Pearse]]
| data-sort-value="1857" | 1857-02-12
| data-sort-value="1932" | 1932-04-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 821
|
| [[Marian Finucane]]
| data-sort-value="1950" | 1950-05-21
| data-sort-value="2020" | 2020-01-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 822
|
| [[Mark Deering]]
| data-sort-value="1900" | 1900-03-06
| data-sort-value="1973" | 1973-04-26
| [[Dún Luáin]]
|-
| style='text-align:right'| 823
| [[Íomhá:Mark Killilea Snr, 1927.jpg|center|128px]]
| [[Mark Killilea, Mór]]
| data-sort-value="1897" | 1897-01-15
| data-sort-value="1970" | 1970-09-29
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 824
| [[Íomhá:Mark Killilea MEP 1994.jpg|center|128px]]
| [[Mark Killilea, Óg]]
| data-sort-value="1939" | 1939-09-05
| data-sort-value="2018" | 2018-12-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 825
|
| [[Martin Brennan]]
| data-sort-value="1903" | 1903-03-01
| data-sort-value="1956" | 1956-06-21
| [[Tobar an Choire]]
|-
| style='text-align:right'| 826
|
| [[Martin Conlon]]
| data-sort-value="1879" | 1879
| data-sort-value="1966" | 1966-01-23
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 827
|
| [[Martin Finn]]
| data-sort-value="1917" | 1917-08-22
| data-sort-value="1988" | 1988-03-07
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 828
| [[Íomhá:Martin McDonogh.jpg|center|128px]]
| [[Máirtín Mac Donnchadha]]
| data-sort-value="1858" | 1858<br/>1857
| data-sort-value="1934" | 1934-11-24
| [[Garmna]]
|-
| style='text-align:right'| 829
|
| [[Martin Medlar]]
| data-sort-value="1899" | 1899-12-04
| data-sort-value="1965" | 1965-06-04
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 830
|
| [[Martin Nally]]
| data-sort-value="1882" | 1882
| data-sort-value="1966" | 1966-08-01
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 831
|
| [[Martin Roddy]]
| data-sort-value="1883" | 1883-12-09
| data-sort-value="1948" | 1948-01-08
| ''[[:d:Q18022071|Cill Mhic Eoghain]]''
|-
| style='text-align:right'| 832
|
| [[Martin Ryan]]
| data-sort-value="1900" | 1900-01-31
| data-sort-value="1943" | 1943-07-22
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 833
| [[Íomhá:Martin savage.jpg|center|128px]]
| [[Máirtín Sabhaois]]
| data-sort-value="1898" | 1898
| data-sort-value="1919" | 1919-12-19
| [[Baile Easa Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 834
|
| [[Martin Sexton]]
| data-sort-value="1878" | 1878-09-15
| data-sort-value="1966" | 1966-02-01
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 835
| [[Íomhá:StateLibQld 1 114664 Men and women who rival the birds, 1930 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[An Bhantiarna Mary Heath]]
| data-sort-value="1896" | 1896-11-10
| data-sort-value="1939" | 1939-05-09
| [[Cnoc an Doire]]
|-
| style='text-align:right'| 836
| [[Íomhá:1657534158379 P487 BANOTTI 003 MOBILE.jpg|center|128px]]
| [[Mary Banotti]]
| data-sort-value="1939" | 1939-05-29
| data-sort-value="2024" | 2024-05-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 837
|
| [[Mary Bonaventure Browne]]
| data-sort-value="1610" | 1610
| data-sort-value="1672" | 1672
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 838
|
| [[Mary Colum]]
| data-sort-value="1884" | 1884-06-13<br/>1887-06-13
| data-sort-value="1957" | 1957-10-22
| [[Cúil Mhuine]]<br/>[[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 839
|
| [[Máire Ní Aodáin]]
| data-sort-value="1862" | 1862<br/>1862-05-19
| data-sort-value="1942" | 1942<br/>1942-07-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 840
|
| [[Mary Reynolds]]
| data-sort-value="1889" | 1889-10-10
| data-sort-value="1974" | 1974-08-29
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 841
|
| [[Mary Ryan]]
| data-sort-value="1898" | 1898-01-31
| data-sort-value="1981" | 1981-02-08
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 842
|
| [[Séamus Ó Beaglaoich]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09
| data-sort-value="2023" | 2023-01-09
| [[Baile na bPoc, Paróiste Mórdhach|Baile na bPoc]]
|-
| style='text-align:right'| 843
|
| [[Tom Nolan]]
| data-sort-value="1921" | 1921-07-27
| data-sort-value="1992" | 1992-08-17
| [[Míseal]]
|-
| style='text-align:right'| 844
|
| [[Joe Heaney|Seosamh Ó hÉanaí]]
| data-sort-value="1919" | 1919-10-15
| data-sort-value="1984" | 1984-05-01
| [[An Aird Thoir]]
|-
| style='text-align:right'| 845
| [[Íomhá:01 St. Ruadhan, James Watson & Co., Youghal Stained Glass, at St. Ruadhan Church in Lorrha.png|center|128px]]
| [[Naomh Ruadhán]]
|
| data-sort-value="584" | 584-04-15
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 846
| [[Íomhá:JohnO'Mahony1867 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1815" | 1815-01-12
| data-sort-value="1877" | 1877-02-07<br/>1877-02-06
| ''[[:d:Q104312834|Loch an Eanaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 847
| [[Íomhá:Sihtric 989 1036 ruler of Dublin.jpg|center|128px]]
| [[Sitric II]]
| data-sort-value="970" | 970
| data-sort-value="1042" | 1042
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 848
|
| [[William J. Murphy (Páirtí an Lucht Oibre)|William J. Murphy]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-17
| data-sort-value="2018" | 2018-09-17
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 849
| [[Íomhá:William Norton circa 1927 to 1932.png|center|128px]]
| [[William Norton|Liam Ó Neachtain]]
| data-sort-value="1900" | 1900
| data-sort-value="1963" | 1963-12-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 850
| [[Íomhá:Patrick Cardinal Moran.jpg|center|128px]]
| [[Patrick Francis Moran]]
| data-sort-value="1830" | 1830-09-16
| data-sort-value="1911" | 1911-08-16
| [[Leithghlinn an Droichid]]
|-
| style='text-align:right'| 851
| [[Íomhá:Lord Edward Fitzgerald by Hugh Douglas Hamilton.jpg|center|128px]]
| [[an Tiarna Éadbhard Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1763" | 1763-10-15
| data-sort-value="1798" | 1798-06-04
| ''[[:d:Q5047391|Teach Carton]]''
|-
| style='text-align:right'| 852
| [[Íomhá:GenPEConnor.jpg|center|128px]]
| [[Patrick Edward Connor]]
| data-sort-value="1820" | 1820-03-17
| data-sort-value="1891" | 1891-12-17
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 853
| [[Íomhá:William Lamport.jpg|center|128px]]
| [[William Lamport]]
| data-sort-value="1611" | 1611<br/>1615
| data-sort-value="1659" | 1659-11-19
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 854
| [[Íomhá:AlexanderMitchellWithDundalkBayInRearGround Portrait 1873 OilOnCanvas ByRobertHooke BelfastHarbourCommissioners.jpg|center|128px]]
| [[Alexander Mitchell]]
| data-sort-value="1780" | 1780-04-13
| data-sort-value="1868" | 1868-06-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 855
|
| [[Alexis FitzGerald Óg]]
| data-sort-value="1945" | 1945-05-07
| data-sort-value="2015" | 2015-07-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 856
| [[Íomhá:Alfred Byrne.jpeg|center|128px]]
| [[Alfie Byrne]]
| data-sort-value="1882" | 1882-03-17
| data-sort-value="1956" | 1956-03-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 857
|
| [[Alfred P. Byrne]]
| data-sort-value="1913" | 1913
| data-sort-value="1952" | 1952-07-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 858
| [[Íomhá:Raiftearaí.jpg|center|128px]]
| [[Antoine Raiftearaí|Antaine Raiftearaí]]
| data-sort-value="1779" | 1779-03-30
| data-sort-value="1835" | 1835-12-25
| ''[[:d:Q60555058|Cill Liadáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 859
|
| [[Tomás Ó Rathile]]
| data-sort-value="1882" | 1882-11-11<br/>1883-11-11
| data-sort-value="1953" | 1953-11-16
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 860
| [[Íomhá:Jim stynes.jpg|center|128px]]
| [[Jim Stynes]]
| data-sort-value="1966" | 1966-04-23
| data-sort-value="2012" | 2012-03-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 861
| [[Íomhá:Gaelic Chieftain.jpg|center|128px]]
| [[Aodh Rua Ó Dónaill]]
| data-sort-value="1572" | 1572-10-30
| data-sort-value="1602" | 1602-09-10
| [[Leifear]]
|-
| style='text-align:right'| 862
|
| [[Alexander Haslett]]
| data-sort-value="1883" | 1883-09-02
| data-sort-value="1951" | 1951-01-17
| [[Glasloch]]
|-
| style='text-align:right'| 863
| [[Íomhá:Alexander McCabe (1922).jpg|center|128px]]
| [[Alexander McCabe]]
| data-sort-value="1886" | 1886-06-05
| data-sort-value="1972" | 1972-05-31
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 864
|
| [[Alfred O'Rahilly]]
| data-sort-value="1884" | 1884-10-01
| data-sort-value="1969" | 1969-08-01
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 865
| [[Íomhá:Madame-Alicia-Adelaide-Needham.jpg|center|128px]]
| [[Alicia Adélaide Needham]]
| data-sort-value="1863" | 1863-10-31
| data-sort-value="1945" | 1945-12-24
| [[An Seanchaisleán]]
|-
| style='text-align:right'| 866
|
| [[Amhlaoibh Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1780" | 1780<br/>1783-05-01
| data-sort-value="1838" | 1838-11-20
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 867
| [[Íomhá:Louis Hersent-Crossing the bridge at Landshut.jpg|center|128px]]
| [[Andrew O'Reilly von Ballinlough]]
| data-sort-value="1742" | 1742-08-03<br/>1742
| data-sort-value="1832" | 1832-07-05<br/>1832-04-05
| [[Baile an Locha, Contae Ros Comáin|Baile an Locha]]
|-
| style='text-align:right'| 868
|
| [[Andrew Fogarty]]
| data-sort-value="1879" | 1879-04-13
| data-sort-value="1953" | 1953-04-24
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 869
|
| [[Andrew Lavin]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1959" | 1959-03-26
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 870
|
| [[Andrew O'Shaughnessy]]
| data-sort-value="1866" | 1866-07-28
| data-sort-value="1956" | 1956
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 871
| [[Íomhá:Anna Parnell c1878.jpg|center|128px]]
| [[Anna Parnell|Anna Catherine Parnell]]
| data-sort-value="1852" | 1852-05-13
| data-sort-value="1911" | 1911-09-20
| ''[[:d:Q2699632|Teach Avondale]]''
|-
| style='text-align:right'| 872
| [[Íomhá:Annahaslam.jpg|center|128px]]
| [[Anna Haslam]]
| data-sort-value="1829" | 1829-04-06
| data-sort-value="1922" | 1922-11-28
| [[Eochaill]]
|-
| style='text-align:right'| 873
| [[Íomhá:Portrait-of-anne-devlin.jpg|center|128px]]
| [[Anne Devlin]]
| data-sort-value="1780" | 1780
| data-sort-value="1851" | 1851-09-18
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 874
|
| [[Ann Lovett]]
| data-sort-value="1968" | 1968-04-06
| data-sort-value="1984" | 1984-01-31
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 875
|
| [[Anne Butler Yeats|Anne Yeats]]
| data-sort-value="1919" | 1919-05-09
| data-sort-value="2001" | 2001-07-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 876
|
| [[Anthony Barry]]
| data-sort-value="1901" | 1901-06-07
| data-sort-value="1983" | 1983-10-24
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 877
|
| [[Art Ó Cléirigh]]
| data-sort-value="1879" | 1879-10-25
| data-sort-value="1932" | 1932-11-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 878
|
| [[Augustine Martin]]
| data-sort-value="1935" | 1935-11-13
| data-sort-value="1995" | 1995-10-16
| [[Béal an Átha Móir]]
|-
| style='text-align:right'| 879
|
| [[Maura Laverty]]
| data-sort-value="1907" | 1907<br/>1907-05-15
| data-sort-value="1966" | 1966-07-28
| [[Ráth Iomgháin]]
|-
| style='text-align:right'| 880
|
| [[Maureen O'Carroll]]
| data-sort-value="1913" | 1913-03-29
| data-sort-value="1984" | 1984-05-09
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 881
|
| [[Maureen Potter]]
| data-sort-value="1925" | 1925-01-03
| data-sort-value="2004" | 2004-04-07
| [[Fionnradharc]]
|-
| style='text-align:right'| 882
| [[Íomhá:Maurice Davin.jpg|center|128px]]
| [[Muiris Ó Daimhín]]
| data-sort-value="1842" | 1842-06-29
| data-sort-value="1927" | 1927-01-27
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 883
| [[Íomhá:Max Arthur Macauliffe Portrait.jpg|center|128px]]
| [[Micheál Mac Amhlaoibh]]
| data-sort-value="1841" | 1841-09-10
| data-sort-value="1913" | 1913-03-15
| [[An Caisleán Nua, Contae Luimnigh|An Caisleán Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 884
|
| [[Maxwell Henry Close]]
| data-sort-value="1822" | 1822
| data-sort-value="1903" | 1903-09-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 885
|
| [[Michael Brennan (Fine Gael)|Michael Brennan]]
| data-sort-value="1884" | 1884
| data-sort-value="1970" | 1970-10-06
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 886
|
| [[Michael Browne]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-12
| data-sort-value="2008" | 2008-12-20
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 887
|
| [[Michael Carty]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-16
| data-sort-value="1975" | 1975-04-23
| [[Baile Locha Riach]]
|-
| style='text-align:right'| 888
|
| [[Michael Colbert]]
| data-sort-value="1900" | 1900
| data-sort-value="1959" | 1959-04-01
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 889
| [[Íomhá:Michael Colivet, circa 1920s.png|center|128px]]
| [[Michael Colivet]]
| data-sort-value="1882" | 1882-03-29
| data-sort-value="1955" | 1955-05-04
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 890
|
| [[Michael Davern]]
| data-sort-value="1900" | 1900-07-22
| data-sort-value="1973" | 1973-07-25
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 891
|
| [[Michael Davis]]
| data-sort-value="1875" | 1875
| data-sort-value="1944" | 1944-03-30
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 892
|
| [[Michael Derham]]
| data-sort-value="1889" | 1889
| data-sort-value="1923" | 1923-11-20
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 893
|
| [[Michael Doyle]]
| data-sort-value="1861" | 1861
| data-sort-value="1942" | 1942-09-07
| ''[[:d:Q26715338|Tagoat]]''
|-
| style='text-align:right'| 894
| [[Íomhá:M Egan JP TC Cork cropped from Ireland's National Pledge, April 1918.jpg|center|128px]]
| [[Michael Egan]]
| data-sort-value="1866" | 1866-02-28
| data-sort-value="1947" | 1947-03-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 895
|
| [[Michael F. Kitt]]
| data-sort-value="1914" | 1914-09-13
| data-sort-value="1974" | 1974-12-24
| [[An Creagán, Contae na Gaillimhe|An Creagán]]
|-
| style='text-align:right'| 896
| [[Íomhá:Michael Heffernan TD, circa 1910s.png|center|128px]]
| [[Michael Heffernan]]
| data-sort-value="1885" | 1885-04-03
| data-sort-value="1970" | 1970-11-21
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 897
|
| [[Michael Lipper]]
| data-sort-value="1932" | 1932-06-01
| data-sort-value="1987" | 1987-10-18
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 898
|
| [[Michael Lydon]]
| data-sort-value="1907" | 1907-10-10
| data-sort-value="1977" | 1977-05-15
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 899
|
| [[Michael Lyons]]
| data-sort-value="1910" | 1910-11-01
| data-sort-value="1991" | 1991-11-19
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 900
|
| [[Michael Lyster]]
| data-sort-value="1954" | 1954-04-11
| data-sort-value="2026" | 2026-03-21
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 901
|
| [[Máire Mac Néill]]
| data-sort-value="1904" | 1904-12-07
| data-sort-value="1987" | 1987-05-15
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 902
| [[Íomhá:Maire-Ni-Chineide2.jpg|center|128px]]
| [[Máire Ní Chinnéide]]
| data-sort-value="1879" | 1879-01-17
| data-sort-value="1967" | 1967-05-25
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 903
| [[Íomhá:Portrait of Maire Nic Shiubhlaigh P3647.jpg|center|128px]]
| [[Máire Nic Shiubhlaigh]]
| data-sort-value="1883" | 1883-05-05
| data-sort-value="1958" | 1958-09-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 904
|
| [[Ned Brennan]]
| data-sort-value="1920" | 1920-08-01
| data-sort-value="1988" | 1988-09-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 905
|
| [[Niall Ó Dónaill]]
| data-sort-value="1908" | 1908-08-27
| data-sort-value="1995" | 1995-02-10
| [[Loch an Iúir]]
|-
| style='text-align:right'| 906
|
| [[Nollaig Ó Gadhra]]
| data-sort-value="1943" | 1943-12-16
| data-sort-value="2008" | 2008-08-13
| [[Fíonach, Contae Luimnigh|Fíonach]]
|-
| style='text-align:right'| 907
| [[Íomhá:P. J. Moloney, 22 Jan 1919 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[P. J. Moloney]]
| data-sort-value="1869" | 1869-03-20
| data-sort-value="1947" | 1947-09-04
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 908
|
| [[Richard Wilson]]
| data-sort-value="1875" | 1875
| data-sort-value="1957" | 1957-02-20
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 909
|
| [[Risteard de Hindeberg]]
| data-sort-value="1863" | 1863-09-18
| data-sort-value="1916" | 1916-03-17
| ''[[:d:Q104320133|Barr Beithí]]''
|-
| style='text-align:right'| 910
| [[Íomhá:Pól Ó Foighil.jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Foighil]]
| data-sort-value="1928" | 1928-06-01
| data-sort-value="2005" | 2005-03-21
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 911
|
| [[Richard Anthony]]
| data-sort-value="1875" | 1875-10-20
| data-sort-value="1962" | 1962-01-03
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 912
| [[Íomhá:Barrington,Richard Manliffe01.png|center|128px]]
| [[Richard Barrington]]
| data-sort-value="1849" | 1849
| data-sort-value="1915" | 1915-09-15
| ''[[:d:Q104277926|An Fásach Rua]]''
|-
| style='text-align:right'| 913
|
| [[Richard Barry]]
| data-sort-value="1919" | 1919-09-04
| data-sort-value="2013" | 2013-04-28
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 914
|
| [[Richard Beamish]]
| data-sort-value="1862" | 1862-06-16<br/>1861-06-16
| data-sort-value="1938" | 1938-02-23
| [[An Gleanntán]]
|-
| style='text-align:right'| 915
| [[Íomhá:Richard Corish, circa 1930s.jpg|center|128px]]
| [[Richard Corish]]
| data-sort-value="1889" | 1889-01-01
| data-sort-value="1945" | 1945-07-19
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 916
|
| [[Richard Curran]]
| data-sort-value="1879" | 1879-11-18
| data-sort-value="1961" | 1961-01-27
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 917
| [[Íomhá:Richard Gogan.jpg|center|128px]]
| [[Richard Gogan]]
| data-sort-value="1899" | 1899-11-29
| data-sort-value="1982" | 1982-04-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 918
|
| [[Risteárd de hAe]]
| data-sort-value="1902" | 1902
| data-sort-value="1976" | 1976
| [[Mainistir na Féile]]
|-
| style='text-align:right'| 919
|
| [[Richard O'Connell]]
| data-sort-value="1892" | 1892-03-13
| data-sort-value="1964" | 1964-10-01
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 920
|
| [[Richard Stanihurst|Richard Stanyhurst]]
| data-sort-value="1547" | 1547
| data-sort-value="1618" | 1618
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 921
|
| [[Richard Stapleton]]
|
| data-sort-value="1949" | 1949-07-31
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 922
|
| [[Richard Walsh]]
| data-sort-value="1889" | 1889
| data-sort-value="1957" | 1957-12-04
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 923
| [[Íomhá:Sculpture of Brian Merriman, Ennistymon - geograph.org.uk - 1602652.jpg|center|128px]]
| [[Brian Mac Giolla Meidhre]]
| data-sort-value="1749" | 1749
| data-sort-value="1805" | 1805-07-27
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 924
|
| [[Toirdhealbhach Ua Conchobhair]]
| data-sort-value="1088" | 1088
| data-sort-value="1156" | 1156
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 925
| [[Íomhá:Milo O'Shea 1967.jpg|center|128px]]
| [[Milo O'Shea]]
| data-sort-value="1926" | 1926-06-02
| data-sort-value="2013" | 2013-04-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 926
| [[Íomhá:Agnes Mary Clerke portrait photo.jpg|center|128px]]
| [[Agnes Mary Clerke]]
| data-sort-value="1842" | 1842-02-10
| data-sort-value="1907" | 1907-01-20
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 927
| [[Íomhá:John Devoy.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Dubhuí]]
| data-sort-value="1842" | 1842-09-03
| data-sort-value="1928" | 1928-09-29
| ''[[:d:Q2084287|An Chill]]''
|-
| style='text-align:right'| 928
|
| [[Seán Mac Fhionnghaile]]
| data-sort-value="1952" | 1952
| data-sort-value="2009" | 2009-11-01
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 929
| [[Íomhá:Eliza lynch 1864.jpg|center|128px]]
| [[Eliza Lynch]]
| data-sort-value="1835" | 1835-03-06
| data-sort-value="1886" | 1886-07-27
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 930
|
| [[Breandán Breathnach]]
| data-sort-value="1912" | 1912-04-01
| data-sort-value="1985" | 1985-11-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 931
|
| [[Cathal Goulding|Cathal Ó Goillín]]
| data-sort-value="1922" | 1922-01-02
| data-sort-value="1998" | 1998-12-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 932
| [[Íomhá:Christy Ring visits (1) 1956 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Criostóir Ó Rinn]]
| data-sort-value="1920" | 1920-10-12
| data-sort-value="1979" | 1979-03-02
| [[Cluain, Contae Chorcaí|Cluain]]
|-
| style='text-align:right'| 933
| [[Íomhá:Ciaran O Lionaird (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Ó Lionaird|Ciarán Ó Lionáird]]
| data-sort-value="1988" | 1988-04-11
| data-sort-value="2026" | 2026-06-09
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 934
| [[Íomhá:Constance Smith in Man in the Attic.jpg|center|128px]]
| [[Constance Smith]]
| data-sort-value="1928" | 1928-01-22
| data-sort-value="2003" | 2003-06-30
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 935
|
| [[Dónal Ó Caoimh]]
| data-sort-value="1907" | 1907-06-02
| data-sort-value="1967" | 1967-06-02
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 936
|
| [[Diarmaid mac Maoil na mBó|Diarmait mac Maíl na mBó]]
|
| data-sort-value="1072" | 1072-02-07
| [[Fearna]]
|-
| style='text-align:right'| 937
| [[Íomhá:D-keane-1985 Restored.jpg|center|128px]]
| [[Dolores Keane]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-26
| data-sort-value="2026" | 2026-03-16
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 938
|
| [[Domnall Mór Ua Briain|Domhnall Mór Ó Briain]]
|
| data-sort-value="1194" | 1194
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 939
| [[Íomhá:Stowe Missal cumdach (inverted).png|center|128px]]
| [[Donnchadh mac Briain|Donnchad mac Briain]]
| data-sort-value="980" | 980<br/>981
| data-sort-value="1064" | 1064
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 940
| [[Íomhá:Talbot.jpg|center|128px]]
| [[Matt Talbot]]
| data-sort-value="1856" | 1856-05-02
| data-sort-value="1925" | 1925-06-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 941
| [[Íomhá:Major John MacBride.jpg|center|128px]]
| [[John MacBride (réabhlóidí)|Seán Mac Giolla Bhríde]]
| data-sort-value="1868" | 1868-05-07
| data-sort-value="1916" | 1916-05-05
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 942
| [[Íomhá:Image reproduced by permission of the National Folklore Collection, University Dublin.jpg|center|128px]]
| [[Eibhlís Uí Chróinín (amhránaí ar an sean-nós)|Eibhlís Uí Chróinín]]
| data-sort-value="1879" | 1879-05-29
| data-sort-value="1956" | 1956-06-02
| ''[[:d:Q65558645|An Ráth Thiar]]''
|-
| style='text-align:right'| 943
| [[Íomhá:Sean-Heuston.jpg|center|128px]]
| [[Seán Heuston]]
| data-sort-value="1891" | 1891-02-21
| data-sort-value="1916" | 1916-05-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 944
| [[Íomhá:SeamusEnnis.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Ennis]]
| data-sort-value="1919" | 1919-05-05
| data-sort-value="1982" | 1982-10-05
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 945
|
| [[Alec Reid]]
| data-sort-value="1931" | 1931-08-05
| data-sort-value="2013" | 2013-11-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 946
|
| [[Fiach mac Aodha Ó Broin]]
| data-sort-value="1534" | 1534
| data-sort-value="1597" | 1597-05-08
| [[Síol Éalaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 947
|
| [[Francis Browne]]
| data-sort-value="1880" | 1880-01-03
| data-sort-value="1960" | 1960-07-07
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 948
|
| [[Frank Kelly]]
| data-sort-value="1938" | 1938-12-28
| data-sort-value="2016" | 2016-02-28
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 949
| [[Íomhá:George Gardiner (boxer).jpg|center|128px]]
| [[George Gardner]]
| data-sort-value="1877" | 1877-03-17
| data-sort-value="1954" | 1954-07-08
| [[Lios Dúin Bhearna]]
|-
| style='text-align:right'| 950
|
| [[Gormflaith ingen Murchada]]
| data-sort-value="960" | 960
| data-sort-value="1030" | 1030
| [[An Nás]]
|-
| style='text-align:right'| 951
| [[Íomhá:Grace Gifford by William Orpen.jpg|center|128px]]
| [[Grace Gifford]]
| data-sort-value="1888" | 1888-03-04
| data-sort-value="1955" | 1955-12-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 952
|
| [[Henry Bagenal]]
| data-sort-value="1556" | 1556
| data-sort-value="1598" | 1598-08-14
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 953
|
| [[Robert Anthony Welch]]
| data-sort-value="1947" | 1947-11-25
| data-sort-value="2013" | 2013-02-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 954
|
| [[Robert Davitt]]
| data-sort-value="1899" | 1899-12-12
| data-sort-value="1981" | 1981-09-26
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 955
|
| [[Robert Day]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1949" | 1949
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 956
|
| [[Roibeard Ó Faracháin]]
| data-sort-value="1909" | 1909-04-24
| data-sort-value="1984" | 1984-12-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 957
|
| [[Robert Lahiffe]]
| data-sort-value="1911" | 1911
| data-sort-value="1975" | 1975-03-08
| [[Gort Inse Guaire|An Gort]]
|-
| style='text-align:right'| 958
|
| [[Robert Rowlette]]
| data-sort-value="1873" | 1873-10-16
| data-sort-value="1944" | 1944-10-13
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 959
|
| [[Robert Ryan]]
| data-sort-value="1882" | 1882
| data-sort-value="1952" | 1952-04-23
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 960
|
| [[Roger Sweetman]]
| data-sort-value="1874" | 1874-08-18
| data-sort-value="1954" | 1954-05-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 961
| [[Íomhá:Rose Barton by M H Carlisle (cropped).tif|center|128px]]
| [[Rose Maynard Barton]]
| data-sort-value="1856" | 1856-04-21
| data-sort-value="1929" | 1929-10-10
| ''[[:d:Q60556470|Baile an Róistigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 962
| [[Íomhá:Rosemary Smith 1965.jpg|center|128px]]
| [[Rosemary Smith]]
| data-sort-value="1937" | 1937-08-07
| data-sort-value="2023" | 2023-12-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 963
|
| [[Ruairí Brugha]]
| data-sort-value="1917" | 1917-10-15
| data-sort-value="2006" | 2006-01-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 964
|
| [[Rónán Mac Aodha Bhuí]]
| data-sort-value="1970" | 1970-05-06
| data-sort-value="2023" | 2023-09-19
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 965
|
| [[Timothy Killeen]]
| data-sort-value="1923" | 1923-05-10
| data-sort-value="1993" | 1993-03-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 966
|
| [[Timothy Linehan]]
| data-sort-value="1905" | 1905-08-04
| data-sort-value="2000" | 20th century
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 967
|
| [[Timothy O'Connor]]
| data-sort-value="1906" | 1906-10-01
| data-sort-value="1986" | 1986-07-21
| [[Cill Orglan]]
|-
| style='text-align:right'| 968
|
| [[Timothy O'Sullivan (Fianna Fáil)|Timothy O'Sullivan]]
| data-sort-value="1899" | 1899-07-26
| data-sort-value="1971" | 1971-03-03
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 969
| [[Íomhá:Timothy Quill 1930.jpg|center|128px]]
| [[Timothy Quill]]
| data-sort-value="1901" | 1901-05-09
| data-sort-value="1960" | 1960-06-10
| [[Cluain Droichead]]
|-
| style='text-align:right'| 970
|
| [[Todd Andrews]]
| data-sort-value="1901" | 1901-10-06
| data-sort-value="1985" | 1985-10-11
| [[Tuaisceart Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 971
|
| [[Tom Clancy]]
| data-sort-value="1924" | 1924-10-29
| data-sort-value="1990" | 1990-11-07
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 972
| [[Íomhá:Tom Kettle.jpg|center|128px]]
| [[Tom Kettle]]
| data-sort-value="1880" | 1880-02-09
| data-sort-value="1916" | 1916-09-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 973
|
| [[Tom Leonard]]
| data-sort-value="1924" | 1924-05-30
| data-sort-value="2004" | 2004-03-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 974
|
| [[Tom McEllistrim (1894–1973)|Tom McEllistrim]]
| data-sort-value="1894" | 1894-10-14
| data-sort-value="1973" | 1973-12-04
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 975
|
| [[Tom Murphy]]
| data-sort-value="1935" | 1935-02-23
| data-sort-value="2018" | 2018-05-15
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 976
|
| [[Tom O'Reilly (An Cabhán)|Tom O'Reilly]]
| data-sort-value="1915" | 1915-08-06
| data-sort-value="1995" | 1995-02-01
| [[Cill na Seanrátha]]
|-
| style='text-align:right'| 977
|
| [[Tom Sailí Ó Flaithearta]]
| data-sort-value="1931" | 1931
| data-sort-value="2021" | 2021-04-15
| [[An Cheathrú Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 978
|
| [[Francis Bulfin]]
| data-sort-value="1874" | 1874-02-12
| data-sort-value="1951" | 1951-03-22
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 979
| [[Íomhá:Bridget Mary Redmond, circa 1930s (retouched).png|center|128px]]
| [[Bridget Redmond]]
| data-sort-value="1905" | 1905
| data-sort-value="1952" | 1952-05-03
| [[An Currach]]
|-
| style='text-align:right'| 980
|
| [[James Kilroy]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1954" | 1954-01-05
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 981
|
| [[John Horgan]]
| data-sort-value="1876" | 1876
| data-sort-value="1955" | 1955-06-27
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 982
|
| [[John O'Hanlon]]
| data-sort-value="1872" | 1872-11-04
| data-sort-value="1956" | 1956-12-22
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 983
|
| [[Patrick Egan]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1960" | 1960-04-28
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 984
|
| [[Michael Kilroy]]
| data-sort-value="1884" | 1884-09-14
| data-sort-value="1962" | 1962-12-23
| [[Baile Uí Fhiacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 985
|
| [[Arthur Cox (dlíodóir)|Arthur Cox]]
| data-sort-value="1891" | 1891-07-25
| data-sort-value="1965" | 1965-06-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 986
|
| [[Michael Kennedy (An Longfort)|Michael Kennedy]]
| data-sort-value="1897" | 1897-03-01
| data-sort-value="1965" | 1965-02-14
| [[Baile na gCros (Contae na hIermhí)|Baile na gCros (Contae na hIarmhí)]]
|-
| style='text-align:right'| 987
| [[Íomhá:Peter Paul Galligan.jpg|center|128px]]
| [[Paul Galligan]]
| data-sort-value="1888" | 1888-06-20
| data-sort-value="1966" | 1966-12-14
| [[Carraig Álainn]]
|-
| style='text-align:right'| 988
|
| [[John Butler]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1968" | 1968-02-16
| [[Béal na Molt]]
|-
| style='text-align:right'| 989
|
| [[Gerrard McGowan]]
|
| data-sort-value="1971" | 1971-08-17
| [[Baile Brigín]]
|-
| style='text-align:right'| 990
|
| [[Ernest Benson]]
| data-sort-value="1898" | 1898-10-05
| data-sort-value="1975" | 1975-03-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 991
| [[Íomhá:Freedoms Martyrs (5911132821).jpg|center|128px]]
| [[Rosie Hackett]]
| data-sort-value="1893" | 1893-07-25<br/>1883
| data-sort-value="1976" | 1976-05-04<br/>1976-07-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 992
| [[Íomhá:Noel Thomas Lemass, 1971 (cropped).tif|center|128px]]
| [[Noel Lemass, Óg|Noel Lemass]]
| data-sort-value="1929" | 1929-02-14
| data-sort-value="1976" | 1976-04-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 993
| [[Íomhá:Martin Corry, 1927.jpg|center|128px]]
| [[Martin Corry]]
| data-sort-value="1890" | 1890-12-12
| data-sort-value="1979" | 1979-02-14
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 994
|
| [[James Gallagher]]
| data-sort-value="1920" | 1920-04-20
| data-sort-value="1983" | 1983-03-11
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 995
| [[Íomhá:Jackmurphy.jpg|center|128px]]
| [[Jack Murphy]]
| data-sort-value="1920" | 1920
| data-sort-value="1984" | 1984-07-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 996
|
| [[Eugene Gilhawley]]
| data-sort-value="1910" | 1910-04-14
| data-sort-value="1987" | 1987-05-03
| [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]]
|-
| style='text-align:right'| 997
|
| [[Henry Johnston]]
| data-sort-value="1908" | 1908-11-11
| data-sort-value="1991" | 1991
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 998
|
| [[Des Foley]]
| data-sort-value="1940" | 1940-09-12
| data-sort-value="1995" | 1995-02-05
| [[Cionn Sáile]]
|-
| style='text-align:right'| 999
|
| [[Jack McQuillan]]
| data-sort-value="1920" | 1920-08-30
| data-sort-value="1998" | 1998-03-08
| [[Béal Átha Feorainne]]
|-
| style='text-align:right'| 1000
|
| [[Michael O'Halloran]]
| data-sort-value="1933" | 1933-08-20
| data-sort-value="1999" | 1999-11-29
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1001
|
| [[Joe Sheridan]]
| data-sort-value="1914" | 1914-11-27
| data-sort-value="2000" | 2000-09-30
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 1002
|
| [[Bernard Markey]]
| data-sort-value="1935" | 1935-11-07
| data-sort-value="2003" | 2003-07-23
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 1003
|
| [[John Conlan (Muineachán)|John Conlan]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-21
| data-sort-value="2004" | 2004-12-03
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1004
|
| [[Nicholas Wall]]
| data-sort-value="1884" | 1884-08-06
| data-sort-value="1939" | 1939-12-03
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1005
| [[Íomhá:David Kent (cropped).jpg|center|128px]]
| [[David Kent]]
| data-sort-value="1867" | 1867-02-02
| data-sort-value="1930" | 1930-11-16
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1006
|
| [[Joseph MacDonagh]]
| data-sort-value="1883" | 1883-05-18
| data-sort-value="1922" | 1922-12-25
| [[Cloch Shiurdáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1007
|
| [[Samuel Holt]]
| data-sort-value="1887" | 1887
| data-sort-value="1929" | 1929-04-18
| [[An Chúil, Contae na hIarmhí|An Chúil]]
|-
| style='text-align:right'| 1008
|
| [[Samuel O'Flaherty]]
| data-sort-value="1894" | 1894-08-20
| data-sort-value="1930" | 1930-05-22
| [[Caisleán na Finne]]
|-
| style='text-align:right'| 1009
| [[Íomhá:Sarah Purser by John Butler Yeats.png|center|128px]]
| [[Sarah Purser]]
| data-sort-value="1848" | 1848-03-22
| data-sort-value="1943" | 1943-08-07
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 1010
| [[Íomhá:Seumas MacManus.jpg|center|128px]]
| [[Seumas MacManus]]
| data-sort-value="1868" | 1868-12-31
| data-sort-value="1960" | 1960-10-21<br/>1960-10-23
| [[Tamhnach an tSalainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1011
|
| [[Seán Broderick]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1953" | 1953-08-20
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1012
|
| [[Seán Ardagh]]
| data-sort-value="1947" | 1947-11-25
| data-sort-value="2016" | 2016-05-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1013
|
| [[Seán Brady]]
| data-sort-value="1890" | 1890-05-28
| data-sort-value="1969" | 1969-02-24
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1014
|
| [[Seán Browne]]
| data-sort-value="1916" | 1916-05-03
| data-sort-value="1996" | 1996-03-27
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1015
|
| [[Seán Brosnan]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-21
| data-sort-value="1979" | 1979-04-18
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 1016
|
| [[Seán Casey]]
| data-sort-value="1922" | 1922-05-09
| data-sort-value="1967" | 1967-04-29
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1017
|
| [[Seán Carroll]]
| data-sort-value="1892" | 1892-01-20
| data-sort-value="1954" | 1954-02-01
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1018
|
| [[Seán Collins]]
| data-sort-value="1918" | 1918-07-10
| data-sort-value="1975" | 1975-04-11
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1019
|
| [[Seán Dunne]]
| data-sort-value="1918" | 1918-12-18
| data-sort-value="1969" | 1969-06-25
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1020
|
| [[Seán FitzPatrick]]
| data-sort-value="1948" | 1948-05-25
| data-sort-value="2021" | 2021-11-08
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1021
|
| [[Seán French (1890–1937)|Seán French]]
| data-sort-value="1890" | 1890-05-29
| data-sort-value="1937" | 1937-09-12
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1022
|
| [[Seán French (1931–2011)|Seán French]]
| data-sort-value="1931" | 1931-11-08
| data-sort-value="2011" | 2011-12-25
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1023
|
| [[Seán Hayes (polaiteoir)|Seán Hayes]]
| data-sort-value="1884" | 1884
| data-sort-value="1928" | 1928-01-24
| [[Cuan Dor]]
|-
| style='text-align:right'| 1024
|
| [[Seán Hayes (Tiobraid Árann)|Seán Hayes]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1968" | 1968-02-16
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1025
|
| [[Seán Keane]]
| data-sort-value="1899" | 1899-09-14
| data-sort-value="1953" | 1953-03-29
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1026
|
| [[Seán Keegan]]
| data-sort-value="1930" | 1930-02-02
| data-sort-value="2007" | 2007-07-09
| [[Cill Bheagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1027
|
| [[Seán McCarthy (Corcaigh)|Seán McCarthy]]
| data-sort-value="1889" | 1889
| data-sort-value="1974" | 1974-03-14
| ''[[:d:Q7899349|Garraí Thancaird]]''
|-
| style='text-align:right'| 1028
| [[Íomhá:Sean McGarry, Circa 1914-1923.png|center|128px]]
| [[Seán McGarry]]
| data-sort-value="1886" | 1886-08-02
| data-sort-value="1958" | 1958-12-09
| [[Dún Droma]]
|-
| style='text-align:right'| 1029
|
| [[Seán McCurtin]]
| data-sort-value="1896" | 1896-06-24
| data-sort-value="1982" | 1982-11-12
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1030
|
| [[Seán Ó Murchú (peileadóir)|Seán Ó Murchú]]
| data-sort-value="1932" | 1932-12
| data-sort-value="2025" | 2025-04-14
| [[An Com, Contae Chiarraí (Corca Dhuibhne)|An Com]]
|-
| style='text-align:right'| 1031
|
| [[Seán Ó Gráda]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-01
| data-sort-value="1966" | 1966-04-07
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1032
|
| [[Seán O'Mahony]]
| data-sort-value="1864" | 1864
| data-sort-value="1934" | 1934-11-28
| [[Baile Mhic Andáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1033
|
| [[Seán Ó Tiobraide]]
| data-sort-value="1897" | 1897
| data-sort-value="1939" | 1939-07-15
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1034
|
| [[Seán Ó Ceallaigh (polaiteoir Cláiríneach)|Seán Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1896" | 1896-04-17
| data-sort-value="1994" | 1994-06-15
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1035
|
| [[Johnny Chóil Mhaidhc Ó Coisdealbha]]
| data-sort-value="1929" | 1929-06-21
| data-sort-value="2006" | 2006-10-27
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1036
| [[Íomhá:Sean Treacy circa 1919.jpg|center|128px]]
| [[Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)|Seán Ó Treasaigh]]
| data-sort-value="1895" | 1895-02-14
| data-sort-value="1920" | 1920-10-14
| [[Sulchóid Bheag]]
|-
| style='text-align:right'| 1037
|
| [[Seán Ó Neachtain (Scoláire Gaeilge)|Seán Ó Neachtain]]
| data-sort-value="1650" | 1650
| data-sort-value="1729" | 1729-03-09
| ''[[:d:Q67061513|Cluain Oileáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 1038
|
| [[Sheila Galvin]]
| data-sort-value="1914" | 1914-02-23
| data-sort-value="1983" | 1983-03-20
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1039
|
| [[John Esmonde, an 16ú Bairnéad|John Esmonde, Bairnéad an 16ú]]
| data-sort-value="1928" | 1928-06-27<br/>1928-06-28
| data-sort-value="1987" | 1987-05-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1040
|
| [[Seán Ó Súilleabháin (saighdiúir)|Seán Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1700" | 1700
| data-sort-value="1760" | 1760
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1041
|
| [[Patrick Crowe]]
| data-sort-value="1892" | 1892-02-17
| data-sort-value="1969" | 1969-08-08
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1042
|
| [[Paddy Forde]]
| data-sort-value="1922" | 1922-07-22
| data-sort-value="1972" | 1972-05-13
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1043
|
| [[Paddy Harte]]
| data-sort-value="1931" | 1931-07-26
| data-sort-value="2018" | 2018-01-08
| [[Leifear]]
|-
| style='text-align:right'| 1044
|
| [[Paddy Keaveney]]
| data-sort-value="1929" | 1929-10-28
| data-sort-value="1995" | 1995-07-19
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1045
|
| [[Pádraig Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1910" | 1910-09-16
| data-sort-value="1971" | 1971-12-07
| [[Achadh Úr]]
|-
| style='text-align:right'| 1046
| [[Íomhá:PAT INGOLDSBY 3 BW.jpg|center|128px]]
| [[Pat Ingoldsby]]
| data-sort-value="1942" | 1942-08-25
| data-sort-value="2025" | 2025-03-01
| [[Mullach Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 1047
|
| [[Patricia Burke Brogan]]
| data-sort-value="1926" | 1926-03-17
| data-sort-value="2022" | 2022-09-05
| [[Cill an Dísirt]]
|-
| style='text-align:right'| 1048
|
| [[Patrick Beegan]]
| data-sort-value="1895" | 1895-05-26
| data-sort-value="1958" | 1958-02-02
| [[Ceapaigh an tSeagail]]
|-
| style='text-align:right'| 1049
| [[Íomhá:Patrick Belton, 1933.jpg|center|128px]]
| [[Patrick Belton]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1945" | 1945-01-30
| [[Béal Átha Liag]]
|-
| style='text-align:right'| 1050
|
| [[Patrick Boland]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1962" | 1962
| [[Baile an Chaisleáin, Contae Laoise|Baile an Chaisleáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1051
|
| [[Patrick Brennan]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1999" | 20th century
| [[Míleac, Contae an Chláir|Míleac]]
|-
| style='text-align:right'| 1052
|
| [[Patrick Browne (Maigh Eo)|Patrick Browne]]
| data-sort-value="1888" | 1888
| data-sort-value="1970" | 1970-07-24
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1053
|
| [[Patrick Burke (An Clár)|Patrick Burke]]
| data-sort-value="1879" | 1879-04-16
| data-sort-value="1945" | 1945-02-07
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1054
|
| [[Patrick Burke (Baile Átha Cliath)|Patrick Burke]]
| data-sort-value="1904" | 1904-01-26
| data-sort-value="1985" | 1985-09-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1055
|
| [[Patrick Cahill]]
| data-sort-value="1884" | 1884-09-11
| data-sort-value="1946" | 1946-11-12
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1056
|
| [[Patrick Cawley]]
| data-sort-value="1904" | 1904-12-26
| data-sort-value="1968" | 1968-12-18
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1057
|
| [[Patrick Clancy]]
| data-sort-value="1877" | 1877-03-17
| data-sort-value="1947" | 1947-02-21
| [[An Brú]]
|-
| style='text-align:right'| 1058
|
| [[Patrick Cogan]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-23
| data-sort-value="1977" | 1977-01-05
| [[An Tulach]]
|-
| style='text-align:right'| 1059
|
| [[Patrick Connor]]
| data-sort-value="1906" | 1906-03-15
| data-sort-value="1989" | 1989-08-26
| [[Neidín]]
|-
| style='text-align:right'| 1060
|
| [[Patrick Crotty]]
| data-sort-value="1902" | 1902-11-23
| data-sort-value="1970" | 1970-11-26
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1061
|
| [[Ellen O'Leary]]
| data-sort-value="1831" | 1831
| data-sort-value="1889" | 1889
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1062
|
| [[Harry Colley]]
| data-sort-value="1891" | 1891-02-21
| data-sort-value="1972" | 1972-01-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1063
|
| [[Jeremiah Ryan]]
| data-sort-value="1891" | 1891-07-30
| data-sort-value="1960" | 1960-03-03
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1064
|
| [[Hugh Doherty]]
| data-sort-value="1903" | 1903
| data-sort-value="1972" | 1972-10-13
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1065
| [[Íomhá:James O'Mara.jpg|center|128px]]
| [[James O'Mara]]
| data-sort-value="1873" | 1873-08-06
| data-sort-value="1948" | 1948-11-21
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1066
|
| [[James Pattison]]
| data-sort-value="1886" | 1886-06-28
| data-sort-value="1963" | 1963-12-31
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1067
|
| [[James Reidy]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1963" | 1963-12-07
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1068
|
| [[James Shannon (polaiteoir)|James Shannon]]
|
| data-sort-value="1933" | 1933-10-17
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1069
|
| [[James Tunney]]
| data-sort-value="1892" | 1892
| data-sort-value="1964" | 1964-05-11
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1070
|
| [[Jasper Wolfe]]
| data-sort-value="1872" | 1872-08-03
| data-sort-value="1952" | 1952-08-27
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 1071
|
| [[Jeremiah Hurley]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1943" | 1943-02-02
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 1072
|
| [[Séamas Langtún]]
| data-sort-value="1918" | 1918-01-18
| data-sort-value="1987" | 1987-04-18
| [[Gabhrán]]
|-
| style='text-align:right'| 1073
|
| [[Patrick Cummins]]
| data-sort-value="1921" | 1921-06-10
| data-sort-value="2009" | 2009-03-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1074
|
| [[Patrick Daly]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1999" | 20th century
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1075
|
| [[Patrick Dooley]]
| data-sort-value="1910" | 1910-01-14
| data-sort-value="1982" | 1982-05-02
| [[Baile Átha Í]]
|-
| style='text-align:right'| 1076
|
| [[Patrick Duffy (polaiteoir)|Patrick Duffy]]
| data-sort-value="1875" | 1875-07-28
| data-sort-value="1946" | 1946-07-21
| [[Baile na Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1077
|
| [[Patrick Finucane]]
| data-sort-value="1890" | 1890-12-05
| data-sort-value="1984" | 1984-04-10
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1078
|
| [[Patrick Fogarty]]
|
| data-sort-value="1947" | 1947-05-02
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1079
|
| [[Patrick Gaffney]]
|
| data-sort-value="1943" | 1943
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1080
|
| [[Patrick Giles]]
| data-sort-value="1899" | 1899
| data-sort-value="1965" | 1965-03-13
| [[Maigh Dearmhaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1081
|
| [[Patrick Hogan (Cumann na nGaedheal)|Patrick Hogan]]
| data-sort-value="1891" | 1891-05-13
| data-sort-value="1936" | 1936-07-14
| [[An Ballán]]
|-
| style='text-align:right'| 1082
|
| [[Patrick Hogan (Tiobraid Árann)|Patrick Hogan]]
| data-sort-value="1907" | 1907-03-25
| data-sort-value="1972" | 1972-10-05
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1083
|
| [[Patrick Kerrigan]]
| data-sort-value="1928" | 1928-02-21
| data-sort-value="1979" | 1979-07-04
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1084
|
| [[Patrick Kinane]]
| data-sort-value="1892" | 1892-07-03
| data-sort-value="1957" | 1957-07-15
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1085
|
| [[Patrick Lenihan]]
| data-sort-value="1902" | 1902-09-04
| data-sort-value="1970" | 1970-03-11
| [[Cill Fhionnúrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1086
|
| [[Patrick Leonard]]
| data-sort-value="1862" | 1862
| data-sort-value="1944" | 1944-05-10
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1087
| [[Íomhá:Patrick MacGill, 1936.jpg|center|128px]]
| [[Patrick MacGill|Pádraig Mac a' Ghoill]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-24
| data-sort-value="1963" | 1963-11
| [[Na Gleannta]]
|-
| style='text-align:right'| 1088
|
| [[Patrick Malone]]
| data-sort-value="1916" | 1916-05-30
| data-sort-value="1993" | 1993-12-03
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1089
|
| [[Patrick McCarvill]]
| data-sort-value="1893" | 1893-05-23
| data-sort-value="1955" | 1955-03-16
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1090
|
| [[Patrick McGoldrick]]
| data-sort-value="1865" | 1865-08-12
| data-sort-value="1939" | 1939-04-26
| ''[[:d:Q6407922|Cúil na gCuirridín]]''
|-
| style='text-align:right'| 1091
|
| [[Patrick Mooney]]
| data-sort-value="1903" | 1903-11-12
| data-sort-value="1989" | 1989-10-30
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1092
|
| [[Patrick Mulvany]]
| data-sort-value="1871" | 1871-07-02
| data-sort-value="1951" | 1951-05-16
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1093
|
| [[Patrick Murphy]]
| data-sort-value="1889" | 1889-05-13
| data-sort-value="1968" | 1968-05-01
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1094
|
| [[Patrick O'Byrne]]
| data-sort-value="1870" | 1870-08
| data-sort-value="1944" | 1944-01-20
| [[Ros Cré]]
|-
| style='text-align:right'| 1095
|
| [[Padaí Mhicheáil Airt (The Invincibles)|Pádraig Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1835" | 1835
| data-sort-value="1883" | 1883-12-17
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 1096
|
| [[Patrick O'Driscoll]]
| data-sort-value="1878" | 1878-01-14
| data-sort-value="1949" | 1949-08-08
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1097
|
| [[Pádraig Ó Caoimh]]
| data-sort-value="1881" | 1881-07-03
| data-sort-value="1973" | 1973-09-20
| ''[[:d:Q60556178|Nuachabháil]]''
|-
| style='text-align:right'| 1098
|
| [[Patrick O'Malley]]
| data-sort-value="1943" | 1943-07-01
| data-sort-value="2021" | 2021-03-27
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1099
|
| [[Patrick O'Reilly (polaiteoir neamhspleách)|Patrick O'Reilly]]
| data-sort-value="1893" | 1893-01-09
| data-sort-value="1972" | 1972-04-25
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1100
|
| [[Patrick O'Reilly (An Cabhán)|Patrick O'Reilly]]
| data-sort-value="1906" | 1906-04-06
| data-sort-value="1994" | 1994-02-19
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1101
|
| [[Patrick Palmer]]
| data-sort-value="1889" | 1889-04-13
| data-sort-value="1971" | 1971-03-21
| [[Dún na Séad]]
|-
| style='text-align:right'| 1102
|
| [[Patrick Reynolds (Cumann na nGaedheal)|Patrick Reynolds]]
| data-sort-value="1887" | 1887-03-01
| data-sort-value="1932" | 1932-03-14
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 1103
|
| [[Patrick Rogers]]
| data-sort-value="1900" | 1900-02-01
| data-sort-value="1963" | 1963-03-22
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1104
|
| [[Patrick Shanahan]]
| data-sort-value="1908" | 1908-03-10
| data-sort-value="2000" | 2000-02-01
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1105
|
| [[Patrick Shaw]]
| data-sort-value="1872" | 1872-02-15
| data-sort-value="1940" | 1940-09-14
| [[Contae na hIarmhí]]
|-
| style='text-align:right'| 1106
|
| [[Patrick Teehan]]
| data-sort-value="1904" | 1904-04-14
| data-sort-value="1985" | 1985-12-25
| [[Tigh Moling]]
|-
| style='text-align:right'| 1107
|
| [[Patrick Tierney]]
| data-sort-value="1904" | 1904-04-24
| data-sort-value="1990" | 1990-09-29
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1108
|
| [[Paudge Brennan]]
| data-sort-value="1922" | 1922-02-18
| data-sort-value="1998" | 1998-06-10
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1109
|
| [[Joan Burke]]
| data-sort-value="1928" | 1928-02-08
| data-sort-value="2016" | 2016-11-27
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 1110
|
| [[Joe Fox]]
| data-sort-value="1931" | 1931-04-04
| data-sort-value="1981" | 1981-10-01
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1111
|
| [[Seosamh Mac Donncha]]
| data-sort-value="1953" | 1953
| data-sort-value="2016" | 2016-05-20
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 1112
|
| [[Joe Steve Ó Neachtain]]
| data-sort-value="1942" | 1942
| data-sort-value="2020" | 2020-01-19
| ''[[:d:Q113192695|An Chré Dhubh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1113
|
| [[John A. Murphy]]
| data-sort-value="1927" | 1927-01-17
| data-sort-value="2022" | 2022-02-28
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 1114
|
| [[John Byrne]]
| data-sort-value="1878" | 1878-09-23
| data-sort-value="1942" | 1942-07-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1115
|
| [[John Carew]]
| data-sort-value="1901" | 1901-05-05
| data-sort-value="1968" | 1968-07-12
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1116
|
| [[John Coffey (iománaí)|Seán Ó Cofaigh]]
| data-sort-value="1918" | 1918-01-14
| data-sort-value="2019" | 2019-08-12
| [[An Bóthar Leathan]]
|-
| style='text-align:right'| 1117
| [[Íomhá:Dr John Crowley TD.png|center|128px]]
| [[John Crowley]]
| data-sort-value="1870" | 1870
| data-sort-value="1934" | 1934
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1118
|
| [[Osmond Esmonde]]
| data-sort-value="1896" | 1896-04-04
| data-sort-value="1936" | 1936-07-22
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1119
|
| [[Sorcha Ní Ghuairim]]
| data-sort-value="1911" | 1911-10-11
| data-sort-value="1976" | 1976-12-24
| [[Roisín na Mainiach]]
|-
| style='text-align:right'| 1120
|
| [[Stanislaus Kennedy]]
| data-sort-value="1940" | 1940<br/>1939-06-19
| data-sort-value="2025" | 2025-11-03
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 1121
| [[Íomhá:Stella Steyn.jpg|center|128px]]
| [[Stella Steyn]]
| data-sort-value="1907" | 1907-12-26
| data-sort-value="1987" | 1987-07-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1122
|
| [[Stephen Barrett]]
| data-sort-value="1913" | 1913-12-26
| data-sort-value="1976" | 1976-09-08
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1123
| [[Íomhá:Seán MacBride circa 1947.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Coughlan]]
| data-sort-value="1910" | 1910-12-26
| data-sort-value="1994" | 1994-12-20
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1124
|
| [[Stephen Fuller]]
| data-sort-value="1900" | 1900-01-01
| data-sort-value="1984" | 1984-02-23
| [[Cill Flainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1125
|
| [[Stephen Jordan]]
| data-sort-value="1886" | 1886-12-26
| data-sort-value="1975" | 1975-09-15
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1126
|
| [[Sydney Minch]]
| data-sort-value="1893" | 1893-06-14
| data-sort-value="1970" | 1970-03-12
| [[Baile Átha Í]]
|-
| style='text-align:right'| 1127
|
| [[Séamus Doyle]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1971" | 1971-04-30
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 1128
|
| [[Séamus Fitzgerald]]
| data-sort-value="1896" | 1896-08-21
| data-sort-value="1972" | 1972-07-23
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1129
|
| [[Séamus Dwyer]]
| data-sort-value="1886" | 1886-11-15
| data-sort-value="1922" | 1922-12-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1130
|
| [[Séamus Keely]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-28
| data-sort-value="1974" | 1974-03-20
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1131
|
| [[Séamus Mac an Iomaire]]
| data-sort-value="1891" | 1891-01-13
| data-sort-value="1967" | 1967-11-15
| [[Maínis]]
|-
| style='text-align:right'| 1132
| [[Íomhá:Tadhg Crowley 1924 Election Poster.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Crowley]]
| data-sort-value="1890" | 1890-05-01
| data-sort-value="1970" | 1970-03-12
| [[Baile an Londraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1133
|
| [[Tadhg Manley]]
| data-sort-value="1893" | 1893-04-20
| data-sort-value="1976" | 1976-08-24
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1134
| [[Íomhá:Tadhg O Donnchadha 1902.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Ó Donnchadha]]
| data-sort-value="1874" | 1874-09-04
| data-sort-value="1949" | 1949-09-21
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1135
|
| [[Ted Russell]]
| data-sort-value="1912" | 1912-04-01
| data-sort-value="2004" | 2004-11-28
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1136
|
| [[Terry Brennan]]
| data-sort-value="1942" | 1942-05-24
| data-sort-value="2020" | 2020-06-19
| [[Cairlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 1137
|
| [[Thaddeus Lynch]]
| data-sort-value="1901" | 1901
| data-sort-value="1966" | 1966-10-25
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1138
| [[Íomhá:Thaddeus Connellan, by James Northcote.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Ó Coinnialláin]]
| data-sort-value="1780" | 1780
| data-sort-value="1854" | 1854
| [[An Scrín]]
|-
| style='text-align:right'| 1139
|
| [[Thomas Meaney]]
| data-sort-value="1931" | 1931-08-11
| data-sort-value="2022" | 2022-12-26
| [[Sráid an Mhuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 1140
| [[Íomhá:Irish nationalist politician Thomas O'Donnell.png|center|128px]]
| [[Tomás Ó Domhnaill (polaiteoir náisiúnach Éireannach)]]
| data-sort-value="1871" | 1871-11-30
| data-sort-value="1943" | 1943-06-11
| [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|An Baile Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 1141
|
| [[Thomas O'Donoghue]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1958" | 1958-03-15
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 1142
|
| [[Thomas O'Mahony]]
|
| data-sort-value="1924" | 1924-07-20
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1143
| [[Íomhá:Thomas O'Reilly, 1927.jpg|center|128px]]
| [[Thomas O'Reilly (Ciarraí)|Thomas O'Reilly]]
| data-sort-value="1875" | 1875-12-17
| data-sort-value="1944" | 1944-10-22
| [[An Coireán]]
|-
| style='text-align:right'| 1144
|
| [[Thomas Powell]]
| data-sort-value="1892" | 1892-04-16
| data-sort-value="1971" | 1971-06-20
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1145
| [[Íomhá:MADDEN(1888) p370 THOMAS RUSSEL.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ruiséil (reibiliúnach)|Tomás Ruiséil]]
| data-sort-value="1767" | 1767-11-21
| data-sort-value="1803" | 1803-10-21
| [[Drom Átháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1146
|
| [[Thomas Tynan]]
| data-sort-value="1859" | 1859
| data-sort-value="1953" | 1953-09-24
| [[Baile Briotáis]]
|-
| style='text-align:right'| 1147
| [[Íomhá:ThomasBracken-NZ.JPG|center|128px]]
| [[Thomas Bracken]]
| data-sort-value="1843" | 1843-12-21
| data-sort-value="1898" | 1898-02-16
| [[Cluain Eois]]
|-
| style='text-align:right'| 1148
|
| [[Thomas Burke (An Clár)|Thomas Burke]]
| data-sort-value="1908" | 1908-06-10
| data-sort-value="1951" | 1951-11-20
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1149
| [[Íomhá:Thomas Davis Young Irelander.JPG|center|128px]]
| [[Tomás Dáibhis]]
| data-sort-value="1814" | 1814-10-14
| data-sort-value="1845" | 1845-09-16
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1150
|
| [[Thomas Dunne]]
| data-sort-value="1926" | 1926-03-10
| data-sort-value="1990" | 1990-08-03
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1151
| [[Íomhá:TF O'Higgins, 1933.png|center|128px]]
| [[Thomas F. O'Higgins]]
| data-sort-value="1890" | 1890-04-08
| data-sort-value="1953" | 1953-11-01
| [[An Sráidbhaile, Contae Laoise|An Sráidbhaile]]
|-
| style='text-align:right'| 1152
|
| [[Thomas Falvey]]
| data-sort-value="1880" | 1880-08-07
| data-sort-value="1941" | 1941-02-17
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1153
|
| [[Thomas Finlay (Cumann na nGaedheal)|Thomas Finlay]]
| data-sort-value="1893" | 1893-10-11
| data-sort-value="1932" | 1932-11-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1154
|
| [[Thomas Harris]]
| data-sort-value="1895" | 1895
| data-sort-value="1974" | 1974-02-18
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 1155
|
| [[Thomas Hennessy]]
| data-sort-value="1871" | 1871
| data-sort-value="1936" | 1936-01-02
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1156
| [[Íomhá:ThomasHunter.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Hunter]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1932" | 1932-03-11
| [[Baile Chaisleáin an Róistigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1157
|
| [[Thomas Hussey]]
| data-sort-value="1936" | 1936-01-25
| data-sort-value="2024" | 2024-01-21
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1158
| [[Íomhá:Alderman Kelly.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Kelly]]
| data-sort-value="1868" | 1868-09-13
| data-sort-value="1942" | 1942-04-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1159
|
| [[Thomas Lawlor]]
|
| data-sort-value="1945" | 1945-10-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1160
|
| [[Uileog de Búrca]]
| data-sort-value="1829" | 1829-12-29
| data-sort-value="1887" | 1887-11-22
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1161
|
| [[Val Mulkerns]]
| data-sort-value="1925" | 1925-02-14
| data-sort-value="2018" | 2018-03-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1162
|
| [[Vincent Rice]]
| data-sort-value="1875" | 1875-04-21
| data-sort-value="1955" | 1955
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1163
| [[Íomhá:Dr Vincent White in his Mayoral robes.jpg|center|128px]]
| [[Vincent White]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1958" | 1958-12-14
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1164
|
| [[Walter Furlong]]
| data-sort-value="1893" | 1893-09-01
| data-sort-value="1973" | 1973-12-11
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1165
|
| [[Uaitéar Ó Maicín|Walter Macken]]
| data-sort-value="1915" | 1915-05-03
| data-sort-value="1967" | 1967-04-22
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1166
| [[Íomhá:Wilhelmina Geddes.jpg|center|128px]]
| [[Wilhelmina Geddes]]
| data-sort-value="1887" | 1887-05-25
| data-sort-value="1955" | 1955-08-10
| [[Liatroim]]
|-
| style='text-align:right'| 1167
|
| [[William Aird]]
| data-sort-value="1892" | 1892
| data-sort-value="1931" | 1931-10-31
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1168
|
| [[William Broderick]]
| data-sort-value="1877" | 1877-05-20
| data-sort-value="1957" | 1957-06-01
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1169
|
| [[Uilliam Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1501" | 16th century
| data-sort-value="1628" | 1628-07-11
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1170
|
| [[William Davin]]
| data-sort-value="1890" | 1890-02-19
| data-sort-value="1956" | 1956-03-01
| [[Ráth Domhnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1171
|
| [[William Desmond]]
|
| data-sort-value="1941" | 1941-09-05
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1172
|
| [[William Duffy]]
| data-sort-value="1865" | 1865-04-07
| data-sort-value="1945" | 1945-01-01
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1173
|
| [[William Dwyer]]
| data-sort-value="1887" | 1887-05-10
| data-sort-value="1951" | 1951-05-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1174
|
| [[William Frederick Wakeman]]
| data-sort-value="1822" | 1822
| data-sort-value="1900" | 1900
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1175
|
| [[William Hayes]]
| data-sort-value="1913" | 1913-01-18
| data-sort-value="1994" | 1994-01-07
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1176
|
| [[William Higgins]]
| data-sort-value="1763" | 1763
| data-sort-value="1825" | 1825-06
| [[Cúil Mhuine]]
|-
| style='text-align:right'| 1177
| [[Íomhá:William James MacNeven.jpg|center|128px]]
| [[William James MacNeven]]
| data-sort-value="1763" | 1763-03-21
| data-sort-value="1841" | 1841-07-12
| [[Eachroim, Contae na Gaillimhe|Eachroim]]
|-
| style='text-align:right'| 1178
|
| [[William Kent]]
| data-sort-value="1873" | 1873-02-27
| data-sort-value="1956" | 1956-03-08
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1179
|
| [[William O'Donnell]]
|
| data-sort-value="1947" | 1947-02-04
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1180
| [[Íomhá:GILBERT(1896) p165 WILLIAM CONYNGHAM PLUNKET.jpg|center|128px]]
| [[William Plunket, an 4ú Barún Pluincéad]]
| data-sort-value="1828" | 1828-08-26
| data-sort-value="1897" | 1897-04-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1181
|
| [[William Redmond]]
| data-sort-value="1886" | 1886-10-16
| data-sort-value="1932" | 1932-04-17
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1182
|
| [[William Sears]]
| data-sort-value="1868" | 1868
| data-sort-value="1929" | 1929-03-23
| [[An Éill]]
|-
| style='text-align:right'| 1183
| [[Íomhá:Sean O'Faolain, W. Stockley, D.Corkery, Tilly Fleischmann, Fr Patrick MacSwiney, Germaine Stockley, Aloys Fleischmann, visitors,1929.JPG|center|128px]]
| [[William Stockley]]
| data-sort-value="1859" | 1859-06-29
| data-sort-value="1943" | 1943-07-22
| [[Teach Mealóg]]
|-
| style='text-align:right'| 1184
|
| [[Pádraig Tyers]]
| data-sort-value="1925" | 1925-10-20
| data-sort-value="2010" | 2010-02-19
| [[Tuar an Fhíona]]
|-
| style='text-align:right'| 1185
|
| [[Pádraig Ó Fiannachta]]
| data-sort-value="1927" | 1927
| data-sort-value="2016" | 2016-07-15
| ''[[:d:Q65559350|An Paideac]]''
|-
| style='text-align:right'| 1186
|
| [[Pádraig Ó Siochfhradha]]
| data-sort-value="1883" | 1883-03-10
| data-sort-value="1964" | 1964-11-19
| ''[[:d:Q65558431|Baile an Ghóilín]]''
|-
| style='text-align:right'| 1187
| [[Íomhá:PádraigÓSnodaigh.JPG|center|128px]]
| [[Pádraig Ó Snodaigh]]
| data-sort-value="1935" | 1935<br/>1935-05-18
| data-sort-value="2025" | 2025-01-02
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1188
|
| [[Proinsias Mac Aonghusa]]
| data-sort-value="1933" | 1933-06-23
| data-sort-value="2003" | 2003-09-28
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1189
| [[Íomhá:Pádraic Ó Máille, circa 1922.jpg|center|128px]]
| [[Pádraic Ó Máille]]
| data-sort-value="1878" | 1878-02-23
| data-sort-value="1946" | 1946-01-19
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1190
| [[Íomhá:Paul Coghlan, June 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Paul Coghlan]]
| data-sort-value="1944" | 1944-06-01
| data-sort-value="2023" | 2023-06-08
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1191
|
| [[Peadar Cowan]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-23
| data-sort-value="1962" | 1962-05-09
| [[Ármhach]]
|-
| style='text-align:right'| 1192
|
| [[Peadar Duignan]]
| data-sort-value="1898" | 1898-07-26
| data-sort-value="1955" | 1955-04-13
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1193
| [[Íomhá:Cú Uladh.jpg|center|128px]]
| [[Cú Uladh - Peadar Toner Mac Fhionnlaoich|Peadar Toner Mac Fhionnlaoich]]
| data-sort-value="1856" | 1856-10-05
| data-sort-value="1942" | 1942-07-01
| ''[[:d:Q65559265|Allt an Iarainn]]''
|-
| style='text-align:right'| 1194
|
| [[Percy Dockrell]]
| data-sort-value="1914" | 1914-12-27
| data-sort-value="1979" | 1979-11-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1195
|
| [[Peter J. Ward]]
| data-sort-value="1891" | 1891-11-01
| data-sort-value="1970" | 1970-01-06
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1196
| [[Íomhá:Peter Mathews.jpg|center|128px]]
| [[Peter Mathews]]
| data-sort-value="1951" | 1951-08-07
| data-sort-value="2017" | 2017-02-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1197
|
| [[Peter O'Loghlen]]
| data-sort-value="1883" | 1883
| data-sort-value="1971" | 1971-10-25
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1198
| [[Íomhá:Peter De Loughry.jpg|center|128px]]
| [[Peter de Loughry]]
| data-sort-value="1882" | 1882-04-22
| data-sort-value="1931" | 1931-10-23
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1199
|
| [[Phelim Calleary]]
| data-sort-value="1895" | 1895-10-03
| data-sort-value="1974" | 1974-01-04
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1200
|
| [[Philip Mahony]]
| data-sort-value="1897" | 1897-10-01
| data-sort-value="1972" | 1972-04-20
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1201
| [[Íomhá:7d1b3dc73225f14081cadd08c3ce5775.jpg--the late philly mcguinness will be honoured next sunday when the gaa park in mohill is rededicated as the philly mcguinness memorial park.jpg|center|128px]]
| [[Philip McGuinness]]
| data-sort-value="1984" | 1984-02-29
| data-sort-value="2010" | 2010-04-19
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 1202
|
| [[Philip Shanahan]]
| data-sort-value="1874" | 1874-10-27
| data-sort-value="1931" | 1931-11-21
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1203
|
| [[Pierce McCan]]
| data-sort-value="1882" | 1882-08-02
| data-sort-value="1919" | 1919-03-06
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1204
|
| [[John Daly]]
| data-sort-value="1867" | 1867-03-23
| data-sort-value="1932" | 1932-02-23
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1205
|
| [[John Dinneen]]
| data-sort-value="1867" | 1867-03-23
| data-sort-value="1942" | 1942-01-01
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1206
|
| [[John Fanning]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-22
| data-sort-value="1982" | 1982-01-01
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1207
|
| [[John Finan]]
| data-sort-value="1898" | 1898-09-10
| data-sort-value="1984" | 1984-05-24
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1208
|
| [[John Flynn]]
| data-sort-value="1891" | 1891-11-10
| data-sort-value="1968" | 1968-08-22
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 1209
|
| [[John Galvin]]
| data-sort-value="1907" | 1907-05-15
| data-sort-value="1963" | 1963-10-11
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1210
| [[Íomhá:Revised John George Adair thVHV7GP97.jpg|center|128px]]
| [[John George Adair]]
| data-sort-value="1823" | 1823-03-03
| data-sort-value="1885" | 1885-05-04
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1211
| [[Íomhá:John Good (cropped).jpg|center|128px]]
| [[John Good]]
|
| data-sort-value="1941" | 1941-04-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1212
|
| [[John Hassett]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1955" | 1955-11-24
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1213
|
| [[John Healy]]
| data-sort-value="1903" | 1903-05-26
| data-sort-value="1995" | 1995-01-09
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1214
| [[Íomhá:John Hely-Hutchinson.jpg|center|128px]]
| [[John Hely-Hutchinson]]
| data-sort-value="1724" | 1724
| data-sort-value="1794" | 1794-09-04
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1215
|
| [[John Jinks]]
| data-sort-value="1872" | 1872
| data-sort-value="1934" | 1934-09-11
| [[Droim Chliabh]]
|-
| style='text-align:right'| 1216
|
| [[John Joe Doyle]]
| data-sort-value="1906" | 1906-06-14
| data-sort-value="2000" | 2000-08-11
| [[Cora Chaitlín]]
|-
| style='text-align:right'| 1217
|
| [[John Joe McGirl]]
| data-sort-value="1921" | 1921-03-25
| data-sort-value="1988" | 1988-12-08
| [[Béal an Átha Móir]]
|-
| style='text-align:right'| 1218
|
| [[John Joe O'Reilly]]
| data-sort-value="1881" | 1881-04-24
| data-sort-value="1967" | 1967-12-28
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 1219
|
| [[John Joe Rice]]
| data-sort-value="1893" | 1893-06-19
| data-sort-value="1970" | 1970-07-24
| [[Neidín]]
|-
| style='text-align:right'| 1220
|
| [[Seán Ó Céin]]
| data-sort-value="1917" | 1917-02-18
| data-sort-value="1975" | 1975-10-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1221
|
| [[John Kiersey]]
| data-sort-value="1895" | 1895-10-23
| data-sort-value="1960" | 1960-03-18
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1222
|
| [[Críostóir Ó Floinn]]
| data-sort-value="1927" | 1927-12-18
| data-sort-value="2023" | 2023-10-09
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1223
|
| [[Don Cockburn]]
| data-sort-value="1930" | 1930-03-13
| data-sort-value="2017" | 2017-09-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1224
|
| [[James White]]
| data-sort-value="1938" | 1938-01-02
| data-sort-value="2014" | 2014-09-02
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1225
|
| [[Tony Scannell]]
| data-sort-value="1945" | 1945-08-14
| data-sort-value="2020" | 2020-05-26
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 1226
|
| [[Jim Fahy]]
| data-sort-value="1946" | 1946
| data-sort-value="2022" | 2022
| [[Baile Locha Riach]]
|-
| style='text-align:right'| 1227
|
| [[Domhnall Caomhánach]]
| data-sort-value="1140" | 1140
| data-sort-value="1175" | 1175
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 1228
|
| [[Nicolás Bhailís]]
| data-sort-value="1548" | 1548
| data-sort-value="1585" | 1585-12-14
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1229
|
| [[John Lynch (Ciarraí)|John Lynch]]
| data-sort-value="1889" | 1889-04-10
| data-sort-value="1957" | 1957-06-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1230
|
| [[John Mannion, Mór]]
| data-sort-value="1907" | 1907-06-04
| data-sort-value="1978" | 1978-09-10
| [[An Clochán (Contae na Gaillimhe)|An Clochán]]
|-
| style='text-align:right'| 1231
|
| [[John Mannion Óg]]
| data-sort-value="1944" | 1944-10-26
| data-sort-value="2006" | 2006-04-02
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1232
|
| [[John Meighan]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1978" | 1978-03-04
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1233
| [[Íomhá:Portrait of John D’Alton P6048.jpg|center|128px]]
| [[John D'Alton (staraí)|John D'Alton]]
| data-sort-value="1792" | 1792
| data-sort-value="1867" | 1867
| [[Contae na hIarmhí]]
|-
| style='text-align:right'| 1234
|
| [[Liam Ó hAonghusa|William Maunsell Hennessy]]
| data-sort-value="1829" | 1829
| data-sort-value="1889" | 1889
| [[Caisleán Ghriaire]]
|-
| style='text-align:right'| 1235
| [[Íomhá:Arthur Guinness II.png|center|128px]]
| [[Arthur Hart Guinness]]
| data-sort-value="1768" | 1768
| data-sort-value="1855" | 1855
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1236
|
| [[Sarah Mary Fitton]]
| data-sort-value="1796" | 1796
| data-sort-value="1874" | 1874-03-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1237
| [[Íomhá:Mary O'Donovan Rossa.png|center|128px]]
| [[Mary Jane O’Donovan Rossa|Mary O'Donovan Rossa]]
| data-sort-value="1845" | 1845-01-27
| data-sort-value="1916" | 1916-08-18<br/>1916-08-17
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1238
| [[Íomhá:Portrait of Thomas James Mulvany .PNG|center|128px]]
| [[Thomas James Mulvany]]
| data-sort-value="1779" | 1779
| data-sort-value="1845" | 1845-02-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1239
|
| [[Fred McDonogh]]
|
| data-sort-value="1955" | 1955-12-01
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1240
| [[Íomhá:Major William Redmond bust, Wexford city.jpg|center|128px]]
| [[Liam Mac Réamoinn|Willie Redmond]]
| data-sort-value="1861" | 1861-04-15
| data-sort-value="1917" | 1917-06-07
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1241
|
| [[Éamon Rooney]]
|
| data-sort-value="1993" | 1993-11-09
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1242
|
| [[Éamonn Mac Thomáis]]
| data-sort-value="1927" | 1927-01-13
| data-sort-value="2002" | 2002-08-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1243
| [[Íomhá:St. Mary's Collegiate College Church, Youghal, Co. Cork.JPG|center|128px]]
| [[Michael Jones (saighdiúir)|Michael Jones]]
| data-sort-value="1606" | 1606
| data-sort-value="1649" | 1649-03-09
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1244
| [[Íomhá:Grubb Howard.jpg|center|128px]]
| [[Howard Grubb]]
| data-sort-value="1844" | 1844-07-28
| data-sort-value="1931" | 1931-09-16
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1245
|
| [[William Bowles]]
| data-sort-value="1705" | 1705<br/>1714
| data-sort-value="1780" | 1780-08-25
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1246
| [[Íomhá:John Boyle O'Reilly cph.3a38519.jpg|center|128px]]
| [[John Boyle O'Reilly]]
| data-sort-value="1844" | 1844-06-28
| data-sort-value="1890" | 1890-08-10
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1247
|
| [[William Haliday]]
| data-sort-value="1788" | 1788
| data-sort-value="1812" | 1812
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1248
|
| [[Áine Ní Fhoghludha]]
| data-sort-value="1880" | 1880-11-10
| data-sort-value="1932" | 1932-04-14
| ''[[:d:Q104319641|An Móta]]''
|-
| style='text-align:right'| 1249
|
| [[Patrick Ganly]]
| data-sort-value="1809" | 1809
| data-sort-value="1899" | 1899
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1250
| [[Íomhá:John Thomas Woodhouse (1780-1845) - Robert Murphy, BA, Fellow (1800) - GC0027 - Gonville and Caius College.jpg|center|128px]]
| [[Robert Murphy]]
| data-sort-value="1806" | 1806
| data-sort-value="1843" | 1843-03-12
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1251
|
| [[William Kirby Sullivan]]
| data-sort-value="1821" | 1821
| data-sort-value="1890" | 1890
| [[An Druipseach]]
|-
| style='text-align:right'| 1252
|
| [[Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid]]
|
| data-sort-value="862" | 862
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1253
|
| [[Rós Ní Mhaonaigh]]
| data-sort-value="1740" | 1740
| data-sort-value="1798" | 1798
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1254
| [[Íomhá:Edith Anne Stoney.jpg|center|128px]]
| [[Edith Anne Stoney]]
| data-sort-value="1869" | 1869-01-06
| data-sort-value="1938" | 1938-06-25
| [[Droichead na Dothra]]
|-
| style='text-align:right'| 1255
|
| [[Joseph Cooper Walker]]
| data-sort-value="1761" | 1761
| data-sort-value="1810" | 1810-04-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1256
| [[Íomhá:IVRLA 10443 Ó hEinirí.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó hEinirí|Seán Ó hÉinirí]]
| data-sort-value="1915" | 1915-03-26
| data-sort-value="1998" | 1998-07-26
| [[Cill Ghallagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1257
|
| [[Peadar Lamb]]
| data-sort-value="1930" | 1930
| data-sort-value="2017" | 2017-09-01
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1258
| [[Íomhá:Portrait of Singer Big Tom (Nov 2004).jpg|center|128px]]
| [[Big Tom]]
| data-sort-value="1936" | 1936-09-18
| data-sort-value="2018" | 2018-04-17
| [[Baile na Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1259
|
| [[Dáibhí de Barra]]
| data-sort-value="1758" | 1758
| data-sort-value="1851" | 1851
| [[Carraig Thuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 1260
|
| [[Dáithí Ó hÓgáin]]
| data-sort-value="1949" | 1949
| data-sort-value="2011" | 2011
| [[An Brú]]
|-
| style='text-align:right'| 1261
|
| [[Domhnall Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1847" | 1847
| data-sort-value="1930" | 1930-09-27
| ''[[:d:Q104300976|An Cnoc Dubh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1262
|
| [[Eibhlín Ní Chathailriabhaigh]]
| data-sort-value="1910" | 1910-06-01
| data-sort-value="2001" | 2001-06-07
| [[Domhnach Broc]]
|-
| style='text-align:right'| 1263
|
| [[Fionn Mac Cumhaill (scríbhneoir)|Fionn Mac Cumhaill]]
| data-sort-value="1885" | 1885-06-23
| data-sort-value="1965" | 1965-08-07
| ''[[:d:Q104348887|Leitir Catha]]''
|-
| style='text-align:right'| 1264
|
| [[Maidhc Dainín Ó Sé]]
| data-sort-value="1942" | 1942-02-02
| data-sort-value="2013" | 2013-08-29
| [[Baile na nGall, Contae Chiarraí|Baile na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1265
|
| [[Máire Ní Scolaí]]
| data-sort-value="1909" | 1909-05-24
| data-sort-value="1985" | 1985-06-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1266
|
| [[Máirtín Ó Corrbuí]]
| data-sort-value="1912" | 1912-11-17
| data-sort-value="2002" | 2002-05-08
| ''[[:d:Q104314882|An Pháirc Bhuí]]''
|-
| style='text-align:right'| 1267
|
| [[Máirín Ní Rodaigh]]
|
| data-sort-value="1965" | 1965-10
| [[An Cabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1268
|
| [[Mícheál Breathnach]]
| data-sort-value="1881" | 1881-09-16
| data-sort-value="1908" | 1908-09-28
| [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 1269
|
| [[Mícheál Ó Bréartúin]]
| data-sort-value="1930" | 1930
| data-sort-value="2011" | 2011
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1270
|
| [[Patsy Ó Ceannabháin]]
| data-sort-value="1943" | 1943
| data-sort-value="1998" | 1998
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 1271
|
| [[Pádraig Mac Suibhne]]
| data-sort-value="1942" | 1942-02-23
| data-sort-value="2020" | 2020-03-24
| ''[[:d:Q104348490|Beitheach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1272
|
| [[Pádraig Ó Baoighill]]
| data-sort-value="1932" | 1932-11-15
| data-sort-value="2024" | 2024-06-21
| [[Rann na Feirste]]
|-
| style='text-align:right'| 1273
|
| [[Pádraic Óg Ó Conaire]]
| data-sort-value="1893" | 1893-03-11
| data-sort-value="1971" | 1971-08-05
| ''[[:d:Q104321570|An Turlach Beag]]''
|-
| style='text-align:right'| 1274
|
| [[Seán Ó Ruadháin]]
| data-sort-value="1883" | 1883-02-20
| data-sort-value="1966" | 1966-06-22
| [[Gaoth Sáile]]
|-
| style='text-align:right'| 1275
|
| [[Tadhg Gaelach Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1715" | 1715
| data-sort-value="1795" | 1795
| [[Tuar na Fola]]
|-
| style='text-align:right'| 1276
|
| [[Énrí Ó Muirgheasa]]
| data-sort-value="1874" | 1874-01-14
| data-sort-value="1945" | 1945-08-13
| ''[[:d:Q65558304|An Caisleán Thoir]]''
|-
| style='text-align:right'| 1277
| [[Íomhá:Mary A. Sadlier (A ROUND TABLE, 1897).png|center|128px]]
| [[Mary Anne Sadlier]]
| data-sort-value="1820" | 1820-12-31
| data-sort-value="1903" | 1903-04-05
| [[Muinchille]]
|-
| style='text-align:right'| 1278
|
| [[Kit Ahern]]
| data-sort-value="1915" | 1915-01-13
| data-sort-value="2007" | 2007-12-27
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1279
|
| [[Nicky McFadden]]
| data-sort-value="1962" | 1962-12-25
| data-sort-value="2014" | 2014-03-25
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 1280
|
| [[Tadhg Dall Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1550" | 1550
| data-sort-value="1591" | 1591-03
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1281
|
| [[Tomás Ó Néill Ruiséal]]
| data-sort-value="1828" | 1828
| data-sort-value="1908" | 1908
| [[An Móta]]
|-
| style='text-align:right'| 1282
|
| [[Mary Elizabeth Byrne]]
| data-sort-value="1880" | 1880-07-02
| data-sort-value="1931" | 1931-01-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1283
|
| [[Henry Mountcharles|Henry Conyngham]]
| data-sort-value="1951" | 1951-05-25
| data-sort-value="2025" | 2025-06-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1284
|
| [[Anraí Ó Riain]]
| data-sort-value="1957" | 1957-04-07
| data-sort-value="2020" | 2020-11-24
| ''[[:d:Q4222952|Clárach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1285
|
| [[Seosamh Ó Ceocháin]]
| data-sort-value="1918" | 1918-08-18
| data-sort-value="1988" | 1988-01-05
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1286
| [[Íomhá:Énna Mac Murchada (Bodleian Library MS Rawlinson B 503, folio 36r).jpg|center|128px]]
| [[Éanna Mac Murchadha|Enna mac Donnchada Mac Murchada]]
|
| data-sort-value="1126" | 1126
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 1287
|
| [[Conchobar Ua Briain|Conchúr Ó Briain]]
|
| data-sort-value="1142" | 1142
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1288
|
| [[Mary Swanzy]]
| data-sort-value="1882" | 1882-02-15
| data-sort-value="1978" | 1978-07-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1289
|
| [[Seosamh Laoide]]
| data-sort-value="1865" | 1865-05-24
| data-sort-value="1939" | 1939-09-21
| [[Raghnallach]]
|-
| style='text-align:right'| 1290
|
| [[Hugh Law]]
| data-sort-value="1872" | 1872-07-28
| data-sort-value="1943" | 1943-04-01<br/>1943-04-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1291
|
| [[James Crowley]]
| data-sort-value="1880" | 1880
| data-sort-value="1946" | 1946-01-21
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1292
|
| [[Patrick Ryan]]
| data-sort-value="1898" | 1898-11-16
| data-sort-value="1944" | 1944-01-21
| [[An Port Nua (Tiobraid Árann)|An Port Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1293
| [[Íomhá:Jennie Wyse Power.jpg|center|128px]]
| [[Jennie Wyse Power]]
| data-sort-value="1858" | 1858-05-01
| data-sort-value="1941" | 1941-01-05
| [[Bealach Conglais]]
|-
| style='text-align:right'| 1294
| [[Íomhá:Sir.James.Ware.png|center|128px]]
| [[James Ware]]
| data-sort-value="1594" | 1594-11-26
| data-sort-value="1666" | 1666-12-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1295
| [[Íomhá:Michael Donnellan, circa 1944.jpg|center|128px]]
| [[Michael Donnellan]]
| data-sort-value="1900" | 1900-01-01
| data-sort-value="1964" | 1964-09-27
| [[Dún Mór, Contae na Gaillimhe|Dún Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1296
|
| [[Mícheál Ó Lócháin|Micheál Ó Lócháin]]
| data-sort-value="1836" | 1836-09-29
| data-sort-value="1899" | 1899-01-10
| ''[[:d:Q104326011|Currach an Doire]]''
|-
| style='text-align:right'| 1297
| [[Íomhá:Joseph MacBride.png|center|128px]]
| [[Joseph MacBride]]
| data-sort-value="1860" | 1860
| data-sort-value="1938" | 1938-01-01
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1298
|
| [[Louis Dalton]]
| data-sort-value="1862" | 1862-09-20
| data-sort-value="1945" | 1945-01-13
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1299
|
| [[Joseph Hannigan]]
| data-sort-value="1904" | 1904
| data-sort-value="1944" | 1944
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1300
|
| [[Donncha Ó Cróinín]]
| data-sort-value="1919" | 1919-12-08
| data-sort-value="1990" | 1990-06-05
| [[Baile Mhic Íre]]
|-
| style='text-align:right'| 1301
|
| [[Vicky Phelan]]
| data-sort-value="1974" | 1974-10-28
| data-sort-value="2022" | 2022-11-14
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1302
| [[Íomhá:Meg Connery, circa 1920s.jpg|center|128px]]
| [[Meg Connery]]
| data-sort-value="1879" | 1879
| data-sort-value="1956" | 1956-12
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 1303
|
| [[Eoghan Ó Siadhail]]
| data-sort-value="1584" | 1584
| data-sort-value="1650" | 1650-06-21
| [[Contae na hIarmhí]]
|-
| style='text-align:right'| 1304
|
| [[Biddy White Lennon]]
| data-sort-value="1945" | 1945
| data-sort-value="2017" | 2017-11-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1305
|
| [[Robert William Alexander]]
| data-sort-value="1905" | 1905-11-21
| data-sort-value="1979" | 1979-12-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1306
|
| [[Keelin Shanley]]
| data-sort-value="1968" | 1968-08-24
| data-sort-value="2020" | 2020-02-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1307
|
| [[Domhnaill Ó Bearáin]]
| data-sort-value="1928" | 1928-02-28
| data-sort-value="2018" | 2018-01-03
| [[Contae Átha Cliath Theas]]
|-
| style='text-align:right'| 1308
|
| [[Robert Francis Ruttledge]]
| data-sort-value="1899" | 1899-09-11
| data-sort-value="2002" | 2002-01-12
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1309
|
| [[Liam Ó Rinn]]
| data-sort-value="1886" | 1886-11-20
| data-sort-value="1943" | 1943-10-03
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1310
|
| [[Máirin de Valéra]]
| data-sort-value="1912" | 1912-04-12
| data-sort-value="1984" | 1984-08-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1311
|
| [[Dúnmharú Declan Flynn|Declan Flynn]]
| data-sort-value="1951" | 1951
| data-sort-value="1982" | 1982-09-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1312
|
| [[Fanny Currey]]
| data-sort-value="1848" | 1848-05-30
| data-sort-value="1917" | 1917-03-30
| ''[[:d:Q2368947|Caisleán Leasa Móire]]''
|-
| style='text-align:right'| 1313
|
| [[Catherine Isabella Osborne]]
| data-sort-value="1818" | 1818-06-30
| data-sort-value="1880" | 1880-06-21
| ''[[:d:Q57272913|Teach Newtown Anner]]''
|-
| style='text-align:right'| 1314
|
| [[Colm Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1928" | 1928
| data-sort-value="2017" | 2017
| [[Camas]]
|-
| style='text-align:right'| 1315
|
| [[Seán Ua Cearnaigh]]
| data-sort-value="1933" | 1933-06-13
| data-sort-value="2020" | 2020-10-26
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1316
|
| [[Morgan Jageurs]]
| data-sort-value="1862" | 1862
| data-sort-value="1932" | 1932-04-28
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1317
|
| [[Peter Morgan Jaguers]]
| data-sort-value="1862" | 1862
| data-sort-value="1932" | 1932
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1318
|
| [[Seán Ó Lúing]]
| data-sort-value="1917" | 1917-05-16
| data-sort-value="2000" | 2000-02-10
| [[Baile an Fheirtéaraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1319
|
| [[Fionntán Mac Aodha Bhuí]]
| data-sort-value="1924" | 1924
| data-sort-value="2012" | 2012
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1320
|
| [[Tadhg Ó Scanaill (aisteoir)|Tadhg Ó Scanaill]]
| data-sort-value="1883" | 1883-05-09
| data-sort-value="1967" | 1967-01-18
| [[Baile Bhuirne]]
|-
| style='text-align:right'| 1321
|
| [[Tadhg Ó Scanaill (múinteoir)|Tadhg Ó Scanaill]]
| data-sort-value="1870" | 1870
| data-sort-value="1939" | 1939-08-20
| ''[[:d:Q65557130|An Inse Mhór]]''
|-
| style='text-align:right'| 1322
|
| [[Seánie O'Brien]]
| data-sort-value="1919" | 1919-08-23
| data-sort-value="1988" | 1988
| [[Tobar Phádraig]]
|-
| style='text-align:right'| 1323
|
| [[Máire Ní Shúilleabháin]]
| data-sort-value="1884" | 1884-02-02
| data-sort-value="1914" | 1914-07-14
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1324
|
| [[Mícheál Ó Tiománaidhe|Micheál Ó Tiománaidhe]]
| data-sort-value="1853" | 1853-09-20
| data-sort-value="1940" | 1940-03-07
| ''[[:d:Q104331267|An Cartún Dubh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1325
|
| [[Moyra Barry]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1960" | 1960-02-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1326
|
| [[Ruth Brandt]]
| data-sort-value="1936" | 1936-06-22
| data-sort-value="1989" | 1989-08-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1327
|
| [[Stephen Spring Rice (1814–1865)]]
| data-sort-value="1814" | 1814-08-31
| data-sort-value="1865" | 1865-05-09
| ''[[:d:Q16931404|Mount Trenchard House]]''
|-
| style='text-align:right'| 1328
|
| [[Julia Grenan]]
| data-sort-value="1883" | 1883-07-02
| data-sort-value="1972" | 1972-01-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1329
|
| [[Vincent Barry]]
| data-sort-value="1908" | 1908
| data-sort-value="1975" | 1975
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1330
| [[Íomhá:N McBride 1900.jpg|center|128px]]
| [[Niall Mac Giolla Bhrighde]]
| data-sort-value="1861" | 1861
| data-sort-value="1942" | 1942
| ''[[:d:Q104349864|Faiche Mhór]]''
|-
| style='text-align:right'| 1331
|
| [[Patrick Smyth]]
| data-sort-value="1824" | 1824
| data-sort-value="1865" | 1865-10-14
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1332
|
| [[Thomas Wall]]
| data-sort-value="1906" | 1906-07-04
| data-sort-value="1985" | 1985-08-20
| ''[[:d:Q104316697|Baile na mBodach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1333
|
| [[Clíodna Cussen]]
| data-sort-value="1932" | 1932-09-18
| data-sort-value="2022" | 2022-08-02
| [[An Caisleán Nua, Contae Luimnigh|An Caisleán Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1334
|
| [[Dorothy Blackham]]
| data-sort-value="1896" | 1896-03-01
| data-sort-value="1975" | 1975-09-03
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 1335
|
| [[Neilí Ní Bhriain]]
| data-sort-value="1864" | 1864-06-04
| data-sort-value="1925" | 1925-04-01
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1336
|
| [[William Ganly]]
| data-sort-value="1855" | 1855
| data-sort-value="1926" | 1926-02-20
| [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1337
|
| [[Edward Hayes]]
| data-sort-value="1810" | 1810<br/>1814
| data-sort-value="1870" | 1870-11-12
| [[Contae Laoise]]<br/>[[Garraí Eoin]]
|-
| style='text-align:right'| 1338
| [[Íomhá:William Henry Gregory Vanity Fair 30 December 1871.jpg|center|128px]]
| [[William Henry Gregory]]
| data-sort-value="1817" | 1817-07-12<br/>1817-06-13
| data-sort-value="1892" | 1892-03-06
| [[Caisleán Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1339
|
| [[Cecilia Margaret Nairn]]
| data-sort-value="1791" | 1791
| data-sort-value="1857" | 1857-06-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1340
|
| [[Victoria Coffey]]
| data-sort-value="1911" | 1911-09-16
| data-sort-value="1999" | 1999-06-15
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1341
|
| [[James Murnaghan]]
| data-sort-value="1881" | 1881
| data-sort-value="1973" | 1973
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1342
|
| [[Mabel Sharman Crawford]]
| data-sort-value="1820" | 1820-06-03
| data-sort-value="1912" | 1912-02-14
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1343
|
| [[Diarmaid Ó Muirithe]]
| data-sort-value="1935" | 1935-11-11
| data-sort-value="2014" | 2014-07-11
| [[Ros Mhic Thriúin]]
|-
| style='text-align:right'| 1344
|
| [[Michael O'Higgins]]
| data-sort-value="1917" | 1917-11-01
| data-sort-value="2005" | 2005-03-09
| [[Teach Srafáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1345
|
| [[Brigid Hogan-O'Higgins]]
| data-sort-value="1932" | 1932-03-10
| data-sort-value="2022" | 2022-11-02
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1346
| [[Íomhá:Billy Lawless.jpg|center|128px]]
| [[Billy Lawless]]
| data-sort-value="1951" | 1951-07-04
| data-sort-value="2024" | 2024-11-08
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1347
|
| [[Thomas de Vere Coneys]]
| data-sort-value="1804" | 1804
| data-sort-value="1851" | 1851-12-28
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1348
|
| [[Séamas Ó Dubhghaill]]
| data-sort-value="1855" | 1855-07-25
| data-sort-value="1929" | 1929-05-30
| ''[[:d:Q104306937|Cúil Éanaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1349
|
| [[Seosamh Ó Tórna]]
| data-sort-value="1888" | 1888-08-02
| data-sort-value="1967" | 1967-04-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1350
|
| [[Peadar Bairéad]]
|
| data-sort-value="2019" | 2019
| [[Iorras]]
|-
| style='text-align:right'| 1351
|
| [[Siobhán Ní Shúilleabháin]]
| data-sort-value="1928" | 1928-08-31
| data-sort-value="2013" | 2013-05-21
| [[Baile an Fheirtéaraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1352
|
| [[Moya Llewelyn Davies]]
| data-sort-value="1881" | 1881-03-25
| data-sort-value="1943" | 1943-09-28
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 1353
| [[Íomhá:Edward King-Tenison ca 1850-1853.jpg|center|128px]]
| [[Edward King-Tenison]]
| data-sort-value="1805" | 1805-01-21
| data-sort-value="1878" | 1878-06-19
| ''[[:d:Q6408168|Caisleán Chill Rónáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 1354
|
| [[Charles Dawson]]
| data-sort-value="1842" | 1842
| data-sort-value="1917" | 1917
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1355
|
| [[Nancy Corrigan]]
| data-sort-value="1912" | 1912-06-21
| data-sort-value="1983" | 1983
| [[Acaill]]
|-
| style='text-align:right'| 1356
|
| [[Jemma Redmond]]
| data-sort-value="1978" | 1978-03-16
| data-sort-value="2016" | 2016-08-16
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1357
|
| [[Margaret Dobbs]]
| data-sort-value="1871" | 1871-11-19
| data-sort-value="1962" | 1962-01-02
| [[Contae Aontroma]]<br/>[[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1358
| [[Íomhá:Maud Joynt at the School of Irish learning 1913.jpg|center|128px]]
| [[Maud Joynt]]
| data-sort-value="1868" | 1868-03-07
| data-sort-value="1940" | 1940-07-24
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1359
|
| [[Margaret Grey Porter]]
|
| data-sort-value="1881" | 1881
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1360
|
| [[Lily O’Brennan]]
| data-sort-value="1878" | 1878-08-20
| data-sort-value="1948" | 1948-05-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1361
|
| [[Eleanor Knott]]
| data-sort-value="1886" | 1886-11-18
| data-sort-value="1975" | 1975-01-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1362
|
| [[Máire Ní Dhonnchadha Dhuibh]]
| data-sort-value="1702" | 1702
| data-sort-value="1795" | 1795
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1363
|
| [[Mary Georgina Barton]]
| data-sort-value="1861" | 1861-04-03
| data-sort-value="1949" | 1949-11-08
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1364
|
| [[Josie Sheáin Jeaic Mac Donncha]]
| data-sort-value="1943" | 1943
| data-sort-value="2017" | 2017-09-09
| [[An Aird Thiar]]
|-
| style='text-align:right'| 1365
|
| [[Teresa Mullen]]
| data-sort-value="1938" | 1938-04-27
| data-sort-value="1989" | 1989-08-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1366
|
| [[Liam Budhlaeir]]
| data-sort-value="1923" | 1923-09-28
| data-sort-value="1995" | 1995-06-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1367
|
| [[Róise Mhic Ghrianna]]
| data-sort-value="1879" | 1879-03-13
| data-sort-value="1964" | 1964-04-06
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1368
|
| [[Seán Ó hÉalaí]]
| data-sort-value="1938" | 1938-01-27
| data-sort-value="2017" | 2017-12-11
| ''[[:d:Q82025075|Poll Raithní (Sweeny)]]''
|-
| style='text-align:right'| 1369
|
| [[Aogán Ó Muircheartaigh]]
| data-sort-value="1948" | 1948
| data-sort-value="2025" | 2025-05-26
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 1370
|
| [[Seán Ó Tuairisg]]
| data-sort-value="1945" | 1945-11-01
| data-sort-value="2023" | 2023-04-19
| [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 1371
|
| [[Caitlín Ní Mhaolchróin]]
| data-sort-value="1895" | 1895-11-22
| data-sort-value="1973" | 1973-06-13
| [[Cill Bheagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1372
|
| [[Nóra Ághas]]
| data-sort-value="1882" | 1882-07-15
| data-sort-value="1970" | 1970-01-20
| ''[[:d:Q60555545|Cinn Aird]]''
|-
| style='text-align:right'| 1373
|
| [[An Beirneach|Liam Ó Beirn]]
| data-sort-value="1869" | 1869
| data-sort-value="1949" | 1949-07-17
| ''[[:d:Q104325767|Ceathrú na Gaoithe]]''
|-
| style='text-align:right'| 1374
|
| [[Seosamh Ieróm Mac Giolla Phádraig]]
| data-sort-value="1878" | 1878
| data-sort-value="1910" | 1910
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1375
|
| [[Seán Ó Súilleabháin (béaloideasóir)|Seán Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1903" | 1903-11-30
| data-sort-value="1996" | 1996-12-12
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1376
|
| [[Máirín Ní Mhuiríosa]]
| data-sort-value="1906" | 1906-09-05
| data-sort-value="1982" | 1982-08-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1377
| [[Íomhá:Eibhlín Nic Niocaill.jpg|center|128px]]
| [[Eibhlín Nic Niocaill]]
| data-sort-value="1884" | 1884-10-22
| data-sort-value="1909" | 1909-08-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1378
|
| [[Bríd Ní Ghiolláin]]
| data-sort-value="1894" | 1894-11-15
| data-sort-value="2003" | 2003-12-31
| ''[[:d:Q124407631|Fearann an Choirce]]''
|-
| style='text-align:right'| 1379
| [[Íomhá:Women in Mathematics Day 2018 13.jpg|center|128px]]
| [[Sheila Tinney]]
| data-sort-value="1918" | 1918-01-15
| data-sort-value="2010" | 2010-03-27
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1380
|
| [[Austin Carroll]]
| data-sort-value="1835" | 1835<br/>1835-02-23
| data-sort-value="1909" | 1909<br/>1909-11-29
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 1381
|
| [[Kathleen Watkins]]
| data-sort-value="1934" | 1934-10-17
| data-sort-value="2024" | 2024-11-07
| [[Teach Sagard]]
|-
| style='text-align:right'| 1382
|
| [[Donncha Ó Céileachair]]
| data-sort-value="1918" | 1918
| data-sort-value="1960" | 1960
| [[Cúil Aodha]]
|-
| style='text-align:right'| 1383
|
| [[Mary Elmes]]
| data-sort-value="1908" | 1908-05-05
| data-sort-value="2002" | 2002-03-09
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1384
| [[Íomhá:Jonathan Swift by Charles Jervas detail.jpg|center|128px]]
| [[Jonathan Swift]]
| data-sort-value="1667" | 1667-11-30
| data-sort-value="1745" | 1745-10-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1385
| [[Íomhá:The Shannon Portrait of the Hon Robert Boyle.jpg|center|128px]]
| [[Robert Boyle]]
| data-sort-value="1627" | 1627-01-25
| data-sort-value="1691" | 1691-12-31
| ''[[:d:Q2368947|Caisleán Leasa Móire]]''
|-
| style='text-align:right'| 1386
|
| [[Edith Young]]
| data-sort-value="1882" | 1882-09-10
| data-sort-value="1974" | 1974-02-10
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 1387
|
| [[Oonah Keogh]]
| data-sort-value="1903" | 1903-05-02
| data-sort-value="1989" | 1989-07-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1388
|
| [[Seán Pléimeann]]
| data-sort-value="1814" | 1814
| data-sort-value="1896" | 1896-01-28
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1389
|
| [[Risteárd Ó Glaisne]]
| data-sort-value="1927" | 1927-09-02
| data-sort-value="2003" | 2003-11-06
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 1390
|
| [[Charlotte Dease]]
| data-sort-value="1873" | 1873-07-20
| data-sort-value="1953" | 1953-05-05
| [[Baile Briotáis]]
|-
| style='text-align:right'| 1391
|
| [[Cáit Feiritéar]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-01
| data-sort-value="2005" | 2005-06-08
| ''[[:d:Q104309724|Baile na hAbha]]''
|-
| style='text-align:right'| 1392
|
| [[Róisín Uí Mhadagáin Ní Raghallaigh]]
| data-sort-value="1903" | 1903-01-21
| data-sort-value="1974" | 1974-02-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1393
|
| [[Maureen Sweeney]]
| data-sort-value="1923" | 1923-06-03
| data-sort-value="2023" | 2023-12-17
| ''[[:d:Q56274057|Knockanure]]''
|-
| style='text-align:right'| 1394
|
| [[Nessa Ní Shéaghdha]]
| data-sort-value="1916" | 1916-03-14
| data-sort-value="1993" | 1993-04-11
| [[Droim Conrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1395
| [[Íomhá:Máire Rua O'Brien.jpg|center|128px]]
| [[Máire Rua Nic Mhathúna|Máire Rua Ní Mhathúna]]
| data-sort-value="1615" | 1615
| data-sort-value="1686" | 1686
| [[Cluain idir Dhá Lá]]
|-
| style='text-align:right'| 1396
|
| [[Caitlín Ní Thoirbheird]]
| data-sort-value="1891" | 1891-05-05
| data-sort-value="1969" | 1969-07-24
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 1397
|
| [[Eileen O'Faoláin]]
| data-sort-value="1900" | 1900-06-10
| data-sort-value="1988" | 1988-09-20
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1398
|
| [[Séamus Ó Caoimh|James George O'Keeffe]]
| data-sort-value="1865" | 1865-04-21
| data-sort-value="1937" | 1937-12-06
| ''[[:d:Q104304440|Baile an Tobair]]''
|-
| style='text-align:right'| 1399
|
| [[Mícheál Ó hAodha|Micheál Ó hAodha]]
| data-sort-value="1918" | 1918-07-31
| data-sort-value="1998" | 1998-01-26
| [[Cill Dalua]]
|-
| style='text-align:right'| 1400
|
| [[Séamus Ó Creag]]
| data-sort-value="1861" | 1861<br/>1863
| data-sort-value="1934" | 1934-09-15
| ''[[:d:Q104348893|Droim na Saileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1401
|
| [[Conleth Ellis]]
| data-sort-value="1937" | 1937
| data-sort-value="1988" | 1988-05-10
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1402
|
| [[Cóilín Sheáin Dharach Seoige]]
| data-sort-value="1918" | 1918-04
| data-sort-value="2001" | 2001-04
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 1403
|
| [[Tom Bheairtle Tom Ó Flatharta]]
| data-sort-value="1926" | 1926-08-15
| data-sort-value="2013" | 2013-11-12
| [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 1404
|
| [[Tom Phaddy Mac Diarmada]]
| data-sort-value="1909" | 1909-03-02
| data-sort-value="2001" | 2001-04-02
| [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 1405
|
| [[Johnny Báille]]
| data-sort-value="1932" | 1932-03-25
| data-sort-value="2004" | 2004-09-26
| [[Leitir Móir]]
|-
| style='text-align:right'| 1406
|
| [[Tess Uí Chonghaile]]
|
| data-sort-value="2005" | 2005-03-08
| ''[[:d:Q65955633|An Máimín]]''
|-
| style='text-align:right'| 1407
|
| [[Meáirt Churraoin]]
| data-sort-value="1913" | 1913-12-12
| data-sort-value="1999" | 1999
| ''[[:d:Q104322556|Na hAille]]''
|-
| style='text-align:right'| 1408
|
| [[Meaití Jo Shéamuis Ó Fátharta|Meaití Jó Shéamuis Ó Fátharta]]
| data-sort-value="1947" | 1947-04-13
| data-sort-value="2025" | 2025-01-03
| ''[[:d:Q104322556|Na hAille]]''
|-
| style='text-align:right'| 1409
|
| [[Domhnall Mac Síthigh]]
| data-sort-value="1951" | 1951-03-21
| data-sort-value="2017" | 2017-06-09
| ''[[:d:Q104309736|Baile Eaglaise]]''
|-
| style='text-align:right'| 1410
|
| [[Pat Cheoinín]]
| data-sort-value="1915" | 1915
| data-sort-value="2008" | 2008
| [[Fínis]]
|-
| style='text-align:right'| 1411
|
| [[Feistí Ó Conluain]]
| data-sort-value="1925" | 1925
| data-sort-value="2001" | 2001-06-04
| ''[[:d:Q124453497|Baile Liam]]''
|-
| style='text-align:right'| 1412
|
| [[Máire Nic Dhonnchadha]]
| data-sort-value="1937" | 1937
| data-sort-value="2020" | 2020-12-01
| ''[[:d:Q124499647|An Caorán Mór]]''
|-
| style='text-align:right'| 1413
|
| [[Réamonn Jimmy Mac Donncha]]
| data-sort-value="1938" | 1938
| data-sort-value="2012" | 2012-01-26
| [[Inis Mhic Cionaith]]
|-
| style='text-align:right'| 1414
|
| [[Bina McLoughlin]]
| data-sort-value="1929" | 1929
| data-sort-value="2001" | 2001-02-16
| ''[[:d:Q104321379|Gleann na nGeimhleach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1415
|
| [[Domhnall Ó Baoighill]]
| data-sort-value="1878" | 1878-01-25
| data-sort-value="1948" | 1948-05-30
| [[Croithlí]]
|-
| style='text-align:right'| 1416
|
| [[Pádraigín Haicéad]]
| data-sort-value="1604" | 1604
| data-sort-value="1654" | 1654-11
| ''[[:d:Q4852302|An Baile Tarsna]]''
|-
| style='text-align:right'| 1417
|
| [[Liam Prút]]
| data-sort-value="1940" | 1940
| data-sort-value="2023" | 2023-09-30
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 1418
|
| [[Seosamh Ó Guairim]]
| data-sort-value="1955" | 1955-12-12
| data-sort-value="2017" | 2017-03-06
| [[Roisín na Mainiach]]
|-
| style='text-align:right'| 1419
|
| [[Máire Ní Thuathail (léiritheoir)|Máire Ní Thuathail]]
| data-sort-value="1959" | 1959-07-29
| data-sort-value="2016" | 2016-09-19
| [[Tuar Mhic Éadaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1420
|
| [[Aodhán Madden]]
| data-sort-value="1947" | 1947
| data-sort-value="2015" | 2015
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1421
| [[Íomhá:Kathleen Napoli McKenna.png|center|128px]]
| [[Caitlín Ní Chionnaith]]
| data-sort-value="1897" | 1897-09-09
| data-sort-value="1988" | 1988-03-22
| [[An Seanchaisleán]]
|-
| style='text-align:right'| 1422
|
| [[Paddy McMahon]]
| data-sort-value="1933" | 1933
| data-sort-value="2019" | 2019
| [[An Tulach (An Clár)|An Tulach]]
|-
| style='text-align:right'| 1423
|
| [[Seán Garvey]]
| data-sort-value="1952" | 1952
| data-sort-value="2022" | 2022-05-06
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 1424
|
| [[Annraoi Ó Liatháin]]
| data-sort-value="1917" | 1917-10-15
| data-sort-value="1981" | 1981-07-27
| [[Port Omna]]
|-
| style='text-align:right'| 1425
|
| [[Donnchadh Ó Laoghaire (ollamh)|Donnchadh Ó Laoghaire]]
| data-sort-value="1877" | 1877-01-21
| data-sort-value="1944" | 1944-04-03
| ''[[:d:Q104298855|Doire an Chuilinn]]''
|-
| style='text-align:right'| 1426
|
| [[Tadhg Ó Murchadha (béaloideasóir)|Tadhg Ó Murchadha]]
| data-sort-value="1896" | 1896-02-11
| data-sort-value="1961" | 1961-09-08
| ''[[:d:Q104310755|Cathair Dónall]]''
|-
| style='text-align:right'| 1427
|
| [[Minnie Cormack]]
| data-sort-value="1862" | 1862
| data-sort-value="1919" | 1919<br/>1920
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 1428
|
| [[Séamus Ó Cinnéide (file)|Séamus Ó Cinnéide]]
| data-sort-value="1925" | 1925
| data-sort-value="1992" | 1992-12-26
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1429
|
| [[Aindrias Ó Baoighill]]
| data-sort-value="1888" | 1888-04-07
| data-sort-value="1972" | 1972-03-17
| ''[[:d:Q104348790|Maol na Mine Beag]]''
|-
| style='text-align:right'| 1430
| [[Íomhá:Charlotte Blake Thornley Stoker (1818-1901) writer, activist, and mother of Bram Stoker.png|center|128px]]
| [[Charlotte Stoker]]
| data-sort-value="1818" | 1818
| data-sort-value="1901" | 1901-03-15
| [[Béal Átha Seanaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 1431
|
| [[Nan Ghriallais]]
| data-sort-value="1936" | 1936-04-02
| data-sort-value="2018" | 2018-11-19
| [[Muiceanach idir Dhá Sháile]]
|-
| style='text-align:right'| 1432
|
| [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Seán Ó Sé]]
| data-sort-value="1936" | 1936-01-16
| data-sort-value="2026" | 2026-01-13
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1433
|
| [[Flann Ó Riain]]
| data-sort-value="1929" | 1929-09-18
| data-sort-value="2008" | 2008-12-06
| [[Leamhcán]]
|-
| style='text-align:right'| 1434
|
| [[Molly Bracken]]
| data-sort-value="1908" | 1908-02-03
| data-sort-value="1991" | 1991-11-19
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 1435
|
| [[Sailí Ní Anluain]]
| data-sort-value="1830" | 1830s
| data-sort-value="1896" | 1896-12-28
| ''[[:d:Q104353049|Droim Gamhna]]''
|-
| style='text-align:right'| 1436
|
| [[Séamus Ó hUltacháin]]
| data-sort-value="1948" | 1948
| data-sort-value="2023" | 2023-09-19
| ''[[:d:Q104343964|Corr na Gaoithe]]''
|-
| style='text-align:right'| 1437
|
| [[Diarmuid Breathnach]]
| data-sort-value="1930" | 1930-08-05
| data-sort-value="2023" | 2023-11-13
| ''[[:d:Q104278666|Coill tSíomóin]]''
|-
| style='text-align:right'| 1438
|
| [[John William Seoighe]]
| data-sort-value="1919" | 1919
| data-sort-value="2015" | 2015
| ''[[:d:Q104320884|Inis an Ghainimh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1439
|
| [[Mícheál Mháire an Ghabha Ó Ceannabháin]]
| data-sort-value="1936" | 1936
| data-sort-value="2005" | 2005
| [[An Aird Thoir]]
|-
| style='text-align:right'| 1440
|
| [[Máire an Ghabha]]
| data-sort-value="1905" | 1905-03-18
| data-sort-value="1999" | 1999
| [[An Aird Thoir]]
|-
| style='text-align:right'| 1441
|
| [[Máirtín Pheaits Ó Cualáin]]
| data-sort-value="1922" | 1922-11-22
| data-sort-value="2013" | 2013-03-23
| ''[[:d:Q124326853|An Teach Mór]]''
|-
| style='text-align:right'| 1442
| [[Íomhá:William Butler Yeats by George Charles Beresford.jpg|center|128px]]
| [[W. B. Yeats]]
| data-sort-value="1865" | 1865-06-13
| data-sort-value="1939" | 1939-01-28
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 1443
| [[Íomhá:Photograph Patron James O'Donnell dated pre1897.jpg|center|128px]]
| [[James O'Donnell]]
| data-sort-value="1828" | 1828
| data-sort-value="1897" | 1897-10-17
| ''[[:d:Q104316556|Baile an Mhoirtéalaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1444
|
| [[Peadar Neilí Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1903" | 1903
| data-sort-value="1961" | 1961-04-11
| [[An Cheathrú Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 1445
|
| [[Seán Ó Morónaigh]]
| data-sort-value="1940" | 1940
| data-sort-value="2023" | 2023-04-24
| [[Úlla]]
|-
| style='text-align:right'| 1446
|
| [[Séamus Ó Muircheartaigh]]
| data-sort-value="1877" | 1877-07-01
| data-sort-value="1927" | 1927-03-11
| [[Ard na Caithne]]
|-
| style='text-align:right'| 1447
|
| [[Joe Mulholland]]
| data-sort-value="1940" | 1940
| data-sort-value="2026" | 2026-01-31
| [[Bealach Féich]]
|-
| style='text-align:right'| 1448
|
| [[Peadar Ó Treasaigh]]
|
| data-sort-value="2026" | 2026-02-28
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 1449
|
| [[Patrick M. Foley|Patrick Foley]]
|
| data-sort-value="1931" | 1931-08-22
| [[Corca Dhuibhne]]
|-
| style='text-align:right'| 1450
| [[Íomhá:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]]
| [[James Joyce]]
| data-sort-value="1882" | 1882-02-02
| data-sort-value="1941" | 1941-01-13
| [[Ráth Garbh]]<br/>[[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1451
| [[Íomhá:Kathleen Yardley Lonsdale (1903-1971).jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Lonsdale]]
| data-sort-value="1903" | 1903-01-28
| data-sort-value="1971" | 1971-04-01
| [[Droichead Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1452
| [[Íomhá:William Rowan Hamilton painting.jpg|center|128px]]
| [[William Rowan Hamilton]]
| data-sort-value="1805" | 1805-08-04
| data-sort-value="1865" | 1865-09-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1453
| [[Íomhá:Kay McNulty Mauchly Antonelli.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Antonelli]]
| data-sort-value="1921" | 1921-02-12
| data-sort-value="2006" | 2006-04-20
| [[An Craoslach]]
|-
| style='text-align:right'| 1454
| [[Íomhá:George Bernard Shaw.jpg|center|128px]]
| [[George Bernard Shaw]]
| data-sort-value="1856" | 1856-07-26
| data-sort-value="1950" | 1950-11-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1455
| [[Íomhá:Sir Francis Beaufort by Stephen Pearce.jpg|center|128px]]
| [[Francis Beaufort]]
| data-sort-value="1774" | 1774-05-27<br/>1774-05-07
| data-sort-value="1857" | 1857-12-17
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1456
| [[Íomhá:Mícheál Ó Súilleabháin (left) honorary conferring of Seamus Heaney (right) at the University of Limerick, 1996.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Súilleabháin (ollamh)|Mícheál Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1950" | 1950-12-10
| data-sort-value="2018" | 2018-11-07
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 1457
|
| [[Seán Ó Céirín]]
| data-sort-value="1962" | 1962-07-19
| data-sort-value="2001" | 2001-08-21
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1458
| [[Íomhá:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]]
| [[Oscar Wilde]]
| data-sort-value="1854" | 1854-10-16
| data-sort-value="1900" | 1900-11-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1459
| [[Íomhá:Bram Stoker 1906.jpg|center|128px]]
| [[Bram Stoker]]
| data-sort-value="1847" | 1847-11-08
| data-sort-value="1912" | 1912-04-20
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1460
| [[Íomhá:Samuel Beckett, Pic, 1 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Samuel Beckett]]
| data-sort-value="1906" | 1906-04-13
| data-sort-value="1989" | 1989-12-22
| [[Carraig an tSionnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1461
|
| [[Patrick Hourigan]]
| data-sort-value="1934" | 1934
| data-sort-value="2022" | 2022-05-07
| [[Maigh Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 1462
| [[Íomhá:Enright Anne koeln literaturhaus 181108.jpg|center|128px]]
| [[Anne Enright]]
| data-sort-value="1962" | 1962-10-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1463
| [[Íomhá:Roddy Doyle in the festival garden at Haus der Berliner Festspiele on September 14th 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Roddy Doyle]]
| data-sort-value="1958" | 1958-05-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1464
| [[Íomhá:ThatXmasBFILFF191024 (55 of 119) (54100308426) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Fiona Shaw]]
| data-sort-value="1958" | 1958-07-10
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1465
| [[Íomhá:Jay OShea v Stoke cropped.jpg|center|128px]]
| [[James O'Shea]]
| data-sort-value="1988" | 1988-08-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1466
| [[Íomhá:PierceBrosnan-byPhilipRomano.jpg|center|128px]]
| [[Pierce Brosnan]]
| data-sort-value="1953" | 1953-05-16
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1467
| [[Íomhá:Stephen Ireland 2009 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Stephen Ireland]]
| data-sort-value="1986" | 1986-08-22
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1468
| [[Íomhá:Ned O'Sullivan.jpg|center|128px]]
| [[Ned O'Sullivan]]
| data-sort-value="1950" | 1950-11-25
|
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 1469
| [[Íomhá:BertieAhernBerlin2007-bis.jpg|center|128px]]
| [[Bertie Ahern|Parthalán Ó hEachthairn]]
| data-sort-value="1951" | 1951-09-12
|
| [[Droim Conrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1470
| [[Íomhá:JoeyO'Brien.JPG|center|128px]]
| [[Joey O'Brien]]
| data-sort-value="1986" | 1986-02-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1471
| [[Íomhá:2025 Colin Farrell - 2 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Colin Farrell]]
| data-sort-value="1976" | 1976-05-31
|
| ''[[:d:Q104261563|Caisleán Cnucha]]''
|-
| style='text-align:right'| 1472
| [[Íomhá:2013 Robbie Keane (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Robbie Keane]]
| data-sort-value="1980" | 1980-07-08
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1473
| [[Íomhá:Brian Cowen at White House on Saint Patrick's Day 2009.jpg|center|128px]]
| [[Brian Cowen|Brian Ó Comhain]]
| data-sort-value="1960" | 1960-01-10
|
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1474
| [[Íomhá:Mary Robinson (2014).jpg|center|128px]]
| [[Máire Mhic Róibín]]
| data-sort-value="1944" | 1944-05-21
|
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1475
| [[Íomhá:Roy keane 2014.jpg|center|128px]]
| [[Roy Keane]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1476
| [[Íomhá:DDuff.JPG|center|128px]]
| [[Damien Duff]]
| data-sort-value="1979" | 1979-03-02
|
| [[Baile Baodáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1478
| [[Íomhá:CillianMurphy-TIFF2025-01-Cropped (cropped).png|center|128px]]
| [[Cillian Murphy]]
| data-sort-value="1976" | 1976-05-25
|
| [[Dúglas]]
|-
| style='text-align:right'| 1479
| [[Íomhá:Mark Deery.jpeg|center|128px]]
| [[Mark Dearey]]
| data-sort-value="1963" | 1963-03-19
|
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 1480
| [[Íomhá:Brendan Gleeson.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Gleeson]]
| data-sort-value="1955" | 1955-03-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1481
| [[Íomhá:Evanna Lynch Comic Con Cape Town 2026 02.jpg|center|128px]]
| [[Evanna Lynch]]
| data-sort-value="1991" | 1991-08-16
|
| [[Tearmann Feichín]]
|-
| style='text-align:right'| 1482
| [[Íomhá:Eoin Colfer at BookExpo (05180).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Colfer]]
| data-sort-value="1965" | 1965-05-14
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1483
| [[Íomhá:Jonathan Rhys Meyers Cabourg 2013.jpg|center|128px]]
| [[Jonathan Rhys Meyers]]
| data-sort-value="1977" | 1977-07-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1484
| [[Íomhá:Shay Given 2021.png|center|128px]]
| [[Shay Given]]
| data-sort-value="1976" | 1976-04-20
|
| [[Leifear]]
|-
| style='text-align:right'| 1485
| [[Íomhá:Geldof, Bob (IMF 2009).jpg|center|128px]]
| [[Bob Geldof]]
| data-sort-value="1951" | 1951-10-05
|
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 1486
| [[Íomhá:Sheamus March 2018.jpg|center|128px]]
| [[Sheamus]]
| data-sort-value="1978" | 1978-01-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1487
| [[Íomhá:Cecelia Ahern - Buchmesse Wien 2022 (a).JPG|center|128px]]
| [[Cecelia Ahern]]
| data-sort-value="1981" | 1981-09-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1488
| [[Íomhá:Niamh Kavanagh in Oslo 2010.jpg|center|128px]]
| [[Niamh Kavanagh]]
| data-sort-value="1968" | 1968-02-13
|
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1489
| [[Íomhá:Eimear Quinn tijdens Het Grote Songfestivalfeest 2019.jpg|center|128px]]
| [[Eimear Quinn]]
| data-sort-value="1972" | 1972-12-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1490
| [[Íomhá:Sarah Bolger at DIFF 2026.jpg|center|128px]]
| [[Sarah Bolger]]
| data-sort-value="1991" | 1991-02-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1491
| [[Íomhá:Sharon Corr.png|center|128px]]
| [[Sharon Corr]]
| data-sort-value="1970" | 1970-03-24
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1492
| [[Íomhá:Elaine Cassidy 2012.png|center|128px]]
| [[Elaine Cassidy]]
| data-sort-value="1979" | 1979-12-31
|
| [[Cill Chomhghaill]]
|-
| style='text-align:right'| 1493
| [[Íomhá:Sonia O'Sullivan from Sean Kelly and Sonia O Sullivan.jpg|center|128px]]
| [[Sonia O'Sullivan]]
| data-sort-value="1969" | 1969-11-28
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1494
| [[Íomhá:Fionnula Flanagan (2018) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Fionnula Flanagan]]
| data-sort-value="1941" | 1941-12-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1495
|
| [[Michelle Smith]]
| data-sort-value="1969" | 1969-12-16
|
| [[Ráth Cúil, Baile Átha Cliath|Ráth Cúil]]
|-
| style='text-align:right'| 1496
| [[Íomhá:Finnan.jpg|center|128px]]
| [[Steve Finnan]]
| data-sort-value="1976" | 1976-04-24
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1497
| [[Íomhá:Richard Dunne 2012 Sopot.jpg|center|128px]]
| [[Richard Dunne]]
| data-sort-value="1979" | 1979-09-21
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1498
| [[Íomhá:Naoise Ó Muirí 2013.jpg|center|128px]]
| [[Naoise Ó Muirí]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-15
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1499
| [[Íomhá:WithSMcropped.jpg|center|128px]]
| [[Samantha Mumba]]
| data-sort-value="1983" | 1983-01-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1500
| [[Íomhá:Christy Moore in Vicar Street.jpg|center|128px]]
| [[Christy Moore]]
| data-sort-value="1945" | 1945-05-07
|
| [[Droichead Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1501
| [[Íomhá:Kerry Condon during an interview in 2022 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kerry Condon]]
| data-sort-value="1983" | 1983-01-09
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1502
| [[Íomhá:Marian Keyes 2022.jpg|center|128px]]
| [[Marian Keyes]]
| data-sort-value="1963" | 1963-09-10
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1503
| [[Íomhá:Imelda May (1).jpg|center|128px]]
| [[Imelda May]]
| data-sort-value="1974" | 1974-07-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1504
| [[Íomhá:Alison Doody 2.jpg|center|128px]]
| [[Alison Doody]]
| data-sort-value="1966" | 1966-11-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1505
| [[Íomhá:Katie Taylor 2012 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Katie Taylor]]
| data-sort-value="1986" | 1986-07-02
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 1506
| [[Íomhá:Maryolympia.jpg|center|128px]]
| [[Mary Black]]
| data-sort-value="1955" | 1955-05-23<br/>1955-05-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1507
| [[Íomhá:John Lyons 2012.jpg|center|128px]]
| [[John Lyons]]
| data-sort-value="1977" | 1977-06-03
|
| [[Baile Munna]]
|-
| style='text-align:right'| 1508
| [[Íomhá:Andrea corr glastonbury.jpg|center|128px]]
| [[Andrea Corr]]
| data-sort-value="1974" | 1974-05-17
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1509
| [[Íomhá:Éamon Ó Cuív clutching a cup.png|center|128px]]
| [[Éamon Ó Cuív]]
| data-sort-value="1950" | 1950-06-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1510
| [[Íomhá:Seán Haughey, Jan 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó hEochaidh]]
| data-sort-value="1961" | 1961-11-08
|
| [[Ráth Eanaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1511
| [[Íomhá:Dublin Writers Festival 2007 (686228986) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Claire Keegan]]
| data-sort-value="1968" | 1968
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1512
| [[Íomhá:StSunniva.jpg|center|128px]]
| [[Sunniva]]
| data-sort-value="901" | 10th century
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1513
| [[Íomhá:Kevin Doyle at Avaya (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kevin Doyle]]
| data-sort-value="1983" | 1983-09-18
|
| [[Maigh Arnaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1514
| [[Íomhá:Gabriel Byrne 2010.jpg|center|128px]]
| [[Gabriel Byrne]]
| data-sort-value="1950" | 1950-05-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1515
| [[Íomhá:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs Ireland 2013-09-10 - Shane Long 02.jpg|center|128px]]
| [[Shane Long]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-22
|
| [[Gort na hUamha]]
|-
| style='text-align:right'| 1516
| [[Íomhá:Charlie McCreevy portrait.jpg|center|128px]]
| [[Charles McCreevy|Cathal Mac Riabhaigh]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09-30
|
| [[Na Solláin]]
|-
| style='text-align:right'| 1517
| [[Íomhá:Manchester - Old Trafford - Manchester United vs Crawley Town.jpg|center|128px]]
| [[John O'Shea]]
| data-sort-value="1981" | 1981-04-30
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1518
| [[Íomhá:Cox Portrait 2002.jpg|center|128px]]
| [[Pat Cox|Pádraig Mac an Choiligh]]
| data-sort-value="1952" | 1952-11-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1519
| [[Íomhá:Ronan Keating - 2016-11-25 Night of the Proms (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ronan Keating]]
| data-sort-value="1977" | 1977-03-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1520
| [[Íomhá:Damien Rice 5.jpg|center|128px]]
| [[Damien Rice]]
| data-sort-value="1973" | 1973-12-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1521
| [[Íomhá:Brian McFadden (cropped2).jpg|center|128px]]
| [[Brian McFadden]]
| data-sort-value="1980" | 1980-04-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1522
| [[Íomhá:John Banville (2019) III.jpg|center|128px]]
| [[John Banville]]
| data-sort-value="1945" | 1945-12-08
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1523
| [[Íomhá:Colm Meaney at the 2024 Toronto International Film Festival (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Colm Meaney]]
| data-sort-value="1953" | 1953-05-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1524
| [[Íomhá:Stephen Hunt 2011.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Hunt]]
| data-sort-value="1981" | 1981-08-01
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1525
| [[Íomhá:10.5.17RobertSheehanByLuigiNovi1.jpg|center|128px]]
| [[Robert Sheehan]]
| data-sort-value="1988" | 1988-01-07
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1526
| [[Íomhá:Glenn Whelan 2012 Sopot.jpg|center|128px]]
| [[Glenn Whelan]]
| data-sort-value="1984" | 1984-01-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1527
| [[Íomhá:Keith Andrews, Brentford F.C. head coach, August 2025.jpg|center|128px]]
| [[Keith Andrews]]
| data-sort-value="1980" | 1980-09-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1528
| [[Íomhá:Staunton, Steve.jpg|center|128px]]
| [[Steve Staunton]]
| data-sort-value="1969" | 1969-01-19
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1529
| [[Íomhá:Nair Tiknizyan, Seamus Coleman, Festy Ebosele YantsImages - Asatur Yesayants 668 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Séamus Coleman]]
| data-sort-value="1988" | 1988-10-11
|
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1530
| [[Íomhá:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs Ireland 2013-09-10 - Paul McShane 03 (cropped).JPG|center|128px]]
| [[Paul McShane]]
| data-sort-value="1986" | 1986-01-06
|
| [[Cill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1531
| [[Íomhá:Denis Irwin (2017-07-29 img06) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Denis Irwin]]
| data-sort-value="1965" | 1965-10-31
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1532
| [[Íomhá:ESC2016 - Ireland 01 3.jpg|center|128px]]
| [[Nicky Byrne]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1533
| [[Íomhá:Stephen Kelly 2012 Sopot.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Kelly]]
| data-sort-value="1983" | 1983-09-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1534
| [[Íomhá:Niall Quinn 2011 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Niall Quinn]]
| data-sort-value="1966" | 1966-10-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1535
| [[Íomhá:Ken Doherty PHC 2012-3.jpg|center|128px]]
| [[Ken Doherty]]
| data-sort-value="1969" | 1969-09-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1536
| [[Íomhá:Catherine Day, Secretary-General of the EC - 2011.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Day]]
| data-sort-value="1954" | 1954-06-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1537
| [[Íomhá:Darren Shan (2016).jpg|center|128px]]
| [[Darren Shan]]
| data-sort-value="1972" | 1972-07-03<br/>1972-07-02
|
| [[Londain]]<br/>[[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1538
| [[Íomhá:Dick Spring, April 1995 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dick Spring|Risteard Mac An Earraigh]]
| data-sort-value="1950" | 1950-08-29
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1539
| [[Íomhá:Liam Brady rte.jpg|center|128px]]
| [[Liam Brady]]
| data-sort-value="1956" | 1956-02-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1540
| [[Íomhá:Stephen ROCHE.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Roche]]
| data-sort-value="1959" | 1959-11-28
|
| [[Dún Droma]]
|-
| style='text-align:right'| 1541
| [[Íomhá:Aidan Gillen Official.jpg|center|128px]]
| [[Aidan Gillen]]
| data-sort-value="1968" | 1968-04-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1542
|
| [[Frank McGuinness]]
| data-sort-value="1953" | 1953-07-29
|
| [[Bun Cranncha]]
|-
| style='text-align:right'| 1543
| [[Íomhá:Darren O'Dea 2011.jpg|center|128px]]
| [[Darren O'Dea]]
| data-sort-value="1987" | 1987-02-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1544
|
| [[Packie Bonner]]
| data-sort-value="1960" | 1960-05-24
|
| [[Ailt an Chorráin]]
|-
| style='text-align:right'| 1545
| [[Íomhá:Ciarán Cannon April 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Cannon|Ciarán Ó Canáin]]
| data-sort-value="1965" | 1965-09-19
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1546
| [[Íomhá:John Boyne in Dublin (cropped).JPG|center|128px]]
| [[John Boyne]]
| data-sort-value="1971" | 1971-04-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1547
|
| [[Máirtín Mac Cumascaigh]]
| data-sort-value="1978" | 1978-11-09
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1548
|
| [[Dan Neville]]
| data-sort-value="1946" | 1946-12-08
|
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1549
| [[Íomhá:Liam Twomey, May 2015 (17744432900) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Liam Twomey]]
| data-sort-value="1967" | 1967-04-03
|
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 1550
| [[Íomhá:Ciarán Cuffe Annual Green Convention 2018.jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Cuffe]]
| data-sort-value="1963" | 1963-04-03
|
| [[Seanchill]]
|-
| style='text-align:right'| 1551
| [[Íomhá:Bernard Durkan (official portrait) 2020 (cropped) 2.png|center|128px]]
| [[Bernard Durkan]]
| data-sort-value="1945" | 1945-03-26
|
| [[Béal Átha na Muice]]
|-
| style='text-align:right'| 1552
| [[Íomhá:DOOR STEP 2016-07-12 Denis Naughten (27644046983).jpg|center|128px]]
| [[Denis Naughten]]
| data-sort-value="1973" | 1973-06-23
|
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1553
| [[Íomhá:PadraigHarrington2004RyderCup.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Harrington]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1554
| [[Íomhá:Dylan Moran Melbourne.jpg|center|128px]]
| [[Dylan Moran]]
| data-sort-value="1971" | 1971-11-03
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1555
| [[Íomhá:Eoin Hand (1981).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Hand]]
| data-sort-value="1946" | 1946-03-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1556
| [[Íomhá:Anthony Lawlor.jpg|center|128px]]
| [[Anthony Lawlor]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-13
|
| [[Baile Eoin]]
|-
| style='text-align:right'| 1557
|
| [[Gary Deegan]]
| data-sort-value="1987" | 1987-09-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1558
| [[Íomhá:Tommy Bowe.jpg|center|128px]]
| [[Tommy Bowe]]
| data-sort-value="1984" | 1984-02-22
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 1559
| [[Íomhá:Cardinal Sean Patrick Brady.jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Brádaigh]]
| data-sort-value="1939" | 1939-08-16
|
| ''[[:d:Q5309129|Drumcalpin]]''
|-
| style='text-align:right'| 1560
| [[Íomhá:Marian Harkin, Dec 2024 - 54193737946 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Marian Harkin]]
| data-sort-value="1953" | 1953-11-26
|
| [[Baile an Tóchair]]
|-
| style='text-align:right'| 1561
| [[Íomhá:Maria Doyle Kennedy 2014 crop.jpg|center|128px]]
| [[Maria Doyle Kennedy]]
| data-sort-value="1964" | 1964-09-25
|
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1562
| [[Íomhá:Deirdre de Búrca at Lisbon 2.jpg|center|128px]]
| [[Déirdre de Búrca]]
| data-sort-value="1963" | 1963-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1563
| [[Íomhá:Angela Farrell PBS 1971.jpg|center|128px]]
| [[Angela Farrell]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1564
| [[Íomhá:Joan Burton crop.jpg|center|128px]]
| [[Joan Burton|Siobhán de Bhurtúin]]
| data-sort-value="1949" | 1949-02-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1565
| [[Íomhá:Mary Coughlan.jpg|center|128px]]
| [[Máire Ní Chochláinn]]
| data-sort-value="1965" | 1965-05-28
|
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1566
| [[Íomhá:Jan O'Sullivan.jpg|center|128px]]
| [[Jan O'Sullivan|Jan Uí Shúilleabháin]]
| data-sort-value="1950" | 1950-12-06
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1567
| [[Íomhá:Gerard Collins MEP 1994.jpg|center|128px]]
| [[Gerry Collins]]
| data-sort-value="1938" | 1938-10-16
|
| [[Mainistir na Féile]]
|-
| style='text-align:right'| 1568
|
| [[Kirsten Sheridan]]
| data-sort-value="1976" | 1976-07-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1569
| [[Íomhá:Rob Kearney 2015 RWC.jpg|center|128px]]
| [[Rob Kearney]]
| data-sort-value="1986" | 1986-03-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1570
| [[Íomhá:Alan Dukes, December 1996 (cropped original).jpg|center|128px]]
| [[Alan Dukes|Ailéin de Diúc]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-20
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1571
| [[Íomhá:Alan Kelly 2011.jpg|center|128px]]
| [[Alan Kelly (polaiteoir)|Alan Kelly]]
| data-sort-value="1975" | 1975-07-13
|
| [[An Port Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 1572
| [[Íomhá:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs Ireland 2013-09-10 - David Forde 01.jpg|center|128px]]
| [[David Forde]]
| data-sort-value="1979" | 1979-12-20
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1573
| [[Íomhá:Domhnall Gleeson - Walk of Fame.jpg|center|128px]]
| [[Domhnall Gleeson]]
| data-sort-value="1983" | 1983-05-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1574
| [[Íomhá:Brendan Howlin Aviva (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Brendan Howlin|Breandán Ó hAmhláin]]
| data-sort-value="1956" | 1956-05-09
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1575
| [[Íomhá:Brendan Smith 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Brendan Smith]]
| data-sort-value="1956" | 1956-06-01
|
| [[An Cabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1576
| [[Íomhá:The British Library - Classic Album Sundays present an Evening with Róisín Murphy (zPkiYJX5h7Q - 1920x1080 - 8m43s).png|center|128px]]
| [[Róisín Murphy]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-05
|
| [[An tInbhear Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1577
| [[Íomhá:Mary Lou McDonald, 2018.jpg|center|128px]]
| [[Mary Lou McDonald]]
| data-sort-value="1969" | 1969-05-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1578
|
| [[Doireann Ní Bhriain]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1579
|
| [[Dawn Martin]]
| data-sort-value="1976" | 1976-06-28
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1580
| [[Íomhá:Mary White Green Party.jpg|center|128px]]
| [[Mary White]]
| data-sort-value="1948" | 1948-11-24
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 1581
|
| [[Marina Carr]]
| data-sort-value="1964" | 1964-11-17
|
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 1582
| [[Íomhá:Siobhan Fahey.jpg|center|128px]]
| [[Siobhan Fahey]]
| data-sort-value="1958" | 1958-09-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1583
| [[Íomhá:Mary Harney cropped.jpg|center|128px]]
| [[Mary Harney|Máire Ní Áirne]]
| data-sort-value="1953" | 1953-03-11
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1584
| [[Íomhá:Mairead McGuinness 2023.jpg|center|128px]]
| [[Mairead McGuinness|Máiréad Nic Aonasa]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-13
|
| [[Droichead Átha]]<br/>[[Baile Átha Fhirdhia]]
|-
| style='text-align:right'| 1585
| [[Íomhá:Mary Hanafin (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Máire Ní Ainifín]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-01
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1586
| [[Íomhá:Andy Reid.png|center|128px]]
| [[Andy Reid]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1587
| [[Íomhá:Colm toibin 2006.jpg|center|128px]]
| [[Colm Tóibín]]
| data-sort-value="1955" | 1955-05-30
|
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 1588
| [[Íomhá:KeithFahey Augsburg.jpg|center|128px]]
| [[Keith Fahey]]
| data-sort-value="1983" | 1983-01-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1589
| [[Íomhá:Batt O'Keeffe 2.png|center|128px]]
| [[Batt O'Keeffe]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-02
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1590
| [[Íomhá:Prendergast, Phil-9374.jpg|center|128px]]
| [[Phil Prendergast]]
| data-sort-value="1959" | 1959-09-20
|
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1591
|
| [[Ruth Bradley]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1592
| [[Íomhá:SKenny.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Kenny]]
| data-sort-value="1971" | 1971-10-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1593
| [[Íomhá:Cillian Sheridan.jpg|center|128px]]
| [[Cillian Sheridan]]
| data-sort-value="1989" | 1989-02-23
|
| [[Coill an Chollaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1594
|
| [[Yvonne McGuinness]]
| data-sort-value="1972" | 1972-10-12
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1595
| [[Íomhá:Mary Kennedy at Electric Picnic 2024.jpg|center|128px]]
| [[Mary Kennedy]]
| data-sort-value="1956" | 1956-10-04
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1596
| [[Íomhá:Nessa Childers MEP Ireland 01 (cropped).JPG|center|128px]]
| [[Nessa Childers]]
| data-sort-value="1956" | 1956-10-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1597
| [[Íomhá:Martin hayes.jpg|center|128px]]
| [[Martin Hayes]]
| data-sort-value="1961" | 1961-11-13
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1598
| [[Íomhá:Alan Shatter.jpg|center|128px]]
| [[Alan Shatter]]
| data-sort-value="1951" | 1951-02-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1599
| [[Íomhá:Anthony Stokes Tehran derby.jpg|center|128px]]
| [[Anthony Stokes]]
| data-sort-value="1988" | 1988-07-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1600
|
| [[Avril Doyle]]
| data-sort-value="1949" | 1949-04-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1601
| [[Íomhá:Frances Fitzgerald 2011.jpg|center|128px]]
| [[Frances Fitzgerald|Proinséas Mhic Gearailt]]
| data-sort-value="1950" | 1950-08-01
|
| [[Cromadh]]
|-
| style='text-align:right'| 1602
| [[Íomhá:Catherine Byrne TD.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Byrne]]
| data-sort-value="1956" | 1956-02-26
|
| [[An Cloigín Gorm]]
|-
| style='text-align:right'| 1603
| [[Íomhá:Dervla Kirwan at the BAFTA's in 2009.jpg|center|128px]]
| [[Dervla Kirwan]]
| data-sort-value="1971" | 1971-10-24<br/>1971-10-23
|
| [[Baile an Teampaill (Baile Átha Cliath)|Baile an Teampaill]]
|-
| style='text-align:right'| 1604
| [[Íomhá:1718637040285 20190604 KELLEHER Billy IE 14.jpg|center|128px]]
| [[Billy Kelleher]]
| data-sort-value="1968" | 1968-01-20
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1605
| [[Íomhá:Minister Jimmy Deenihan at the Feile na Greine Festival, Tech Amergin, Waterville, Co Kerry. 2012.JPG|center|128px]]
| [[Jimmy Deenihan]]
| data-sort-value="1952" | 1952-09-11
|
| [[Leic Snámha]]
|-
| style='text-align:right'| 1606
| [[Íomhá:Pat Breen 2017 at Opening plenary session, 11 December 2017 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Pat Breen]]
| data-sort-value="1957" | 1957-03-21
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1607
| [[Íomhá:Pat Rabbitte, circa 2002.jpg|center|128px]]
| [[Pat Rabbite|Pádraic Ó Coinín]]
| data-sort-value="1949" | 1949-05-18<br/>1949-06-18
|
| [[Clár Chlainne Mhuiris]]
|-
| style='text-align:right'| 1608
|
| [[John Joe Nevin|John Joseph Nevin]]
| data-sort-value="1989" | 1989-06-07
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1609
| [[Íomhá:Donal MacIntyre.jpg|center|128px]]
| [[Donal MacIntyre]]
| data-sort-value="1966" | 1966-01-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1610
| [[Íomhá:Michael O’Leary 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael O'Leary (Ryanair)|Michael O'Leary]]
| data-sort-value="1961" | 1961-03-20
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1611
| [[Íomhá:Kian Egan 2009.jpg|center|128px]]
| [[Kian Egan]]
| data-sort-value="1980" | 1980-04-29
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 1612
| [[Íomhá:Paul Murphy 2013.jpg|center|128px]]
| [[Paul Murphy (Polaiteoir Éireannach)|Paul Murphy]]
| data-sort-value="1983" | 1983-04-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1613
| [[Íomhá:Michael Kitt, 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael P. Kitt]]
| data-sort-value="1950" | 1950-05-17
|
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 1614
| [[Íomhá:Louis Walsh2009July.jpg|center|128px]]
| [[Louis Walsh]]
| data-sort-value="1952" | 1952-08-05
|
| [[Coillte Mach]]
|-
| style='text-align:right'| 1615
| [[Íomhá:Altan - Mardis de Plouescat 2013 05.JPG|center|128px]]
| [[Mairéad Ní Mhaonaigh]]
| data-sort-value="1959" | 1959-07-26
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 1616
|
| [[Conor McPherson]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1617
| [[Íomhá:Eamonn Coghlan (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eamonn Coghlan]]
| data-sort-value="1952" | 1952-11-21
|
| [[Droimeanach]]
|-
| style='text-align:right'| 1618
| [[Íomhá:RubyWalsh2013.jpg|center|128px]]
| [[Ruby Walsh]]
| data-sort-value="1979" | 1979-05-14
|
| ''[[:d:Q2084287|An Chill]]''
|-
| style='text-align:right'| 1619
|
| [[Éamann Ó Braonáin]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-02
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1620
| [[Íomhá:Shane Filan.jpg|center|128px]]
| [[Shane Filan]]
| data-sort-value="1979" | 1979-07-05
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 1621
| [[Íomhá:President Biden celebrates 2023 Saint Patrick's Day at the White House (4) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Niall Horan]]
| data-sort-value="1993" | 1993-09-13
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1622
| [[Íomhá:2023-04-29 18-11-19 ILCE-7C DSC15774 Kiri DxO.jpg|center|128px]]
| [[Jack Gleeson]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05-20
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1623
|
| [[Paddy Reilly]]
| data-sort-value="1939" | 1939-10-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1624
| [[Íomhá:LarryMullenJr.jpg|center|128px]]
| [[Larry Mullen]]
| data-sort-value="1961" | 1961-10-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1625
| [[Íomhá:Bono singing in Indianapolis on Joshua Tree Tour 2017 9-10-17.jpg|center|128px]]
| [[Bono]]
| data-sort-value="1960" | 1960-05-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1626
|
| [[Brian Kerr]]
| data-sort-value="1953" | 1953-03-03<br/>1953-03-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1627
|
| [[Gráinne Seoige]]
| data-sort-value="1973" | 1973-11-05
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 1628
|
| [[Billy Roche]]
| data-sort-value="1949" | 1949-01-11
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1629
| [[Íomhá:Brian O'Driscoll 2.jpg|center|128px]]
| [[Brian O'Driscoll]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1630
| [[Íomhá:Brian Ó Domhnaill.jpg|center|128px]]
| [[Brian Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1977" | 1977-10-18
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1631
| [[Íomhá:Eamon Ryan Green Party.jpg|center|128px]]
| [[Eamon Ryan|Éamon Ryan]]
| data-sort-value="1963" | 1963-07-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1632
| [[Íomhá:2026 Micheál Martin - (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Máirtín]]
| data-sort-value="1960" | 1960-08-16<br/>1960-08-01
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1633
| [[Íomhá:1718705088377 20240617 NI MHURCHU Cynthia IE 007.jpg|center|128px]]
| [[Cynthia Ní Mhurchú]]
| data-sort-value="1966" | 1966
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1634
|
| [[Gráinne Murphy]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-26
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1635
| [[Íomhá:Michael Carruth, 1992.jpg|center|128px]]
| [[Michael Carruth]]
| data-sort-value="1967" | 1967-07-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1636
| [[Íomhá:Dermot Bolger.png|center|128px]]
| [[Dermot Bolger]]
| data-sort-value="1959" | 1959-02-06
|
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1637
| [[Íomhá:Stefan Molyneux 2014-02-10.jpg|center|128px]]
| [[Stefan Molyneux]]
| data-sort-value="1966" | 1966-09-24
|
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 1638
|
| [[Kevin Moran (peileadóir)|Kevin Moran]]
| data-sort-value="1956" | 1956-04-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1639
| [[Íomhá:Jim Corr (Vienna, 2016) 01.jpg|center|128px]]
| [[Jim Corr]]
| data-sort-value="1964" | 1964-07-31
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1640
| [[Íomhá:Graham Linehan - 2013 (8735745502) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Graham Linehan]]
| data-sort-value="1968" | 1968-05-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1641
| [[Íomhá:3968-owen heary (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Owen Heary]]
| data-sort-value="1976" | 1976-10-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1642
| [[Íomhá:Shane Horgan 2009 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Shane Horgan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-07-18
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1643
| [[Íomhá:Sinkevichinring.jpg|center|128px]]
| [[Kenny Egan]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-07
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1644
| [[Íomhá:John Hayes LQ 2010.jpg|center|128px]]
| [[John Hayes]]
| data-sort-value="1973" | 1973-11-02
|
| ''[[:d:Q5308307|An Drom Salach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1645
| [[Íomhá:Jim-Higgins-Ireland-MIP-Europaparlament-by-Leila-Paul-1.jpg|center|128px]]
| [[Jim Higgins]]
| data-sort-value="1945" | 1945-05-04
|
| [[Béal Átha hAmhnais]]
|-
| style='text-align:right'| 1646
|
| [[Seán Ó Neachtain]]
| data-sort-value="1947" | 1947-05-22
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1647
| [[Íomhá:GordonDarcy.jpg|center|128px]]
| [[Gordon D'Arcy]]
| data-sort-value="1980" | 1980-02-10
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1648
| [[Íomhá:Colum McCann Speaking2.jpg|center|128px]]
| [[Colum McCann]]
| data-sort-value="1965" | 1965-02-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1649
| [[Íomhá:Henry Shefflin.jpg|center|128px]]
| [[Henry Shefflin|Anraí Ó Sibhleáin]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-11
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1650
| [[Íomhá:Richard Bruton 2013.jpeg|center|128px]]
| [[Richard Bruton|Risteard de Briotún]]
| data-sort-value="1953" | 1953-03-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1651
| [[Íomhá:Pat the Cope Gallagher MEP 1.jpg|center|128px]]
| [[Pat the Cope Gallagher]]
| data-sort-value="1948" | 1948-03-10
|
| [[Ailt an Chorráin]]
|-
| style='text-align:right'| 1652
|
| [[Séamus Kirk]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-26
|
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 1653
| [[Íomhá:John O'Donoghue.JPG|center|128px]]
| [[John O'Donoghue (polaiteoir)|John O'Donoghue]]
| data-sort-value="1956" | 1956-05-28
|
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 1654
| [[Íomhá:Eamon Gilmore Conference 2010 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Éamon Mac Giollamóir]]
| data-sort-value="1955" | 1955-04-24
|
| [[An Chealtrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1655
| [[Íomhá:(Phil Hogan) 160531 Informal Meeting Ministers of Agriculture Informal Meeting of EU Ministers of Agriculture (26766297963) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Phil Hogan]]
| data-sort-value="1960" | 1960-07-04
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1656
| [[Íomhá:Dara Ó Briain 2011 BAFTAs.jpg|center|128px]]
| [[Dara Ó Briain]]
| data-sort-value="1972" | 1972-02-04
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 1657
| [[Íomhá:Donal-lunny-the-basement-sydney-australia-24-03-06.jpg|center|128px]]
| [[Donal Lunny]]
| data-sort-value="1947" | 1947-03-10
|
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1658
| [[Íomhá:Finn Bálor Backstage cropped.jpg|center|128px]]
| [[Finn Bálor]]
| data-sort-value="1981" | 1981-07-25
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 1659
| [[Íomhá:Seán Gallagher.jpg|center|128px]]
| [[Seán Gallagher]]
| data-sort-value="1962" | 1962-07-07
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 1660
| [[Íomhá:Cathal.jpg|center|128px]]
| [[Cathal Ó Searcaigh]]
| data-sort-value="1956" | 1956-07-12
|
| [[Gort an Choirce]]
|-
| style='text-align:right'| 1661
| [[Íomhá:Charlie Flanagan 2014.jpg|center|128px]]
| [[Charles Flanagan]]
| data-sort-value="1956" | 1956-11-01
|
| [[Móinteach Mílic]]
|-
| style='text-align:right'| 1662
| [[Íomhá:Charles McDonald, June 12 1973 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Charles McDonald]]
| data-sort-value="1935" | 1935-06-11
|
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1663
| [[Íomhá:Colm Burke 2015.jpg|center|128px]]
| [[Colm Burke]]
| data-sort-value="1957" | 1957-01-17
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1664
| [[Íomhá:Danielodonnellindublin2.jpg|center|128px]]
| [[Daniel O'Donnell]]
| data-sort-value="1961" | 1961-12-12
|
| [[Cionn Caslach]]
|-
| style='text-align:right'| 1665
| [[Íomhá:Dara Calleary (official portrait) 2020 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dara Calleary]]
| data-sort-value="1973" | 1973-05-10
|
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1666
| [[Íomhá:Darragh O'Brien.jpg|center|128px]]
| [[Darragh O'Brien]]
| data-sort-value="1974" | 1974-07-08
|
| [[Mullach Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 1667
| [[Íomhá:David Feldman SA at Autumn Stampex 2017.jpg|center|128px]]
| [[David Feldman (saineolaí stampaí)|David Feldman]]
| data-sort-value="1947" | 1947
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1668
| [[Íomhá:Deirdre Clune 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Deirdre Clune]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-01
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1669
| [[Íomhá:Denis O'Donovan at the Enthronement of Naruhito (1).jpg|center|128px]]
| [[Denis O'Donovan]]
| data-sort-value="1955" | 1955-07-23
|
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1670
| [[Íomhá:Diarmuid Wilson.jpg|center|128px]]
| [[Diarmuid Wilson]]
| data-sort-value="1965" | 1965-11-20
|
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1671
| [[Íomhá:Philip Pettit.jpg|center|128px]]
| [[Philip Pettit]]
| data-sort-value="1945" | 1945-12-20
|
| [[Béal Átha Ghártha]]
|-
| style='text-align:right'| 1672
| [[Íomhá:Dominic Hannigan.jpg|center|128px]]
| [[Dominic Hannigan]]
| data-sort-value="1965" | 1965-07-01
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1674
| [[Íomhá:Paschal Donohoe, 2025.11.12 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Paschal Donohoe]]
| data-sort-value="1974" | 1974-09-19
|
| [[Baile Phib]]
|-
| style='text-align:right'| 1675
| [[Íomhá:Ardal O'Hanlon.png|center|128px]]
| [[Ardal O'Hanlon]]
| data-sort-value="1965" | 1965-10-08
|
| [[Carraig Mhachaire Rois]]
|-
| style='text-align:right'| 1676
| [[Íomhá:Marc McSharry in 2020.jpg|center|128px]]
| [[Marc MacSharry]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1677
| [[Íomhá:Eoin Ryan Jnr, 2009 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Ryan|Eoin Ó Riain]]
| data-sort-value="1953" | 1953-02-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1678
| [[Íomhá:Kelly, Seán-9813.jpg|center|128px]]
| [[Seán Kelly (Fine Gael)|Seán Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1952" | 1952-04-26
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1679
| [[Íomhá:Ray MacSharry, May 1980 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ray MacSharry|Réamann Mac Searraigh]]
| data-sort-value="1938" | 1938-04-29
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 1680
| [[Íomhá:Joe Higgins TD, 2014.jpg|center|128px]]
| [[Joe Higgins]]
| data-sort-value="1949" | 1949-05-20
|
| [[Lios Póil]]
|-
| style='text-align:right'| 1681
| [[Íomhá:Willie O'Dea 2009.jpg|center|128px]]
| [[Willie O'Dea]]
| data-sort-value="1952" | 1952-11-01
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1682
| [[Íomhá:Michael Noonan, May 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Noonan|Micheál Ó Nuanáin]]
| data-sort-value="1943" | 1943-05-21
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1683
| [[Íomhá:Gerald Barry 2007.jpg|center|128px]]
| [[Gerald Barry]]
| data-sort-value="1952" | 1952-04-28
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1684
| [[Íomhá:Proinsias De Rossa, cropped.jpg|center|128px]]
| [[Proinsias de Rossa|Proinsias De Rossa]]
| data-sort-value="1940" | 1940-05-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1685
| [[Íomhá:Willo Flood 3.jpg|center|128px]]
| [[Willo Flood]]
| data-sort-value="1985" | 1985-04-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1686
| [[Íomhá:Johnny Sexton, Jan 2020 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jonathan Sexton]]
| data-sort-value="1985" | 1985-07-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1687
| [[Íomhá:Gay Mitchell.jpg|center|128px]]
| [[Gabriel de Mhistéal]]
| data-sort-value="1951" | 1951-12-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1688
|
| [[Fidelma Healy Eames]]
| data-sort-value="1962" | 1962-07-14
|
| [[Maigh Locha]]
|-
| style='text-align:right'| 1689
| [[Íomhá:Frank Feighan 2014.jpg|center|128px]]
| [[Frank Feighan]]
| data-sort-value="1962" | 1962-07-04
|
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 1690
| [[Íomhá:Peter Stringer Munster.jpg|center|128px]]
| [[Peter Stringer]]
| data-sort-value="1977" | 1977-12-13
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1691
| [[Íomhá:Paddy Burke 2014.jpg|center|128px]]
| [[Paddy Burke]]
| data-sort-value="1955" | 1955-01-15
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1692
| [[Íomhá:Newly Elected Deputy Noel Grealish 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Noel Grealish]]
| data-sort-value="1965" | 1965-12-16
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1693
| [[Íomhá:Jason Byrne pictured vs Drogheda United at Dalymount Park, Aug 2014.png|center|128px]]
| [[Jason Byrne (imreoir sacair)|Jason Byrne]]
| data-sort-value="1978" | 1978-02-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1694
| [[Íomhá:Pat Kenny.jpg|center|128px]]
| [[Pat Kenny]]
| data-sort-value="1948" | 1948-01-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1695
| [[Íomhá:Caroline Corr (Vienna, 2016) 03 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Caroline Corr]]
| data-sort-value="1973" | 1973-03-17
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1696
| [[Íomhá:Simon Coveney 2018.jpg|center|128px]]
| [[Simon Coveney|Síomón Ó Cómhanaigh]]
| data-sort-value="1972" | 1972-06-16
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1697
| [[Íomhá:Michael Lowry.jpg|center|128px]]
| [[Michael Lowry]]
| data-sort-value="1954" | 1954-03-13
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1698
| [[Íomhá:James Reilly April 2014.jpg|center|128px]]
| [[James Reilly]]
| data-sort-value="1955" | 1955-08-16
|
| [[Lusca]]
|-
| style='text-align:right'| 1699
|
| [[Jim Walsh]]
| data-sort-value="1947" | 1947-05-05
|
| [[Ros Mhic Thriúin]]
|-
| style='text-align:right'| 1700
| [[Íomhá:John Gormley TD, Minister for the Environment, Heritage and Local Government.jpg|center|128px]]
| [[John Gormley]]
| data-sort-value="1959" | 1959-08-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1701
|
| [[Tom Sheahan]]
| data-sort-value="1968" | 1968-09-05
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1702
| [[Íomhá:Leo Varadkar TD (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Leo Varadkar]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1703
| [[Íomhá:Terence Flanagan.jpg|center|128px]]
| [[Terence Flanagan]]
| data-sort-value="1975" | 1975-01-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1704
| [[Íomhá:Kevin Joseph Farrell 1.jpg|center|128px]]
| [[Kevin Farrell]]
| data-sort-value="1947" | 1947-09-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1705
|
| [[Glen Crowe]]
| data-sort-value="1977" | 1977-12-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1706
| [[Íomhá:Fenlon (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pat Fenlon]]
| data-sort-value="1969" | 1969-03-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1707
| [[Íomhá:Mark Feehily 2011.jpg|center|128px]]
| [[Mark Feehily]]
| data-sort-value="1980" | 1980-05-28
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 1708
|
| [[Noel Coonan]]
| data-sort-value="1951" | 1951-01-06
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1709
|
| [[Labhrás Ó Murchú]]
| data-sort-value="1939" | 1939-08-14
|
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 1710
| [[Íomhá:Tríona Ní Dhomhnaill 2005.jpg|center|128px]]
| [[Tríona Ní Dhomhnaill]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Ceanannas]]
|-
| style='text-align:right'| 1711
| [[Íomhá:Flickr - DEEEP Project - MEP Liam Aylward, Ireland.jpg|center|128px]]
| [[Liam Aighleart]]
| data-sort-value="1952" | 1952-09-27
|
| [[Muileann an Bhata]]
|-
| style='text-align:right'| 1712
|
| [[Liam Mac Cóil]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1713
| [[Íomhá:Maighread Ní Dhomhnaill.jpg|center|128px]]
| [[Maighread Ní Dhomhnaill]]
| data-sort-value="1955" | 1955
|
| [[Ceanannas]]
|-
| style='text-align:right'| 1714
| [[Íomhá:John Spillane 1 2010 (cropped).JPG|center|128px]]
| [[John Spillane]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1715
| [[Íomhá:Зустріч Президента України з головами обох палат парламенту Ірландії 11.jpg|center|128px]]
| [[Mark Daly]]
| data-sort-value="1973" | 1973-03-12
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1716
|
| [[Maurice Cummins]]
| data-sort-value="1953" | 1953-02-25
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1717
| [[Íomhá:McDowell says NO! (9826113044) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael McDowell|Mícheál Mac Dubhghaill]]
| data-sort-value="1951" | 1951-05-29
|
| [[Raghnallach]]
|-
| style='text-align:right'| 1718
| [[Íomhá:Trevor Joyce 2020.jpg|center|128px]]
| [[Trevor Joyce]]
| data-sort-value="1947" | 1947-10-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1719
| [[Íomhá:Niall O Brolchain Mayor Galway.jpg|center|128px]]
| [[Niall Ó Brolcháin]]
| data-sort-value="1965" | 1965-04-14
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1720
| [[Íomhá:Nora Owen, May 1996.jpg|center|128px]]
| [[Nora Owen]]
| data-sort-value="1945" | 1945-06-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1721
| [[Íomhá:Paul O'Connell warmup.jpg|center|128px]]
| [[Paul O'Connell]]
| data-sort-value="1979" | 1979-10-20
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1722
| [[Íomhá:Ruairi Quinn (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ruairi Quinn|Ruairí Ó Cuinn]]
| data-sort-value="1946" | 1946-04-02
|
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 1723
| [[Íomhá:Muireann Nic Amhlaoibh. Waterville.jpg|center|128px]]
| [[Muireann Nic Amhlaoibh]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Inis Oírr]]
|-
| style='text-align:right'| 1724
|
| [[Paul Bradford]]
| data-sort-value="1963" | 1963-12-01
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1725
| [[Íomhá:Liam Ó Maonlaí 2007.jpg|center|128px]]
| [[Liam Ó Maonlaí]]
| data-sort-value="1964" | 1964-11-07
|
| [[Baile na Manach]]
|-
| style='text-align:right'| 1726
| [[Íomhá:Aoifenifhearraigh.jpg|center|128px]]
| [[Aoife Ní Fhearraigh]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 1727
| [[Íomhá:Richard Boyd Barrett 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Richard Boyd Barrett]]
| data-sort-value="1967" | 1967-02-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1728
| [[Íomhá:Robert Troy.jpg|center|128px]]
| [[Robert Troy]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-24
|
| [[Baile na Carraige]]
|-
| style='text-align:right'| 1729
|
| [[Seán Kenny]]
| data-sort-value="1942" | 1942-10-01
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1730
| [[Íomhá:Shane Ross (official portrait).jpg|center|128px]]
| [[Shane Ross]]
| data-sort-value="1949" | 1949-07-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1731
| [[Íomhá:Eamon Dunphy 2013 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eamonn Dunphy]]
| data-sort-value="1945" | 1945-08-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1732
| [[Íomhá:Steve Collins.jpg|center|128px]]
| [[Steve Collins]]
| data-sort-value="1964" | 1964-07-21
|
| [[an Chabrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1733
|
| [[Diarmuid Ó Murchú]]
| data-sort-value="1975" | 1975-08-22
|
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 1734
| [[Íomhá:Pat Doherty MP with Mary Doherty and Barry McGuigan at the London St Patrick's Day march. (16232423774).jpg|center|128px]]
| [[Barry McGuigan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-02-28
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 1735
| [[Íomhá:Terry Leyden.jpg|center|128px]]
| [[Terry Leyden]]
| data-sort-value="1945" | 1945-10-01
|
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1736
| [[Íomhá:John OFlynn.jpg|center|128px]]
| [[John O'Flynn]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-11
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1737
| [[Íomhá:Timmy Dooley.jpg|center|128px]]
| [[Timmy Dooley]]
| data-sort-value="1969" | 1969-02-13
|
| [[Baile Uí Bheoláin]]
|-
| style='text-align:right'| 1738
| [[Íomhá:Roy O'Donovan 03-08-2013 1.jpg|center|128px]]
| [[Roy O'Donovan]]
| data-sort-value="1985" | 1985-08-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1739
| [[Íomhá:Gary Doherty.jpg|center|128px]]
| [[Gary Doherty]]
| data-sort-value="1980" | 1980-01-31
|
| [[Carn Domhnach]]
|-
| style='text-align:right'| 1740
| [[Íomhá:Colin Healy.jpg|center|128px]]
| [[Colin Healy]]
| data-sort-value="1980" | 1980-03-14
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1741
| [[Íomhá:Alex White TD 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Alex White]]
| data-sort-value="1958" | 1958-12-03
|
| [[Marino]]
|-
| style='text-align:right'| 1742
| [[Íomhá:Una Healy at BAFTAs 2026 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Una Healy]]
| data-sort-value="1981" | 1981-10-10
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1743
| [[Íomhá:Shane Lowry Ryder Cup 2025-194 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Shane Lowry]]
| data-sort-value="1987" | 1987-04-02
|
| [[Clóirtheach]]
|-
| style='text-align:right'| 1744
| [[Íomhá:Ian Gibson FLM2019-1.jpg|center|128px]]
| [[Ian Gibson]]
| data-sort-value="1939" | 1939-04-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1745
|
| [[Aengus Mac Grianna]]
| data-sort-value="1964" | 1964-07-09
|
| [[Ráth Eanaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1746
| [[Íomhá:Caitriona Balfe at the 2024 Toronto International Film Festival (crop).jpg|center|128px]]
| [[Caitriona Balfe]]
| data-sort-value="1979" | 1979-10-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1747
| [[Íomhá:Ciara grant.jpg|center|128px]]
| [[Ciara Grant]]
| data-sort-value="1978" | 1978-05-17
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1748
| [[Íomhá:Clare Daly (48758765246) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Clare Daly]]
| data-sort-value="1968" | 1968-04-11
|
| [[Droichead Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1749
| [[Íomhá:Colm Cooper from Sean Marty Lockhart & Colm Cooper - 2009.jpg|center|128px]]
| [[Colm Cúipéir]]
| data-sort-value="1983" | 1983-06-03
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1750
| [[Íomhá:Djcarey2012 cropped.jpg|center|128px]]
| [[D. S. Ó Ciara]]
| data-sort-value="1970" | 1970-11-11
|
| [[Gabhrán]]
|-
| style='text-align:right'| 1751
|
| [[Dónal Ó Seancháin]]
| data-sort-value="1977" | 1977-01-04
|
| [[Lios Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1752
|
| [[Darragh Ó Sé]]
| data-sort-value="1975" | 1975-04-01
|
| [[Ceann Trá]]
|-
| style='text-align:right'| 1753
| [[Íomhá:Declan-Kidney-09-05-23.jpg|center|128px]]
| [[Declan Kidney]]
| data-sort-value="1959" | 1959-10-20
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1754
| [[Íomhá:Declan O'Sullivan.JPG|center|128px]]
| [[Déaglán Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1983" | 1983-12-18
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1755
| [[Íomhá:NC Courage vs Gotham FC (Mar 2024) 141 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Denise O'Sullivan]]
| data-sort-value="1994" | 1994-02-04
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1756
|
| [[Éadbhard Ó Cathaoir]]
| data-sort-value="1941" | 1941-10-14
|
| [[Inis Tíog]]
|-
| style='text-align:right'| 1757
| [[Íomhá:Eric Elwood HK Sevens 1993.png|center|128px]]
| [[Eric Elwood]]
| data-sort-value="1969" | 1969-02-26
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1758
| [[Íomhá:Frances Black 2020.jpg|center|128px]]
| [[Frances Black]]
| data-sort-value="1960" | 1960-06-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1759
| [[Íomhá:Jimfitzpatricl.png|center|128px]]
| [[Jim Fitzpatrick (ealaíontóir)|Jim Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1946" | 1946
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1760
|
| [[James Nolan]]
| data-sort-value="1977" | 1977-01-27
|
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 1761
| [[Íomhá:Lucinda Creighton (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Lucinda Creighton]]
| data-sort-value="1980" | 1980-01-20
|
| [[Clár Chlainne Mhuiris]]
|-
| style='text-align:right'| 1762
|
| [[Marc Ó Sé]]
| data-sort-value="1980" | 1980-04-21
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1763
| [[Íomhá:Mary Davis 1.jpg|center|128px]]
| [[Mary Davis]]
| data-sort-value="1954" | 1954-08-06
|
| [[Béal Átha na Muice]]
|-
| style='text-align:right'| 1764
|
| [[Mick O'Connell|Mícheál Ó Conaill]]
| data-sort-value="1937" | 1937-01-04
|
| [[Oileán Dairbhre]]
|-
| style='text-align:right'| 1765
|
| [[Mícheál Mac Síthigh]]
| data-sort-value="1954" | 1954-07-28
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1766
| [[Íomhá:An Titlíoch ria.jpg|center|128px]]
| [[Alan Titley]]
| data-sort-value="1947" | 1947-06-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1767
|
| [[Vincent Morley]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1768
| [[Íomhá:Niamh Fahey 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Niamh Fahey]]
| data-sort-value="1987" | 1987-10-13
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1769
|
| [[Nollaig Ó Sceacháin]]
| data-sort-value="1945" | 1945-12-06
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 1770
| [[Íomhá:PatScullyManager.jpg|center|128px]]
| [[Pat Scully]]
| data-sort-value="1970" | 1970-06-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1771
| [[Íomhá:Pink Spillane.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ó Spealáin]]
| data-sort-value="1955" | 1955-12-01
|
| [[An Teampall Nua, Contae Chiarraí|An Teampall Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1772
|
| [[Paul Galvin]]
| data-sort-value="1979" | 1979-11-02
|
| [[Leic Snámha]]
|-
| style='text-align:right'| 1773
| [[Íomhá:Ed Joyce 2007 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Ed Joyce]]
| data-sort-value="1978" | 1978-09-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1774
|
| [[Tomás Breatnach]]
| data-sort-value="1983" | 1983-05-27<br/>1983
|
| [[Tulach Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1775
| [[Íomhá:Vincent Browne.jpg|center|128px]]
| [[Vincent Browne]]
| data-sort-value="1944" | 1944-07-17
|
| [[Béal an Átha, Contae Luimnigh|Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1776
| [[Íomhá:David McWilliams.jpg|center|128px]]
| [[David McWilliams]]
| data-sort-value="1966" | 1966
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1777
| [[Íomhá:Willie Walsh (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Willie Walsh]]
| data-sort-value="1961" | 1961-10-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1778
| [[Íomhá:Aine O'Gorman Republic of Ireland mix zone 2020-03-05 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Áine O'Gorman]]
| data-sort-value="1989" | 1989-05-13
|
| [[Cill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1779
|
| [[Brian Shelley]]
| data-sort-value="1981" | 1981-11-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1780
|
| [[Dave Mooney]]
| data-sort-value="1984" | 1984-10-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1781
| [[Íomhá:Eve Hewson (cropped).png|center|128px]]
| [[Eve Hewson]]
| data-sort-value="1991" | 1991-07-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1782
| [[Íomhá:Donnchadh Mac Fhionnghaile.jpg|center|128px]]
| [[Donnchadh Mac Fhionnlaoich]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-27
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 1783
|
| [[Colm Ó Maonlaí]]
| data-sort-value="1966" | 1966-12-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1784
| [[Íomhá:Geraldine Kennedy, 2015 (cropped).png|center|128px]]
| [[Geraldine Kennedy]]
| data-sort-value="1951" | 1951-09-01
|
| [[Trá Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1785
| [[Íomhá:TadhgMacD-0005.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Mac Dhonnagáin]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Achadh Mór, Contae Mhaigh Eo|Achadh Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1786
| [[Íomhá:Padraig Amond.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Amond]]
| data-sort-value="1988" | 1988-04-15
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1787
| [[Íomhá:Kbrennan2.JPG|center|128px]]
| [[Killian Brennan]]
| data-sort-value="1984" | 1984-01-31
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1788
|
| [[Martin Coleman]]
| data-sort-value="1983" | 1983-02-15
|
| [[Béal Átha an Cheasaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1789
| [[Íomhá:Todd Carty.jpg|center|128px]]
| [[Todd Carty]]
| data-sort-value="1963" | 1963-08-31
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1790
| [[Íomhá:John Perry, May 2014.jpg|center|128px]]
| [[John Perry]]
| data-sort-value="1956" | 1956-08-15
|
| [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]]
|-
| style='text-align:right'| 1791
| [[Íomhá:Michael Moynihan 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Moynihan (polaiteoir Corcaíoch)|Michael Moynihan]]
| data-sort-value="1968" | 1968-01-12
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1792
| [[Íomhá:Seán Fleming.jpg|center|128px]]
| [[Seán Fleming]]
| data-sort-value="1958" | 1958-02-01
|
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1793
| [[Íomhá:Joe Costello 2013.jpg|center|128px]]
| [[Joe Costello (polaiteoir Éireannach)|Seosamh Mac Coisdealbha]]
| data-sort-value="1945" | 1945-07-13
|
| [[An Ghaobhach]]
|-
| style='text-align:right'| 1794
| [[Íomhá:Thomas P. Broughan.jpg|center|128px]]
| [[Tommy Broughan]]
| data-sort-value="1947" | 1947-08-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1795
| [[Íomhá:Kathleen Lynch 2013.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Lynch]]
| data-sort-value="1953" | 1953-06-07
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1796
| [[Íomhá:Paul Kehoe TD.jpg|center|128px]]
| [[Paul Kehoe]]
| data-sort-value="1973" | 1973-01-11
|
| [[Brí]]
|-
| style='text-align:right'| 1797
| [[Íomhá:Michael Ring 2012 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Michael Ring]]
| data-sort-value="1953" | 1953-12-24
|
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 1798
| [[Íomhá:Róisín Shortall 2020.jpg|center|128px]]
| [[Róisín Shortall|Róisín Ní Shoirtéil]]
| data-sort-value="1954" | 1954-04-25
|
| [[Droim Conrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1799
| [[Íomhá:Barry Andrews, July 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Barry Andrews]]
| data-sort-value="1967" | 1967-05-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1800
|
| [[Billy Timmins]]
| data-sort-value="1959" | 1959-10-01
|
| [[Bealach Conglais]]
|-
| style='text-align:right'| 1801
| [[Íomhá:Jack Wall, circa 2002 03.jpg|center|128px]]
| [[Jack Wall]]
| data-sort-value="1945" | 1945-07-01
|
| [[Díseart Diarmada]]
|-
| style='text-align:right'| 1802
| [[Íomhá:Fergus O'Dowd 2013.jpg|center|128px]]
| [[Fergus O'Dowd]]
| data-sort-value="1948" | 1948-09-01
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1803
| [[Íomhá:John Deasy 2015.jpg|center|128px]]
| [[John Deasy (Fine Gael)|John Deasy]]
| data-sort-value="1967" | 1967-10-08
|
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1804
|
| [[Ivor Mac Alaigh]]
| data-sort-value="1958" | 1958-05-06
|
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1805
|
| [[Tom Hayes]]
| data-sort-value="1952" | 1952-02-16
|
| [[An Gabhailín]]
|-
| style='text-align:right'| 1806
| [[Íomhá:Olivia Mitchell.jpg|center|128px]]
| [[Olivia Mitchell]]
| data-sort-value="1947" | 1947-07-31
|
| [[Biorra]]
|-
| style='text-align:right'| 1807
| [[Íomhá:David Stanton 2016.jpg|center|128px]]
| [[David Stanton]]
| data-sort-value="1957" | 1957-02-15
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 1808
| [[Íomhá:Damien English 2015.jpg|center|128px]]
| [[Damien English]]
| data-sort-value="1978" | 1978-02-21
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1809
| [[Íomhá:ColmÓCíosóig.png|center|128px]]
| [[Colm Ó Cíosóig]]
| data-sort-value="1964" | 1964-10-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1810
| [[Íomhá:1720100109938 20240704 FLANAGAN Luke Ming IE 004.jpg|center|128px]]
| [[Luke 'Ming' Flanagan]]
| data-sort-value="1972" | 1972-01-22
|
| [[Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1811
| [[Íomhá:Dónal Óg Cusack at Web Summit 2014 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Dónal Óg Ó Cíosóg]]
| data-sort-value="1977" | 1977-03-16
|
| [[Cluain, Contae Chorcaí|Cluain]]
|-
| style='text-align:right'| 1812
| [[Íomhá:Tim Pat and Martin McGuinness (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Tim Pat Coogan|Tadhg Pádraig Ó Cuagáin]]
| data-sort-value="1935" | 1935-04-22
|
| [[Baile na Manach]]
|-
| style='text-align:right'| 1813
|
| [[Lesley Roy]]
| data-sort-value="1986" | 1986-09-17
|
| [[Baile Brigín]]
|-
| style='text-align:right'| 1814
| [[Íomhá:MK17449 Aisling Bea.jpg|center|128px]]
| [[Aisling Bea]]
| data-sort-value="1984" | 1984-03-16
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 1815
| [[Íomhá:Simon Zebo 2017.jpg|center|128px]]
| [[Simon Zebo]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-16
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1816
|
| [[Fearghas Ó Ceallaigh|Fergus Kelly]]
| data-sort-value="1944" | 1944-12-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1817
| [[Íomhá:David O'Leary and Ronan Finn.jpg|center|128px]]
| [[Ronan Finn]]
| data-sort-value="1987" | 1987-12-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1818
|
| [[Aaron Mac Cuinneagáin]]
| data-sort-value="1993" | 1993-04-04
|
| [[Sionainn (baile)|Sionainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1819
| [[Íomhá:Adam Fergus at DarkLight Con 4 by People Conventions.jpg|center|128px]]
| [[Adam Fergus]]
|
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1820
| [[Íomhá:Aengus Ó Snodaigh (2024) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aengus Ó Snodaigh]]
| data-sort-value="1964" | 1964-07-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1821
|
| [[Aodhán Ó Fógartaigh]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-20
|
| [[Áth na nUrlainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1822
| [[Íomhá:Aidan Harte (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aodán Ó hAirt]]
| data-sort-value="1988" | 1988-08-17
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1823
|
| [[Aodán Ó Sé]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-29
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1824
| [[Íomhá:Aidan O'Mahony & Eoin Bradley (cropped) - Aidan O'Mahony 2.jpg|center|128px]]
| [[Aodhán Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-08
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1825
| [[Íomhá:Aidan Price.jpg|center|128px]]
| [[Aidan Price]]
| data-sort-value="1981" | 1981-12-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1826
| [[Íomhá:Senator Aideen Hayden (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aideen Hayden]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-01
|
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1827
|
| [[Ailbhe Ní Ghearbhuigh]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1828
| [[Íomhá:Aine Lawlor.jpg|center|128px]]
| [[Aine Lawlor]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1829
|
| [[Eileen MacDonagh]]
| data-sort-value="1956" | 1956-07-20
|
| [[An Ghaobhach]]
|-
| style='text-align:right'| 1830
|
| [[Alan Ó Brógáin]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1831
| [[Íomhá:Alan Dillon 2020.jpg|center|128px]]
| [[Alan Dillon]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1832
| [[Íomhá:Alan Farrell 2014.jpg|center|128px]]
| [[Alan Farrell]]
| data-sort-value="1977" | 1977-12-29
|
| [[Mullach Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 1833
|
| [[Alan Mathews]]
| data-sort-value="1965" | 1965-06-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1834
| [[Íomhá:Alan Nolan cropped.jpg|center|128px]]
| [[Alan Ó Nualláin]]
| data-sort-value="1985" | 1985-06-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1835
|
| [[Alice Maher]]
| data-sort-value="1956" | 1956
|
| ''[[:d:Q4220554|Cill Mhaoileachair]]''
|-
| style='text-align:right'| 1836
| [[Íomhá:AmandaByramJuly10.JPG|center|128px]]
| [[Amanda Byram]]
| data-sort-value="1973" | 1973-06-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1837
|
| [[Ambrós Ó Donnabháin]]
| data-sort-value="1962" | 1962-06-11
|
| [[Gníomh go Leith]]
|-
| style='text-align:right'| 1838
| [[Íomhá:Amy Huberman at Dublin Film Festival.jpg|center|128px]]
| [[Amy Huberman]]
| data-sort-value="1979" | 1979-03-20
|
| [[Cábán tSíle]]
|-
| style='text-align:right'| 1839
| [[Íomhá:Andrew Doyle, May 2015.jpg|center|128px]]
| [[Andrew Doyle]]
| data-sort-value="1960" | 1960-07-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1840
|
| [[Aindriu Ó Morain]]
| data-sort-value="1983" | 1983-11-02
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1841
| [[Íomhá:Ann Phelan 2013.jpg|center|128px]]
| [[Ann Phelan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-09-16
|
| [[Gráig na Manach]]
|-
| style='text-align:right'| 1842
|
| [[Anna Geary]]
| data-sort-value="1988" | 1988-07-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1843
|
| [[Annalise Murphy]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-01
|
| [[Baile Átha Troim]]
|-
| style='text-align:right'| 1844
|
| [[Anne Colley]]
| data-sort-value="1951" | 1951-07-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1845
|
| [[Anne Doyle]]
| data-sort-value="1952" | 1952-01-30
|
| [[Fearna]]
|-
| style='text-align:right'| 1846
|
| [[Anne Ferris]]
| data-sort-value="1954" | 1954-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1847
|
| [[Antóin Ó Dálaigh]]
| data-sort-value="1969" | 1969-10-29
|
| [[Droichead an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1848
| [[Íomhá:Anthony Nash cropped.jpg|center|128px]]
| [[Antóin de Nais]]
| data-sort-value="1984" | 1984-10-12
|
| [[Ceann Toirc]]
|-
| style='text-align:right'| 1849
|
| [[Anthony Thompson]]
| data-sort-value="1986" | 1986-07-24
|
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1850
| [[Íomhá:Aodhán Ó Ríordáin.jpg|center|128px]]
| [[Aodhán Ó Ríordáin]]
| data-sort-value="1976" | 1976-07-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1851
|
| [[Aodán Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-29
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1852
| [[Íomhá:Aoibhinn Ni Shuilleabhain in Soroti.jpg|center|128px]]
| [[Aoibhinn Ní Shúilleabháin]]
| data-sort-value="1983" | 1983
|
| ''[[:d:Q5043765|Ceathrú na Con]]''
|-
| style='text-align:right'| 1853
|
| [[Aoife Ní Thuairisg]]
|
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1854
|
| [[Arthur Spring]]
| data-sort-value="1976" | 1976-07-05
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1855
|
| [[Daragh O'Malley]]
| data-sort-value="1954" | 1954-05-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1856
| [[Íomhá:Averil Power 2.jpg|center|128px]]
| [[Averil Power]]
| data-sort-value="1978" | 1978-07-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1857
|
| [[Barry Cogan]]
| data-sort-value="1936" | 1936-09-27
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1858
| [[Íomhá:1718705058077 20240617 COWEN Barry IE 008.jpg|center|128px]]
| [[Barry Cowen]]
| data-sort-value="1967" | 1967-08-28
|
| [[Clóirtheach]]
|-
| style='text-align:right'| 1859
| [[Íomhá:Basil McCrea Lisburn Office047.jpg|center|128px]]
| [[Basil McCrea]]
| data-sort-value="1959" | 1959-11-13
|
| [[Ráth Mealtain]]
|-
| style='text-align:right'| 1860
|
| [[Beircheart Ó Conchúir]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-25
|
| ''[[:d:Q7020800|Baile Nua Sheandroma]]''
|-
| style='text-align:right'| 1861
| [[Íomhá:Bernard Brogan at Web Summit 2014b.jpg|center|128px]]
| [[Bernard Brogan Jnr|Bernard Brogan]]
| data-sort-value="1984" | 1984-04-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1862
|
| [[Bernard Brogan Snr|Bernard Brogan]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1863
| [[Íomhá:Bernard dunne.jpg|center|128px]]
| [[Bernard Dunne]]
| data-sort-value="1980" | 1980-02-06
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1864
|
| [[Bernard O'Shea]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Darú, Contae Laoise|Darú]]
|-
| style='text-align:right'| 1865
|
| [[Bibi Baskin]]
| data-sort-value="1952" | 1952-05-19
|
| [[Ard an Rátha]]
|-
| style='text-align:right'| 1866
|
| [[Liam Cúipéir]]
| data-sort-value="1987" | 1987-12-16
|
| [[Eochaill]]
|-
| style='text-align:right'| 1867
|
| [[Billy Woods]]
| data-sort-value="1973" | 1973-10-24
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1868
|
| [[Bob Quinn]]
| data-sort-value="1935" | 1935<br/>1939
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1869
|
| [[Brenda Power]]
|
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1870
|
| [[Breandán de Buigléir|Breandán Dé Buigléir]]
| data-sort-value="1985" | 1985-07-22
|
| [[An Geata Bán]]
|-
| style='text-align:right'| 1871
| [[Íomhá:Brendan Maher (2014).jpg|center|128px]]
| [[Brendan Maher]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-05
|
| [[Buiríos Ó Luigheach]]
|-
| style='text-align:right'| 1872
| [[Íomhá:Brendan O'Carroll as the Grand Marshal At The St. Patrick's Day Parade In Dublin (REF-102282).jpg|center|128px]]
| [[Brendan O'Carroll]]
| data-sort-value="1955" | 1955-09-15
|
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1873
| [[Íomhá:Brendan Ryan 2013.png|center|128px]]
| [[Brendan Ryan]]
| data-sort-value="1953" | 1953-02-05
|
| [[Domhnach Bat]]
|-
| style='text-align:right'| 1874
|
| [[Brendan Shine]]
| data-sort-value="1947" | 1947-06-02
|
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 1875
|
| [[Brendan Toal]]
| data-sort-value="1940" | 1940-12-01
|
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1876
|
| [[Brian Fleming]]
| data-sort-value="1946" | 1946-07-20
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1877
| [[Íomhá:Minister Brian Hayes at Sneem River.JPG|center|128px]]
| [[Brian Hayes]]
| data-sort-value="1969" | 1969-08-23
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1878
|
| [[Brian Ó Murchú]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-21
|
| ''[[:d:Q3930472|Ráth Chormaic]]''
|-
| style='text-align:right'| 1879
|
| [[Brian Ó hAlluráin]]
| data-sort-value="1991" | 1991-05-17
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1880
| [[Íomhá:Brian Stanley 2013.jpg|center|128px]]
| [[Brian Stanley]]
| data-sort-value="1961" | 1961-01-12
|
| [[Buiríos Mór Osraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1881
|
| [[Brian Swift]]
| data-sort-value="1952" | 1952-05-01
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1882
|
| [[Brian Whelehan|Brian Ó Faoileacháin]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08
|
| [[Beannchar, Contae Uíbh Fhailí|Beannchar]]
|-
| style='text-align:right'| 1883
|
| [[Briege Corkery]]
| data-sort-value="1986" | 1986-12-16
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1884
|
| [[Eva Rothschild]]
| data-sort-value="1972" | 1972<br/>1971-02<br/>1971
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1885
|
| [[Bryan Cullen]]
| data-sort-value="1984" | 1984-04-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1886
|
| [[Bryan Sheehan]]
| data-sort-value="1985" | 1985-08-25
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1887
|
| [[Bríd Ní Neachtain]]
| data-sort-value="1959" | 1959
|
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 1888
| [[Íomhá:Bríd Rodgers 2007.jpg|center|128px]]
| [[Bríd Rodgers]]
| data-sort-value="1935" | 1935-02-20
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 1889
|
| [[Mary Byrne]]
| data-sort-value="1959" | 1959-11-03
|
| [[Baile Formaid]]
|-
| style='text-align:right'| 1890
| [[Íomhá:Caitriona Jennings.jpg|center|128px]]
| [[Caitríona Jennings]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-17
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1891
| [[Íomhá:Caoimhghín Ó Caoláin speaking to press 2013 crop.jpg|center|128px]]
| [[Caoimhghín Ó Caoláin]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-18
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 1892
| [[Íomhá:Cathal Mac Coille.jpg|center|128px]]
| [[Cathal Mac Coille]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1893
|
| [[Cathal Mac an Oirchinnigh]]
| data-sort-value="1991" | 1991
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1894
| [[Íomhá:Inauguration of Catherine Connolly, 11 November 2025 15 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Caitríona Ní Chonghaile|Catherine Connolly]]
| data-sort-value="1955" | 1955-11-05
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1895
| [[Íomhá:Catherine Murphy politician frameless photo.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Murphy]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-01
|
| [[Baile Phámar]]
|-
| style='text-align:right'| 1896
| [[Íomhá:Catherine Noone.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Noone]]
| data-sort-value="1976" | 1976-06-24
|
| [[Clár Chlainne Mhuiris]]
|-
| style='text-align:right'| 1897
|
| [[Cearbhall Óg Ó Dálaigh]]
|
|
| ''[[:d:Q65559822|An Phailís]]''
|-
| style='text-align:right'| 1898
| [[Íomhá:Charlie McConalogue 2011.jpg|center|128px]]
| [[Charlie McConalogue]]
| data-sort-value="1977" | 1977-10-04
|
| [[Carn Domhnach]]
|-
| style='text-align:right'| 1899
| [[Íomhá:Chris Andrews 2018.jpg|center|128px]]
| [[Chris Andrews (polaiteoir)|Chris Andrews]]
| data-sort-value="1964" | 1964-05-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1900
| [[Íomhá:Christopher Joyce (hurler).jpg|center|128px]]
| [[Criostóir Seoige]]
| data-sort-value="1992" | 1992-01-04
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1901
|
| [[Cian Ó Diolún]]
| data-sort-value="1988" | 1988-10-30
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1902
|
| [[Cian Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1988" | 1988-03-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1903
| [[Íomhá:Ciara Conway 2014.jpg|center|128px]]
| [[Ciara Conway]]
| data-sort-value="1980" | 1980-08-13
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1904
|
| [[Ciarán Mac Giolla Chainnigh]]
| data-sort-value="1993" | 1993-07-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1905
| [[Íomhá:Ciarán Lynch 2014.jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Lynch]]
| data-sort-value="1964" | 1964-06-13
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1906
|
| [[Ciarán Murphy]]
| data-sort-value="1940" | 1940-05-30
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1907
|
| [[Ciarán Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1976" | 1976-02-28
|
| [[Ráth Eanaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1908
| [[Íomhá:Cillian Buckley cropped.jpg|center|128px]]
| [[Cillian Ó Buachalla]]
| data-sort-value="1992" | 1992-07-14
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1909
|
| [[Cillian O'Connor]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05
|
| [[Baile an Tobair, Contae Mhaigh Eo (Ceara)|Baile an Tobair]]
|-
| style='text-align:right'| 1910
|
| [[Colette Nic Aodha]]
| data-sort-value="1967" | 1967
|
| [[Sruthair]]
|-
| style='text-align:right'| 1911
|
| [[Cóilín Ó Fionnalaigh]]
| data-sort-value="1989" | 1989-08-25
|
| [[Baile Héil]]
|-
| style='text-align:right'| 1912
|
| [[Colin Moran]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1913
|
| [[Cóilín Ó Riain]]
| data-sort-value="1988" | 1988-09-02
|
| [[Cora Chaitlín]]
|-
| style='text-align:right'| 1914
| [[Íomhá:Colm Callanan cropped.jpg|center|128px]]
| [[Colm Ó Callanáin]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-18
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1915
|
| [[Colm Ó Gealbháin]]
| data-sort-value="1993" | 1993-02-02
|
| [[Cluain Lára]]
|-
| style='text-align:right'| 1916
|
| [[Colm Keaveney]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-11
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1917
| [[Íomhá:Conal Keaney (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Conal Keaney|Conal Ó Cianaigh]]
| data-sort-value="1982" | 1982-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1918
|
| [[Conor Allis]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-08
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1919
| [[Íomhá:Conor Cooney.jpg|center|128px]]
| [[Conchúr Ó Cuana]]
| data-sort-value="1992" | 1992-10-22
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1920
|
| [[Conchúir Ó Fogartaigh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-05-12
|
| [[Caisleán an Chomair]]
|-
| style='text-align:right'| 1921
|
| [[Conchur Ó Liatháin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-07-30
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 1922
|
| [[Conchúir Mac Craith]]
| data-sort-value="1991" | 1991-05-29
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1923
| [[Íomhá:Conor McGregor, UFC 189 World Tour London (2).jpg|center|128px]]
| [[Conor McGregor|Conchúr Mac Gréagóir]]
| data-sort-value="1988" | 1988-07-14
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 1924
|
| [[Conchur Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1989" | 1989-03-08
|
| [[Gleann Maghair]]
|-
| style='text-align:right'| 1925
|
| [[Cornelius Connolly]]
|
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1926
|
| [[Cáit Keane]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09-24
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1927
| [[Íomhá:Damien Dempsey.jpg|center|128px]]
| [[Damien Dempsey]]
| data-sort-value="1975" | 1975
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1928
| [[Íomhá:Damien Hayes cropped.jpg|center|128px]]
| [[Damien Hayes]]
| data-sort-value="1982" | 1982-02-18
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1929
|
| [[Daniel Bohane]]
| data-sort-value="1983" | 1983
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1930
|
| [[Dónall Ó Cearnaigh]]
| data-sort-value="1989" | 1989-12-19
|
| [[Gleann Maghair]]
|-
| style='text-align:right'| 1931
|
| [[Danny Sutcliffe]]
| data-sort-value="1992" | 1992-02-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1932
| [[Íomhá:Dara Murphy 2015.jpg|center|128px]]
| [[Dara Murphy]]
| data-sort-value="1969" | 1969-12-02
|
| [[Gleann Maghair]]
|-
| style='text-align:right'| 1933
|
| [[Dara Ó Conaola]]
| data-sort-value="1945" | 1945
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1934
| [[Íomhá:Ocinneide cropped.jpg|center|128px]]
| [[Dara Ó Cinnéide]]
| data-sort-value="1975" | 1975-04-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1935
|
| [[Darach Ó hEoghanáin]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-21
|
| [[Cluain Lára]]
|-
| style='text-align:right'| 1936
|
| [[Darach Mac Con Iomaire]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 1937
| [[Íomhá:Darach Ó Scolaí.JPG|center|128px]]
| [[Darach Ó Scolaí]]
| data-sort-value="1963" | 1963
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1938
| [[Íomhá:Darina Allen, Ballymaloe Cookery (42147510135) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Darina Allen]]
| data-sort-value="1948" | 1948-06-13
|
| [[An Chúlchoill]]
|-
| style='text-align:right'| 1939
|
| [[Darragh Ó Cuaig|daragh fives]]
| data-sort-value="1992" | 1992-03-26
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1940
|
| [[Darren Magee]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1941
| [[Íomhá:Dave Fanning 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dave Fanning]]
| data-sort-value="1956" | 1956-02-27<br/>1955
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1942
| [[Íomhá:David Burke (Hurler) cropped.jpg|center|128px]]
| [[David Burke]]
| data-sort-value="1990" | 1990-01-07
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1943
| [[Íomhá:David Cullinane TD (40211918003) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[David Cullinane]]
| data-sort-value="1974" | 1974-07-04
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1944
|
| [[Daithí Mac Éinrí]]
|
|
| [[Ráth Eanaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1945
|
| [[David Moran]]
| data-sort-value="1988" | 1988-06-29
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1946
|
| [[Daithí Ó Treasaigh]]
| data-sort-value="1989" | 1989-11-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1947
|
| [[Declan O'Mahony]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1948
| [[Íomhá:Denis Bastick during the 2013 NFL Final (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Donnacha Bastic]]
| data-sort-value="1981" | 1981-05-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1949
| [[Íomhá:Denis Behan Writing.jpg|center|128px]]
| [[Denis Behan]]
| data-sort-value="1984" | 1984-01-02
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1950
|
| [[Denis Bradley]]
|
|
| [[Bun Cranncha]]
|-
| style='text-align:right'| 1951
| [[Íomhá:Denis Landy.jpg|center|128px]]
| [[Denis Landy]]
| data-sort-value="1962" | 1962-02-28
|
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 1952
| [[Íomhá:Denis 'Ogie' Moran. Sea Lodge Hotel. Waterville.jpg|center|128px]]
| [[Donncha Ó Moráin]]
| data-sort-value="1956" | 1956-01-16
|
| [[Baile an Bhuinneánaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1953
|
| [[Derek Ó Loinn]]
| data-sort-value="1978" | 1978-07-04
|
| [[Áth na nUrlainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1954
|
| [[Derek Mooney]]
| data-sort-value="1967" | 1967-03-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1955
|
| [[Derek Murray]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1956
| [[Íomhá:Derek Nolan Election Photo.jpg|center|128px]]
| [[Derek Nolan]]
| data-sort-value="1982" | 1982-10
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1957
|
| [[Dermot Somers]]
| data-sort-value="1947" | 1947
|
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1958
|
| [[Des Cahill]]
| data-sort-value="1953" | 1953-05-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1959
|
| [[Dessie Farrell]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1960
| [[Íomhá:Cllr Ellis Mansion House, Dublin.JPG|center|128px]]
| [[Dessie Ellis]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-23
|
| [[Baile Munna]]
|-
| style='text-align:right'| 1961
|
| [[Seán Óg de Paor]]
| data-sort-value="1970" | 1970-12-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1962
| [[Íomhá:Diane Caldwell 20200223 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Diane Caldwell]]
| data-sort-value="1988" | 1988-09-11
|
| [[Baile Brigín]]
|-
| style='text-align:right'| 1963
|
| [[Diarmuid O'Carroll]]
| data-sort-value="1987" | 1987-03-16
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1964
| [[Íomhá:Diarmuid O'Sullivan cropped.jpg|center|128px]]
| [[Diarmuid Ó Súilleabháin (iománaí)|Diarmuid Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1978" | 1978-07-27
|
| [[Cluain, Contae Chorcaí|Cluain]]
|-
| style='text-align:right'| 1965
| [[Íomhá:Willie Penrose 2005 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Willie Penrose|Liam Penrose]]
| data-sort-value="1956" | 1956-08-01
|
| [[Baile na Carraige]]
|-
| style='text-align:right'| 1966
|
| [[Donal Ó Grádaigh]]
| data-sort-value="1981" | 1981-07
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1967
|
| [[Donal Ormonde]]
| data-sort-value="1943" | 1943-01-21
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1968
|
| [[Domhnall Ó Tuathaigh]]
| data-sort-value="1989" | 1989-09-20
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1969
| [[Íomhá:Donnchadh-walsh.png|center|128px]]
| [[Donnacha Walsh]]
| data-sort-value="1984" | 1984-07-03
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1970
| [[Íomhá:Dorothy Cross, March 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dorothy Cross]]
| data-sort-value="1956" | 1956
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1971
|
| [[Dáithí Ó Sé]]
| data-sort-value="1956" | 1956-06-02
|
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 1972
|
| [[Dónall Mac Giolla Easpaig]]
| data-sort-value="1948" | 1948-04-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1973
| [[Íomhá:Eamon Scanlon (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eamon Scanlon]]
| data-sort-value="1954" | 1954-09-20
|
| [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]]
|-
| style='text-align:right'| 1974
|
| [[Eamonn Maloney]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1975
|
| [[Eimear Ní Chonaola]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 1976
| [[Íomhá:Irish Actress Emma Eliza Regan- 2014-04-10 01-42 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Emma Eliza Regan]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Maigh Cuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 1977
| [[Íomhá:Eoghan Murphy 2014.png|center|128px]]
| [[Eoghan Murphy]]
| data-sort-value="1982" | 1982-04-23
|
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 1978
|
| [[Eoghan Mac Diarmada]]
| data-sort-value="1983" | 1983-04-15
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1979
|
| [[Eoghan Ó Gadhra]]
| data-sort-value="1985" | 1985-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1980
|
| [[Eoin Ó Ceadagáin]]
| data-sort-value="1986" | 1986-09-01
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1981
| [[Íomhá:Eoin Brosnan. Kerry Footballer and Solicitor..JPG|center|128px]]
| [[Eoin Brosnan]]
|
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1982
| [[Íomhá:Pte Eoin Larkin Kilkenny Hurler (4951370639).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Ó Lorcáin]]
| data-sort-value="1984" | 1984-07-17
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1983
| [[Íomhá:Eoin Liston. Sea Lodge Hotel. Waterville.JPG|center|128px]]
| [[Eoin Liostún]]
| data-sort-value="1957" | 1957-10-16
|
| [[Baile an Bhuinneánaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1984
| [[Íomhá:Eoin Ó Broin 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Ó Broin]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1985
| [[Íomhá:Eric Byrne 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eric Byrne]]
| data-sort-value="1947" | 1947-04-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1986
| [[Íomhá:Pixie McKenna at the BAFTA's (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pixie McKenna]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-20
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1987
| [[Íomhá:Evelyn O'Rourke.jpg|center|128px]]
| [[Evelyn O'Rourke]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1988
|
| [[Fiach Mac Conghail]]
| data-sort-value="1964" | 1964-08-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1989
|
| [[Fiachra Breathnach]]
| data-sort-value="1986" | 1986-11-21
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1990
| [[Íomhá:Finian Hanley cropped.jpg|center|128px]]
| [[Finian Hanley]]
| data-sort-value="1985" | 1985-01-04
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1991
| [[Íomhá:Finian McGrath politician.jpg|center|128px]]
| [[Finian McGrath]]
| data-sort-value="1953" | 1953-04-09
|
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 1992
| [[Íomhá:Fintan O'Toole, 2010.jpg|center|128px]]
| [[Fintan O'Toole]]
| data-sort-value="1958" | 1958-02-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1993
|
| [[Fiona Glascott]]
| data-sort-value="1982" | 1982-11-22
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1994
|
| [[Francis Brennan]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1995
|
| [[Frank Clarke (breitheamh)|Frank Clarke]]
| data-sort-value="1951" | 1951-10-10
|
| [[Baile Bhailcín]]
|-
| style='text-align:right'| 1996
|
| [[Frank McLoughlin]]
| data-sort-value="1946" | 1946-08-01
|
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1997
|
| [[Garraí Mag Uidhir]]
| data-sort-value="1983" | 1983-06-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1998
|
| [[Gabhán Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1987" | 1987-06-11
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1999
| [[Íomhá:Gearóidín Bhreathnach.jpg|center|128px]]
| [[Gearóidín Bhreathnach]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2000
| [[Íomhá:George Lee at count.jpg|center|128px]]
| [[George Lee (iriseoir)|George Lee]]
| data-sort-value="1962" | 1962-09-27
|
| [[Teach Mealóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2001
|
| [[Gerard Brennan]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2002
|
| [[Gearóid de Paor]]
| data-sort-value="1952" | 1952-06-27
|
| [[Áth an Choite]]
|-
| style='text-align:right'| 2003
| [[Íomhá:Ged Nash.jpg|center|128px]]
| [[Gerald Nash]]
| data-sort-value="1975" | 1975-12-07
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2004
|
| [[Gerry Brady]]
| data-sort-value="1948" | 1948
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2005
|
| [[Gerry Hutch]]
| data-sort-value="1963" | 1963-04-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2006
| [[Íomhá:Glenda Gilson at adiff 2016.jpg|center|128px]]
| [[Glenda Gilson]]
| data-sort-value="1981" | 1981-03-03
|
| [[Caisleán Cnucha]]
|-
| style='text-align:right'| 2007
| [[Íomhá:Graham Canty.jpg|center|128px]]
| [[Graham Ó Cáinte]]
| data-sort-value="1980" | 1980-07-23
|
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2008
|
| [[Graham Mag Oireachtaigh]]
| data-sort-value="1973" | 1973-05-17
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2009
| [[Íomhá:Heather Humphreys 2016.jpg|center|128px]]
| [[Heather Humphreys]]
| data-sort-value="1960" | 1960-05-14
|
| ''[[:d:Q31173147|An Droim]]''
|-
| style='text-align:right'| 2010
| [[Íomhá:Hildegarde Naughton.jpg|center|128px]]
| [[Hildegarde Naughton]]
| data-sort-value="1977" | 1977-05-01
|
| [[Órán Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2011
|
| [[Ian Dempsey]]
| data-sort-value="1961" | 1961-01-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2012
| [[Íomhá:Ivana Bacik 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ivana Bacik]]
| data-sort-value="1968" | 1968-05-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2013
|
| [[J. J. Ó Dúláinne]]
| data-sort-value="1982" | 1982-03-06
|
| [[Baile Sheáin, Contae Chill Chainnigh|Baile Sheáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2014
|
| [[Jack O'Shea|Seán Ó Sé]]
| data-sort-value="1957" | 1957-11-19
|
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 2015
| [[Íomhá:Jackie Tyrrell (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Tirial]]
| data-sort-value="1982" | 1982-06-19
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2016
| [[Íomhá:Jacqui Hurley.png|center|128px]]
| [[Jacqui Hurley]]
| data-sort-value="1984" | 1984-01-15
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2017
|
| [[James Bannon]]
| data-sort-value="1958" | 1958-03-06
|
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 2018
| [[Íomhá:James heffernan.png|center|128px]]
| [[James Heffernan]]
| data-sort-value="1979" | 1979-10-03
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2019
| [[Íomhá:James McCarthy during the 2013 NFL Final.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Mac Cártaigh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2020
| [[Íomhá:McGee WMQ14 (6) (14583901776).jpg|center|128px]]
| [[James McGee]]
| data-sort-value="1987" | 1987-06-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2021
|
| [[Séamas Mac Fhearaigh]]
| data-sort-value="1971" | 1971-11-26
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 2022
| [[Íomhá:James Skehill (2013).jpg|center|128px]]
| [[Séamus Ó Sceacháil]]
| data-sort-value="1988" | 1988-02-22
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2023
| [[Íomhá:Jason Byrne - SYTYF.JPG|center|128px]]
| [[Jason Byrne (fear grinn)|Jason Byrne]]
| data-sort-value="1972" | 1972-02-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2024
|
| [[Iasan Scorlóg]]
| data-sort-value="1976" | 1976-01-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2025
|
| [[Jennifer Zamparelli|Jennifer Maguire]]
| data-sort-value="1980" | 1980-04-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2026
| [[Íomhá:Jerry Buttimer 2014.jpg|center|128px]]
| [[Jerry Buttimer]]
| data-sort-value="1967" | 1967-03-18
|
| [[Baile an Easpaig]]
|-
| style='text-align:right'| 2027
| [[Íomhá:Jessie Buckley at the Toronto International Film Festival 01 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jessie Buckley]]
| data-sort-value="1989" | 1989-12-28
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 2028
| [[Íomhá:Jillian van Turnhout.jpg|center|128px]]
| [[Jillian van Turnhout]]
| data-sort-value="1968" | 1968-03-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2029
|
| [[Jim D'Arcy]]
| data-sort-value="1954" | 1954-07-20
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2030
| [[Íomhá:Jim Daly politician.jpg|center|128px]]
| [[Jim Daly]]
| data-sort-value="1972" | 1972-12-20
|
| [[Draighneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2031
|
| [[Jim Gavin]]
| data-sort-value="1971" | 1971-07-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2032
|
| [[Séamus de Barra-Ó Murchú]]
| data-sort-value="1954" | 1954-08-22
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2033
|
| [[Jimmy Harte]]
| data-sort-value="1958" | 1958-02-27
|
| [[Leifear]]
|-
| style='text-align:right'| 2034
|
| [[Séamus Ó Géibheannaigh|Jimmy Keaveney]]
| data-sort-value="1945" | 1945-02-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2035
| [[Íomhá:Joan Collins TD 2011.jpg|center|128px]]
| [[Joan Collins (polaiteoir)|Joan Collins]]
| data-sort-value="1961" | 1961-06-04
|
| [[Droimeanach]]
|-
| style='text-align:right'| 2036
|
| [[Joe Behan]]
| data-sort-value="1959" | 1959-07-30
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 2037
| [[Íomhá:Joe Bergin (Gaelic footballer, 2015).jpg|center|128px]]
| [[Joe Bergin]]
| data-sort-value="1981" | 1981-02-17
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2038
| [[Íomhá:Joe Canning (2013).jpg|center|128px]]
| [[Seosamh Ó Cainín]]
| data-sort-value="1988" | 1988-10-11
|
| [[Port Omna]]
|-
| style='text-align:right'| 2039
| [[Íomhá:Joe Carey 2014.jpg|center|128px]]
| [[Joe Carey]]
| data-sort-value="1975" | 1975-06-24
|
| [[Droichead an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 2040
|
| [[Seosamh Ó Déin]]
| data-sort-value="1977" | 1977-11-15
|
| [[Cill Ia]]
|-
| style='text-align:right'| 2041
| [[Íomhá:Joe Duffy.jpg|center|128px]]
| [[Joe Duffy]]
| data-sort-value="1956" | 1956-01-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2042
| [[Íomhá:Joe Gamble Writing.jpg|center|128px]]
| [[Joe Gamble]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-14
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2043
| [[Íomhá:Senator Joe McHugh Fine Gael.JPG|center|128px]]
| [[Joe McHugh|Seosamh Mac Aodha]]
| data-sort-value="1971" | 1971-07-16
|
| [[Carraig Airt]]
|-
| style='text-align:right'| 2044
| [[Íomhá:Joe O'Reilly Irish Cavan politician head.jpg|center|128px]]
| [[Joe O'Reilly]]
| data-sort-value="1955" | 1955-04-01
|
| [[Muinchille]]
|-
| style='text-align:right'| 2045
|
| [[John Bowman (craoltóir)]]
| data-sort-value="1942" | 1942
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2046
|
| [[Seán Ó Conalláin]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-23
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2047
| [[Íomhá:John Curran politician.jpg|center|128px]]
| [[John Curran]]
| data-sort-value="1960" | 1960-06-17
|
| [[Leamhcán]]
|-
| style='text-align:right'| 2048
|
| [[John Delaney]]
| data-sort-value="1967" | 1967-10-16
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2049
|
| [[John Donnellan]]
| data-sort-value="1937" | 1937-03-27
|
| [[Dún Mór, Contae na Gaillimhe|Dún Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2050
| [[Íomhá:John Gilroy.png|center|128px]]
| [[John Gilroy]]
| data-sort-value="1967" | 1967-07-20
|
| [[Baile Átha Buí]]
|-
| style='text-align:right'| 2051
| [[Íomhá:John Halligan 2011.jpg|center|128px]]
| [[John Halligan]]
| data-sort-value="1955" | 1955-01-18
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2052
| [[Íomhá:John McGuinness 2006.jpg|center|128px]]
| [[John J. McGuinness]]
| data-sort-value="1955" | 1955-03-15
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2053
|
| [[John Leonard]]
| data-sort-value="1976" | 1976-10-20
|
| [[Mullach Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 2054
|
| [[John Mac Menamin (breitheamh)|John Mac Menamin]]
| data-sort-value="1952" | 1952-11-14
|
| [[Raghnallach]]
|-
| style='text-align:right'| 2055
|
| [[Seán Mac Gafraidh (iománaí)|Seán Mac Gafraidh]]
| data-sort-value="1987" | 1987-09-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2056
|
| [[John McCoy]]
| data-sort-value="1940" | 1940-07-01
|
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2057
|
| [[Seán Ó Maoláin]]
| data-sort-value="1981" | 1981-01-28
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2058
| [[Íomhá:John Murray broadcaster crop.jpg|center|128px]]
| [[John Murray (craoltóir Éireannach)]]
| data-sort-value="1964" | 1964
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 2059
|
| [[Seán Ó Caoimh]]
| data-sort-value="1951" | 1951-04-15
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2060
| [[Íomhá:John Paul Phelan 2014.jpg|center|128px]]
| [[John Paul Phelan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-09-27
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2061
|
| [[Seán Tennyson]]
| data-sort-value="1985" | 1985-02-06
|
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2062
|
| [[John Whelan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-03-24
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 2063
| [[Íomhá:Jonathan Glynn (2013).jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Gloinn]]
| data-sort-value="1993" | 1993-06-07
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2064
| [[Íomhá:Jonathan O'Brien 2014.jpg|center|128px]]
| [[Jonathan O'Brien]]
| data-sort-value="1971" | 1971-12-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2065
| [[Íomhá:Justin Barrett, 2017 Ard Fheis (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Justin Barrett]]
| data-sort-value="1971" | 1971-04-13
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 2066
| [[Íomhá:Kathryn Reilly (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kathryn Reilly]]
| data-sort-value="1988" | 1988-09-17
|
| [[Baile Shéamais Dhuibh]]
|-
| style='text-align:right'| 2067
| [[Íomhá:Kathryn Thomas at RTÉ's winter season launch (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kathryn Thomas]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-20
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 2068
| [[Íomhá:Katie Holten 2013 Sensing Change from video.png|center|128px]]
| [[Katie Holten]]
| data-sort-value="1975" | 1975-09-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2069
|
| [[Caoimhín Ó Cáinte]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Inis Eonáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2070
|
| [[Caoimhín Ó Dubháin]]
| data-sort-value="1991" | 1991-10
|
| ''[[:d:Q5167663|Cuanach]]''
|-
| style='text-align:right'| 2071
|
| [[Kevin Hartnett]]
| data-sort-value="1984" | 1984-06-04
|
| [[An Seangharraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2072
|
| [[Caoimhín Mac Meanman]]
| data-sort-value="1986" | 1986-12-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2073
|
| [[Caoimhín Ó Móráin]]
| data-sort-value="1987" | 1987-03-03
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2074
| [[Íomhá:Kieran O'Donnell (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kieran O'Donnell]]
| data-sort-value="1963" | 1963-05-08
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2075
|
| [[Kieran O'Leary]]
| data-sort-value="1987" | 1987-07-28
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2076
|
| [[Killian Young]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-04
|
| [[An Rinn Aird]]
|-
| style='text-align:right'| 2077
| [[Íomhá:Laura Whitmore at BAFTA 2026 04.jpg|center|128px]]
| [[Laura Whitmore]]
| data-sort-value="1985" | 1985-05-04
|
| [[Bré]]<br/>[[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2078
|
| [[Lee Keegan]]
| data-sort-value="1989" | 1989-10-25
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2079
|
| [[Leo McLoone]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2080
| [[Íomhá:Leona Maguire 2011 EK Amateur Noordwijk.JPG|center|128px]]
| [[Leona Maguire]]
| data-sort-value="1994" | 1994-11-30
|
| [[An Cabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2081
|
| [[Liam Ó Fionnalaigh]]
| data-sort-value="1958" | 1958-01-01
|
| [[Baile an Phoill]]
|-
| style='text-align:right'| 2082
| [[Íomhá:Liam Kearney.jpg|center|128px]]
| [[Liam Kearney]]
| data-sort-value="1983" | 1983-01-10
|
| [[Conaithe]]
|-
| style='text-align:right'| 2083
|
| [[William M. McKechnie (breitheamh)|William M. McKechnie]]
| data-sort-value="1951" | 1951-04-16
|
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 2084
| [[Íomhá:Linda Bhreathnach.jpg|center|128px]]
| [[Linda Bhreathnach]]
| data-sort-value="1983" | 1983
|
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 2085
|
| [[Lorcan Allen]]
| data-sort-value="1940" | 1940-03-27
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2086
| [[Íomhá:Louise Quinn Eskilstuna.jpg|center|128px]]
| [[Louise Quinn]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-17
|
| [[Baile Coimín]]
|-
| style='text-align:right'| 2087
|
| [[Lucy Kennedy]]
| data-sort-value="1976" | 1976-04-21
|
| [[Cuas an Ghainimh]]<br/>[[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2088
|
| [[M. J. Nolan|M.J. Ó Nualláin]]
| data-sort-value="1951" | 1951-01-25
|
| [[Muine Bheag]]
|-
| style='text-align:right'| 2089
|
| [[Macdara Ó Fátharta]]
|
|
| [[Inis Meáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2090
| [[Íomhá:Maeve Higgins.jpeg|center|128px]]
| [[Maeve Higgins]]
| data-sort-value="1981" | 1981-03-24
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2091
|
| [[Majella O'Donnell]]
| data-sort-value="1960" | 1960-04-14
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2092
| [[Íomhá:Manus Lunny 2005.jpg|center|128px]]
| [[Manus Lunny]]
| data-sort-value="1962" | 1962
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2093
|
| [[Margo]]
| data-sort-value="1951" | 1951-02-06
|
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 2094
| [[Íomhá:Marie-Louise O'Donnell.jpg|center|128px]]
| [[Marie-Louise O'Donnell]]
| data-sort-value="1952" | 1952-09-05
|
| [[Béal Easa]]
|-
| style='text-align:right'| 2095
|
| [[Marie Moloney]]
| data-sort-value="1958" | 1958-08-26
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2096
|
| [[Marie Mullen]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 2097
|
| [[Marita Conlon-McKenna]]
| data-sort-value="1956" | 1956
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2098
|
| [[Mark Vaughan]]
| data-sort-value="1985" | 1985-10-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2099
| [[Íomhá:Martin Conway 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Martin Conway]]
| data-sort-value="1974" | 1974-04-08
|
| [[Inis Díomáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2100
| [[Íomhá:Martin Ferris TD (6133609624).jpg|center|128px]]
| [[Martin Ferris]]
| data-sort-value="1952" | 1952-02-10
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2101
|
| [[Martin Gibbons]]
| data-sort-value="1953" | 1953-03-01
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2102
| [[Íomhá:Martin Heydon 2017.jpg|center|128px]]
| [[Martin Heydon]]
| data-sort-value="1978" | 1978-08-09
|
| [[Cill Chuillinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2103
|
| [[Martin Neilan]]
|
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2104
|
| [[Máirtín Ó Raghallaigh]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2105
|
| [[Máirtín Ó Stoirín]]
| data-sort-value="1964" | 1964-09-28
|
| [[An Bealach, Contae Loch Garman|An Bealach]]
|-
| style='text-align:right'| 2106
| [[Íomhá:Marty Morrissey perched upon a stool.jpg|center|128px]]
| [[Marty Morrissey]]
| data-sort-value="1958" | 1958-10-28
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 2107
| [[Íomhá:Mary Ann O'Brien, 2011.jpg|center|128px]]
| [[Mary Ann O'Brien]]
| data-sort-value="1960" | 1960-09-08
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2108
|
| [[Mary Laffoy (breitheamh)|Mary Laffoy]]
| data-sort-value="1945" | 1945-06-17
|
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 2109
| [[Íomhá:Mary Mitchell O'Connor 2011.jpg|center|128px]]
| [[Mary Mitchell O'Connor|Máire Mistéil Ní Chonchubhair]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-10
|
| [[Baile an Mhuilinn, Contae na Gaillimhe|Baile an Mhuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2110
|
| [[Mary Moran]]
| data-sort-value="1960" | 1960-06-28
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2111
|
| [[Mary Wilson (craoltóir)]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2112
| [[Íomhá:Matt Connor of Offaly — one of the greatest footballers of all time.jpg|center|128px]]
| [[Maitiú Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1960" | 1960
|
| [[Inis na mBreatnach]]
|-
| style='text-align:right'| 2113
| [[Íomhá:Mattie McGrath.jpg|center|128px]]
| [[Mattie McGrath]]
| data-sort-value="1958" | 1958-09-01
|
| ''[[:d:Q7017303|An Caisleán Nua]]''
|-
| style='text-align:right'| 2114
|
| [[Maura Derrane]]
| data-sort-value="1970" | 1970-07-08
|
| [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2115
| [[Íomhá:Maurice Fitzgerald, Semple Stadium Wall of Fame.jpg|center|128px]]
| [[Muiris Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 2116
| [[Íomhá:Maurice Quinlivan 2015.jpg|center|128px]]
| [[Maurice Quinlivan]]
| data-sort-value="1967" | 1967-11-23
|
| [[Baile Uí Neachtain Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 2117
|
| [[Muiris Ó Seanacháin]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-01
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2118
| [[Íomhá:Fight Like Apes - MayKay.jpg|center|128px]]
| [[MayKay]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Cill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2119
| [[Íomhá:Megan Campbell (21384714842).jpg|center|128px]]
| [[Megan Campbell]]
| data-sort-value="1993" | 1993-06-28
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2120
|
| [[Michael Comiskey]]
| data-sort-value="1953" | 1953-10-01
|
| [[Cluainín]]
|-
| style='text-align:right'| 2121
| [[Íomhá:Michael Creed in 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Creed]]
| data-sort-value="1963" | 1963-06-29
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2122
| [[Íomhá:Michael Darragh MacAuley.jpg|center|128px]]
| [[Michael Darragh MacAuley]]
| data-sort-value="1986" | 1986-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2123
| [[Íomhá:Mick Devine.jpg|center|128px]]
| [[Michael Devine]]
| data-sort-value="1973" | 1973-03-19
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2124
|
| [[Micheál Ó Fionnalaigh]]
| data-sort-value="1985" | 1985-02-28
|
| [[Baile Héil]]
|-
| style='text-align:right'| 2125
|
| [[Micheál Mac Síomóin]]
| data-sort-value="1989" | 1989-04-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2126
| [[Íomhá:Michael Healy-Rae 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Healy-Rae]]
| data-sort-value="1967" | 1967-01-11
|
| [[Cill Gharbháin, Contae Chiarraí|Cill Gharbháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2127
|
| [[Michael Hennessy]]
|
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2128
|
| [[Mícheál Caomhánach]]
| data-sort-value="1979" | 1979-04-06
|
| [[Achadh Úr]]
|-
| style='text-align:right'| 2129
|
| [[Michael McCarthy]]
| data-sort-value="1976" | 1976-11-15
|
| [[Dún Mánmhaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2130
|
| [[Michael McGlynn]]
| data-sort-value="1964" | 1964-05-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2131
| [[Íomhá:McGrath EC Portrait 2024 (cropped2).jpg|center|128px]]
| [[Michael McGrath (Corcaigh Theas-Láir)|Michael McGrath]]
| data-sort-value="1976" | 1976-08-23
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2132
| [[Íomhá:1718895518772 20240620 MCNAMARA Michael IE 004.jpg|center|128px]]
| [[Michael McNamara]]
| data-sort-value="1974" | 1974-03-01
|
| [[An Scairbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2133
|
| [[Michael Meehan]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2134
|
| [[Michael Mullins]]
| data-sort-value="1953" | 1953-02-22
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2135
| [[Íomhá:Michael Murphy pen vs John Deighan - USFC 08.jpg|center|128px]]
| [[Michael Murphy (peileadóir)|Michael Murphy]]
| data-sort-value="1989" | 1989-08-04
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2136
| [[Íomhá:Michael D'Arcy 2014.jpg|center|128px]]
| [[Michael W. D'Arcy]]
| data-sort-value="1970" | 1970-02-26
|
| [[Guaire]]
|-
| style='text-align:right'| 2137
|
| [[Mícheál Breathnach (Port Láirge)|Mícheál Breathnach]]
| data-sort-value="1983" | 1983-04-23
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2138
|
| [[Michelle Mulherin]]
| data-sort-value="1972" | 1972-01-20
|
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2139
| [[Íomhá:Michelle O'Neill, Feb 2024 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michelle O'Neill]]
| data-sort-value="1977" | 1977-01-10
|
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 2140
| [[Íomhá:Member of the European Parliament Michael Wallace.jpg|center|128px]]
| [[Mick Wallace]]
| data-sort-value="1955" | 1955-11-09
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 2141
|
| [[Mickey Kearns]]
| data-sort-value="1943" | 1943-04-18
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2142
|
| [[Mike Denver]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-15
|
| [[Port Omna]]
|-
| style='text-align:right'| 2143
|
| [[Mike Frank Russell]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|
| [[Cill Orglan]]
|-
| style='text-align:right'| 2144
| [[Íomhá:Miriam O'Callaghan in chat with Ryan Tubridy.jpg|center|128px]]
| [[Miriam O'Callaghan]]
| data-sort-value="1960" | 1960-01-06
|
| [[Carraig an tSionnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2145
| [[Íomhá:Niall Burke cropped.jpg|center|128px]]
| [[Níall de Búrca]]
| data-sort-value="1991" | 1991-05-21
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2146
| [[Íomhá:Niall Collins.jpg|center|128px]]
| [[Niall Collins]]
| data-sort-value="1973" | 1973-03-30
|
| [[Tobar Phádraig]]
|-
| style='text-align:right'| 2147
|
| [[Nioclás Inglis]]
| data-sort-value="1962" | 1962-10-20
|
| [[Cuilleann, Contae Thiobraid Árann|Cuilleann]]
|-
| style='text-align:right'| 2148
|
| [[Nollaig Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1990" | 1990-04-12
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2149
|
| [[Nollaig Mac Craith]]
| data-sort-value="1990" | 1990-12-17
|
| [[Luachma]]
|-
| style='text-align:right'| 2150
|
| [[Nollaig Ó Muraíle]]
|
|
| [[Cnoc Mhuire, Contae Mhaigh Eo|Cnoc Mhuire]]
|-
| style='text-align:right'| 2151
| [[Íomhá:Oliver Callan in chat with Ryan Tubridy.jpg|center|128px]]
| [[Oliver Callan]]
| data-sort-value="1980" | 1980-12-27
|
| [[Inis Caoin]]
|-
| style='text-align:right'| 2152
|
| [[Ollie Cahill]]
| data-sort-value="1975" | 1975-09-29
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2153
|
| [[Orla Guerin]]
| data-sort-value="1966" | 1966-05-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2154
|
| [[P.S. Ó Riain]]
| data-sort-value="1977" | 1977-06-15
|
| [[Baile Sheáin, Contae Chill Chainnigh|Baile Sheáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2155
|
| [[Pádraig Mac Aindriú]]
| data-sort-value="1988" | 1988-07-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2156
| [[Íomhá:Becky Lynch at Vulture Festival 2024 03 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Becky Lynch]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-30
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2157
| [[Íomhá:Regina Doherty, 2017.jpg|center|128px]]
| [[Regina Doherty|Ríona Uí Dhochartaigh]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2158
| [[Íomhá:Richie Hogan from TJ Reid, Seán Kelly, Richie Hogan, Walter Walsh.jpg|center|128px]]
| [[Risteard Ó hÓgáin]]
| data-sort-value="1988" | 1988-08-08
|
| [[Dún Feart]]
|-
| style='text-align:right'| 2159
|
| [[Risteárd Cooper]]
| data-sort-value="1969" | 1969-02
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 2160
|
| [[Rita Ann Higgins]]
| data-sort-value="1955" | 1955
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2161
| [[Íomhá:Robert Ballagh 2014.jpg|center|128px]]
| [[Robert Ballagh]]
| data-sort-value="1943" | 1943-09-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2162
|
| [[Robert Dowds]]
| data-sort-value="1953" | 1953-05-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2163
|
| [[Roger Garland]]
| data-sort-value="1933" | 1933-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2164
|
| [[Roibeard Ó Maolalaigh]]
| data-sort-value="1966" | 1966
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2165
|
| [[Ronan Collins]]
| data-sort-value="1952" | 1952-10-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2166
|
| [[Rónán Ó Corráin]]
| data-sort-value="1981" | 1981-02-26
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2167
|
| [[Ross McConnell]]
|
|
| [[Glas Naíon]]
|-
| style='text-align:right'| 2168
|
| [[Pádraig Mac Craith]]
| data-sort-value="1989" | 1989-02-02
|
| [[Ard an Rátha]]
|-
| style='text-align:right'| 2169
|
| [[Pádraig de Priondragás]]
| data-sort-value="1958" | 1958
|
| ''[[:d:Q4222952|Clárach]]''
|-
| style='text-align:right'| 2170
| [[Íomhá:Panti Bliss (20922291612).jpg|center|128px]]
| [[Rory O'Neill]]
| data-sort-value="1968" | 1968-11-16
|
| [[Baile an Róba]]
|-
| style='text-align:right'| 2171
|
| [[Paschal Mooney]]
| data-sort-value="1947" | 1947-10-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2172
| [[Íomhá:Pat Deering 2016.png|center|128px]]
| [[Pat Deering]]
| data-sort-value="1967" | 1967-02-02
|
| [[Ráth Bhile]]
|-
| style='text-align:right'| 2173
|
| [[Pádraig Ó Dónalláin]]
| data-sort-value="1985" | 1985-06-19
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2174
|
| [[Pat Gilroy]]
| data-sort-value="1971" | 1971-11-03
|
| [[Marino]]
|-
| style='text-align:right'| 2175
|
| [[Pat O'Neill]]
| data-sort-value="1958" | 1958-11-14
|
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2176
| [[Íomhá:Peadar Tóibín 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Peadar Tóibín]]
| data-sort-value="1974" | 1974-06-19
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2177
| [[Íomhá:Peter Fitzpatrick.jpg|center|128px]]
| [[Peter Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1962" | 1962-05-11
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 2178
|
| [[Pilib Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1991" | 1991-01-09
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2179
|
| [[Pilib Mac Mathúna]]
| data-sort-value="1987" | 1987-09-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2180
|
| [[Pádhraic Ó Comáin]]
|
|
| ''[[:d:Q4253241|Leacach]]''
|-
| style='text-align:right'| 2181
| [[Íomhá:Pádraic Maher(cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pádraic Maher]]
| data-sort-value="1989" | 1989-02-09
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2182
|
| [[Pádraig Ó Baoill]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|An Baile Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2183
|
| [[Pádraig Reidy]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2184
|
| [[Páidí Ó Lionáird]]
| data-sort-value="1968" | 1968-08-17
|
| [[Cúil Aodha]]
|-
| style='text-align:right'| 2185
| [[Íomhá:Rachel Allen at MAD Symposium.jpg|center|128px]]
| [[Rachel Allen]]
| data-sort-value="1971" | 1971-10-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2186
|
| [[Raphael Keyes]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2187
| [[Íomhá:Ray Butler.jpg|center|128px]]
| [[Ray Butler (polaiteoir)|Ray Butler]]
| data-sort-value="1965" | 1965-12-30
|
| [[Ceanannas]]
|-
| style='text-align:right'| 2188
| [[Íomhá:RTE's WINTER SEASON LAUNCH (SMOCK ALLEY THEATRE) REF-107022 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ray D'Arcy]]
| data-sort-value="1964" | 1964-09-01
|
| [[Cill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2189
|
| [[Ray Kennedy (iriseoir)|Ray Kennedy]]
| data-sort-value="1970" | 1970
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2190
|
| [[Ross O'Carroll]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2191
|
| [[Rian Mac Aodh]]
| data-sort-value="1994" | 1994-04-11
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2192
|
| [[Ryan Ó Dubhuir]]
| data-sort-value="1986" | 1986-07-23
|
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 2193
| [[Íomhá:Ryan O'Shaughnessy (2) 20180508 EuroVisionary (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ryan O'Shaughnessy]]
| data-sort-value="1992" | 1992-09-27
|
| [[Na Sceirí]]
|-
| style='text-align:right'| 2194
| [[Íomhá:Ryan Tubridy, 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ryan Tubridy]]
| data-sort-value="1973" | 1973-05-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2195
| [[Íomhá:Róisín O On Stage With Mary Black Her Mother At The Stand For The Truth Event --stand4truth--143406 (29372207157).jpg|center|128px]]
| [[Róisín O]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2196
|
| [[Rónán Mac Con Iomaire]]
| data-sort-value="1975" | 1975-01-02
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2197
| [[Íomhá:Rónán Mullen - 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Rónán Mullen]]
| data-sort-value="1970" | 1970-10-13
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2198
|
| [[Rónán Ó Flatharta]]
|
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2199
| [[Íomhá:Sandra McLellan TD, Cork East (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Sandra McLellan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-05-18
|
| [[Eochaill]]
|-
| style='text-align:right'| 2200
|
| [[Seamus Moore]]
| data-sort-value="1947" | 1947-06-18
|
| [[Callainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2201
|
| [[Séamas Ó Muíneacháin]]
| data-sort-value="1973" | 1973-10-22
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2202
| [[Íomhá:Sean Barrett 2014.png|center|128px]]
| [[Sean Barrett (eacnamaí)|Sean Barrett]]
| data-sort-value="1944" | 1944
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2203
| [[Íomhá:Sean O'Rourke crop.jpg|center|128px]]
| [[Sean O'Rourke]]
| data-sort-value="1955" | 1955
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 2204
|
| [[Seán Bán Breathnach]]
| data-sort-value="1949" | 1949
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2205
|
| [[Seán Conlan]]
| data-sort-value="1975" | 1975
|
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2206
| [[Íomhá:Seán Crowe 2023 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Crowe]]
| data-sort-value="1957" | 1957-03-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2207
|
| [[Seán Ó Curraoin (iománaí)|Seán Ó Curraoin]]
| data-sort-value="1981" | 1981-11-11
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2208
| [[Íomhá:Seán Kyne 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Ó Cadhain]]
| data-sort-value="1975" | 1975-05-07
|
| [[Maigh Cuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2209
| [[Íomhá:Patrick Horgan.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ó hOrgáin]]
| data-sort-value="1988" | 1988-05-05
|
| [[An Linn Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2210
|
| [[Patrick Maher]]
| data-sort-value="1989" | 1989-10-12
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2211
|
| [[Patrick Norton]]
| data-sort-value="1928" | 1928
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2212
|
| [[Patrick Nulty]]
| data-sort-value="1982" | 1982-11-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2213
|
| [[Pádraig Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1991" | 1991-02-06
|
| ''[[:d:Q7850732|An Tobar]]''
|-
| style='text-align:right'| 2214
| [[Íomhá:Patrick O'Donovan - 2018.jpg|center|128px]]
| [[Patrick O'Donovan]]
| data-sort-value="1977" | 1977-03-21
|
| [[An Caisleán Nua, Contae Luimnigh|An Caisleán Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 2215
| [[Íomhá:Paudie Coffey.jpg|center|128px]]
| [[Paudie Coffey]]
| data-sort-value="1969" | 1969-05-15
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2216
|
| [[Paudie O'Sullivan]]
| data-sort-value="1988" | 1988-11-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2217
|
| [[Paul Casey]]
| data-sort-value="1981" | 1981-10-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2218
|
| [[Paul (Óg) Connaughton]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-06
|
| [[An Creagán, Contae na Gaillimhe|An Creagán]]
|-
| style='text-align:right'| 2219
|
| [[Paul Griffin]]
|
|
| [[Stigh Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 2220
|
| [[Paul O'Connor]]
|
|
| [[Neidín]]
|-
| style='text-align:right'| 2221
| [[Íomhá:Paul Ryan (hurler).jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Riain]]
| data-sort-value="1988" | 1988-11-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2222
|
| [[Pádraic Ó Mathúna|Pauric Mahony]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05-11
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2223
| [[Íomhá:Sean-osullivan.png|center|128px]]
| [[Seán O'Sullivan]]
|
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2224
| [[Íomhá:Sean Sherlock Portrait 2020.jpeg|center|128px]]
| [[Seán Sherlock]]
| data-sort-value="1972" | 1972-12-06
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 2225
| [[Íomhá:Seán Ó Fearghaíl 2016.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Fearghaíl]]
| data-sort-value="1960" | 1960-04-17
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2226
|
| [[Mike Murphy]]
| data-sort-value="1941" | 1941-10-20
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2227
|
| [[Seán Ó Dulaoích]]
| data-sort-value="1986" | 1986-09-26
|
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2228
|
| [[Shane Mac Dhuarcáin]]
| data-sort-value="1987" | 1987-07-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2229
|
| [[Shane Murphy]]
| data-sort-value="1983" | 1983-08-19
|
| [[An Gleanntán]]
|-
| style='text-align:right'| 2230
|
| [[Shane O'Neill]]
| data-sort-value="1986" | 1986-03-01
|
| [[Baile an Easpaig]]
|-
| style='text-align:right'| 2231
|
| [[Shane Ryan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2232
|
| [[Sharon Ní Bheoláin]]
| data-sort-value="1966" | 1966-02-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2233
| [[Íomhá:Simon Harris at the Special European Council - 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Simon Harris|Síomón Ó hEarchaí]]
| data-sort-value="1986" | 1986-10-17
|
| [[Na Clocha Liatha]]
|-
| style='text-align:right'| 2234
|
| [[Siún Nic Gearailt]]
| data-sort-value="1971" | 1971-09-14
|
| [[An Fheothanach]]
|-
| style='text-align:right'| 2235
| [[Íomhá:Stephanie Roche.jpg|center|128px]]
| [[Stephanie Zambra|Stephanie Roche]]
| data-sort-value="1989" | 1989-06-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2236
| [[Íomhá:Stephen Cluxton kick out 2012 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Stiofán Cluxton]]
| data-sort-value="1981" | 1981-12-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2237
| [[Íomhá:Stephen McDonnell.jpg|center|128px]]
| [[Stephen McDonnell (iománaí)|Stephen McDonnell]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2238
|
| [[Stiofán Ó Cuív]]
| data-sort-value="1991" | 1991-04-29
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2239
| [[Íomhá:Stephen Rice (footballer).jpg|center|128px]]
| [[Stephen Rice]]
| data-sort-value="1984" | 1984-10-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2240
| [[Íomhá:Susan Denham 2014.jpg|center|128px]]
| [[Susan Denham]]
| data-sort-value="1945" | 1945-05-07
|
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 2241
| [[Íomhá:Susan O'Keeffe 2014.png|center|128px]]
| [[Susan O'Keeffe]]
| data-sort-value="1960" | 1960-09-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2242
|
| [[Séadna Ó Móra]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-09
|
| [[Droichead Abhann Ó gCearnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2243
| [[Íomhá:Séamus Callanan (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Séamas Ó Callanáin]]
| data-sort-value="1988" | 1988-09-15
|
| [[An Drom]]
|-
| style='text-align:right'| 2244
| [[Íomhá:Seamus Healy, Dec 2024 - (54192713966) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Séamus Healy]]
| data-sort-value="1950" | 1950-08-09
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2245
|
| [[Seán Ó Loirgneáin]]
|
|
| ''[[:d:Q104328324|An Pháirc Gharbh]]''
|-
| style='text-align:right'| 2246
|
| [[Síle Ní Bhraonáin]]
| data-sort-value="1983" | 1983
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 2247
|
| [[Síle Seoige]]
| data-sort-value="1979" | 1979-04-13
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 2248
| [[Íomhá:TJ Reid from TJ Reid, Seán Kelly, Richie Hogan, Walter Walsh.jpg|center|128px]]
| [[T. S. Ó Maoildeirg]]
| data-sort-value="1987" | 1987-11-16
|
| [[Baile Héil]]
|-
| style='text-align:right'| 2249
|
| [[Tommy Tiernan]]
| data-sort-value="1969" | 1969-06-16
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2250
| [[Íomhá:Thomas Byrne (2024) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Thomas Byrne (An Mhí Thoir)|Thomas Byrne]]
| data-sort-value="1977" | 1977-06-01
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2251
|
| [[Thomas J. Fitzpatrick (Baile Átha Cliath)|Thomas J. Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1926" | 1926-07-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2252
|
| [[Thomas Looney]]
|
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2253
| [[Íomhá:Thomas Pringle politician.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Pringle]]
| data-sort-value="1967" | 1967-08-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2254
| [[Íomhá:Thomas Ryan.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ó Riain]]
| data-sort-value="1989" | 1989-09-19
|
| [[Tulach an Iarainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2255
|
| [[Timmy McCarthy]]
| data-sort-value="1977" | 1977-09-07
|
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2256
| [[Íomhá:Toiréasa Ferris 2013 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Toiréasa Ferris]]
| data-sort-value="1980" | 1980-03-24
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2257
|
| [[Tom Barry (T.D., Fine Gael)|Tom Barry]]
| data-sort-value="1968" | 1968-10-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2258
|
| [[Tom Condon]]
| data-sort-value="1987" | 1987-11-09
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2259
|
| [[Tom Fleming]]
| data-sort-value="1951" | 1951-02-20
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 2260
|
| [[Tomás Ó Doinn]]
| data-sort-value="1974" | 1974-05-21
|
| [[Tuaim Uí Mheára]]
|-
| style='text-align:right'| 2261
|
| [[Tommy Griffin]]
| data-sort-value="1978" | 1978-04-12
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2262
| [[Íomhá:Tommy Walsh.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Breathnach (peileadóir)|Tomás Breathnach]]
| data-sort-value="1988" | 1988-02-26
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2263
|
| [[Tomás Mac Eoin]]
| data-sort-value="1937" | 1937
|
| [[An Cheathrú Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 2264
|
| [[Tomás Ó Flatharta]]
|
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2265
|
| [[Antóin de Brún]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-01
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2266
|
| [[Antoine Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1993" | 1993-12-15
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2267
|
| [[Tónaí Mac Taidhg]]
| data-sort-value="1946" | 1946-01
|
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 2268
|
| [[Tony Mulcahy]]
| data-sort-value="1959" | 1959-04-12
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2269
|
| [[Treasa Ní Cheannabháin]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Cill Chiaráin]]
|-
| style='text-align:right'| 2270
|
| [[Trevor Mac Goill]]
| data-sort-value="1975" | 1975
|
| [[An Scrín, Contae na Mí|An Scrín]]
|-
| style='text-align:right'| 2271
| [[Íomhá:Bishop Trevor Williams.jpg|center|128px]]
| [[Trevor Williams (easpag)|Trevor Williams]]
| data-sort-value="1948" | 1948
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2272
|
| [[Vincent Woods]]
| data-sort-value="1960" | 1960
|
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 2273
| [[Íomhá:Walter Walsh (hurler) cropped.jpg|center|128px]]
| [[Ualtar Breathnach]]
| data-sort-value="1991" | 1991-05-25
|
| [[Ros Bearrcon]]
|-
| style='text-align:right'| 2274
|
| [[Willie O'Dwyer]]
| data-sort-value="1984" | 1984-04-04
|
| [[Muileann an Bhata]]
|-
| style='text-align:right'| 2275
|
| [[Áine Collins]]
| data-sort-value="1969" | 1969-09-01
|
| [[Bántír]]
|-
| style='text-align:right'| 2276
|
| [[Éanna Ní Lamhna]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| [[Baile an Ghearlánaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2277
|
| [[Éilís Ní Dhuibhne]]
| data-sort-value="1954" | 1954-02-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2278
| [[Íomhá:UnaOHagan-1Web.jpg|center|128px]]
| [[Úna O'Hagan]]
| data-sort-value="1962" | 1962
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2279
| [[Íomhá:Helen McEntee in 2026.jpg|center|128px]]
| [[Helen McEntee|Eiléana Nic an tSaoi]]
| data-sort-value="1986" | 1986-06-08
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2280
|
| [[Paul Doolin]]
| data-sort-value="1963" | 1963-03-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2281
|
| [[Kieran Cremin]]
|
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 2282
|
| [[Hector Ó hEochagáin]]
| data-sort-value="1969" | 1969-08-17
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2283
|
| [[Nollaig Ó hÍcí]]
| data-sort-value="1980" | 1980-12-12
|
| ''[[:d:Q5315564|Dún Iomagáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 2284
|
| [[Noel Harrington]]
| data-sort-value="1970" | 1970-12-24
|
| [[Baile Chaisleáin Bhéarra]]
|-
| style='text-align:right'| 2285
|
| [[Gearóid Mac Cuinneagáin]]
| data-sort-value="1961" | 1961-08-30
|
| ''[[:d:Q17104710|An Tóchar]]''
|-
| style='text-align:right'| 2286
|
| [[Ronan Hussey]]
|
|
| [[An tSnaidhm]]
|-
| style='text-align:right'| 2287
| [[Íomhá:Doireann Ní Ghríofa, 2023.jpg|center|128px]]
| [[Doireann Ní Ghríofa]]
| data-sort-value="1981" | 1981-04-29
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2288
| [[Íomhá:Tom O'Sullivan (2009).jpg|center|128px]]
| [[Tom O'Sullivan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-11-15
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2289
|
| [[Keith Hanley]]
| data-sort-value="1993" | 1993-08-15
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2290
|
| [[Jim Corr (polaiteoir)|Jim Corr]]
| data-sort-value="1934" | 1934-01-25
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2291
|
| [[Patrick Gallagher]]
| data-sort-value="1946" | 1946-12-01
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2292
|
| [[Henry Abbott]]
| data-sort-value="1947" | 1947-12-18
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 2293
| [[Íomhá:Yvonne Farrell at arcVision 2015.jpg|center|128px]]
| [[Yvonne Farrell]]
| data-sort-value="1951" | 1951
|
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2294
| [[Íomhá:Lorraine Higgins, Feb 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Lorraine Higgins]]
| data-sort-value="1979" | 1979-08-03
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2295
|
| [[John Kelly]]
| data-sort-value="1960" | 1960-02-02
|
| [[Baile an Tobair, Contae Ros Comáin|Baile an Tobair]]
|-
| style='text-align:right'| 2296
|
| [[Mary Mooney]]
| data-sort-value="1958" | 1958-12-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2297
|
| [[Thomas Nagle]]
|
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2298
|
| [[Seosamh Ó Cuana]]
| data-sort-value="1965" | 1965-03-17
|
| [[An Ballán]]
|-
| style='text-align:right'| 2299
|
| [[John Fitzgibbon]]
| data-sort-value="1967" | 1967-05-06
|
| [[An Linn Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2300
|
| [[Imelda Henry]]
| data-sort-value="1967" | 1967-03-05
|
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2301
|
| [[Paul Brogan]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2302
|
| [[Cathal Barrett]]
| data-sort-value="1993" | 1993-07-21
|
| ''[[:d:Q4499047|Mainistir na Croiche]]''
|-
| style='text-align:right'| 2303
|
| [[Michael Cahill (iománaí)|Mícheál Ó Cathail]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-03
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2304
| [[Íomhá:Johnny Coen (2013).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Comdhain]]
| data-sort-value="1991" | 1991-03-19
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2305
|
| [[Jake Ó Diolúin]]
| data-sort-value="1992" | 1992
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2306
|
| [[Shay Byrne]]
| data-sort-value="1973" | 1973
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2307
|
| [[Marc Eilís]]
| data-sort-value="1990" | 1990-08-26
|
| [[Sráid an Mhuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2308
|
| [[Iásón Mac Giollarnáth]]
| data-sort-value="1993" | 1993-12-22
|
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 2309
|
| [[Éamonn Ó Dochartaigh]]
| data-sort-value="1995" | 1990s
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2310
| [[Íomhá:2022-08-21 European Championships 2022 – Men's 800 Metres by Sandro Halank–032.jpg|center|128px]]
| [[Mark English]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-18
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2311
|
| [[Séamus Ó hAirtnéada]]
| data-sort-value="1990" | 1990-07-17
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2312
|
| [[Peter Duggan]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| ''[[:d:Q15964429|Cluaine]]''
|-
| style='text-align:right'| 2313
|
| [[Daithí Mac an Oirchinnigh]]
| data-sort-value="1992" | 1992-12-07
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2314
|
| [[Lorcán Mac Lochlainn]]
| data-sort-value="1989" | 1989-11-14
|
| [[Ceann Toirc]]
|-
| style='text-align:right'| 2315
| [[Íomhá:Paul Murphy (hurler) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Murchú]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-01
|
| [[Dún Feart]]
|-
| style='text-align:right'| 2316
|
| [[Seán Ó Dónaill]]
| data-sort-value="1994" | 1994-06-15
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2317
| [[Íomhá:John O'Dwyer (2014).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Duibhir]]
| data-sort-value="1991" | 1991-09-17
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2318
| [[Íomhá:Luke O'Farrell (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Lúcás Ó Fearghaill]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-25
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 2319
|
| [[Roibeard Ó Sé]]
| data-sort-value="1990" | 1990-07-20
|
| [[Carraig Uí Leighin]]
|-
| style='text-align:right'| 2320
|
| [[Nioclás Mac Uaid]]
| data-sort-value="1989" | 1989-06-12
|
| [[Eifinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2321
|
| [[Shane Ó Carthaigh]]
| data-sort-value="1994" | 1994-09-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2322
| [[Íomhá:Hozier Troubadour West Hollywood.jpg|center|128px]]
| [[Hozier]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-17
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 2323
|
| [[Marc Mac Aodh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-08-22
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2324
|
| [[James O'Donoghue]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-19
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2325
|
| [[Pádraig Breathnach]]
| data-sort-value="1992" | 1992-03-12
|
| [[Tulach Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2326
|
| [[Pól Ó Mainnín]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2327
|
| [[Róisín Elsafty]]
| data-sort-value="1976" | 1976
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2328
| [[Íomhá:Terry Cavanagh (developer) picture.jpg|center|128px]]
| [[Terry Cavanagh]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Tigh Damhnata]]
|-
| style='text-align:right'| 2329
|
| [[Beairtle Ó Conaire]]
|
|
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 2330
| [[Íomhá:BiddyJenkinson.jpg|center|128px]]
| [[Biddy Jenkinson]]
| data-sort-value="1949" | 1949
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2331
|
| [[Breandán Delap]]
| data-sort-value="1965" | 1965
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2332
|
| [[Brian Walsh]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-28
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2333
| [[Íomhá:Brendan Griffin, T.D. Fine Gael (cropped).JPG|center|128px]]
| [[Brendan Griffin]]
| data-sort-value="1982" | 1982-03-14
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2334
|
| [[Colm Mac Séalaigh]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2335
| [[Íomhá:Davy-fitzgerald-sf.jpg|center|128px]]
| [[Daithí Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08-02
|
| [[Droichead Abhann Ó gCearnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2336
| [[Íomhá:Doimnic Mac Giolla Bhríde.jpg|center|128px]]
| [[Doimnic Mac Giolla Bhríde]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2337
|
| [[Dymphna Lonergan]]
| data-sort-value="1949" | 1949
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2338
|
| [[Dáithí Mac Cárthaigh]]
|
|
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 2339
|
| [[Déaglán Collinge]]
| data-sort-value="1949" | 1949
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2340
|
| [[Eilís Ní Dheá]]
|
|
| [[An Tulach (An Clár)|An Tulach]]
|-
| style='text-align:right'| 2341
|
| [[Eoghan Mac Giolla Bhríde]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2342
|
| [[Jackie Mac Donncha]]
| data-sort-value="1946" | 1946
|
| [[Cill Chiaráin]]
|-
| style='text-align:right'| 2343
|
| [[Jimmy O'Brien Moran]]
| data-sort-value="1957" | 1957
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2344
|
| [[Liam Mac Amhlaigh]]
|
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2345
|
| [[Mairéad Mhic Dhonncha]]
| data-sort-value="1945" | 1945
|
| ''[[:d:Q104310021|Baile Reo]]''
|-
| style='text-align:right'| 2346
|
| [[Mark Geary]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2347
| [[Íomhá:Maureen O'Sullivan (official portrait).jpg|center|128px]]
| [[Maureen O'Sullivan (polaiteoir)|Maureen O'Sullivan]]
| data-sort-value="1951" | 1951-03-10
|
| [[An Port Thoir]]
|-
| style='text-align:right'| 2348
|
| [[Micheál Ó Cuaig]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| ''[[:d:Q112619831|Aill na Brón]]''
|-
| style='text-align:right'| 2349
|
| [[Máirtín Óg Mac Donncha]]
|
|
| [[An Cheathrú Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 2350
|
| [[Mícheál de Barra]]
|
|
| [[Cill Fhionnúrach]]
|-
| style='text-align:right'| 2351
|
| [[Mícheál W. Ó Murchú]]
|
|
| [[Ráth Chormaic]]
|-
| style='text-align:right'| 2352
|
| [[Niall Ó Ciosáin]]
| data-sort-value="1960" | 1960
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2353
| [[Íomhá:Nell Ní Chróinín 2014.jpg|center|128px]]
| [[Nell Ní Chróinín]]
| data-sort-value="1990" | 1990
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2354
|
| [[Niall Ó Cárthaigh]]
| data-sort-value="1981" | 1981-09-01
|
| [[Carraig Thuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 2355
|
| [[Paddy Bushe]]
| data-sort-value="1948" | 1948
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2356
|
| [[Peadar Ó hUallaigh]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2357
|
| [[Paul Seevers]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2358
|
| [[Páraic Breathnach]]
| data-sort-value="1956" | 1956
|
| ''[[:d:Q65391591|Carna]]''
|-
| style='text-align:right'| 2359
|
| [[Pádraig Standún]]
| data-sort-value="1946" | 1946
|
| ''[[:d:Q62035956|Baile Dhabhac]]''
|-
| style='text-align:right'| 2360
|
| [[Pádraig Ó Cíobháin]]
| data-sort-value="1951" | 1951-03-12
|
| [[Baile an Fheirtéaraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2361
|
| [[Pól Ó Gallchóir]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2362
|
| [[Regina Uí Chollatáin]]
|
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2363
|
| [[Seosamh Ó Cuaig]]
|
|
| ''[[:d:Q112619831|Aill na Brón]]''
|-
| style='text-align:right'| 2364
|
| [[Seán Ó Curraoin]]
|
|
| [[Bearna]]
|-
| style='text-align:right'| 2365
| [[Íomhá:Seán Ó Cuirreáin.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Cuirreáin]]
|
|
| [[Gort an Choirce]]
|-
| style='text-align:right'| 2366
| [[Íomhá:Stephen Donnelly 2016.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Donnelly]]
| data-sort-value="1975" | 1975-12-14
|
| [[Deilgne]]
|-
| style='text-align:right'| 2367
|
| [[Séamas Mac Annaidh]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2368
| [[Íomhá:Tony McLoughlin.jpg|center|128px]]
| [[Tony McLoughlin]]
| data-sort-value="1949" | 1949-01-19
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2369
|
| [[Tomás Ó Neachtain]]
|
|
| ''[[:d:Q104321837|Baile an tSléibhe]]''
|-
| style='text-align:right'| 2370
|
| [[Torlach Mac Con Midhe]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2371
|
| [[Neasa Ní Chinnéide]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Baile an Mhúraigh, Paróiste Mórdhach|Baile an Mhúraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2372
|
| [[Seán Ó Conghaile]]
| data-sort-value="1948" | 1948-06-14
|
| [[Leitir Móir]]
|-
| style='text-align:right'| 2373
| [[Íomhá:Michael Colreavy 2011.jpg|center|128px]]
| [[Michael Colreavy]]
| data-sort-value="1948" | 1948-09-28
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2374
|
| [[Neil Ronan]]
| data-sort-value="1979" | 1979-09-01
|
| [[Bealach Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2375
| [[Íomhá:Paul Flynn cropped.jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Floinn]]
| data-sort-value="1986" | 1986-07-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2376
|
| [[Eímear Noone]]
| data-sort-value="1978" | 1970s
|
| [[Cill Chonaill]]
|-
| style='text-align:right'| 2377
| [[Íomhá:Sean-canney-3.jpg|center|128px]]
| [[Seán Canney]]
| data-sort-value="1960" | 1960-04-06
|
| ''[[:d:Q4882077|Béal Chláir]]''
|-
| style='text-align:right'| 2378
| [[Íomhá:Dublin footballer Jonny Cooper at the RDS Arena cropped.jpg|center|128px]]
| [[Seán Cúipéir]]
| data-sort-value="1989" | 1989-11-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2379
|
| [[John Kennedy (peileadóir)]]
| data-sort-value="2000" | 20th century
|
| ''[[:d:Q55437286|Eas Daoi]]''
|-
| style='text-align:right'| 2380
| [[Íomhá:Odhranmacniallais cropped.jpg|center|128px]]
| [[Odhrán Mac Niallais]]
| data-sort-value="1992" | 1992-08-12
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2381
| [[Íomhá:Jack McCaffrey (2013).jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Gafraidh (peileadóir)|Seán Mac Gafraidh]]
| data-sort-value="1993" | 1993-10-19
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2382
| [[Íomhá:Neil Mc Gee Donegal GAA.png|center|128px]]
| [[Niall Mac Aoidh]]
| data-sort-value="1985" | 1985-11-13
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2383
|
| [[Conor McManus]]
|
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 2384
| [[Íomhá:Brendan McCahey live performance 2014-07-14 20-23.jpg|center|128px]]
| [[Brendan McCahey]]
| data-sort-value="1976" | 1976
|
| ''[[:d:Q4319146|Machaire Cluana]]''
|-
| style='text-align:right'| 2385
|
| [[Séamus de Barra]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-29
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2386
| [[Íomhá:Grace O'Sullivan.jpg|center|128px]]
| [[Grace O'Sullivan|Grace O’Sullivan]]
| data-sort-value="1962" | 1962-03-08
|
| [[Trá Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2387
|
| [[Déin Mac Concharraige]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2388
|
| [[Stephen Walsh]]
| data-sort-value="1985" | 1985-12-20
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2389
|
| [[Ailéin Ó Ceadagáin]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-17
|
| [[Dúglas]]
|-
| style='text-align:right'| 2390
| [[Íomhá:Lynn Boylan (Lynn Ní Bhaoigheallain).jpg|center|128px]]
| [[Lynn Boylan]]
| data-sort-value="1976" | 1976-11-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2391
| [[Íomhá:Damien Cahalane cropped.jpg|center|128px]]
| [[Damien Cahalane]]
| data-sort-value="1992" | 1992-08-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2392
| [[Íomhá:Ruth Coppinger.jpg|center|128px]]
| [[Ruth Coppinger]]
| data-sort-value="1967" | 1967-04-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2393
|
| [[Áistín Ó Gliasáin]]
| data-sort-value="1995" | 1995-06-27
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2394
| [[Íomhá:Gabrielle McFadden.jpg|center|128px]]
| [[Gabrielle McFadden]]
| data-sort-value="1967" | 1967-04-09
|
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 2395
| [[Íomhá:Liadh Ní Riada MLA Oct 2018 (close cropped).jpg|center|128px]]
| [[Liadh Ní Riada]]
| data-sort-value="1966" | 1966-11-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2396
| [[Íomhá:Roderic O'Gorman.jpg|center|128px]]
| [[Roderic O’Gorman]]
| data-sort-value="1982" | 1982-12-12
|
| [[Mullach Eadrad]]
|-
| style='text-align:right'| 2397
|
| [[Seán Mac Mathúna]]
| data-sort-value="1936" | 1936
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2398
| [[Íomhá:Donall o healai 2020 1.jpg|center|128px]]
| [[Dónall Ó Héalaí]]
| data-sort-value="1987" | 1987
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2399
|
| [[Killian Burke]]
| data-sort-value="1993" | 1993-01-09
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 2400
|
| [[Lee Chin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-10-08
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 2401
| [[Íomhá:Brian Lawton (hurler).jpg|center|128px]]
| [[Brian Ó Lachtnáin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-12-09
|
| [[Baile na Martra]]
|-
| style='text-align:right'| 2402
|
| [[Rónán Ó Meachair]]
| data-sort-value="1995" | 1995-11-09
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2403
| [[Íomhá:Sarah Greene at Abbey Theatre Noble Call.jpg|center|128px]]
| [[Sarah Greene]]
| data-sort-value="1984" | 1984-07-21
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2404
|
| [[Peter Charleton]]
| data-sort-value="1956" | 1956-03-27
|
| [[Caisleán Cnucha]]
|-
| style='text-align:right'| 2405
|
| [[Seosamh Ó hOldáin]]
| data-sort-value="1990" | 1990-07-02
|
| [[Baile Héil]]
|-
| style='text-align:right'| 2406
| [[Íomhá:2022-08-18 European Championships 2022 – Men's 400 Metres Hurdles by Sandro Halank–014.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Barr]]
| data-sort-value="1992" | 1992-07-24
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2407
|
| [[Christina Noble]]
| data-sort-value="1944" | 1944-12-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2408
|
| [[Seán Breathnach]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2409
| [[Íomhá:Paul O'Donovan 2016.jpg|center|128px]]
| [[Paul O'Donovan]]
| data-sort-value="1994" | 1994-04-19
|
| ''[[:d:Q104297150|An Lisín]]''
|-
| style='text-align:right'| 2410
| [[Íomhá:Bregenz- Subsidiarityconference-Gerard P Craughwell-01a.jpg|center|128px]]
| [[Gerard Craughwell]]
| data-sort-value="1953" | 1953-11-22
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2411
| [[Íomhá:Michael Fitzmaurice.jpg|center|128px]]
| [[Michael Fitzmaurice]]
| data-sort-value="1969" | 1969-09-18
|
| [[Glinsce, Contae na Gaillimhe (Béal Átha Mó)|Glinsce]]
|-
| style='text-align:right'| 2412
|
| [[Sara Berkeley]]
| data-sort-value="1967" | 1967
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2413
|
| [[Hugh McFadden]]
|
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2414
| [[Íomhá:Nóirín O'Sullivan, Dublin, 2023.jpg|center|128px]]
| [[Nóirín O'Sullivan]]
| data-sort-value="1960" | 1960-11-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2415
|
| [[David Farrell]]
| data-sort-value="1960" | 1960-12-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2416
| [[Íomhá:20150513 ESC 2015 Molly Sterling 5070.jpg|center|128px]]
| [[Molly Sterling]]
| data-sort-value="1998" | 1998-03-08
|
| [[Pocán]]
|-
| style='text-align:right'| 2417
| [[Íomhá:Gavin Duffy.jpg|center|128px]]
| [[Gavin Duffy]]
| data-sort-value="1960" | 1960-04-29
|
| [[Cill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2418
|
| [[Seán Mac Craith]]
| data-sort-value="1994" | 1994-07-28
|
| [[Luachma]]
|-
| style='text-align:right'| 2419
| [[Íomhá:Gavin James Piknik i Parken 2017 (164342).jpg|center|128px]]
| [[Gavin James]]
| data-sort-value="1991" | 1991-07-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2420
| [[Íomhá:Bríd Smith.jpg|center|128px]]
| [[Bríd Smith]]
| data-sort-value="1961" | 1961-09-18
|
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2421
|
| [[Áine Ní Ghlinn]]
| data-sort-value="1955" | 1955
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 2422
|
| [[Lucy O'Byrne]]
| data-sort-value="1991" | 1991<br/>1992
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2423
| [[Íomhá:Gerard Barrett at DIFF 2015.jpg|center|128px]]
| [[Gerard Barrett]]
| data-sort-value="1987" | 1987-07-05
|
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2424
|
| [[Barra Ó hAonghusa|Barry Hennessy]]
| data-sort-value="1989" | 1989-10-14
|
| [[Cill Mocheallóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2425
| [[Íomhá:Jacksepticeye by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
| [[Jacksepticeye]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-07
|
| [[An Clochán (Contae Uíbh Fhailí)|An Clochán]]
|-
| style='text-align:right'| 2426
|
| [[Cian Ó Loingsigh|Cian Lynch]]
| data-sort-value="1996" | 1996-01-03
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2427
|
| [[Daithí Mac Braoin]]
| data-sort-value="1985" | 1985-09-20
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2428
|
| [[Daithí Ó Riada (Luimneach)|David Reidy]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[An tÁth Leacach]]
|-
| style='text-align:right'| 2429
|
| [[Déaglán hAnnáin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-11
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2430
|
| [[Gréacháin Ó Maolchathaigh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-02
|
| [[Cill Mocheallóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2431
|
| [[Kim Hayden]]
|
|
| [[An Caisleán Nua, Contae Chill Mhantáin|An Caisleán Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 2432
|
| [[Nollaig Ní Laoire]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Ráth Chairn]]
|-
| style='text-align:right'| 2433
|
| [[Páidí Ó Briain]]
| data-sort-value="1989" | 1989-09-05
|
| [[Cill Mocheallóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2434
|
| [[Pól de Brún]]
| data-sort-value="1989" | 1989-09-21
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2435
|
| [[Risteard Mac Cárthaigh]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2436
|
| [[Séamus Ó hÍcí]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2437
|
| [[Séamus Ó Riain]]
| data-sort-value="1987" | 1987-04-07
|
| [[Garraí Uí Spealáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2438
|
| [[Uáin Mac Conmara]]
| data-sort-value="1986" | 1986-06-11
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2439
|
| [[Patrick Donoghue]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2440
| [[Íomhá:Claire Hanna.JPG|center|128px]]
| [[Claire Hanna]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-19
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2441
| [[Íomhá:Susan McKenna-Lawlor Suggested That We In Ireland Should Build Our Own Rocket (Inspirefest 2015)---105769 (18976188652) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Susan McKenna-Lawlor]]
| data-sort-value="1935" | 1935-03-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2442
|
| [[Conchúir Mac Domhnall]]
| data-sort-value="1995" | 1995-09-22
|
| [[Guaire]]
|-
| style='text-align:right'| 2443
|
| [[Cormac Ó Murchú]]
| data-sort-value="1993" | 1993-04-21
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 2444
|
| [[Seán Mac Beinéid]]
| data-sort-value="1996" | 1996-12-05
|
| [[Baile na Sagart]]
|-
| style='text-align:right'| 2445
|
| [[Stiofán Mac Beinéid]]
| data-sort-value="1995" | 1995-10-08
|
| [[Baile na Sagart]]
|-
| style='text-align:right'| 2446
|
| [[Pádraig Ó Corráin|Padraig Ó Corráin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-03-02
|
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2447
| [[Íomhá:Noel Rock.jpg|center|128px]]
| [[Noel Rock]]
| data-sort-value="1987" | 1987-11-11
|
| [[Baile Munna]]
|-
| style='text-align:right'| 2448
|
| [[Séamus Ó Cinnéide]]
| data-sort-value="1993" | 1993-06-26
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2449
|
| [[Rónán Ó Loingsigh]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2450
| [[Íomhá:Cathal Mannion (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Cathal Ó Mainnín]]
| data-sort-value="1994" | 1994-10-22
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2451
|
| [[Tomás Ó Muireasa|Tom Morrissey]]
| data-sort-value="1996" | 1996-05-29
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2452
| [[Íomhá:Cllr Cormac Devlin Hi Res.jpg|center|128px]]
| [[Cormac Devlin]]
| data-sort-value="1980" | 1980-08-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2453
| [[Íomhá:Sportsfile (Web Summit) (22554473410) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Paddy Cosgrave]]
| data-sort-value="1983" | 1983-03-19
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2454
| [[Íomhá:Katie McCabe Republic of Ireland mix zone 2020-03-05 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Katie McCabe]]
| data-sort-value="1995" | 1995-09-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2455
|
| [[Gerard Hogan]]
| data-sort-value="1958" | 1958-08-13
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2456
| [[Íomhá:Paul-Photograph-jpg2.jpg|center|128px]]
| [[Paul Mercier]]
| data-sort-value="1958" | 1958
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2457
| [[Íomhá:Catherine Martin TD.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Martin]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-30
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 2458
| [[Íomhá:Gino Kenny.jpg|center|128px]]
| [[Gino Kenny]]
| data-sort-value="1972" | 1972-06-25
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2459
| [[Íomhá:Imelda Munster 2015.jpg|center|128px]]
| [[Imelda Munster]]
| data-sort-value="1968" | 1968-02-24
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2460
| [[Íomhá:Michael Harty.jpg|center|128px]]
| [[Michael Harty]]
| data-sort-value="1955" | 1955-04-07
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2461
| [[Íomhá:Shane Cassells (official portrait).jpg|center|128px]]
| [[Shane Cassells]]
| data-sort-value="1971" | 1971-03-26
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2462
| [[Íomhá:Kathleen Funchion 2015.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Funchion]]
| data-sort-value="1981" | 1981-04-22
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2463
| [[Íomhá:Frank O'Rourke.jpg|center|128px]]
| [[Frank O'Rourke]]
| data-sort-value="1969" | 1969-06-11
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2464
| [[Íomhá:John Brady 2015.jpg|center|128px]]
| [[John Brady]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-28
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 2465
| [[Íomhá:John Brassil.jpg|center|128px]]
| [[John Brassil]]
| data-sort-value="1963" | 1963-05-16
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2466
| [[Íomhá:Maria Bailey TD.jpg|center|128px]]
| [[Maria Bailey]]
| data-sort-value="1976" | 1976-04-10
|
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 2467
| [[Íomhá:Colm Brophy 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Colm Brophy]]
| data-sort-value="1973" | 1973-01-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2468
| [[Íomhá:James Browne politician.jpg|center|128px]]
| [[James Browne]]
| data-sort-value="1975" | 1975-10-15
|
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 2469
| [[Íomhá:Declan Breathnach 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Declan Breathnach]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-01
|
| [[Droichead an Chnoic]]
|-
| style='text-align:right'| 2470
| [[Íomhá:Mary Butler.jpg|center|128px]]
| [[Mary Butler]]
| data-sort-value="1963" | 1963-01-27
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2471
| [[Íomhá:Jackie Cahill.jpg|center|128px]]
| [[Jackie Cahill]]
| data-sort-value="1957" | 1957-08-05
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2472
| [[Íomhá:Pat Buckley 2016.jpg|center|128px]]
| [[Pat Buckley]]
| data-sort-value="1968" | 1968-07-13
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 2473
| [[Íomhá:Peter Burke 2025 South Boston St. Patrick's Day Breakfast 54397908242 1.jpg|center|128px]]
| [[Peter Burke]]
| data-sort-value="1982" | 1982-10-22
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 2474
| [[Íomhá:Jack Chambers (polaiteoir).jpg|center|128px]]
| [[Jack Chambers]]
| data-sort-value="1990" | 1990-11-21
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2475
| [[Íomhá:Michael Collins politician.jpg|center|128px]]
| [[Michael Collins (polaiteoir)|Michael Collins]]
| data-sort-value="1958" | 1958-07-15
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2476
| [[Íomhá:Pat Casey.jpg|center|128px]]
| [[Pat Casey]]
| data-sort-value="1962" | 1962-03-11
|
| [[An Láithreach]]
|-
| style='text-align:right'| 2477
| [[Íomhá:Lisa Chambers (official portrait).jpg|center|128px]]
| [[Lisa Chambers]]
| data-sort-value="1986" | 1986-08-24
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2478
| [[Íomhá:John Lahart.jpg|center|128px]]
| [[John Lahart]]
| data-sort-value="1960" | 1960-10-08
|
| [[Baile Uí Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2479
| [[Íomhá:James Lawless TD.jpg|center|128px]]
| [[James Lawless]]
| data-sort-value="1976" | 1976-08-19
|
| [[Guaire]]
|-
| style='text-align:right'| 2480
| [[Íomhá:Danny Healy-Rae.jpg|center|128px]]
| [[Danny Healy-Rae]]
| data-sort-value="1954" | 1954-07-16
|
| [[Cill Gharbháin, Contae Chiarraí|Cill Gharbháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2481
| [[Íomhá:Martin Kenny 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Martin Kenny]]
| data-sort-value="1971" | 1971-10-01
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2482
| [[Íomhá:Kevin Boxer Moran.jpg|center|128px]]
| [[Kevin Moran (polaiteoir)|Kevin Moran]]
| data-sort-value="1963" | 1963-05-12
|
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 2483
| [[Íomhá:Aindrias Moynihan.jpg|center|128px]]
| [[Aindrias Moynihan]]
| data-sort-value="1967" | 1967-10-17
|
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 2484
| [[Íomhá:Josepha Madigan.jpg|center|128px]]
| [[Josepha Madigan]]
| data-sort-value="1970" | 1970-05-21
|
| [[Carraig an tSionnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2485
| [[Íomhá:Denise Mitchell 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Denise Mitchell]]
| data-sort-value="1976" | 1976-11-22
|
| [[An Chúlóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2486
| [[Íomhá:Tom Neville 2016.png|center|128px]]
| [[Tom Neville (polaiteoir)|Tom Neville]]
| data-sort-value="1975" | 1975-09-25
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2487
| [[Íomhá:Margaret Murphy O'Mahony 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Margaret Murphy O'Mahony]]
| data-sort-value="1969" | 1969-10-07
|
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 2488
| [[Íomhá:Eugene Murphy.jpg|center|128px]]
| [[Eugene Murphy]]
| data-sort-value="1965" | 1965-08-26
|
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 2489
| [[Íomhá:Kate O'Connell in 2014.jpg|center|128px]]
| [[Kate O'Connell]]
| data-sort-value="1980" | 1980-01-03
|
| [[Cill Bheagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2490
| [[Íomhá:Kevin O'Keeffe.jpg|center|128px]]
| [[Kevin O'Keeffe]]
| data-sort-value="1964" | 1964-03-09
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 2491
| [[Íomhá:Carol Nolan 2015.jpg|center|128px]]
| [[Carol Nolan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-05-23
|
| [[Baile Mhic Ádaim]]
|-
| style='text-align:right'| 2492
| [[Íomhá:Jim O'Callaghan.jpg|center|128px]]
| [[Jim O'Callaghan]]
| data-sort-value="1968" | 1968-01-05
|
| [[Carraig an tSionnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2493
| [[Íomhá:Louise O'Reilly TD (32890052618) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Louise O'Reilly]]
| data-sort-value="1973" | 1973-09-27
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2494
| [[Íomhá:Anne Rabbitte.jpg|center|128px]]
| [[Anne Rabbitte]]
| data-sort-value="1970" | 1970-04-11
|
| [[Port Omna]]
|-
| style='text-align:right'| 2495
| [[Íomhá:Donnchadh Ó Laoghaire 2014.jpg|center|128px]]
| [[Donnchadh Ó Laoghaire (polaiteoir)|Donnchadh Ó Laoghaire]]
| data-sort-value="1989" | 1989-06-14
|
| ''[[:d:Q17104710|An Tóchar]]''
|-
| style='text-align:right'| 2496
| [[Íomhá:Fiona O Loughlin 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Fiona O'Loughlin]]
| data-sort-value="1965" | 1965-09-08
|
| [[Ráth Iomgháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2497
| [[Íomhá:Niamh Smyth (portrait).jpg|center|128px]]
| [[Niamh Smyth]]
| data-sort-value="1972" | 1972-04-19
|
| [[Muinchille]]
|-
| style='text-align:right'| 2498
| [[Íomhá:Sabina Higgins.jpg|center|128px]]
| [[Sabina Higgins]]
| data-sort-value="1944" | 1944-05-07
|
| [[Baile an Daighin, Contae Mhaigh Eo|Baile an Daighin]]
|-
| style='text-align:right'| 2499
| [[Íomhá:Cian O'Callaghan 2020.jpg|center|128px]]
| [[Cian O’Callaghan]]
| data-sort-value="1979" | 1979-05-10<br/>1979-05-07
|
| [[Cill Fhionntain]]
|-
| style='text-align:right'| 2500
|
| [[Seán Mac Giobúin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-09-21
|
| [[Áth Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2501
| [[Íomhá:Lynn Ruane TD.jpg|center|128px]]
| [[Lynn Ruane]]
| data-sort-value="1984" | 1984-10-20
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 2502
| [[Íomhá:Dee Forbes 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dee Forbes]]
| data-sort-value="1967" | 1967-02
|
| [[Drom Dhá Liag]]
|-
| style='text-align:right'| 2503
| [[Íomhá:Alice-Mary Higgins.jpg|center|128px]]
| [[Alice Mary Higgins]]
| data-sort-value="1975" | 1975-06-17
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2504
|
| [[Michael Lawson]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| [[Cúil Darach]]
|-
| style='text-align:right'| 2505
| [[Íomhá:Fintan Warfield 2015.jpg|center|128px]]
| [[Fintan Warfield]]
| data-sort-value="1992" | 1992-03-16
|
| [[Crois Araild]]
|-
| style='text-align:right'| 2506
| [[Íomhá:Tim Lombard.jpg|center|128px]]
| [[Tim Lombard]]
| data-sort-value="1976" | 1976-02-17
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2507
| [[Íomhá:Jennifer Murnane O'Connor.jpg|center|128px]]
| [[Jennifer Murnane-O'Connor]]
| data-sort-value="1966" | 1966-05-24
|
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 2508
| [[Íomhá:Robbie Gallagher 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Robbie Gallagher]]
| data-sort-value="1968" | 1968-02-19
|
| ''[[:d:Q2404974|An Tearmann]]''
|-
| style='text-align:right'| 2509
| [[Íomhá:Aidan Davitt.jpg|center|128px]]
| [[Aidan Davitt]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-13
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 2510
| [[Íomhá:Gerry Horkan.jpg|center|128px]]
| [[Gerry Horkan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-07-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2511
| [[Íomhá:Maura Hopkins.jpg|center|128px]]
| [[Maura Hopkins]]
| data-sort-value="1984" | 1984-05-25
|
| [[Bealach an Doirín]]
|-
| style='text-align:right'| 2512
| [[Íomhá:Senator Laura Harmon - Feb 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Laura Harmon]]
| data-sort-value="1986" | 1986-11-26
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2513
| [[Íomhá:Conor cleary.jpg|center|128px]]
| [[Conor Cleary]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 2514
| [[Íomhá:Gary O'Donovan 2016.jpg|center|128px]]
| [[Gary O'Donovan]]
| data-sort-value="1992" | 1992-12-30
|
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 2515
|
| [[Aron Ó Seanachair]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| [[Sionainn (baile)|Sionainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2516
| [[Íomhá:Rose Conway-Walsh (2024) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Rose Conway-Walsh]]
| data-sort-value="1969" | 1969-10-13
|
| [[Béal an Mhuirthead]]
|-
| style='text-align:right'| 2517
| [[Íomhá:Victor Boyhan 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Victor Boyhan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-04-30
|
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 2518
| [[Íomhá:Máire Devine 2015.jpg|center|128px]]
| [[Máire Devine]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-07
|
| [[Na Saoirsí]]
|-
| style='text-align:right'| 2519
| [[Íomhá:Paul Gavan 2016.jpg|center|128px]]
| [[Paul Gavan]]
| data-sort-value="1965" | 1965-11-29
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2520
| [[Íomhá:Maria Byrne 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Maria Byrne]]
| data-sort-value="1967" | 1967-11-27
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2521
| [[Íomhá:Lorraine Clifford-Lee.jpg|center|128px]]
| [[Lorraine Clifford-Lee]]
| data-sort-value="1972" | 1972-07-24
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2522
| [[Íomhá:Catherine Ardagh.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Ardagh]]
| data-sort-value="1982" | 1982-09-20
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2523
| [[Íomhá:Keith Swanick.jpg|center|128px]]
| [[Keith Swanick]]
| data-sort-value="1974" | 1974-07-12
|
| [[An Caisleán Riabhach]]
|-
| style='text-align:right'| 2524
| [[Íomhá:Neale Richmond 2016.jpg|center|128px]]
| [[Neale Richmond]]
| data-sort-value="1983" | 1983-03-15
|
| [[Baile an tSaoir]]
|-
| style='text-align:right'| 2525
| [[Íomhá:Colette Kelleher.jpg|center|128px]]
| [[Colette Kelleher]]
| data-sort-value="1960" | 1960-10-09
|
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 2526
| [[Íomhá:Pádraig Ó Céidigh.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ó Céidigh]]
| data-sort-value="1957" | 1957-01-02
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2527
|
| [[Seán de Brún]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| ''[[:d:Q28232598|Baile Uí Aodha, Contae an Chláir]]''
|-
| style='text-align:right'| 2528
| [[Íomhá:Anne Maria Waters.jpg|center|128px]]
| [[Anne Marie Waters]]
| data-sort-value="1977" | 1977-08-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2529
|
| [[Daithí Ó Riada (An Clár)]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2530
|
| [[Diarmaid Ó Broin]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Tobar Phádraig]]
|-
| style='text-align:right'| 2531
|
| [[James Toher]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Baile Átha Troim]]
|-
| style='text-align:right'| 2532
| [[Íomhá:Paul Daly.jpg|center|128px]]
| [[Paul Daly]]
| data-sort-value="1958" | 1958-01-19
|
| [[Cill Bheagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2533
| [[Íomhá:John Dolan politician.jpg|center|128px]]
| [[John Dolan]]
| data-sort-value="1956" | 1956-01-13
|
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 2534
| [[Íomhá:JoanFreemanPetaHousePressPack.jpg|center|128px]]
| [[Joan Freeman]]
| data-sort-value="1958" | 1958-04-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2535
|
| [[Dónall Mac Cormaic]]
| data-sort-value="1993" | 1993-01-28
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2536
|
| [[Barra de Nais|Barry Nash]]
| data-sort-value="1996" | 1996-12-31
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2537
|
| [[Seán Mac Clochaire]]
| data-sort-value="1997" | 1997-08-25
|
| [[Dúglas]]
|-
| style='text-align:right'| 2538
|
| [[Tadhg de Búrca]]
| data-sort-value="1994" | 1994-09-19
|
| [[Clais Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2539
|
| [[Ré Ó Laighléis]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2540
| [[Íomhá:Gearóid McInerney (2014).jpg|center|128px]]
| [[Gearóid Mac an Airchinnigh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-09-24
|
| [[Órán Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2541
| [[Íomhá:2019 London Marathon IMG 9029 (32788526567).jpg|center|128px]]
| [[Sinéad Diver]]
| data-sort-value="1977" | 1977-02-17
|
| [[Béal an Mhuirthead]]
|-
| style='text-align:right'| 2542
| [[Íomhá:Daithí Burke cropped.jpg|center|128px]]
| [[Daithí de Búrca]]
| data-sort-value="1992" | 1992-11-16
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2543
|
| [[Brían Ó Fiannachta]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2544
|
| [[Seán Ó Caoilte]]
| data-sort-value="1993" | 1993-01-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2545
| [[Íomhá:Conor Whelan cropped.jpg|center|128px]]
| [[Conchúir Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-10-31
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2546
|
| [[Roibeard Ó Leannáin]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 2547
| [[Íomhá:John Hanbury and Jonjo Farrell.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó hAnmhuire]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-13
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2548
| [[Íomhá:Jason Flynn (2015).jpg|center|128px]]
| [[Iasón Ó Floinn]]
| data-sort-value="1994" | 1994-11-16
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2549
| [[Íomhá:Pádraic Mannion(cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pádraic Ó Mainnín]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-06
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2550
|
| [[Louise O'Neill]]
| data-sort-value="1985" | 1985-02-24
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2551
| [[Íomhá:Shelly mcnamara 2013.jpg|center|128px]]
| [[Shelley McNamara]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Lios Dúin Bhearna]]
|-
| style='text-align:right'| 2552
|
| [[Pádraic Breathnach]]
| data-sort-value="1942" | 1942-07-12
|
| [[Maigh Cuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2553
| [[Íomhá:Enda O'Coineen (5).jpg|center|128px]]
| [[Enda Ó Coinnín]]
| data-sort-value="1955" | 1955-01-01
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2554
| [[Íomhá:Brendan Murray Kyiv 2017.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Murray]]
| data-sort-value="1996" | 1996-11-16
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2555
| [[Íomhá:Amybeth McNulty in Anne with an E Publicity Photo 2022 (cropped-J1).jpg|center|128px]]
| [[Amybeth McNulty]]
| data-sort-value="2001" | 2001-11-07
|
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 2556
|
| [[David Byrne]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2557
|
| [[Gearóid Ó hÉigeartaigh]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2558
| [[Íomhá:Máirín Ní Dhonnchadha (NUI Galway) XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011.jpg|center|128px]]
| [[Máirín Ní Dhonnchadha]]
| data-sort-value="1957" | 1957
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2559
|
| [[Lúcás Miach]]
| data-sort-value="1996" | 1996-10-29
|
| [[Baile Níos]]
|-
| style='text-align:right'| 2560
|
| [[Aisling Ní Dhonnchadha]]
|
|
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 2561
|
| [[Rory Keenan]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2562
|
| [[Matthew Hussey]]
| data-sort-value="1942" | 1942
|
| [[An Chathair, Contae Thiobraid Árann|An Chathair]]
|-
| style='text-align:right'| 2563
|
| [[Michael English]]
| data-sort-value="1979" | 1979-04-23
|
| [[Díseart Diarmada]]
|-
| style='text-align:right'| 2564
|
| [[Colm Ó Spealáin]]
| data-sort-value="1993" | 1993-07-01
|
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2565
|
| [[Darragh Mac Giobúin]]
| data-sort-value="1997" | 1997-04-01
|
| [[An Ráth, Contae Chorcaí|An Ráth]]
|-
| style='text-align:right'| 2566
|
| [[Mícheál Ó Cathaláin]]
| data-sort-value="1995" | 1995-06-17
|
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 2567
|
| [[Seán Mac Erlaine]]
| data-sort-value="1976" | 1976-07-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2568
|
| [[Marc Ó Colmáin]]
| data-sort-value="1997" | 1997-12-23
|
| [[An Bhlarna]]
|-
| style='text-align:right'| 2569
|
| [[Déin Ó Brosnacháin]]
| data-sort-value="1991" | 1991-06-24
|
| [[An Linn Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2570
|
| [[Roibeard Ó Floinn]]
| data-sort-value="1997" | 1997-11-07
|
| [[An Gleanntán]]
|-
| style='text-align:right'| 2571
| [[Íomhá:Hayley Nolan Lewes FC Women 2 London City 3 14 02 2021-235 (50944207431) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Hayley Nolan]]
| data-sort-value="1997" | 1997-03-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2572
|
| [[Barra Ó Cochláin]]
| data-sort-value="1990" | 1990
|
| [[Baile Gunnair]]
|-
| style='text-align:right'| 2573
|
| [[Darragh Ó Liatháin]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2574
| [[Íomhá:Caitriona Perry.jpg|center|128px]]
| [[Caitríona Perry]]
| data-sort-value="1980" | 1980-03-15
|
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 2575
|
| [[Mac Shile Ó hAodha]]
| data-sort-value="1998" | 1998
|
| [[Cill Díoma]]
|-
| style='text-align:right'| 2576
|
| [[Seán Ó Finn]]
| data-sort-value="1996" | 1996-01-24
|
| [[An Brú]]
|-
| style='text-align:right'| 2577
|
| [[Aron Ó Giolláin]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Tobar Phádraig]]
|-
| style='text-align:right'| 2578
| [[Íomhá:Nicola Coughlan in 2024.png|center|128px]]
| [[Nicola Coughlan]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-09
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2579
|
| [[Conn Ó Ceallacháin]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2580
|
| [[Eiric na Leamhna]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2581
| [[Íomhá:Mícheál Mac Donncha 2015.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Mac Donncha]]
| data-sort-value="1965" | 1965-03-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2582
| [[Íomhá:Aaron Connolly 26072025 (1).jpg|center|128px]]
| [[Aaron Connolly]]
| data-sort-value="2000" | 2000-01-28
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2583
|
| [[Teresa Mannion]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| ''[[:d:Q20855530|Baile Gall]]''
|-
| style='text-align:right'| 2584
| [[Íomhá:DAAWG-SI Sinead Burke Visit (KSC-20221130-PH-CSH01 0043) (cropped).jpeg|center|128px]]
| [[Sinéad Burke]]
| data-sort-value="1990" | 1990-09-19
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2585
|
| [[Seána Kerslake]]
| data-sort-value="1992" | 1992-10-21
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 2586
| [[Íomhá:Evanne Ní Chuilinn, Feb 2025 - 54319343593 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Evanne Ní Chuilinn]]
| data-sort-value="1981" | 1981-09-05
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2587
|
| [[Seán Ó Donnchú]]
| data-sort-value="1996" | 1996-01-25
|
| [[Inis Cara]]
|-
| style='text-align:right'| 2588
|
| [[Tadhg Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1997" | 1997-01-13
|
| ''[[:d:Q7020800|Baile Nua Sheandroma]]''
|-
| style='text-align:right'| 2589
|
| [[Denise McCormack]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2590
| [[Íomhá:David Clifford in action.jpg|center|128px]]
| [[David Clifford]]
| data-sort-value="1999" | 1999-01-22
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2591
|
| [[Níall Ó Scolaí]]
| data-sort-value="1994" | 1994-04-19
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2592
|
| [[Colm Basquel]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2593
| [[Íomhá:Rhasidat Adeleke at 400m women Final Budapest 2023 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Rhasidat Adeleke]]
| data-sort-value="2002" | 2002-08-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2594
|
| [[Adrian Breen]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05-28
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2595
|
| [[Brian Ó hÓgáin (Tiobraid Árann)|Brian Ó hÓgáin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-07-09
|
| [[Lothra]]
|-
| style='text-align:right'| 2596
|
| [[Seán Ó Conchúir]]
| data-sort-value="1998" | 1998-10-01
|
| [[Gleann Maghair]]
|-
| style='text-align:right'| 2597
| [[Íomhá:Leanne Kiernan Lewes FC Women 0 West Ham Utd Women 5 pre season 12 08 2018-758 (43300204544) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Leanne Kiernan]]
| data-sort-value="1999" | 1999-04-27
|
| [[Coill an Chollaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2598
|
| [[Risteard Inglis]]
| data-sort-value="1995" | 1995
|
| [[Dún Bleisce]]
|-
| style='text-align:right'| 2599
|
| [[Séamus Ó Flanagáin]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| ''[[:d:Q4494222|An Fheothanach]]''
|-
| style='text-align:right'| 2600
|
| [[Darragh Ó Donnabháin]]
| data-sort-value="1995" | 1995
|
| ''[[:d:Q59726393|Úlla]]''
|-
| style='text-align:right'| 2601
|
| [[Grace O'Flanagan]]
| data-sort-value="1989" | 1989-04-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2602
|
| [[Yvonne O'Byrne]]
| data-sort-value="1992" | 1992-01-02
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2603
|
| [[Nicola Evans]]
| data-sort-value="1990" | 1990-01-17
|
| [[Cluain Sceach]]
|-
| style='text-align:right'| 2604
|
| [[Roisin Upton|Róisín Upton]]
| data-sort-value="1994" | 1994-04-01
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2605
|
| [[Nicola Daly]]
| data-sort-value="1988" | 1988-04-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2606
|
| [[Aifric Mac Aodha]]
| data-sort-value="1979" | 1979
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2607
|
| [[Caitríona Ní Chléirchín]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Scairbh na gCaorach]]
|-
| style='text-align:right'| 2608
|
| [[Éanna Ó Muireasa]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 2609
|
| [[Evan Mac Cumascaigh]]
| data-sort-value="1998" | 1998
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2610
| [[Íomhá:Tara Flynn.jpg|center|128px]]
| [[Tara Flynn]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2611
|
| [[Lúc Ó Scannláin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-06-02
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2612
|
| [[Risteard Ó Laocha]]
| data-sort-value="1997" | 1997-03-13
|
| [[Inis Tíog]]
|-
| style='text-align:right'| 2613
|
| [[Máirtín Ó Ceocháin]]
| data-sort-value="1998" | 1998-12-09
|
| [[Tulach Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2614
|
| [[Darren Ó Braonáin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-11-13
|
| [[Achadh Úr]]
|-
| style='text-align:right'| 2615
|
| [[Pádraig Ó Loinn]]
| data-sort-value="1996" | 1996-12-02
|
| [[Inis Tíog]]
|-
| style='text-align:right'| 2616
|
| [[Pádraig Ó Duíginn]]
| data-sort-value="1995" | 1995-09-23
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2617
|
| [[Catherine Corless]]
| data-sort-value="1954" | 1954
|
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 2618
|
| [[Darach Ó Séaghdha]]
| data-sort-value="1977" | 1977-09-05
|
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2619
|
| [[Osgur Ó Ciardha]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2620
| [[Íomhá:Harriet Scott (footballer) Lewes FC Women 0 Birmingham City 0 21 08 2022-595 (52303311389).jpg|center|128px]]
| [[Harriet Scott]]
| data-sort-value="1993" | 1993-02-10
|
| [[Baile Coimín]]<br/>[[Reading, Berkshire|Reading]]
|-
| style='text-align:right'| 2621
|
| [[Georgia Drummy]]
| data-sort-value="2000" | 2000-04-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2622
| [[Íomhá:Sally Rooney.png|center|128px]]
| [[Sally Rooney]]
| data-sort-value="1991" | 1991-02-20
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2623
|
| [[Liam de Bluinsín]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 2624
|
| [[Damien Ó Ciaragáin]]
| data-sort-value="1994" | 1994-01-11
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2625
| [[Íomhá:Adrian Tuohy (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Adrian Ó Tuathaigh]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-14
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2626
|
| [[Siobhán McSweeney]]
| data-sort-value="1979" | 1979-12-27
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2627
|
| [[Jamie Barron]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2628
|
| [[Dónall Ó Muireasa]]
| data-sort-value="1993" | 1993-04-20
|
| [[Caisleán Uí Chonaill]]
|-
| style='text-align:right'| 2629
|
| [[Pádraig Ó Riain (iománaí)|Pádraig Ó Riain]]
| data-sort-value="1995" | 1995
|
| [[Dún Bleisce]]
|-
| style='text-align:right'| 2630
|
| [[Clíodhna Ní Lionáin]]
|
|
| [[Cúil Ghréine]]
|-
| style='text-align:right'| 2631
|
| [[Bríd Ní Mhóráin]]
| data-sort-value="1951" | 1951
|
| [[Áth Trasna]]
|-
| style='text-align:right'| 2632
|
| [[Claire O'Riordan]]
| data-sort-value="1994" | 1994-10-12
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2633
| [[Íomhá:Amber Barrett 20201011 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Amber Barrett]]
| data-sort-value="1996" | 1996-01-16
|
| [[Baile na nGallóglach]]
|-
| style='text-align:right'| 2634
|
| [[Rory Ó Beagáin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-04-11
|
| [[An Bhoth|Baile an Scotaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2635
| [[Íomhá:Pódio Olímpico (boxe, feminino) (cropped - Harrington).jpg|center|128px]]
| [[Kellie Harrington (dornálaí)|Kellie Harrington]]
| data-sort-value="1989" | 1989-12-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2636
| [[Íomhá:Jane Ni Dhulchaointigh.jpeg|center|128px]]
| [[Jane Ní Dhulchaointigh]]
|
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2637
|
| [[Brian Ó hEadhra]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2638
|
| [[Niall Déiseach]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| ''[[:d:Q28232598|Baile Uí Aodha, Contae an Chláir]]''
|-
| style='text-align:right'| 2639
|
| [[Karen Byrne]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05-30
|
| [[Baile Formaid]]
|-
| style='text-align:right'| 2640
|
| [[Marc Mac Eochaidh]]
| data-sort-value="1998" | 1998-09-09
|
| [[Cill Síoláin]]
|-
| style='text-align:right'| 2641
|
| [[John Nolan (damhsóir)|John Nolan]]
| data-sort-value="1990" | 1990-07-07
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2642
|
| [[Vincent Lambe]]
| data-sort-value="1980" | 1980-12-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2643
|
| [[Máire Treasa Ní Dhubhghaill]]
|
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2644
|
| [[Alan Dempsey]]
|
|
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2645
|
| [[Ben Troy]]
|
|
| [[Carraig Mhachaire Rois]]
|-
| style='text-align:right'| 2646
|
| [[Caitlín Nic Aoidh]]
|
|
| [[Cloch Cheann Fhaola]]
|-
| style='text-align:right'| 2647
| [[Íomhá:Bryan Dobson (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Bryan Dobson]]
| data-sort-value="1960" | 1960-02-10
|
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 2648
|
| [[Seán Tadhg Ó Gairbhí]]
|
|
| [[Ráth Caola]]
|-
| style='text-align:right'| 2649
| [[Íomhá:Ógie Ó Céilleachair.jpg|center|128px]]
| [[Ógie Ó Céilleachair]]
|
|
| [[An Rinn (Contae Phort Láirge)|An Rinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2650
|
| [[Heather Payne]]
| data-sort-value="2000" | 2000-01-26
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2651
|
| [[Fintan McCarthy (rámhaí)|Fintan McCarthy]]
| data-sort-value="1996" | 1996-11-23
|
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 2652
| [[Íomhá:Dermot Kennedy 7.jpg|center|128px]]
| [[Diarmuid Ó Cinnéide|Dermot Kennedy]]
| data-sort-value="1991" | 1991-12-13
|
| [[Ráth Cúil, Baile Átha Cliath|Ráth Cúil]]
|-
| style='text-align:right'| 2653
|
| [[Naoise Dolan]]
| data-sort-value="1992" | 1992
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2654
|
| [[John Farrelly]]
| data-sort-value="2000" | 2000-05-16
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2655
|
| [[Seán Mac An Ultaigh|Seán Mac an Ultaigh]]
| data-sort-value="1994" | 1994-06-28
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2656
| [[Íomhá:Emma Dabiri, November 2021.png|center|128px]]
| [[Emma Dabiri]]
| data-sort-value="1979" | 1979-03-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2657
|
| [[Alice Little]]
| data-sort-value="1990" | 1990-05-03
|
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 2658
| [[Íomhá:Styopa Mkrtchyan, Adam Idah, Benoit Bastien YantsImages - Asatur Yesayants 688 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Adam Idah]]
| data-sort-value="2001" | 2001-02-11
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2659
|
| [[Seán T. Ó Meallaigh]]
| data-sort-value="1983" | 1983-02-15
|
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 2660
|
| [[Ciara Ní É]]
|
|
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2661
| [[Íomhá:Proinsias Mac a'Bhaird.jpg|center|128px]]
| [[Proinsias Mac a' Bhaird]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-10
|
| [[Árainn Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2662
| [[Íomhá:2019-06-29 1st FIG Artistic Gymnastics JWCH Women's Apparatus finals Vault Victory ceremony (Martin Rulsch) 23.jpg|center|128px]]
| [[Jennifer Gadirova]]
| data-sort-value="2004" | 2004-10-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2663
| [[Íomhá:Caoilinn hughes 8315752.jpg|center|128px]]
| [[Caoilinn Hughes]]
| data-sort-value="1985" | 1985
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2664
| [[Íomhá:Izzy Atkinson.jpg|center|128px]]
| [[Isibeal Atkinson]]
| data-sort-value="2001" | 2001-07-17
|
| [[An Ros, Contae Bhaile Átha Cliath|An Ros]]
|-
| style='text-align:right'| 2665
|
| [[Jessica Ziu]]
| data-sort-value="2002" | 2002-06-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2666
|
| [[Sinéad Ní Uallacháin]]
|
|
| ''[[:d:Q67050365|Baile an Éanaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 2667
| [[Íomhá:Troy Parrott 2025.png|center|128px]]
| [[Troy Parrott]]
| data-sort-value="2002" | 2002-02-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2668
|
| [[Emilie Pine]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2669
|
| [[Dáirine Ní Mheadhra]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2670
| [[Íomhá:Cathal Berry 2020.jpg|center|128px]]
| [[Cathal Berry]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2671
| [[Íomhá:Gavin Bazunu 22112025 (9).jpg|center|128px]]
| [[Gavin Bazunu]]
| data-sort-value="2002" | 2002-02-20
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2672
| [[Íomhá:EugeneMurtagh1234.jpg|center|128px]]
| [[Eugene Murtagh]]
| data-sort-value="1942" | 1942
|
| [[Dún an Rí]]
|-
| style='text-align:right'| 2673
| [[Íomhá:Paul Mescal at the Toronto International Film Festival in 2025 2 (cropped 2).jpg|center|128px]]
| [[Paul Mescal]]
| data-sort-value="1996" | 1996-02-02
|
| [[Maigh Nuad]]
|-
| style='text-align:right'| 2674
| [[Íomhá:Mark Ward Sinn Féin.jpg|center|128px]]
| [[Mark Ward (polaiteoir)]]
| data-sort-value="1974" | 1974
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2675
| [[Íomhá:Louisa harland diff 2021 1.jpg|center|128px]]
| [[Louisa Harland]]
| data-sort-value="1993" | 1993-01-31<br/>1994-01-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2676
|
| [[Caitlín Ní Chualáin]]
|
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2677
|
| [[Peadar Ó Riada]]
| data-sort-value="1954" | 1954-12
|
| [[Cúil Aodha]]
|-
| style='text-align:right'| 2678
|
| [[Séamus Ó Coileáin (aistritheoir)|Séamus Ó Coileáin]]
|
|
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2679
| [[Íomhá:Hazel Chu 2021 - 1 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Hazel Chu]]
| data-sort-value="1980" | 1980-11-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2680
| [[Íomhá:Maura Higgins, world premier of "Argylle" in London, January 2024 (crop).jpg|center|128px]]
| [[Maura Higgins]]
| data-sort-value="1990" | 1990-11-25<br/>1990-10-25
|
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 2681
|
| [[Áine Hensey]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2682
|
| [[John Beag Ó Flatharta]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| [[Leitir Mealláin]]
|-
| style='text-align:right'| 2683
|
| [[Mícheál de Mórdha]]
|
|
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 2684
| [[Íomhá:Holly Cairns, April 2023 (headshot).jpg|center|128px]]
| [[Holly Cairns]]
| data-sort-value="1989" | 1989-11-04
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2685
| [[Íomhá:Ruairí Ó Murchú 2020.jpg|center|128px]]
| [[Ruairí Ó Murchú]]
| data-sort-value="1978" | 1978-05-03
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 2686
| [[Íomhá:Sorca Clarke 2020.jpg|center|128px]]
| [[Sorca Clarke]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2687
| [[Íomhá:Violet-Anne Wynne 2020.jpg|center|128px]]
| [[Violet-Anne Wynne]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
| [[Cill Rois]]
|-
| style='text-align:right'| 2688
| [[Íomhá:Mairéad Farrell 2014.jpg|center|128px]]
| [[Mairéad Farrell (polaiteoir)|Mairéad Farrell]]
| data-sort-value="1990" | 1990-01-06
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2689
| [[Íomhá:Pa Daly 2014.jpg|center|128px]]
| [[Pa Daly]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2690
| [[Íomhá:Jennifer Carroll MacNeill 2020.jpg|center|128px]]
| [[Jennifer Carroll MacNeill]]
| data-sort-value="1980" | 1980-09-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2691
| [[Íomhá:Marc Ó Cathasaigh 2020.jpg|center|128px]]
| [[Marc Ó Cathasaigh]]
| data-sort-value="1977" | 1977-01-03
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2692
| [[Íomhá:Christopher O'Sullivan 2020.jpg|center|128px]]
| [[Christopher O’Sullivan|Christopher O'Sullivan]]
| data-sort-value="1982" | 1982-06-02
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2693
| [[Íomhá:Brian Leddin.jpg|center|128px]]
| [[Brian Leddin]]
| data-sort-value="1979" | 1979
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2694
| [[Íomhá:Malcolm Noonan 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Malcolm Noonan]]
| data-sort-value="1966" | 1966-09
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2695
| [[Íomhá:Claire Kerrane 2015.jpg|center|128px]]
| [[Claire Kerrane]]
| data-sort-value="1992" | 1992-04-24
|
| [[Dún Gar]]
|-
| style='text-align:right'| 2696
| [[Íomhá:Pauline Tully 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pauline Tully]]
| data-sort-value="2000" | 20th century
|
| [[Cill na Leice]]
|-
| style='text-align:right'| 2697
| [[Íomhá:Patrick Costello 2020.jpg|center|128px]]
| [[Patrick Costello]]
| data-sort-value="1980" | 1980-05-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2698
| [[Íomhá:Norma Foley.jpeg|center|128px]]
| [[Norma Foley]]
| data-sort-value="1970" | 1970
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2699
| [[Íomhá:Verona Murphy at the Sitting of the 34th Dáil on 18 December 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Verona Murphy]]
| data-sort-value="1971" | 1971
|
| ''[[:d:Q104271796|An Ghráinseach]]''
|-
| style='text-align:right'| 2700
| [[Íomhá:Jennifer Whitmore 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jennifer Whitmore]]
| data-sort-value="1974" | 1974-06
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 2701
| [[Íomhá:Emer Higgins, 2022.jpg|center|128px]]
| [[Emer Higgins]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2702
| [[Íomhá:Joe Flaherty (politician).jpeg|center|128px]]
| [[Joe Flaherty (polaiteoir)|Joe Flaherty]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 2703
| [[Íomhá:Steven Matthews 2020.jpg|center|128px]]
| [[Steven Matthews]]
| data-sort-value="1971" | 1971
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2704
| [[Íomhá:Valkyrie, January 2018 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Lyra Valkyria]]
| data-sort-value="1996" | 1996-10-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2705
| [[Íomhá:Patricia Ryan 2020.jpg|center|128px]]
| [[Patricia Ryan (polaiteoir)]]
| data-sort-value="1969" | 1969-03-03
|
| [[Baile Briotáis]]
|-
| style='text-align:right'| 2706
| [[Íomhá:Duncan Smith 2020.jpg|center|128px]]
| [[Duncan Smith (polaiteoir)|Duncan Smith]]
| data-sort-value="1983" | 1983-05-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2707
| [[Íomhá:Paul Donnelly 2012.jpg|center|128px]]
| [[Paul Donnelly]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2708
| [[Íomhá:Roberto Lopes, Jan 2026 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pico Lopes]]
| data-sort-value="1992" | 1992-06-17
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2709
|
| [[Tony Holohan]]
|
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2710
| [[Íomhá:Michael Ryan ESCAIDE 2019 (49198471961) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mike Ryan]]
| data-sort-value="1965" | 1965
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2711
|
| [[Sorcha Richardson]]
| data-sort-value="1990" | 1990
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2712
| [[Íomhá:Orla Comerford at the 2024 Summer Paralympics (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Orla Comerford]]
| data-sort-value="1997" | 1997-09-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2713
|
| [[Nan Tom Teaimín]]
|
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2714
|
| [[Máire Ní Chéileachair]]
|
|
| ''[[:d:Q4481305|An Fearann]]''
|-
| style='text-align:right'| 2715
| [[Íomhá:Richie Conroy at DIFF 2025.jpg|center|128px]]
| [[Richie Conroy]]
|
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2716
| [[Íomhá:John Cummins (Irish politician).jpg|center|128px]]
| [[John Cummins]]
| data-sort-value="1988" | 1988-06-29
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2717
|
| [[Lyra (amhránaí)|Lyra]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-19
|
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 2718
|
| [[Sibéal Davitt]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2719
| [[Íomhá:CMAT, Brooklyn, March 2022 2 (cropped) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[CMAT]]
| data-sort-value="1996" | 1996-02-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2720
| [[Íomhá:Jamie Finn Lewes FC Women 0 Birmingham City 0 21 08 2022-717 (52303039536) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jamie Finn]]
| data-sort-value="1998" | 1998-04-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2721
|
| [[Niamh Farrelly]]
| data-sort-value="1999" | 1999-04-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2722
|
| [[Áine Ní Chíobháin]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2723
|
| [[Breandán 'ac Gearailt]]
|
|
| [[Baile an Mhúraigh, Paróiste Mórdhach|Baile an Mhúraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2724
|
| [[Maud Cotter]]
| data-sort-value="1954" | 1954
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 2725
| [[Íomhá:Rachael Blackmore on Aione 23 January 2020 at Gowran Park.jpg|center|128px]]
| [[Rachael Blackmore]]
| data-sort-value="1989" | 1989-07-11
|
| ''[[:d:Q60555085|Cill Náile]]''
|-
| style='text-align:right'| 2726
| [[Íomhá:Saoirse Noonan Durham 2023 (sq cropped).jpg|center|128px]]
| [[Saoirse Noonan]]
| data-sort-value="1999" | 1999-07-13
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2727
|
| [[SON]]
| data-sort-value="1990" | 1990-04-21
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2728
|
| [[Bernadette Nic an tSaoir]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2729
| [[Íomhá:Éanna Hardwick at TIFF 2025.jpg|center|128px]]
| [[Éanna Hardwicke]]
| data-sort-value="1996" | 1996-10-21
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2730
| [[Íomhá:Katie McGreal.jpg|center|128px]]
| [[Katie McGreal]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2731
| [[Íomhá:Colm Bairéad DIFF Panel 1.png|center|128px]]
| [[Colm Bairéad]]
| data-sort-value="1981" | 1981
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2732
|
| [[Diarmuid de Faoite]]
| data-sort-value="1967" | 1967
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2733
|
| [[Pádraig Ó Macháin]]
|
|
| [[Lios Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2734
|
| [[Siún Ní Dhuinn]]
|
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 2735
|
| [[Abbie Larkin]]
| data-sort-value="2005" | 2005-04-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2736
|
| [[Carol Cronin]]
|
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2737
|
| [[Tadhg Ó Dúshláine]]
| data-sort-value="1951" | 1951-06-06
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2738
|
| [[Séamas Ó hInnéirghe]]
| data-sort-value="1918" | 1918
|
| ''[[:d:Q104336077|Dumha Thuama]]''
|-
| style='text-align:right'| 2739
|
| [[Isobel Ní Riain]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2740
|
| [[Eoin Ó Catháin]]
|
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 2741
|
| [[Dáithí de Mórdha]]
|
|
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 2742
|
| [[Paddy Mhéime Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1944" | 1944
|
| ''[[:d:Q81084492|Loch Conaortha]]''
|-
| style='text-align:right'| 2743
|
| [[Lillis Ó Laoire]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Gort an Choirce]]
|-
| style='text-align:right'| 2744
|
| [[Mairéad Ní Fhlatharta]]
|
|
| ''[[:d:Q124513045|Baile an tSléibhe]]''
|-
| style='text-align:right'| 2745
|
| [[Siuán Ní Mhaonaigh]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2746
|
| [[Máire Dinny Wren]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2747
|
| [[Niamh Ní Chróinín]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2748
|
| [[Aodán Ó Ceallaigh]]
|
|
| [[An Rinn (Contae Phort Láirge)|An Rinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2749
|
| [[Sorcha O'Raghallaigh]]
|
|
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 2750
|
| [[Simon Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1973" | 1973
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2751
| [[Íomhá:Gavan Reilly, 2023 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Gavan Reilly]]
|
|
| ''[[:d:Q59721533|Ráth Moliain]]''
|-
| style='text-align:right'| 2752
|
| [[Joan Mallon]]
|
|
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2753
| [[Íomhá:Deirdre Brennan poet.jpg|center|128px]]
| [[Deirdre Brennan]]
| data-sort-value="1934" | 1934
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2754
|
| [[Jazzy (amhránaí)|Jazzy]]
| data-sort-value="1996" | 1996-09-19
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2755
|
| [[Olan Monk]]
|
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2756
|
| [[Louisa Ní Éideáin]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Léim an Bhradáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2757
| [[Íomhá:Hugh Mac Giolla Chearra.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Mac Giolla Chearra]]
|
|
| [[Rann na Feirste]]
|-
| style='text-align:right'| 2758
|
| [[Stephen O'Hanlon]]
|
|
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2759
|
| [[Roibeard Ó Cathasaigh]]
|
|
| [[Lios Póil]]
|-
| style='text-align:right'| 2760
|
| [[Sam Ó Fearraigh]]
|
|
| [[Gort an Choirce]]
|-
| style='text-align:right'| 2761
|
| [[Cormac Mac Gearailt]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2762
|
| [[Iarla Ó Muirthile]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2763
| [[Íomhá:Anne Marie McMahon.png|center|128px]]
| [[Anne Marie McMahon]]
|
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 2764
|
| [[Síomha Ní Ruairc]]
| data-sort-value="1950" | 20th century
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2765
|
| [[Johnny Mháirtín Learaí Mac Donnchadha]]
| data-sort-value="1937" | 1937
|
| [[Leitreach Ard]]
|-
| style='text-align:right'| 2766
|
| [[John Sheáin Dharach Seoige]]
|
|
| ''[[:d:Q104321603|Ros Muc]]''
|-
| style='text-align:right'| 2767
| [[Íomhá:Bambie Thug Eurovision Song Contest 2024 Dress rehearsal Final (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Bambie Thug]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-06
|
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 2768
|
| [[Maidhc Cheannabháin]]
|
|
| ''[[:d:Q104324152|An tÁth Buí]]''
|-
| style='text-align:right'| 2769
|
| [[Stiofán Ó Cualáin (amhránaí)|Stiofán Ó Cualáin]]
|
|
| ''[[:d:Q124414504|Baile na Cille]]''
|-
| style='text-align:right'| 2770
|
| [[Conchubhar Ó Luasa]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| ''[[:d:Q104298344|Screathan na nGabhann]]''
|-
| style='text-align:right'| 2771
|
| [[Sonaí Choilm Learaí Ó Conghaile]]
| data-sort-value="1945" | 1945
|
| ''[[:d:Q124447379|Cora Bhuí]]''
|-
| style='text-align:right'| 2772
|
| [[Róisín Chambers]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2773
|
| [[Edwina Guckian]]
|
|
| [[Droim ar Snámh]]
|-
| style='text-align:right'| 2774
| [[Íomhá:Róisín Seoighe -Cath na ceathrú rua.jpg|center|128px]]
| [[Róisín Seoighe]]
|
|
| [[Ros an Mhíl]]
|-
| style='text-align:right'| 2775
|
| [[Shauna Bannon]]
| data-sort-value="1993" | 1993-10-23
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 2776
| [[Íomhá:Albert Dolan 2024.jpg|center|128px]]
| [[Albert Dolan]]
| data-sort-value="1998" | 1998-12-01
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2777
| [[Íomhá:Eoin Hayes, Dec 2024 (54195237786) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Hayes]]
| data-sort-value="1987" | 1987-02-18
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2778
|
| [[Mike Mac Domhnaill]]
|
|
| ''[[:d:Q104311662|Cluain Cath]]''
|-
| style='text-align:right'| 2779
| [[Íomhá:Barry Heneghan, Dec 2024 (54179143031) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Barra Ó hÉanacháin]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2780
| [[Íomhá:Edward Timmins (2024) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Edward Timmins]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2781
| [[Íomhá:Naoise Ó Cearúil, Dec 2024 - 54192792072 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Naoise Ó Cearúil]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2782
| [[Íomhá:Michael Cahill 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Cahill (polaiteoir as Contae Chiarraí)]]
| data-sort-value="1966" | 1966
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2783
|
| [[Tomás Ó Coileáin]]
|
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2784
|
| [[Doireann Ní Ghlacáin]]
|
|
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2785
|
| [[Muireann Ní Chíobháin]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2786
|
| [[Cúán de Búrca]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2787
|
| [[Marie-Louise Nicholson]]
|
|
| [[Tearmann Feichín]]
|-
| style='text-align:right'| 2788
|
| [[John Prendergast]]
|
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2789
|
| [[Seoirsín Bashford]]
|
|
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 2790
|
| [[Seán Collins (amhránaí)|Seán Collins]]
|
|
| [[Domhnach Bat]]
|-
| style='text-align:right'| 2791
|
| [[Cormac Ó Beaglaoich]]
|
|
| [[Corca Dhuibhne]]
|-
| style='text-align:right'| 2792
|
| [[Majella Ní Dhomhnaill]]
|
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 2793
|
| [[Siobhán Peoples]]
|
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2794
|
| [[Colm Broderick]]
|
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 2795
|
| [[Izzy Kamikaze]]
|
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 2796
|
| [[David Dunne]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2797
|
| [[Áine de Baróid]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2798
|
| [[Colm Ó Cuaig]]
|
|
| ''[[:d:Q112619831|Aill na Brón]]''
|-
| style='text-align:right'| 2799
|
| [[Rob Fell]]
|
|
| [[Na Foidhrí]]
|-
| style='text-align:right'| 2800
|
| [[Labhrás Ó Finneadha]]
|
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 2801
|
| [[Kathleen Loughnane]]
|
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 2802
|
| [[Breda Hegarty]]
|
|
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2803
|
| [[Máirín Uí Chonchubhair]]
|
|
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 2804
|
| [[Seamas Ó hAoláin]]
|
|
| [[An Baile Dubh, Contae Phort Láirge|An Baile Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2805
|
| [[Ciarán Ó hÓgartaigh]]
| data-sort-value="1967" | 1967
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2806
|
| [[Tadhg Hickey]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2807
|
| [[Síle Denvir]]
|
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2808
|
| [[Joni Crone]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2809
|
| [[Shane Ó Curraighín]]
|
|
| [[Teileann]]
|-
| style='text-align:right'| 2810
|
| [[Tara Howley]]
|
|
| [[Cill Fhionnúrach]]
|-
| style='text-align:right'| 2811
|
| [[Pádraig Rynne]]
|
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 2812
|
| [[Marina Ní Dhubháin]]
|
|
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 2813
| [[Íomhá:Nicholas Carolan-Irish Traditional Music Archive-364-0045-hinnerk-ruemenapf.jpg|center|128px]]
| [[Nicholas Carolan]]
| data-sort-value="1946" | 1946
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2814
|
| [[Hilary Bowen-Walsh]]
|
|
| [[Baile Easa Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2815
| [[Íomhá:Conor D. McGuinness 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Conor McGuinness (Sinn Féin)|Conor D. McGuinness]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 2816
|
| [[Séaghan Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1999" | 1999
|
| [[Cill Orglan]]
|-
| style='text-align:right'| 2817
| [[Íomhá:Trevor Sargent.jpg|center|128px]]
| [[Trevor Sargent]]
| data-sort-value="1960" | 1960-07-26
|
| [[Cill Dhéagláin]]
|-
| style='text-align:right'| 2818
| [[Íomhá:GrahamNorton-byPhilipRomano.jpg|center|128px]]
| [[Graham Norton]]
| data-sort-value="1963" | 1963-04-04
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2819
| [[Íomhá:2016-02-01 Rosanna Davison.jpg|center|128px]]
| [[Rosanna Davison]]
| data-sort-value="1984" | 1984-04-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2820
| [[Íomhá:Enya - The Orlando Sentinel (1989) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Enya]]
| data-sort-value="1961" | 1961-05-17
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2821
| [[Íomhá:Primordial Party.San 2016 16.jpg|center|128px]]
| [[Alan Averill]]
| data-sort-value="1975" | 1975-08-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2822
| [[Íomhá:2022 Michael D. Higgins (51988246304) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál D. Ó hUigínn|Mícheál D. Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1941" | 1941-04-18
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2823
| [[Íomhá:Enda Kenny (2012) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Enda Kenny|Éanna Ó Coinnigh]]
| data-sort-value="1951" | 1951-04-24
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2824
|
| [[Seán Ó Maoilchiaráin]]
|
|
| [[Áth an Choite]]
|-
| style='text-align:right'| 2825
| [[Íomhá:Íte Ní Chionnaith.jpg|center|128px]]
| [[Íte Ní Chionnaith]]
|
|
| [[Inse Chór]]
|-
| style='text-align:right'| 2826
| [[Íomhá:Rising Voices x Wikimedia Community Ireland Laura Pakenham Content Creator.png|center|128px]]
| [[Laura J. Pakenham]]
| data-sort-value="2001" | 2001
|
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 2827
|
| [[Éadaoin Fitzmaurice]]
|
|
| [[An tInbhear Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2828
|
| [[Síomha Hennessy]]
|
|
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2829
|
| [[Róisín O'Donovan]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2830
|
| [[Molly Daly]]
| data-sort-value="2008" | 2008-03-26
|
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2831
|
| [[Síofra Ní Mhóráin]]
|
|
| [[An Chúlóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2832
| [[Íomhá:IMG-20260815-WA0023(1).jpg|center|128px]]
| [[Michael Hourigan]]
|
|
| [[Contae Luimnigh]]
|}
== Misc ==
{| class='wikitable sortable'
! #
! íomhá
! nome
! dáta breithe
! dáta báis
! áit bhreithe
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[Íomhá:Godfried Maes - The beheading of Saint Dymphna.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Damhnait]]
| data-sort-value="700" | 7th century
| data-sort-value="700" | 7th century
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1477
| [[Íomhá:Jedward do LA Marathon in Style - Los Angeles 2012 (6851710622).jpg|center|128px]]
| [[Jedward]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1673
| [[Íomhá:Dustin.jpg|center|128px]]
| [[Dustin Turcaí]]
| data-sort-value="1988" | 1988-11-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|}
{{Wikidata list end}}
{{Cómhaoin|Category:People of Ireland|Muintir na hÉireann}}
{{síol-ie}}
[[Catagóir:Daoine Éireannacha| ]]
[[Catagóir:Grúpaí eitneacha in Éirinn]]
[[Catagóir:Grúpaí eitneacha i dTuaisceart Éireann]]
aubnsujrimuczukxujiypka503lzk5b
Albain
0
22036
1329089
1328043
2026-10-03T20:29:30Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329089
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is í '''Albain''' an tír atá suite ins an taobh thuaidh den [[An Bhreatain|Bhreatain]]. Bhí sí ina ríocht neamhspléach roimh an bhliain 1707, nuair a d'aontaigh Albain le [[Sasana]] chun [[Ríocht na Breataine Móire]] a bhunú. Ins an bhliain 1801, aontaíodh Ríocht na Breataine Móire agus [[Ríoghacht Éireann|Ríoghacht na hÉireann]] le chéíle chun an Ríocht Aontaithe a chruthú. Sa bhliain 1999, cuireadh [[Pàrlamaid na h-Alba]] ar bun, áit ina mbíonn na teachtaí ag déaláil le gnóthaí a bhaineas le hAlbain amháin. Tá [[Dlí na hAlban]] go maith eadar-dhealaithe ó Dhlí Shasana.
== Ainm ==
As [[an tSean-Ghréigis]] a dtáinig an t-ainm ‘Albain,’ nó ''Ἀλβίων (''/al.pʰi:on/), mar a scríobhadh na Gréagaigh. Breatain Mhór ina hiomlán a bhí i gceist leis an ainm sin i saothair sraithe staraithe agus tíreolaithe den domhan seanda. Mar shampla, scríobh Bréig-Arastatal fán fharraige mhór taobh thall den [[An Mheánmhuir|Mheán-Mhuir]]:
‘Tá dhá oileán ollmhór innti; Albion agus Ierne na hainmneacha atá orthu.’
–Bréig-Arastatal, Fán Domhan, 393 R.Chr.
Chan fhuil sé soiléir cad é go díreach a bhí ar intinn ag na Gréagaigh agus iad ag tabhairt ‘''Albion''’ ar an oileán, ach is dócha go bhfuil an t-ainm bunaithe ar ''albʰo'' 'bán' (cf. Sean-Ghréigis ἀλφός/al.pʰós/), agus tá tuairim ann go mb’iad [[Aillte bána Dover|Aillte Bána Dover]] a thug inspioráid do na taiscéalaithe. Is féidir fiú gur aithris Ghréagach ar ainm Ceilteach atá in '''Albion,''<nowiki/>' agus, más fíor, is dócha go mbeadh an t-ainm sin fréamhaithe in '<nowiki/>''albiyú,''<nowiki/>' agus 'ros geal' an ciall leis. <ref>https://www.britannica.com/place/Albion-island-Europe</ref>
Cuireadh ainmneacha eile in áit '''Albion''<nowiki/>' i ndiaidh gur bunaíodh ceangail trádála ní ba dhlúithe eadar Breatain Mhór agus mór-thír na hEorpa. Tháinig leaganacha leithidí ''Πρεττανική'' (''Prettanikḗ''), ''Βρεττανία'' (''Brettanía''), agus an fhoirm Laidineach ''Brittania'', ó dhaonnainm an phobail Cheiltigh den oileán: na Pritani. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Britons|url=https://archive.org/details/britons00snyd|publisher=Blackwell Pub|date=2003|location=Malden, MA|author=Christopher A. Snyder}}</ref>
== Tíreolaíocht ==
:''Féach freisin: [[Ceantair chomhairle na hAlban]]''
Cumhdaíonn mórthír na hAlba an trian thuaidh den Bhreatain. Seachas an mhórthír, tá trí príomh-ghrúpaí oileán de chuid na hAlba: [[Na hInnse Gall|na hInse Gall]] (ar an taobh thiar); [[na hInse Orc]], (ó thuaidh), chomh maith leis [[na hInse Shealtainn]] (atá suite níos faide fós ó thuaidh).
Ó thaobh na tír-eolaíochta, tá mórthír na hAlba roinnte ina trí chuid: [[Na Garbhchríocha|Garbhchríocha na hAlban]], atá sléibhtiúil den chuid is mó; an Crios Lárnach, atá íseal go maith, agus Árdáin an Deiscirt, atá cnocach. Maireann mórchuid na ndaoine ins an Chrios Lárnach, agus is ann atá leath na sé chathair den tír: [[Dún Éideann]], [[Glaschú]], agus [[Sruighle]], mar aon le go leor bailte níos lú. Tá cuid mhór daoine ina gcónaí in Ísiltír an Oirthuaiscirt fosta, réigiún uirbeach mar a bhfuil dís na mbailte móra eile, mar atá [[Obar Dheathain]] agus [[Dún Déagh]]. Fágann sin [[Inbhear Nis]], i [[an Cuan Moireach|gCuan Moireach]], ar an scoilt eadar Ardáin an Iarthuaiscirt agus na [[Am Monadh Ruadh|Cairn Ghorma]].
Roinntear Alba i g[[contaetha na hAlban|contaetha traidisiúnta]] (Béarla; ''shire'', Gaeilge na hAlban; ''siorrachd''), ach sa bhliain [[1889]], nuair a cuireadh na [[Ceantair chomhairle na hAlban|comhairlí contae]] ar bun, cuireadh beagán atheagair orthu mar go raibh cuid díobh roinnte i mórán codanna, nó fiú ina smidiríní.
[[Íomhá:Traigh Sheilebost.jpg|clé|mion|Traigh Sheilebost sna [[Na Hearadh|Hearadh]], sna hOileáin Siar]]
== Clocheolaíocht ==
=== Gluaiseacht na bPlátaí Teicteonacha ===
Níor tháinig codanna thuaidh agus theas d'oileán na Breataine le chéile ach 76 milliún bliain roimh thús an bholcánachais in Oirthear Labhaidh. Roimhe sin, bhí Alba ar imeall mhór-roinne [[Laurentia]], ina raibh [[Meiriceá Thuaidh]] agus [[an Ghraonlainn]] freisin. Bhí an chuid ó dheas den oileán (Sasana agus [[an Bhreatain Bheag]]) timpeall 40° ní b'aide ó dheas, gar don Afraic agus do Mheiriceá Theas i mór roinn Gonduana.
Go luath sa tréimhse [[Ordaivíseach]], timpeall 475 milliún bliain ó shin, scaradh Sasana agus an Bhreatain Bheag, a bhí ar phláta [[Avalonia]], amach ó Ghonduana agus brúdh ó thuaidh an chuid sin talún i dtreo Laurentia. Rinneadh [[Aigéan Iapetus]], a bhí eadar an dá chríoch, a chaolú. Faoi lár [[Siolúrach|na Ré Siolúraí]], timpeall 420 milliún bliain ó shin, bhí ceangal ag a imeall ar fad Shnaidhme Iapetus, a leanann líne a théann soir-siar ó [[Caolas Solway|Chaolas Solway]] go [[Northumberland]] a bheag nó a mhór.
Nuair a thosaigh an ré bholcánach ní ba dheireanaí, timpeall 270 bliain ó shin, ba chuid de Phangaea í Alba fós, ach bhí sí i ndiaidh bogadh ó thuaidh. Bhí Lodainn an Ear timpeall 8° ní b'fhaide ó thuaidh. Leanadh leis an bpróiseas ina raibh Pangaea ag teacht le chéile, ionas go raibh an t-aigéan is gaire, [[Aigéan Tethys]], eadar an Eoráise agus an Afraic.
Féach [http://www.glg.ed.ac.uk/home/s9810658/eastlothian/plates/tectonics.html Cuntas ar theicteonaic].
== Teanga ==
Labhraíonn an daonra iomlán, nach mór, [[An Béarla|Béarla]], cé go labhraítear go leor foirmeacha agus canúintí éagsúla den [[An Albainis|Albainis]] (Béarla; ''Scots'') a bhfuil an-difríocht aige le gnáth-Bhéarla caighdeánach na hAlban. Baineann timpeall 1.1% den daonra feidhm as [[Gaeilge na hAlban]] (Gaeilge na hAlban: ''Gàidhlig'') i ngnáthchúrsaí an lae, go príomha i gceantair iargúlta i dtuaisceart agus in iarthar na tíre. Tá Béarla líofa ag na Gaeilgeoirí sin ar fad.
Faoin am ar tháinig [[Séamas VI, Albain agus Séamas I, Sasana agus Éire|Séamus VI na hAlban]] i gcoróin i Sasana agus in Éirinn, ba í an Albainis, ar a dtugtar "Scots" nó "Lallans" freisin as Béarla (ón bhfocal ''Lowlands'', machairí), a labhraíodh sa tseanchúirt agus sa tseanpharlaimint. Ba as seanteanga Anglacach a labhraítí i sean-ríocht [[Bernicia]] i Northumbria, a ghabh an ríocht Bhriotánach [[Gododdin]] sa 6ú aois, agus is leis sin a claochlaíodh ainm na phríomhchathrach ó "[[Dún Éideann|Dhún Éideann]]" na Gaeilge go "Edinburgh" mar thugtar uirthi sa Bhéarla agus in Albainnis.
[[File:Scots Gaelic speakers in the 2011 census.png|thumb|336px|left|% a bhí ábalta Gaeilge na hAlban a labhairt(2011)]]
Gach duine atá 3 bliana nó níos sine 5,118,223.
Ábalta an Béarla a labhairt go maith — 98.6%.
Ábalta Gaeilge na hAlban a labhairt — 1.1%.
Ábalta an Albainis a labhairt — 30.1%.
Úsáideann teanga eile sa bhaile — 3.9%
== Stair ==
Ba é [[Coinneach Mac Ailpín]] ar dtús a d'aontaigh ríocht na nGael agus na g[[na Cruithnigh|Cruithneach]] in Albain, nuair a thóg sé coróin na gCruithneach sa bhliain [[843]] AD. Go stairiúil, ó aimsir [[Dáibhí I na hAlban|Dháibhí I na hAlban]] (a bhí i réim idir na blianta [[1124]]–[[1153]]) ar a laghad, bhí scoilt chultúrtha le sonrú in Albain - [[Ísiltír na hAlban]], arbh í an Albainis, agus níos déanaí an Béarla, a príomhtheanga, agus Garbhchríocha na hAlban arbh í an tSean-Ghaeilge, agus níos déanaí Gaeilge na hAlban, a príomhtheanga. Leis sin cruthaíodh scoilt sa tír, agus sa stair bhí an Ísiltír faoi thionchair Shasana ní ba mhó: bhí an Ísiltír níos oscailte d'airm a d’ionsódh í ón deisceart, agus tháinig daoine in Ísiltír na hAlban faoi thionchar Shasana níos láidre mar gheall ar a ngaireacht le Sasana.
Ba ghné ar leith in Albain é córas na gclann. I measc na gclann cáiliúil tá [[Clann Mhic Ghríogóir]] (''MacGregor''), [[Clann Mhic Dhónaill]] (''MacDonald'', [[Clann Mhic Cionnaith]] (''MacKenzie''), [[Clann Mhic Aoidh]] (''MacKay''), [[Clann Mhic Leoid]] (MacLeod), [[Clann Mhic Roibeard]] (''Robertson'') agus [[Clann Chambeul]] (''Campbell'').
Sa ré stairiúil, ghlac Ísiltír na hAlban sórt córais [[Feodachas|feodach]] tar éis [[Gabháltas na Normannach|Ghabháltais na Normannach]] i Sasana, agus ba as clanna de bhunadh na Normannach a síolraíodh formhór na rithe tar éis circa 1100 AD. I measc na gclann seo bhí [[Clann Stíobhard]], [[Clann Brús]], [[Clann Dubhghlas]], [[Clann Porteous]], agus [[Clann Muirí]].
Le linn [[Cogadh na Saoirse in Albain|Chogadh na Saoirse in Albain]] (timpeall 1290 - 1363) d'éirigh muintir na hAlban amach i gcoinne riail Shasana, den chéad uair, faoi cheannas an ridire [[Uilleam Uallas]], agus níos déanaí, faoi cheannas [[Roibeard I, Rí na nAlbanach|Roibeard Brús]]. Chloígh Bruce na Sasanaigh ag [[Blàr Allt a' Bhonnaich|Cath Bannockburn]] sa bhliain [[1314]].
Sa bhliain [[1603]] fuair [[Séamas VI, Albain agus Séamas I, Sasana agus Éire|Rí Séamus VI na hAlban]] coróin Shasana óna dhúchas, agus ceapadh mar [[Séamas VI, Albain agus Séamas I, Sasana agus Éire|Rí Séamus I Shasana agus na hÉireann]] é. Bhog Séamus go [[Londain]] agus, as sin amach, níor fhill sé ar Albain ach aon uair amháin. Sa bhliain [[1707]] síníodh comhaontú idir Parlaimintí na hAlban agus Shasana ar a dtugtar [[Acht na hAontachta 1707|Acht an Aontais]]. Leis an gconradh a chur i bhfeidhm, bhí parlaimintí Shasana agus na hAlban le dúnadh, agus a gcumhachtaí go léir le haistriú go Parlaimint nua i Londain, a bheadh ansin mar [[Parlaimint na Ríochta Aontaithe|Pharlaimint]] ar an Ríocht nua aontaithe. Cuireadh aontas custaim agus airgeadra ar bun freisin.
Lean an scéal ar aghaidh mar seo go dtí [[An Bhealtaine|Bealtaine]] sa bhliain [[1999]] nuair a ghnóthaigh Albain [[Párlamaid na h-Alba|parlaimint nua]]. Cé go raibh stádas parlaiminte náisiúnta ar thír neamhspleách ag sean-pharlaimint na hAlban, níl riar ag an bparlaimint nua ach i gcúrsaí intíre, mar go gcoinnítear freagracht ar chosaint, chúrsaí idirnáisiúnta agus chúrsaí áirithe eile in Albain faoi [[Tithe na Parlaiminte|Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]].
Ar 18 Meán Fómhair 2014 cuireadh ceist neamhspleáchas Alban faoi reifreann, agus chinn 55% in aghaidh 45% den phobal fanacht mar chuid inmheánach den Ríocht Aontaithe.
== Alba an lae inniu ==
Tá 32 roinn riaracháin in Albain. I gcaint na ndaoine, cuirtear síos fós ar 33 [[contaetha na hAlban|chontae thraidisiúnta]]. Tá 6 chathair in Albain go hoifigiúil, agus ón gceann is mó anuas, is iad sin:
* [[Glaschú]]
* [[Dún Éideann]], an phríomhchathair
* [[Obar Dheathain]]
* [[Dún Déagh]]
* [[Inbhear Nis]]
* [[Sruighlea]]
Bealaí Uisce in Albain:
* ''[[Abhainn|Aibhneacha]]'': An [[An Chluaidh|Chluaidh]], An [[Uisge Dhé|Dé]], An [[Deathan]], Abhainn [[Abhainn Dubh Éireann|Dubh Éireann]], An [[Linne Foirthe|Fhoirthe]], An [[Uisge Spé|Spé]], An [[Tatha]], An [[An Tuaidh|Tuaidh]];
* ''[[Caolas|Caolais]]'': Caolas [[Caolas Chluaidh|Chluaidh]], Caol [[Caol Dhornoch|Dhornoch]], Caolas [[Caolas Fhoirthe|Fhoirthe]], Caolas [[Caolas Latharna|Latharna]], Caolas [[Caolas Mhoireibh|Mhoireibh]], Caolas [[Caolas Solway|Solway]], Caolas [[Caolas Tatha|Tatha]];
* ''[[Caolsáile|Fiordanna]]'': Loch [[Loch Fine|Fine]], An [[An Linne Sheilich|Linne Sheilich]], Loch Long, Loch a’ Taoibh, Loch Sunart, Loch Neibhis, Loch Hourn, Loch Broom;
* ''[[Loch]]a'': Loch [[Loch Laomainn|Laomainn]], Loch [[Loch Ma-ruibhe|Ma Ruibhe]], Loch [[Loch Mhórair|Mhórair]], Loch [[Loch Nis|Nis]], Loch [[Loch Obha|Obha]], Loch [[Loch Rainich|Rainich]], Loch [[Loch Sin|Sin]], Loch [[Loch Tatha|Tatha]], Loch [[Loch Teimheil|Teimheil]].
* Bealaí uisce cruthaithe agus méadaithe ag an duine: an Canál Cailedónach, Canál Crinan, Canál Fhoirthe & na Cluaidhe, Canál an Aontais.
==Cultúr==
Tá cultúr cathartha ar leith ag Albain seachas an chuid eile den Bhreatain. Tagann cuid de ó dhifríochtaí a mhaireann mar gheall ar mhíreanna in Acht an Aontais, agus cuid eile ar éasca iad a aithint, ach nach éasca cur síos orthu.
===Dlí na hAlban===
Coinnítear in Albain a córas dleathach ar leith, bunaithe ar an [[dlí Rómhánach]], agus ina bhfuil gnéithe den [[dlí sibhialta]] agus den [[dlí comónta]] le sonrú. Tá sé scríofa i dtéarmaí an aontais le Sasana go gcoinneofaí córais dhleathacha ar leith. Baintear feidhm as abhcóidí, ar a dtugtar "''advocates''", agus bíonn na breithiúna céanna i gcásanna sibhialta agus i gcásanna coiriúla.
===An tOideachas in Albain ===
Tá córas oideachais dá cuid féin ag Albain freisin. In Acht an Aontais leagadh síos cearta na n[[ollscoil]]eanna Albanacha, ach, níos tábhachtaí fós, ba í Albain an chéad tír ó [[Sparta]] sa Ghréig chlasaiceach inar cuireadh córas [[oideachas|oideachais]] phoiblí ghinearálta i bhfeidhm. Thosaigh sé sin leis an Acht Oideachais sa bhliain 1696, agus bhí sé riachtanach do leanaí ó cuireadh Acht Oideachais 1872 i bhfeidhm. Mar bharr air sin, ar feadh dhá chéad bliain, bhí céatadán níos airde de dhaonra na hAlban tar éis oideachas a fháil ag leibhéil bunscoile, meánscoile agus tríú leibhéal ná in aon tír eile san [[an Eoraip|Eoraip]]. Is léir na difríochtaí oideachais sin ó líon na nAlbanach a ghlac ceannas ar a gcuid réimsí le linn na 18ú agus an 19ú haoiseanna.
Tógann daltaí scoile na hAlban scrúdaithe ''Higher'' (seachas ''A-Levels'' mar atá i Sasana, sa Bhreatain Bheag agus i dTuaisceart Éireann). Chomh maith leis sin tógann céim onóracha in ollscoil Albanach ceithre bliana, seachas trí bliana mar atá sa chuid eile den Ríocht Aontaithe. Tá na córais ollscoile i gcuid de thíortha Chomhlathas na Náisiún (ar a dtugtaí Comhlathas na Breataine cheana) bunaithe níos mó ar chóras na hAlban seachas mar atá ar an gcóras atá in úsáid sa chuid eile den Ríocht Aontaithe.
===An Bhaincéireacht===
Tá gnéithe ar leith i gcóras baincéireachta na hAlban, freisin. Cé gurb é [[Banc Shasana]] banc ceannais Rialtas na Ríochta Aontaithe, eisíonn trí bhanc chorprach Albanach a nótaí bainc féin: ([[Bank of Scotland]], [[Royal Bank of Scotland]] agus [[Clydesdale Bank]]). Níl stádas [[dlíthairiscint|dlíthairisceana]] i Sasana, sa Bhreatain Bheag ná i dTuaisceart Éireann acusan (cé go n-úsáidtear timpeall na Breataine ar fad iad, go háirithe i dTuaisceart Éireann, áit a n-eisíonn Banc Uladh, Banc na hÉireann, AIB agus Danske Bank a gcuid nótaí bainc féin freisin). In Albain, níl stádas dlíthairisceana ag na nótaí seo ná ag nótaí Bhainc Shasana, mar nach bhfuil cur síos orthu i ndlí na hAlban, ach glactar go forleathan le nótaí na gceithre bhanc.
Le plé níos faide, fch. [https://web.archive.org/web/20071007054247/http://www.siliconglen.com/Scotland/1_7.html Legal Tender]
Ba in Albain a cuireadh tús mar is ceart le córas baincéireachta brainse an lae inniu, (ina gcoinníonn bainc gréasán brainsí ar fud na tíre, seachas lár-oifig nó dhó). Ní ach mar gheall ar bhrú polaitiúil láidir i rith an 19ú haois a cuireadh cosc ar an gcóras baincéireachta láidir a bhí dá bharr ó sheilbh a thógáil ar chóras baincéireachta Shasana. Cé nach raibh fáilte roimh bhainc na hAlban ag an am, rinneadh aithris ar a modhanna gnó go forleathan, rud a thosaigh i Sasana agus ina dhiaidh sin ar fud an domhain.
===Spóirt===
Tá an-chuid eagrais [[spórt|spóirt]] náisiúnta sa tír, ar nós [[Conradh Peile na hAlban|Chonradh Peile na hAlban]] (''Scottish Football League''), nó [[Aontas Rugbaí na hAlban]] (SRU). Leis sin tugtar toscaireacht neamhspleách don tír ag go leor imeachtaí idirnáisiúnta spóirt, m.sh. [[sacar]] i g[[Corn Sacair an Domhain|Corn Peile an Domhain]]. Ní féidir le hAlbain dul i gcomórtas sna [[Cluichí Oilimpeacha]] go neamhspleách ámh, agus más mian le haclaithe na hAlban páirt a ghlacadh, déanann siad amhlaidh mar pháirt d'fhoireann náisiúnta na Ríochta Aontaithe. Cuireann an tír foireann chuig [[Cluichí an Chomhlathais]] ámh. Tá coiste [[Cumann Lúthchleas Gael|CLG]] in Albain mar [[CLG na hAlban]]. Tá sé mar chuid de [[Cumann Lúthchleas Gael na Breataine|Chumann Lúthchleas Gael na Breataine]].
=== Na Meáin Chumarsáide ===
Tá meáin chumarsáide ar leith in Albain seachas mar atá sa chuid eile den Ríocht Aontaithe. Mar shampla, táirgeann sí páipéir nuachta ar nós ''The Daily Record'' (príomhnuachtán pháipéir-cúng na hAlban) agus an dá phríomhnuachtán pháipéir-leathain, ''The Herald'' bunaithe i nGlaschú, agus ''The Scotsman'' i nDún Éideann. D’athraigh ''The Herald'' a ainm ó ''Glasgow Herald'', chun aitheantas a fháil mar pháipéar náisiúnta seachas mar cheann réigiúnach. I measc pháipéir an Domhnaigh, tá an táblóideach ''Sunday Mail'' (foilsithe ag an ''Daily Record'') agus an ''Sunday Post'', agus tá ceangal ag an ''Sunday Herald'' le ''The Herald'' agus ag ''Scotland on Sunday'' le ''The Scotsman''. Tá nuachtáin laethúla réigiúnacha ann freisin, mar ''The Courier and Advertiser'' i nDún Déagh san oirthear, agus ''The Press and Journal'' a chlúdaíonn Obar Dheathain agus tuaisceart na tíre. É sin ar fad ráite, tá nuachtáin náisiúnta uile na Ríochta Aontaithe le fáil ar fud na hAlban agus is iondúil go léitear iadsan níos minice ná na páipéir nach bhfaightear lasmuigh d'Albain.
Tá a cuid seirbhísí BBC féin ag Albain, mar shampla na stáisiúin náisiúnta raidió, BBC Radio Scotland agus an tseirbhís i nGaeilge na hAlban, BBC Radio nan Gàidheal (Gaeilge na hÉireann: ''Raidió na nGael''). Tá na stáisiún raidió náisiúnta de chuid an BBC agus go deimhin stáisiúin raidió neamhspleácha freisin le cloisteáil ar fud na tíre. Mar aon leis an raidió, cuirtear ar fáil leaganacha de na bealaí teilifíse náisiúnta BBC 1 agus BBC 2 trí BBC Scotland. Táirgtear cuid mhaith de chraolacháin an BBC Scotland Television do phobal na hAlban, ar nós cláir nuachta agus gnóthaí reatha, agus an sobaldráma bunaithe i nGlaschú, ''River City'', ach táirgtear cinn eile, ar nós drámaí agus cláir ghrinn, do lucht féachana ar fud na Ríochta Aontaithe, agus níos faide i gcéin. I gcodarsnacht leis an gcuid eile den Ríocht Aontaithe tá difríocht freisin i gclúdach ar spóirt, mar go bhfuil a sraitheanna sacair féin ag an tír, seachas cinn Shasana nó Thuaisceart Éireann. Cosúil leis an uile chuid eile den Ríocht Aontaithe, tá BBC Three, BBC 4 agus BBC iPlayer ar fáil ar fud na hAlban.
Tá trí stáisiún teilifíse neamhspleácha ag craoladh in Albain, (''Scottish Television'', ''Grampian Television'' agus ''Border Television'') freisin. Cé go rabhadar neamhspleách cheana, is leis an gcomhlacht chéanna (''The Scottish Media Group'') anois Scottish TV agus Grampian, agus is beag difríochtaí atá eatarthu. Is casta an scéal é i gcás "Border", mar go gcuireann sé siúd seirbhís ar fáil d'áiteanna i ndeisceart na hAlban agus i dtuaisceart Shasana araon, chomh maith le h[[Oileán Mhanann]], agus tá seirbhísí nuachta ar leith anois aige don dá thaobh den teorann. Tá an chuid is mó de na craoltacháin neamhspleácha mar an gcéanna leo siúd i Sasana, sa Bhreatain Bheag agus i dTuaisceart Éireann, lasmuigh de nuacht agus cúrsaí reatha, spóirt, agus cláir chultúrtha agus na cláir a chraoltar i n[[Gaeilge na hAlban]].
=== Gnéithe eile de chultúr na hAlban ===
Tá mothú cine agus náisiúin dá cuid féin ag Albain. Is léir ó thaighde a léirítear ó shuirbhéanna a dhéantar go mion agus go minic go mbraitheann muintir na hAlban gur Albanaigh, seachas Briotanaigh, iad go príomha, agus is amhlaidh atá an scéal i Sasana agus sa Bhreatain Bheag (áit a roghnaítear 'Sasanach' agus 'Breatnach' thar 'Briotanach'). Ina ainneoin sin ní ann do thromlach ar bith a vótálfadh ar son neamhspleáchais iomláin in Albain.
Tá réimse canúintí dá cuid féin ag Béarla na hAlban freisin, arb ionann iad agus cúis bhróid do mhuintir na hAlban agus lena dtugtar le fios dóibh gur áit ar leith í an tír. Féach [[An Albainis|Albainis]].
== Creideamh ==
{| class="wikitable" style="float:right;"
|+
'''Reilgiún I 2011'''
|-
! colspan="1" style="background:#ffdead;" |Creideamh
! colspan="1" style="background:#ffdead;" |Céatadán den Daonra
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Eaglas na hAlban || 32.4%
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Caitliceach Rómhánach || 15.9%
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Críostaíocht eile || 5.5%
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Moslamach || 1.4℅
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Creidimh eile || 1.1%
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Gan chreideamh || 36.7
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Gan freagra || 7.0
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | '''Gach duine''' || '''5,295,403 (100%)'''
|}
Tá feidhmeanna eaglais náisiúnta ag [[Eaglais na hAlban]] (ar a dtugtar ''The Kirk'' go minic). Seachas mar atá in [[Eaglais na hÉireann]] nó in [[Eaglais Shasana]], tá foirm riaracháin [[Preisbitéarachas|Phreispitéirigh]] aici, nach bhfuil faoi smacht an stáit. Tagann sé seo ón gcaoi ar tháinig an t[[Reifirméisean|Athleasú Creidimh]] go hAlbain, gluaiseacht a thosaigh [[John Knox]] in [[1560]]. Ba i measc na ngnáthdhaoine den chuid is mó a tháinig Athrú Creidimh na hAlban ar an saol, agus roghnaigh muintir na hAlban an [[Preispitéarachas]] mar mhodh riartha ar a n-eaglais. Níorbh amhlaidh in Eaglais na hÉireann nó in Eaglais Shasana, áit ar chuir [[Anraí VIII Shasana|Anraí VIII]] Athrú Creidimh ar bun as a stuaim féin, agus inar roghnaigh sé modh riaracháin a bhí ag brath ar easpaig (macasamhail na hEaglaise Caitlicí Rómhánaí), modh a leanann fós sa dá eaglais.
Tá roinnt eaglaisí Críostaí eile in Albain, ina measc an [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceachas Rómhánach]], a tháinig ar ais ar an saol tríd an inimirce ó Érinn tar éis do Phrotastúnaigh na hAlban é a chuir faoi chois go trom ón 16ú aois go dtí 1829. Is í anois an dara creideamh is mó í tar éis Eaglais na hAlban. Chomh maith leis an ''Kirk'' tá eaglaisí éagsúla [[An Protastúnachas|Protastúnacha]] in Albain, ina measc [[Eaglais Easpagach Albain]], ar lán-ball de [[Chomaoine an Anglacánachais|Comaoine an Anglacánachais]] í, agus [[Saor-Eaglais na hAlban]], eaglais Phreisbitéarach a tháinig ar an saol i scoilt ó Eaglais na hAlban, agus a dtugtar na ''Wee Frees'' ar a baill.
Is é an t[[An tIoslam|Ioslámachas]] an [[creideamh]] neamh-[[An Chríostaíocht|Chríostaíoch]] is mó in Albain. [[Naomh Eòin Mac Gille Bhuidhe]] Naomh Eòin Ó Gille Bhuidhe
Tá seanchleachtadh ag cuid mhaith d'Albanaigh ar thrioblóidí idir [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitlicigh]] agus [[An Protastúnachas|Protastúnaigh]], go háirithe timpeall ar Ghlaschú. Tá sé sin le sonrú le fada go háirithe i bhfostaíocht agus i gcúrsaí sacair. Tá laghdú mór ar a leithéid de [[seicteachas|sheicteachas]] in Albain seachas mar a bhí blianta ó shin, ach tá a rian le sonrú roinnt éigin fós.
{| class="wikitable" style="float:right;"
|+
'''Uimhreacha ar Chreideamh ó Dhaonáireamh na Ríochta Aontaithe 2001 in Albain:'''
|-
! colspan="1" style="background:#ffdead;" |Creideamh
! colspan="1" style="background:#ffdead;" |Céatadán den Daonra
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Eaglais na hAlban || align="center" | 42%
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Caitlicigh Rómhánacha || align="center" | 16%
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Críostaithe eile|| align="center" | 7%
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Ioslamaigh || align="center" | 0.8%
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Búdaithe || align="center" | 0.1%
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Sícigh || align="center" | 0.1%
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Giúdaigh || align="center" | 0.1%
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Hiondúigh || align="center" | 0.1%
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Creidimh eile || align="center" | 0.5%
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Gan aon chreideamh || align="center" | 28%
|-
| align="center" style="background:#efefef;" | Gan freagra || align="center" | 5%
|-
|}
==An Pholaitíocht==
Ar an iomlán, tá polaitíocht na Ríochta Aontaithe le sonrú i bpolaitíocht na hAlban, ach le roinnt difríochtaí ann. Mar shampla, chomh maith leis na páirtithe náisiúnta atá le fáil ar fud na Ríochta Aontaithe, ([[Páirtí an Lucht Oibre (RA)|Páirtí an Lucht Oibre]], [[an Páirtí Caomhnaitheach (RA)|an Páirtí Coimeádach]] agus [[na Daonlathaigh Liobrálacha (RA)|na Daonlathaigh Liobrálacha]]) tá páirtithe ann nach bhfaightear taobh amuigh d'Albain. Ina measc, tá [[Páirtí Náisiúnta na hAlban]] (SNP), Páirtí Glas na hAlban, agus Páirtí Sóisialach na hAlban (SSP). Tá níos mó brí san páirtithe seo a cuireadh Parlaimint na hAlban ar bun i [[1998]].
Tá baint tar éis a bheith ag difríochtaí traidisiúnta idir an eite chlé agus an eite dheas le cur is cúiteamh ar an bhféinriail, rud a thug na páirtithe atá ar fud na Breataine roinnt tacaíochta dó thar am, cé gur tháinig athrú meoin ar na Coimeádaigh agus ar Lucht Oibre níos mó ná uair amháin. Agus dílárú na cumhachta ó pharlaimint náisiúnta na Ríochta Aontaithe i Londain tar éis tarlú cheana féin, is idir iad siúd a thacaíonn leis an neamhspleáchas d'Albain agus iad siúd atá ina choinne atá ceisteanna móra an lae i bpolaitíocht na hAlban dírithe. De réir mar atá an scéal ag titim amach, de réir an ''State of the Nation Poll'' [[2004]], ba mhaith le 66% d’Albanaigh níos mó cumhachta a bheith ag [[Parlaimint na hAlban]], agus níor mhaith ach le 2% na cumhachtaí a bheith arís faoi [[Westminster]].
== Ceann Stáit ==
Síolraíonn Banríon [[Eilís II na Ríochta Aontaithe]], [[Ceann Stáit]] na Ríochta Aontaithe, ó Rí Séamus VI na hAlban, an chéad mhonarc Albanach ar Rí freisin ar Shasana é ([[Séamas VI, Albain agus Séamas I, Sasana agus Éire|Rí Séamus I Shasana agus na hÉireann]] ón mbliain [[1603]] ar aghaidh).
Cé go bhfuil roinnt conspóide fós i measc phobal na hAlban faoin teideal a ghlac sí ag a corónú (measann go leor in Albain gur chóir di, go loighciúil, ''Eilís I'' a thabhairt uirthi féin) thug cúirteanna na hAlban ceart do ''Eilís II'' mar theideal oifigiúil. Deir sí go leanfaidh monarcaí an traidisiún oird idirnáisiúnta sa todhchaí, a thugann an riail, nuair a bhíonn monarc i réimeas i níos mó ná críoch spleách amháin (nó i gcríocha neamhspleácha a aontaíonn le monarc amháin) agus ina bhfuil malairt in uimhir an mhonarc leis an ainm céanna iontu, go n-úsáidfear an uimhir is airde in aon cheann de na críocha go léir (san aimsir atá thart, bhí ríthe Albanacha-Sasanacha mar Shéamus VI/I agus Shéamus VII/II i réimeas thar ríochtaí ar leith de réir dlí, agus mar sin d'úsáid siad an dá uimhir).
==Geilleagar na hAlban==
Tá go leor roinnte i [[geilleagar|ngeilleagar]] na hAlban. Tá tábhacht i gcónaí ag an [[ola]], cé go ndeachaigh innealtóireacht éadrom agus longcheártain i léig le blianta beaga anuas, agus tá an roinn seirbhíse, go háirithe [[an gnó airgeadais|an ghnó airgeadais]] agus ionaid ghlaoigh, níos tábhachtaí anois. Tá obair faoin tuath, ar nós na hiascaireachta agus na talmhaíochta, tábhachtach i gcónaí, cé go bhfuil fás i n''Gleann Sileacan'' na tíre le táirgeadh [[ríomhaire|ríomhairí]] agus [[fón póca|fóin phóca]]. Tá tábhacht fós ag baint le táirgeadh [[uisce beatha]], mar atá le gnó na [[turasóireacht]]a.
[[Íomhá:Highland Cow and Calf.jpg|mion|[[Bó na nGarbhchríoch]], pór dúchasach d'Albain]]
== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.scotlandroyalty.org/ Ríthe agus banríonacha na hAlban] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200327103148/http://www.scotlandroyalty.org/ |date=2020-03-27 }}
* [http://www.scotland.gov.uk/ Rialtas na hAlban] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516045815/http://www.scotland.gov.uk/ |date=2008-05-16 }}
* [http://www.scottish.parliament.uk/ Parlaimint na hAlban]
* [http://www.gro-scotland.gov.uk/ General Register Office for Scotland], ina bhfuil sonraí ón daonáireamh.
* [http://www.ejcl.org/44/art44-1.html H.L. MacQueen, ''Scots Law and the Road to the New Ius Commune''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825073848/http://www.ejcl.org/44/art44-1.html |date=2018-08-25 }} vol. 4.4 ''Electronic Journal of Comparative Law'' (December 2000)
* [http://www.bbc.co.uk/scotland/radioscotland/ Raidió na hAlban]
* [http://www.sns.gov.uk Staitisticí ar chomharsanachtaí in Albain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031130075512/http://www.sns.gov.uk/ |date=2003-11-30 }}
* [http://www.gaelic-scotland.co.uk/map-gaelic.html Mapa d'Albain i nGaeilge na hAlban] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050211004410/http://gaelic-scotland.co.uk/map-gaelic.html |date=2005-02-11 }}
[[Catagóir:Albain| ]]
[[Catagóir:Tíortha Gaelacha]]
[[Catagóir:Ríocht Aontaithe de réir tíre]]
e7epxzd1csiygsqdh867ur7myynseo2
Daingniú
0
27207
1329181
1328538
2026-10-04T04:20:33Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329181
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Table of Fortification, Cyclopaedia, Volume 1.jpg|thumb|210px|Cuntas ón [[Cyclopaedia, or, An universal dictionary of arts and sciences|''Cyclopaedia'' (1728)]] ar na daingnithe.]]
Is éard is '''daingniú''' ann áit a threisiú mar dhaingean lena cosaint ar ionsaí míleata.
== Bunphrionsabail ==
[[Íomhá:Genoese fortress in Sudak.jpg|thumb|380px|right|Daingean de chuid Phoblacht Genoa in Sudak san Úcráin.]]
Tá dhá chuspóir ag gabháil leis an daingniú:
* Constaicí a chur roimh an namhaid chun go gcuirfí moill orthu;
* Foscadh a thabhairt do na cosantóirí trí dhídean thathagach a sholáthar nó tríd an namhaid a chur amú.
== Stair ==
Is dócha gur baineadh úsáid as na daingnithe sa chéad dul síos chun sráidbhailte a chosaint. I lár na hEorpa thógadh na Ceiltigh “oppida” – bailte daingnithe ar fhág múrtha na Meánmhara a rian orthu, más fíor.
[[Íomhá:Buhen3.jpg|thumb|200px|right|Léaráid de dhaingean Buhen san Éigipt timpeall na bliana 1800BC.]]
Chuir na brící pluda ar chumas daoine múrtha arda a thógáil agus daingniú de shaghas nua a chleachtadh. Tharla seo ar dtús i gceantair mhéithe an Mheánoirthir, áit ar lig an córas sóisialta mórán oibrithe a choinneáil i mbun tógála ar feadh i bhfad agus ar tháinig ríochtaí cumhachtacha i dtreis dá bharr. Sna bólaí sin a tógadh na chéad chathracha móra múrtha.
Bhain na hAsaírigh feidhm as na sluaite sclábhaithe chun páláis, teampaill agus múrtha a thógáil.<ref>Fletcher, 1996, lch 20.</ref> Tá [[Uruk]], áit i Sumar na Measpatáime, ar na cathracha múrtha is ársa. Roimhe sin bhí múr timpeall chathair (nó phrótachathair) Ireachó chomh luath le hocht míle bliain RCh. Thóg na sean-Éigiptigh daingin ar theorainneacha Ghleann na Níle.
Bhí bailte daingnithe le fáil i nGleann na hIndia. Faoin mbliain 3500 RCh bhí na céadta bailte beaga ar an tuilemhá, agus a lán acu daingnithe.<ref>Stearns agus Langer, 2001, lch 17.</ref> Tháinig seandálaithe ar mhúrtha agus ar urdhúnta brící in Mundigak (c. 2500 BC) in oirdheisceart na hAfganastáine.<ref>Fletcher, 1996, lch 100.</ref>
== An Seanreacht ==
[[Íomhá:Romeinse wachttoren fort vechten netherlands.jpg|thumb|left|Leagan atógtha de thúr faire Rómhánach (''specula'' nó ''vigilarium'') san Ísiltír. Bheadh múr agus díog timpeall a leithéide fadó.]]
I n[[An Ghréig|Gréig]] na réamhstaire bhí múrtha móra á dtógáil – féach na múrtha [[An Mhícéin|Mícéineacha]] agus na clocha ollmhóra atá iontu. Níos déanaí thóg an [[An Ataen|Ataen]] na [[Na Múrtha Fada|Múrtha Fada]] – múrtha comhthreomhara a bhí ag rith chomh fada le calafort [[Piréas|Phiréas]].
Chum na sean-Ghréagaigh agus na Rómhánaigh modhanna nua léigir, agus cumadh airm nua ar nós an chatafailt, an bhailiste agus an túr léigir. Chun [[imshuí]] den saghas sin a chur i gcrích b’éigean ullmhú fada a dhéanamh, agus thógfaí port (port dúbailte go minic) leis an áit a bhí faoi léigear a thimpeallú agus teacht roimh mhionruathar nó roimh arm tarrthála.
Is mór a d'fheabhsaigh na Rómhánaigh an campa daingnithe. B’fhéidir leo a leithéid de champa a thógáil i gceann cúpla uair an chloig le cré, le hadhmad agus le díog, agus ba dheacair é a ghabháil.
Bhí na Rómhánaigh go maith chun múrtha buana agus túir a thógáil, áiteanna daingnithe a chuaigh i bhfeidhm ar innealtóirí míleata na méanaoiseanna. B’an-tiubh iad na múrtha úd agus bhíodh moirtéal iontu. Is iad na cinn is mó iomrá múrtha Áiréileacha na Róimhe agus múrtha Teodósacha Chathair Chonstaintín, in éineacht le roinnt iarsmaí in áiteanna eile. Tógadh Múr Haidriain feadh thuaisceart na Breataine le linn an Impire sin (é faoi réim AD 117—138).
Nuair a threascair na Gearmánaigh an Impireacht Rómhánach in Iarthar Eorpa tháinig an daingean chun tosaigh arís mar áit dídine an tiarna áitiúil, agus ní raibh an chathair mhór mhúrtha le feiceáil arís go ceann tamaill eile.
[[Íomhá:Jinshangling2.jpg|thumb|200px|right|Múr Mór na Síne.]]
Thosaigh an daingniú sa tSín luath go leor. Sa Ríora Shang (timpeall 1600 – 1050 BC) agus ó shin amach bhí múrtha cré á dtógáil. Bhí a leithéidí ag an bpríomhchathair in Ao. Bhíothas ag tógáil múrtha cloiche i ré na Stát Eascairdiúil (481-221 BC), ach níor baineadh feidhm mhór as an gcloch go dtí Ríora Tang (618-907 AD).
== Na Meánaoiseanna ==
[[Íomhá:Ávila 24-8-2002.jpg|thumb|left|Múrtha Ávila sa Spáinn.]]
Tógadh bailte móra timpeall roinnt caisleán sna meánaoiseanna luatha. Bhíodh múr agus díog ina dtimpeall de ghnáth. Ón 12ú haois amach bunaíodh na céadta bailte ar feadh na hEorpa, agus ba bheag an mhoill orthu ceart daingnithe a fháil.
[[Íomhá:Rio Miño y al fondo las murallas de ValenÇa.jpg|thumb|200px|Valenca sa Phortaingéil, agus radharc uirthi trasna abhainn Minho, atá ag síneadh leis an Spáinn ó thuaidh.]]
[[Íomhá:Krakow Fort31 20070413 1756.jpg|thumb|left|Daingean Ostra-Ungárach 31 (''Benedykt'') i nDaingean Kraków.]]
Bunaíodh mórán bailte móra, go háirithe in Oirthear Eorpa, mar chuid d’fhairsingiú críche i ré an choilínithe oirthearaigh (Ostsiedlung). Is furasta a leithéidí a aithint de bharr a leagain amach rialta agus a gcuid margaí móra. Bailte daingnithe ba ea iad, agus ní raibh stad acu ach ag treisiú na múrtha. Chuidigh tógáil na gcaisleán sna críocha úd le deireadh a chur le trádáil sclábhaithe (trádáil a bhí coitianta chomh déanach leis an 12ú haois): b’fhéidir leis na tiarnaí muintir na tuaithe a chosaint ar chreachadóirí.<ref>Bartlett 1994, lch 304.</ref>
[[Íomhá:Chateau-Thierry castle fortification.jpg|thumb|Múrtha [[Château-Thierry]], Aisne, an Fhrainc.]]
Cumadh na chéad ghunnaí móra sna meánaoiseanna déanacha. Ar dtús níorbh fhearr iad ná na sean-innill léigir, ach mhéadaigh ar a n-éifeacht de réir mar a d’fheabhsaigh an déantús. D’éirigh siad níos láidre agus níos soláimhsithe, agus tháinig feabhas ar na hurchair – liathróidí cré-umha agus iarainn. Chomh maith leis sin, bhí lámhach na ngunnaí ag éirí níos tapa agus b’fhéidir na gunnaí a dhíriú ar áit áirithe chun bearna a dhéanamh i múr ar bith. Níorbh fholáir don daingniú athrú dá réir.
Chuimhnítí ar an imshuí mar chomhrac idir na gunnaí a bhí ag ionsaí an daingin agus iad siúd a bhí á chosaint. Ba é aidhm an lucht daingnithe, mar sin, buntáiste a thabhairt do ghunnaí an daingin. De réir a chéile d’éirigh na múrtha agus na túir níos ísle; tháinig feinistrí gunna in áit na gcíortha lámhaigh; agus tosaíodh ag tógáil daingnithe ar dícheangal timpeall an phríomhdhaingin chun go gcuirfí moill ar an namhaid agus gan dídean a thabhairt dóibh.
== An Nua-Aois ==
Tar éis chogadh neamhspleáchais na hÍsiltíre sa 16ú haois tháinig scoil Ghearmánach daingnithe i réim. Mhol sí an claonfort mar limistéar gan dídean timpeall an daingin, agus slí chumhdaithe ann chun an claonfort a chosaint. Tháinig tábhacht nua leis an díog agus a dhá taobh treisithe le leaca, agus tháinig an t-urdhún chun tosaigh in éineacht le daingnithe eile.
Thug [[Jean Errard]], [[An Fhrainc|Francach]], cuntas foirmiúil ar na modhanna nua daingnithe sa bhliain 1600. Thomhais sé an t-achar ba cheart a bheith idir na daingnithe i bhfianaise raon na mionarm, agus mhol sé an lámhach trasnála. Chuir [[Antoine Deville]] agus [[Blaise François Pagan|Blaise de Pagan]] leis an gcomhairle seo, agus iad ag tabhairt aird ar leith ar úsáid na ndúnchlaí chun dídean agus misneach a thabhairt do na cosantóirí. Is amhlaidh gur beartaíodh prionsabal na fadchosanta, prionsabal a shaothraigh máistrí eile ar nós [[Sébastien Le Prestre de Vauban|Vauban]].
[[Íomhá:Fortbourtange.jpg|thumb|Daingean réalta Bourtange mar a bhí sé sa bhliain 1750 i gCúige Groningen, an Ísiltír.]]
== Úsáid na nDaingnithe ==
Ní mór idirdhealú a dhéanamh idir daingnithe sealadacha (uchtbhallaí machaire agus mar sin de) agus daingnithe buana. B'éigean na cinn úd a thógáil sa chruth go gcosnófaí gach taobh díbh gach taobh eile, go dtiocfadh na daingnithe idir na cosantóirí agus urchair na naimhde, agus go scuabfadh lámhach an daingin clár iomlán an mhachaire os comhair na ndaingnithe amach.
Ag seo comharthaí sóirt na ngnáthdhaingnithe ón 16ú haois i leith:
Thógfaí carn cré nó rampar timpeall na háite a bhí le cosaint. Chuirtí na gunnaí móra agus na saighdiúirí ar an gcuid uachtarach den rampar (an ''terre-pleine''), áit a mbíodh uchtbhalla mar chosaint, é timpeall ocht dtroigh ar airde agus finistir ghunna ann uaireanta. Taobh amuigh den uchtbhalla bhíodh díog le fáil agus í timpeall dhá throigh déag ar doimhne. Bhíodh an port rite le fáil ar an taobh istigh den díog agus é treisithe le leaca, le cliatha, le fóda nó eile; os a chomhair amach bhíodh frithbhalla ann. Lasmuigh de sin bhíodh “slí chumhdaithe” ann agus uchtbhalla idir í agus an namhaid; chuirfeadh seo ar chumas na saighdiúirí iad féin a cheilt chun mionruathar a thabhairt. Lastall de sin bhíodh claonfort ann agus é déanta i gcaoi is go bhféadfadh gunnaí an daingin an namhaid a phleancadh. Ba mhinic urdhúnta ann agus iad in ann an t-imbhalla a bhíodh eatarthu a chosaint.
Ba é [[Sébastien Le Prestre de Vauban|Vauban]], innealtóir Francach le linn Louis XIV, ba mhó a chuir tús leis an daingniú eolaíoch, agus tairbhe á bhaint aige as na hurdhúnta.
[[Íomhá:Bastion Castle Siklós.jpg|thumb|right|Radharc aerga ar urdhúnta ag Caisleán Siklós san Ungáir.]]
Sa 19ú haois tháinig daingnithe polagánacha i réim, ó síleadh gurbh iad ab fhearr a bheadh in ann ionsaí na ngunnaí móra nua a sheasamh. Bhaintí feidhm as lúba láidre sconsa seachas as urdhúnta. Cuma pholagánach a bhí ar na daingnithe, agus rampair ar thaobhanna an pholagáin. Leagan amach casta a bhí ar an gcóras cosanta seo – an “enceinte” nó limistéar daingnithe. Faoi dheireadh an 19ú haois bhí raon chomh fada sin ag na gunnaí móra gur síleadh gur den chríonnacht roinnt dúnta ar dícheangal a thógáil tamall amach ón limistéar úd.
Bhí éagsúlacht ag baint le daingnithe machaire. Orthu sin bhí an radán agus an dúnchla cosanta, ach b’éigean iad a úsáid le chéile chun lámhach cliathánach a dhéanamh. Dhéanfaí campa daingnithe le líne dúnchlaí cearnacha agus radáin sna bearnaí. Dá mbeadh práinn le dídean d’fhéadfaí trinsí éadroma a bhaint agus an chré carntha ar a mbéal.
Is féidir tairbhe a bhaint as cosntaicí difriúla chun moill a chur ar an namhaid: leagarnach, tranglam sreinge, chevaux-de-frise agus eile.
== Téarmaí ==
'''Urdhún'''
[[Íomhá:Bastion (PSF).jpg|thumb|right|Urdhún]]
[[Íomhá:Map of Geneva in 1841.jpg|left|thumb|190px|Plean na [[An Ghinéiv|Ginéive]] agus an limistéir máguaird sa bhliain 1841. Daingnithe ollmhóra ann agus mórán urdhúnta ag baint leo.]]
Is éard atá in urdhún daingean beag a sheasann amach ó phríomhchlós an daingin mhóir, agus é suite i gcúinne balla dhírigh (an t-imbhalla). Ligeann sé don lucht cosanta gunnaí a dhíriú ar urdhúnta eile agus ar an imbhalla féin chun lucht ionsaithe a ruaigeadh.
Ní raibh mórán maitheasa sna seandaingnithe sa mhéid gur dheacair scaoileadh leis an namhaid agus iad siúd cóngarach do na múrtha. Anois b’fhéidir an t-imbhallaí féin a chosaint le gunna mór agus gunnaí eile a dhíriú ar thargaidí eile níos faide amach.
Is fada cineálacha difriúla urdhúnta ann:
* ''Leath-Urdhún'': Níl ach éadan amháin agus cliathán amháin aige. Chun uillinn róghéar a dhaingniú, ghearrtar an rinn agus tógtar dhá leath-urdhún chun uillinn aisfhillte a dhéanamh.
* ''Urdhún lánlíonta'': Gan aon spás folamh ina lár. An talamh agus an rampar cothrom le chéile.
* ''Urdhún folamh'': Rampar nó uchtbhalla timpeall na gcliathán agus an éadain amháin, agus áit fholamh sa lár dá bharr. Dá ngabhfaí an rampar bheadh an talamh chomh híseal sin nárbh fhéidir leis an namhaid trinsí a bhaint sa lár gan urchair na gcosantóirí a tharraingt orthu.
* ''Urdhún cothrom'': É tógtha i lár imbhalla nuair atá an clós chomh mór sin nach féidir é a chosaint leis na hurdhúnta atá ag na cúinní.
* ''Urdhún scoite'': Uillinn aisfillte aige ag an bpointe. D’úsáidtí é nuair a bheadh an uillinn róghéar gan é. Thugtaí “urdhún scoite” freisin ar urdhún a mbíodh díog idir é agus an príomhdhaingean.
* ''Urdhún athchóirithe'': Dhá thaobh den pholagán inmheánach a bheith an-neamhionann, rud a fhágann scrogall an urdhúin chomh neamhionann céanna.
* ''Urdhún rialta'': Urdhún a bhfuil an méid ceart cliathán, éadan agus scóigeanna ag gabháil leis.
* ''Urdhún neamhrialta'': Urdhún a bhfuil ceann dá chuid leathscóigeanna ar iarraidh, toisc taobh amháin den pholagán inmheánach a bheith róghearr.
* ''Urdhún dúbailte'': Urdhún ardaithe a bheith tógtha siar ó uchtbhalla an phríomhurdhúin.
* ''Urdhún déshleasach'': Daingniú crochta nó ceann le fána a mbeadh foscadh ann ar bhuamaí nó ar ghunnaí móra.
== Téarmaí Eile ==
[[Íomhá:Copertino.jpg|thumb|right|Urdhún de chuid Chaisleán Copertino san Iodáil.]]
* ''Beirm'': Sna meánaoiseanna ba í an bheirm an léibheann talaimh a bhí idir uchtballa agus díog. Inniu is uchtbhalla cosanta cré í.
* ''Dúnan'': Daingean beag scoite gan ann ach [[foirgneamh]] amháin, agus ar féidir é a chosaint ar namhaid atá gan ghunnaí móra nó a leithéid.
* ''Dúnchla cosanta'': Áit chosanta nó rampar lasmuigh d’urdhún. É déanta de chré de ghnáth.
* ''Feinistear gunna'': Fuinneog a ligeann don chosantóir scaoileadh leis an namhaid.
* ''Frithbhalla'': An taobh amuigh de dhíog chosanta (féach “port rite”) – an taobh, mar sin, is gaire don mhachaire.
* ''Imbhalla'': Balla díreach a thimpeallaíonn clós atá le cosaint.
* ''Leagarnach'': Craobhacha a leagtar ina sraith agus aghaidh na mbarr bioraithe ar an namhaid. Bíonn na crainn fite ina chéile nó ceangailte dá chéile le sreang nó le téada. Úsáidtear leo féin iad nó in éineacht le constaicí eile. Is furasta luaith a dhéanamh de leagarnach, nó na téada a dhó agus na cearchaillí a scaradh ó chéile le graiplíní.
[[Íomhá:Abatis (PSF).png|thumb|right| Is éard is cuspóir don leagarnach an namhaid a choinneáil faoi lámhach na ngunnaí chomh fada agus is féidir.]]
* ''Port rite'': An taobh istigh de dhíog chosanta faoi bhun uchtballa (féach “frithbhalla”).
* ''Radán'': Dhá uchtbhalla ina n-uillinn ar aghaidh na naimhde, agus díog ar a mbéal.
* ''Scrogall'': Áit i gcúl urdhúin a bhfuil bealach isteach ann.
* ''Slaodbhalla'': Daingniú triantánach nó sonnfort ar dícheangal os comhair urdhúin amach. Cúlbhalla íseal aige, agus gan aon chosaint le fail ann ag an namhaid má bhriseann siad isteach.
* ''Slí chumhdaithe'': Limistéar idir an díog agus an claonfort. Ligeann sé do na cosantóirí fanacht as amharc lucht ionsaithe agus scaoileadh leo.
== Naisc ==
[[Caisleán]]
[[Caisleáin na hÉireann, 1350 - 1650]]
[[Dún réaltchruthach]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
== Leabhair ==
* Bartlett, Robert, 1994. ''The Making of Europe: Conquest, Colonization and Cultural Change 950 - 1350''. Penguin. ISBN 0-14-015409-4
* Bayrou, Lucien, 2006. ''Entre Languedoc et Roussillon : 1258-1659 fortifier une frontière''. Les Amis du Vieux Canet.
* Salch, Charles-Laurent; Durupt, Anne-Marie, 2008. ''Nouvel Atlas Châteaux et fortifications des Bouches-du-Rhône''. Strasbourg. ISBN 1253-6008
* Schweitz, Daniel, 2006. ''Châteaux et forteresses du Moyen Âge en Val de Loire, Touraine, Anjou, Berry, Orléanais, Vendômois, marche bretonne''. CLD, Tours.
* Stearns, Peter; Langer, William Leonard, 2001. ''The Encyclopedia of World History: ancient, medieval, and modern, chronologically arranged''. Houghton Mifflin Books. ISBN 0-395-65237-5
* Fletcher, Sir Banister; Cruickshank, Dan, 1996. ''A History of Architecture''. Architectural Press. ISBN 0-7506-2267-9
== Naisc Eachtracha ==
* [http://www.fortifications.fr/Biblio%20%26%20publications/bibliographiefor.html Artillerie & Fortifications. Ouvrages anciens et modernes - Bibliographie critique] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303185628/http://www.fortifications.fr/Biblio%20%26%20publications/bibliographiefor.html |date=2016-03-03 }}
* [http://www.fortifications.fr Fortifications. De la fortification bastionnée à la fortification polygonale / Daingnithe. Ó na hurdhúnta go dtí an daingniú polagánach]
* [http://www.fortiff.be/iff/ Index de la fortification française / Innéacs na ndaingnithe Franacacha ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101124231537/http://www.fortiff.be/iff/ |date=2010-11-24 }}
* [http://www.septentrion-nwe.org/index.php/septentrion/le_projet_septentrion Septentrion. De la ville forte à la ville durable] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100626121903/http://www.septentrion-nwe.org/index.php/septentrion/le_projet_septentrion |date=2010-06-26 }}
* [http://www.sites-vauban.org Réseau des Sites Majeurs de Vauban / Gréasán de mhorláithreáin Vauban]
* [http://www.fortifications.fr/Neuf-Brisach/Neuf-Brisach.html Neuf-Brisach. Trois siècles d'histoire de la fortification / Trí chéad bliain de stair an daingnithe]
* [http://www.fort4a.harc.pl Daingean 4a i bPoznán, an Pholainn]
* [http://www.1911encyclopedia.org/Fortification_and_siegecraft 1911 Encyclopedia Britannica na bliana 1911 ar Dhaingnithe agus ar Mhodhanna Léigir]
* [http://www.tunnelrats.org.au Eolas ar Dhaingnithe Astralacha sa Dara Cogadh Domhanda]{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.educ.um.edu.mt/militarymalta Stair Mhíleata Mhálta (Daingnithe)] {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.ag-festung-koeln.de/ Daingean Cologne]
* [http://www.remuseum.org.uk/rem_his_history.htm Royal Engineers Museum] Cosaint an Chósta
* [http://www.civertan.hu/legifoto/legifoto.php?page_level=322 Fotagrafaíocht Aerga: Daingean - Komárom - An Ungáir]
* [https://web.archive.org/web/20061205041205/http://peterwardein.com/ Petrovaradin - An daingean is mó san Eoraip de chuid an 18ú haois]
* [http://www.eastbournemuseums.co.uk/ Iarsmalann an Daingin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110618163222/http://www.eastbournemuseums.co.uk/ |date=2011-06-18 }}
* [http://www.nortfort.ru/spb/index_e.html Pictiúir agus Stair Dhaingean Pheadair agus Phóil (Cathair San Peadar]
[[Catagóir:Caisleáin]]
[[Catagóir:Cogadh]]
66g9kq7tokldk1l2vl9ecwvqn6kd9ci
Crystal Swing
0
28481
1329180
1223665
2026-10-04T03:56:10Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329180
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Is grúpa ceoil é [[Crystal Swing]]. Is as [[Mainistir na Corann]] iad. Tá triúr sa ghrúpa, Máire, Derek agus Dearbhla de Búrca. Seinneann siad ceol tuaithe.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.crystalswing.com/about.html |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100227230226/http://www.crystalswing.com/about.html |archivedate=2010-02-27 |dátarochtana=2010-04-10}}</ref>Tháinig clú agus cáil orthu nuair a chonaic Ellen DeGeneres físeán ceoil dá gcuid ar [[YouTube]]. Ar an 12 lá de mhí Márta, 2010, chuaigh siad ar [[The Late Late Show]] le [[Ryan Tubridy]], agus tar éis sin, bhí aithne ag gach duine orthu. Ag deireadh an mhí, chuaigh siad ar The Afternoon Show, Xposé, agus Ireland AM. Ar an 6ú la d'Aibreán, chuaigh siad go [[Meiriceá]], agus chuaigh siad ar The Ellen DeGeneres Show. Craoladh an clár ar an 12ú la d'Aibreán 2011 i Meiriceá.<ref>{{Lua idirlín |url=http://ellen.warnerbros.com/2010/04/eva_longoria_parker_-_monday_april_12_2010.php |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2010-04-10 |archivedate=2010-04-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100422001041/http://ellen.warnerbros.com/2010/04/eva_longoria_parker_-_monday_april_12_2010.php }}</ref>
==Dioscliosta==
===Albaim===
*''Sweet Dreams'' (2008)
*''The Best Years Of Our Lives' (2010)
===Singlí===
*2010: "He Drinks Tequila"
*2010: "The Hucklebuck"
== Féach freisin ==
== Naisc sheachtracha ==
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síolta ceol}}
[[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2007]]
2dgv880bkic18rbw4swahuqt8sq45lj
Ezra Nawi
0
34211
1329186
1317263
2026-10-04T05:26:30Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329186
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba ghníomhaí cearta daonna<ref name="haaretz">{{cite web|url=http://www.haaretz.com/hasen/spages/1110755.html|teideal=Campaign seeks to keep rights activist out of prison|last=Levinson|first=Chaim|publisher=HAARETZ.com|accessdate=2009-09-17|dátarochtana=2011-07-30|archivedate=2009-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091002100718/http://www.haaretz.com/hasen/spages/1110755.html}}</ref> as [[Iosrael]] é '''Ezra Nawi''' (nó ''Ezra Yizhak Nawi'' nó ''Ezra Yitzchak Nawi'') a tháinig chun cinn go hidirnásiúnta tar éis gur ciontaíodh é sa bhliain [[2007]] as páirt a ghlacadh i gcíréib agus ionsaí a dhéanamh ar phóilín bainteach le scrios theach Arabach sa [[Bhruach Thiar]] ag [[Póilíní Teorainn na hIosráile]].
== Cúlra ==
Rugadh é sa bhliain [[1952]]. Pluiméireacht an cheird a bhí aige. Bhíodh baint aige le gluaiseacht óige cumannach agus é ina ógánach agus thosaigh sé amach sa ghníomhaíocht pholaitiúil tar éis [[an Chéad Intifada]] sna [[1980]]dí.
== Polaitíocht ==
Tháinig sé chun cinn go hidirnásiúnta tar éis gur ciontaíodh é sa bhliain 2007 as páirt a ghlacadh i gcíréib agus ionsaí a dhéanamh ar phóilín bainteach le scrios theach Arabach sa Bhruach Thiar ag Póilíní Teorainn na hIosráile.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1916699,00.html?xid=rss-topstories-cnnpartner |teideal=TIME. 2011-7-29 |dátarochtana=2011-07-30 |archivedate=2012-11-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121107144828/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1916699,00.html?xid=rss-topstories-cnnpartner }}</ref><ref> [http://www.youtube.com/watch?v=ysIaQUJWBdk Físeán fada de ghabháil Nawi, 2011-7-29] </ref>
== Conspóid ==
Ciontaíodh Ezra Nawi in Iosrael as [[sodamacht]] a dhéanamh ar ógánach Palaistíneach sa bhliain [[1992]].<ref>http://www.irishtimes.com/newspaper/frontpage/2011/0730/1224301621244.html</ref><ref> http://www.haaretz.co.il/hasite/spages/1110480.html</ref><ref>{{Lua idirlín |url=http://www.shalomlife.com/news/13374/west-bank-sexual-assaults-silenced--page2/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2011-07-30 |archivedate=2011-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111009172336/http://www.shalomlife.com/news/13374/west-bank-sexual-assaults-silenced--page2/ }}</ref><ref>http://israel-academia-monitor.com/index.php?type=large_advic&advice_id=8056&page_data%5Bid%5D=173&cookie_lang=en</ref> Ciontaíodh é as úsáid mhídhleathach a bhaint as uirlisí troda is as coireanna a bhaineann le drugaí, agus tá dhá sheal caite sa phríosúín aige dá mbarr, sna blianta [[1997]] agus [[2006]].<ref> http://www.haaretz.co.il/hasite/spages/1110480.html</ref><ref>{{Lua idirlín |url=http://www.court.gov.il/BookReader/getbook.asp?path=\\172.25.40.101\idc_repository\125\181\CE0BB4F0D60E4E66A130EC5937F58BC1&OlvDataProto=file&Language=Hebrew&Hebrew=1&ReaderStyle=ILCourts&h=D4E15570A70729F8ABCEE1CA7D964B0A&OnePageMode=1 |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925164135/https://www.court.gov.il/BookReader/getbook.asp?path=%5C%5C172.25.40.101%5Cidc_repository%5C125%5C181%5CCE0BB4F0D60E4E66A130EC5937F58BC1&OlvDataProto=file&Language=Hebrew&Hebrew=1&ReaderStyle=ILCourts&h=D4E15570A70729F8ABCEE1CA7D964B0A&OnePageMode=1 |archivedate=2020-09-25 |dátarochtana=2011-07-30}}</ref>
B'iarpháirtí é Ezra Nawi den pholaiteoir Éireannach [[David Norris]].<ref>http://cdn.thejournal.ie/media/2011/05/DNmagill1.jpg</ref> Scríobh [[David Norris]] litir i 1997 chun Nawi a cabhrú.<ref>[http://www.rte.ie/news/2011/0730/norrisletter.pdf Litir a scríobh David Norris i 1997]</ref><ref>[http://www.independent.ie/national-news/i-am-not-a-paedophile-says-norris-expartner-2839306.html "I am not a paedophile, says Norris ex-partner", Independent.ie, 8 Lúnasa 2011 ]</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist|2}}
== Naisc Sheachtracha ==
* [http://www.thenation.com/doc/20090713/nawi Israel's Man of Conscience] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091110054948/http://www.thenation.com/doc/20090713/nawi |date=2009-11-10 }} le hEzra Nawi, ''The Nation'', Meitheamh 29, 2009
* [http://www.youtube.com/watch?v=ysIaQUJWBdk Físeán de ghabháil Nawi]. ''YouTube''
{{DEFAULTSORT:Nawi, Ezra}}
[[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna]]
[[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna Giúdacha]]
[[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna as Iosrael]]
[[Catagóir:Daoine LADT as Iosrael]]
[[Catagóir:Pluiméirí]]
[[Catagóir:Mizrahi Jews]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1952]]
[[Catagóir:Básanna in 2021]]
[[Catagóir:Míúsáid ghnéis ar leanaí]]
rfluhnuc3508ixwf7mseoyq84dycf5m
Doireann Ní Ghríofa
0
54226
1329184
1314613
2026-10-04T04:38:03Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329184
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
File, úrscéalaí agus scríbhneoir aistí is ea '''Doireann Ní Ghríofa''' a scríobhann i nGaeilge agus i mBéarla. Rugadh í sa bhliain 1981 i [[Contae na Gaillimhe|gContae na Gaillimhe]] agus tógadh i g[[Contae an Chláir]] í. Faoi láthair tá cónaí uirthi i g[[Corcaigh]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.headstuff.org/culture/literature/poetry/interview-with-doireann-ni-ghriofa/|teideal=I’m More Interested In The ‘Ish’ Bit Of True-Ish {{!}} Interview With Doireann Ní Ghríofa|dáta=2018-11-14|language=en-GB|work=HeadStuff|dátarochtana=2020-03-10}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leirmheas-teilifise-clar-speisiuil-faoi-fhile-speisiuil-ach-ni-raibh-a-fhios-agam-gur-craoladh-dha-bhliain-o-shin-e/|teideal=LÉIRMHEAS TEILIFÍSE: Clár spéisiúil faoi fhile spéisiúil, ach ní raibh a fhios agam gur craoladh dhá bhliain ó shin é|údar=Pól Ó Muirí|dáta=21 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-21}}</ref>
== Saothar ==
Tá dánta foilsithe aici ar irisí in Éirinn agus thar lear.<ref>Ennis Bookclub Festival-Doireann Ní Ghríofa http://www.ennisbookclubfestival.com/index.php/doireann-ni-ghriofa {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102054314/http://www.ennisbookclubfestival.com/index.php/doireann-ni-ghriofa |date=2014-01-02 }}</ref> Bhuaigh sí duais i gcatagóir na scríbhneoirí nua in [[Oireachtas na Gaeilge]] sa bhliain 2010, agus bhí sí ar an ngearrliosta in dhá chomórtas eile: Siarscéal sna blianta 2011 agus 2012 agus Comórtas Uí Néill sna blianta 2011 agus 2012. Fuair sí sparánacht liteartha ó Chomhairle Ealaíon na hÉireann.<ref>Irish Writers Online-Ní Ghríofa, Doireann http://www.irishwriters-online.com/ni-ghriofa-doireann/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140101100611/http://www.irishwriters-online.com/ni-ghriofa-doireann/ |date=2014-01-01 }}</ref>
Bhain Ní Ghríofa cáil idirnáisiúnta amach sa bhliain 2020 nuair a d'fhoilsigh sí a céad úrscéal, ''A Ghost in the Throat'', a fuair ardmholadh ó léirmheastóirí [[The New York Times]] agus [[The Guardian]]. Bhuaigh sí ''Leabhar Éireannach na Bliana an Post'' ina dhiaidh sin don leabhar.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Aisling Trí Néallaibh Dhoireann Ní Ghríofa|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0902/1467889-aisling-tri-neallaibh-dhoireann-ni-ghriofa/|date=2024-09-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Is ball í den [[Aosdána]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ucc.ie/en/magazine/ezine/doireann-ni-ghriofa-among-six-new-members-elected-to-aosdana-at-ucc-ceremony.html|teideal=eZine|language=en|work=University College Cork|dátarochtana=2020-03-10}}</ref>
[[Íomhá:To Star the Dark, Doireann Ní Ghríofa, 2021.jpg|clé|mion|''<nowiki/>'To Star the Dark''']]
== Saol ==
Mhínigh sí an áit ina d’fhoghlaim sí an teanga. "Ní raibh Gaelainn sa bhaile againn, is Béarla amháin a bhí againn. Tá beagán Gaeilge ag m’athair agus Gaeilge líofa go leor ag mo Mham ach Béarla amháin a bhí sa bhaile againn. Gan an cinneadh sin, gach seans nach mbeadh Gaeilge agam. Táim an-sásta gur cuirtear chuig an Ghaelscoil sin mé, Gaelscoil Mhichíl Ciosóg in Inis, Contae an Chláir."
... "bhí uaigneas i gceist [in Inis] agus nuair a bhí mé níos óige, shíl mé gur droch rud a bhí ann ach anois ag breathnú siar, déarfainn gur rud maith é agus nach mbéinn i mo scríbhneoir murach an t-éispéireas sin.”<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eolasmagazine.ie/doireann-ni-ghriofa-a-ghost-in-the-throat/|teideal=Agallamh le Doireann Ní Ghríofa|údar=eolas|dáta=2020-12-15|language=ga-IE|work=Eolas Magazine|dátarochtana=2025-10-26}}</ref>
==Foilseacháin==
* ''Résheoid'' ([[Coiscéim]] 2011)<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.coisceim.ie/resheoid.html|teideal=Résheoid Doireann Ní Ghríofa|work=www.coisceim.ie|dátarochtana=2020-03-10}}</ref>
* ''Dúlasair'' (Coiscéim 2012)<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.coisceim.ie/dulasair.html|teideal=Dúlasair Doireann Ní Ghríofa|work=www.coisceim.ie|dátarochtana=2020-03-10}}</ref>
*''Dordéan, do Chroí / A Hummingbird, your Heart'' ([[Smithereens Press]], 2014)<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.smithereenspress.com/publications/sp8.html|teideal=Smithereens Press - SP8 Dordéan, do Chroí -- A Hummingbird, your Heart by Doireann Ní Ghríofa|work=www.smithereenspress.com|dátarochtana=2020-03-10}} {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
*''Clasp'' ([[Dedalus Press]], 2015)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dedaluspress.com/product/clasp/|teideal=Clasp|language=en-GB|work=Dedalus Press|dátarochtana=2020-03-10}}</ref>
*''Oighear'' (Coiscéim, 2017)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=EAiPiVsiIVc&t=16s|teideal=Doireann Ní Ghríofa - Imeall|údar=TG4|dáta=09/01/2017|dátarochtana=}}</ref>
*''Lies'' (Dedalus Press, 2018)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dedaluspress.com/product/lies/|teideal=Lies, a bilingual selection of poems by Doireann Ní Ghríofa|language=en-GB|work=Dedalus Press|dátarochtana=2020-03-10}}</ref>
*''Singing, Still - A Libretto for the 1847 Choctaw Gift to the Irish for Famine Relief'' (LeAnne Howe mar chomhúdar an leabhair; 2017)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/famine-bonds-choctaw-and-irish-poets-combine-1.3130918|teideal=Famine bonds: Choctaw and Irish poets combine|údar=LeAnne Howe|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-03-10}}</ref>
*''A Ghost in the Throat'' (Tramp Press, 2020)<ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://booksirelandmagazine.com/tramp-press-announce-their-new-books-for-2020/|teideal=Tramp Press announce their new books for 2020 {{!}} Books Ireland|údar=admin|language=en-GB|dátarochtana=2020-03-10}}</ref> in ómós don fhile Eibhlín Dubh Ní Chonaill agus an dán ‘[[Caoineadh Airt Uí Laoghaire]]'. 📖🖋
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Griofa, Doireann Ni}}
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1981]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine as Inis, Contae an Chláir]]
[[Catagóir:Filí Gaeilge]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]]
j5l6y8x66hsqctjp32mvgi7mekppv7d
Ollscoil Recôncavo da Bahia
0
54940
1329203
1273926
2026-10-04T10:15:18Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329203
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Is ollscoil í '''Ollscoil Recôncavo da Bahia''' ('''Universidade Federal do Recôncavo da Bahia''') atá suite i gCruz das Almas, [[Bahia]], sa [[an Bhrasaíl|Bhrasaíl]].<ref name="hisufrb">[http://www.ufrb.edu.br/portal/a-ufrb/historia História da UFRB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140125010924/http://www.ufrb.edu.br/portal/a-ufrb/historia |date=2014-01-25 }}, 17 Deireadh Fómhair 2010</ref>
Bunaíodh í sa bhliain [[2006]].<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.universia.com.br/ondeestudar/instituicoes_zoom.jsp?instituicao=1438 |teideal=About UFRB |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090728181713/http://www.universia.com.br/ondeestudar/instituicoes_zoom.jsp?instituicao=1438 |archivedate=2009-07-28 |dátarochtana=2014-02-26}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.ufrb.edu.br/portal/ Láithreán Gréasáin UFRB] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140301103127/http://www.ufrb.edu.br/portal/ |date=2014-03-01 }}
{{síol-br}}
{{DEFAULTSORT:Reconcavo da Bahia, Ollscoil}}
[[Catagóir:Ollscoileanna sa Bhrasaíl]]
hx8ffbc7j9qwxkwqxq0fafkf6i5pb0e
Oileán an Órchiste
0
56550
1329202
1281725
2026-10-04T10:14:01Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329202
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}
{{teideal iodálach}}
[[Úrscéal]] eachtraíochta leis an údar [[Albain|Albanach]] [[Robert Louis Stevenson]] is ea '''''Oileán an Órchiste''''' (nó ''Treasure Island'' i mBéarla). In 1883 a foilsíodh an [[leabhar]], cé gur foilsíodh sraith idir 1881 agus 1882 san iris ''Young Folks'' faoin ainm cleite Captain George North.
Scéal scleondrach atmaisféarach é seo faoi [[Foghlaí mara|fhoghlaithe mara]] ar an bh[[farraige]] mhór, faoi [[Léarscáil|mhapa]] órchiste<ref>{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/Earra/oilean-an-orchiste-3/|teideal=Oileán an Órchiste|údar=leabharbreac.com|dáta=|dátarochtana=2018}}</ref>, agus faoi Jim Hawkins, buachaill sna déaga a chuireann chun farraige agus é meallta ag draíocht an bhithiúnaigh Long John Silver.
Tá sé ar cheann de na húrscéala is mó riamh a bhfuil athchóiriú déanta air. Is mar scéal theacht in inmhe a aithnítear go coitianta é, agus tá cáil ar leith ar ''Oileán an Órchiste'' mar gheall ar an atmaisféar, na carachtair, agus ar an léiriú ann ar dhébhríochas na moráltachta — i bpearsa Long John Silver — rud neamhchoitianta i litríocht na n-óg.
[[Íomhá:TI-treasure.jpg|clé|mion|203x203px|eagrán 1911 den leabhar le N.C. Wyeth]]
==An Scéal==
Pléann ''Oileán an Órchiste'' le scéal an ógánaigh, Jim Hawkins, a théann chun farraige lena chomharsana, an Dochtúir Livesey agus Squire Trelawney, ar thóir órchiste an Chaptaein Flint — foghlaí mara básaithe a d’fhág léarscáil dá chreach ina dhiaidh.
[[Íomhá:TI-billy.jpg|clé|mion|196x196px|eagrán 1911 den leabhar le N.C. Wyeth]]
Gan fhios dóibh, i measc an chriú a earcaítear don long, tá an cócaire mara, Long John Silver agus iarbhaill eile de chriú an Chaptaein Flint a éiríonn amach in aghaidh chaptaein na loinge chun seilbh a ghlacadh ar an órchiste.
In ainneoin a óige, is é Jim Hawkins laoch an scéil.
==Foghlaithe Mara==
Chuaigh an leabhar i bhfeidhm go mór ar thuiscintí an phobail ar fhoghlaithe mara, le híomhánna den léarscáil d’órchiste marcáilte le crosóga, den scúnar, den Spota Dubh, d’oileáin throipiceacha, agus den mhairnéalach ar leathchois agus pearóid ar a ngualainn aige.<ref> teideal=Cordingly-overestimated>Cordingly, David (1995) ''Under the Black Flag: the romance and reality of life among the pirates''; lch 7.</ref>
Ar na fíorfhoghlaithe mara a luaitear san úrscéal tá [[William Kidd]] (a bhí i réim in 1696–99), [[Blackbeard]] (1716–18), [[Edward England]] (1717–20), Howell Davis (1718–19), agus Bartholomew Roberts (1718–22).
[[Íomhá:TI-parrot.jpg|clé|mion|191x191px|eagrán 1911 den leabhar le N.C. Wyeth]]
Cosúil le Captaen Flint an úrscéil, chuir Kidd órchiste i bhfolach ar Gardiners Island, cé gur tháinig na húdaráis air go gairid ina dhiaidh sin.<ref name="Ref_o">Adams, Cecil ''The Straight Dope'': [http://www.straightdope.com/columns/read/2728/did-pirates-bury-their-treasure Did pirates bury their treasure? Did pirates really make maps where "X marks the spot"?] 5 Deireadh Fómhair 2007</ref>
==Eagráin de Leabhar==
Rinneadh os cionn 50 scannán agus clár teilifísec den leabhar<ref name="Ref_s">Dury, Richard. [http://www.robert-louis-stevenson.org/richard-dury-archive/films-rls-treasure-island.html Film adaptations of ''Treasure Island''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160402060904/http://www.robert-louis-stevenson.org/richard-dury-archive/films-rls-treasure-island.html |date=2016-04-02 }}.</ref> agus aistríodh é go mórchuid teangacha.
== Aistriúchán Gaeilge ==
[[Íomhá:Darach Ó Scolaí.JPG|mion|Darach Ó Scolaí]]
Aistríodh go Gaeilge é sa bhliain 2014 faoin teideal ‘’Oileán an Órchiste’’. San aistriúchán seo le Darach Ó Scolaí, tá an t-úrscéal curtha in oiriúint do léitheoirí an lae inniu, agus maisithe le pictiúir ó eagrán 1911 den leabhar le N.C. Wyeth<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/treasure-island-or-san-aistriuchan/|teideal=Léirmheas|údar=tuairisc.ie|dáta=|dátarochtana=2018}}</ref>.
[[Íomhá:One More Step, Mr. Hands.jpg|clé|mion|190x190px|eagrán 1911 den leabhar le N.C. Wyeth]]
== Naisc sheachtracha ==
*Tá sé ar cheann de na húrscéala is mó riamh a bhfuil athchóiriú déanta air.
*[http://www.archive.org/search.php?query=title%3Atreasure%20island%20creator%3Astevenson%20-contributor%3Agutenberg%20AND%20mediatype%3Atexts ''Treasure Island''], leabhair scanaithe agus maisithe ag [[Internet Archive]]. Ar na heagráin is suntasaí tá:
**[http://www.archive.org/details/treasureisland00steviala ''Treasure Island''], 1911 Scribner's, maisithe ag [[N. C. Wyeth]]. Féach freisin [http://www.archive.org/details/treasureisland00stev eagrán eile] (scanadh níos fearr, ach roinn léaráidí ar iarraidh).
**[http://www.archive.org/details/treasureisland00stev2 ''Treasure Island''], 1915 Harpers, maisithe ag [[Louis Rhead]].
**[http://www.archive.org/details/treasureislan00stevuoft ''Treasure Island''], 1912 Eagrán beathaisnéiseach Scribner ina bhfuil aiste le RL Stevenson.
[[Íomhá:TI-BlackDog.jpg|clé|mion|195x195px|eagrán 1911 den leabhar le N.C. Wyeth]][http://www.archive.org/details/stevensonstreasu00stevrich ''Treasure Island''], 1911 Ginn and Company, réamhrá fada agus nótaí le [[Frank Wilson Cheney Hersey]] (Harvard University).
*[http://www.kellscraft.com/treasureislandcontent.html ''Treasure Island''], réamhrá agus nótaí le Franklin T Baker (Columbia University, 1909). Nótaí mínithe ar líne.
*[[iarchive:treasure_island_ap_librivox/|Treasure Island]], cluasleabhar in aisce ó Archive.org.
*[https://web.archive.org/web/20101022025135/http://librivox.org/treasure-island-by-robert-louis-stevenson/ ''Treasure Island''], cluasleabhar ó [[Librivox]]
*[http://www.ciffciaff.org/en/content/treasure-island ''Treasure Island''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150928083821/http://www.ciffciaff.org/en/content/treasure-island |date=2015-09-28 }} - Suíomh mar a bhfuil téacs agus cluasleabhar iomlán.
*[http://libx.bsu.edu/cdm4/document.php?CISOROOT=/HistChldBks&CISOPTR=50852&REC=57 ''Treasure Island''], A.L. Burt, 1890.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
*
[[Catagóir:Úrscéalta]]
[[Catagóir:Robert Louis Stevenson]]
[[Catagóir:Darach Ó Scolaí]]
s0o3qejkw1iabo10zsdbspi5u8zmmmr
Gaeilge Ros Muc
0
68035
1329086
1308381
2026-10-03T15:41:26Z
Lincse Cheanadach
77577
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */
1329086
wikitext
text/x-wiki
Tá [[Ros Muc]] suite ar chósta thiar na hÉireann, i gContae na Gaillimhe i lár Ghaeltacht Chonamara agus tugtar '''Gaeilge Ros Muc''' ar an gcineál Gaeilge a labhraítear ann. In Atlas [[Heinrich Wagner (teangeolaí)|Heinrich Wagner]] is é Ros Muc pointe eolais 44 ann. An té a thug eolas do Wagner as Ros Muc Mícheál Maude an t-ainm a bhí air. Tá cuntas mion ar a chuid Gaeilge san Atlas céanna.
Is í an Ghaeilge an teanga is mó a labhraítear sa cheantar. Deir na staitisticí ó thoghcheantar an Turlaigh, Ros Muc, gurb é Ros Muc an ceantar is láidre Gaeltachta sa tír. Labhraíonn 91.9% de dhaoine fásta os cionn naoi mbliana déag d'aois an teanga ar bhonn laethúil. Tá timpeall 500 duine ina gcónaí i Ros Muc.
==Sampla den chaint==
Seán Ó Conaire: Bhí mo sheanathair agus m'athair ina dtáilliúraí agus bhí mé fhéin i mo tháilliúr agus d'fhága[3]... bhí mé timpeall is bliain sa mbaile[4] nuair a cailleadh m'athair, mar a déarfhá, agus ansin joináil[5] mé an t-athair aimsir an choga’[6]
[ˈvʲiː mˠə ˈhanˠˈa.hɪɾʲ aɡəsˠ mˠa.hɪɾʲ ɪnˠə d̪ˠɑːl̠ʲuːɾˠiː aɡəsˠ ˈvˠiː ˈmʲeː ə mˠə hɑːl̠ʲuːɾˠ aɡəsˠ d̪ˠɑːgə… ˈvʲiː ˈmʲeː ˈt̠ʲiːmʲ.pʲəl̪ˠ əsˠ ˈbʲlʲiən̪ˠ sˠə mˠa.lʲɛ n̪ˠuəɾʲ ə ˈkɑːl̠ʲ mˠa.hɪɾʲ, mˠəɾˠ ə dʲɛɾˠhɑː, aɡəsˠ ən̪ˠɕɪn dʒɔɪnɑːlʲ ˈmʲeː ən̪ˠ t̪ˠa.hɪɾʲ ən̪ˠ ‘xʌ.ɡə][7] <ref>
https://www.youtube.com/watch?v=9yIIIbRV6bE, http://scribhinnifanacha.blogspot.ie/ </ref>
[[Íomhá:Overgrown fields - geograph.org.uk - 1495059.jpg|mion|Ros Muc i bhfad]]
==Ros Muc féin agus Príomhthréithe na Gaeilge ann==
Is féidir breathnú ar Ghaeilge Chonnacht mar mhórchanúint amháin. Áiríonn Stair na Gaeilge(SNG) Gaeilge Ros Muc ar Ghaeilge Iarthar Chonamara. Spéisiúil go leor, leis an gceantar seo a bhaineann Gaeilge [[Ráth Chairn]] chomh maith.[5] Áirítear i bhfoinsí eile go bhfuil Ros Muc ar cheann de na ceantair atá i gConamara Theas agus go bhfuil na háiteanna seo a leanas ann leis; Ros a' Mhíl, Casla, [[An Cheathrú Rua]], [[Ceantar na nOileán]], Camus, Iorras Aithneach.
Deir Wigger linn áfach gur "iondúil Ros Muc a thabhairt ar an leithinis ar fad a shíneas cheithre mhíle ó dheas ón nGort Mór idir Cuan Chamais agus Cuan Chill Chiaráin" agus go gcuimsíonn sé: "An Turlach Mór, An Gort Mór, Snámh Bó, Cill Bhriocáin, An Turlach Beag, Ros Cíde, Gairfean agus Ros Muc féin"[6]
Tá roinnt mhaith buntréithe a bhaineann le mórchanúint Chonamara le sonrú ar Ghaeilge Ros Muc chomh maith, ar ndóigh, is iad sin:
● An t-aiceann ar an gcéad siolla
● 'mh' tostach a deireadh focail dhéshiollaigh, 'talamh' mar 'tala'.
● 'dh' tostach ag deireadh ainmhfhocail
● 'tádar' uaireanta in áit 'tá siad'[7]
Aithnítear go bhfuil Gaeilge Chonamara Theas/Gaeilge Iarthar Chonamara difriúil le Gaeilge Chois Fharraige.
Tugann Ken Nilsen spléachadh áirithe ar na difríochtaí atá idir an dá fhochanúint seo.[8] Deir sé linn go bhfuil Gaeilge Ros Muc mar a chéile le Gaeilge na n-Oileán agus na Ceathrú Rua agus go bhfuil siad seo ar fad níos gaire do Ghaeilge Charna agus Árann ná mar atá do Ghaeilge Cois Fharraige. Dar le Nilson go bhfuil go leor gnéithe de Ghaeilge Chonamara Theas ann(ina measc seo tá Carna agus Bun a’ Cruc). Ina measc sin tá na rudaí seo a leanas.
● Coinneáil na ngutaí fada roimh ‘h’ /bo:har/ agus ní /bohar/ mar atá in Leitir Mór agus /bo:r/ mar atá i gCois Fharraige.
● Fuaimniú ar an '-mh' meánach mar /w/ i bhfocail le '-amh'
● Breis úsáidte bheith bainte as '-í' mar chríoch ar na hiolraí /muki:/ muca murab ionann agus /mukə/.
thu
● ní gnách 'th' agus 'ch' idir dhá ghuta a chailleadh.
Tráchtann Nilson ar úsáid na bhfoirmeacha scartha agus táite den bhriathar ag cainteoirí Wigger. Níl ach sampla amháin de '-mar', an fhoirm den chéad phearsa iolra ann agus is é an cainteoir is sine a bhaineann úsáid as. Uaireanta bíonn an dá fhoirm le feiceáil ann: scartha agus táite in úsáid in aon abairt amháin go fiú ‘mar choinníodar ina rún é go ndeachaigh siad i dtalamh’. Anuas orthu sin deirtear linn go mbaintear breis úsáide as míreanna áirithe foclóireachta mar shampla ‘máthair mhór’ in áit ‘seanmháthair’ mar a bhíonn i gCois Fharraige.
==Foirmeacha an bhriathair==
===Scartha/táite===
Deirtear linn faoi Ghaeilge Chonnachta agus Chonamara gur na foirmeacha scartha is treise ‘níor íoc muid’.[9] Tá an dá fhoirm le sonrú ar chaint Ros Muc. Foirmeacha scartha den bhriathar is mó a bhíonn i nGaillimh.[10]
===Aimsirí===
Tá foirm an choinníollaigh ann in áit an ghnáthchaite ar fud an bhaill.[11] Is iomaí duine atá cáinteach ar an bhforás seo ach tá glacadh ag Williams leis ina mholtaí ar caighdeán úr a leagan amach. Tá léirmheas mion déanta ag Williams ar obair Wigger i dtaobh Ghaeilge Ros Muc.[12]
Bá an 'f' sna leaganacha seo ar fad.
Foirmeacha áirithe
'Cén difríocht is mó a fheiceanns tú?'
'a bhíonns'[13]
Tá trí bhriathar[14] ann a bhfuil foirm choibhneasta dhearfach dhíreach leithleach mar seo acu i gcaighdeán oifigiúil ghramadach na teanga('a leanas' is mar sin) ach déantar é seo mar nós i Rosc Muc.
'agus ghearrfadht sé do chluaith ansin i'
'b’fhéidir go mbeadht sé'
'nuair a bhíodht sibh'
'nuair a rithfeadht sí gann'
Bíonn an 't' seo ann nuair is foirm an choinníollaigh agus focal dar tús 's' a thagann ina dhiaidh. Is ionann an 't' seo agus an 't' in 'thit sé', corruair coinnítear an /x/ sa suíomh seo[15] (ag an gcainteoir is sine ag Wigger).
===Rangabháil láithreach===
Tá 'ag ceapadh' agus 'a cheapadh' le clos ann. Tá an tríú leagan ann leis, is é sin 'ag ceapadh' corráit, ba dhóigh leat nach raibh aon bharántas stairiúil aige seo. Tá 'ag ceapadh' le léamh i dtrascríobh atá déanta ag Brian Ó Curnáin ina staidéar ríchuimsitheach ar Ghaeilge Iorras Aithneach. "Tá mé ag ceapadh gá bhfeiceadh muid Joe..."[16] Níl an tógáil seo ag teacht le ceart na staire áfach. Is féidir gur meascán idir 'a cheapadh' agus 'ag ceapadh atá ann'.
===Caolú===
'Sea, bhuel níor fheolaim tú...'
‘a thóig me’
===Briathar neamhrialta===
'Ní rinne' atá i Ros Muc cé gur 'níor rinne' is coitianta i gConamara trí chéile.
==Na Réamhfhocail==
* a'm
* a'd
* aige/eige
* aici/eice
* a'inn
* agaí
* aca
* orthub
* acub (is 'acu')
* leohub
* íontub
Tugtar suntas don chaoi a bhfuil na réamhfhocail a bhfuil na bunfhoirmeacha do/do/de ag dul leo tite le chéile mar /gə/[17]. Cruthaíonn seo deacracht leis an mbealach is fearr iad a scríobh.
==An ‘b’ deiridh in ‘acub’ is a leithéid==
Sa tSean-Ghaeilge bhíodh foirmeacha 3ú pearsan ag na réamhfhocail 'occaibh' (acu) 'foraib' (orthu) Is i gceantar amháin, Árainn agus Conamara atá an '-abh' seo tar éis a athrú ina - /əb/ nó ina -/ub/. De bharr go dtugann 'bh' + 'f' in éineacht 'p' sa Ghaeilge go minic, an gnáthfhuaimniú a rinneadh ar 'acabh féin' ná 'acu péin'; ina dhiaidh sin nuair a bhí an fho-fhoirm ‘péin’ tagtha chun cinn ó 'féin', ba chosúil go bhféadfaí ‘acu péin’ a roinnt ina 'acub héin'. Ar an gcaoi seo a tháinig 'acub', 'orab', 'leób' leo féin agus mar sin de chun cinn. Tugann Jesperson meitea-anailís air seo. [18]
==Comhréir an fhocail 'freisin'==
'Freisin' a bheith ag deireadh na gclásal an rud a bhfuil cleachtadh aga air ach níorbh amhlaidh i Ros Muc.
"...is dóichí ach thugtaí a’ Baile Thiar freisin air uair amháin..."
"...ach bhí neart Béarla freisin ann..."
"...mar ba sáibhéir a bhí ann agus ba saor cloch a bhí freisin ann..."
"Bhíodar go deas freisin linn..."
==An t-iolra==
Tá claonadh ann i Ros Muc an foirceann -í a chur leis an iolra, 'muca' ina 'mucaí' is mar sin de.
'áiteachaí'
'scór bliantaí'
'mharaigh mé ronnachaí... ...ballachaí'
'mónógaí'
'uaireantaí'
'tithí'
'-achaí' mar atá i gCois Fharraige.[19]
Tá leagan áirithe ar leith ann, is é sin ‘cearcaí' ach 'cearca fraoigh'. Allegro a thugtar air seo, agus tarlaíonn sé i nGaeilge Iorrais leis.[20] Tá sé seo le sonrú ar 'daoiní' agus 'daoine' ag Caitlín Maude. Tugann Williams suntas don difear idir 'daoiní' agus 'daoine' ag brath ar an bhfocal a thagann ina ndiaidh i leabhar Wigger.
Tréith ag Gaeilge Mhaigh Eo atá anseo agus spéisiúil go leor ní bhaineann sé le háiteanna i nGaillimh atá níos faide ó Mhaigh Eo, Mionlach mar shampla.
==Díshamhlú /n/ ina /ɾ/==
Is éard atá i gceist le díshamhlú ná an próiseas ina athraítear litreacha cosúla le hiad a dhéanamh éagsúil lena chéile. Tarlaíonn seo i dteangacha uile an domhain, meastar. I gcás Ghaeilge Ros Muc na cinn is coitianta ná na leaganacha thíos. Trí analach a tháinig roinnt acu chun cinn(bunaithe ar an díshamhlu).
mná - mrá
Ballaí Luimnigh - Ballaí Luimrí
Aon chnaipe - aon chraipe
Cnoc - Croc
==Cáilíocht na gConsan==
Is minic consain chaola in áit chonsain leathana an chaighdeáin.
'tóigeáil'
'tóigeadh'
Bíonn a mhalairt ann leis, 'múnadh' is ní 'múineadh' atá sa chanúint.
==An Rangabháil chaite==
Cuirtear 'í' breise leis na rangabhálacha caite go minic.
'atá an raidió tógthaí'
'bristí'
'bhí sí imí’ [21]
==Foghraíocht==
tala’
dhíona'/dhéana'
'i gcaithea’ an lae'
savhradh agus samhradh (araon le clos, cé go ndeirtear gur savhradh is minice.)
savail - ar samhail
Caitear leis na gutaí fada i mbealach spéisiúil.
Móin - múin
long - lúng
croc - cruc
==Roinnt Leaganacha Áitiúla==
driotháir - deartháir
cá’il - cá bhfuil
ar ndó/ ar ndú - ar ndóigh
sé an chaoi - is é an chaoi
graithe - gnó (cé go bhfuil an leagan caighdeanach ann sa chanúint leis.)
chuile - gach uile
an bheatha - bia
a’ góilín - 'ag gabháil fhoinn'
mar a déarfhá, bhfuil fhios a't - ráitis ríchoitianta.
éicint - éigin[22]
dul/dhul - goil/ghoil
Ceann de na leaganacha is aitheanta as an mórcheantar ná an gairmeach úd ‘A mhac’, seans gur analach ón tógáil ‘a stór’ ata i gceist leis seo, is é sin nuair nach gcaolaítear ainmneacha ceana nó meafaracha agus iad sa ghairmeach.[23]
Tugann Ó Giollagáin suntas don chaoi a mbaineann Wigger úsáid as 'dul/dhul' cé go mbeadh 'goil/ghoil' nó 'gabhail/ghabhail/ níos giorra don réaladh canúnach /gol’/ mar atá san fhoclóir ag Wigger. Chuaigh mé féin le 'dul' le fanacht níos dlúithe leis an gcaighdeán.
==An tuiseal ginideach==
Tá deilbhíocht an ainmfhocail simplithe i gcomthéacsanna go leor. Is minic gan an ginideach marcáilte. Feictear seo go minic i scríbhneoireacht chanúnach Chonamara, saothar [[Máirtín Ó Cadhain|Mháirtín Uí Chadhain]] ina measc.
'an cineál sin táilliúracht'
'cén sórt áit é an stillhouse? (seans go bhfuil an ginideach 'e' báite ag an 'é' anseo ach feictear nach bhfuil sé sna samplaí eile)
'le hais na carra''
I gcás na bhfocal sin nach dtaipeánann an tuiseal seo ach le caolú cailltear an comhartha seo go minic de bharr comhshamhlú caoile. Tarlaíonn an rud céanna i bhfocail a thosaíonn le guta gearr(neodrach) mar chomhartha an ghinidigh nuair a leanann guta eile iad.[24]
Cailltear 'dh' nó 'gh' deiridh go minic agus go minic ní hann don tuiseal ach san athrú tosaigh, bíodh sé ina urú nó ina shéimhiú.[25] Feictear é seo sna samplaí seo:
'aimsir a' choga'
le hais na carra’
==Saibhreas agus míreanna áirithe foclóireachta==
* Na fraecs óil - leathfhiántas óil
* plinc pleainc - amach díreach - dúirt mé plinc pleainc suas lena bhéal é
* searaitidh - déirce
* seanspleantar - seanduine crua láidir
* Dia agus Macdara dhá réiteach - treisiú ar Dia dhá réiteach
* Níor fheolaim sé na háibíosaíos - abc's
* taidhm - bhí an-taidhm aige, duine taidhmiúil, teach taidhm. (An focal 'time' ach tá ciall bhreise aige, leis, mar is dual d'iasachtaí go minic.
==Acmhainní seachtracha==
* https://www.youtube.com/watch?v=ak7cKxco0zE - Patsy Ó Ceannabháin
* https://www.youtube.com/watch?v=1mP0tuGp7hU - Caitlín Maude
* https://www.youtube.com/watch?v=Lc7D7h5SA4g - Seán Bheairtle Ó Mainnín
* https://www.youtube.com/watch?v=9yIIIbRV6bE - Seán Ó Conaire
==Leabhar liosta==
* An Teanga Bheo, Gaeilge Chonamara, Séamas Ó Murchú, An Gúm, 2009.
* An t-Iomaire Rua: Cogadh na Saoirse i dTuaisceart Chonamara, 1939 (athchló 2007) (Ina bpléann sé go leor den ábhar céanna le Mise.)
* Caint Ros Muc, Arndt, Wigger, Dublin Institute for Advanced Studies, BÁC, 2004. (Taifeadtaí ón mbliain 1964, 2 imleabhar, tras-scríobh agus focal-liosta bunaithe ar an méid sin, agus taifeadtaí ar an suíomh.)
* Beathaisnéis agus an suíomh www.ainm.ie cuardaithe an 6ú lá Márta 2016.
* Gaeilge Chois Fhairrge, an Deilbhíocht, Bhaldraithe, Tomás de, Dublin Institute for Advanced Studies, BÁC, 1977.
* Galway Archaelogical & Historical Society, Ken Nilsen, Imleabhar 59, 2007 lgh 193 go 196 (léirmheas ar leabhar Wigger)
* Gluais do Mise le Colm Ó Gaora, Oifig an tSoláthair, BÁC, 1948 (ní luaitear cé a scríobh)
* Graiméar Gaeilge na mBráithre Críostaí, An Gúm, Rialtas na hÉireann, BAC, 1999.
* Irish Dialects Past and Present, Thomas F. O’Rahilly, Dublin Institute for Advanced Studies, Lgh 78-82, BÁC, 1972.
* Learning Irish: An Introductory Self-tutor, Mícheál Ó Siadhail, Yale University Press, New Haven agus Londain, 1980. (An Córas Foghraíochta)
* Linguistic atlas and survey of Irish dialects(LASID), Heinrich Wagner, IALBÁC, BÁC, 1981.
* Liosta focal as Ros Muc, T. S. Ó Máille, Irish University Press, Baile Átha Cliath, 1974.
* Mise, Colm Ó Gaora, Alec Tom agus a chuid Teo. BÁC, 1943.
* Mise, Colm Ó Gaora, An Gúm, BÁC, 2008.
* Na Chéad Chéimmeanna: Luathfhorbairt Gaeilge mar phríomhtheanga, Díriú ar an bhFóineolaíocht, Stephanie Brennan, Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge, BÁC 2004.
* Nicholas Williams: Caint Ros Muc (Wigger) 139, ÉIGSE, Imleabhar XXXV.
* Stair na Gaeilge: in ómós do Phádraig Ó Fiannachta / Maigh Nuad: Roinn na Sean-Ghaeilge, Coláiste Phádraig, 1994 (Caib: Ó hUiginn, Ruairí, Gaeilge Chonnacht.)
* The Irish of Iorras Aithneach, County Galway, Brian Ó Curnáin, Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath, Imleabhar III. Lch 1993, 2007.
* The Sound Structure of Modern Irish, Hickey Raymond, de Gruyter Mouton, 2013.
* Tomhaiseanna Ros Muc, Béaloideas, 16, Lgh 189-200, An Cumann le Béaloideas Éireann, Tomás Ó Máille, 1946.
==Tagairtí==
{{reflist}}
==Tagairtí eile==
[1] Táid ar fáil anseo https://www.dias.ie/index.php?option=com_content&view=article&id=4777:caint-ros-muc&catid=27&Itemid=225&lang=en
[2] Hans Hartmann Ollamh le teangeolaíocht Chomparáideach in Ollscoil Hamburg a chur an taifead sa siúl an chéad lá.
[3] Caint Ros Muc, Conchúr Ó Giollagáin, Béaloideas 73 (2005), Lgh. 192-194. (Léirmheas)
[4] Linguistic atlas and survey of Irish dialects(LASID), Heinrich Wagner, IALBÁC, BÁC, 1981.
[5] Stair na Gaeilge: in ómós do Phádraig Ó Fiannachta / Maigh Nuad: Roinn na Sean-Ghaeilge, Coláiste Phádraig, 1994 (Caib: Ó hUiginn, Ruairí, Gaeilge Chonnacht.)
[6] Caint Ros Muc, Wigger, Imleabhar 1
[7] An Teanga Bheo, Gaeilge Chonamara, Séamas Ó Murchú, An Gúm, 2009.
[8] Galway Archaelogical & Historical Society, Ken Nilsen, Imleabhar 59, 2007 lgh 193 go 196 (léirmheas ar leabhar Wigger)
[9] LASID, Wagner, Im III.
[10] SNG lch 579.
[11] CRM, Wigger.
[12] Nicholas Williams: Caint Ros Muc (Léirmheas ar CRM Wigger) 139, ÉIGSE, Imleabhar XXXV
[13] I gCarna/Cois Fharraige bíonn sé seo ann leis. Foirm choibhneasta 3ú pearsa uathu le séimhiú is /s/ atá ann.
[14] Graiméar Gaeilge na mBráithre Críostaí, An Gúm, Rialtas na hÉireann, BAC, 1999.
[15] ATB lch 40.
[16] Lch 1993. Tá cúig cinn d'imleabhair ann.
[17] CRM, Wigger.
[18] Irish Dialects Past and Present, Thomas F. O’Rahilly, IALBHÁC 1972, BÁC. Lgh 78-82.
[19] Gaeilge Chois Fhairrge an Deilbhíocht, Bhaldraithe Tomás de, Dublin Institute for Advanced Studies, BÁC, 1977.
[20] SNG, lch 546.
[21] SNG - Rangabháil chaite le gutaí fada, 'buailtí' mar atá i ndeisceart Chonnacht agus i Maigh Eo.
[22] Tugann Ó Coigligh suntas don chaoi a bhfuil difear idir an beatha = bia agus an bheatha = beo an duine.
[23] SNG.
[24] CRM, Wigger.
[25] SNG (lch 555 agus lch 565)
[[Catagóir:Canúintí na Gaeilge]]
[[Catagóir:Ros Muc]]
[[Catagóir:Conamara]]
70fkv59r1k2knwfiu1mb8pmlhg1avsi
Foireann náisiúnta haca mná na hÉireann
0
85333
1329188
1324062
2026-10-04T05:51:46Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329188
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
[[Íomhá:Flag of Ireland hockey team.svg|mion|Bratach haca na hÉireann]]
Déanann '''foireann náisiúnta haca mná na hÉireann''' ionadaíocht ar son na hÉireann i gcomórtais [[haca]] idirnáisiúnta.
== Torthaí ==
=== Corn An Domhain ===
* 1986 – 12ú háit
* 1994 – 11ú háit
* 2002 – 15ú háit
* [[Corn Haca na Mná an Domhan 2018|2018]] – [[File:Silver_medal_icon.svg|link=|alt=2nd, silver medalist(s)]]<ref>{{Cite news|teideal=Ireland hold heads high after fortnight of hockey success|url=https://www.irishtimes.com/sport/other-sports/ireland-hold-heads-high-after-fortnight-of-hockey-success-1.3587392|work=The Irish Times|dátarochtana=2018-08-09|language=en-US}}</ref>
=== Sraith an Domhain ===
* 2012-14 – 23ú háit
* 2014-15 – 15ú háit
* 2016-17 – 13ú háit
=== Craobh Na hEorpa ===
* 1991 – 8ú háit
* 1995 – 8ú háit
* 1999 – 9ú háit
* 2003 – 6ú háit
* 2005 – 5ú háit
* 2007 – 6ú háit
* 2009 – 5ú háit
* 2011 – 6ú háit
* 2013 – 7ú háit
* 2017 – 6ú háit
== Foireann faoi láthair ==
An foireann do [[Corn Haca na Mná an Domhan 2018|Chorn Haca Mná an Domhain 2018]]:<ref>{{Lua idirlín |url=http://fih.ch/events/world-cup/world-cup-2018/hockey-world-cup-london-2018-w/teams/?teamId=4150 |teideal=2018 World Cup roster |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180813142140/http://www.fih.ch/events/world-cup/world-cup-2018/hockey-world-cup-london-2018-w/teams?teamId=4150 |archivedate=2018-08-13 |dátarochtana=2018-08-09}}</ref>
Príomhchóitseálaí: [[Graham Shaw]]
* [[Grace O'Flanagan]] (GK)
* [[Yvonne O'Byrne]]
* [[Nicola Evans]]
* [[Kathryn Mullan]] (C)
* [[Shirley McCay]]
* [[Megan Frazer]]
* [[Elena Tice]]
* [[Gillian Pinder]]
* [[Roisin Upton|Róisín Upton]]
* [[Ayeisha McFerran]] (GK)
* [[Chloe Watkins]]
* [[Lizzie Colvin]]
* [[Nicola Daly]]
* [[Hannah Matthews]]
* [[Anna O'Flanagan]]
* [[Zoe Wilson]]
* [[Deirdre Duke]]
* [[Alison Meeke]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.hockey.ie/ Suíomh gréasáin oifigiúil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928133838/http://www.hockey.ie/ |date=2011-09-28 }}
* [http://www.fih.ch/inside-fih/our-members/irelandhf/ Próifíl FIH]
[[Catagóir:Spórt in Éirinn]]
d1fieyd9m1fovcjqrp7ledhsar980tn
An Páirtí Náisiúnta
0
86181
1329137
1308237
2026-10-03T22:12:41Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329137
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Is páirtí [[Éire]]annach ar dheis ar fad é '''An Páirtí Náisiúnta'''. Bunaíodh an Páirtí Náisiúnta sa bhliain 2016 agus ó mhí Iúil 2024 tá comhairleoir amháin acu ar Chomhairle Contae Fhine Gall. Is é Pádraig Ó Caoindealbháin an comhairleoir sin agus is é uachtarán an Pháirtí ó 2025.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nationalparty.ie/ga/baile/|teideal=Baile - The National Party|language=en-US|work=The National Party|dátarochtana=2018-11-16}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://gript.ie/commission-accepts-national-party-properly-constituted/|teideal=Commission accepts National Party properly constituted|dáta=19-09-2025|language=en|work=https://gript.ie/|dátarochtana=05-02-2026|údar=Dr. Matt Treacy}}</ref><ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/news/politics/arid-41412964.html|teideal=No 'revolution' but landmark result for four far-right candidates in local elections|údar=Cormac O’Keeffe|dáta=2024-06-10|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2026-02-05}}</ref> Is é Gearóid Mac Conshamha as Conate na Gaillimhe Leas-Uachtarán an Pháirtí ó ceapadh é in 2026.<ref name=":9">{{Lua idirlín|url=https://www.galwaybayfm.ie/galway-bay-fm-news-desk/oughterard-man-elected-deputy-leader-of-national-party-212516|teideal=Oughterard man elected deputy leader of National Party|údar=GBFM News|dáta=2026-01-27|language=en|work=GalwayBayFM|dátarochtana=2026-02-05}}</ref> Is é an Páirtí Náisiúnta an páirtí polaitíochta is mó ar an eite fhíordheis.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sv.uio.no/c-rex/english/news-and-events/right-now/2026/masculinity-and-militant-traditions-the-shaping-of.html|teideal=Masculinity and Militant Traditions: The Shaping of a Home-Grown Irish Far-Right|údar=Joshua Farrell-Molloy|dáta=09-01-2026|dátarochtana=05-02-2026}}</ref>
== Stair ==
=== Bunadh ===
Bunaíodh an Páirtí Náisiúnta i mí na Samhna, 2016 le Justin Barrett mar uachtarán agus Séamus Mac Raghnaill mar leas-uachtarán. Bhí seoladh eagraithe sa Merrion Hotel, ach chealaigh an t-óstán é mar gheall ar "imní shábháilteachta."<ref>{{Cite news|teideal=Merrion Hotel cancels launch of anti-immigration political party|url=https://www.irishtimes.com/news/politics/merrion-hotel-cancels-launch-of-anti-immigration-political-party-1.2870264|work=The Irish Times|dátarochtana=2018-11-25|language=en-US}}</ref>
Is as Tiobraid Árainn é Justin Barrett, atá baint aige ó chianaibh le gluaiseachtaí ar son na beatha agus i gcoinne na hinimirce. Ba bhall suntasach é de ''Youth Defence'' agus bhí sé páirteach i bhfeachtas in aghaidh [[Conradh Nice (2003)|Chonradh Nice]].
Is as [[an Longfort]] é Seamus Mac Raghnaill, agus bhí sé ina chathaoirleach ar [[Feirmeoirí Aontaithe na hÉireann|Fheirmeoirí Aontaithe na hÉireann]] agus ina chisteoir náisiúnta ag an ''Irish Cattle and Sheep Farmers' Association''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.leitrimobserver.ie/news/home/224008/new-right-wing-political-party-to-launch-tomorrow.html|teideal=New right wing political party to launch tomorrow|údar=Fiona Heavey|dáta=2016-11-16|language=en|work=www.leitrimobserver.ie|dátarochtana=2026-02-05}}</ref> Bhí sé ceangailte le [[Libertas]] agus an feachtas in aghaidh an Tríochadú Leasú ar an mBunreacht i 2012.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.farmersjournal.ie/news/dealer/controversial-ifa-man-takes-icsa-position-154263|teideal=Controversial IFA man takes ICSA position|language=en|work=www.farmersjournal.ie|dátarochtana=2026-02-05}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.longfordleader.ie/news/business/104622/Local-farmer-elected-to-the-helm.html|teideal=Local farmer elected to the helm of ICSA|dáta=2014-02-13|language=en|work=www.longfordleader.ie|dátarochtana=2026-02-05}}</ref>
Reáchtáil an páirtí a chéad Ard Fheis i mí na Samhna, 2017, sa Trump International Hotel, i n[[An Dún Beag|Dún Beag]] i g[[Contae an Chláir]]. Bhí timpeall le caoga i láthair. Bhí achrann ann nuair a mhaslaigh Seamus Mac Raghnaill daoine aeracha. Chosain Barrett an ráiteas, agus shiúil an aoi-chainteoir John Wilson amach agus fiúnach air.<ref>{{Cite news|teideal=National Party walkout over Varadkar gay slur|url=https://www.thetimes.co.uk/article/national-party-walkout-over-varadkar-gay-slur-gtkbbwkxb|work=The Sunday Times|dáta=2017-11-26|dátarochtana=2018-11-25|language=en|údar=Justine McCarthy}}</ref>
=== Reifrinn ===
Tá páirt glactha ag an pháirtí i bhfeachtais i dtaobh chuid mhaith reifrinn. Bhí sé mar chuid den fheachtas ''Abortion Never'' in 2018 chun seasamh i gcoinne Aisghairm an Ochtú Leasaithe a lig don Oireachtas reachtú i dtaobh na ginmhillte.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/politics/yes-and-no-campaigners-register-as-third-parties-with-watchdog-1.3471743|teideal=Yes and No campaigners register as ‘third parties’ with watchdog|údar=Harry McGee|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-02-05}}</ref> Dar le ''Abortion Never'', ba "feachtas náisiúnach Éireannach in aghaidh na ginmhillte" é. Le linn sheoladh an fheachtais, dúirt Barrett, dá nglacfaí leis an reifreann, go leanfadh eotanáis na n-aosta ar a shála; "Ní thósnaíonn sé leis an ghinmhilleadh agus ní stopann sé leis. Is é an eotanáis an ceann scríbe, agus tá plean acu cheana féin. Feictear é á phlé sna nuachtáin uaireanta, 'Cad é atá le déanamh faoi ghéarchéim na bpinsean?'" I rith an eachtra chéanna, mhol sé don fheachtas ar son na beatha a bheith "chomh deighilteach agus ab fhéidir."<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thetimes.com/world/ireland-world/article/you-re-next-if-law-repealed-far-right-tells-elderly-b88qj0wn6|teideal=You’re next if abortion law repealed, far-right tells elderly|údar=Ellen Coyne|dáta=2018-03-21|language=en|work=www.thetimes.com|dátarochtana=2026-02-05}}</ref>
Thacaigh an páirtí le vóta in aghaidh na reifreann ar an teaghlach agus ar chúramóirí in 2024, toisc gur chreid sé go mbainfeadh na reifrinn an áit lárnach a thugtar do theaghlaigh na hÉireann sa Bhunreacht.
=== Agóidí ===
Le linn na Pandéime COVID-19, ghlac baill an Pháirtí Náisiúnta páirt in go leor agóidí in aghaidh na mascanna agus in aghaidh na dianghlasála. I mí Dheireadh Fómhair 2020 agus i mí Feabhra 2021, bhí bruíonta anordúla ag cuid de na hagóidí a chur an páirtí chun cinn agus a raibh lucht an pháirtí i láthair iontu. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thetimes.com/world/ireland-world/article/conspiracy-fans-jubilant-over-demo-success-nj8zfbhfz|teideal=Conspiracy fans jubilant over demo ‘success’|údar=Mark Tighe and Joe Galvin|dáta=2021-02-28|language=en|work=www.thetimes.com|dátarochtana=2026-02-05}}</ref>
[[Íomhá:National Party members hold up noose imagery.jpg|mion|320x320px|Baill an Pháirtí Náisiúnta ag déanamh agóide ar son an phionós báis, mí Iúil 2020]]
I mí Iúil 2020, d'eagraigh an páirtí agóid in aghaidh an Aire Leanaí, Roderic O'Gorman, a bhí báúil le péidifiligh, dar leo. Le linn na hagóide sin, d'iompaigh baill an Pháirtí meirge agus comharthaí a raibh sealán tarraingthe orthu. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/the-far-right-rises-its-growth-as-a-political-force-in-ireland-1.4358321|teideal=The far right rises: Its growth as a political force in Ireland|údar=Conor Gallagher|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-02-13}}</ref>
Ag agóid in aghaidh mascanna ar 12 Meán Fómhair 2020, d'ionsaigh ball den Pháirtí, Michael Quinn, an gníomhaí LADT Izzy Kamikaze le clár adhmaid fillte i mbrat na hÉireann, agus í ag breathnú ar an agóid. I mí Iúil 2021 phléadáil Quinn ciontach d'ionsaí le harm de réir Roinne 11 den Acht um Airm Thine agus Ionsaitheacha, 1990. Níl faic ráite ag lucht ceannais an Pháirtí ar an ionsaí ná ar an chiontú. I ndiaidh an ionsaithe, dúirt cuntais de chuid na heite deise ar líne gur ghonta bréagacha a bhí iontu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://gcn.ie/national-party-member-pleads-guilty-assault-izzy-kamikaze/|teideal=National Party member pleads guilty to the assault on Izzy Kamikaze|údar=Intern GCN|dáta=2021-06-21|language=en|work=GCN|dátarochtana=2026-02-13}}</ref>
D'fheictí lucht an Pháirtí go minic ag agóidí in aghaidh na hinimirce idir 2022-2023 ar fud fad na hÉireann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/news/munster/arid-41085439.html|teideal=Housing crisis 'giving oxygen' to anti-migrant movement, says Cork TD|údar=Greg Murphy|dáta=2023-03-05|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2026-02-13}}</ref> Bhí baill an Pháirtí i measc na ndaoine a d'fhreastal ar argóid i gcoinne an rialtais os comhair Theach Laighin i mí Mhéan Fómhair 2023.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/dail-protest-organisers-6174289-Sep2023/|teideal=Who were the protesters at the Dáil and what exactly were they protesting?|údar=Jane Matthews and Shane Raymond|dáta=2023-09-21|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2026-02-13}}</ref> Bíonn an Páirtí go mór chun tosaigh in agóidí agus bíonn imshuí sráide á stiúradh acu in aghaidh bhusanna teifeach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://europeanconservative.com/articles/news/ireland-alleged-e400k-gold-theft-from-right-wing-party-perplexes-police/|teideal=Ireland: Alleged €400k Gold Theft From Right-Wing Party Perplexes Police|údar=euconedit|dáta=2023-07-25|language=en-US|dátarochtana=2026-02-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250723225500/https://europeanconservative.com/articles/news/ireland-alleged-e400k-gold-theft-from-right-wing-party-perplexes-police/|archivedate=2025-07-23}}</ref>
Rinne an Páirtí cur síos ar an chíréib i mBaile Átha Cliath i mí Shamhna, 2023, i ndiaidh d'ionsaí scéine a dhéanamh ag inimirceach, mar "rabharta feirge fhíréanta" a bhí "nádúrtha" agus "spontáineach." Dúirt fear labhartha an Pháirtí: "Cé nach réitíonn an Páirtí le haon iompar mídhleathach, ba racht paiseanta mar fhreagra ar éagóir shoiléir iad eachtraí an lae inné... Ligeadh do dhríodar na gcoigríoch teacht go hÉirinn mar gheall ar pholasaí inimirce na dteorann oscailte in Éirinn, agus is minic go dtugtar dídean agus leas dóibh agus muintir na hÉireann ag fulaingt."<ref>{{Lua idirlín|url=https://nationalparty.ie/righteous_anger_in_dublin/|teideal=Righteous Anger in Dublin and the Need for a Political Solution|údar=contributor|dáta=2023-11-24|language=en-US|work=The National Party|dátarochtana=2026-02-14}}</ref>
Labhair an Comhairleoir Pádraig Ó Caoindealbháin ar son an Pháirtí ag an "Slógadh Náisiúnta" in agaidh na hinimirce i mí Aibreáin 2025, i mBaile Átha Cliath, a eagraíodh le comóradh a dhéanamh ar Éirí Amach na Cásca. Labhair sé le chéile le Malachy Steenson agus Philip Sutcliffe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/ireland/dublin/2025/04/26/anti-immigration-protest-marking-easter-rising-gathers-crowds-in-dublin/|teideal=Thousands take part in anti-immigration protest in Dublin|údar=Sarah Burns|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-02-14}}</ref> Cháin sé "pluais an diabhail i nDáil Éireann" go géar. Lean sé air, "Níl eagla orthu roimh anord ach roimh ár múscailt... maireann an lasair naofa a shoilsigh i gcroíthe na mairtíreach inár measc. Bhain laochra 1916 an bua amach, agus bainfimidine amach é mar an chéanna."<ref>{{Lua idirlín|url=https://unherd.com/newsroom/irelands-anti-immigration-movement-is-coming-for-sinn-fein/|teideal=Ireland's anti-immigration movement is coming for Dublin|údar=Aris Roussinos|language=en-GB|work=UnHerd|dátarochtana=2026-02-14}}</ref> Ag agóid i mí Mheithimh 2025, chuir Ó Caoindealbhán i leith an rialtais gurbh iad "feallairí cosúil le hiar-thiarnaí coilíneacha na Breataine."<ref>{{Lua idirlín|url=https://searchlightmagazine.com/2025/06/threats-and-hate-at-dublin-anti-migrant-rally/|teideal=Threats and hate at Dublin anti-migrant rally {{!}} Searchlight|údar=Bryan Wall|dáta=2025-06-23|language=en-GB|work=searchlightmagazine.com|dátarochtana=2026-02-14}}</ref>
=== Ard-Fheis 2022 ===
Le linn Ard-Fheis bliantúla an Pháirtí ag Ionadh Saoire Loch Éirne, i bhFear Manach, bhris dream de mhíleataigh na heite fíor-chlé, a tháinig i mionbus agus a raibh casúir acu agus a n-aghaidheanna clúdaithe acu, isteach ar an lucht éisteachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.newsletter.co.uk/news/crime/lough-erne-resort-enniskillen-conference-for-far-right-group-the-national-party-was-disrupted-by-far-left-protestors-3918129|teideal=Far right political conference at Lough Erne Resort was disrupted by protestors|dáta=2022-11-14|language=en|work=Belfast News Letter|dátarochtana=2026-02-14}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.irishnews.com/news/northernirelandnews/2022/11/15/news/hammer_and_other_weapons_used_during_far-right_lough_erne_clash-2905339/|teideal=Hammer and other weapons used during far-right Lough Erne clash|údar=Connla Young, Crime, Security Correspondent|dáta=2022-11-15|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2026-02-14}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.itv.com/news/utv/2022-11-14/footage-captures-left-and-right-wing-groups-in-violent-confrontation-a-hotel|teideal=Lough Erne Resort ups 'due diligence' after protesters disrupt far-right National Party conference|údar=Mark McFadden|dáta=14-11-2022|dátarochtana=14-02-2026}}</ref> Bhain duine den ghrúpa frith-fhaisisteach úsáid as múchtóir dóiteáin chomh maith.<ref name=":0" /> Tugadh aire do bheirt ghonta ag an láthair agus rugadh ceathrar eile go dtí an t-oispidéal tar éis na heachtra.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-63621998|teideal=Lough Erne Resort: 'Anti-fascist' protesters disrupted conference|dáta=2022-11-14|language=en-GB|dátarochtana=2026-02-14}}</ref> Cuireadh agóidí amháin as Baile Átha Cliath darb ainm Daniel Comerford faoi ghlas,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.belfastlive.co.uk/news/northern-ireland/lough-erne-resort-altercation-accused-25519450|teideal=Lough Erne Resort 'altercation' accused appears in court|údar=Conor Coyle|dáta=2022-11-15|language=en|work=Belfast Live|dátarochtana=2026-02-18}}</ref> agus cuireadh ina leith go raibh casúr aige mar arm ionsaitheach, go ndearna sé damáiste coiriúil do dhoras gloine, agus go rinne sé iarracht dochar corpartha agus racán a dhéanamh.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-63636883|teideal=Lough Erne Resort: Man charged over political conference incident|dáta=2022-11-15|language=en-GB|dátarochtana=2026-02-18}}</ref>
Lean ard-fheis an Pháirtí ar aghaidh díreach i ndiaidh an chlampair. Cháin an leas-uachtarán, Séamus Mac Raghnaill, an ionsaí le linn a óráide, agus thug sé "coirpigh dhearga chumannacha" ar lucht an ionsaithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/republic-of-ireland/how-the-irish-national-party-reacted-after-altercation-at-fermanagh-conference/a/112689059.html|teideal=How the Irish National Party reacted after altercation at Fermanagh conference|údar=Brett Campbell|dáta=14-11-2022|dátarochtana=19-02-2026}}</ref> Sa ráiteas a leanas, mhaígh an Páirtí: "Dar le lucht na heite fíor-chlé, tá lán-chead acu bascadh a thabhairt do dhaoine... Cén fáth? Mar go dtugann an earnáil ENR agus córas na meán cead mórálta dóibh. Is iad seo an dream céanna a bhíonn reachtaíocht "fhuathchainte" á héileamh acu chun córas dlí an dá shraith a chruthú ina mbeidh an lámh in uachtar acu féin."<ref>{{Lua idirlín|teideal=Far right political conference at Lough Erne Resort was disrupted by protestors|url=https://www.newsletter.co.uk/news/crime/lough-erne-resort-enniskillen-conference-for-far-right-group-the-national-party-was-disrupted-by-far-left-protestors-3918129|work=Belfast News Letter|dáta=2022-11-14|dátarochtana=2026-02-19|language=en}}</ref>
=== Sáraíocht cheannaireachta 2023-2025 ===
I ndeireadh mhí Iúil, mhaígh Barrett go poiblí ar na meáin shóisialta go raibh "cúlchiste óir" de chuid an Pháirtí, a cuireadh luach €400,000 air, "sciobtha amach as taisce" ag cuid de bhaill an Pháirtí, an leas-uachtarán Séamus Mac Raghnaill ina measc.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/politics/2023/07/24/gardai-recover-gold-valued-at-400000-after-national-party-complaint/|teideal=Gardaí recover gold valued at €400,000 after National Party complaint|údar=Jennifer Bray|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-02-23}}</ref> Cuireadh tuairisc chuig an Garda Síochána maidir leis an ghnó, ach níor thosaigh na Gardaí ar fhiosrúchán coiriúil mar go raibh siad ag iarraidh seilbh an óir de réir dlí a chur ó amhras.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=National Party's gold bars in secure location - gardaí|url=https://www.rte.ie/news/2023/0724/1396175-national-party-reports-large-gold-theft-in-dublin-4/|date=2023-07-24|language=en|author=Paul Reynolds}}</ref> Tuairiscíodh go raibh suíomh an óir aimsithe ag na Gardaí. Dúirt foinse sna Gardaí gur "sáraíocht taobh istigh den Pháirtí" a bhí i gceist agus go mba cheart an scéal a réiteach sna cúirteanna sibhialta.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/politics/2023/07/28/the-mystery-of-the-far-right-national-partys-400000-gold-where-could-it-have-come-from/|teideal=The mystery of the far-right National Party’s €400,000 gold: where could it have come from?|údar=Conor Gallagher|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-02-23}}</ref> Dúirt Barrett go raibh an t-ór "ina phríomhchuid de chúlchiste an Pháirtí i gcás taisme ginearálta nó cliseadh de luach airgid ''fiat.''" Mhaígh sé gur chuir sé Mac Raghnaill agus na baill eile amach as an Pháirtí.<ref name=":1" /> Níos déanaí, thuairiscigh an ''Irish Times'' nach raibh ach "fíor-bheagán" den ór i seilbh an Pháirtí, agus gur le "baill shinsearacha an Pháirtí" an chuid eile de.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/politics/2023/08/01/sipo-pledges-to-investigate-concerns-about-national-party-gold/|teideal=Sipo pledges to investigate concerns about National Party gold|údar=Jennifer BrayConor Gallagher|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-02-23}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/02/ireland-far-right-national-party-crisis-stolen-gold-claims|teideal=Ireland’s far-right party in crisis amid claims of stolen gold|údar=Rory Carroll, Rory Carroll Ireland correspondent|dáta=2023-08-02|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-02-23}}</ref>
D'eisigh an Páirtí Náisiúnta ráiteas ar an 31ú Iúil 2023 ar a chuntais oifigiúla ar na meáin shóisialta, ina ndúradh gur scaoileadh Barrett de cheannaireacht an Pháirtí i lár mhí Iúil, sular "maíodh gur baineadh thart ar €400,000 de bharraí óir de thaisce an Pháirtí."<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/politics/2023/07/31/justin-barrett-denies-being-ousted-as-national-party-leader/|teideal=Justin Barrett denies being ousted as National Party leader|údar=Jennifer Bray|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-02-23}}</ref> Fuair an Coimisiún Toghcháin iarratas ón Pháirtí chun ainm Barrett a bhaint de chlár na bpáirtithe polaitíochta agus chun seoladh cheanncheathrú an Pháirtí a athrú deich lá sular chuaigh Barrett i dteagmháil leis an Choimisiún Toghcháin.<ref name=":6">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/politics/2024/02/05/registrar-of-political-parties-to-rule-on-which-faction-of-the-national-party-can-use-its-name-for-elections/|teideal=Registrar of Political Parties to rule on which faction of the National Party can use its name for elections|údar=Harry McGee|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-02-23}}</ref> Dúirt ráiteas an Pháirtí an an 31ú Iúil gur scaoileadh Barrett "mar gheall ar easpa ollmhór muiníne ó bhaill ghníomhacha an Pháirtí i gcumas an Uasail Barrett an Páirtí a stiúradh as seo amach" agus gur toghadh Mac Raghnaill ina cheannaire. Lochtaíodh "modh ceannaireachta neamhchúramach" Barrett a "ligeadh don Pháirtí dul in olcas." Shéan Barrett gur scaoileadh de cheannaireacht an Pháirtí é agus dúirt sé gur ráiteas "seafóideach" a bhí ann agus locht á chur aige ar "cosaint phasfhocail na meán sóisialta" de chuid an dreama a chuir amach é. Ina theannta sin, dúirt sé go raibh sé curtha amach ag duine "nár léigh bunreacht an Pháirtí Náisiúnta riamh nó... níl a fhios aige go bhfuil sé cláraithe leis an Choimisiún Toghcháin agus mar sin tá feidhm an dlí ann" agus gurbh é "Uachtarán an Pháirtí Náisiúnta de réir dlí" go fóill."<ref name=":2" /><ref name=":7">{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/news/politics/arid-41195050.html|teideal=National Party: Justin Barrett removed as president before movement of gold|údar=Paul Hosford|dáta=2023-07-31|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2026-02-23}}</ref>
In agallamh leis an ''Sunday Independent'' i mí Mheán Fómhair 2023, dúirt Mac Raghnaill nach raibh i Barrett ach "iar-cheannaire suarach" agus "geall caillteach."<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thephoenix.ie/article/profile-justin-barrett/|teideal=PROFILE: JUSTIN BARRETT|údar=Date: September 7, 2023-Pillars of Society|language=en-GB|work=The Phoenix Magazine|dátarochtana=2026-02-23}}</ref> Chuir an Páirtí i leith Barret gur bhain sé "úsáid shantach as ciste an Pháirtí ar mhaithe leis féin" agus é ina cheannaire, mar shampla nuair a chaith sé €13,000 ar ghluaisteán dó féin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nationalparty.ie/new-leadership-james-reynolds/|teideal=Why the National Party needed New Leadership - James Reynolds|údar=contributor|dáta=2023-09-28|language=en-US|work=The National Party|dátarochtana=2026-02-23}}</ref> I dtuairisc de chuid an ''Irish Times'' dúradh gur "d'éirigh ceisteanna ar a cheannaireacht" i measc bhaill an Pháirtí i ndiaidh dó athrá as ''Mein Kampf'' a phóstáil agus Philip Dwyer a chur amach as an Pháirtí, agus gur "léir gur thréig an chuid is mó de lucht tacíochta an Pháirtí é" agus "nach bhfuil ach dorn beag de bhaill an Pháirtí, a bhean chéile ina measc, ag seasamh leis."<ref name=":4" /><ref name=":3" />
Ó scar an Páirtí le Barrett, lean sé ar chruinnithe a eagrú, chomh maith le cruinniú cinn bliana ar an 16ú Nollaig 2023 i bPort Laoise. Toghadh naonúr ball le "bord stiúrtha náisiúnta" an Pháirtí le linn an chruinnithe seo.<ref name=":6" /> Ar an 28ú Eanáir 2024, rinneadh atheagrú ar an bhord stiúrtha náisiúnta mar an Ard-Chomhairle agus toghadh Séamus Mac Raghnaill ina cheannaire agus Pádraig Ó Caoindealbháin ina leas-cheannaire. D'fhógair an Páirtí go raibh sé de rún aige dhul san iomaíocht sna toghcháin áitiúla agus Eorpacha 2024 i mí Iúil 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nationalparty.ie/important-decisions-announced-by-national-partys-executive/|teideal=Important decisions announced by National Party's executive|údar=contributor|dáta=2024-01-29|language=en-US|work=The National Party|dátarochtana=2026-02-24}}</ref>
I mí Aibreáin 2024, chuir Barrett eagraíocht nua ar bun darbh ainm "Clann Éireann," ach dhearbhaigh sé nár pháirtí polaitíochta a bhí ann, agus nár ghéill sé ceannaireacht an Pháirtí Náisiúnta do Mhac Raghnaill.<ref name=":8">{{Lua idirlín|url=https://clanneireann.ie/the-birth-of-clann-eireann/|teideal=The Birth of Clann Éireann – Clann Éireann|language=en-US|dátarochtana=2026-02-24}}</ref> Bhain sé úsáid as an eagraíocht nua chun an Páirtí a cháineadh, agus chun fad a chur leis an sáraíocht.<ref name=":8" />
I mí Aibreáin 2024, bhí ceannaireacht an Pháirtí fós ina húdar sáraíochta agus iarratais in iomaíocht le chéile curtha isteach leis an Choimisiún Toghcháin.<ref name=":7" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/politics/2024/04/12/registrar-rejects-opposing-bids-to-use-national-party-name-in-elections/|teideal=Registrar rejects opposing bids to use National Party name in elections|údar=Cormac McQuinn|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-02-24}}</ref> Chuir an dá ghrúpa iarrthóirí chun tosaigh sna toghcháin Eorpacha i mí Iúil 2024, beirt ag seasamh i dtoghcheantar Átha Cliath agus beirt eile i Lár na Tíre-Iarthuaisceart. Sheas Barrett agus Mac Raghnaill araon sa cheann deireanach a luadh. Toghadh comhairleoir amháin, Pádraig Ó Caoindealbháin, chun Chomairle Chontae Fhine Gall sna toghcháin áitiúla.<ref name=":5" />
I mí Mhárta 2025, fuair an Coimisiún Toghcháin iarratas eile chun Clár na bPáirtithe Polaitíochta a athrú, a bhainfeadh Barrett mar oifeagach an Pháirtí agus a d'aisteodh ceanncheathrú an Pháirtí chun seolta i mBaile Átha Cliath 4. Rinne Barrett athcomharc in aghaidh an chinnidh seo, a bhí "á mheas" ag an Choimisiún i mí Mhárta 2025.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/ireland/2025/03/30/overheard-u2s-circle-of-trust-in-killiney-worries-about-being-overcome-by-sewage/|teideal=Overheard: U2’s circle of trust in Killiney worries about being overcome by sewage|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-02-24}}</ref>
I mí Mheán Fómhair 2025, dhiúltaigh an Coimisiún athchomharc Barrett a chuir i gcoinne a bhriseadh as ceannaireacht an Pháirtí i gcruinniú cinn bliana i mí Dheireadh Fómhair 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.electoralcommission.ie/latest-news-and-research/appeal-related-to-the-national-party-concluded-2/|teideal=Appeal Related to The National Party Concluded|údar=Annmarie Power|dáta=2025-09-19|language=en-US|work=Electoral Commission|dátarochtana=2026-02-24}}</ref> Dhiúltaigh an Comisiún go ndearnadh "coup" in aghaidh Barrett nó go raibh an cruinniú cinn bliana cóirithe roimh ré ina aghaidh agus in aghaidh a lucht tacaíochta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.crimeworld.com/sundayworld/justin-barrett-loses-appeal-against-changes-to-national-party-entry-on-official-register/a/103246138.html|teideal=Justin Barrett loses appeal against changes to National Party entry on official register|údar=Seán McCárthaigh|dáta=19-09-2025|dátarochtana=24-02-2026}}{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> I ndiaidh seo, mhaígh an Páirtí gurbh é Pádraig Ó Caoindealbháin uachtarán an Pháirtí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nationalparty.ie/electoral-commission-confirms-proposed-changes-to-the-register-of-political-parties/|teideal=Electoral Commission Confirms Proposed Changes to the Register of Political Parties|údar=contributor|dáta=2025-09-19|language=en-US|work=The National Party|dátarochtana=2026-02-24}}</ref> Athraíodh Clár na bPáirtithe Polaitíochta ar an 24ú Meán Fómhair 2025, agus baineadh Barrett agus Mac Raghnaill de agus cuireadh Ó Caoindealbháin leis.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=An Coimisiún Toghcháin|date=24-09-2025|url=https://cdn.electoralcommission.ie/app/uploads/2025/09/29155824/Register-of-Political-Parties-24-September-2025-ACT-Short_tagged.pdf|title=Clár na bPáirtithe Polaitíochta}}</ref>
=== An Comhaontas Náisiúnta agus Olltoghchán 2024 ===
Roimh olltoghchán na hÉireann 2024, chuir an Páirtí Náisiúnta le chéile leis ''the Irish People'' agus ''Ireland First'' an Comhaontas Náisiúnta ar bun. Dúirt an grúpa go raibh sé ina chuspóir acu "prionsabail a thugann tús áite do mhuintir na hÉireann a chur chun cinn, ag seasamh an fhóid go buan sa chath idir an domhandú agus an náisiúnachas."<ref>{{Lua idirlín|url=https://edmo.eu/edmo-news/the-national-alliance/|teideal=The National Alliance – EDMO|language=en-US|dátarochtana=2026-02-24}}</ref> D'fhógair an Comhaontas go mbeadh sé stiúrtha ag ceannaire ''Ireland First,'' Derek Blighe, ceannaire ''the Irish People'', Anthony Cahill agus comhairleoir Pádraig Ó Caoindealbháin ón Pháirtí Náisiúnta.<ref name=":10">{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/what-is-the-national-alliance-group-in-ireland-6547176-Nov2024/|teideal=Far-right parties form National Alliance in bid to win general election seats|údar=Órla Ryan|dáta=2024-11-27|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2026-02-24}}</ref>
D'fhógair an Páirtí Náisiúnta go mbeadh feachtasóir agus marthanóir ''Stardust'' Antoinette Keegan ag seasamh ar son an Pháirtí agus go raibh sí "tiomanta chun dearcadh an Pháirtí ar son na nGael a chur i gcrích."<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/stardust-campaigner-antoinette-keegan-to-run-as-national-party-candidate-general-election-6532303-Nov2024/|teideal=Stardust campaigner Antoinette Keegan to run as National Party candidate in general election|údar=Press Association|dáta=2024-11-04|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2026-02-24}}</ref> Bíodh sin mar atá, i ndiaidh sin dúirt Keegan go raibh an toghchán agus an Páirtí Náisiúnta á bhfágáil aici agus go raibh a "cuid phrionsabal neamhoiriúnach don Pháirtí Náisiúnta."<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/politics/2024/11/07/stardust-campaigner-antoinette-keegan-pulls-out-of-general-election-and-distances-herself-from-national-party/|teideal=Stardust campaigner Antoinette Keegan pulls out of general election and distances herself from National Party|údar=Cormac McQuinn|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-02-24}}</ref>
Chuir an Comhaontas Náisiúnta polasaithe chun cinn a bhí in aghaidh an ghinmhillte, na hinimirce agus drochbheartaíochta corparáidí.<ref name=":10" /> Theip air suíochán ar bith a bhaint amach san olltoghchán. I mí Feabhra 2025, mhaígh an Páirtí Náisiúnta go raibh an Comhaontas "marbh," mar gheall ar "éagsúlachtaí idé-eolaíochta polaitíochta nach raibh súil againn leo."<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/politics/2025/04/18/power-struggles-resignations-and-conor-mcgregors-toxicity-the-fracturing-of-irelands-far-right/|teideal=Power struggles, resignations and Conor McGregor’s toxicity: The fracturing of Ireland’s far right|údar=Conor Gallagher|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-02-24}}</ref>
=== Ceannaireacht Uí Chaoindealbháin, 2025-an lá atá inniu ann ===
Dearbhaíodh ceannaireacht Uí Chaoindealbháin i mí Lúnasa 2025. Toghadh Gearóid Mac Conshamha ina leas-cheannaire i mí Eanáir 2026. Is as Uachtar Ard i gConamara é Mac Conshamha agus bhí sé ina rúnaí ag an Fheachtas um Smacht ar Inimirce sna 2000í.<ref name=":9" />
== Idé-eolaíocht ==
Deirtear gur pháirtí i bhfad amach ar an eite dheis é an Páirtí Náisiúnta.<ref>{{Cite news|teideal=Far-right party's launch is cancelled - Independent.ie|url=https://www.independent.ie/irish-news/politics/farright-partys-launch-is-cancelled-35222497.html|work=Independent.ie|dátarochtana=2018-11-26|language=en}}</ref> Achoimríonn an páirtí a n-idé-eolaíocht ar a suíomh gréasáin:<ref>{{Lua idirlín|url=https://nationalparty.ie/ga/baile/|teideal=As Gaeilge|údar=/nationalparty.ie|dáta=2018|language=ga|work=The National Party|dátarochtana=2022-02-27}}</ref> <blockquote>"Creidimid i muintir na hÉireann, an ceart maireachtála atá againn mar náisiún, ár gceart seilbh a rugadh ar ár dtír dhúchais, agus an ceart atá againn í a chosaint. Is í Éire aontaithe Éireannach saor í mar aidhm againn." </blockquote>
==== Gníomhachtaí frith-inimirce ====
Tá an-bhaint ag an pháirtí le [[Agóidíocht frith-inimirce agus frith-chiníochais in Éirinn|aigóidí frith-inimirce in Éirinn]].<ref>{{Cite web-en |last=Murphy |first=Greg |date=5 March 2023|title=Housing crisis 'giving oxygen' to anti-migrant movement, says Cork TD |url=https://www.irishexaminer.com/news/munster/arid-41085439.html |access-date=21 May 2023|website=Irish Examiner |language=en}}</ref><ref>{{Cite news-en |last=McGreevy |first=Ronan |date=4 February 2023 |title='We had the National Party here and we told them to bugger off' |url=https://www.irishtimes.com/ireland/social-affairs/2023/02/04/we-had-the-national-party-here-and-we-told-them-to-bugger-off/ |access-date=21 May 2023|newspaper=[[The Irish Times]] |language=en}}</ref>
Thug baill den pháirtí tacaíocht do círéibeoirí le linn [[Ionsaí scine agus círéib i mBÁC, 2023|círéib Bhaile Átha Cliath i 2023]], cé gur dúirt ráiteas oifigiúil ón pháirtí, nach molann siad gníomhaíochtaí mídhleathacha.<ref>{{Cite web-en |date=28 November 2023|title=A Day of Ire |url=https://news.yahoo.com/day-ire-121208063.html |access-date=5 December 2023|website=Yahoo News |language=en-US}}</ref>
====An feachtas "Abortion Never"====
Bhí feachtas ar bun ag an Páirtí in aghaidh an ghinmhillte sna laethanta roimh an Reifreann ar an [[An tOchtú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann|8ú leasú ar an mBunreacht]]. Mhol Barrett, "Ba cheart pionós an bháis a chur ar aon dochtúir a dhéanann ginmhilleadh ar leanbh neamhbheirthe".
==Torthaí Toghcháin==
====Dáil Éireann====
{| class="wikitable sortable"
|-
! Toghchán
! Suíocháin
! ±
! Áit
! Vótaí céadrogha
! %
! Rialtas
! Ceannaire
|-
! [[Olltoghchán na hÉireann, 2020|2020]]
| {{Composition bar|0|160|hex={{party color|National Party (Ireland, 2016)}}}}
| {{steady}}
| 12ú
| 4,773
| 0.2
| style="background:#ffd;"|Gan suíocháin
| [[Justin Barrett]]
|-
! [[Fothoghchán Cuan Bhaile Átha Cliath Theas, 2021|Fothoghchán 2021]]
| 0 / 1
| {{steady}}
| 11ú
| 183
| 0.7
| style="background:#ffd;"|Gan suíocháin
| [[Justin Barrett]]
|-
! [[Olltoghchán na hÉireann, 2024|2024]]
| {{Composition bar|0|174|hex={{party color|National Party (Ireland, 2016)}}}}
| {{steady}}
| 13ú
| 6,334
| 0.3
| style="background:#ffd;"|Gan suíocháin
| ''Díospóide''
|}
=== Parlaimint na hEorpa ===
{|class="wikitable" style="font-size:97%; text-align:center;"
! Toghchán
! Ceannaire
! Vótaí céadrogha
! %
! Suíocháin
! +/−
! Grúpa Parlaimint Eorpach
|-
! [[Toghchán Pharlaimint na hEorpa, 2024|2024]]
| ''Díospóide''
| 12,879
| 0.74 (#14)
| {{Composition bar|0|14|hex={{party color|National Party (Ireland, 2016)}}}}
| Nua
| −
|}
===Toghcháin Áitiúla===
{| class="wikitable"
|-
! Toghchán
! Suíocháin
! ±
! Vótaí céadrogha
! %
|-
![[Toghcháin áitiúla na hÉireann, 2024|2024]]
| {{Composition bar|1|949|hex={{party color|National Party (Ireland, 2016)}}}}
| {{increase}} 1
| 4,983
| 0.3%
|}
==Nótaí==
{{reflist}}
{{Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann}}
{{DEFAULTSORT:Pairti Naisiunta, An}}
[[Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann]]
[[Catagóir:An Eite Fhíordheis in Éirinn]]
[[Catagóir:Páirtithe polaitíochta ar an bhfíordheis]]
nutdu14vkv43nxwwens85umc929ufr7
Anne Applebaum
0
88975
1329166
1038419
2026-10-03T22:53:28Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329166
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Iriseoir, staraí agus colúnaí [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] is ea '''Anne Elizabeth Applebaum''', a rugadh ar [[25 Iúil]] [[1964]] in [[Washington, D.C.]] Is iad an [[cumannachas]] agus forbairt an tsaoil shibhialta in [[Oirthear na hEorpa]] agus san [[Aontas Sóivéadach]] agus sa [[An Rúis|Rúis]] na téamaí is coitianta a scrúdaíonn sí. Le cúpla bliain tá a haird dírithe ar staid an [[Daonlathas|daonlathais]] i dtíortha an [[Iarthar|Iarthair]] freisin.
== Beathaisnéis ==
is iad Harvey M. Applebaum agus Elizabeth Bloom a tuismitheoirí. D'fhás sí aníos i dteaghlach [[Giúdachas|Giúdach]] leasaithe.<ref>[http://www.haaretz.com/weekend/week-s-end/through-a-communist-looking-glass-then-and-now.premium-1.491882 Inna Lazareva. ''Through a (Communist) Looking Glass, Then and Now''], ''[[Haaretz]]'', 04.01.2013; acceso 27.09.2015</ref> Rinne sí staidéar in [[Ollscoil Yale]] agus ansin fuair sí scoláireacht Marshall chun freastail ar [[London School of Economics]] agus in [[Coláiste San Antoin]], [[Ollscoil Oxford]].
Sa bhliain 1992, phós sí Radosław Sikorski, polaiteoir agus scríbhneoir a chaith tamall ina Aire Gnóthaí Eachtracha agus Cosanta sa [[An Pholainn|Pholainn]]. Ghlac Applebaum saoránacht Pholannach dá bharr seo sa bhliain 2013.<ref>[http://www.polskatimes.pl/artykul/981469,anne-applebaum-zona-radoslawa-sikorskiego-to-dzis-jedna-z-najbardziej-wplywowych-polek,id,t.html?cookie=1 Dorota Kowalska. ''Anne Applebaum. Żona Radosława Sikorskiego to dziś jedna z najbardziej wpływowych Polek''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304114243/http://www.polskatimes.pl/artykul/981469,anne-applebaum-zona-radoslawa-sikorskiego-to-dzis-jedna-z-najbardziej-wplywowych-polek,id,t.html?cookie=1 |date=2016-03-04 }}, ''Polska'', 31.08.2013, i bPolainnis; data rochtana: 27.09.2015</ref> Tá beirt pháistí acu.
== Iriseoireacht ==
Thug Applebaum aghaidh ar an [[Vársá]] sa bhliain 1988 mar thuairisceoir ar son ''[[The Economist]]''. Ansin, scríobh sí faoi athruithe socheolaíocha agus polaitiúla in Oirthear na hEorpa, roimh agus i ndiaidh thitim [[Balla Bheirlín|Bhalla Bheirlín]]. Sna 1990idí bhí cónaí uirthi i [[Londain]] agus i Vársá, agus í ag obair don ''[[London Evening Standard|Evening Standard]]''. Is colúnaí agus ball de chomhairle eagarthóireachta an ''[[Washington Post]]'' anois í Applebaum. Tá [[Béarla]], [[Fraincis]], [[Polainnis]] agus [[Rúisis]] aici.
== Leabharliosta ==
* ''Between East and West : across the borderlands of Europe''. Pantheon Books (1994)
* ''Gulag: A History, Doubleday, 2003'', 677 lgh., ISBN 0-7679-0056-1; páipéar, Bantam Dell, 2004, 736 lgh., ISBN 1-4000-3409-4
* ''Iron Curtain: The Crushing of Eastern Europe, 1944–1956'', Allen Lane, 2012, 614 lgh., ISBN 978-0-713-99868-9 / Doubleday ISBN 978-0-385-51569-6
* ''Gulag Voices : An Anthology'', Yale University Press, 2011, 224 lgh., ISBN 9780300177831
* ''From a Polish Country House Kitchen'', Chronicle Books, 2012, 288 lgh., ISBN 1-452-11055-7
* ''Red Famine: Stalin's War on Ukraine'', Penguin Randomhouse, 2017
== Ailt shuntasacha ==
* (6 Samhain 2017). "100 years later, Bolshevism is back. And we should be worried". ''The Washington Post''.
* (Deireadh Fómhair 2018). "A Warning From Europe: The Worst Is Yet to Come". ''The Atlantic''.
==Tagairtí==
{{reflist}}
==Naisc sheachtracha==
* [https://www.anneapplebaum.com A suíomh idirlín, arna rochtain ar 20 Márta 2019]
{{DEFAULTSORT:Applebaum, Anne E}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1964]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
57qfyuj1vkcxsddbfdtt7pzwi1cm0js
Caithréim Chellacháin Chaisil
0
92101
1329172
1314276
2026-10-04T01:23:36Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329172
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}
Dréacht bréagstairiúil Gaelach den 12ú haois is ea '''''Caithréim Cheallacháin Chaisil'''''.<ref group="n">Deir [[Donnchadh Ó Corráin]] gur thug Eugene O'Curry an teideal seo don scéal agus é á thras-scríobhadh. Níl teideal ar bith air sa chóip is luaite i [[Leabhar Leasa Mhóir]]. Faightear teidil éagsúla don scéal i lámhscríbhinní níos déanaí, ina roinntear an scéal de ghnáth ina dhá leath, faoi theidil ''Cathughadh Ceallachain re Lochlannuibh'' agus ''Toruigheacht na tTaoiseach air Cheallachain'' ([[#OCor|Ó Corráin, 'Caithréim']] lch. 1 (fn 1))</ref> Scríobhadh é is dócha am éigin idir 1127 and 1134,<ref group="n">De réir [[#Breatnach2005|Chaoimhín Breatnaigh]] (lch. 222), is amhlaidh gur scríobhadh é idir 1127 agus 1134, agus [[#Campbell2005|Letitia Campbell]] (lch. 288), idir 1128 agus 1131.</ref> arna choimisiúnú ag [[Cormac Mac Carthaigh]], [[rí na Mumhan]] agus éilitheoir ar theideal [[Ard-Rí na hÉireann]].
Is beathaisnéis shinsear Chormaic den 10ú haois, [[Ceallachán Caisil]], é an scéal seo de réir dealraimh, ach le fírinne is dréacht bolscaireachta é.<ref>[[#Campbell2005|Campbell]], lch. 288</ref> Scríobhadh é mar aisfhreagra Eoghanacht ar an gcroinic ''[[Cogad Gáedel re Gallaib]]'' leis an [[Dál gCais]]/[[Uí Bhriain]], ach ag tabhairt an chúrsaí reatha pholaitiúil le fios ina bhfuil na hiar-chéilí comhraic úd anois ina gcomhghuaillithe in aghaidh [[Tairrdelbach Ua Conchobair|Thoirdhealbhaigh Uí Chonchúir]], le béim ar leith ar chomhar idir Ceallachán Caisil agus [[Cennétig mac Lorcáin|Cinnéide mac Lorcáin]] in éadan a gcomh-namhaid, na [[Lochlannaigh]].<ref>[[#FlanaganRIAxxvi|Flanagan]], lch. 919</ref>
Caomhnaítear cóip den scéal i [[Leabhar Leasa Mhóir]], chomh maith le roinnt lámhscríbhinní eile.<ref name="OCor1-3">[[#OCor|Ó Corráin]], ll.1–3</ref> Foilsíodh an t-eagrán is déanaí ag [[Alexander Bugge]] sa bhliain 1905, bunaithe are an téacs le fáil i Leabhar Leasa Mhóir agus [[R.I.A. 23 H 18]] (707), le leaganacha criticiúla ó [[Egerton 106]] luaite anois is arís.<ref name="OCor1-3"/>
==Nótaí==
<references group="n"/>
==Foinsí==
* {{
cite book |
last = Breatnach|
first = Caoimhín |
year = 2005 |
title = Historical tales |editor = Seán Duffy |
volume = Medieval Ireland. An Encyclopedia |
location = Abingdon and New York |
pages = 221–222.|
ref = Breatnach2005
}}
* {{
cite book |
last = Campbell|
first = Letitia|year=2005 |
title = Mac Carthaig, Cormac (fl. 1138) |
editor = Seán Duffy |
volume = Medieval Ireland. An Encyclopedia |
location = Abingdon and New York |
pages = 288–289 |
ref = Campbell2005
}}
* {{
cite book |
editor-last =.Ó Cróinín |
editor-first = Dáibhí |
title = Prehistoric and Early Ireland |
volume = I |
series = A New History of Ireland |
last = Flanagan |
first = Marie Therese |
contribution = High-kings with opposition, 1072-1166.|
pages = 899–933 |
publisher = Oxford University Press |
location = Oxford |
year = 2008 |
origyear = 2005 |
isbn = 978-0-19-922665-8 |
ref = FlanaganRIAxxvi
}}
* {{
cite journal |
last = Ó Corráin |
first = Donnchad |
year.= 1974 |
title = Caithréim Chellacháin Chaisil: History or Propaganda? |
journal = Ériu |
publisher = Acadamh Ríoga na hÉireann |
volume = 25 |
pages = 1–69 |
jstor = 30008432 |
ref = OCor
}}
==Naisc sheachtracha==
*[https://openlibrary.org/b/OL23283601M/Caithreim_Cellachain_Caisil Caithreim Cellachain Caisil], eagrán le Bugge ar Openlibrary.org
* [https://web.archive.org/web/20191017001210/https://www.feedaread.com/books/Cellachan-9781784070182.aspx Cellachan].
* [https://sites.google.com/site/callahanfamilygenealogy/ Callahan Genealogy and History], suíomh le cóip agus plé ar an leabhar.
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{DEFAULTSORT:Caithreim Chellachain Chaisil}}
[[Catagóir:12ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Bolscaireacht]]
[[Catagóir:Ríthe Mumhan]]
f36xypumza6yx9f3h6qkptm1s6r22hj
Bealach Ghleann na Suca
0
92392
1329170
1214937
2026-10-04T00:01:34Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329170
wikitext
text/x-wiki
[[File:Suckvalleyway.jpg|thumb|]]
[[File:The Suck Valley Way Castlerea bilingual sign (2021).jpg|thumb|Pointe Eolais, An Caisleán Riabhach]]
Is cosán fad-achair in [[Éireann|Éirinn]] é '''Bealach Ghleann na Suca''' (''English- Suck Valley Way''). Is bealach ciorclach 105 ciliméadar (65 míle) ar fhad é a thosaíonn agus a chríochnaíonn i [[An Caisleán Riabhach|gCaisleán Riabhach]], [[Contae Ros Comáin]]. De ghnáth déantar é i gceann cúig lá.<ref>http://www.irishtrails.ie/trail/Suck-Valley-Way/34/ {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ainmníonn Oifig na gCosán Náisiúnta de Chomhairle Spóirt na hÉireann é mar Chonair Náisiúnta Marcáilte ar Bhealach agus tá sé á bhainistiú ag Comhairle Contae Ros Comáin, Cuideachta Forbartha Comhtháite Ros Comáin agus Coiste Suck Valley.<ref>https://web.archive.org/web/20110531143831/http://www.irishtrails.ie/National_Trails_Office/Publications/NTO_Review.pdf</ref>
Ba é Comharchumann Forbartha Ghleann Abhainn Suck a cheap an Bealach, a bunaíodh i 1991 chun turasóireacht a fhorbairt sa réigiún. Thóg sé trí bliana é a fhorbairt, ar chostas [[Punt na hÉireann]] £ 80,000, agus fuair [[Fáilte Ireland|Bord Fáilte]] £ 46,000 de sin. D'oscail [[Enda Kenny]], roimhe Aire Turasóireachta agus Trádála, go hoifigiúil i mBealtaine 1997.
Ciorclaíonn an rian an tuath timpeall ghleann [[An tSuca]] ó dheas ón gCaisleán Riabhach, a théann trasna na teorann idir Contaetha Ros Comáin agus [[Contae na Gaillimhe|Gaillimh]], ag glacadh leis na "Naoi Sráidbhailte Cairdiúla" i [[Baile an Tobair, Contae Ros Comáin|mBaile an Tobair]], Dunamon, Castlecoote, [[Áth Liag]], Mount Talbot, [[Béal Átha Ghártha]], [[Na Creaga]], [[Gleann Uisce]] agus [[Béal Átha Mó]].<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.irishtrails.ie/trail/Suck-Valley-Way/34/ |teideal=Cóip cartlainne |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180621065859/http://www.irishtrails.ie/trail/Suck-Valley-Way/34 |archivedate=2018-06-21 |dátarochtana=2020-04-14}}</ref>
Tá an chuid de Bhealach Ghleann na Suca ó Bhéal Átha an Rí go Baile Mhoe mar chuid de Bhealach Beara-Breifne, bealach siúil agus rothaíochta atá á fhorbairt, a bhfuil sé beartaithe go rithfidh sé ó [[Béarra|Leithinis Beara]], [[Contae Chorcaí]] go Breifne, [[Contae Liatroma]], ag leanúint líne Donal Cam Máirseáil O'Sullivan Beare i ndiaidh [[Cath Chionn tSáile|Chath Chionn tSáile]] i 1603.
==Naisc sheachtracha==
* [https://web.archive.org/web/20180621065859/http://www.irishtrails.ie/trail/Suck-Valley-Way/34 Suck Valley Way] at [http://www.irishtrails.ie/ IrishTrails.ie]
==Tagairtí==
sbznh6hlfz2u818t2q15ghijz908m68
Module:Message box
828
100871
1329088
1329066
2026-10-03T19:39:49Z
Alison
570
>ga
1329088
Scribunto
text/plain
require('strict')
local getArgs
local yesno = require('Module:Yesno')
local lang = mw.language.getContentLanguage()
local CONFIG_MODULE = 'Module:Message box/configuration'
local DEMOSPACES = {talk = 'tmbox', image = 'imbox', file = 'imbox', category = 'cmbox', article = 'ambox', main = 'ambox'}
--------------------------------------------------------------------------------
-- Helper functions
--------------------------------------------------------------------------------
local function getTitleObject(...)
-- Get the title object, passing the function through pcall
-- in case we are over the expensive function count limit.
local success, title = pcall(mw.title.new, ...)
if success then
return title
end
end
local function union(t1, t2)
-- Returns the union of two arrays.
local vals = {}
for i, v in ipairs(t1) do
vals[v] = true
end
for i, v in ipairs(t2) do
vals[v] = true
end
local ret = {}
for k in pairs(vals) do
table.insert(ret, k)
end
table.sort(ret)
return ret
end
local function getArgNums(args, prefix)
local nums = {}
for k, v in pairs(args) do
local num = mw.ustring.match(tostring(k), '^' .. prefix .. '([1-9]%d*)$')
if num then
table.insert(nums, tonumber(num))
end
end
table.sort(nums)
return nums
end
--------------------------------------------------------------------------------
-- Box class definition
--------------------------------------------------------------------------------
local MessageBox = {}
MessageBox.__index = MessageBox
function MessageBox.new(boxType, args, cfg)
args = args or {}
local obj = {}
-- Set the title object and the namespace.
obj.title = getTitleObject(args.page) or mw.title.getCurrentTitle()
-- Set the config for our box type.
obj.cfg = cfg[boxType]
if not obj.cfg then
local ns = obj.title.namespace
-- boxType is "mbox" or invalid input
if args.demospace and args.demospace ~= '' then
-- implement demospace parameter of mbox
local demospace = string.lower(args.demospace)
if DEMOSPACES[demospace] then
-- use template from DEMOSPACES
obj.cfg = cfg[DEMOSPACES[demospace]]
elseif string.find( demospace, 'talk' ) then
-- demo as a talk page
obj.cfg = cfg.tmbox
else
-- default to ombox
obj.cfg = cfg.ombox
end
elseif ns == 0 then
obj.cfg = cfg.ambox -- main namespace
elseif ns == 6 then
obj.cfg = cfg.imbox -- file namespace
elseif ns == 14 then
obj.cfg = cfg.cmbox -- category namespace
else
local nsTable = mw.site.namespaces[ns]
if nsTable and nsTable.isTalk then
obj.cfg = cfg.tmbox -- any talk namespace
else
obj.cfg = cfg.ombox -- other namespaces or invalid input
end
end
end
-- Set the arguments, and remove all blank arguments except for the ones
-- listed in cfg.allowBlankParams.
do
local newArgs = {}
for k, v in pairs(args) do
if v ~= '' then
newArgs[k] = v
end
end
for i, param in ipairs(obj.cfg.allowBlankParams or {}) do
newArgs[param] = args[param]
end
obj.args = newArgs
end
-- Define internal data structure.
obj.categories = {}
obj.classes = {}
-- For lazy loading of [[Module:Category handler]].
obj.hasCategories = false
return setmetatable(obj, MessageBox)
end
function MessageBox:addCat(ns, cat, sort)
if not cat then
return nil
end
if sort then
cat = string.format('[[Catagóir:%s|%s]]', cat, sort)
else
cat = string.format('[[Catagóir:%s]]', cat)
end
self.hasCategories = true
self.categories[ns] = self.categories[ns] or {}
table.insert(self.categories[ns], cat)
end
function MessageBox:addClass(class)
if not class then
return nil
end
table.insert(self.classes, class)
end
function MessageBox:setParameters()
local args = self.args
local cfg = self.cfg
-- Get type data.
self.type = args.type
local typeData = cfg.types[self.type]
self.invalidTypeError = cfg.showInvalidTypeError
and self.type
and not typeData
typeData = typeData or cfg.types[cfg.default]
self.typeClass = typeData.class
self.typeImage = typeData.image
-- Find if the box has been wrongly substituted.
self.isSubstituted = cfg.substCheck and args.subst == 'SUBST'
-- Find whether we are using a small message box.
self.isSmall = cfg.allowSmall and (
cfg.smallParam and args.small == cfg.smallParam
or not cfg.smallParam and yesno(args.small)
)
-- Add attributes, classes and styles.
self.id = args.id
self.name = args.name
if self.name then
self:addClass('box-' .. string.gsub(self.name,' ','_'))
end
if yesno(args.plainlinks) ~= false then
self:addClass('plainlinks')
end
for _, class in ipairs(cfg.classes or {}) do
self:addClass(class)
end
if self.isSmall then
self:addClass(cfg.smallClass or 'mbox-small')
end
self:addClass(self.typeClass)
self:addClass(args.class)
self.style = args.style
self.attrs = args.attrs
-- Set text style.
self.textstyle = args.textstyle
-- Find if we are on the template page or not. This functionality is only
-- used if useCollapsibleTextFields is set, or if both cfg.templateCategory
-- and cfg.templateCategoryRequireName are set.
self.useCollapsibleTextFields = cfg.useCollapsibleTextFields
if self.useCollapsibleTextFields
or cfg.templateCategory
and cfg.templateCategoryRequireName
then
if self.name then
local templateName = mw.ustring.match(
self.name,
'^[tT][eE][mM][pP][lL][aA][tT][eE][%s_]*:[%s_]*(.*)$'
) or self.name
templateName = 'Teimpléad:' .. templateName
self.templateTitle = getTitleObject(templateName)
end
self.isTemplatePage = self.templateTitle
and mw.title.equals(self.title, self.templateTitle)
end
-- Process data for collapsible text fields. At the moment these are only
-- used in {{ambox}}.
if self.useCollapsibleTextFields then
-- Get the self.issue value.
if self.isSmall and args.smalltext then
self.issue = args.smalltext
else
local sect
if args.sect == '' then
sect = 'This ' .. (cfg.sectionDefault or 'page')
elseif type(args.sect) == 'string' then
sect = 'This ' .. args.sect
end
local issue = args.issue
issue = type(issue) == 'string' and issue ~= '' and issue or nil
local text = args.text
text = type(text) == 'string' and text or nil
local issues = {}
table.insert(issues, sect)
table.insert(issues, issue)
table.insert(issues, text)
self.issue = table.concat(issues, ' ')
end
-- Get the self.talk value.
local talk = args.talk
-- Show talk links on the template page or template subpages if the talk
-- parameter is blank.
if talk == ''
and self.templateTitle
and (
mw.title.equals(self.templateTitle, self.title)
or self.title:isSubpageOf(self.templateTitle)
)
then
talk = '#'
elseif talk == '' then
talk = nil
end
if talk then
-- If the talk value is a talk page, make a link to that page. Else
-- assume that it's a section heading, and make a link to the talk
-- page of the current page with that section heading.
local talkTitle = getTitleObject(talk)
local talkArgIsTalkPage = true
if not talkTitle or not talkTitle.isTalkPage then
talkArgIsTalkPage = false
talkTitle = getTitleObject(
self.title.text,
mw.site.namespaces[self.title.namespace].talk.id
)
end
if talkTitle and talkTitle.exists then
local talkText
if self.isSmall then
local talkLink = talkArgIsTalkPage and talk or (talkTitle.prefixedText .. '#' .. talk)
talkText = string.format('([[%s|talk]])', talkLink)
else
talkText = 'Is féidir plé ábhartha a fháil ar'
if talkArgIsTalkPage then
talkText = string.format(
'%s [[%s|%s]].',
talkText,
talk,
talkTitle.prefixedText
)
else
talkText = string.format(
'%s an [[%s#%s|leathanach phlé]].',
talkText,
talkTitle.prefixedText,
talk
)
end
end
self.talk = talkText
end
end
-- Get other values.
self.fix = args.fix ~= '' and args.fix or nil
local date
if args.date and args.date ~= '' then
date = args.date
elseif args.date == '' and self.isTemplatePage then
date = lang:formatDate('F Y')
end
if date then
self.date = string.format(" <span class='date-container'><i>(<span class='date'>%s</span>)</i></span>", date)
end
self.info = args.info
if yesno(args.removalnotice) then
self.removalNotice = cfg.removalNotice
end
end
-- Set the non-collapsible text field. At the moment this is used by all box
-- types other than ambox, and also by ambox when small=yes.
if self.isSmall then
self.text = args.smalltext or args.text
else
self.text = args.text
end
-- Set the below row.
self.below = cfg.below and args.below
-- General image settings.
self.imageCellDiv = not self.isSmall and cfg.imageCellDiv
self.imageEmptyCell = cfg.imageEmptyCell
-- Left image settings.
local imageLeft = self.isSmall and args.smallimage or args.image
if cfg.imageCheckBlank and imageLeft ~= 'blank' and imageLeft ~= 'none'
or not cfg.imageCheckBlank and imageLeft ~= 'none'
then
self.imageLeft = imageLeft
if not imageLeft then
local imageSize = self.isSmall
and (cfg.imageSmallSize or '30x30px')
or '40x40px'
self.imageLeft = string.format('[[File:%s|%s%s|alt=]]', self.typeImage
or 'Information icon4.svg', imageSize, self.typeImageNeedsLink and "" or "|link=" )
end
end
-- Right image settings.
local imageRight = self.isSmall and args.smallimageright or args.imageright
if not (cfg.imageRightNone and imageRight == 'none') then
self.imageRight = imageRight
end
-- set templatestyles
self.base_templatestyles = cfg.templatestyles
self.templatestyles = args.templatestyles
end
function MessageBox:setMainspaceCategories()
local args = self.args
local cfg = self.cfg
if not cfg.allowMainspaceCategories then
return nil
end
local nums = {}
for _, prefix in ipairs{'cat', 'category', 'all'} do
args[prefix .. '1'] = args[prefix]
nums = union(nums, getArgNums(args, prefix))
end
-- The following is roughly equivalent to the old {{Ambox/category}}.
local date = args.date
date = type(date) == 'string' and date
local preposition = 'from'
for _, num in ipairs(nums) do
local mainCat = args['cat' .. tostring(num)]
or args['category' .. tostring(num)]
local allCat = args['all' .. tostring(num)]
mainCat = type(mainCat) == 'string' and mainCat
allCat = type(allCat) == 'string' and allCat
if mainCat and date and date ~= '' then
local catTitle = string.format('%s %s %s', mainCat, preposition, date)
self:addCat(0, catTitle)
catTitle = getTitleObject('Category:' .. catTitle)
if not catTitle or not catTitle.exists then
self:addCat(0, 'Ailt le paraiméadair dáta neamhbhailí sa teimpléad')
end
elseif mainCat and (not date or date == '') then
self:addCat(0, mainCat)
end
if allCat then
self:addCat(0, allCat)
end
end
end
function MessageBox:setTemplateCategories()
local args = self.args
local cfg = self.cfg
-- Add template categories.
if cfg.templateCategory then
if cfg.templateCategoryRequireName then
if self.isTemplatePage then
self:addCat(10, cfg.templateCategory)
end
elseif not self.title.isSubpage then
self:addCat(10, cfg.templateCategory)
end
end
-- Add template error categories.
if cfg.templateErrorCategory then
local templateErrorCategory = cfg.templateErrorCategory
local templateCat, templateSort
if not self.name and not self.title.isSubpage then
templateCat = templateErrorCategory
elseif self.isTemplatePage then
local paramsToCheck = cfg.templateErrorParamsToCheck or {}
local count = 0
for i, param in ipairs(paramsToCheck) do
if not args[param] then
count = count + 1
end
end
if count > 0 then
templateCat = templateErrorCategory
templateSort = tostring(count)
end
if self.categoryNums and #self.categoryNums > 0 then
templateCat = templateErrorCategory
templateSort = 'C'
end
end
self:addCat(10, templateCat, templateSort)
end
end
function MessageBox:setAllNamespaceCategories()
-- Set categories for all namespaces.
if self.invalidTypeError then
local allSort = (self.title.namespace == 0 and 'Main:' or '') .. self.title.prefixedText
self:addCat('all', 'Teastaíonn paraiméadair bhosca teachtaireachta Vicipéide a shocrú', allSort)
end
if self.isSubstituted then
self:addCat('all', 'Leathanaigh le teimpléid a ionadaíodh go míchuí')
end
end
function MessageBox:setCategories()
if self.title.namespace == 0 then
self:setMainspaceCategories()
elseif self.title.namespace == 10 then
self:setTemplateCategories()
end
self:setAllNamespaceCategories()
end
function MessageBox:renderCategories()
if not self.hasCategories then
-- No categories added, no need to pass them to Category handler so,
-- if it was invoked, it would return the empty string.
-- So we shortcut and return the empty string.
return ""
end
-- Convert category tables to strings and pass them through
-- [[Module:Category handler]].
return require('Module:Category handler')._main{
main = table.concat(self.categories[0] or {}),
template = table.concat(self.categories[10] or {}),
all = table.concat(self.categories.all or {}),
nocat = self.args.nocat,
page = self.args.page
}
end
function MessageBox:export()
local root = mw.html.create()
-- Add the subst check error.
if self.isSubstituted and self.name then
root:tag('b')
:addClass('error')
:wikitext(string.format(
'Ionadaíodh an teimpléad <code>%s[[Teimpléad:%s|%s]]%s</code> go míchuí.',
mw.text.nowiki('{{'), self.name, self.name, mw.text.nowiki('}}')
))
end
local frame = mw.getCurrentFrame()
root:wikitext(frame:extensionTag{
name = 'templatestyles',
args = { src = self.base_templatestyles },
})
-- Add support for a single custom templatestyles sheet. Undocumented as
-- need should be limited and many templates using mbox are substed; we
-- don't want to spread templatestyles sheets around to arbitrary places
if self.templatestyles then
root:wikitext(frame:extensionTag{
name = 'templatestyles',
args = { src = self.templatestyles },
})
end
-- Create the box table.
local boxTable = root:tag('table')
boxTable:attr('id', self.id or nil)
for i, class in ipairs(self.classes or {}) do
boxTable:addClass(class or nil)
end
boxTable
:cssText(self.style or nil)
:attr('role', 'presentation')
if self.attrs then
boxTable:attr(self.attrs)
end
-- Add the left-hand image.
local row = boxTable:tag('tr')
if self.imageLeft then
local imageLeftCell = row:tag('td'):addClass('mbox-image')
if self.imageCellDiv then
-- If we are using a div, redefine imageLeftCell so that the image
-- is inside it. Divs use style="width: 52px;", which limits the
-- image width to 52px. If any images in a div are wider than that,
-- they may overlap with the text or cause other display problems.
imageLeftCell = imageLeftCell:tag('div'):addClass('mbox-image-div')
end
imageLeftCell:wikitext(self.imageLeft or nil)
elseif self.imageEmptyCell then
-- Some message boxes define an empty cell if no image is specified, and
-- some don't. The old template code in templates where empty cells are
-- specified gives the following hint: "No image. Cell with some width
-- or padding necessary for text cell to have 100% width."
row:tag('td')
:addClass('mbox-empty-cell')
end
-- Add the text.
local textCell = row:tag('td'):addClass('mbox-text')
if self.useCollapsibleTextFields then
-- The message box uses advanced text parameters that allow things to be
-- collapsible. At the moment, only ambox uses this.
textCell:cssText(self.textstyle or nil)
local textCellDiv = textCell:tag('div')
textCellDiv
:addClass('mbox-text-span')
:wikitext(self.issue or nil)
if (self.talk or self.fix) then
textCellDiv:tag('span')
:addClass('hide-when-compact')
:wikitext(self.talk and (' ' .. self.talk) or nil)
:wikitext(self.fix and (' ' .. self.fix) or nil)
end
textCellDiv:wikitext(self.date and (' ' .. self.date) or nil)
if self.info and not self.isSmall then
textCellDiv
:tag('span')
:addClass('hide-when-compact')
:wikitext(self.info and (' ' .. self.info) or nil)
end
if self.removalNotice then
textCellDiv:tag('span')
:addClass('hide-when-compact')
:tag('i')
:wikitext(string.format(" (%s)", self.removalNotice))
end
else
-- Default text formatting - anything goes.
textCell
:cssText(self.textstyle or nil)
:wikitext(self.text or nil)
end
-- Add the right-hand image.
if self.imageRight then
local imageRightCell = row:tag('td'):addClass('mbox-imageright')
if self.imageCellDiv then
-- If we are using a div, redefine imageRightCell so that the image
-- is inside it.
imageRightCell = imageRightCell:tag('div'):addClass('mbox-image-div')
end
imageRightCell
:wikitext(self.imageRight or nil)
end
-- Add the below row.
if self.below then
boxTable:tag('tr')
:tag('td')
:attr('colspan', self.imageRight and '3' or '2')
:addClass('mbox-text')
:cssText(self.textstyle or nil)
:wikitext(self.below or nil)
end
-- Add error message for invalid type parameters.
if self.invalidTypeError then
root:tag('div')
:addClass('mbox-invalid-type')
:wikitext(string.format(
'Tá an bosca teachtaireachta seo ag úsáid paraiméadar "type=%s" neamhbhailí agus tá réiteach de dhith air.',
self.type or ''
))
end
-- Add categories.
root:wikitext(self:renderCategories() or nil)
return tostring(root)
end
--------------------------------------------------------------------------------
-- Exports
--------------------------------------------------------------------------------
local p, mt = {}, {}
function p._exportClasses()
-- For testing.
return {
MessageBox = MessageBox
}
end
function p.main(boxType, args, cfgTables)
local box = MessageBox.new(boxType, args, cfgTables or mw.loadData(CONFIG_MODULE))
box:setParameters()
box:setCategories()
return box:export()
end
function mt.__index(t, k)
return function (frame)
if not getArgs then
getArgs = require('Module:Arguments').getArgs
end
return t.main(k, getArgs(frame, {trim = false, removeBlanks = false}))
end
end
return setmetatable(p, mt)
gw3fhqhqhhvhpggwdii6f5gfhytksqi
Annie Ernaux
0
106955
1329141
1177060
2026-10-03T22:15:50Z
TGcoa
21229
1329141
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Scríbhneoir Francach is ea '''Annie Ernaux''', née Duchesne (a rugadh ar 1 Meán Fómhair 1940). Bhuaigh sí [[Duais Nobel na Litríochta]] sa bhliain 2022.
[[Íomhá:Annie Ernaux Cannes 2022.jpg|clé|mion|Cannes, 2022]]
=== Saol ===
Rugadh agus tógadh Ernaux sa [[An Normainn|Normainn]] i dtuaisceart na Fraince, Ní raibh mórán de chuid an tsaoil ag a muintir, daoine den lucht oibre. agus ar chlé.
=== Saothar ===
Scríobhann Ernaux saothair neamhfhicsin chomh maith le húrscéalta. Rinneadh an Coiste Nobel tagairt don "mhisneach agus géire thomhaiste lena nochtann Ernaux bunchúiseanna, coimhthíos agus srianta comhchoiteanna na cuimhne pearsanta." Is í an chéad scríbhneoir Francach a bhain [[Duais Nobel na Litríochta]] ó bhí 2014 ann agus bhain [[Patrick Modiano]] an Nobel.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/in/podcast/8-deireadh-f%C3%B3mhair-2022-t%C3%ADr-eoghain/id1525428808?i=1000581992822|teideal=Nuacht Mhall (Tír Eoghain)|údar=Conradh na Gaeilge Londain|dáta=8 Deireadh Fómhair 2022|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-02-21}}</ref>
Breathnaítear ar an nóibhille dhírbheathaisnéiseach ''Le jeune homme'' (‘An fear óg’), a foilsíodh sa bhliain 2022, mar ‘eochairshaothar’ a chabhródh leis an léitheoir an chuid eile de shaothar Ernaux a thuiscint agus a chur i gcomhthéacs. Níl sa leabhairín ar fad ach 37 leathanach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-minic-a-chodail-me-le-duine-dfhonn-bru-a-chur-orm-fein-peann-a-chur-ar-phaipear/|teideal=Is minic a chodail mé le duine d’fhonn brú a chur orm féin peann a chur ar pháipéar|údar=Alex Hijmans|dáta=3 Deireadh Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-03}}</ref>
== Féach freisin ==
[[Patrick Modiano]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol}}
[[Catagóir:Úrscéalaithe Francacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1940]]
[[Catagóir:Mná]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Litríochta]]
{{DEFAULTSORT:Ernaux, Annie }}
id0oonzmy4o3d506v6e4czb4mzm2shq
1329150
1329141
2026-10-03T22:23:37Z
TGcoa
21229
/* Saothar */
1329150
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Scríbhneoir Francach is ea '''Annie Ernaux''', née Duchesne (a rugadh ar 1 Meán Fómhair 1940). Bhuaigh sí [[Duais Nobel na Litríochta]] sa bhliain 2022.
[[Íomhá:Annie Ernaux Cannes 2022.jpg|clé|mion|Cannes, 2022]]
== Saol ==
Rugadh agus tógadh Ernaux sa [[An Normainn|Normainn]] i dtuaisceart na Fraince, Ní raibh mórán de chuid an tsaoil ag a muintir, daoine den lucht oibre. agus ar chlé.
== Saothar ==
Scríobhann Ernaux saothair neamhfhicsin chomh maith le húrscéalta. Rinneadh an Coiste Nobel tagairt don "mhisneach agus géire thomhaiste lena nochtann Ernaux bunchúiseanna, coimhthíos agus srianta comhchoiteanna na cuimhne pearsanta." Is í an chéad scríbhneoir Francach a bhain [[Duais Nobel na Litríochta]] ó bhí 2014 ann agus bhain [[Patrick Modiano]] an Nobel.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/in/podcast/8-deireadh-f%C3%B3mhair-2022-t%C3%ADr-eoghain/id1525428808?i=1000581992822|teideal=Nuacht Mhall (Tír Eoghain)|údar=Conradh na Gaeilge Londain|dáta=8 Deireadh Fómhair 2022|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-02-21}}</ref>
Ficsean dírbheathaisnéiseach<ref>''autofiction'', i mBéarla</ref> a thugtar ar an seánra a chleachtann Ernaux agus breathnaítear uirthi mar dhuine de bhunaitheoirí an tseánra sin. Go deimhin breathnaítear ar an Duais Nobel a bronnadh uirthi mar fhianaise go bhfuil glacadh, faoi dheireadh, leis an bhficsean dírbheathaisnéiseach mar litríocht dháiríre.<ref name=":1" />
=== ''Le jeune homme'' ===
Breathnaítear ar an nóibhille dhírbheathaisnéiseach ''Le jeune homme'' (‘An fear óg’), a foilsíodh sa bhliain 2022, mar ‘eochairshaothar’ a chabhródh leis an léitheoir an chuid eile de shaothar Ernaux a thuiscint agus a chur i gcomhthéacs. Níl sa leabhairín ar fad ach 37 leathanach.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-minic-a-chodail-me-le-duine-dfhonn-bru-a-chur-orm-fein-peann-a-chur-ar-phaipear/|teideal=Is minic a chodail mé le duine d’fhonn brú a chur orm féin peann a chur ar pháipéar|údar=Alex Hijmans|dáta=3 Deireadh Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-03}}</ref>
‘Is minic a chodail mé le duine d’fhonn brú a chur orm féin peann a chur ar pháipéar.’ Is mar sin a thosaíonn sí ''Le jeune homme.'' Bhí Annie Ernaux 82 bliain d’aois nuair a cuireadh i gcló ''Le jeune homme'' agus is léir ón gcéad abairt sin thuas gur cuma sa sioc léi céard a cheapann daoine fúithi. I míreanna gonta gairide, cíorann sí caidreamh grá a bhí aici breis agus scór bliain roimhe sin le fear a bhí tríocha bliain níos óige ná í.
Admhaíonn sí gurbh ábhar sásaimh agus faoisimh di é nuair a bhris an fear óg suas le bean ar comhaois leis ionas go bhféadfadh sé a bheith le Ernaux amháin. Admhaíonn sí, leis, gur tháinig sí i dtír uaireanta ar an éagothromaíocht shocheacnamaíoch idir í féin agus an fear óg. Agus go mbaineadh sí sult as féachaintí lán alltachta na ndaoine a bhí ag dul an bealach agus ise agus an fear óg amuigh ag siúl lena chéile cois trá: ‘ba lú an glacadh a bhí linn ná mar a bheadh le lánúin aerach’.<ref name=":1" />
== Féach freisin ==
[[Patrick Modiano]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol}}
[[Catagóir:Úrscéalaithe Francacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1940]]
[[Catagóir:Mná]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Litríochta]]
{{DEFAULTSORT:Ernaux, Annie }}
8dl74ncz0wh61qk487yk81phv0e6nsc
Coláiste na nÉireannach i bPáras
0
110880
1329083
1321180
2026-10-03T15:29:29Z
Lincse Cheanadach
77577
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */
1329083
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}}
Tá '''Coláiste na nGael, Páras''' (nó '''Coláiste na nÉireannach''' i bPáras)<ref>i mBéarla, ''the Irish College of Paris''</ref> suite ar 5 rue des Irlandais sa 5ú arrondissement de chuid Pháras, ar an mBruach Clé ([[An Fhraincis|Fraincis]]: ''Collège des Irlandais'', [[An Laidin|Laidin]]: ''Collegium Clericorum Hibernorum'',<ref>Charles Jourdain: ''Histoire de l’Université de Paris au XVIIe et au XVIIIe siècle''. Hachette, Paris 1862, Addendum: ''Piéces justifivatives'', 109.</ref> Béarla: ''Irish College in Paris'').
[[Íomhá:Emplacement de l'ancien collège des Irlandais rue de la Vignette.jpg|clé|mion|290x290px|Collège des Irlandais, Coláiste na nGael go dtí 1793, rue de la Vignette<ref>Bhí rue de la Vignette suite idir rue Saint-Victor agus rue des Fossés-Saint-Bernard, timpeall rue d'Arras, rue Monge, agus rue du Cardinal Lemoine inniu</ref>]]
[[Íomhá:P1010805 Paris V Rue des Irlandais Collège des irlandais reductwk.JPG|clé|mion|5 rue des Irlandais, 75005 Paris|344x344px]]
[[Íomhá:Fronton Collège des Irlandais.JPG|clé|mion|220x220px]]
[[Íomhá:Irish_College_Paris_Exhibit_(cropped).jpg|clé|mion|220x220px|Armas]][[Íomhá:P1010808 Paris V Rue des Irlandais Collège des Irlandais reductwk.JPG|clé|mion|clós |220x220px]]
== Stair ==
Bhunaigh John Lee an Coláiste timpeall 1600 agus tógadh na foirgnimh atá ann anois sna 1770idí.<ref>{{Lua idirlín|teideal=Páras agus an chéad fhoclóir Béarla-Gaeilge riamh|url=https://archives-en.centreculturelirlandais.com/online-exhibitions/paras-agus-an-chead-fhocloir-bearla-gaeilge-riamh|work=archives-en.centreculturelirlandais.com|dátarochtana=2026-06-20}}</ref>
Ag an am, bhí ról ríthábhachtach ag Coláistí na nGael ar mhór-roinn na hEorpa i gcaomhnú léann agus [[litríocht na Gaeilge]]. Ba é Coláiste na nGael bPáras ar an gceann ba thábhachtaí díobh agus ina lárionad foghlama agus scoláireachta d’Éireannaigh thar lear.
== Alumni ==
* MESSINGHAM, Thomas (''c.''1575–''c.''1638): Bhog sé go dtí an coláiste Éireannach agus bhain céim mháistir ann i 1613 agus fuair dochtúireacht ar ball ón Sorbón<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1372|teideal=MESSINGHAM, Thomas (c.1575–c.1638)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}</ref>
* NARY, Cornelius (1658–1738): cuireadh go Coláiste na nÉireannach é<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1373|teideal=NARY, Cornelius (1658–1738)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}</ref>
* Ó DUINNSHLÉIBHE, Aindrias (1680–1746): Chuaigh sé go Páras i 1710 agus i 1722 ceapadh é ina Mhaor ar Choláiste na nGael<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1433|teideal=Ó DUINNSHLÉIBHE, Aindrias (1680–1746)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}</ref>
* Ó GALLCHOBHAIR, Séamus (''c.''1684–1751): Fuair sé oideachas i gColáiste na nGael<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1443|teideal=Ó GALLCHOBHAIR, Séamus (c.1684–1751)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}</ref>
* [[Conchubhar Ó Beaglaoich|Ó BEAGLAOICH]], [[Conchubhar Ó Beaglaoich|Conchubhar]] (c. 1780idí-1730idí)) a scríobh ''[[An Focloir Bearla Gaoidheilge]]'' ''(''1732)
* PAOR, Eoin (1764–1831): Fuair sé oiliúint sagairt i gColáiste na nGael<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1143|teideal=PAOR, Eoin (1764–1831)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}</ref>
* LYONS, John (1836–1908): D’fhreastail sé ar chliarscoil Naomh Uinseann i gCorcaigh roimh dhul go Coláiste na nGael dó<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1323|teideal=LYONS, John (1836–1908)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}</ref>
* MAG FHLAINN, Seán (1843–1915): Faoi 1863 bhí sé i gColáiste na nÉireannach<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=273|teideal=MAG FHLAINN, Seán (1843–1915)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}</ref>
* Ó SÍTHIGH, David: Fuair sé oideachas i gColáiste na nGael lena dheartháir Eoghan sna 1860idí toisc nár theastaigh uathu mionn dílseachta a ghlacadh i [[Coláiste Phádraig, Má Nuad|Maigh Nuad]]. Cuireadh abhaile é nuair a bhí an calar forleata i bPáras in 1866<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=545|teideal=NÍ SHÍTHIGH, Caitlín (1886–1938)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}</ref>
* Ó RIAIN, Mathúin (1844–1937): Fuair sé oideachas i gColáiste na nGael ar feadh ceithre bliana gur oirníodh é in 1871<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=105|teideal=Ó RIAIN, Mathúin (1844–1937)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}</ref>
* Ó LAOGHAIRE, Pádraig (1853–1932): Fuair sé oideachas i gColáiste na nGael mar ar oirníodh ina shagart é i Meitheamh 1879<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=85|teideal=Ó LAOGHAIRE, Pádraig (1853–1932)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}</ref>
* MAC GIOLLA SHEANAIGH, Tomás Eadbhard (1879–1931): Chuaigh sé go Coláiste na nGael in 1897<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=275|teideal=MAC GIOLLA SHEANAIGH, Tomás Eadbhard (1879–1931)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}</ref>
* [[Pádraig de Brún|DE BRÚN, Pádraig]] (1889–1960): Bhí a chúrsa diagachta críochnaithe aige i gColáiste na nÉireannach agus oirníodh ina shagart é i 1913<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=420|teideal=DE BRÚN, Pádraig (1889–1960)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}</ref>
* Ó DOMHNAILL, Pádraig (1890–1953): bhuaigh sé scoláireacht dhá bhliain i gColáiste na nGael, mar a ndearna sé staidéar ar fhealsúnacht<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=63|teideal=Ó DOMHNAILL, Pádraig (1890–1953)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Coláiste Naomh Antaine]], [[Lováin|Louvain]]
* [[Coláiste Phádraig, Má Nuad]]
* ''[[An Focloir Bearla Gaoidheilge]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-focloir-ui-bheaglaoich-fillte-ar-pharas-an-la-is-faide-sa-mbliain-anseo-cheana-fein/|teideal=DIALANN TUAIRISC: Foclóir Uí Bheaglaoich fillte ar Pháras {{!}} An lá is faide sa mbliain anseo cheana féin|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=18 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-18}}</ref>''
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Páras]]
[[Catagóir:Cultúr na hÉireann]]
[[Catagóir:Cliarscoileanna]]
[[Catagóir:Ollscoileanna Caitliceacha]]
[[Catagóir:Cultúrlanna]]
[[Catagóir:Coláiste na nGael, Páras]]
[[Catagóir:Coláistí na nGael]]
f67cq6psktclvo7cjulu2z6fbm0814z
Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin
3
111891
1329081
1317916
2026-10-03T13:54:38Z
MediaWiki message delivery
18417
/* Let's start preparing for Feminism and Folklore 2027! */ mír nua
1329081
wikitext
text/x-wiki
== Organising Feminism and Folklore ==
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | 350px | right]]
Hello Community Organizers,
Thank you for organising Feminism and Folklore writing competition on your wiki. We congratulate you in joining and celebrating our cultural heritage and promoting gender equality on Wikipedia.
To encourage boost for the contributions of the participants, we're offering prizes for Feminism and Folklore local prizes. Each Wikipedia will have three local winners:
*First Prize: $15 USD
*Second Prize: $10 USD
*Best Jury Article: $5 USD
All this will be in '''gift voucher format only'''. Kindly inform your local community regarding these prizes and post them on the local project page
The Best Jury Article will be chosen by the jury based on how unique the article is aligned with the theme. The jury will review all submissions and decide the winner together, making sure it's fair. These articles will also be featured on our social media handles.
We're also providing internet and childcare support to the first 50 organizers and Jury members for who request for it. Remember, only 50 organizers will get this support, and it's given on a first-come, first-served basis. The registration form will close after 50 registrations, and the deadline is March 15, 2024. This support is optional and not compulsory, so if you're interested, fill out the form [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdnytyact-HR6DvsWwnrVeWuzMfuNH1dSjpF24m6od-f3LzZQ/viewform here].
Each organizer/jury who gets support will receive $30 USD in gift voucher format, even if they're involved in more than one wiki. No dual support will be provided if you have signed up in more than one language. This support is meant to appreciate your volunteer support for the contest.
We also invite all organizers and jury members to join us for office hours on '''Saturday, March 2, 2024'''. This session will help you understand the jury process for both contests and give you a chance to ask questions. More details are on [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_2024_Office_Hour_2 meta page].
Let's celebrate our different cultures and work towards gender equality on Wikipedia!
Best regards,
Rockpeterson
[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 05:56, 29 Feabhra 2024 (UTC)
<!-- Message sent by User:Rockpeterson@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Rockpeterson/fnf2024golbal&oldid=26304232 -->
== Next Steps and Feedback Request for Feminism and Folklore Organizers ==
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|centre|550px|frameless]]
Dear Organizer,
I hope this message finds you well.
First and foremost, I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause.
As the campaign draws to a close, I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Project Page|sign-up page]].
Once the jury process is completed, kindly update the [[:m:Feminism and Folklore 2024/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2024'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on our Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed.
Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights.
Therefore, I kindly ask you to spare just 10 minutes to share your progress and achievements with us through a Google Form survey. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful.
Here's the link to the survey: [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfCkFONXlPVlakMmdh-BWtZp0orYBCSVvViJPbsjf2TIXAWvw/viewform?usp=sf_link Survey Google Form Link]
Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon.
Warm regards,
'''Feminism and Folklore International Team #WeTogether'''
[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 08:26, 7 Aibreán 2024 (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 -->
== Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]]
{{int:please-translate}}
Dear Wikimedian,
We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor.
As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024.
Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity.
Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia.
With warm regards,
'''Feminism and Folklore International Team'''.
--[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 12:28, 21 Iúil 2024 (UTC)
</div>.
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 -->
== Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback ==
Dear Organizer,
[[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]]
We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success.
To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes).
Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives.
Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey].
By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement.
The survey covers:
#Community engagement and participation
#Challenges and successes
#Partnership
Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore].
Best regards,<br>
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC)
<!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 -->
== [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! ==
Dear Feminism and Folklore Organizers,
We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st.
For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit
Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline
We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org'''
Kind regards, <br>
On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br>
[[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC)
<!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 -->
== [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia ==
Dear Recipient,<br>
We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships.
===Workshop Objectives===
* <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement.
* <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships.
* <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community.
* <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy.
===Workshop Details===
📅 Date: 7th December 2024<br>
⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br>
📍 Venue: Zoom Meeting
===How to Join:===
Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br>
Meeting ID: 860 4444 3016 <br>
Passcode: 834088
We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts.
Thank you,
Wiki Loves Folklore International Team
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC)
<!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 -->
== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country ==
[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]]
Dear Team,
My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign.
Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons.
As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet.
* Please find the project page for this year’s edition at:
https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025
* To sign up and organize the event in your country, visit:
https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize
If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know.
In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia.
We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested.
* You can find the Feminism and Folklore project page here:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025
* The page to sign up is:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page
For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know.
We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons.
Sincerely,
The Wiki Loves Folklore International Team
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC)
<!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 -->
== Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 ==
== Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;">
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div>
Dear {{PAGENAME}},
My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign.
We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture.
=== Why Host the Competition? ===
* Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture.
* Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics.
* Raise awareness: Increase global understanding of these important issues.
=== Exciting Prizes Await! ===
We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes:
**International Recognition:**
* 1st Prize: $300 USD
* 2nd Prize: $200 USD
* 3rd Prize: $100 USD
* Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each
**Local Recognition (Details Coming Soon!):**
Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements!
All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency.
=== Ready to Get Involved? ===
Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025]
Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page]
=== Collaboration is Key! ===
Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region.
=== Let's Collaborate! ===
For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further.
Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content!
Thank you,
**Wiki Loves Folklore International Team**
</div>
</div>
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC)
<!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 -->
<!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 -->
== Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;">
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Dear {{PAGENAME}},<br>
Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.
Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long!
== Event Details ==
* '''📅 Date''': Today (15 March 2025)
* '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone])
* '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link]
* '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]]
* '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266
* '''🔑 Passcode''': FNF@2025
== Participation ==
Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!''
'''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there!
Best regards,<br>
'''Joris Quarshie'''<br>
[[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]]
<div style="margin-top:1em; text-align:center;">
Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div>
--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC)
</div>
</div>
<!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 -->
== Follow-Up: Support for Feminism and Folklore 2025 Contributions ==
<div lang="en" dir="ltr">
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;">
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
{{center|''{{int:please-translate}}''}}
Dear {{PAGENAME}},
I hope this message finds you well.
We noticed that your community has signed up for the [[Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore Writing Contest]], but there have been only a few contributions submitted via the [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ Campwiz tool] so far. We completely understand that challenges may arise, and we’d love to support you and your participants in streamlining the submission process.
To assist your community, here’s a step-by-step guide to adding articles to the campaign. Feel free to share these instructions with your participants:
=== How to Submit Articles via Campwiz ===
'''Tool link:''' https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/
# Access the Tool
#* Visit Campwiz and log in with your Wikimedia account (same as your Wikipedia credentials).
# Select the Campaign
#* Scroll through the list of campaigns and click on your campaign.
# Add Your Article
#* Click on "'''+ SUBMIT NEW ARTICLE'''" button.
#* Enter the exact title of your article in the “Tiltle” field.
#* Click on "'''CHECK'''" button.
#* If you have more articles to submit, click on the '''"SUBMIT ANOTHER"''' button.
# Check your submissions.
#* To check if your submissions went through please click on the '''"DETAILS"''' button
#* Click on the '''SUBMISSIONS''' Button to see the list of your submissions.
=== Need Help? ===
* Technical issues?
Ensure article titles are spelled correctly and meet the campaign’s theme (feminism, folklore, or gender-related topics).
* Eligibility questions?
New articles must follow Wikipedia’s notability guidelines.
* Still stuck?
Send an email to '''support@wikilovesfolklore.org'''! You can also reach out on the campaign’s Talk page.
Your commitment to amplifying untold gendered narratives in folklore is invaluable, and we’re excited to see your community’s contributions come to life. Let’s work together to make this campaign a success!
Looking forward to your response,
Best regards,<br>
Stella<br>
Feminism and Folklore Organizer
-[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:29, 17 March 2025 (UTC)
</div>
</div>
</div>
<!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 -->
== Feminism and Folklore 2025 Jury Evaluation Guidelines & Results Submission ==
<div lang="en" dir="ltr">
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;">
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
{{center|''{{int:please-translate}}''}}
Dear {{PAGENAME}},
Thank you once again for your commitment and dedication to the [[meta:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025]] campaign!
As we near the conclusion of this year’s contest, please follow the official jury guidelines when evaluating submissions:
===Jury Guidelines:===
* Articles must be created or expanded between 1st February and 31st March 2025.
* Minimum article size: 3000 bytes and at least 300 words.
* No poor or machine-translated content.
* Articles must align with the Feminism and Folklore themes (feminism, gender, culture, folklore).
* Articles should not be orphaned – they must be linked to at least one other article.
* Submissions must not violate copyright rules and should follow local notability guidelines.
* All articles must include proper references according to your local Wikipedia’s citation policies.
* Once your local jury process is complete, kindly submit only the top 3 winners on the official results page:
===Submission Link:===
https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results
Please include the following for each winner:
* Username
* Link to the local user talkpage
* Their ranking (1st, 2nd, or 3rd)
For more information, you can also refer to the main contest page:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025
If you need help or have any questions, feel free to reach out.
Warm regards, <br>
Stella Sessy Agbley<br>
Coordinator, Feminism and Folklore
-[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:48, 10 April 2025 (UTC)
</div>
</div>
</div>
<!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 -->
== Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) ==
<div lang="en" dir="ltr">
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;">
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
{{center|''{{int:please-translate}}''}}
Dear {{PAGENAME}},
You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu.
=== Objectives ===
* '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives.
* '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens.
* '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices.
* '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities.
=== Details ===
* '''Date:''' 30th April 2025
* '''Day:''' Wednesday
* '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone])
* '''Venue:''' Online (Zoom)
* '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director)
=== How to Join ===
* '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here]
* '''Meeting ID:''' 891 5873 8825
* '''Passcode:''' FNF@2025
* '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] ''''
=== Agenda ===
# Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call.
# Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives.
# Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries.
# Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups.
# Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps.
# Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions.
We look forward to seeing you there!
Best regards,<br>
Stella<br>
Feminism and Folklore Organiser
-[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC)
</div>
</div>
</div>
<!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 -->
== Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) ==
<div lang="en" dir="ltr">
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;">
[[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]]
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
{{center|''{{int:please-translate}}''}}
Dear {{PAGENAME}},
You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation | Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu.
=== Objectives ===
* '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives.
* '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens.
* '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices.
* '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities.
=== Details ===
* '''Date:''' 30th April 2025
* '''Day:''' Wednesday
* '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone])
* '''Venue:''' Online (Zoom)
* '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director)
=== How to Join ===
* '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here]
* '''Meeting ID:''' 891 5873 8825
* '''Passcode:''' FNF@2025
* '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] ''''
=== Agenda ===
# Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call.
# Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives.
# Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries.
# Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups.
# Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps.
# Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions.
We look forward to seeing you there!
Best regards,<br>
Stella<br>
Feminism and Folklore Organiser
-[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC)
</div>
</div>
</div>
<!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF2&oldid=28410476 -->
== Final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;>
Hello {{PAGENAME}}
[[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]]
I hope this message finds you well.
This is a final reminder that the deadline for submitting your Feminism and Folklore 2025 results on Meta has elapsed. For participant prizes to be processed, your community must submit the necessary information as soon as possible.
Please use the following link to submit your results: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Results Submit your results]
We have extended the {{font color||yellow|'''submission deadline to 12 June 2025'''.}}
Kindly note that failure to submit by this date will result in your group’s participants not receiving any prizes from us.
Thank you for your attention to this important matter and for your continued contributions to the Feminism and Folklore campaign.
Warm regards,<br>
Stella<br>
On behalf of Feminism and Folklore Team<br>
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 12:39, 08 June 2025 (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Template:FnF_2025_reminder_list&oldid=28842648 -->
== You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;>
Hello {{PAGENAME}}
[[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]]
We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled:
🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br>
🗓 Friday, June 20, 2025<br>
⏰ 4:00 PM UTC<br>
🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br>
👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br>
Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms!
🔗 Event Page & Details:
https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders
This session includes:<br>
✔️ A keynote presentation<br>
✔️ Story-sharing interactive segment<br>
✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br>
We hope to see you there!
Warm regards,<br>
Stella<br>
On behalf of Feminism and Folklore Team<br>
[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 -->
== Invitation to Organise Feminism and Folklore 2026 ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;">
[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div>
Dear {{PAGENAME}},
Hope you’re doing well. I’m reaching out with some exciting updates about '''[[m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Thanks to the amazing support from organizers like you, the campaign has grown into one of the biggest and most collaborative initiatives in the entire Wikimedia movement. Your efforts have played a huge part in that, and we’re truly grateful. We’re hoping to make the 2026 edition even larger and even more community-driven.
We’d be very happy to have you join again as an organizer. The sign-up process is simple this year:
#Create your local event page (you can copy from the [[:m:Feminism_and_Folklore/Sample|sample]])
#Set up your Fountain or [https://tools.wikilovesfolklore.org/campwiz/ CampWiz] campaign.
#Add your campaign link to the 2026 '''[[:m:Feminism_and_Folklore_2026/Project_Page|registration list]]'''
The focus of the campaign remains the same - creating or expanding Wikipedia content on feminism, women’s issues, gender topics, and diverse folk traditions from around the world. International and local prizes will continue as before.
'''Special Prize for 2026:'''
Every participant will receive a Wikipedia 25 digital postcard as a token of appreciation for contributing to the global movement during Wikipedia’s 25th anniversary year. This will be sent to all contributors who take part in the campaign.
We’re also adding an optional one-time internet and childcare support for organizers who may need extra assistance to carry out their local campaign. This is entirely optional and meant to help those who might otherwise face challenges in organizing. More details will be shared soon.
If you’re unable to organize this year, no worries at all - please feel free to share the invitation with others in your community who might be interested.
If you have any questions or would like to discuss plans, you can reach us on the [[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026|talk page]] or by email.
Looking forward to collaborating again,
'''Wiki Loves Folklore International Team'''
--[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 18:18, 12 Nollaig 2025 (UTC)
</div></div>
(This message was sent to [[:Plé úsáideora:OifigeachWMIE]] and is being posted here due to a redirect.)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29792058 -->
== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==
<div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;">
[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
<div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div>
;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026
Dear Wikimedian,
We thank you for taking an initiative to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.
The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.
;About the Campaign
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.
;What Can Participants Write About?
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:
* Folk festivals, rituals, and celebrations
* Folk dances, music, and traditional performances
* Women and queer figures in folklore
* Women in mythology and oral traditions
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives
* Fairy tales, folk stories, and legends
* Folk games, sports, and cultural practices
Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.
;Checklist for Organizers
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:
# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]]
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline
#* Local and international prizes
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''
;Campaign Tools
The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:
* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.
Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''
;Learn More & Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.
If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.
;Join Us in upcoming office hours
We look forward to your presence in the upcoming office hours where the community and the international Team can interact with each other and know more about the contest. resister yourself for the [[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|office hours event]].
Thank you and all the best,
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''
----
''Stay connected:''
[[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]
[[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
</div></div>
--[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 13:30, 18 Eanáir 2026 (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=29948401 -->
== Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury ==
Hello {{PAGENAME}}!,
Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts!
To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have:
* Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]:
* Started promoting the campaign within your community.
* Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified.
* Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community.
=== Internet & Childcare Support ===
Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''.
'''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]'''
Requests submitted after this date will not be entertained.
=== Important Participation Guidelines ===
* Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers).
* If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us.
=== Community Engagement ===
* Keep your community active and motivated throughout the campaign.
* Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally.
* In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''.
Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊
Thank you for your collaboration!
''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.''
Feminism and Folklore International Team.
–[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 05:17, 16 Feabhra 2026 (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 -->
== Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers ==
<div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;">
[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]]
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;">
<div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div>
Dear Organizer,
I hope this message finds you well.
First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause.
As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]].
Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed.
Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance.
Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful.
Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon.
Warm regards,
[[User:Tiven2240|Tiven2240]]
on behalf of Feminism and Folklore International Team
<nowiki>#WeTogether</nowiki>
</div></div>
--[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 11:57, 11 Aibreán 2026 (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 -->
== Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 ==
Dear Feminism and Folklore organiser,
This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''.
Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026.
Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign.
Best regards,
'''Feminism and Folklore International Organizing Team'''
--[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 02:09, 3 Meitheamh 2026 (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 -->
== Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]]
Dear {{PAGENAME}},
Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants.
As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign.
'''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions.
'''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]'''
Please submit your response by '''25 June 2026'''.
Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future!
Regards,
'''Feminism and Folklore Team'''
--[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 12:05, 18 Meitheamh 2026 (UTC)
</div>
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 -->
== Let's start preparing for Feminism and Folklore 2027! ==
<div style="background:#f8f9fa; color:#202122; border:1px solid #a2a9b1; border-radius:4px; padding:20px; margin:10px 0;">
[[File:Feminism and Folklore logo.svg|right|150px|frameless]]
Dear Feminism and Folklore organisers,
We are happy to invite you to start preparing for the '''Feminism and Folklore 2027''' edition!
The next Wikimedia Foundation [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant]] application cycle, Cycle 3, starts on '''1 November 2026'''. If you are planning to organise Feminism and Folklore in your country or region in 2027, we encourage you to start working on your project plans, Wikipedia workshops, community activities, local events, and budget ahead of the application period.
In particular, organisers are encouraged to consider activities that support participants in creating and improving Wikipedia articles and other Wikimedia projects related to feminism, women, gender and local cultural heritage. You may also include expenses related to local prizes and other forms of recognition for contributors, where appropriate.
Please review the [[:m:Grants/Rapid|Rapid Grant application process]] and prepare your application for the upcoming cycle.
'''Once you submit your application and it appears on Meta, please share the link to your Rapid Grant application with support{{@}}wikilovesfolklore.org and copy team{{@}}wikilovesfolklore.org.'''
This will allow the Feminism and Folklore team to endorse your application when the Wikimedia Foundation Grants Team reaches out to us for confirmation.
If you have any questions or concerns about the Rapid Grant application process, please contact support{{@}}wikilovesfolklore.org.
Thank you for your continued support and for all the work you do to document and celebrate the knowledge, stories, and contributions of women and gender-diverse communities around the world. We look forward to supporting your applications and working together towards another successful edition!
'''Wiki Loves Folklore International team'''
</div>
--[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 13:54, 3 Deireadh Fómhair 2026 (UTC)
<!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf&oldid=31123349 -->
kj33u2dd4rd08ty0kxdky1a090l89e4
GaelGoer
0
114528
1329190
1291004
2026-10-04T06:08:06Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329190
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Bogearraí
|logo=File:Labhair Gaeilge Liom.jpg
}}
Is [[Aip shoghluaiste|aip]] fóin póca é '''GaelGoer''', atá ar fáil saor in aisce, agus a thugann deis do dhaoine le [[An Ghaeilge|Gaeilge]] teacht le chéile agus cumarsáid a dhéanamh.
=== Stair ===
Seoladh an chéad leagan de GaelGoer in 2022. Is comhlacht cláraithe é GaelGoer. Is iad Luke Middleton agus Nóirín Ní Bhraoin an bheirt chomhpháirtithe sa gcomhlacht.
Is saineolaí teicniúil é Luke agus comhbhunaitheoir den chomhlacht DataDyne Consulting. Is iarmhúinteoir bunscoile agus [[Síceolaíocht|Príomhshíceolaí]] ar [[Bord Oideachais agus Oiliúna Chathair Bhaile Átha Cliath|Bhord Oideachais agus Oiliúna Chathair Bhaile Átha Cliath]] í Nóirín Ní Bhraoin. Bronnadh bonn óir ar Luke mar gheall ar an aip a dhear sé mar chuid den chéim mháistreachta i gColáiste na Tríonóide.<ref>{{Lua idirlín|url=https://anp%c3%a1ip%c3%a9ar.ie/?p=381|teideal=Gaelgoer: Aip saor in aisce le Gaeil a chur in aithne dá chéile|údar=An Páipéar|dáta=2024-11-10|work=web.archive.org|dátarochtana=2024-11-10|archivedate=2024-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241110095935/https://anp%c3%a1ip%c3%a9ar.ie/?p=381}}</ref>
Is obair dheonach atá ar siúl ag gach duine atá ag cabhrú leo ar GaelGoer.
Bronnadh Séala Eorpach Teanga 2019 ar GaelGoer agus dhá bhonn óir ó [[Glór na nGael|Ghlór na nGael]] in 2022.
=== Aip ===
[[Íomhá:Gaelgoer the first communication app as Gaeilge (in Irish) Nóirín Ní Bhraoin Gaelgoer 27.09.2024 Celtic Knot Conference.mpg|mion|Cur i láthair faoin aip]]
Is é an aidhm atá ag GaelGoer labhairt na Gaeilge, ar gach leibhéal, a chur chun cinn trí chainteoirí Gaeilge a chur i dteagmháil lena chéile trí fheidhmeanna GaelGoer, feidhmiúlachtaí a bhí roghnaithe sa taighde ag cainteoirí Gaeilge.
Leis an aidhm seo a chur i gcrích tá trí fheidhm ag GaelGoer:
# IMEACHTAÍ: Cuireann GaelGoer cainteoirí Gaeilge ar an eolas faoi imeachtaí as Gaeilge ar fud na tíre agus thar lear.
# ANSEO: Tá mapa le siopaí, oifigí, caiféanna srl ina mbíonn seirbhís trí Ghaeilge ar fáil,
# LÁMH SUAS a thugann an deis dul i dteagmháil, ar théacs, le cainteoirí Gaeilge atá cláraithe leis an aip, in áiteanna ar fud an domhain.
Is féidir GaelGoer a íoslódáil saor in aisce ó na haipmhargaí. Tá GaelGoer ar Instagram agus ar Facebook.
== Féach freisin ==
*[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gaelgoer_the_first_communication_app_as_Gaeilge_(in_Irish)_N%C3%B3ir%C3%ADn_N%C3%AD_Bhraoin_Gaelgoer_27.09.2024_Celtic_Knot_Conference.mpg Nóirín Ní Bhraoin Gaelgoer]
== Naisc sheachtracha ==
* Aip [https://play.google.com/store/apps/details?id=com.apps.gaelgoer_app Android]
* Aip [https://apps.apple.com/ie/app/gaelgoer/id1568641984 iOS]
* [https://gaelgoer.ie/ Suíomh idirlín] {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Caint [[Imbolc (comhdháil)|Imbolc]] faoi [https://imbolc.ie/2022/12/imbolcep2022-noirin-ni-bhraoin/ GaelGoer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240228062552/https://imbolc.ie/2022/12/imbolcep2022-noirin-ni-bhraoin/ |date=2024-02-28 }}
* [https://www.instagram.com/gaelgoer/ Instagram]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Aipeanna]]
[[Catagóir:Aipeanna Gaeilge|*]]
[[Catagóir:Líonraí sóisialta|*]]
[[Catagóir:Foghlaim na Gaeilge]]
{{Síol}}
10ragomjw6mn0e74zi1o9to2dzar25r
An tAilceimiceoir
0
114661
1329155
1305165
2026-10-03T22:37:14Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 2 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329155
wikitext
text/x-wiki
{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar
|autor=[[Paulo Coelho]]
|idioma=[[Língua portuguesa|Português]]
}}
Is leabhar sár-dhíola é '''''An tAilceimiceoir''''' leis an [[scríbhneoir]] [[An Bhrasaíl|Brasaíleach]] [[Paulo Coelho]], a foilsíodh don chéad uair i 1988, sa [[Portaingéilis|Phortaingéilis]].<ref>{{Cite web-en|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5i07sUo0IODPVAktHfpCoY4f6kzAQ|title=Film to be made of Coelho's 'The Alchemist'|date=19 de maio de 2008|language=inglês|publisher=[[AFP]]|access-date=1 de julho de 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20090212063812/http://afp.google.com/article/ALeqM5i07sUo0IODPVAktHfpCoY4f6kzAQ|archive-date=2009-02-12}}</ref> Leanann an t-[[úrscéal]] fáthchiallach seo scéal [[aoire]] óg ón [[An Andalúis|Andalúis]] ar a thuras chun na h[[An Éigipt|Éigipte]], tar éis go ndéantar [[Taibhreamh|taibhrimh]] dó arís is arís eile faoi stórchiste a bheith i bhfolach ann. Is é an leabhar Brasaíleach is mó aistrithe ar domhan é, in 88 teanga san iomlán. Faoi 2009, bhí níos mó ná 85 milliún cóip de díolta, rud a fhágann go bhfuil sé ar cheann de na leabhair is mó díol riamh.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.forbes.com/2009/08/31/alchemist-geneva-brazil-opinions-high-five-paulo-coelho.html|title=High Five With Paulo Coelho|date=2009-09-01|work=[[Forbes]]|access-date=2021-12-10}}</ref>
== Achoimre ==
Leanann ''An tAilceimiceoir'' turas aoire ón Andalúis darb ainm Santiago. Tar éis go ndéantar taibhreamh dó arís is arís eile, a chreideann sé bheith [[Fáidh|fáidhiúil]], tograíonn sé taisteal go dtí [[bean feasa]] [[Romaigh|Romanaíoch]] i mbaile in aice láimhe chun brí na brionglóide a fháil amach. Míníonn an bhean an brionglóid mar thuarchomhartha ag foilsiú don bhuachaill go bhfuil stórchiste sna [[Pirimidí na hÉigipte|pirimidí]] san Éigipt.
[[Íomhá:All pyramids of Giza panorama 2.jpg|alt=Na pirimidí|clé|mion|[[Pirimidí na hÉigipte|Pirimidí]] [[Giza|Ghiza]]]]
Agus a thuras ina thús, buaileann sé le sean-rí darb ainm Meilcizidic, a chuireann ina luí air a chuid caoirigh a dhíol chun taisteal go dtí an Éigipt agus a luann den chéad uair coincheap chinniúint an duine féin. Is é do chinniúint féin an rud a bhí uait riamh a bhaint amach. Bíonn a fhios ag gach duine, nuair a bhíonn siad óg, cad é a gcinniúint féin. Thairis sin, deir sé "nuair a bhíonn rud éigin uait, feidhmíonn an cruinne ar fad le chéile chun cabhrú leat é a bhaint amach." Is é seo téama lárnach an leabhair.
Ar an mbealach, buaileann an buachaill le [[Sasana|Sasanach]] a tháinig ar thóir [[Ailceimic|ailceimiceora]] agus leanann sé seo ar aghaidh leis ag taisteal in éineacht leis an mbuachaill. Leanann a dtriall tríd an [[Sahára]] agus le linn a thurais, buaileann Santiago le bean álainn [[Arabaigh|Arabach]] darb ainm Fatima atá ina cónaí lena clann in aice le h[[ósais]]. Iarrann sé féin ar Fatima é a phósadh, ach deir sí nach bpósfaidh sí é do dtí go mbeidh a thuras críochnaithe agus a stórchiste aimsithe aige. Cuireann sé seo mearbhall air, ach faigheann sé amach ina dhiaidh sin nach gcuireann an grá bac ar aon duine dul ar thóir a chinniúna ná ní iarrann sé a chinniúint féin a íobairt, agus má tharlaíonn sé sin, is amhlaidh nach fíor-ghrá é.
Buaileann an buachaill ansin le hailceimiceoir a mhúineann dó faoin gcinniúint. Deir sé nach mian le daoine ach stórchiste a gcinniúna, gan fonn a bheith orthu an chinniúint sin a chaitheamh. Mothaíonn an buachaill éiginnte faoi féin agus é ag éisteacht le teagasc an ailceimiceora. Deir an t-ailceimiceoir: "Caithfir an stórchiste a aimsiú, ionas go mbeir in ann brí a bhaint amach as na haon ní atá foghlamtha agat fan na slí." Deirtear freisin gur fiúntaí an stórchiste seo ná ór. Filleann sé arís ar phríomhthéama an úrscéil ar fad, "nuair a bhíonn rud ó dhuine i ndáiríre, feidhmíonn an chruinne ar fad le chéile chun cabhrú leis an duine sin a bhrionglóid a bhaint amach."
== Carachtair ==
* '''Santiago nó 'An buachaill''''
[[Íomhá:Castillo de Santa Catalina, Tarifa (Spain).jpg|alt=Fothracha chaisleáin|mion|Castillo de Santa Catalina, [[Tarifa]] na h[[An Andalúis|Andalúise]]]]
Is é an buachaill príomhcharachtar ''An Ailceimiceora''. Rugadh i mbaile beag san Andalúis é, freastalaíonn sé ar sheimineáir mar ghasúr ach ba mhaith leis taisteal ar fud an domhain. Tá sé de mhisneach aige faoi dheireadh cead a iarraidh ar a athair a bheith ina aoire ionas gur féidir leis machairí na hAndalúise a thaisteal. Oíche amháin, i séipéal tréigthe, taibhrítear dó i mbrionglóid leanbh ag insint dó má théann sé go pirimidí na hÉigipte go bhfaighidh sé stórchiste. Casann sé níos déanaí ar fhear mistéireach i gcathair [[Tarifa]], a sheolann ar thuras é go dtí an taobh eile den [[An Afraic|Afraic]]. Tá aigne oscailte ag an ngasúir, rud atá thar a bheith feiliúnach chun a chinniúint féin a aimsiú. Tá ardmheas aige freisin ar a shaoirse, agus is é sin an fáth a n-éiríonn sé ina thréadaí agus go gcuireann sé in aghaidh baint a bheith aige le rudaí a chuireann a saoirse i mbaol. Sa deireadh, tuigeann sé gur minice go gcuirtear an tsaoirse faoi bhagairt ag iarrachtaí dainséar a sheachaint ná ag dul sa seans.
* '''Meilcizidic'''
Is é Meilcizidic rí Shailéim, tír mistéireach i bhfad i gcéin. Ráiníonn Meilcizidic ar Santiago i gcearnóg na cathrach Tarifa, áit a insíonn sé do Santiago faoi Anam an Domhain agus faoina chinniúint féin don chéad uair. Feictear Meilcizidic i gcónaí do dhaoine atá ag iarraidh a gcinniúint féin a fhíorú, fiú mura mbíonn a fhios acu é. Cé go ndealraíonn sé ar dtús go bhfuil sé gléasta i ngnáthéadaí Arabacha, ag pointe amháin tarraingíonn sé a chulaith ar leataobh chun lúireach órga a nochtadh atá breac le [[clocha lómhara]]. Thairis sin, tugann sé do Santiago na clocha draíochta Úirím agus Tuimím.
* '''Ceannaí an Chriostail'''
[[Íomhá:Tangier - 44699733295.jpg|alt=Cathair geall|mion|''[[Tangier]]'' an lae inniu, i dtuaisceart [[Maracó|Mharacó]]]]
Tugann sé seo post don bhuachaill in ''[[Tangier]]'' tar éis go robáiltear é. Glacann an buachaill leis an bpost sa siopa criostail agus foghlaimíonn sé go leor faoi dhearcadh an tsiopadóra i leith an tsaoil agus an tábhacht a bhaineann leis an m[[Brionglóid|brionglóideach]]. Is fear an-chineálta é an siopadóir, cé go bhfuil eagla air go ginearálta dul sa seans, agus tuigeann sé a bhfuil á lorg ag an ngasúir - níos fearr ná an buachaill féin uaireanta. Is amhlaidh an cás nuair a insíonn an ceannaí don ghasúr nach bhfillfidh sé ar [[an Spáinn]] mar gheall nach é sin atá ina chinniúint.
* '''An Sasanach'''
Buaileann an buachaill leis an Sasanach sa charbhán chuig [[Fayyum|''Al-Fayoum'']]. Tá an Sasanach ag iarraidh a bheith ina ailceimiceoir mór agus tá sé ag taisteal go dtí ''Al-Fayoum'' chun staidéar a dhéanamh le hailceimiceoir cáiliúil a bhfuil [[ráfla]] ag dul thart faoi go bhfuil sé os cionn 200 bliain d'aois agus go bhfuil sé in ann aon mhiotal a iompú ina ór. Foghlaimíonn an buachaill go leor faoin ailceimic ón Sasanach, a thugann a chuid leabhar ar iasacht dó agus iad ag taisteal tríd an Sahára.
* '''Fatima'''
[[Íomhá:Satellite image of the Faiyum Oasis.jpg|alt=Íomhá ón aer de cheantair flúirseach i bhfásach, gar d'abhainn|mion|Ósais ''Al-Fayoum'' ón aer, mar atá cathair [[Fayyum]] sa lá atá inniu ann]]
Cailín álainn atá cónaí uirthi in ósais ''Al-Fayoum''. Titeann an buachaill i ngrá léi ag an tobar, agus bíonn siad ag caint lena chéile gach lá ar feadh roinnt seachtainí. Iarrann sé ar Fatima é a phósadh, ach áitíonn sí air dhul sa tóir ar a chinniúint sula bpósfadh siad. Cuireann sé seo mearbhall air, ach múineann an t-ailceimiceoir dó nach gcuireann an grá bac ar aon duine dul ar thóir a chinniúna ná ní iarrann sé a chinniúint féin a íobairt, agus má tharlaíonn sé sin, is amhlaidh nach fíor-ghrá é.
* '''An tAilceimiceoir'''
Ailceimiceoir an-chumhachtach a chónaíonn in ósais ''Al-Fayoum'' san Éigipt. Cloiseann an buachaill mar gheall air ón Sasanach, ar mian leis staidéar a dhéanamh leis an ailceimiceoir, ach sa deireadh is é an buachaill fíor-dheisceabal an ailceimiceora. Caitheann an t-ailceimiceoir éadaí dubha agus úsáideann sé [[seabhac]] chun fiach. Tá [[Éilicsir na Beatha]] agus an [[An Órchloch|Órchloch]] i seilbh an ailceimiceora freisin.
* '''An Manach Coptach'''
Stopann an t-ailceimiceoir agus an buachaill ag mainistir [[Eaglais Ortadocsach Choptach|Coptach]], agus cuireann an manach fáilte rompu. Iompaíonn an t-ailceimiceoir pota [[Luaidhe (dúil)|luaidhe]] a sholáthraíonn an manach ina ór, agus scarann sé an diosca ina cheithre chuid, ag tabhairt dhá chuid don manach, le treoracha chun píosa a thabhairt don bhuachaill má bhíonn sé ag teastáil, ceann dó féin, agus ceann eile don bhuachaill láithreach. Déanann an manach iarracht an bronntanas a dhiúltú, ach deir an t-ailceimiceoir leis go bhféadfadh "an saol a bheith ag éisteacht, agus níos lú a thabhairt duit an chéad bhabhta eile." Níos déanaí, nuair a fhilleann an buachaill ar ais ó na pirimidí, é buailte ach lúcháireach, tugann an manach an píosa eile den diosca óir dó agus cabhraíonn sé leis téarnamh.
* '''An Bhean [[Romaigh|Romanaíoch]] (Giofóg)'''
Níl a fhios aici faoi na pirimidí san Éigipt. Deir sí, "Ní chuala trácht orthu riamh, ach, más leanbh a thaispeáin duit iad, is ann dóibh." Ar an gcéad amharc, bhí an chuma uirthi go raibh sí craiceáilte, amhrasach agus contúirteach don bhuachaill. D'éiligh sí an deichiú cuid de stórchiste an ghasúir dá bhfaigheadh sé riamh é.
== Spreagadh don Leabhar ==
Ba é an seanscéal [[An Bhreatain|Briotanach]] ''The Peddler of Swaffham'' a spreag é.{{Fíoras}} Scríobh Coelho ''An tAilceimiceoir'' i gceann aon choicíse amháin i 1987.{{Fíoras}} Mhínigh sé go raibh sé in ann scríobh ar an luas seo toisc go raibh an scéal "scríofa ina anam cheana féin".{{Fíoras}}
Tugann roinnt údair le fios gur gearrscéal le [[Gustav Weil]] a spreag Paulo Coelho. Is é ''História dos dois que sonharam'' (Gaeilge: ''Scéal na Beirte a Bhrionglóidigh'') é, ón ''Antologia da Literatura Fantástica'' (''Díolaim Litríochta Fantasaíochta''), díolaim de ghearrscéalta a bhailigh [[Jorge Luis Borges]], [[Adolfo Bioy Casares]] agus [[Silvina Ocampo]], nach bhfuil ann ach leathanach amháin ar fad.<ref>{{Lua idirlín |url=http://robotania.com/2012/02/paulo-coelho-jorge-luis-borges-y-el-alquimista/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2024-07-21 |archivedate=2020-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200129143526/http://robotania.com/2012/02/paulo-coelho-jorge-luis-borges-y-el-alquimista/ }}</ref>
== Téama ==
Is é príomhthéama an leabhair ná an chinniúint a aimsiú. Dar leis an [[The New York Times|''New York Times'']], Tá "níos mó den fhéinchabhair" san ''Ailceimiceoir'' "ná den litríocht." Insíonn sean-rí do Santiago "nuair a bhíonn rud éigin uait, feidhmíonn an cruinne ar fad le chéile chun cabhrú leat é a bhaint amach." Seo croílár fhealsúnachta an úrscéil agus móitíf í a luaitear arís agus arís eile i dtéacs Coelho ''An tAilceimiceoir''.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.nytimes.com/2009/10/18/books/review/InsideList-t.html?scp=6&sq=the%20alchemist%20paulo%20coelho&st=cse|title=Inside the List|last=Cowles|first=Gregory|date=2009-10-08|work=The New York Times|access-date=2012-01-28}}</ref>
== Foilsiú ==
D'eisigh [[Foilsitheoireacht|foilsitheoir]] Brasaíleach ar bheagán clú ''An tAilceimiceoir'' ar dtús. In ainneoin gur dhíol sé “go maith”, dúirt foilsitheoir an leabhair le Coelho nach ndíolfadh sé choíche, agus “go bhféadfadh sé níos mó airgid a dhéanamh ar an stocmhargadh”. Agus é ag iarraidh a "théarnamh" ón mbuille seo, d'fhág Coelho [[Rio de Janeiro]] lena bhean chéile agus chaith sé 40 lá i n[[Gaineamhlach Mojave]]. Ar fhilleadh ón dturas seo dó, bheartaigh Coelho go raibh sé chun leanúint ar aghaidh ag troid. Bhí Coelho "chomh cinnte gur leabhar iontach a bhí ann gur thosaigh sé ag bualadh ar dhoirse".
=== Aistriúcháin ===
Aistríodh ''An tAilceimiceoir'' go 88 teanga, ó bhí 2016. Thuil sé seo an teideal do Coelho mar an t-údar is mó aistrithe ar domhan dá bhfuil beo, de réir [[Curiarrachtaí Domhanda Guinness]] 2009.
Chomh maith leis an teanga bhunaidh, an Phortaingéilis, is iad na teangacha inar foilsíodh an leabhar ná: an [[An Afracáinis|Afracáinis]], an [[An Airméinis|Airméinis]] an [[An Albáinis|Albáinis]], an [[An Amáiris|Amáiris]], an [[An Araibis|Araibis]], an [[An Asarbaiseáinis|Asarbaiseáinis]], an [[An Bhascais|Bhascais]], an [[An Bheangáilis|Bheangáilis]], an [[An Béarla|Béarla]], an [[An Bhoisnis|Bhoisnis]], an [[An Bhulgáiris|Bhulgáiris]], an [[An Channadais|Channadais]], an [[An Chatalóinis|Chatalóinis]], an [[An Cheatsuais|Cheatsuais]], an [[An Choirdis|Choirdis]], an [[An Chóiréis|Chóiréis]], an [[An Chóisis|Chóisis]], an [[An Chróitis|Chróitis]], an [[An Danmhairgis|Danmhairgis]], an [[An Eastóinis|Eastóinis]], [[Esperanto]], an [[An Fhionlainnis|Fhionlainnis]], an [[An Fhraincis|Fhraincis]], an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]], an [[An Ghailísis|Ghailísis]], an [[An Ghréigis|Ghréigis]], an [[An Ghúisearáitis|Gúisearáitis]], an [[An Eabhrais|Eabhrais]], an [[An Hiondúis|Hiondúis]], an [[An Indinéisis|Indinéisis]], an [[An Iodáilis|Iodáilis]], an [[An Ioruais|Ioruais]], an [[An Íoslainnis|Íoslainnis]], an [[An Laitvis|Laitvis]], an [[An Liotuáinis|Liotuáinis]], an [[An Mhacadóinis|Mhacadóinis]], an [[An Mhailéalaimis|Mailéalaimis]], an [[An Mhalaeis|Mhalaeis]], an [[An Mháltais|Mháltais]], an [[An Mharaitis|Mharaitis]], an [[An Mhongóilis|Mhongóilis]], an [[An Neipeailis|Neipeailis]], an [[An Ollainnis|Ollainnis]], an [[An Pheirsis|Pheirsis]], an [[An Pholainnis|Pholainnis]], an [[An Phortaingéilis|Phortaingéilis]], an [[An Phuinseáibis|Phuinseáibis]], an [[An Rómáinis|Rómáinis]], an [[An Rúisis|Rúisis]], an t[[An tSeapáinis|Seapáinis]], an t[[An tSeicis|Seicis]], an t[[An tSeirbis|Seirbis]], an [[An tSeoirsis|Seoirsis]], an t[[An tSínis|Sínis]], an t[[An tSiolóinis|Siolóinis]], an t[[An tSlóivéinis|Slóivéinis]], an t[[An tSlóvaicis|Slóvaicis]], an [[An Spáinnis|Spáinnis]], an t[[An tSualainnis|Sualainnis]], an [[An Tagálaigis|Tagálaigis]], an [[An Tamailis|Tamailis]], an [[An Téalainnis|Téalainnis]], an [[An Teileagúis|Teileagúis]], an [[Tliongáinis]], an [[An Tuircis|Tuircis]], an [[An Úcráinis|Úcráinis]], an [[An Ungáiris|Ungáiris]], an [[An Urdúis|Urdúis]], agus an [[An Vítneaimis|Vítneaimis]].
=== Comhroinnt na gComhad ===
Tá Paulo Coelho go láidir i bhfabhar a chuid leabhar a scaipeadh trí líonraí comhroinnte comhad [[idir phiaraí]]. Chuir sé a chuid leabhar féin ar líonraí comhroinnte comhaid cosúil le [[BitTorrent]], agus thug sé faoi deara gur tháinig borradh faoi dhíolacháin ''An Ailceimiceora'' mar gheall air seo. Dúirt sé "Sílim nuair a bhíonn an deis ag léitheoir cúpla caibidil a léamh, féadfaidh sé nó sí cinneadh a dhéanamh i gcónaí an leabhar a cheannach níos déanaí." Faoi láthair, is féidir caibidlí den ''Ailceimiceoir'' a fháil ar Google Books agus ó ghníomhaireacht Coelho [[Sant Jordi Associados]].
== Glacadh ==
=== Critic ===
D’fhoilsigh ''The Advertiser'', nuachtán [[An Astráil|Astrálach]], ceann de na chéad léirmheasanna ar ''An Ailceimiceoir'' i 1993, á lua ar na "leabhair is féidir liom a mholadh le muinín diongbháilte ó, agus mé á léamh bhí mé brónach, tógtha, cealgtha nó bogtha, b'fhéidir gur bronntanas uilíoch é an fabhalscéal soiléir seo ''An tAilceimiceoir'' ... i bprós iontach, a aistríodh ón mbunleagan Brasaíleach sa Phortaingéilis, leanann sé aoire óg Andalúiseach sa bhfásach sa tóir ar bhrionglóid agus ar a chinniúint a chomhlíonadh." Ó shin i leith, tá moladh forleathan faighte ag an úrscéal, rud a fhágann go bhfuil sé ar uimhir a haon ar liostaí na ndíoltóirí is mó i 74 tír agus bhuaigh duaiseanna mór le rá sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] agus san [[An Iodáil|Iodáil]]. Tugadh “scéal mealltach,” “scéal iontach simplí” air, agus “scéal iontach, meafar don saol,” ó dhaoine in áiteanna chomh héagsúil leis an [[An Afraic Theas|Afraic Theas]], an [[An Fhionlainn|Fhionlainn]] agus an [[An Tuirc|Tuirc]]. Tá sé molta ag daoine poiblí ar nós [[Will Smith]] agus [[Jorge Garcia]]. Creideann [[Arash Hejazi]], eagarthóir [[An Iaráin|Iaránach]] Paulo Coelho, go bhfuil ''An tAilceimiceoir'' eisceachtúil ar bhealaí éagsúla: deir sé go raibh “saolré níos faide ná mar a bhíothas ag súil leis ag an leabhar... Níor thacaigh buiséid arda margaíochta leis sna blianta tosaigh. Ní sa bhFraincis nó sa Spáinnis a scríobhadh é, ní raibh scannán nasctha leis ná níor mhol léirmheastóirí dearfacha agus na meáin é, ach leanann sé de bheith á dhíol, ag brath ar scéala ó bhéal go béil amháin mar an phríomhuirlis mhargaíochta.”
=== Tráchtáil ===
Ní raibh an t-úrscéal ina leabhar mór-ráchairte ar an toirt. Arna fhoilsiú ag foilsitheoir beag bhí ''An tAilceimiceoir'', mar a bhí a réamhtheachtaí, ''Diário de um Mago'', á dhíol "go mall" sa Bhrasaíl. Chuaigh a rathúlacht tráchtála chun cinn sa [[An Fhrainc|Fhrainc]] nuair a rinneadh leabhar sár-dhíola “gan choinne” de go luath sna 1990idí. Tá 65 milliún cóip den ''Ailceimiceoir'' díolta ar fud an domhain san iomlán. Sa tseachtain dar críoch 28 Lúnasa 2016, shroich an t-úrscéal a 408ú seachtain as a chéile ar liosta na leabhar is fearr díol sa ''New York Times''. Tá an t-eagrán faoi chlúdach bog buan ar sheilfeanna na siopaí leabhar i gcónaí.
== Tionchar Cultúrtha ==
=== Leaganacha Scannánaíochta ===
Dúirt Coelho go raibh leisce air cearta a dhíol dá chuid leabhar. Chreid sé go mbíonn "saol dá chuid féin laistigh d'intinn an léitheora" ag leabhar, agus is annamh, a deir sé, a thagann sé ar oiriúnú a bhaineann amach caighdeán an leabhair. Ina ainneoin sin, le himeacht ama, rinne Coelho athmhachnaimh air.
I 2003, cheannaigh Warner Bros. na cearta chun ''An tAilceimiceoir'' a dhéanamh ina scannán. Tháinig stop leis an tionscadal agus níor tháinig an scannán chun críche, de dheasca fadhbanna leis an script. Ag pointe amháin, bhí [[Sraitheog (scannánaíocht)|sraitheog]] catha sa script le 10,000 saighdiúir, cé "nach mbaineann an leabhar lena leithéid." Thairg Coelho $2 milliún do Warner Bros. chun cearta scannán ''An tAilceimiceoir'' a cheannach ar ais.
Le linn [[Féile Scannán Cannes|Fhéile Scannán Cannes]] 2008, d'fhógair [[Harvey Weinstein]] go raibh na cearta don scannán ceannaithe aige agus gurb eisean a bheadh mar léiritheoir air. Tá [[Laurence Fishburne]] réidh le páirt an charachtair as ar ainmníodh an leabhar a dhéanamh. Beidh buiséad de $60 milliún aige. Dúirt Weinstein, nach léiríonn scannáin é féin ach go hannamh, "Ní do Laurence [Fishburne] atáim dílis, ní dom féin atáim dílis, nílim dílis do dhuine ar bith ach do Paulo Coelho." Dúirt Coelho: "Tá áthas orm go ndéanfar scannánú ar mo leabhar ar an gcaoi a bhí sé beartaithe agam agus tá súil agam go gcaomhnófar spiorad agus simplíocht mo shaothair. Tá sceitimíní orm go bhfuil mo chairde Laurence Fishburne agus Harvey Weinstein ag obair le chéile." I mí an Mheithimh 2015, tuairiscíodh go raibh Idris Elba le bheith i gceannas agus gurb é Fishburne a stiúrfadh an scannán.
=== Meáin eile ===
Sna 1990í, foilsíodh oiriúnú mar [[Greannáin|ghreannán]] arna dtáirgeadh ag Alexandre Jubran.<ref>[http://cultura.estadao.com.br/noticias/geral,o-alquimista-vira-filme-de-hollywood,20030220p185 "O Alquimista" vira filme de Hollywood]</ref>
Chuir HarperOne, inphrionta de chuid HarperCollins, leagan maisithe den úrscéal, le léaráidí leis an gcartúnaí Francach Moebius, ach ní raibh sé in ann a chur ina luí ar Coelho "toiliú don chóireáil iomlán mar úrscéal grafaice." I mí an Mheithimh 2010, d’fhógair HarperOne go bhfoilseofaí leagan mar ghreannán: ''The Alchemist: A Graphic Novel'' in 2010, arna oiriúnú ag Derek Ruiz agus ealaín le Daniel Sampere.<ref>[http://rollingstone.uol.com.br/noticia/paulo-coelho-o-alquimista-vira-hq/#imagem0 O Alquimista vira HQ]</ref>
Rinne Cornish Collective oiriúnú don [[amharclann]] den ''Ailceimiceoir'' agus ba é seo an léiriú ba rathúla go dtí seo. Chuir Ashvin Gidwani Productions ar stáitse é den chéad uair san [[An India|India]]. D'eisigh Kajol agus Karan Johar oiriúnú stáitse den leabhair seo san India.
Sa cheol, spreag ''An tAilceimiceoir'' go leor rianta faoin ainm céanna. I mí Mheán Fómhair 2009, rinneadh taibhiú [[Ceolfhoireann|ceolfhoirne]] i [[sionagóg]] Ansche Chesed ar an Taobh Thiar Uachtarach in [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]. Arna spreagadh ag ''An Ailceimiceoir'', chum [[One World Symphony]] "taibhiú ceolfhoirne" le haghaidh bhainis an chumadóra agus stiúrthóra ceolfhoirne [[Sung Jin Hong]].
Rinne [[Macklemore]] & Ryan Lewis an t-amhrán "''Growing Up (Sloane's Song)''" mar atá tagairt don leabhar, ag rá, "Molaim duit ''An tAilceimiceoir'' a léamh, éist le do mhúinteoirí, ach déan séitéireacht i g[[calcalas]]."
Luann "''Searchin''" le [[Matisyahu]] deireadh an úrscéil in oscailt an amhráin.
Sa bhliain 2007, d'eisigh banna indie [[Singeapór|Singeapórach]] [[Mistaken Identity (banna ceoil)|Mistaken Identity]] an t-amhrán "''The Alchemist''" ar a ndara albam ''Moving On''. Is dlúth-oiriúnú é an t-amhrán ar an scéal.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
== Leabharliosta ==
* ''O Alquimista'' - Údar: Paulo Coelho - Eagarthóir Benvirá - ISBN 978-850210377-1
* ''An tAilceimiceoir'' - Údar: Paulo Coelho - Aistritheoir [[Séamus Ó Coileáin (aistritheoir)|Séamus Ó Coileáin]] - Foilsitheoir [[Coiscéim]]
* [https://www.companhiadasletras.com.br/detalhe.php?codigo=45603 COELHO, PAULO.] {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://www.companhiadasletras.com.br/detalhe.php?codigo=45603 ''An Ailceimic'' .] {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [https://web.archive.org/web/20220405045110/https://www.companhiadasletras.com.br/detalhe.php?codigo=45603 São Paulo: Paralela, 2017.] [https://web.archive.org/web/20220405045110/https://www.companhiadasletras.com.br/detalhe.php?codigo=45603 208p.]
== Naisc sheachtracha ==
* Leagan sa Ghaeilge le ceannach ar [https://www.litriocht.com/t%C3%A1irge/an-tailceimiceoir/ litriocht.com]
* [http://myths.e2bn.org/mythsandlegends/textonly11-the-pedlar-of-swaffham.html Miotais agus Finscéalta - ''The Pedlar of Swaffham''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125104619/http://myths.e2bn.org/mythsandlegends/textonly11-the-pedlar-of-swaffham.html |date=2021-01-25 }}
{{Catcómhaoin|The Alchemist (novel)|An tAilceimiceoir (úrscéal)}}
{{DEFAULTSORT:Ailceimiceoir, An t}}
[[Catagóir:Úrscéalta Brasaíleacha]]
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta]]
[[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]]
[[Catagóir:Úrscéalta Gaeilge]]
[[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]]
[[Catagóir:An Ailceimic sa bhFicsean]]
[[Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Déaglitríocht]]
[[Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1998]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1990idí]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2010]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2010idí]]
agz2y9v33fxvjrh00x66cyg9efq8yfg
Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda
2
120000
1329115
1329080
2026-10-03T21:39:42Z
Marcas.oduinn
33120
1329115
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]
{| class= wikitable
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)
! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh tonnta]]
| [[Cumhacht tonnta]]
|}
== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]]
# ''[[:en:Earth's energy budget|Earth's energy budget]]'' - [[Buiséad fuinnimh an Domhain]]
# ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]]
# [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]]
# ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]]
# ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
# ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]
== Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain ==
[[Íomhá:Earth heat flow.jpg | mion | upright=1.5 | Léarscáil an Domhain le sreabhadh teasa (mW/m<sup>2</sup>) ón taobh istigh go dtí an dromchla.<ref name=Davies2010 /> Feictear an sreabhadh is mó ag [[dromanna aigéanacha]], agus is lú laistigh d'ilchríocha seasmhacha.]]
Is méadrach bunúsach é '''Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain''' i stair teasa [[an Domhan|an Domhan]].
Meastar go dtagann 47±2 teirea[[vata]] (TW)<ref name=Davies2010 /> ar dromchla an Domhain as dhá phríomh-fhoinse le méideanna cothroma; teas radaigineach ginte ag [[meath radaighníomhach]] sa mhaintlín agus screamh; agus an teas príomhordúil fágtha tar éis [[an Domhan#Stair agus taiscéalaíocht|an Domhan]] a chruthú.<ref name=Turcotte />
Cuireann teas inmheánach an Domhain próiseas geolaíoch chun cinn,<ref name=Buffett /> san áireamh [[comhiompar i screamh an Domhain|comhiompair i screamh an Domhain]], [[teicteonaic phlátaí]], [[oraigineas|tógáil sléibhte]], [[meiteamorfacht|meiteamorfacht carraige]] agus [[bolcánacht]].<ref name=Turcotte /> I dteannta sin, meastar gur foinse [[réimse geomaighnéadach]] an Domhain é [[aistriú teasa chomhiompraigh]] laistigh de [[croí an Domhain|chroí]] an phláinéid.<ref name=mit2010 /><ref name=Kageyama1995 />
In ainneoin a thábhacht gheolaíoch, ní chuireann teas inmheánach an Domhain ach 0.03% dá [[Buiséad fuinnimh an Domhain|bhuiséad fuinnimh]] ag an dromchla, atá '' dominated by '' 173,000 TW [[grianradaíocht]]a,<ref name=Archer /> a sholáthraíonn an chuid is mó dá phróisis atmaisféaracha, aigéanacha agus bitheolaíocha. Ar [[talamh]] agus ar [[grinneall an aigéin|grinnilll aigéin]], ámh, '' the [[teas inbhraite]] absorbed from [[grianrú]] flows inward only by means of [[seoladh téarmach]], and thus penetrates only a few dozen centimeters on the daily cycle and only a few dozen meters on the annual cycle. This renders solar radiation minimally relevant for processes internal to [[Earth's crust]].<ref name=Lowrie2007 />
Bailítear sonraí domhanda maidir le dlús teas-sreafa ag an ''[[International Association of Seismology and Physics of the Earth's Interior]]''.<ref name=ihfc />
== Féach freisin
* [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
* [[Grádán geoiteirmeach]]
* [[Difreáil pláinéadach]]
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=Turcotte>{{cite book | author1=Donald L. Turcotte | author2=Gerald Schubert | title=Geodynamics | url=https://books.google.com/books?id=-nCHlVuJ4FoC&q=primordial&pg=PA286 | date=25 March 2002|publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-66624-4}}</ref>
<ref name=Davies2010>{{cite journal | last1=Davies | first1=J.H. | last2=Davies | first2=D.R. | date=22 February 2010 | title=Earth's surface heat flux | volume=1 | issue=1 | pages=5–24 | journal=Solid Earth | doi=10.5194/se-1-5-2010 | doi-access=free |bibcode=2010SolE....1....5D }}</ref>
<ref name=Buffett>Buffett, B. A. (2007). Taking Earth's temperature. Science, 315(5820), 1801–1802.</ref>
<ref name=mit2010>{{lua idirlín | url = https://news.mit.edu/2010/explained-dynamo-0325 | teideal = Explained: Dynamo Theory | foilsitheoir = MIT News | údar = Morgan Bettex | dáta =25 Márta 2010}}</ref>
<ref name=Kageyama1995>{{cite journal | last1=Kageyama | first1=Akira | last2=Sato | first2=Tetsuya |author3=the Complexity Simulation Group | title=Computer simulation of a magnetohydrodynamic dynamo. II | journal=Physics of Plasmas |date=1 January 1995 | volume=2 |issue=5 | pages=1421–1431 |doi=10.1063/1.871485 | bibcode=1995PhPl....2.1421K }}</ref><ref name=Glatzmaier>{{cite journal | last1=Glatzmaier | first1=Gary A. | last2=Roberts | first2=Paul H. | title=A three-dimensional convective dynamo solution with rotating and finitely conducting inner core and mantle | journal=Physics of the Earth and Planetary Interiors |year=1995 | volume=91 | issue=1–3 | pages=63–75 | doi=10.1016/0031-9201(95)03049-3 | bibcode=1995PEPI...91...63G}}</ref>
<ref name=Archer>{{cite book | isbn=978-0-470-94341-0 | author=Archer, D. | year=2012 | title=Global Warming: Understanding the Forecast | publisher=John Wiley & Sons}}</ref>
<ref name=Lowrie2007>Lowrie, W. (2007). ''Fundamentals of geophysics''. Cambridge: CUP, 2a eag.</ref>
<ref name=ihfc>[http://www.ihfc-iugg.org www.ihfc-iugg.org] IHFC: International Heat Flow Commission – Homepage. Retrieved 18/09/2019.</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
26ceqemt1gzhqs9tk72kb26o67pk492
1329191
1329115
2026-10-04T06:30:22Z
Marcas.oduinn
33120
1329191
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]
{| class= wikitable
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)
! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh tonnta]]
| [[Cumhacht tonnta]]
|}
== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]]
# ''[[:en:Earth's energy budget|Earth's energy budget]]'' - [[Buiséad fuinnimh an Domhain]]
# ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]]
# [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]]
# ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]]
# ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
# ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]
== Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain ==
[[Íomhá:Earth heat flow.jpg | mion | upright=1.5 | Léarscáil an Domhain le sreabhadh teasa (mW/m<sup>2</sup>) ón taobh istigh go dtí an dromchla.<ref name=Davies2010 /> Feictear an sreabhadh is mó ag [[dromanna aigéanacha]], agus is lú laistigh d'ilchríocha seasmhacha.]]
Is méadrach bunúsach é '''Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain''' i stair teasa [[an Domhan|an Domhan]].
Meastar go dtagann 47±2 teirea[[vata]] (TW)<ref name=Davies2010 /> ar dromchla an Domhain as dhá phríomh-fhoinse le méideanna cothroma; teas radaigineach ginte ag [[meath radaighníomhach]] sa mhaintlín agus screamh; agus an teas príomhordúil fágtha tar éis [[an Domhan#Stair agus taiscéalaíocht|an Domhan]] a chruthú.<ref name=Turcotte />
Cuireann teas inmheánach an Domhain próiseas geolaíoch chun cinn,<ref name=Buffett /> san áireamh [[comhiompar i screamh an Domhain|comhiompair i screamh an Domhain]], [[teicteonaic phlátaí]], [[oraigineas|tógáil sléibhte]], [[meiteamorfacht|meiteamorfacht carraige]] agus [[bolcánacht]].<ref name=Turcotte /> I dteannta sin, meastar gur foinse [[réimse geomaighnéadach]] an Domhain é [[aistriú teasa chomhiompraigh]] laistigh de [[croí an Domhain|chroí]] an phláinéid.<ref name=mit2010 /><ref name=Kageyama1995 />
In ainneoin a thábhacht gheolaíoch, ní chuireann teas inmheánach an Domhain ach 0.03% dá [[buiséad fuinnimh an Domhain|bhuiséad fuinnimh]] ag an dromchla, atá '' dominated by '' [[grianradaíocht]] le 173,000 TW,<ref name=Archer /> a sholáthraíonn an chuid is mó dá phróisis atmaisféaracha, aigéanacha agus bitheolaíocha. Ar [[talamh]] agus ar [[grinneall an aigéin|grinnilll aigéin]], ámh, téann [[teas inbhraite]], súite ó {{h|grianrú}}, isteach trí {{h|seoladh téarmach)), agus dá bharr ach cúpla deich ceintiméadar ar bhonn laethúil, agus cúpla deoch méadar ar bhonn bliantúil. Níl ach tionchar an-bheag ag solar radiation minimally relevant ar phróisis laistigh de to [[Earth's crust]].<ref name=Lowrie2007 />
Bailítear sonraí domhanda maidir le dlús teas-sreafa ag an ''[[International Association of Seismology and Physics of the Earth's Interior]]''.<ref name=ihfc />
== Féach freisin
* [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
* [[Grádán geoiteirmeach]]
* [[Difreáil pláinéadach]]
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=Turcotte>{{cite book | author1=Donald L. Turcotte | author2=Gerald Schubert | title=Geodynamics | url=https://books.google.com/books?id=-nCHlVuJ4FoC&q=primordial&pg=PA286 | date=25 March 2002|publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-66624-4}}</ref>
<ref name=Davies2010>{{cite journal | last1=Davies | first1=J.H. | last2=Davies | first2=D.R. | date=22 February 2010 | title=Earth's surface heat flux | volume=1 | issue=1 | pages=5–24 | journal=Solid Earth | doi=10.5194/se-1-5-2010 | doi-access=free |bibcode=2010SolE....1....5D }}</ref>
<ref name=Buffett>Buffett, B. A. (2007). Taking Earth's temperature. Science, 315(5820), 1801–1802.</ref>
<ref name=mit2010>{{lua idirlín | url = https://news.mit.edu/2010/explained-dynamo-0325 | teideal = Explained: Dynamo Theory | foilsitheoir = MIT News | údar = Morgan Bettex | dáta =25 Márta 2010}}</ref>
<ref name=Kageyama1995>{{cite journal | last1=Kageyama | first1=Akira | last2=Sato | first2=Tetsuya |author3=the Complexity Simulation Group | title=Computer simulation of a magnetohydrodynamic dynamo. II | journal=Physics of Plasmas |date=1 January 1995 | volume=2 |issue=5 | pages=1421–1431 |doi=10.1063/1.871485 | bibcode=1995PhPl....2.1421K }}</ref><ref name=Glatzmaier>{{cite journal | last1=Glatzmaier | first1=Gary A. | last2=Roberts | first2=Paul H. | title=A three-dimensional convective dynamo solution with rotating and finitely conducting inner core and mantle | journal=Physics of the Earth and Planetary Interiors |year=1995 | volume=91 | issue=1–3 | pages=63–75 | doi=10.1016/0031-9201(95)03049-3 | bibcode=1995PEPI...91...63G}}</ref>
<ref name=Archer>{{cite book | isbn=978-0-470-94341-0 | author=Archer, D. | year=2012 | title=Global Warming: Understanding the Forecast | publisher=John Wiley & Sons}}</ref>
<ref name=Lowrie2007>Lowrie, W. (2007). ''Fundamentals of geophysics''. Cambridge: CUP, 2a eag.</ref>
<ref name=ihfc>[http://www.ihfc-iugg.org www.ihfc-iugg.org] IHFC: International Heat Flow Commission – Homepage. Retrieved 18/09/2019.</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
qk99vz4htubo10yh50zifks00jhbytu
1329192
1329191
2026-10-04T06:39:45Z
Marcas.oduinn
33120
/* Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain */
1329192
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]
{| class= wikitable
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)
! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh tonnta]]
| [[Cumhacht tonnta]]
|}
== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]]
# ''[[:en:Earth's energy budget|Earth's energy budget]]'' - [[Buiséad fuinnimh an Domhain]]
# ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]]
# [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]]
# ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]]
# ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
# ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]
== Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain ==
[[Íomhá:Earth heat flow.jpg | mion | upright=1.5 | Léarscáil an Domhain le sreabhadh teasa (mW/m<sup>2</sup>) ón taobh istigh go dtí an dromchla.<ref name=Davies2010 /> Feictear an sreabhadh is mó ag [[dromanna aigéanacha]], agus is lú laistigh d'ilchríocha seasmhacha.]]
Is méadrach bunúsach é '''Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain''' i stair teasa [[an Domhan|an Domhan]].
Meastar go dtagann 47±2 teirea[[vata]] (TW)<ref name=Davies2010 /> ar dromchla an Domhain as dhá phríomh-fhoinse le méideanna cothroma; teas radaigineach ginte ag [[meath radaighníomhach]] sa [[maintlín (geolaíocht)|mhaintlín]] agus [[screamh an Domhain|screamh]]; agus an teas príomhordúil fágtha tar éis [[an Domhan#Stair agus taiscéalaíocht|an Domhan]] a chruthú.<ref name=Turcotte />
Cuireann teas inmheánach an Domhain próiseas geolaíoch chun cinn,<ref name=Buffett /> san áireamh [[comhiompar i screamh an Domhain|comhiompair i screamh an Domhain]], [[teicteonaic phlátaí]], [[oraigineas|tógáil sléibhte]], [[meiteamorfacht|meiteamorfacht carraige]] agus [[bolcánacht]].<ref name=Turcotte /> I dteannta sin, meastar gur foinse [[réimse geomaighnéadach]] an Domhain é [[aistriú teasa chomhiompraigh]] laistigh de [[croí an Domhain|chroí]] an phláinéid.<ref name=mit2010 /><ref name=Kageyama1995 />
In ainneoin a thábhacht gheolaíoch, ní chuireann teas inmheánach an Domhain ach 0.03% dá [[buiséad fuinnimh an Domhain|bhuiséad fuinnimh]] ag an dromchla, atá '' dominated by '' [[grianradaíocht]] le 173,000 TW,<ref name=Archer /> a sholáthraíonn an chuid is mó dá phróisis atmaisféaracha, aigéanacha agus bitheolaíocha. Ar [[talamh]] agus ar [[grinneall an aigéin|grinnilll aigéin]], ámh, téann [[teas inbhraite]], súite ó {{h|grianrú}}, isteach trí {{h|seoladh téarmach)), agus dá bharr ach cúpla deich ceintiméadar ar bhonn laethúil, agus cúpla deoch méadar ar bhonn bliantúil. Níl ach tionchar an-bheag ag grianradaíocht ar próisis laistigh den screamh.<ref name=Lowrie2007 />
Bailítear sonraí domhanda maidir le dlús teas-sreafa ag an ''[[International Association of Seismology and Physics of the Earth's Interior]]''.<ref name=ihfc />
== Féach freisin
* [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
* [[Grádán geoiteirmeach]]
* [[Difreáil pláinéadach]]
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=Turcotte>{{cite book | author1=Donald L. Turcotte | author2=Gerald Schubert | title=Geodynamics | url=https://books.google.com/books?id=-nCHlVuJ4FoC&q=primordial&pg=PA286 | date=25 March 2002|publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-66624-4}}</ref>
<ref name=Davies2010>{{cite journal | last1=Davies | first1=J.H. | last2=Davies | first2=D.R. | date=22 February 2010 | title=Earth's surface heat flux | volume=1 | issue=1 | pages=5–24 | journal=Solid Earth | doi=10.5194/se-1-5-2010 | doi-access=free |bibcode=2010SolE....1....5D }}</ref>
<ref name=Buffett>Buffett, B. A. (2007). Taking Earth's temperature. Science, 315(5820), 1801–1802.</ref>
<ref name=mit2010>{{lua idirlín | url = https://news.mit.edu/2010/explained-dynamo-0325 | teideal = Explained: Dynamo Theory | foilsitheoir = MIT News | údar = Morgan Bettex | dáta =25 Márta 2010}}</ref>
<ref name=Kageyama1995>{{cite journal | last1=Kageyama | first1=Akira | last2=Sato | first2=Tetsuya |author3=the Complexity Simulation Group | title=Computer simulation of a magnetohydrodynamic dynamo. II | journal=Physics of Plasmas |date=1 January 1995 | volume=2 |issue=5 | pages=1421–1431 |doi=10.1063/1.871485 | bibcode=1995PhPl....2.1421K }}</ref><ref name=Glatzmaier>{{cite journal | last1=Glatzmaier | first1=Gary A. | last2=Roberts | first2=Paul H. | title=A three-dimensional convective dynamo solution with rotating and finitely conducting inner core and mantle | journal=Physics of the Earth and Planetary Interiors |year=1995 | volume=91 | issue=1–3 | pages=63–75 | doi=10.1016/0031-9201(95)03049-3 | bibcode=1995PEPI...91...63G}}</ref>
<ref name=Archer>{{cite book | isbn=978-0-470-94341-0 | author=Archer, D. | year=2012 | title=Global Warming: Understanding the Forecast | publisher=John Wiley & Sons}}</ref>
<ref name=Lowrie2007>Lowrie, W. (2007). ''Fundamentals of geophysics''. Cambridge: CUP, 2a eag.</ref>
<ref name=ihfc>[http://www.ihfc-iugg.org www.ihfc-iugg.org] IHFC: International Heat Flow Commission – Homepage. Retrieved 18/09/2019.</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
bqbgkayll9narj0bpy4vy5yj05pdbgj
1329198
1329192
2026-10-04T08:04:04Z
Marcas.oduinn
33120
/* Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain */
1329198
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]
{| class= wikitable
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)
! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh tonnta]]
| [[Cumhacht tonnta]]
|}
== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]]
# ''[[:en:Earth's energy budget|Earth's energy budget]]'' - [[Buiséad fuinnimh an Domhain]]
# ''[[:en:Earth's internal heat budget|Earth's internal heat budget]]'' - [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]]
# [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]]
# ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]]
# ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
# ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]
== Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain ==
[[Íomhá:Earth heat flow.jpg | mion | upright=1.5 | Léarscáil an Domhain le sreabhadh teasa (mW/m<sup>2</sup>) ón taobh istigh go dtí an dromchla.<ref name=Davies2010 /> Feictear an sreabhadh is mó ag [[dromanna aigéanacha]], agus is lú laistigh d'ilchríocha seasmhacha.]]
Is méadrach bunúsach é '''Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain''' i stair teasa [[an Domhan|an Domhan]].
Meastar go dtagann 47±2 teirea[[vata]] (TW)<ref name=Davies2010 /> ar dromchla an Domhain as dhá phríomh-fhoinse le méideanna cothroma; teas radaigineach ginte ag [[meath radaighníomhach]] sa [[maintlín (geolaíocht)|mhaintlín]] agus [[screamh an Domhain|screamh]]; agus an teas príomhordúil fágtha tar éis [[an Domhan#Stair agus taiscéalaíocht|an Domhan]] a chruthú.<ref name=Turcotte />
Cuireann teas inmheánach an Domhain próiseas geolaíoch chun cinn,<ref name=Buffett /> san áireamh [[comhiompar i screamh an Domhain|comhiompair i screamh an Domhain]], [[teicteonaic phlátaí]], [[oraigineas|tógáil sléibhte]], [[meiteamorfacht|meiteamorfacht carraige]] agus [[bolcánacht]].<ref name=Turcotte /> I dteannta sin, meastar gur foinse [[réimse geomaighnéadach]] an Domhain é [[aistriú teasa chomhiompraigh]] laistigh de [[croí an Domhain|chroí]] an phláinéid.<ref name=mit2010 /><ref name=Kageyama1995 />
In ainneoin a thábhachta geolaíche, ní chuireann teas inmheánach an Domhain ach 0.03% dá [[buiséad fuinnimh an Domhain|bhuiséad fuinnimh]] ag an dromchla, atá '' dominated by '' [[grianradaíocht]] le 173,000 TW,<ref name=Archer /> a sholáthraíonn an chuid is mó dá phróisis atmaisféaracha, aigéanacha agus bitheolaíocha. Ar [[talamh]] agus ar [[grinneall an aigéin|grinnilll aigéin]], ámh, téann [[teas inbhraite]], súite ó {{h|grianrú}}, isteach trí {{h|seoladh téarmach)), agus dá bharr ach cúpla deich ceintiméadar ar bhonn laethúil, agus cúpla deoch méadar ar bhonn bliantúil. Níl ach tionchar an-bheag ag grianradaíocht ar próisis laistigh den screamh.<ref name=Lowrie2007 />
Bailítear sonraí domhanda maidir le dlús teas-sreafa ag an ''[[International Association of Seismology and Physics of the Earth's Interior]]''.<ref name=ihfc />
== Féach freisin
* [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
* [[Grádán geoiteirmeach]]
* [[Difreáil pláinéadach]]
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=Turcotte>{{cite book | author1=Donald L. Turcotte | author2=Gerald Schubert | title=Geodynamics | url=https://books.google.com/books?id=-nCHlVuJ4FoC&q=primordial&pg=PA286 | date=25 March 2002|publisher=Cambridge University Press | isbn=978-0-521-66624-4}}</ref>
<ref name=Davies2010>{{cite journal | last1=Davies | first1=J.H. | last2=Davies | first2=D.R. | date=22 February 2010 | title=Earth's surface heat flux | volume=1 | issue=1 | pages=5–24 | journal=Solid Earth | doi=10.5194/se-1-5-2010 | doi-access=free |bibcode=2010SolE....1....5D }}</ref>
<ref name=Buffett>Buffett, B. A. (2007). Taking Earth's temperature. Science, 315(5820), 1801–1802.</ref>
<ref name=mit2010>{{lua idirlín | url = https://news.mit.edu/2010/explained-dynamo-0325 | teideal = Explained: Dynamo Theory | foilsitheoir = MIT News | údar = Morgan Bettex | dáta =25 Márta 2010}}</ref>
<ref name=Kageyama1995>{{cite journal | last1=Kageyama | first1=Akira | last2=Sato | first2=Tetsuya |author3=the Complexity Simulation Group | title=Computer simulation of a magnetohydrodynamic dynamo. II | journal=Physics of Plasmas |date=1 January 1995 | volume=2 |issue=5 | pages=1421–1431 |doi=10.1063/1.871485 | bibcode=1995PhPl....2.1421K }}</ref><ref name=Glatzmaier>{{cite journal | last1=Glatzmaier | first1=Gary A. | last2=Roberts | first2=Paul H. | title=A three-dimensional convective dynamo solution with rotating and finitely conducting inner core and mantle | journal=Physics of the Earth and Planetary Interiors |year=1995 | volume=91 | issue=1–3 | pages=63–75 | doi=10.1016/0031-9201(95)03049-3 | bibcode=1995PEPI...91...63G}}</ref>
<ref name=Archer>{{cite book | isbn=978-0-470-94341-0 | author=Archer, D. | year=2012 | title=Global Warming: Understanding the Forecast | publisher=John Wiley & Sons}}</ref>
<ref name=Lowrie2007>Lowrie, W. (2007). ''Fundamentals of geophysics''. Cambridge: CUP, 2a eag.</ref>
<ref name=ihfc>[http://www.ihfc-iugg.org www.ihfc-iugg.org] IHFC: International Heat Flow Commission – Homepage. Retrieved 18/09/2019.</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
3oe2k2j68tbmwdwn4cbmdh6aw4ayplz
Kodama (sprid)
0
120598
1329085
1277147
2026-10-03T15:40:26Z
Lincse Cheanadach
77577
/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */
1329085
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Carachtar}}
[[Íomhá:SekienKodama.jpg|deas|mion|300x300px| "Kodama" ({{Lang|ja|木魅}}) ón ''Gazu Hyakki Yagyō'' le Toriyama Sekien .]]
Is sprideanna iad na '''Kodama''' ({{Lang|ja|木霊}},{{Lang|ja|木魂}} nó {{Lang|ja|木魅}}) i mbéaloideas na [[An tSeapáin|Seapáine]] a mhaireann i [[Crann|gcrainn]]. Úsáidtear an téarma freisin chun crann a chur in iúl ina bhfuil kodama ina chónaí de réir dealraimh. Uaireanta cuirtear an feiniméan ar a dtugtar yamabiko, nuair a dhéanann fuaim sainéifeacht an mhachalla i sléibhte agus i ngleannta, i leith an saghas spride seo agus féadfar tagairt dó mar "kodama".
== Achoimre ==
Meastar go mbíonn na sprideanna seo ag fuadráil go scafánta timpeall na sléibhte ar toil. Tá cuma sheachtrach an kodama an-chosúil le gnáth-chrann, ach dá ndéanfadh duine iarracht é a ghearradh síos, chuirfí mallacht air, srl., agus dá bhrí sin meastar go bhfuil cineál cumhachta mistéirí osnádúrtha aige. Déantar an t-eolas faoi na crainn sin ina bhfuil kodama ina gcónaí a sheachadadh ar aghaidh ó ghlúin go glúin ag seandaoine na áite sin agus bítear faoi chosaint, agus deirtear freisin gur de [[speiceas]] áirithe iad na crainn ina bhfuil kodama ina chónaí iontu. Tá teoiric ann freisin nuair a ghearrtar seanchrainn, go bhféadfadh [[fuil]] sreabhadh astu. <ref>{{Cite book-en|author=草野巧|title=幻想動物事典|year=1997|publisher=新紀元社|isbn=978-4-88317-283-2}}</ref>
Feictear freisin gur rud é Kodama ar féidir a thuiscint mar dhéithe sléibhe, agus tá dia crainn ón ''Kojiki'' sa bhliain 712 CE, Kukunochi no Kami, tar éis a bheith léirmhínithe mar kodama, agus i bhfoclóir na tréimhse Heian, an ''Wamyō Ruijushō'', tá ráiteas faoi dhéithe crainn faoin ainm Seapánach "Kodama" ({{Lang|ja|古多万}}). I ''[[Scéal Genji]]'', tá ráitis ar nós "is oni, dia (kami), sionnach (kitsune), nó sprid crainn (kodama) é" agus "oni an kodama", agus dá bhrí sin, is féidir a rá go bhfeictear kodama mar a bheith gar do yōkai. <ref name="kaidanshu">{{Cite book-en|author=今野円輔編著|title=日本怪談集 妖怪篇|year=1981|publisher=社会思想社|isbn=978-4-390-11055-6|pages=290–303}}</ref> Deirtear go nglacann siad le cuma soilse taibhse atmaisféaracha, beithígh, agus daoine, agus tá scéal ann freisin gur ghlac kodama, chun bualadh le duine lenar thit sé i ngrá leis, cuma dhaonna air féin. <ref>{{Cite book-en|author=多田克己|title=幻想世界の住人たち|volume=IV|year=1990|publisher=新紀元社|isbn=978-4-915146-44-2}}</ref>
In Aogashima sna hOileáin Izu, cruthaítear scrínte ag bun crainn mhóra [[Céadar Seapánach|Cryptomeria]] (''sugi'') sna sléibhte agus déantar adhradh dóibh faoin ainm "kidama-sama" agus "kodama-sama" agus mar sin is féidir loirg an chreidimh i sprideanna crann a fheiceáil. <ref name="kaidanshu">{{Cite book-en|author=今野円輔編著|title=日本怪談集 妖怪篇|year=1981|publisher=社会思想社|isbn=978-4-390-11055-6|pages=290–303}}</ref> Chomh maith leis sin, i sráidbhaile Mitsune ar Hachijō-jima, aon uair a ghearrtar crann, bhí traidisiún ann go gcaithfí féile a ofráil do sprid an chrainn "kidama-sama". <ref name="goi">{{Cite book-en|author=萩原龍夫|title=綜合日本民俗語彙|edition=改訂版|year=1977|publisher=平凡社|volume=第1巻|isbn=978-4-582-11400-3}}</ref>
Ar Oileán Okinawa, tugtar "kiinushii" ar sprideanna crainn agus aon uair a ghearrtar crann anuas, guitear ar dtús chuig kiinushii agus ansin gearrtar é. Chomh maith leis sin, nuair a bhíonn macalla ann de rud a fhuaimeann cosúil le crann lagtha i lár na hoíche, cé nach bhfuil aon chrainn lagtha ann i ndáiríre, deirtear gurb é guth léanmhar kiinushii é agus deirtear gur i dtréimhsí mar seo, d'fheofadh an crann roinnt laethanta ina dhiaidh sin. Deirtear uaireanta gur cineál kiinushii nó pearsantú kiinushii é an kijimuna, a aithnítear mar yōkai ar Okinawa. <ref name="kaidanshu">{{Cite book-en|author=今野円輔編著|title=日本怪談集 妖怪篇|year=1981|publisher=社会思想社|isbn=978-4-390-11055-6|pages=290–303}}</ref> <ref>{{Cite book-en|author=村上健司編著|title=日本妖怪大事典|year=2005|publisher=角川書店|isbn=978-4-04-883926-6|pages=113–114}}</ref>
Sa bhailiúchán de íomhánna de yōkai, an ''Gazu Hyakki Yagyō'' le Toriyama Sekien, faoin teideal 木魅 ("kodama"), léirítear seanfhear agus seanbhean ina seasamh taobh leis na crainn agus luaitear anseo nuair a bhíonn céad bliain slánaithe ag crann, go dtiocfadh sprid dhiaga chun cónaí ann agus go dtaispeánadh sé é féin. <ref>{{Cite book-en|author=稲田篤信・田中直日編|title=鳥山石燕 画図百鬼夜行|year=1992|publisher=国書刊行会|isbn=978-4-336-03386-4|pages=28–29}}</ref> De réir lámhleabhar ''Reikiki'' ó Ryōbu Shinto na 13ú haoise, is féidir kodama a fháil i ngrúpaí i gceantair inmheánacha na sléibhte. Labhraíonn siad ó am go ham agus go háirithe is féidir iad a chloisteáil nuair a fhaigheann duine bás.
Sa lá atá inniu ann, meastar go mbíonn mí-ádh le fáil ó chrann a ghearradh síos ina bhfuil kodama ina chónaí agus is minic a mharcáiltear crainn den sórt sin le rópa ''shimenawa'' . <ref>{{Cite book-en|author=Mizuki|first=Shigeru|author-link=Mizuki Shigeru|title=Mujara 1: Kantō, Hokkaidō, Okinawa-hen|year=2003|publisher=Soft Garage|location=Japan|language=ja|isbn=978-4-86133-004-9}}</ref>
== Tagairtí ==
<references responsive="0"></references>
{{Reflist|2}}
== Naisc sheachtracha ==
* [http://hyakumonogatari.com/2012/08/05/kodama-the-tree-spirit/ Kodama – Sprid na gCrann] ag hyakumonogatari.com (Béarla).
[[Catagóir:Déithe Seapánacha]]
[[Catagóir:Sinteoch]]
[[Catagóir:Sinteochas]]
c10akaznlosi8r2z6vckqqeynvvn9fi
Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Gníomhaireachtaí an AE
2
121281
1329182
1328908
2026-10-04T04:22:47Z
ListeriaBot
25319
Wikidata list updated [V2]
1329182
wikitext
text/x-wiki
== Forais / Institiúidí ==
: '' Féach [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]]
{{Wikidata list | sparql =
SELECT ?item ?itemLabel ?valueLabel WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q748720.
OPTIONAL { ?item wdt:P488 ?p1 }
OPTIONAL { ?item wdt:P1037 ?p2 }
BIND(COALESCE(?p1, ?p2) AS ?value)
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en".
}
}
ORDER BY (?itemLabel)
| columns = number:#, P154:Lógó, label:Institiúid, P571:Bundáta, P159:Ceanncheathrú, P488:Ceannaire, P1342:Líon suíochán
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Lógó
! Institiúid
! Bundáta
! Ceanncheathrú
! Ceannaire
! Líon suíochán
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[An Chomhairle Eorpach]]
| data-sort-value="1974" | 1974-12-09
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| [[António Costa]]
| 27
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:Logo European Central Bank.svg|center|128px]]
| [[Banc Ceannais Eorpach]]
| data-sort-value="1998" | 1998-06-01
| [[Frankfurt]]
| [[Christine Lagarde]]
|
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[Comhairle an Aontais Eorpaigh]]
| data-sort-value="1957" | 1957
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| ''[[:d:Q115639092|Thérèse Blanchet]]''
| 27
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Court of Justice of the European Union Logo SV.svg|center|128px]]
| [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh|Cúirt Bhreithiúnais Eorpach]]
| data-sort-value="1952" | 1952
| ''[[:d:Q20971786|Palais de la Cour de Justice]]''
| ''[[:d:Q917096|Koen Lenaerts]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:ECA-logo.svg|center|128px]]
| [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]]
| data-sort-value="1977" | 1977-10-18
| [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]]
|
|
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:European Parliament logo.svg|center|128px]]
| [[Parlaimint na hEorpa]]
| data-sort-value="1957" | 1957-03-25
| ''[[:d:Q2423937|Suíomh Pharlaimint na hEorpa i Strasbourg]]''
| [[Roberta Metsola|Roberta Metsola Tedesco Triccas]]
| 720
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:European Commission.svg|center|128px]]
| [[an Coimisiún Eorpach]]
| data-sort-value="1958" | 1958-01-01
| ''[[:d:Q239|Cathair na Bruiséile]]''
| [[Ursula von der Leyen]]
| 27
|}
{{Wikidata list end}}
== Gníomhaireachtaí ==
: Féach [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]]
?bunDáta ?tírLabel ?lógó
| columns = number:#, P154:Lógó, label:Gníomhaireacht, P17:Tír, P571:Bundáta
{{Wikidata list | sparql =
SELECT ?item ?itemLabel ?labelEn ?labelGa WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q112827555.
?item rdfs:label ?labelEn filter (lang(?labelEn) = "en").
?item rdfs:label ?labelGa filter (lang(?labelGa) = "ga").
#OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunDáta. }
#OPTIONAL { ?item wdt:P17 ?tír. }
#OPTIONAL { ?item wdt:P154 ?lógó. }
FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. }
#SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en".
#}
}
ORDER BY (?itemLabel)
| columns = ?labelEn:Agency, ?labelGa:Gníomhaireacht
}}
{| class='wikitable sortable'
! Agency
! Gníomhaireacht
|-
| European Centre for the Development of Professional Training
| an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna
|-
| European Medicines Agency
| Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach
|-
| European Fisheries Control Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach
|-
| Europol
| Europol
|-
| European Union Aviation Safety Agency
| Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh
|-
| European Institute for Gender Equality
| Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne
|-
| European Union Agency for Fundamental Rights
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha
|-
| European Chemicals Agency
| Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán
|-
| Translation Centre for the Bodies of the European Union
| Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh
|-
| European Union Agency for Railways
| Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh
|-
| European Training Foundation
| an Foras Oiliúna na hEorpa
|-
| European Environment Agency
| Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach
|-
| European Union Agency for the Cooperation of Energy Regulators
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh
|-
| European Food Safety Authority
| An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia
|-
| European Agency for Safety and Health at Work
| Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair
|-
| European Securities and Markets Authority
| An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí
|-
| European Banking Authority
| An tÚdarás Baincéireachta Eorpach
|-
| European Insurance and Occupational Pensions Authority
| An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde
|-
| European Union Drugs Agency
| Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh
|-
| European Union Agency for Law Enforcement Training
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí
|-
| European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions
| Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú
|-
| Community Plant Variety Office
| Oifig an Chomhphobail maidir le Cineálacha Plandaí
|-
| European Union Agency for Criminal Justice Cooperation
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil
|-
| European Institute of Innovation and Technology
| an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht
|-
| European Union Agency for Cybersecurity
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil
|-
| European Border and Coast Guard Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta
|-
| European Union Agency for Asylum
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann
|-
| European Union Agency for the Operational Management of Large-Scale IT Systems in the Area of Freedom, Security and Justice
| Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais
|-
| Single Resolution Board
| Bord Réitigh Aonair
|-
| European Union Agency for the Space Programme
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis
|-
| European Labour Authority
| An tÚdarás Eorpach Saothair
|-
| Agency for Support for BEREC
| Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC
|-
| Anti-Money Laundering Authority
| An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid
|-
| EU Customs Authority
| Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh
|-
| European Maritime Safety Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí
|-
| European Union Intellectual Property Office
| Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpach
|-
| European Centre for Disease Prevention and Control
| An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar
|}
{{Wikidata list end}}
bkol2rj5eayi51rawpt6mpyeg71t882
Coup d'État 2002 i Veiniséala
0
122409
1329179
1294290
2026-10-04T03:50:24Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329179
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Rinneadh iarracht [[Hugo Chávez|Hugo Chavez]], Uachtarán Veiniséala (1999-2013), pobalóir agus i bhfad amach ar an eite chlé, a chur as oifig i g[[coup d'état]] ar [[11 Aibreán]] [[2002]]. Ach tháinig slua ollmhór amach ar na [[Sráid|sráideanna]] ag tacú leis agus cuireadh ar ais in oifig é dhá lá níos déanaí.
[[Íomhá:Marcha Chuao 2002.png|clé|mion|220x220px|agóid, 11 Aibreán 2002]]
[[Íomhá:2002 Venezuelan coup d'état attempt uprising.jpg|clé|mion|220x220px|Na Chavista, lucht tacaíochta de chuid Chavez, 11 Aibreán 2002]]
[[Íomhá:13 de abril de 2002.png|clé|mion|220x220px|Saighdiúirí "Chavista", 13 Aibreán 2002]]
[[Íomhá:Regreso de Chávez 2002.png|clé|mion|220x220px|Hugo Chavez, 14 Aibreán 2002]]
== Cúlra ==
Agus é ina oifigeach airm, bhí Chavez i mbun dhá coup d'état in 2002, mí Feabhra<ref>{{Luaigh foilseachán|title=February 1992 Venezuelan coup attempt|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=February_1992_Venezuelan_coup_attempt&oldid=1331546236|journal=Wikipedia|date=2026-01-06|language=en}}</ref> agus mí na Samhna.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=November 1992 Venezuelan coup attempt|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=November_1992_Venezuelan_coup_attempt&oldid=1331826935|journal=Wikipedia|date=2026-01-08|language=en}}</ref> Theip air agus gabhadh é.
{{Príomhalt|Caracazo}}
Toghadh Hugo Chávez ina Uachtarán i [[1998]] Sna blianta roimh an iarracht ar coup in 2002 i Veiniséala, d’éirigh leis an "Réabhlóid Bholavarach" an bhochtaineacht sa tír a laghdú go mór.<ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/01/coup-2002-i-veiniseala-an-chead-mhoriarracht-an-reabhloid-bholavarach-a-threascairt/|teideal=Coup 2002 i Veiniséala: an chéad mhóriarracht an Réabhlóid Bholavarach a threascairt|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2026-01-09|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-01-10}}</ref>
Baineadh sin amach tríd an teacht isteach ón ola, agus praghas an-ard ag an am (go minic $30 an bairille 1999-2002, ach $20 an bairille sna 1990idí).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.macrotrends.net/1369/crude-oil-price-history-chart|teideal=Crude Oil Prices (1946-2026)|work=www.macrotrends.net|dátarochtana=2026-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220418232516/https://www.macrotrends.net/1369/crude-oil-price-history-chart|archivedate=2022-04-18}}</ref> Leathnaigh rialtas Hugo Chávez an rochtain a bhí ag na bochtáin ar na córais sláinte agus oideachas go mór. Bhí na fáltais ó cháin go maith (tríd an teacht isteach ón ola) agus cuireadh dochtúirí (as [[Cúba]]), ionaid sláinte, cláir litearthachta agus cláir bhia ar lacáiste isteach sna ''barrios'' a bhí imeallaithe le fada ag uasaicme de shliocht coilíneach na tíre.
Rinneadh leathnú chomh maith ar an rannpháirtíocht pholaitiúil. Ghlac comhairlí pobail agus eagraíochtaí ón mbun aníos an lucht oibre agus na bochtáin isteach i bpróiseas ina raibh cinntí poiblí le déanamh acu den chéad uair i stair na tíre.
== Imeachtaí ==
Ar an 11 Aibreán 2002 rinne an freasúra mórshiúl ar Miraflores, foirgneamh rialtas Veiniséala. Ní agóid chun míshástacht a léiriú leis an rialtas a bhí i gceist, ach iarracht an daonlathas a iompú bunoscionn tríd an lámh láidir agus claontacht na meán.
Ar lá an coup, bhog an freasúra an mhórshiúl ó sprioc ceanncheathrú an PDVSA (an comhlacht stáit ola), i dtreo phálás an uachtaráin gan choinne gan chead. Mhaígh cinnirí an fhreasúra gur gníomh riachtanach a bhí ann chun “an daonlathas a tharrtháil”. Ghabh oifigigh shinsearacha san arm Chávez. Agus nuair a ghlac Pedro Carmona, ceannaire an fhreasúra, cumhacht ina áit chuir sé deireadh leis an gComhdháil Náisiúnta, an Chúirt Uachtarach, agus gach údarás tofa sa tír. Dúirt sé “nach raibh na hinstitiúidí ag feidhmiú”, ach i ndáiríre ní raibh siad ag glacadh lena orduithe.
Rinne na meáin phríobháideacha ceiliúradh ar an coup. D’fhógair craoltóir amháin gur “bhain Veiniséala saoirse amach”.
Ní raibh an móramh sásta glacadh leis an coup. Rinneadh na deicheanna de mhílte a shlógadh: gnáthdhaoine, oibrithe, trádálaithe bochta, ógánaigh dhífhostaithe agus grúpaí pobail. D’éiligh siad go dtabharfaí ar ais a n-uachtarán agus an rosc “Queremos a Chávez” (táimid ag iarraidh Chávez) acu. Murab ionann agus slógadh an fhreasúra a ndearnadh pleanáil air ón mbarr anuas le tacaíocht na bPoncánach, tharla an slógadh ar son Chávez ón mbun aníos ar bhealach nádúrtha. Mar a dúirt duine de lucht na Chávismos, “bhain siad ár vóta dínn. Tháinig muid chun é a ghlacadh ar ais”.
Bhí an t-arm scoilte ar bhonn aicme. Cé gur thacaigh roinnt oifigigh shinsearacha le luchta Pedro Carmona, dhiúltaigh oifigigh ag an meánleibhéal agus na gnáthshaighdiúirí tacú leis an coup. D’áitigh oifigeach amháin ag an am go raibh “na daoine ag seasamh le Chávez, agus go bhfuil muidne ag seasamh leis na daoine.”
Scaoileadh saor Chávez ar an 13 Aibreán. Cháin na Stáit Aontaithe an iarracht ar [[coup d'état]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://2001-2009.state.gov/p/wha/rls/rm/9573.htm#:~:text=Upon%20hearing%20reports%20that%20Carmona,States%20and%20the%20international%20community.|teideal=Venezuela's Uncertain Future: Challenges for U.S. Policy|údar=Bureau of Public Affairs Department Of State. The Office of Electronic Information|language=en|work=2001-2009.state.gov|dátarochtana=2026-01-11}}</ref>
== Níos déanaí ==
Bhuaigh Chávez reifreann i [[2004]] a d'fhág i gceannas na tíre é. Bhuail ailse é agus d'éag sé ar [[5 Márta]] [[2013]], in aois 58 bliain dó.
Tháinig [[Nicolás Maduro|Nicolás Maduro,]] pobalóir agus deachtóir, i gcomharbacht ar Hugo Chávez in 2013.
== Faisnéis ==
Tá cuntas ar coup 2002 le fáil sa chlár faisnéise Éireannach, ''The Revolution Will Not Be Televised'' (2003) le Donnacha Ó Briain, a léiríonn an comhordú a rinne na meáin, codanna den arm agus na héilítigh chun cumhacht a ghoid go mídhleathach ó Chávez.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Revolution Will Not Be Televised (film)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Revolution_Will_Not_Be_Televised_(film)&oldid=1330924152|journal=Wikipedia|date=2026-01-03|language=en}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Hugo Chávez|Hugo Chavez]], [[Nicolás Maduro]]
* An [[Caracazo]], réabhlóid sa bhliain 1989
* [[Géarchéim i Veiniséala]], 2010idí
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:2002]]
[[Catagóir:Stair Veiniséala]]
[[Catagóir:Veiniséala]]
[[Catagóir:Réabhlóidí]]
dz81p4x3dkaxmo5f0ngqgjv6rnl3xvu
Strictly Come Dancing (sraith 24)
0
127671
1329107
1328785
2026-10-03T21:26:31Z
Unknown artist
32980
/* Cairt Scórála */
1329107
wikitext
text/x-wiki
{{Bosca comórtas ceoil
|ainm_cláir = [[Strictly Come Dancing]]
|sraith = 24
|tír = [[An Ríocht Aontaithe]]
|céad_chraoladh = 19 Meán Fómhair 2026
|craoladh_deireanach = 19 Nollaig 2026
|breithiúna = [[Craig Revel Horwood]]<br>[[Motsi Mabuse]]<br>[[Shirley Ballas]]<br>[[Anton Du Beke]]
|óstaigh = [[Emma Willis]]<br>[[Josh Widdecombe]]<br>[[Johannes Radebe]]
|craoltóir = [[BBC One]]
|buaiteoir =
|as =
|amhrán =
|seánra =
|seo_caite = Strictly Come Dancing (sraith 23)
|seo_chugainn =
|bliain = 2026
}}
Is comórtas damhsa teilifíse é '''''[[Strictly Come Dancing]]''''', a thosaigh sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] sa bhliain 2004. Tá sé ar [[BBC One]]. Cuireadh tús leis an bhfichiú sraith ar 19 Meán Fómhair 2026, agus chríochnóidh sí i mí na 19 Nollag 2026.
Is iad [[Shirley Ballas]], [[Craig Revel Horwood]], [[Motsi Mabuse]] agus [[Anton du Beke]] na breithimh don sraith seo.
==Cúplaí==
{| class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center; font-size:95%;"
|-
! Duine cáiliúil
! Gairmí
! Toradh
|-
|[[Bethany Antonia]]
|[[Nancy Xu]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Cach Mercer]]
|[[Maddie Ingoldsby]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Chris Appleton]]
|[[Amy Dowden]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Dani Dyer]]
|[[Nikita Kuzmin]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Delta Goodrem]]
|[[Kai Widdrington]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Graeme Hall]]
|[[Lauren Oakley]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Jamie Winstone]]
|[[Carlos Gu]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[John Nellis]]
|[[Katya Jones]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Lacey Turner]]
|[[Vito Coppola]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Lawrence Robb]]
|[[Jowita Przystał]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Melanie Walters]]
|[[Aljaž Škorjanec]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Sarah Storey]]
|[[Julian Caillon]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Shaun Wright-Phillips]]
|[[Alexis Warr]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Tabby Stoecker]]
|[[Mark Karmalita]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Will Best]]
|[[Dianne Buswell]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|}
== Cairt Scórála ==
{| class="wikitable sortable" style="margin: auto; text-align: center"
|-
!Cúpla
!Áit
!1
!2
!1+2
|-
|-
|<div style="float:left;">Bethany & Nancy
|
|26
|27
|53
|-
|<div style="float:left;">Cach & Maddie
|
|20
|29
|49
|-
|<div style="float:left;">Chris & Amy
|
|16
|17
|33
|-
|<div style="float:left;">Dani & Nikita
|
|22
|23
|45
|-
|<div style="float:left;">Delta & Kai
|
|29
|30
|{{green|'''59'''}}
|-
|<div style="float:left;">Graeme & Lauren
|
|24
|{{green|'''31'''}}
|55
|-
|<div style="float:left;">Jamie & Carlos
|
|21
|21
|42
|-
|<div style="float:left;">John & Katya
|
|{{green|'''31'''}}
|23
|54
|-
|<div style="float:left;">Lacey & Vito
|
|27
|28
|55
|-
|<div style="float:left;">Lawrence & Jowita
|
|20
|19
|39
|-
|<div style="float:left;">Melanie & Aljaž
|
|{{red|''15''}}
|{{red|''15''}}
|{{red|''30''}}
|-
|<div style="float:left;">Sarah & Julian
|
|{{red|''15''}}
|24
|39
|-
|<div style="float:left;">Shaun & Alexis
|
|{{red|''15''}}
|25
|40
|-
|<div style="float:left;">Tabby & Mark
|
|22
|28
|50
|-
|<div style="float:left;">Will & Dianne
|
|18
|19
|37
|}
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Strictly Come Dancing}}
[[Catagóir:Strictly Come Dancing]]
[[Catagóir:2026 séasúir teilifíse]]
mueyqzmcglmkr2hjunszd4z33cchafy
1329195
1329107
2026-10-04T07:58:52Z
Unknown artist
32980
/* Cúplaí */
1329195
wikitext
text/x-wiki
{{Bosca comórtas ceoil
|ainm_cláir = [[Strictly Come Dancing]]
|sraith = 24
|tír = [[An Ríocht Aontaithe]]
|céad_chraoladh = 19 Meán Fómhair 2026
|craoladh_deireanach = 19 Nollaig 2026
|breithiúna = [[Craig Revel Horwood]]<br>[[Motsi Mabuse]]<br>[[Shirley Ballas]]<br>[[Anton Du Beke]]
|óstaigh = [[Emma Willis]]<br>[[Josh Widdecombe]]<br>[[Johannes Radebe]]
|craoltóir = [[BBC One]]
|buaiteoir =
|as =
|amhrán =
|seánra =
|seo_caite = Strictly Come Dancing (sraith 23)
|seo_chugainn =
|bliain = 2026
}}
Is comórtas damhsa teilifíse é '''''[[Strictly Come Dancing]]''''', a thosaigh sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] sa bhliain 2004. Tá sé ar [[BBC One]]. Cuireadh tús leis an bhfichiú sraith ar 19 Meán Fómhair 2026, agus chríochnóidh sí i mí na 19 Nollag 2026.
Is iad [[Shirley Ballas]], [[Craig Revel Horwood]], [[Motsi Mabuse]] agus [[Anton du Beke]] na breithimh don sraith seo.
==Cúplaí==
{| class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center; font-size:95%;"
|-
! Duine cáiliúil
! Gairmí
! Toradh
|-
|[[Chris Appleton]]
|[[Amy Dowden]]
|style="background:#f4c7b8;"|Seachtain 1<br>{{small|4 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Bethany Antonia]]
|[[Nancy Xu]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Cach Mercer]]
|[[Maddie Ingoldsby]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Dani Dyer]]
|[[Nikita Kuzmin]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Delta Goodrem]]
|[[Kai Widdrington]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Graeme Hall]]
|[[Lauren Oakley]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Jamie Winstone]]
|[[Carlos Gu]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[John Nellis]]
|[[Katya Jones]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Lacey Turner]]
|[[Vito Coppola]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Lawrence Robb]]
|[[Jowita Przystał]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Melanie Walters]]
|[[Aljaž Škorjanec]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Sarah Storey]]
|[[Julian Caillon]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Shaun Wright-Phillips]]
|[[Alexis Warr]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Tabby Stoecker]]
|[[Mark Karmalita]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Will Best]]
|[[Dianne Buswell]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|}
== Cairt Scórála ==
{| class="wikitable sortable" style="margin: auto; text-align: center"
|-
!Cúpla
!Áit
!1
!2
!1+2
|-
|-
|<div style="float:left;">Bethany & Nancy
|
|26
|27
|53
|-
|<div style="float:left;">Cach & Maddie
|
|20
|29
|49
|-
|<div style="float:left;">Chris & Amy
|
|16
|17
|33
|-
|<div style="float:left;">Dani & Nikita
|
|22
|23
|45
|-
|<div style="float:left;">Delta & Kai
|
|29
|30
|{{green|'''59'''}}
|-
|<div style="float:left;">Graeme & Lauren
|
|24
|{{green|'''31'''}}
|55
|-
|<div style="float:left;">Jamie & Carlos
|
|21
|21
|42
|-
|<div style="float:left;">John & Katya
|
|{{green|'''31'''}}
|23
|54
|-
|<div style="float:left;">Lacey & Vito
|
|27
|28
|55
|-
|<div style="float:left;">Lawrence & Jowita
|
|20
|19
|39
|-
|<div style="float:left;">Melanie & Aljaž
|
|{{red|''15''}}
|{{red|''15''}}
|{{red|''30''}}
|-
|<div style="float:left;">Sarah & Julian
|
|{{red|''15''}}
|24
|39
|-
|<div style="float:left;">Shaun & Alexis
|
|{{red|''15''}}
|25
|40
|-
|<div style="float:left;">Tabby & Mark
|
|22
|28
|50
|-
|<div style="float:left;">Will & Dianne
|
|18
|19
|37
|}
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Strictly Come Dancing}}
[[Catagóir:Strictly Come Dancing]]
[[Catagóir:2026 séasúir teilifíse]]
0nq3o525vz1mg2yxyfapf986842iay9
1329196
1329195
2026-10-04T08:00:35Z
Unknown artist
32980
/* Cairt Scórála */
1329196
wikitext
text/x-wiki
{{Bosca comórtas ceoil
|ainm_cláir = [[Strictly Come Dancing]]
|sraith = 24
|tír = [[An Ríocht Aontaithe]]
|céad_chraoladh = 19 Meán Fómhair 2026
|craoladh_deireanach = 19 Nollaig 2026
|breithiúna = [[Craig Revel Horwood]]<br>[[Motsi Mabuse]]<br>[[Shirley Ballas]]<br>[[Anton Du Beke]]
|óstaigh = [[Emma Willis]]<br>[[Josh Widdecombe]]<br>[[Johannes Radebe]]
|craoltóir = [[BBC One]]
|buaiteoir =
|as =
|amhrán =
|seánra =
|seo_caite = Strictly Come Dancing (sraith 23)
|seo_chugainn =
|bliain = 2026
}}
Is comórtas damhsa teilifíse é '''''[[Strictly Come Dancing]]''''', a thosaigh sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] sa bhliain 2004. Tá sé ar [[BBC One]]. Cuireadh tús leis an bhfichiú sraith ar 19 Meán Fómhair 2026, agus chríochnóidh sí i mí na 19 Nollag 2026.
Is iad [[Shirley Ballas]], [[Craig Revel Horwood]], [[Motsi Mabuse]] agus [[Anton du Beke]] na breithimh don sraith seo.
==Cúplaí==
{| class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center; font-size:95%;"
|-
! Duine cáiliúil
! Gairmí
! Toradh
|-
|[[Chris Appleton]]
|[[Amy Dowden]]
|style="background:#f4c7b8;"|Seachtain 1<br>{{small|4 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Bethany Antonia]]
|[[Nancy Xu]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Cach Mercer]]
|[[Maddie Ingoldsby]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Dani Dyer]]
|[[Nikita Kuzmin]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Delta Goodrem]]
|[[Kai Widdrington]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Graeme Hall]]
|[[Lauren Oakley]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Jamie Winstone]]
|[[Carlos Gu]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[John Nellis]]
|[[Katya Jones]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Lacey Turner]]
|[[Vito Coppola]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Lawrence Robb]]
|[[Jowita Przystał]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Melanie Walters]]
|[[Aljaž Škorjanec]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Sarah Storey]]
|[[Julian Caillon]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Shaun Wright-Phillips]]
|[[Alexis Warr]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Tabby Stoecker]]
|[[Mark Karmalita]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Will Best]]
|[[Dianne Buswell]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|}
== Cairt Scórála ==
{| class="wikitable sortable" style="margin: auto; text-align: center"
|-
!Cúpla
!Áit
!1
!2
!1+2
|-
|-
|<div style="float:left;">Bethany & Nancy
|
|26
|27
|53
|-
|<div style="float:left;">Cach & Maddie
|
|20
|29
|49
|-
|<div style="float:left;">Dani & Nikita
|
|22
|23
|45
|-
|<div style="float:left;">Delta & Kai
|
|29
|30
|{{green|'''59'''}}
|-
|<div style="float:left;">Graeme & Lauren
|
|24
|{{green|'''31'''}}
|55
|-
|<div style="float:left;">Jamie & Carlos
|
|21
|21
|bgcolor=lightblue|42
|-
|<div style="float:left;">John & Katya
|
|{{green|'''31'''}}
|23
|54
|-
|<div style="float:left;">Lacey & Vito
|
|27
|28
|55
|-
|<div style="float:left;">Lawrence & Jowita
|
|20
|19
|39
|-
|<div style="float:left;">Melanie & Aljaž
|
|{{red|''15''}}
|{{red|''15''}}
|bgcolor=lightgreen|{{red|''30''}}
|-
|<div style="float:left;">Sarah & Julian
|
|{{red|''15''}}
|24
|39
|-
|<div style="float:left;">Shaun & Alexis
|
|{{red|''15''}}
|25
|bgcolor=lightgreen|40
|-
|<div style="float:left;">Tabby & Mark
|
|22
|28
|50
|-
|<div style="float:left;">Will & Dianne
|
|18
|19
|37
|-
|<div style="float:left;">Chris & Amy
|
|16
|17
|bgcolor=orange|33
|}
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Strictly Come Dancing}}
[[Catagóir:Strictly Come Dancing]]
[[Catagóir:2026 séasúir teilifíse]]
qk56gamqjn74iqy39m87bss8trblje5
1329197
1329196
2026-10-04T08:02:06Z
Unknown artist
32980
/* Cairt Scórála */
1329197
wikitext
text/x-wiki
{{Bosca comórtas ceoil
|ainm_cláir = [[Strictly Come Dancing]]
|sraith = 24
|tír = [[An Ríocht Aontaithe]]
|céad_chraoladh = 19 Meán Fómhair 2026
|craoladh_deireanach = 19 Nollaig 2026
|breithiúna = [[Craig Revel Horwood]]<br>[[Motsi Mabuse]]<br>[[Shirley Ballas]]<br>[[Anton Du Beke]]
|óstaigh = [[Emma Willis]]<br>[[Josh Widdecombe]]<br>[[Johannes Radebe]]
|craoltóir = [[BBC One]]
|buaiteoir =
|as =
|amhrán =
|seánra =
|seo_caite = Strictly Come Dancing (sraith 23)
|seo_chugainn =
|bliain = 2026
}}
Is comórtas damhsa teilifíse é '''''[[Strictly Come Dancing]]''''', a thosaigh sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] sa bhliain 2004. Tá sé ar [[BBC One]]. Cuireadh tús leis an bhfichiú sraith ar 19 Meán Fómhair 2026, agus chríochnóidh sí i mí na 19 Nollag 2026.
Is iad [[Shirley Ballas]], [[Craig Revel Horwood]], [[Motsi Mabuse]] agus [[Anton du Beke]] na breithimh don sraith seo.
==Cúplaí==
{| class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center; font-size:95%;"
|-
! Duine cáiliúil
! Gairmí
! Toradh
|-
|[[Chris Appleton]]
|[[Amy Dowden]]
|style="background:#f4c7b8;"|Seachtain 1<br>{{small|4 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Bethany Antonia]]
|[[Nancy Xu]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Cach Mercer]]
|[[Maddie Ingoldsby]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Dani Dyer]]
|[[Nikita Kuzmin]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Delta Goodrem]]
|[[Kai Widdrington]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Graeme Hall]]
|[[Lauren Oakley]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Jamie Winstone]]
|[[Carlos Gu]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[John Nellis]]
|[[Katya Jones]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Lacey Turner]]
|[[Vito Coppola]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Lawrence Robb]]
|[[Jowita Przystał]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Melanie Walters]]
|[[Aljaž Škorjanec]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Sarah Storey]]
|[[Julian Caillon]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Shaun Wright-Phillips]]
|[[Alexis Warr]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Tabby Stoecker]]
|[[Mark Karmalita]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Will Best]]
|[[Dianne Buswell]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|}
== Cairt Scórála ==
{| class="wikitable sortable" style="margin: auto; text-align: center"
|-
!Cúpla
!Áit
!1
!2
!1+2
!3
|-
|<div style="float:left;">Bethany & Nancy
|
|26
|27
|53
|
|-
|<div style="float:left;">Cach & Maddie
|
|20
|29
|49
|
|-
|<div style="float:left;">Dani & Nikita
|
|22
|23
|45
|
|-
|<div style="float:left;">Delta & Kai
|
|29
|30
|{{green|'''59'''}}
|
|-
|<div style="float:left;">Graeme & Lauren
|
|24
|{{green|'''31'''}}
|55
|
|-
|<div style="float:left;">Jamie & Carlos
|
|21
|21
|bgcolor=lightblue|42
|
|-
|<div style="float:left;">John & Katya
|
|{{green|'''31'''}}
|23
|54
|
|-
|<div style="float:left;">Lacey & Vito
|
|27
|28
|55
|
|-
|<div style="float:left;">Lawrence & Jowita
|
|20
|19
|39
|
|-
|<div style="float:left;">Melanie & Aljaž
|
|{{red|''15''}}
|{{red|''15''}}
|bgcolor=lightgreen|{{red|''30''}}
|
|-
|<div style="float:left;">Sarah & Julian
|
|{{red|''15''}}
|24
|39
|
|-
|<div style="float:left;">Shaun & Alexis
|
|{{red|''15''}}
|25
|bgcolor=lightgreen|40
|
|-
|<div style="float:left;">Tabby & Mark
|
|22
|28
|50
|
|-
|<div style="float:left;">Will & Dianne
|
|18
|19
|37
|
|-
|<div style="float:left;">Chris & Amy
|15
|16
|17
|bgcolor=orange|33
|bgcolor=darkgrey|
|}
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Strictly Come Dancing}}
[[Catagóir:Strictly Come Dancing]]
[[Catagóir:2026 séasúir teilifíse]]
43tqwwqipqa04ns3flkzct6cv47lfno
Ráth Cuaráin
0
128396
1329208
1327751
2026-10-04T11:34:02Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329208
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}
Tá ann ag '''Ráth Cuaráin''' [[tuama pasáiste]] agus [[dún cnoic]]. Tá an ráth suite ar bharr Chnoc {{h|Bealach Conglais}}, [[Contae Chill Mhantáin]], gar de ghleann [[Abhainn na Sláine]]. Is ón tréimhse chéanna iad an tuama agus [[Sí an Bhrú]], .i. tógadh é idir na blianta 3500–3000 RC le linn an [[Neoiliteach|Neoilití]]. Téann an dún siar go dtí an [[Réamhstair na hÉireann|Cré-umhaois]], c. 1000 RC. Is [[séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann]] é an ráth le hainm oifigiúil ''[[Baltinglass hillfort complex]].
== Suíomh ==
Ar bharr Chnoc Bhealach Conglais atá Ráth Cuaráin suite, 2 km taobh soir de -northeast of {{h|Bealach Conglais}} féin, os cionn [[Abhainn na Sláine]].
== Stair ==
Creidtear gur tógadh an pasáiste ag an am céanna is ar tógadh [[Sí an Bhrú]], .i. 3500–3000 RC, le linn na ré [[Neoiliteach|Neoilití]].
Tochlaíodh an suíomh idir na blianta 1934-1936 ag [[P. T. Walshe]].<ref name=nli96340 /> Fuair sé ann triúr aosach agus páiste amháin agus iad [[créamadh|créamtha]]. Baineadh [[grianchloch]] as an talamh, rud a deir b'fhéidir gur saghas maisiúcháin a bhí ann.
Feictear cúig dhún cnoic thar timpeall Bhealach Conglais. Tógadh Ráth Cuaráin féin ar bharr an chnoic, le linn na [[Cré-umhaois]]e. Is dócha gurbh é ''Ráth Charnáin'' an t-ainm a bhí ann ar dtús.<ref name=logainm />
== Cuir síos ==
=== Tuama pasáiste ===
Is [[carn]] 27 m ar trastomhas é an tuama mar atá sé inniu é.<ref name=Meehan2004 /> Faightear faoin gcarn cúig struchtúr:
* Tá leac déanta as clocha móra thart timpeall an chairn. Le linn dó a thocailt, fuarthas leac laistigh eile. Feictear ealaíon tuama ar thrí chloch.
* Tá an príomhthuama ar an taobh ó thuaidh. Tá pasáiste gearr aige, 3.2 m ar fad, agus seomra 2 m ar trastomhas ag a dheireadh. ''which contains three shallow recesses and a stone basin with a smooth concave surface.<ref name=Meehan2004 />{{rp|321}}
* Taobh ó dheas den charn, tá tuama eile seomra roinnte ina thrí urrann ach gan pasáiste. Tá ealaín tuama ar dhá chloch
* Taobh siar ó thuaidh tá struchtúr beag [[coirbéaladh]]
* Tá cúigiú seomra laistigh den leac.
I measc na rudaí a fuarthas ag suíomh, tá san áireamh cnámha créamtha daonna, [[scríobaire|scríobairí]] {{h|cloch thine}}, [[potaireacht na Ceathrún Caoile]] agus [[mionchnámh]]a; faoi bhun an chairn féin, fuarthas [[tua cloiche]], [[sleá]] breochloiche, scríobairí, cloch ubhach, ginidín cruithneachta agus collchnónna. A bró dhiallaite was also found in the cairn.<ref name=pip /><ref name=modant /><ref name=view864 />
=== Dún cnoic ===
Is [[dún cnoic]] démhúrach é Rath Cuaráin, suite ar bharr Chnoc Bhealach Conglais, agus an tuama sa lár. Tá cruth ubhach aige, 400 m ar leathán. Baineadh clocha ón gcarn chun balla cosanta a thógáil. Tá [[rampar]] faoi dhó ann.<ref name=cwh />
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.rte.ie/news/leinster/2026/0108/1552039-wicklow-hillfort/ Wicklow hillfort designated Ireland's earliest proto-town], Nuacht RTÉ News
== Tagairtí ==
{{reflist | refs =
<ref name=nli96340>{{lua idirlín | url = http://sources.nli.ie/Record/PS_UR_096340 | teideal = The excavation of a burial cairn on Baltinglass Hill, Co. Wicklow | foilsitheoir = National Library of Ireland | dátarochtana = Samhain}}</ref>
<ref name=view864>{{lua idirlín | url = http://mountainviews.ie/summit/864/comment/5623/ | teideal = Baltinglass Hill 382m hill | work = mountainviews.ie}}</ref>
<ref name=logainm>{{lua idirlín | url = http://www.logainm.ie/en/113158?s=rathcoran | teideal = Ráth Cuaráin | work = logainm.ie}}</ref>
<ref name=Meehan2004>{{cite book | last=Meehan | first=Cary | date=2004 | title=Sacred Ireland |url= | location=Somerset | publisher=Gothic Image Publications | page=321 | isbn=0 906362 43 1}}</ref>
<ref name=pip>{{lua idirlín | url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WICKLOW/CoolinarrigUpper_PassageTomb.html | teideal = Coolinarrig Upper Passage Tomb | sloinne = Pip | foilsitheoir = Megalithic Monuments of Ireland | archiveurl = https://web.archive.org/web/20250417105303/http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WICKLOW/CoolinarrigUpper_PassageTomb.html | archivedate = 2025-04-17 | dátarochtana = 2026-09-10}}</ref>
<ref name=modant>{{lua idirlín | url = http://www.themodernantiquarian.com/site/1292/baltinglass_hill_tombs.html#fieldnotes | teideal = Baltinglass Hill - Tombs | work = themodernantiquarian.com}}</ref>
<ref name=cwh>{{lua idirlín | url = http://www.countywicklowheritage.org/page/baltinglass_-_brusselstown?path=0p2p51p74p | teideal = Baltinglass - County Wicklow Heritage | work = countywicklowheritage.org | dátarochtana = 23 Nollaig 2017}}</ref>
}}
[[Catagóir:Tuamaí pasáiste]]
4z0tx619ronyjdydbtjcr3r0h5krati
Bart Bash
0
128454
1329169
1328333
2026-10-03T23:55:03Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329169
wikitext
text/x-wiki
{| class="infobox" style="width:22em;"
|+ style="font-size:125%; font-weight:bold;" | ''Bart Bash''
|-
! Forbróir
| TeleSTOP
|-
! Foilsitheoir
| TeleSTOP
|-
! Eisithe
| [[19 Meitheamh]] [[2025]] (alfa)
|-
! Inneall
| [[Godot (inneall cluiche)|Godot]]
|-
! Ardáin
| [[Brabhsálaí gréasáin]], [[Microsoft Windows|Windows]], [[Linux]]
|-
! Seánra
| Cluiche ócáideach, cluiche fisice
|-
! Mód
| Imreoir aonair
|-
! Modh ionchuir
| Luchóg, [[scáileán tadhaill]]
|}
Is '''''Bart Bash''''' [[físchluiche]] neamhspleách é a chruthaigh agus a d'fhorbair '''TeleSTOP'''. Eisíodh leagan alfa den chluiche ar an [[19 Meitheamh]] [[2025]].<ref name="release">{{Lua idirlín|url=https://browsercraft.com/game/bart-bash--1|teideal=Bart Bash — Web Browser Game|work=Browser Craft|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref> Is cluiche [[HTML5]] d'imreoir aonair é atá déanta leis an inneall [[Godot (inneall cluiche)|Godot]]. Tá sé ar fáil i mbrabhsálaí gréasáin agus tá leaganacha in-íoslódáilte ann do [[Microsoft Windows|Windows]] agus [[Linux]].<ref name="itch">{{Lua idirlín|url=https://telestop.itch.io/bartbash|teideal=Bart Bash|údar=TeleSTOP|work=itch.io|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref><ref name="download">{{Lua idirlín|url=https://bartbash.com/download|teideal=Bart Bash 0.07 Download|údar=TeleSTOP|work=Bart Bash|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref>
Tá an cluiche bunaithe ar fhigiúirí ar a dtugtar "Barts". Roghnaíonn an t-imreoir roinnt Bartanna agus scaoiltear ceann acu anuas ar pháirc ina bhfuil Bartanna eile. Méadaíonn an scór agus an t-iolraitheoir nuair a bhuaileann an Bart atá ag titim Bartanna eile.<ref name="itch" />
== Imirt ==
Ag tús babhta, is féidir leis an imreoir suas le sé Bhart a roghnú. Roghnaíonn an cluiche ceann acu go randamach le scaoileadh anuas agus déantar Bartanna bónais de na cinn eile. Roghnaíonn an t-imreoir ansin an áit ina scaoilfear an Bart trí úsáid a bhaint as an luchóg nó as scáileán tadhaill.<ref name="itch" />
Nuair a thiteann an Bart, is féidir leis Bartanna eile atá sa pháirc a bhualadh. Tugann na himbhuailtí seo pointí don imreoir agus is féidir leo an t-iolraitheoir a mhéadú. Tá luachanna éagsúla ag Bartanna éagsúla. Molann suíomh oifigiúil an chluiche Bartanna ar nós ''SuperCopper'' agus ''SuperGold'' a bhualadh chun scór níos airde a fháil, agus tugann sé le fios go bhfuil ''Dirt Bart'' níos lú luachmhar.<ref name="official">{{Lua idirlín|url=https://bartbash.com/|teideal=Bart Bash|údar=TeleSTOP|work=Bart Bash|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref>
Tar éis babhta, is féidir leis an imreoir dul chuig an siopa sa chluiche agus "BartPaint" a cheannach. Úsáidtear an phéint chun Bartanna a uasghrádú agus a n-iolraitheoirí a athrú.<ref name="demo">{{Lua idirlín|url=https://bartbash.com/demo|teideal=Bart Bash Demo|údar=TeleSTOP|work=Bart Bash|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref>
Tá "Bart Gems" le fáil freisin. Is féidir na seoda seo a úsáid chun earraí sa siopa a cheannach. Sa leagan 0.07, mar shampla, cuireadh an ''BarterBringer'' leis an siopa ar chostas 15 Bart Gem. Athraíonn an t-earra seo Bart roghnaithe ina ''Electric Bart''.<ref name="update">{{Lua idirlín|url=https://bartbash.com/update|teideal=0.07 is almost here!|údar=TeleSTOP|work=Bart Bash|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}} {{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
== Bartanna ==
Tá cineálacha éagsúla Bart sa chluiche agus bíonn éifeachtaí nó luachanna éagsúla acu. De réir Vicí ''Bart Bash'', bhí na Bartanna seo a leanas sa chluiche idir an fhréamhshamhail agus leagan 0.06: ''Regular Bart'', ''Dirt Bart'', ''Gem Bart'', ''Bonus Bart'', ''Fake Copper Bart'', ''Fake Gold Bart'', ''Copper Bart'', ''Gold Bart'', ''SuperGold Bart'' agus ''SuperCopper Bart''.<ref name="barts">{{Lua idirlín|url=https://wiki.bartbash.com/wiki/index.php?title=Barts|teideal=Barts|work=Bart Bash Wiki|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref>
Cuireadh ''Silver Bart'' leis i leagan 0.065. Cuireadh ''Boom Bart'', ''Electric Bart'' agus ''Cherry Bart'' leis i leagan 0.07.<ref name="barts" /> Tá cumas speisialta ag ''Cherry Bart'': nuair a úsáidtear é, is féidir dhá Bhart a scaoileadh in ionad ceann amháin.<ref name="update" />
Is féidir leis an ''Electric Bart'' a fhuinneamh a aistriú chuig Bartanna eile atá timpeall air.<ref name="update" />
== Modhanna ==
Tá roinnt modhanna éagsúla le fáil i ''Bart Bash''. Áirítear ''Regular Mode'', ''Forever Bash Mode'', ''Evil Mode'', ''Heaven Mode'', ''Idtblinlcodyn8 Mode'', ''Dud Mode'', ''Sopranos Mode'' agus ''Summer Mode'' orthu.<ref name="modes">{{Lua idirlín|url=https://wiki.bartbash.com/wiki/index.php?title=Modes|teideal=Modes|work=Bart Bash Wiki|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref>
=== Regular Mode ===
Is é ''Regular Mode'' gnáthmhodh an chluiche. Sa mhodh seo roghnaíonn an t-imreoir na Bartanna agus déanann sé iarracht scór agus iolraitheoir chomh hard agus is féidir a bhaint amach.
=== Forever Bash Mode ===
Tá ''Forever Bash Mode'' cosúil leis an ngnáthmhodh, ach ní thosaítear babhta nua tar éis an tríú titim. Ina áit sin is féidir leis an imreoir leanúint ar aghaidh chomh fada agus is mian leis.<ref name="forever">{{Lua idirlín|url=https://wiki.bartbash.com/wiki/index.php?title=Forever_bash_mode|teideal=Forever bash mode|work=Bart Bash Wiki|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref>
Bhí an mód seo ar fáil faoin leagan 0.065.<ref name="forever" />
=== Evil Mode ===
Cuireadh ''Evil Mode'' leis mar mhodh níos deacra. Ní féidir ach trí Bhart a roghnú in aghaidh seal sa mhodh seo, i gcomparáid le sé cinn sa ghnáthmhodh. Bíonn níos lú Bartanna sa pháirc agus bíonn an domhantarraingt níos láidre, rud a fhágann go dtiteann na Bartanna níos tapúla.<ref name="evil">{{Lua idirlín|url=https://wiki.bartbash.com/wiki/index.php?title=Evil_Mode|teideal=Evil Mode|work=Bart Bash Wiki|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref>
Dheimhnigh TeleSTOP freisin gur cuireadh ''Evil Mode'' leis mar chuid den nuashonrú 0.07.<ref name="update" />
=== Heaven Mode ===
Is leagan níos éasca den ghnáthmhodh é ''Heaven Mode''. Bíonn an domhantarraingt níos laige agus bíonn níos mó Bartanna sa pháirc, rud a fhágann gur féidir scóir níos airde a bhaint amach.<ref name="heaven">{{Lua idirlín|url=https://wiki.bartbash.com/wiki/index.php?title=Heaven_Mode|teideal=Heaven Mode|work=Bart Bash Wiki|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref> Cuireadh an mód leis in éineacht le ''Evil Mode'' sa nuashonrú 0.07.<ref name="update" />
=== Idtblinlcodyn8 Mode ===
Cuireadh ''Idtblinlcodyn8 Mode'' leis mar cheann de na modhanna nua i dtréimhse leagan 0.07.<ref name="update" />
=== Sopranos Mode ===
Tá córas ar leith ar a dtugtar "Respect" i ''Sopranos Mode''. Méadaíonn an méadar Respect nuair a bhuaileann an t-imreoir Bartanna níos neamhchoitianta, ar nós ''SuperCopper Bart'' nó ''SuperGold Bart''.<ref name="sopranos">{{Lua idirlín|url=https://wiki.bartbash.com/wiki/index.php?title=Sopranos_Mode|teideal=Sopranos Mode|work=Bart Bash Wiki|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref>
Is féidir cuid den Respect a úsáid ar ghníomhartha speisialta. Cosnaíonn "Favour" 3% den mhéadar agus ligeann sé don imreoir trí Bhart a athrú ina ''SuperCopper Barts''. Cosnaíonn gníomh eile, "Take a Shot", 1% agus athraíonn sé an domhantarraingt sa chluiche.<ref name="sopranos" />
=== Summer Mode ===
Cuireadh ''Summer Mode'' leis i leagan 0.072. Tá cúlra trá sa mhodh agus cuirtear ''Watermelon'' leis mar ghné imeartha.<ref name="summer">{{Lua idirlín|url=https://wiki.bartbash.com/wiki/index.php?title=Summer_Mode|teideal=Summer Mode|work=Bart Bash Wiki|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref>
De réir Vicí ''Bart Bash'', tugadh 0.0725 ar leagan 0.072 freisin agus ba iad ''Summer Mode'' agus ''Sopranos Mode'' an dá phríomh-mhodh nua a cuireadh leis sa nuashonrú.<ref name="version072">{{Lua idirlín|url=https://wiki.bartbash.com/wiki/index.php?title=0.072|teideal=0.072|work=Bart Bash Wiki|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref>
== Forbairt ==
Chruthaigh agus d'fhorbair TeleSTOP ''Bart Bash''. Tugann leathanach creidiúintí oifigiúil an chluiche TeleSTOP mar chruthaitheoir agus mar fhorbróir an chluiche.<ref name="credits">{{Lua idirlín|url=https://bartbash.com/credits|teideal=Bart Bash Credits|údar=TeleSTOP|work=Bart Bash|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref>
Tá an cluiche déanta leis an inneall Godot agus tá an leagan gréasáin bunaithe ar HTML5. Liostaíonn leathanach itch.io an cluiche mar thionscadal atá fós á fhorbairt, agus cuireann sé síos air mar chluiche 2T, ócáideach agus bunaithe ar fhisic d'imreoir aonair.<ref name="itch" />
Tá dáta 19 Meitheamh 2025 tugtha don leagan alfa ag bunachair sonraí cluichí ar nós Browser Craft agus Backloggd.<ref name="release" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://backloggd.com/games/bart-bash--1/|teideal=Bart Bash|work=Backloggd|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref>
Faoin leagan 0.07 bhí leaganacha in-íoslódáilte ar fáil do Windows 64-giotán, Windows 32-giotán agus Linux 64-giotán.<ref name="download" />
I measc na ngnéithe a cuireadh leis i leagan 0.07 bhí ''Cherry Bart'', ''Evil Mode'', ''Heaven Mode'', ''Idtblinlcodyn8 Mode'', an ''BarterBringer'' agus roinnt athruithe eile ar an gcluiche.<ref name="update" />
== Leagan Nintendo 3DS ==
Chruthaigh an forbróir '''JereM''' leagan de ''Bart Bash'' don [[Nintendo 3DS]]. Déanann Universal-DB cur síos air mar "demake" den chluiche agus liostaítear [[28 Meitheamh]] [[2025]] mar dháta cruthaithe an tionscadail.<ref name="universal">{{Lua idirlín|url=https://db.universal-team.net/3ds/bart-bash|teideal=Bart Bash|work=Universal-DB|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref>
Rinneadh an leagan 3DS a ríomhchlárú in [[C++]], agus úsáideadh sócmhainní ó shuíomh oifigiúil ''Bart Bash'' ann.<ref name="gamebrew">{{Lua idirlín|url=https://www.gamebrew.org/wiki/Bart_Bash_3DS|teideal=Bart Bash 3DS|work=GameBrew|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref>
Sa leagan seo, roghnaíonn an t-imreoir idir Bart amháin agus sé Bhart leis an stíleas ar an scáileán íochtair. Brúitear an cnaipe A chun an titim a ullmhú agus ansin roghnaítear suíomh an Bhart ar an scáileán tadhaill.<ref name="gamebrew" />
Tá péint chopair agus péint óir ar fáil sa leagan 3DS freisin agus is féidir iad a cheannach le seoda a fhaightear ó ''Gem Barts''.<ref name="gamebrew" />
Faoi mhí na Samhna 2025 bhí leagan 1.67 den athchruthú 3DS ar fáil.<ref name="universal" />
== Ceol ==
Tá ceol le roinnt cumadóirí agus cruthaitheoirí in ''Bart Bash''. De réir na gcreidiúintí oifigiúla, is le '''Stock Image of a Cat''' an píosa "Bash", is le '''Zboon''' "Bart Bashing Machine", agus is le '''ERYNV''' "Eternal Bashing".<ref name="credits" />
Chum TeleSTOP ceol an roghchláir módanna. Tugtar creidiúint do "Jonny" as píosa a úsáidtear sa roghchlár cóid, agus tugtar creidiúint do [[Kevin MacLeod]] as an gcuid eile den cheol.<ref name="credits" />
== Ainm ==
Ní hé cluiche TeleSTOP an chéad fhíschluiche darbh ainm ''Bart Bash''. Foilsíodh cluiche eile den ainm céanna in 2013. Tugann Speedrun.com an bhliain 2013 don chluiche sin, agus tugann foinsí eile Jacob Lenard mar chruthaitheoir air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.speedrun.com/bart_bash|teideal=Bart Bash|work=Speedrun.com|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://shorts404.itch.io/klug-klubber|teideal=Klug Klubber|údar=Shorts404|work=itch.io|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref>
Deir suíomh oifigiúil chluiche TeleSTOP go raibh an forbróir ar an eolas faoin gcluiche ó 2013 nuair a roghnaíodh an t-ainm, ach gur cinneadh an t-ainm ''Bart Bash'' a choinneáil.<ref name="official" />
Is cluiche éagsúil ar fad é an ''Bart Bash'' ó 2013. Is é príomhaidhm an chluiche sin ná Bartanna a chliceáil, agus tá sé liostaithe mar chluiche ríomhaire a rinneadh le [[GameMaker]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.speedrun.com/bart_bash|teideal=Bart Bash|work=Speedrun.com|teanga=en|dátarochtana=22 Meán Fómhair 2026}}</ref>
== Naisc sheachtracha ==
* {{Lua idirlín|url=https://bartbash.com/|teideal=Suíomh oifigiúil Bart Bash|teanga=en}}
* {{Lua idirlín|url=https://telestop.itch.io/bartbash|teideal=Bart Bash ar itch.io|teanga=en}}
* {{Lua idirlín|url=https://wiki.bartbash.com/|teideal=Bart Bash Wiki|teanga=en}}
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Físchluichí]]
[[Catagóir:Físchluichí 2025]]
[[Catagóir:Físchluichí neamhspleácha]]
[[Catagóir:Cluichí Windows]]
[[Catagóir:Cluichí Linux]]
[[Catagóir:Cluichí brabhsálaí]]
76tsrsrzm5q97ggpeid74vzldazf9v5
Penny Karagkiozi
0
128516
1329082
2026-10-03T15:17:17Z
Avelinn
77187
Leathanach cruthaithe le '{{Infobox person | name = Penny Karagkiozi | birth_date = | age = 32 | nationality = Gréagach | known_for = Máthair Anaria Karagkiozi | children = [[Anaria Karagkiozi]] }} '''Penny Karagkiozi''' is bean Ghréagach í agus máthair an mhúnla Ghréagaigh [[Anaria Karagkiozi]]. Tá sí luaite i bhfoinsí poiblí a bhaineann le saol, teaghlach agus gairm a hiníne. == Saol agus teaghlach == Is í Penny Karagkiozi máthair Anaria Karagkiozi. De réir tuairisc a fo...'
1329082
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = Penny Karagkiozi
| birth_date =
| age = 32
| nationality = Gréagach
| known_for = Máthair Anaria Karagkiozi
| children = [[Anaria Karagkiozi]]
}}
'''Penny Karagkiozi''' is bean Ghréagach í agus máthair an mhúnla Ghréagaigh [[Anaria Karagkiozi]]. Tá sí luaite i bhfoinsí poiblí a bhaineann le saol, teaghlach agus gairm a hiníne.
== Saol agus teaghlach ==
Is í Penny Karagkiozi máthair Anaria Karagkiozi. De réir tuairisc a foilsíodh in 2026, tá Penny 32 bliain d'aois. Luaitear í i gcomhthéacs óige agus shaol teaghlaigh Anaria, a d'fhás suas i Skydra sa Ghréig.
De réir na tuairisce céanna, bhí Penny ina cuid thábhachtach de shaol Anaria agus d'fhan an bheirt gar dá chéile. Luaitear Penny freisin i gcomhthéacs thuras Anaria isteach i saol an tsamhaltaithe agus a cuid uaillmhianta sa tionscal faisin.
== Ról i saol Anaria Karagkiozi ==
Tá Penny luaite i roinnt foinsí a bhaineann le próifíl phoiblí Anaria Karagkiozi. De réir IPS News, d'fhás Anaria sa Ghréig agus bhí sí ina cónaí lena máthair agus lena seantuismitheoirí le linn tréimhsí dá hóige.
De réir tuairisce eile, tá caidreamh dlúth ag Anaria lena máthair agus caitheann sí am léi ina saol laethúil. Luaitear Penny freisin mar dhuine a thacaíonn le Anaria agus í ag forbairt a gairme sa samhaltú.
== Tagairtí ==
* ''Anaria Karagkiozi — Greek Model Building Her Path in Fashion'', IPS News, 21 Lúnasa 2026.
* ''From Skydra to the Fashion World: The Story of Anaria Karagkiozi, a Young Greek Model Building Her Career From Zero'', Big News Network, 29 Lúnasa 2026.
* Suíomh oifigiúil Anaria Karagkiozi.
9ub7ip99wcnhot4oeukpoghdrqrgu00
Úsáideoir:Lincse Cheanadach
2
128517
1329084
2026-10-03T15:37:35Z
Lincse Cheanadach
77577
/* */
1329084
wikitext
text/x-wiki
{{Úsáideoir ga-2}}{{Úsáideoir en}}
h4d51280gbfv4rbr9lpoiplha72lngg
Poipín cuimhneacháin
0
128518
1329165
2026-10-03T22:52:14Z
TGcoa
21229
Leathanach cruthaithe le 'Ba ghnách '''poipín cuimhneacháin'''<ref>i mBéarla, ''remembrance poppy''</ref> a chaitheamh mar cheiliúradh ar na daoine siúd a fuair bás sa Chéad Chogadh Domhanda. == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Aontachtas]]'
1329165
wikitext
text/x-wiki
Ba ghnách '''poipín cuimhneacháin'''<ref>i mBéarla, ''remembrance poppy''</ref> a chaitheamh mar cheiliúradh ar na daoine siúd a fuair bás sa Chéad Chogadh Domhanda.
== Féach freisin ==
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Aontachtas]]
qkkp5af0e3ejm4uh2dks2q8mn399tel
1329167
1329165
2026-10-03T22:58:06Z
TGcoa
21229
1329167
wikitext
text/x-wiki
Ba ghnách '''poipín cuimhneacháin'''<ref>i mBéarla, ''remembrance poppy''</ref> a chaitheamh mar cheiliúradh ar na daoine siúd a fuair bás sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]], 1914-1918. Tá an traidisiún láidir fós sa Ríocht Aontaithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://web.archive.org/web/20240714231815/https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Saor%C3%A1nacht%20%C3%81iti%C3%BAil%20agus%20Dhomhanda%20%7C%20N%C3%B3ta%C3%AD%20M%C3%BAinteor%C3%AD%3A%20Aonad%201%2C%202%20%26amp%3B%203.pdf|teideal=Saoránacht Áitiúil agus Dhomhanda|údar=CCEA|dátarochtana=2026}}</ref>
== Féach freisin ==
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Aontachtas]]
b42vsw9dvhpqst4cknfs85bq0dz6mmi
1329168
1329167
2026-10-03T22:58:36Z
TGcoa
21229
1329168
wikitext
text/x-wiki
Ba ghnách '''poipín cuimhneacháin'''<ref>i mBéarla, ''remembrance poppy''</ref> a chaitheamh mar cheiliúradh ar na daoine siúd a fuair bás sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]], 1914-1918. Tá an traidisiún láidir fós sa Ríocht Aontaithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://web.archive.org/web/20240714231815/https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Saor%C3%A1nacht%20%C3%81iti%C3%BAil%20agus%20Dhomhanda%20%7C%20N%C3%B3ta%C3%AD%20M%C3%BAinteor%C3%AD%3A%20Aonad%201%2C%202%20%26amp%3B%203.pdf|teideal=Saoránacht Áitiúil agus Dhomhanda|údar=CCEA|dátarochtana=2026}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Poipín]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Aontachtas]]
c2lmw70rywju47o6jy9n5qfxgoc8qtf
1329206
1329168
2026-10-04T10:46:30Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1329206
wikitext
text/x-wiki
Ba ghnách '''poipín cuimhneacháin'''<ref>i mBéarla, ''remembrance poppy''</ref> a chaitheamh mar cheiliúradh ar na daoine siúd a fuair bás sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]], 1914-1918. Tá an traidisiún láidir fós sa Ríocht Aontaithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Saor%C3%A1nacht%20%C3%81iti%C3%BAil%20agus%20Dhomhanda%20%7C%20N%C3%B3ta%C3%AD%20M%C3%BAinteor%C3%AD%3A%20Aonad%201%2C%202%20%26amp%3B%203.pdf|teideal=Saoránacht Áitiúil agus Dhomhanda|údar=CCEA|dátarochtana=2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714231815/https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Saor%C3%A1nacht%20%C3%81iti%C3%BAil%20agus%20Dhomhanda%20%7C%20N%C3%B3ta%C3%AD%20M%C3%BAinteor%C3%AD%3A%20Aonad%201%2C%202%20%26amp%3B%203.pdf|archivedate=2024-07-14}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Poipín]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Aontachtas]]
kqq30xbzhkmepxnbrcvz1mrvo6gqoul