Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Vicipéid:Conas leathanach iontach a scríobh 4 1856 1329339 774518 2026-10-07T08:24:55Z Amy Uí Ríordáin 57269 d'uasdátaigh mé 1329339 wikitext text/x-wiki <div style="border:2px solid #305D70; border-radius:8px; padding:10px 16px; margin-bottom:1em; display:flex; align-items:center; gap:16px; flex-wrap:wrap;"> [[Íomhá:Wikipedia-logo-v2-ga.svg|70px|alt=Lógó na Vicipéide|link=]] <div><span style="font-size:160%; font-weight:bold;">Conas alt iontach a scríobh</span><br /><span style="font-size:115%;">Treoir chéim ar chéim d'alt nua</span></div> </div> [[Íomhá:Crystal Clear app kedit.svg|mion|deas|120px|Is féidir le duine ar bith alt a scríobh.]] Is féidir le duine ar bith alt a scríobh ar Vicipéid na Gaeilge. Tá an treoir seo do dhaoine atá ag scríobh a gcéad ailt. Ní gá don alt a bheith foirfe ar dtús. Is féidir leat féin nó eagarthóirí eile cur leis níos déanaí. {{clear}} <div style="border-left:6px solid #0E65C0; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🧭 Ábhar a roghnú == * Cuardaigh an Vicipéid ar dtús. B'fhéidir go bhfuil alt ann cheana faoi ainm eile. * Roghnaigh ábhar a bhfuil foinsí iontaofa faoi: leabhair, nuachtáin nó suímh oifigiúla. * Ag lorg smaointe? Féach ar [[Special:WantedPages|leathanaigh atá de dhíth]]. Tá naisc chucu ó ailt eile, ach níl siad scríofa fós. </div> <div style="border-left:6px solid #308557; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == ✍️ An t-alt a scríobh == # Tosaigh i do [[Special:MyPage/Clár Dubh|chlár dubh féin]] más mian leat. Is féidir leat an t-alt a bhogadh nuair atá sé réidh. # Sa chéad abairt, abair cad é an t-ábhar. Cuir ainm an ábhair i gcló trom. Mar shampla: ''Cathair in oirdheisceart na hÉireann is ea '''Port Láirge'''.'' # Scríobh an t-eolas atá sna foinsí, i d'fhocail féin. # Bíodh abairtí gearra agat. Roinn an t-alt ina chodanna le ceannteidil. # Scríobh go neodrach. Ná cuir do thuairim féin san alt. Ag aistriú ó Vicipéid eile? Féach [[Cabhair:Acmhainní|Acmhainní]] le haghaidh foclóirí agus uirlis aistriúcháin. </div> <div style="border-left:6px solid #305D70; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 📚 Foinsí == Luaigh foinse don eolas atá san alt. Cabhraíonn sé seo le léitheoirí an t-eolas a sheiceáil. * Foinsí maithe: leabhair, irisí acadúla, nuachtáin agus suímh oifigiúla. * Ní foinse í Vicipéid eile, an Vicipéid Bhéarla san áireamh. Úsáid na foinsí atá luaite san alt sin. Cuir an tagairt díreach i ndiaidh na habairte: <pre>Bunaíodh an club sa bhliain 1886.<ref>Údar, ''Teideal'', foilsitheoir, bliain, leathanach.</ref></pre> Ansin cuir é seo ag bun an ailt: <pre>== Tagairtí == {{reflist}}</pre> San eagarthóir amhairc, úsáid an cnaipe '''Luaigh'''. <div style="border:2px solid #970302; border-radius:6px; padding:8px 16px; display:inline-block;"> Ná cóipeáil téacs ó leabhair ná ó shuímh eile. Scríobh i d'fhocail féin é. </div> </div> <div style="border-left:6px solid #0E65C0; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🔗 Naisc == * Cuir naisc chuig ailt eile Vicipéide, mar shampla <code><nowiki>[[Port Láirge]]</nowiki></code>. Cuir nasc leis an gcéad uair a luaitear téarma, ní gach uair. * Is féidir nasc dearg a úsáid má d'fhéadfadh alt a bheith ann lá éigin. * Cuir naisc chuig suímh eile ag deireadh an ailt, faoin gceannteideal '''Naisc sheachtracha'''. * Cuir naisc chuig d'alt ó ailt eile, ionas go n-aimseoidh léitheoirí é. </div> <div style="border-left:6px solid #EE8019; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🖼️ Íomhánna == * Úsáid íomhánna ó [https://commons.wikimedia.org/ Wikimedia Commons]. * Má thóg tú féin an grianghraf, is féidir leat é a uaslódáil ansin. * Ná húsáid íomhánna ó shuímh eile gan cead. <pre>[[Íomhá:Ainm an chomhaid.jpg|mion|deas|Fotheideal gearr.]]</pre> </div> <div style="border-left:6px solid #5748B5; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🏷️ Críochnaigh an t-alt == * Cuir catagóir nó dhó ag bun an ailt: <code><nowiki>[[Catagóir:Ainm na catagóire]]</nowiki></code> * Má tá an t-alt gearr, cuir <code><nowiki>{{síol}}</nowiki></code> leis. Féach [[Vicipéid:Síol|Síol]]. * Nasc an t-alt leis an alt céanna i dteangacha eile. Roghnaigh '''Cuir naisc idirtheangacha leis''' sa bharra taoibh. Déanann Vicisonraí an chuid eile. </div> <div style="border-left:6px solid #305D70; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 💬 Cabhair == Ceist agat? Cuir í ar an [[Vicipéid:Halla baile|Halla baile]]. </div> <div style="border-left:6px solid #5748B5; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🔗 Féach freisin == * [[Vicipéid:Clár dubh|Clár dubh]] – áit chun eagarthóireacht a thriail * [[Cabhair:Acmhainní|Acmhainní]] – foclóirí agus uirlisí don Ghaeilge </div> [[Catagóir:Vicipéid]] [[Catagóir:Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí]] scjklr1kiw7quun52fr02owd7aqeyfx Vicipéid:Clár dubh 4 1890 1329328 1264753 2026-10-06T18:26:07Z Amy Uí Ríordáin 57269 uasdátaigh 1329328 wikitext text/x-wiki <div style="border:2px solid #305D70; border-radius:8px; padding:10px 16px; margin-bottom:1em; display:flex; align-items:center; gap:16px; flex-wrap:wrap;"> [[Íomhá:Wikipedia-logo-v2-ga.svg|70px|alt=Lógó na Vicipéide|link=]] <div><span style="font-size:160%; font-weight:bold;">Clár dubh</span><br /><span style="font-size:115%;">Áit chun eagarthóireacht a thriail</span></div> </div> '''Céard é an clár dubh?'''<br /> Leathanach cleachtaidh é an clár dubh. Is féidir leat eagarthóireacht a thriail anseo gan aon alt a athrú. Ní féidir leat aon rud a bhriseadh. Ní bhíonn an t-ábhar buan, agus glantar an leathanach ó am go chéile. '''Cén fáth a n-úsáidfeá é?''' * Chun foghlaim conas téacs a chur in eagar: cló trom, naisc agus ceannteidil. * Chun tábla, íomhá nó teimpléad a thriail sula gcuireann tú in alt é. * Chun an t-eagarthóir amhairc agus an t-eagarthóir foinse a fheiceáil. * Chun féachaint conas a bheidh d'athrú ar an leathanach sula bhfoilsíonn tú é. '''Conas é a úsáid''' # Roghnaigh '''Cuir in eagar''' nó '''Cuir foinse in eagar''' ag barr an leathanaigh. # Scríobh faoin líne thíos. # Roghnaigh '''Foilsigh athruithe''' nuair atá tú críochnaithe. Ná cuir ábhar faoi chóipcheart, eolas pearsanta ná ábhar maslach anseo. '''An leathanach seo nó do chlár dubh féin?''' * '''An leathanach seo:''' do thrialacha gearra. Is féidir le duine ar bith é a athrú. * '''[[Special:MyPage/Clár Dubh|Do chlár dubh féin]]:''' chun alt a dhréachtú. Ní ghlantar é, agus ní chuireann daoine eile isteach air de ghnáth. Beidh cuntas uait. Tuilleadh eolais: [[Vicipéid:Conas a cuirtear leathanach in eagar|conas leathanach a chur in eagar]]. ---- <!-- Ná cuir isteach ar a bhfuil scríofa thuas, le do thoil. Scríobh faoin líne seo. --> <!-- Please leave everything above this line intact. Write below it. --> [[Catagóir:Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí]] ko58jsj5h2nuljb1ovz83du91tj3xng Vicipéid:Síol 4 3219 1329322 1272581 2026-10-06T18:03:58Z Amy Uí Ríordáin 57269 uasdátaigh 1329322 wikitext text/x-wiki <div style="border:2px solid #305D70; border-radius:8px; padding:10px 16px; margin-bottom:1em; display:flex; align-items:center; gap:16px; flex-wrap:wrap;"> [[Íomhá:Wikipedia-logo-v2-ga.svg|70px|alt=Lógó na Vicipéide|link=]] <div><span style="font-size:160%; font-weight:bold;">Síolta ar an Vicipéid</span><br /><span style="font-size:115%;">Cuir síol. Tabhair aire dó. Cabhraigh lena fhás.</span></div> </div> [[Íomhá:Stub balloon.svg|mion|deas|150px|''Síol'' = ''seed'' i mBéarla. ''Stub'' a thugtar ar alt gearr.]] Alt gearr ar an Vicipéid is ea '''síol'''. Tugann sé bunfhaisnéis faoi ábhar, ach ní thugann sé an scéal iomlán. Níl fad socraithe ann. Is síol é alt má tá i bhfad níos mó le rá faoin ábhar ná mar atá ann faoi láthair. Cuireann tú síol, tugann tú aire dó, agus fásann sé. Is mar an gcéanna é le halt. {{clear}} <div style="border-left:6px solid #308557; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🌱 Ó shíol go crann == [[Íomhá:Growing-tree.png|mion|center|500px|Fásann alt céim ar chéim, ó shíol go crann.]] Tosaíonn alt mar shíol. Le cúnamh ó eagarthóirí eile, éiríonn sé níos faide agus níos fearr. </div> <div style="border-left:6px solid #0E65C0; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🪴 Ar dtús: do Chlár Dubh == Is fearr tosú ar [[Special:MyPage/Clár Dubh|do Chlár Dubh]]. Is leathanach duit féin é, áit ar féidir leat triail a bhaint as rudaí. Cuir an síol i bpota ar dtús, agus aistrigh go dtí an gairdín é nuair atá sé láidir. </div> <div style="border-left:6px solid #305D70; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == ✅ Síol maith == <div style="border:2px solid #308557; border-radius:6px; padding:8px 16px; display:inline-block;"> Ba chóir go mbeadh na nithe seo i síol: * Sainmhíniú soiléir san abairt tosaigh * Comhthéacs: cé, cad, cá háit, cathain * Foinse iontaofa amháin ar a laghad * Naisc chuig ailt eile ar an Vicipéid * Catagóir amháin ar a laghad </div> </div> <div style="border-left:6px solid #5748B5; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🏷️ Alt a mharcáil mar shíol == Is féidir le haon duine clib shíl a chur ar alt, an té a chruthaigh an t-alt san áireamh. Insíonn an chlib do léitheoirí go bhfuil an t-alt gearr, agus tugann sí cuireadh d'eagarthóirí eile cur leis. Feicfidh tú an bosca seo san alt: {{síol}} === San eagarthóir foinse === # Cliceáil ar '''Cuir foinse in eagar'''. # Cuir <code><nowiki>{{síol}}</nowiki></code> ag bun an ailt. # Sábháil an t-athrú. === San eagarthóir amhairc === # Cliceáil ar '''Cuir in eagar'''. # Roghnaigh '''Cuir isteach''' agus ansin '''Teimpléad'''. # Clóscríobh <code>síol</code> agus roghnaigh an teimpléad ón liosta. # Cliceáil ar '''Chuir isteach''', ansin sábháil an t-athrú. === Teimpléad níos sainiúla === Tá teimpléid shíl ann do go leor réimsí, mar shampla spórt, ceol agus beathaisnéisí. Gheobhaidh tú iad ag [[:Catagóir:Teimpléid síolta]]. Úsáid an teimpléad is sainiúla a fheileann don ábhar. Cuireann an teimpléad an t-alt sa chatagóir shíl cheart go huathoibríoch, mar sin ná cuir catagóir shíl leis de láimh. </div> <div style="border-left:6px solid #EE8019; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 💧 Aire a thabhairt don síol == # Cuir an t-alt ar do [[Special:Watchlist|liosta faire]]. # Cuir nasc chuige ó ailt eile, sa chaoi go n-aimseoidh daoine é. # Scríobh ar an leathanach plé cad atá ar iarraidh, nó cad iad na foinsí atá agat. # Fill air níos déanaí agus cuir leis. </div> <div style="border-left:6px solid #970302; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🚫 Síol nach bhfásfaidh == [[Íomhá:No-stub-seedling.png|mion|deas|150px|Ná fág síol gan fréamhacha.]] Seachain na botúin seo: * Gan sainmhíniú * Gan foinse ar bith * Abairt amháin gan comhthéacs * Téacs cóipeáilte ó shuíomh eile * Gan nasc chuige ó alt ar bith eile {{clear}} </div> <div style="border-left:6px solid #5748B5; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🔗 Féach freisin == * [[Cabhair:Tús a chur le leathanach nua]] – alt nua a chruthú * [[Vicipéid:Clár dubh]] – áit le triail a bhaint as rudaí * [[Vicipéid:Cóipchearta]] – cad is féidir a úsáid, agus conas * [[Vicipéid:Conas leathanach iontach a scríobh]] – ó shíol go halt maith * [[Vicipéid:Glanadh]] – ailt a bhfuil obair ag teastáil uathu * [[Vicipéid:Ailt iarrtha]] – ailt nach bhfuil ann fós </div> mor1ghqtax4jibohwuo89r0ynwjndyx 1329323 1329322 2026-10-06T18:05:38Z Amy Uí Ríordáin 57269 uasdátaigh 1329323 wikitext text/x-wiki <div style="border:2px solid #305D70; border-radius:8px; padding:10px 16px; margin-bottom:1em; display:flex; align-items:center; gap:16px; flex-wrap:wrap;"> [[Íomhá:Wikipedia-logo-v2-ga.svg|70px|alt=Lógó na Vicipéide|link=]] <div><span style="font-size:160%; font-weight:bold;">Síolta ar an Vicipéid</span><br /><span style="font-size:115%;">Cuir síol. Tabhair aire dó. Cabhraigh lena fhás.</span></div> </div> [[Íomhá:Stub balloon.svg|mion|deas|150px|''Síol'' = ''seed'' i mBéarla. ''Stub'' a thugtar ar alt gearr.]] Alt gearr ar an Vicipéid is ea '''síol'''. Tugann sé bunfhaisnéis faoi ábhar, ach ní thugann sé an scéal iomlán. Níl fad socraithe ann. Is síol é alt má tá i bhfad níos mó le rá faoin ábhar ná mar atá ann faoi láthair. Cuireann tú síol, tugann tú aire dó, agus fásann sé. Is mar an gcéanna é le halt. {{clear}} <div style="border-left:6px solid #308557; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🌱 Ó shíol go crann == [[Íomhá:Growing-tree.png|mion|center|500px|Fásann alt céim ar chéim, ó shíol go crann.]] Tosaíonn alt mar shíol. Le cúnamh ó eagarthóirí eile, éiríonn sé níos faide agus níos fearr. </div> <div style="border-left:6px solid #0E65C0; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🪴 Ar dtús: do Chlár Dubh == Is fearr tosú ar [[Special:MyPage/Clár Dubh|do Chlár Dubh]]. Is leathanach duit féin é, áit ar féidir leat triail a bhaint as rudaí. Cuir an síol i bpota ar dtús, agus aistrigh go dtí an gairdín é nuair atá sé láidir. </div> <div style="border-left:6px solid #305D70; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == ✅ Síol maith == <div style="border:2px solid #308557; border-radius:6px; padding:8px 16px; display:inline-block;"> Ba chóir go mbeadh na nithe seo i síol: * Sainmhíniú soiléir san abairt tosaigh * Comhthéacs: cé, cad, cá háit, cathain * Foinse iontaofa amháin ar a laghad * Naisc chuig ailt eile ar an Vicipéid * Catagóir amháin ar a laghad </div> </div> <div style="border-left:6px solid #5748B5; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🏷️ Alt a mharcáil mar shíol == Is féidir le haon duine clib shíl a chur ar alt, an té a chruthaigh an t-alt san áireamh. Insíonn an chlib do léitheoirí go bhfuil an t-alt gearr, agus tugann sí cuireadh d'eagarthóirí eile cur leis. Feicfidh tú an bosca seo san alt: {{síol}} === San eagarthóir foinse === # Cliceáil ar '''Cuir foinse in eagar'''. # Cuir <code><nowiki>{{síol}}</nowiki></code> ag bun an ailt. # Sábháil an t-athrú. === San eagarthóir amhairc === # Cliceáil ar '''Cuir in eagar'''. # Roghnaigh '''Cuir isteach''' agus ansin '''Teimpléad'''. # Clóscríobh <code>síol</code> agus roghnaigh an teimpléad ón liosta. # Cliceáil ar '''Chuir isteach''', ansin sábháil an t-athrú. === Teimpléad níos sainiúla === Tá teimpléid shíl ann do go leor réimsí, mar shampla spórt, ceol agus beathaisnéisí. Gheobhaidh tú iad ag [[:Catagóir:Teimpléid síolta]]. Úsáid an teimpléad is sainiúla a fheileann don ábhar. Cuireann an teimpléad an t-alt sa chatagóir shíl cheart go huathoibríoch, mar sin ná cuir catagóir shíl leis de láimh. </div> <div style="border-left:6px solid #EE8019; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 💧 Aire a thabhairt don síol == # Cuir an t-alt ar do [[Special:Watchlist|liosta faire]]. # Cuir nasc chuige ó ailt eile, sa chaoi go n-aimseoidh daoine é. # Scríobh ar an leathanach plé cad atá ar iarraidh, nó cad iad na foinsí atá agat. # Fill air níos déanaí agus cuir leis. </div> <div style="border-left:6px solid #970302; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🚫 Síol nach bhfásfaidh == [[Íomhá:No-stub-seedling.png|mion|deas|150px|Ná fág síol gan fréamhacha.]] Seachain na botúin seo: * Gan sainmhíniú * Gan foinse ar bith * Abairt amháin gan comhthéacs * Téacs cóipeáilte ó shuíomh eile * Gan nasc chuige ó alt ar bith eile {{clear}} </div> <div style="border-left:6px solid #5748B5; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🔗 Féach freisin == * [[Cabhair:Tús a chur le leathanach nua]] – alt nua a chruthú * [[Vicipéid:Clár dubh]] – áit le triail a bhaint as rudaí * [[Vicipéid:Cóipchearta]] – cad is féidir a úsáid, agus conas * [[Vicipéid:Conas leathanach iontach a scríobh]] – ó shíol go halt maith * [[Vicipéid:Glanadh]] – ailt a bhfuil obair ag teastáil uathu * [[Vicipéid:Ailt iarrtha]] – ailt nach bhfuil ann fós </div> [[Catagóir:Síolta| ]] [[Catagóir:Slí na Vicipéideoirí]] t8u7hmvcs2wvtms9kxdjvq2uulxotx0 1329324 1329323 2026-10-06T18:06:03Z Amy Uí Ríordáin 57269 1329324 wikitext text/x-wiki <div style="border:2px solid #305D70; border-radius:8px; padding:10px 16px; margin-bottom:1em; display:flex; align-items:center; gap:16px; flex-wrap:wrap;"> [[Íomhá:Wikipedia-logo-v2-ga.svg|70px|alt=Lógó na Vicipéide|link=]] <div><span style="font-size:160%; font-weight:bold;">Síolta ar an Vicipéid</span><br /><span style="font-size:115%;">Cuir síol. Tabhair aire dó. Cabhraigh lena fhás.</span></div> </div> [[Íomhá:Stub balloon.svg|mion|deas|150px|''Síol'' = ''seed'' i mBéarla. ''Stub'' a thugtar ar alt gearr.]] Alt gearr ar an Vicipéid is ea '''síol'''. Tugann sé bunfhaisnéis faoi ábhar, ach ní thugann sé an scéal iomlán. Níl fad socraithe ann. Is síol é alt má tá i bhfad níos mó le rá faoin ábhar ná mar atá ann faoi láthair. Cuireann tú síol, tugann tú aire dó, agus fásann sé. Is mar an gcéanna é le halt. {{clear}} <div style="border-left:6px solid #308557; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🌱 Ó shíol go crann == [[Íomhá:Growing-tree.png|mion|center|500px|Fásann alt céim ar chéim, ó shíol go crann.]] Tosaíonn alt mar shíol. Le cúnamh ó eagarthóirí eile, éiríonn sé níos faide agus níos fearr. </div> <div style="border-left:6px solid #0E65C0; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🪴 Ar dtús: do Chlár Dubh == Is fearr tosú ar [[Special:MyPage/Clár Dubh|do Chlár Dubh]]. Is leathanach duit féin é, áit ar féidir leat triail a bhaint as rudaí. Cuir an síol i bpota ar dtús, agus aistrigh go dtí an gairdín é nuair atá sé láidir. </div> <div style="border-left:6px solid #305D70; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == ✅ Síol maith == <div style="border:2px solid #308557; border-radius:6px; padding:8px 16px; display:inline-block;"> Ba chóir go mbeadh na nithe seo i síol: * Sainmhíniú soiléir san abairt tosaigh * Comhthéacs: cé, cad, cá háit, cathain * Foinse iontaofa amháin ar a laghad * Naisc chuig ailt eile ar an Vicipéid * Catagóir amháin ar a laghad </div> </div> <div style="border-left:6px solid #5748B5; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🏷️ Alt a mharcáil mar shíol == Is féidir le haon duine clib shíl a chur ar alt, an té a chruthaigh an t-alt san áireamh. Insíonn an chlib do léitheoirí go bhfuil an t-alt gearr, agus tugann sí cuireadh d'eagarthóirí eile cur leis. Feicfidh tú an bosca seo san alt: {{síol}} === San eagarthóir foinse === # Cliceáil ar '''Cuir foinse in eagar'''. # Cuir <code><nowiki>{{síol}}</nowiki></code> ag bun an ailt. # Sábháil an t-athrú. === San eagarthóir amhairc === # Cliceáil ar '''Cuir in eagar'''. # Roghnaigh '''Cuir isteach''' agus ansin '''Teimpléad'''. # Clóscríobh <code>síol</code> agus roghnaigh an teimpléad ón liosta. # Cliceáil ar '''Chuir isteach''', ansin sábháil an t-athrú. === Teimpléad níos sainiúla === Tá teimpléid shíl ann do go leor réimsí, mar shampla spórt, ceol agus beathaisnéisí. Gheobhaidh tú iad ag [[:Catagóir:Teimpléid síolta]]. Úsáid an teimpléad is sainiúla a fheileann don ábhar. Cuireann an teimpléad an t-alt sa chatagóir shíl cheart go huathoibríoch, mar sin ná cuir catagóir shíl leis de láimh. </div> <div style="border-left:6px solid #EE8019; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 💧 Aire a thabhairt don síol == # Cuir an t-alt ar do [[Special:Watchlist|liosta faire]]. # Cuir nasc chuige ó ailt eile, sa chaoi go n-aimseoidh daoine é. # Scríobh ar an leathanach plé cad atá ar iarraidh, nó cad iad na foinsí atá agat. # Fill air níos déanaí agus cuir leis. </div> <div style="border-left:6px solid #970302; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🚫 Síol nach bhfásfaidh == [[Íomhá:No-stub-seedling.png|mion|deas|150px|Ná fág síol gan fréamhacha.]] Seachain na botúin seo: * Gan sainmhíniú * Gan foinse ar bith * Abairt amháin gan comhthéacs * Téacs cóipeáilte ó shuíomh eile * Gan nasc chuige ó alt ar bith eile {{clear}} </div> <div style="border-left:6px solid #5748B5; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🔗 Féach freisin == * [[Cabhair:Tús a chur le leathanach nua]] – alt nua a chruthú * [[Vicipéid:Clár dubh]] – áit le triail a bhaint as rudaí * [[Vicipéid:Cóipchearta]] – cad is féidir a úsáid, agus conas * [[Vicipéid:Conas leathanach iontach a scríobh]] – ó shíol go halt maith * [[Vicipéid:Glanadh]] – ailt a bhfuil obair ag teastáil uathu * [[Vicipéid:Ailt iarrtha]] – ailt nach bhfuil ann fós </div> [[Catagóir:Síolta| ]] [[Catagóir: Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí]] 613gkwify18t17vp5i5cedgh5xxbx20 7 Deireadh Fómhair 0 3500 1329340 1282502 2026-10-07T09:01:29Z Conradder 34685 /* Daoine a rugadh ar an lá seo */ 1329340 wikitext text/x-wiki {{Deireadh Fómhair}} Is é an '''7 Deireadh Fómhair''' an 280ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 281ú lá i mbliain bhisigh. Tá 85 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach]] - ''Lá féile an Phápa Marcus'' == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1227]] — [[Pápa Nioclás IV]], Pápa ó 1288 go 1292 (b. [[1292]]) * [[1841]] — [[Nicolás I Mhontainéagró]] (b.[[1921]]) * [[1885]] — [[Niels Bohr]], fisiceoir Danmhairgeach (b.[[1962]]) * [[1897]] — [[Elijah Muhammad]], ceannaire reiligiúnach Meiriceánach (b. [[1975]]) * [[1900]] — [[Heinrich Himmler]], polaiteoir Naitsíoch (b.[[1945]]) * [[1917]] — [[June Allyson]], ban-aisteoir Meiriceánach (b. [[2006]]) * [[1927]] — [[Ronald D. Laing]], síciatraí (b.[[1989]]) * [[1931]] — [[Desmond Tutu]], easpag agus gníomhaíoch (b. [[2021]]) * [[1934]] — [[Ulrike Meinhof]], iriseoir agus míliteach Gearmánach (b. [[1976]]) * [[1939]] — [[Harold Kroto|Harold Walter Kroto]], ceimiceoir Briotanach (b. [[2016]]) * [[1950]] — [[Mickey Brady]], polaiteoir Éireannach (b. [[2026]]) * [[1951]] — [[Natsuo Kirino]], scríbhneoir Seapánach * [[1952]] — [[Micheál Ó Domhnaill]], ceoltóir Éireannach (b.[[2006]]) * [[1952]] — [[Vladimir Putin]], Uachtarán na Rúise * [[1956]] — [[Alain Perrin]], imreoir sacair Francach * [[1959]] — [[Simon Cowell]], léiritheoir ceoil agus pearsa theilifíse Shasanach * [[1960]] — [[Kevin Boyle (staraí)|Kevin Boyle]], staraí Meiriceánach * [[1969]] — [[Margaret Murphy O'Mahony]], polaiteoir Éireannach * [[1974]] — [[Charlotte Perrelli]], amhránaí Sualannach * [[1976]] — [[Taylor Hicks]], ceoltóir Meiriceánach * [[1977]] — [[Lapo Elkann]], fear gnó Iodálach * [[1978]] — [[Alesha Dixon]], amhránaí Sasanach * [[1979]] — [[Selçuk Bayraktar]], tionsclaí Turcach * [[1982]] — [[Jermain Defoe]], imreoir sacair * [[1987]] — [[Sam Querrey]], imreoir leadóige Meiriceánach * [[1996]] — [[Lewis Capaldi]], amhránaí Albanach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[1368]] — [[Lionel d'Anvers]], Diúc Chlarence (r.[[1338]]) * [[1792]] — [[George Mason]], státaire Meiriceánach (r.[[1725]]) * [[1849]] — [[Edgar Allan Poe]], scríbhneoir Meiriceánach (r.[[1809]]) * [[1855]] — [[François Magendie]], fiseolaí Francach (r. [[1783]]) * [[1919]] — [[Alfred Deakin]], polaiteoir Astrálach agus 2ú Príomh-Aire na hAstráile (r. [[1856]]) * [[1924]] — [[John Abercromby, an 5ú Barún Abercromby]], 5ú barún Abercromby (r. [[1841]]) * [[1926]] — [[Emil Kraepelin]], síciatraí Gearmánach (r. [[1856]]) * [[1935]] — [[George Ramsay]], imreoir sacair Albanach (r. [[1885]]) * [[1961]] — [[James Murphy]], polaiteoir Éireannach (r. [[1887]]) * [[1993]] — [[Cyril Cusack]], aisteoir Éireannach (r.[[1910]]) * [[1994]] — [[Niels Kaj Jerne|Niels Kai Jerne]], imdhíoneolaí Danmhargach (r. [[1911]]) * [[2004]] — [[Miki Matsubara]], amhránaí agus cumadóir Seapánach (r. [[1959]]) * [[2008]] — [[George Emil Palade]], bitheolaí ceall agus dochtúir Rómánach (r. [[1912]]) * [[2019]] — [[Ulick O'Connor]], drámadóir, scríbhneoir, staraí agus léirmheastóir Éireannach (r. [[1928]]) * [[2020]] — [[Mario José Molina]], ceimiceoir Meicsiceach (r. [[1943]]) * [[2021]] — [[James Brokenshire]], polaiteoir coimeádach Sasanach (r. [[1968]]) == Tarluithe eile == * [[1949]] - Bunaíodh [[Poblacht Dhaonlathach na Gearmáine]] (An Ghearmáin Thoir) * [[1950]] - Bhunaigh [[Máthair Treasa]] [[Misinéirí na Carthanachta]] * [[1996]] - Thosaigh ''[[Fox News Channel]]'' craoltóireacht * [[2006]] - Maraíodh [[Anna Politkovskaya]] i Moscó * [[2022]] - [[Pléasc ar an Chraoslach|Maraíodh deichniúr i bpléascadh]] sa [[An Craoslach|Chraoslach]], [[Contae Dhún na nGall]] * [[2024]] - Rinne [[Hamas]] agus grúpaí [[Palaistín]]eacha eile [[Ionsaithe 7 Deireadh Fómhair|ionsaí gan choinne]] ar [[Iosrael]]. Maraíodh 1,200 duine agus tógadh 240 giall. Thosaigh [[Cogadh Iosrael-Gaza]] dá bharr sin [[Catagóir:Dátaí|1007]] [[Catagóir:Míonna|Deireadh Fómhair, 07]] ls23e5bqo2kioqbdvlagokn4hh184yn 1329341 1329340 2026-10-07T09:42:06Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1329341 wikitext text/x-wiki {{Deireadh Fómhair}} Is é an '''7 Deireadh Fómhair''' an 280ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 281ú lá i mbliain bhisigh. Tá 85 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach]] - ''Lá féile an Phápa Marcus'' == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1227]] — [[Pápa Nioclás IV]], Pápa ó 1288 go 1292 (b. [[1292]]) * [[1841]] — [[Nicolás I Mhontainéagró]] (b.[[1921]]) * [[1885]] — [[Niels Bohr]], fisiceoir Danmhairgeach (b.[[1962]]) * [[1897]] — [[Elijah Muhammad]], ceannaire reiligiúnach Meiriceánach (b. [[1975]]) * [[1900]] — [[Heinrich Himmler]], polaiteoir Naitsíoch (b.[[1945]]) * [[1917]] — [[June Allyson]], ban-aisteoir Meiriceánach (b. [[2006]]) * [[1927]] — [[Ronald D. Laing]], síciatraí (b.[[1989]]) * [[1931]] — [[Desmond Tutu]], easpag agus gníomhaíoch (b. [[2021]]) * [[1934]] — [[Ulrike Meinhof]], iriseoir agus míliteach Gearmánach (b. [[1976]]) * [[1939]] — [[Harold Kroto|Harold Walter Kroto]], ceimiceoir Briotanach (b. [[2016]]) * [[1950]] — [[Mickey Brady]], polaiteoir Éireannach (b. [[2026]]) * [[1951]] — [[Natsuo Kirino]], scríbhneoir Seapánach * [[1952]] — [[Micheál Ó Domhnaill]], ceoltóir Éireannach (b.[[2006]]) * [[1952]] — [[Vladimir Putin]], Uachtarán na Rúise * [[1956]] — [[Alain Perrin]], imreoir sacair Francach * [[1959]] — [[Simon Cowell]], léiritheoir ceoil agus pearsa theilifíse Shasanach * [[1960]] — [[Kevin Boyle (staraí)|Kevin Boyle]], staraí Meiriceánach * [[1969]] — [[Margaret Murphy O'Mahony]], polaiteoir Éireannach * [[1974]] — [[Charlotte Perrelli]], amhránaí Sualannach * [[1976]] — [[Taylor Hicks]], ceoltóir Meiriceánach * [[1977]] — [[Lapo Elkann]], fear gnó Iodálach * [[1978]] — [[Alesha Dixon]], amhránaí Sasanach * [[1979]] — [[Selçuk Bayraktar]], tionsclaí Turcach * [[1982]] — [[Jermain Defoe]], imreoir sacair * [[1987]] — [[Sam Querrey]], imreoir leadóige Meiriceánach * [[1996]] — [[Lewis Capaldi]], amhránaí Albanach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[1368]] — [[Lionel d'Anvers]], Diúc Chlarence (r.[[1338]]) * [[1792]] — [[George Mason]], státaire Meiriceánach (r.[[1725]]) * [[1849]] — [[Edgar Allan Poe]], scríbhneoir Meiriceánach (r.[[1809]]) * [[1855]] — [[François Magendie]], fiseolaí Francach (r. [[1783]]) * [[1919]] — [[Alfred Deakin]], polaiteoir Astrálach agus 2ú Príomh-Aire na hAstráile (r. [[1856]]) * [[1924]] — [[John Abercromby, an 5ú Barún Abercromby]], 5ú barún Abercromby (r. [[1841]]) * [[1926]] — [[Emil Kraepelin]], síciatraí Gearmánach (r. [[1856]]) * [[1935]] — [[George Ramsay]], imreoir sacair Albanach (r. [[1885]]) * [[1961]] — [[James Murphy]], polaiteoir Éireannach (r. [[1887]]) * [[1993]] — [[Cyril Cusack]], aisteoir Éireannach (r.[[1910]]) * [[1994]] — [[Niels Kaj Jerne|Niels Kai Jerne]], imdhíoneolaí Danmhargach (r. [[1911]]) * [[2004]] — [[Miki Matsubara]], amhránaí agus cumadóir Seapánach (r. [[1959]]) * [[2008]] — [[George Emil Palade]], bitheolaí ceall agus dochtúir Rómánach (r. [[1912]]) * [[2019]] — [[Ulick O'Connor]], drámadóir, scríbhneoir, staraí agus léirmheastóir Éireannach (r. [[1928]]) * [[2020]] — [[Mario José Molina]], ceimiceoir Meicsiceach (r. [[1943]]) * [[2021]] — [[James Brokenshire]], polaiteoir coimeádach Sasanach (r. [[1968]]) == Tarluithe eile == * [[1949]] - Bunaíodh [[Poblacht Dhaonlathach na Gearmáine]] (An Ghearmáin Thoir) * [[1950]] - Bhunaigh [[Máthair Treasa]] [[Misinéirí na Carthanachta]] * [[1996]] - Thosaigh ''[[Fox News Channel]]'' craoltóireacht * [[2004]] - [[Buamáil Shíonáí, 2004|Phléasc trí bhuama]] i [[Nuweiba]] agus [[Taba]], ar an [[Leithinis Síonáí]], [[an Éigipt]]. Maraíodh 34. * [[2006]] - Maraíodh [[Anna Politkovskaya]] i Moscó * [[2022]] - [[Pléasc ar an Chraoslach|Maraíodh deichniúr i bpléascadh]] sa [[An Craoslach|Chraoslach]], [[Contae Dhún na nGall]] * [[2024]] - Rinne [[Hamas]] agus grúpaí [[Palaistín]]eacha eile [[Ionsaithe 7 Deireadh Fómhair|ionsaí gan choinne]] ar [[Iosrael]]. Maraíodh 1,200 duine agus tógadh 240 giall. Thosaigh [[Cogadh Iosrael-Gaza]] dá bharr sin [[Catagóir:Dátaí|1007]] [[Catagóir:Míonna|Deireadh Fómhair, 07]] djtve4hz2uj3zzt59lwui2noaqwxsgg Cabhair:Acmhainní 12 15611 1329329 897031 2026-10-06T18:33:01Z Amy Uí Ríordáin 57269 uasdátaigh 1329329 wikitext text/x-wiki <div style="border:2px solid #305D70; border-radius:8px; padding:10px 16px; margin-bottom:1em; display:flex; align-items:center; gap:16px; flex-wrap:wrap;"> [[Íomhá:Wikipedia-logo-v2-ga.svg|70px|alt=Lógó na Vicipéide|link=]] <div><span style="font-size:160%; font-weight:bold;">Acmhainní</span><br /><span style="font-size:115%;">Uirlisí don scríbhneoireacht agus don aistriúchán trí Ghaeilge</span></div> </div> [[Íomhá:Nuvola apps bookcase.svg|mion|deas|120px|Foclóirí agus uirlisí ar líne.]] Tá foclóirí, seiceálaithe litrithe agus uirlisí eile ar an leathanach seo. Cabhróidh siad leat scríobh agus aistriú trí Ghaeilge ar an Vicipéid. Tá formhór na n-acmhainní seo saor in aisce ar líne. {{clear}} <div style="border-left:6px solid #0E65C0; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 📖 Foclóirí == Seiceáil foclóir sula gcumann tú téarma nua. * [https://www.teanglann.ie/ teanglann.ie] – Foclóir Uí Dhónaill, Foclóir de Bhaldraithe, gramadach agus fuaimniú * [https://www.focloir.ie/ focloir.ie] – An Foclóir Nua Béarla–Gaeilge, le samplaí úsáide * [https://www.tearma.ie/ tearma.ie] – téarmaí oifigiúla agus téarmaí teicniúla * [https://www.logainm.ie/ logainm.ie] – logainmneacha oifigiúla na hÉireann * [https://www.ainm.ie/ ainm.ie] – beathaisnéisí Gaeilge Tá an tuiseal ginideach agus an iolra le fáil ar teanglann.ie, faoi '''Gramadach'''. </div> <div style="border-left:6px solid #308557; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🔍 Focail i gcomhthéacs == Uaireanta ní leor an foclóir. Féach conas a úsáidtear focal i dtéacsanna eile. * [https://www.gaois.ie/ Gaois] – corpas de théacsanna Gaeilge agus Béarla taobh le taobh Mar shampla, má tá amhras ort idir ''tábhacht an Ghaeilge'' agus ''tábhacht na Gaeilge'', cuardaigh an dá leagan. Is é ''tábhacht na Gaeilge'' an fhoirm cheart. Is féidir cuardach gréasáin a dhéanamh freisin, ach bíonn botúin i dtéacsanna ar líne. </div> <div style="border-left:6px solid #305D70; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🔄 Aistriú ar an Vicipéid == Tá uirlis aistriúcháin ar an Vicipéid: [[Special:ContentTranslation|Aistriúchán ábhair]]. Osclaíonn sí alt ó Vicipéid eile taobh le taobh leis an leagan Gaeilge. Luann sí an t-alt bunaidh san achoimre eagarthóireachta duit. Má aistríonn tú de láimh, luaigh an t-alt bunaidh san achoimre eagarthóireachta. <div style="border:2px solid #970302; border-radius:6px; padding:8px 16px; display:inline-block;"> Ba chóir gach abairt d'aistriúchán meaisín a léamh agus a cheartú sula bhfoilsíonn tú é. </div> </div> <div style="border-left:6px solid #EE8019; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == ✅ Seiceálaithe litrithe agus gramadaí == * [https://cadhan.com/gramadoir/ An Gramadóir] – seiceálaí gramadaí don Ghaeilge * [https://languagetool.org/ LanguageTool] – seiceálaí litrithe agus gramadaí sa bhrabhsálaí * [https://www.cruinneog.com/ GaelSpell] – seiceálaí litrithe * Microsoft Office – roghnaigh Gaeilge sna socruithe teanga Ní aimsíonn seiceálaí gach botún. Léigh do théacs arís. </div> <div style="border-left:6px solid #0E65C0; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == ⌨️ Síneadh fada a chlóscríobh == {| class="wikitable" ! Gléas !! Modh |- | Windows || '''AltGr''' + guta, nó '''Ctrl''' + '''Alt''' + guta |- | Mac || '''Option''' + '''e''', ansin an guta |- | Fón nó táibléad || Brúigh an guta agus coinnigh síos é |- | Vicipéid || Úsáid '''Carachtair speisialta''' sa bharra uirlisí |} </div> <div style="border-left:6px solid #305D70; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 💬 Cabhair == Ceist agat? Cuir í ar an [[Vicipéid:Halla baile|Halla baile]]. </div> <div style="border-left:6px solid #5748B5; padding:0 16px; margin:1.5em 0;"> == 🔗 Féach freisin == * [[Vicipéid:Clár dubh|Clár dubh]] – áit chun eagarthóireacht a thriail * [[wikt:|Vicífhoclóir]] – foclóir saor na Vicipéide </div> [[Catagóir:Cabhair Vicipéide]] [[Catagóir:Eolas bunúsach maidir leis an Vicipéid]] [[Catagóir:Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí]] mwynw58pchns43oeao0le6r68pmdv8r Diiriye Guure 0 99397 1329334 1243740 2026-10-06T23:33:06Z ~2026-53846-80 77717 1329334 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Garad Diiriye Guure''' ([[1860]] – [[1920]]) ina rí ar [[Darawiish]] ó [[1895]], go dtí lá a bháis. Ba é a bhris an nasc idir ríocht Darawiish agus Impireacht na Breataine chomh maith le glacadh leis an teideal, Rí na Dhulbahante. Tháinig a aon deartháir, Makmud, i gcomharbacht air.<ref> Taariikhdii daraawiishta iyo Sayid Maxamad Cabdille Xasan.https://books.google.com/books?id=uxIOAQAAMAAJ&q=%22Diiriye+Guure%22</ref><ref> Official History of the Operations in Somaliland, 1901-04 .https://books.google.com/books?id=fZQLAAAAIAAJ&q=%22guarantee+of+any+kind+as+to+%22+gure</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Guure, Diiriye}} [[Catagóir:Monarcaí]] 0yrkln28s6i8s5mugw9vtz586t4a7gf Kevin Roberts (straitéisí polaitíochta) 0 114739 1329317 1283667 2026-10-06T16:07:10Z Ériugena 188 1329317 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Tá '''Kevin D. Roberts''' (rugadh 24 Meitheamh, 1974) ina uachtarán ar ''The Heritage Foundation'', meitheal mhachnaimh pholaitiúil choimeádach, agus a ghéag stocaireachta, ''Heritage Action'' (Gníomhaíocht Oidhreachta). Sular ghlac sé lena ról reatha, bhí sé ina phríomhfheidhmeannach ar mheitheal mhachnaimh choimeádach eile, an T''exas Public Policy Foundation''.<ref name="TPPF">{{Cite web-en|url=https://www.texaspolicy.com/press/texas-public-policy-foundation-announces-kevin-roberts-as-new-executive-vice-president|title=Texas Public Policy Foundation announces Kevin Roberts as new Executive Vice President|date=April 4, 2016|work=Texas Public Policy Foundation|access-date=April 24, 2024|archive-url=http://www.texaspolicy.com/experts/detail/kevin-roberts|archive-date=April 24, 2024}}</ref> D'fhóin Roberts mar uachtarán Choláiste Caitliceach Wyoming ó 2013 go 2016.<ref>{{Cite web-en|url=https://thehill.com/homenews/campaign/576743-heritage-foundation-names-new-president|title=Heritage Foundation names new president|author=Samuels|first=Brett|date=October 14, 2021|work=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]|access-date=October 14, 2021}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.houstonchronicle.com/politics/texas/article/Texan-Kevin-Roberts-a-D-C-outsider-16533017.php|title=Texan Kevin Roberts, 'a D.C. outsider,' picked to lead conservative Heritage Foundation|author=Wermund|first=Benjamin|date=October 14, 2021|work=[[Houston Chronicle]]|access-date=October 18, 2021}}</ref> Go luath i ndiaidh do Roberts ballraíocht a ghlacadh san ''Heritage Foundation'', i mí na Nollag 2021, bhunaigh an eagraíocht Project 2025, plean fairsing chun [[Rialtas Feidearálach Stát Aontaithe Mheiriceá|rialtas feidearálach na Stát Aontaithe]] a athmhúnlú agus cumhacht feidhmiúcháin a chomhdhlúthú dá mbuafadh iarrthóir an [[Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Phoblachtánaigh]] [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|toghchán uachtaránachta 2024]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2024/06/27/us/politics/biden-trump-project-2025.html|work=The New York Times|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240627205306/https://www.nytimes.com/2024/06/27/us/politics/biden-trump-project-2025.html|archivedate=June 27, 2024}}</ref> == Luathshaol agus oideachas == Rugadh Roberts sa bhliain 1974 i [[Lafayette, Louisiana]] do James A. Roberts, Sr. agus Susan P. Rabalais.<ref name="UTADiss" /> Bhain sé céim amach ó Ardscoil Lafayette i 1992, ghnóthaigh sé céim bhaitsiléara sa stair ''magna cum laude'' ó Ollscoil Louisiana ag Lafayette i 1996, ghnóthaigh sé Máistir Ealaíon sa stair ó ''Virginia Tech'' i 1999, agus ghnóthaigh Ph.D. i stair Mheiriceá ó Ollscoil Texas ag [[Austin, Texas|Austin]] i 2003.<ref name="TPPF" /><ref name="UTADiss">{{Cite web-en|url=http://hdl.handle.net/2152/885|title=Slaves and slavery in Louisiana: The evolution of Atlantic world identities, 1791–1831|author=Roberts|first=Kevin D.|date=2003|access-date=3 July 2024}}</ref> == Gairmréim == === ''Wyoming Catholic College'' === D’fhóin Roberts mar uachtarán ar ''[[Wyoming]] Catholic College'' (Coláiste Caitliceach Wyoming) ó 2013 go 2016 nuair a ghlac sé lena phost mar leas-uachtarán feidhmiúcháin ar ''Texas Public Policy Foundation''. Le linn a thréimhse mar uachtarán ar Choláiste Caitliceach Wyoming, thug Roberts ar an institiúid diúltú iomlán do ''Title IV,'' (.i. An clár cabhrach airgeadais feidearálach i gcomhair daltaí) ag lua imní faoi shaoirse reiligiúnach.<ref>{{Cite web-en|url=http://insider.foxnews.com/2015/03/29/wyoming-catholic-college-wont-compromise-beliefs-rejects-federal-financial-aid|title=Catholic College Won't Compromise Beliefs, Rejects Federal Financial Aid|date=2015-03-29|work=FOX News Insider|access-date=2017-04-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150330141912/http://insider.foxnews.com/2015/03/29/wyoming-catholic-college-wont-compromise-beliefs-rejects-federal-financial-aid|archive-date=2015-03-30}}</ref> Mar gheall ar an gcinneadh bhí an coláiste ar cheann de bheagán coláistí sa náisiún a diúltódh maoiniú dá leithéid. In alt ar an gcinneadh, chuir ''[[The New York Times|an New York Times]]'' síos ar Roberts agus a chuid mac léinn mar "''cowboy Catholics''" as a neamhspleáchas.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2015/04/12/us/to-keep-free-of-federal-reins-wyoming-catholic-college-rejects-student-aid.html|work=The New York Times}}</ref> === ''The Heritage Foundation'' === I mí Dheireadh Fómhair 2021, fógraíodh gur roghnaíodh Roberts le teacht in ionad Kay Coles James mar uachtarán ar ''The Heritage Foundation'' (An Fhondúireacht Oidhreachta).<ref>{{Cite web-en|url=https://www.realclearpolitics.com/articles/2021/10/14/heritage_names_dc_outsider_roberts_as_new_president_146566.html|title=Heritage Names 'D.C. Outsider' Roberts as New President {{!}} RealClearPolitics|work=www.realclearpolitics.com|access-date=2021-10-18}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://thehill.com/homenews/campaign/576743-heritage-foundation-names-new-president|title=Heritage Foundation names new president|author=Samuels|first=Brett|date=2021-10-14|language=en|work=TheHill|access-date=2021-10-18}}</ref> I mí Mheán Fómhair 2023, roghnaíodh Roberts mar uachtarán ar Heritage Action, géag stocaireachta an Fhondúireacht Oidhreachta, tar éis don stiúrthóir feidhmiúcháin, Jessica Anderson, cead neamhláithreachta a ghlacadh i mí Iúil 2023.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.heritage.org/staff/kevin-d-roberts-phd|title=Kevin D. Roberts, PhD|language=en|work=The Heritage Foundation|access-date=2024-05-22}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://heritageaction.com/press/heritage-action-executive-director-announces-leave-of-absence-for-full-time-sentinel-action-fund-work-ryan-walker-appointed-acting-executive-director|title=Heritage Action Executive Director Announces Leave of Absence for…|language=en|work=Heritage Action|access-date=2024-05-22}}</ref> Anois tá Roberts "ag freastal ar an dá eagraíocht i ról comhpháirteach."<ref>{{Cite web-en|url=https://www.heritage.org/staff/kevin-d-roberts-phd|title=Kevin D. Roberts, PhD|language=en|work=The Heritage Foundation|access-date=2024-05-22}}</ref> I mí Eanáir 2024, dúirt Roberts nár chreid sé gur bhuaigh [[Joe Biden]] [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2020|toghchán uachtaránachta 2020]]. Dúirt sé freisin go bhfaca sé ról Heritage mar " ''institutionalizing [[Trumpism]]''," ag cur leis "''The [[Uachtaránacht Donald Trump|Trump administration]], with the best of intentions, simply got a slow start. And Heritage and our allies in [[Project 2025]] believe that must never be repeated''."<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2024/01/21/magazine/heritage-foundation-kevin-roberts.html|work=The New York Times}}</ref> Nuair a fiafraíodh de le linn agallaimh i mí an Mheithimh 2024 an nglacfadh an Fhondúireacht le torthaí toghchán uachtaránachta 2024 beag beann ar a thoradh, d’fhreagair Roberts, "''yes, if there isn't massive fraud like there was in 2020.''" In ainneoin go raibh gluaiseacht séanta toghcháin ann i gcónaí, níor aimsíodh aon fhianaise ar chalaois toghcháin ábhartha in 2020.. Nuair a cuireadh sonraí ón mbunachar sonraí calaoise toghcháin na Fondúireachta i láthair Roberts, a thug le fios nach raibh ach 1,513 cás cruthaithe de chalaois vótálaithe sna Stáit Aontaithe ó 1982, d'fhreagair Roberts go bhfuil calaois "''very hard to document, and the Democrat party is very good at fraud.''"<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.msnbc.com/the-weekend/watch/top-project-2025-architect-talks-conservative-blueprint-for-trump-second-term-213497413811}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://apnews.com/article/trump-2020-election-lies-debunked-4fc26546b07962fdbf9d66e739fbb50d}}</ref> Dhearbhaigh Roberts freisin go bhfuil na Liobrálaithe ag ". ''supporting legislation that abortion can happen until three days after the person's born.''"<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.mediaite.com/politics/that-is-an-absurd-assertion-msnbc-host-shuts-down-guest-who-claimed-democrats-want-abortions-three-days-after-the-persons-born/}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://edition.cnn.com/2024/06/06/politics/fact-check-donald-trump-abortion-babies-executed/index.html}}</ref> Ag láithriú ar phodchraoladh [[Steve Bannon]] 's ''War Room'' i mí Iúil 2024 le cur faoi agallamh ag an iar-fheisire Dave Brat, dúirt Roberts; "''Let me speak about the radical left. You and I have both been parts of [[Foireann acadúil|faculties]] and [[Seanad acadúil|faculty senates]], and understand that the left has taken over our institutions [...] In spite of all this nonsense from the left, we are going to win. We’re in the process of taking this country back [...] our side is winning''.”.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/03/heritage-foundation-trump-revolution/|work=[[The Washington Post]]|archiveurl=https://archive.today/20240703155355/https://www.washingtonpost.com/politics/2024/07/03/heritage-foundation-trump-revolution/|archivedate=July 3, 2024}}</ref><ref name="Astor">{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2024/07/03/us/politics/heritage-foundation-2025-policy-america.html|work=[[The New York Times]]|archiveurl=https://archive.today/20240703160644/https://www.nytimes.com/2024/07/03/us/politics/heritage-foundation-2025-policy-america.html|archivedate=July 3, 2024}}</ref> ''"We ought to be really encouraged by what happened yesterday''", a dúirt Roberts, ag tagairt don cinneadh ón Chúirt Uachtarach, i gcás an iar-Uachtarán Donald Trump go bhfuil díolúine shuntasach ó ionchúiseamh ag uachtaráin in aghaidh a bheith á n-ionchúiseamh mar gheall ar ghníomhartha in oifig.<ref name="Astor" /><ref name="Barber">{{Lua idirlín|url=https://www.usatoday.com/story/news/politics/elections/2024/07/03/project-2025-kevin-roberts-scotus-immunity-ruling/74289539007/|work=[[USA Today]]}}</ref><ref name="Barber" /> Lean Roberts ar aghaidh; "''We are in the process of the second American Revolution, which will remain bloodless if the left allows it to be".'' Go gairid ina dhiaidh sin, d’eisigh an Foundation ráiteas a chuir leis, ''“Unfortunately, they have a well established record of instigating the opposite.''<ref>{{Cite web-en|url=https://x.com/Heritage/status/1808581655122047025|title=The Second American Revolution will remain bloodless if the Left allows it to be. Unfortunately, they have a well established record of instigating the opposite.|date=July 3, 2024|work=[[Twitter]]}}</ref> Laethanta tar éis do Trump ráiteas a scaoileadh ag iarraidh é féin a scaradh ó ''Project 2025,'' dúirt Roberts, ''"So no hard feelings from any of us at Project 2025 about the statement because we understand Trump is the standard bearer and he's making a political tactical decision there."'' D'údaraigh Roberts leabhar a bhí sceidealaithe lena eisiúint ar an 24 Meán Fómhair, 2024 dar teideal ''Dawn's Early Light: Burning Down Washington to Save America'' agus níos déanaí dar teideal ''Dawn's Early Light: Taking Back Washington to Save America''.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.amazon.com/Dawns-Early-Light-Burning-Washington-ebook/dp/B0CQHPFHWT/|title=Dawn's Early Light: Taking Back Washington to Save America|work=amazon.com|access-date=24 July 2024}}</ref><ref name="HarperColl">{{Cite web-en|url=https://www.harpercollins.com/products/dawns-early-light-kevin-roberts?variant=41585944526882|title=Dawn's Early Light: Burning Down Washington to Save America|work=harpercollins.com|access-date=24 July 2024}}</ref> Tá réamhrá ón iarrthóir Leas-Uachtaránachta [[J. D. Vance|JD Vance]] san imleabhar.<ref name="HarperColl" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/books/article/2024/jul/24/jd-vance-project-2025-book-kevin-roberts|language=en-GB|work=The Guardian}}</ref> == Saol pearsanta == Is [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] é Roberts.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.ncronline.org/news/catholic-leader-champions-heritage-foundations-right-wing-brand,%20https://www.ncronline.org/news/catholic-leader-champions-heritage-foundations-right-wing-brand|title=Catholic leader champions Heritage Foundation's right-wing brand|language=en|work=National Catholic Reporter|access-date=2024-07-26}}</ref> == Foilseacháin == * {{Cite book-en|author=Roberts|first=Kevin|title=Dawn's Early Light: Taking Back Washington to Save America|publisher=[[Broadside Books]]|date=September 24, 2024|isbn=978-0063353503}} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Roberts, Kevin David}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1974]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Fir]] 8ypf60aabkn7l8o0fxmrcz4izscx1hd Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda 2 120000 1329314 1329289 2026-10-06T15:16:44Z Marcas.oduinn 33120 1329314 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh tonnta]] | [[Cumhacht tonnta]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]] # ''[[:en:Earth's energy budget|Earth's energy budget]]'' - [[Buiséad fuinnimh an Domhain]] #* [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]] # [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]] # ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Buiséad fuinnimh an Domhain == [[Íomhá:16.8 sunEarth energy imbalancev2.png| mion | upright=1.4 | Control agus míchothrom fhuinneamh an Domhain: tá radaíocht amach ag laghdú agus [[gás ceaptha teasa]] ag méadú; Mar thoradh, tá míchothrom de 460 TW.<ref name="Trenberth2022" /> Feictear freisin an mhéid ag dul i ngach domain den {{h|córas aeráide}} isteach]] '' '''Buiséad fuinnimh an Domhain''' is the balance between the [[fuinneamh]] that [[an Domhan]] receives from the [[an Ghrian]] and the energy the Earth loses back into [[an spás amuigh]]. Smaller energy sources, such as Earth's internal heat, are taken into consideration, but make a tiny contribution compared to solar energy. The energy budget also takes into account how energy moves through the [[córas aeráide]].<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2227}} The Sun heats the equatorial [[An Teochrios]] more than the [[réigiún na bpol]]. Therefore, the amount of [[ionradantas gréine]] received by a certain region is unevenly distributed. As the energy seeks equilibrium across the planet, it drives interactions in Earth's climate system, i.e., Earth's [[hidrisféar|uisce]], [[crióisféar|oighear]], [[Atmaisféar an Domhain|atmaisféar]], [[litisféar|rocky crust]] and all [[bithsféar|living things]].<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2224}} The result is Earth's [[aeráid]]. '' Earth's energy budget depends on many factors, such as atmospheric [[aerasól]], [[gás ceaptha teasa]], surface [[ailbéideacht]], [[scamall]] agus [[úsáid talún]] patterns. When the incoming and outgoing [[flosc fuinnimh]] are in balance, Earth is in [[cothromaíocht radantach]] and the climate system will be ''relatively'' stable. [[Téamh domhanda]] occurs when earth receives more energy than it gives back to space, and [[fuarú domhanda]] takes place when the outgoing energy is greater.<ref name="WEB-NASA-EnergyBalance" /> '' Multiple types of measurements and observations show a warming imbalance since at least year 1970.<ref name="JOC20161015" /><ref name="EarthSysSciData_20230417" /> The rate of heating from this human-caused event is without precedent.<ref name=Allen2018 />{{rp|54}} Is iad athruithe ar chomhdhéanamh an atmaisféir de bharr gníomhaíocht an duine atá ina bpríomhfhoinse na n-athruithe ar fhuinneamh an Domhain.<ref name="Trenberth2022" /> During 2005 to 2019, the Earth's energy imbalance averaged about 460 TW or globally 0.90±0.15 μW/m<sup>2</sup>.<ref name="Trenberth2022" /> '' It takes time for any changes in the energy budget to result in any significant changes in the [[teocht dromchla domhanda]]. This is due to the [[táimhe teirmeach]] of the [[cion teasa na n-aigéan|aigéan]], land and cryosphere.<ref name="JOURNAL-Previdi-2013" /> Most [[samhail aeráide]] make accurate calculations of this inertia, energy flows and storage amounts. == Definition '' Earth's energy budget includes the "major energy flows of relevance for the climate system".<ref name="IPCC AR6 glossary" /> These are "the top-of-atmosphere energy budget; the surface energy budget; changes in the global energy inventory and internal flows of energy within the climate system".<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2227}} == Earth's energy flows [[Íomhá:NPP Ceres Shortwave Radiation.ogv | mion | upright=1.3 | ''Incoming'', top-of-atmosphere (TOA) shortwave flux radiation, shows energy received from the Sun as inferred from [[Clouds and the Earth's Radiant Energy System|CERES]] measurements (26–27 Jan 2012). Brightest white areas show the highest reflectivity (least absorption) of solar energy, while darkest blue areas show the greatest absorption.]] '' In spite of the enormous transfers of energy into and from the Earth, it maintains a relatively constant temperature because, as a whole, there is little net gain or loss: Earth emits via atmospheric and terrestrial radiation (shifted to longer electromagnetic wavelengths) to space about the same amount of energy as it receives via [[solar insolation]] (all forms of electromagnetic radiation). '' The main origin of changes in the Earth's energy is from human-induced changes in the composition of the atmosphere, amounting to about 460&nbsp;TW or globally 0.90±0.15 μW/m<sup>2</sup>.<ref name="Trenberth2022" /> [[Íomhá:Earth_heat_balance_Sankey_diagram.svg | mion | upright=1.3| ''A [[Sankey diagram]] illustrating a balanced example of Earth's energy budget. Line thickness is linearly proportional to relative amount of energy.<ref name="BOOK-Sharma-2008" />] == Budget analysis '' In simplest terms, Earth's energy budget is balanced when the incoming flow equals the outgoing flow. Since a portion of incoming energy is directly reflected, the balance can also be stated as absorbed incoming solar (shortwave) radiation equal to outgoing longwave radiation: : <math> ASR = OLR.</math> == Earth's energy imbalance (EEI) {{See also|fórsáil radantach}} [[Íomhá:The-NASA-Earth's-Energy-Budget-Poster-Radiant-Energy-System-satellite-infrared-radiation-fluxes.jpg| mion |upright=1.3|Earth's energy budget (in W/m<sup>2</sup>) determines the climate. It is the balance of incoming and outgoing [[radiation]] and can be measured by satellites. The Earth's energy imbalance is the "net absorbed" energy amount.<ref name=GeophysResLtrs_20210615/>]] [[Íomhá:2001- Earth's energy imbalance.svg | mion | upright=1.3 | '' Earth's energy imbalance has increased in the 21st century, reaching values twice that of prior estimates from the [[Intergovernmental Panel on Climate Change|IPCC]]. The ability to observe this imbalance is deteriorating because satellites are being decommissioned.<ref name=AGUadvances_20250510 /> '' The Earth's energy imbalance (EEI) is defined as "the persistent and positive (downward) net top of atmosphere energy flux associated with greenhouse gas forcing of the climate system".<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2227}} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name="Trenberth2022">{{cite journal | last1=Trenberth | first1=Kevin E | last2=Cheng | first2=Lijing | date=2022-09-01 |title=A perspective on climate change from Earth's energy imbalance | journal=Environmental Research: Climate | volume=1 | issue=1 | page=013001 | doi=10.1088/2752-5295/ac6f74 | issn=2752-5295 | doi-access=free}} [[Íomhá:CC-BY icon.svg | 50px]] Text was copied from this source, which is available under a [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International License]</ref> <ref name=Allen2018>Allen, M.R., O.P. Dube, W. Solecki, F. Aragón-Durand, W. Cramer, S. Humphreys, M. Kainuma, J. Kala, N. Mahowald, Y. Mulugetta, R. Perez, M.Wairiu agus K. Zickfeld, 2018: [https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2022/06/SR15_Chapter_1_HR.pdf Chapter 1: Framing and Context]. In: [https://www.ipcc.ch/sr15/ Global Warming of 1.5°C. An IPCC Special Report on the impacts of global warming of 1.5°C above pre-industrial levels and related global greenhouse gas emission pathways, in the context of strengthening the global response to the threat of climate change, sustainable development, and efforts to eradicate poverty] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, H.-O. Pörtner, D. Roberts, J. Skea, P.R. Shukla, A. Pirani, W. Moufouma-Okia, C. Péan, R. Pidcock, S. Connors, J.B.R. Matthews, Y. Chen, X. Zhou, M.I. Gomis, E. Lonnoy, T. Maycock, M. Tignor agus T. Waterfield (eag.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK agus Nua Eabhrac, NY, USA, pp. 49–92. https://doi.org/10.1017/9781009157940.003.</ref> <ref name="IPCC AR6 glossary" >IPCC, 2021: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexVII.pdf Annex VII: Glossary] [Matthews, J.B.R., V. Möller, R. van Diemen, J.S. Fuglestvedt, V. Masson-Delmotte, C.  Méndez, S. Semenov, A. Reisinger (eag.)]. In [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 2215–2256, doi:10.1017/<wbr>97810091578<wbr>96.022.</ref> <ref name="WEB-NASA-EnergyBalance">{{lua idirlín | url = https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance | teideal = Climate and Earth's Energy Budget | dáta = 2009-01-14 | work = earthobservatory.nasa.gov | teanga = en | dátarochtana = 2019-08-05}}</ref> <ref name=JOC20161015>{{cite journal | title=Insights into Earth's Energy Imbalance from Multiple Sources | first1=Kevin E. | last1=Trenberth | first2=John T. | last2=Fasullo | last3=von Shuckmann| first3=Karina | last4=Cheng | first4=LiJing | journal=Journal of Climate | date=2016 | volume=29 | issue=20 | pages=7495–7505 | doi=10.1175/JCLI-D-16-0339.1 | bibcode=2016JCli...29.7495T | osti=1537015 | s2cid=51994089 | url=https://www.osti.gov/biblio/1537015}}</ref> <ref name=EarthSysSciData_20230417>{{cite journal | last1=von Schuckmann | first1=Karina | last2=Minière | first2=Audrey | last3=Gues | first3=Flora | last4=Cuesta-Valero | first4=Francisco José | last5=Kirchengast | first5=Gottfried | last6=Adusumilli | first6=Susheel | last7=Straneo | first7=Flammetta | last8=Ablain | first8=Michaël | last9=Allen | first9=Richard P. | last10=Barker | first10=Paul M. | display-authors=7 | title=Heat stored in the Earth system 1960-2020: where does the energy go? | journal=Earth System Science Data | date=17 April 2023 | doi=10.5194/essd-15-1675-2023 | doi-access=free | url=https://essd.copernicus.org/articles/15/1675/2023/essd-15-1675-2023.html | volume=15 | issue=4 | page=1675-1709 [[Íomhá:CC-BY icon.svg | 50px]] Material was copied from this source, which is available under a [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International License] | bibcode=2023ESSD...15.1675V | hdl=20.500.11850/619535 | hdl-access=free}}</ref> <ref name="JOURNAL-Previdi-2013">{{Cite journal | last=Previdi | first=M | display-authors=etal | year=2013 | title=Climate sensitivity in the Anthropocene | journal= Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society|volume=139 | issue=674 | pages=1121–1131 | bibcode=2013QJRMS.139.1121P | doi=10.1002/qj.2165 | s2cid=17224800}}</ref> <ref name=AGUadvances_20250510>{{cite journal | last1=Mauritsen | first1=Thorsten | last2=Tsushima | first2=Yoko | last3=Meyssignac | first3=Benoit | last4=Loeb | first4=Normal G. | last5=Hakuba | first5=Maria | display-authors=4 | title=Earth's Energy Imbalance More Than Doubled in Recent Decades | journal=AGU Advances | date=10 May 2025 | volume=6 | page=e2024AV001636 | doi=10.1029/2024AV001636 | publisher=American Geophysical Union | quote=The imbalance is derived from the CERES-EBAF Edition 4.2.1 data set | hdl=21.11116/0000-0011-68B9-8 | hdl-access=free }}.</ref>]] }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 49maa32039bxms67x9kzxbzrfwcqdk7 1329315 1329314 2026-10-06T15:17:36Z Marcas.oduinn 33120 1329315 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh tonnta]] | [[Cumhacht tonnta]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]] # ''[[:en:Earth's energy budget|Earth's energy budget]]'' - [[Buiséad fuinnimh an Domhain]] #* [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]] # [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]] # ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Buiséad fuinnimh an Domhain == [[Íomhá:16.8 sunEarth energy imbalancev2.png| mion | upright=1.4 | Control agus míchothrom fhuinneamh an Domhain: tá radaíocht amach ag laghdú agus [[gás ceaptha teasa]] ag méadú; Mar thoradh, tá míchothrom de 460 TW.<ref name="Trenberth2022" /> Feictear freisin an mhéid a théann i ngach fearann den {{h|córas aeráide}} isteach]] '' '''Buiséad fuinnimh an Domhain''' is the balance between the [[fuinneamh]] that [[an Domhan]] receives from the [[an Ghrian]] and the energy the Earth loses back into [[an spás amuigh]]. Smaller energy sources, such as Earth's internal heat, are taken into consideration, but make a tiny contribution compared to solar energy. The energy budget also takes into account how energy moves through the [[córas aeráide]].<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2227}} The Sun heats the equatorial [[An Teochrios]] more than the [[réigiún na bpol]]. Therefore, the amount of [[ionradantas gréine]] received by a certain region is unevenly distributed. As the energy seeks equilibrium across the planet, it drives interactions in Earth's climate system, i.e., Earth's [[hidrisféar|uisce]], [[crióisféar|oighear]], [[Atmaisféar an Domhain|atmaisféar]], [[litisféar|rocky crust]] and all [[bithsféar|living things]].<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2224}} The result is Earth's [[aeráid]]. '' Earth's energy budget depends on many factors, such as atmospheric [[aerasól]], [[gás ceaptha teasa]], surface [[ailbéideacht]], [[scamall]] agus [[úsáid talún]] patterns. When the incoming and outgoing [[flosc fuinnimh]] are in balance, Earth is in [[cothromaíocht radantach]] and the climate system will be ''relatively'' stable. [[Téamh domhanda]] occurs when earth receives more energy than it gives back to space, and [[fuarú domhanda]] takes place when the outgoing energy is greater.<ref name="WEB-NASA-EnergyBalance" /> '' Multiple types of measurements and observations show a warming imbalance since at least year 1970.<ref name="JOC20161015" /><ref name="EarthSysSciData_20230417" /> The rate of heating from this human-caused event is without precedent.<ref name=Allen2018 />{{rp|54}} Is iad athruithe ar chomhdhéanamh an atmaisféir de bharr gníomhaíocht an duine atá ina bpríomhfhoinse na n-athruithe ar fhuinneamh an Domhain.<ref name="Trenberth2022" /> During 2005 to 2019, the Earth's energy imbalance averaged about 460 TW or globally 0.90±0.15 μW/m<sup>2</sup>.<ref name="Trenberth2022" /> '' It takes time for any changes in the energy budget to result in any significant changes in the [[teocht dromchla domhanda]]. This is due to the [[táimhe teirmeach]] of the [[cion teasa na n-aigéan|aigéan]], land and cryosphere.<ref name="JOURNAL-Previdi-2013" /> Most [[samhail aeráide]] make accurate calculations of this inertia, energy flows and storage amounts. == Definition '' Earth's energy budget includes the "major energy flows of relevance for the climate system".<ref name="IPCC AR6 glossary" /> These are "the top-of-atmosphere energy budget; the surface energy budget; changes in the global energy inventory and internal flows of energy within the climate system".<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2227}} == Earth's energy flows [[Íomhá:NPP Ceres Shortwave Radiation.ogv | mion | upright=1.3 | ''Incoming'', top-of-atmosphere (TOA) shortwave flux radiation, shows energy received from the Sun as inferred from [[Clouds and the Earth's Radiant Energy System|CERES]] measurements (26–27 Jan 2012). Brightest white areas show the highest reflectivity (least absorption) of solar energy, while darkest blue areas show the greatest absorption.]] '' In spite of the enormous transfers of energy into and from the Earth, it maintains a relatively constant temperature because, as a whole, there is little net gain or loss: Earth emits via atmospheric and terrestrial radiation (shifted to longer electromagnetic wavelengths) to space about the same amount of energy as it receives via [[solar insolation]] (all forms of electromagnetic radiation). '' The main origin of changes in the Earth's energy is from human-induced changes in the composition of the atmosphere, amounting to about 460&nbsp;TW or globally 0.90±0.15 μW/m<sup>2</sup>.<ref name="Trenberth2022" /> [[Íomhá:Earth_heat_balance_Sankey_diagram.svg | mion | upright=1.3| ''A [[Sankey diagram]] illustrating a balanced example of Earth's energy budget. Line thickness is linearly proportional to relative amount of energy.<ref name="BOOK-Sharma-2008" />] == Budget analysis '' In simplest terms, Earth's energy budget is balanced when the incoming flow equals the outgoing flow. Since a portion of incoming energy is directly reflected, the balance can also be stated as absorbed incoming solar (shortwave) radiation equal to outgoing longwave radiation: : <math> ASR = OLR.</math> == Earth's energy imbalance (EEI) {{See also|fórsáil radantach}} [[Íomhá:The-NASA-Earth's-Energy-Budget-Poster-Radiant-Energy-System-satellite-infrared-radiation-fluxes.jpg| mion |upright=1.3|Earth's energy budget (in W/m<sup>2</sup>) determines the climate. It is the balance of incoming and outgoing [[radiation]] and can be measured by satellites. The Earth's energy imbalance is the "net absorbed" energy amount.<ref name=GeophysResLtrs_20210615/>]] [[Íomhá:2001- Earth's energy imbalance.svg | mion | upright=1.3 | '' Earth's energy imbalance has increased in the 21st century, reaching values twice that of prior estimates from the [[Intergovernmental Panel on Climate Change|IPCC]]. The ability to observe this imbalance is deteriorating because satellites are being decommissioned.<ref name=AGUadvances_20250510 /> '' The Earth's energy imbalance (EEI) is defined as "the persistent and positive (downward) net top of atmosphere energy flux associated with greenhouse gas forcing of the climate system".<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2227}} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name="Trenberth2022">{{cite journal | last1=Trenberth | first1=Kevin E | last2=Cheng | first2=Lijing | date=2022-09-01 |title=A perspective on climate change from Earth's energy imbalance | journal=Environmental Research: Climate | volume=1 | issue=1 | page=013001 | doi=10.1088/2752-5295/ac6f74 | issn=2752-5295 | doi-access=free}} [[Íomhá:CC-BY icon.svg | 50px]] Text was copied from this source, which is available under a [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International License]</ref> <ref name=Allen2018>Allen, M.R., O.P. Dube, W. Solecki, F. Aragón-Durand, W. Cramer, S. Humphreys, M. Kainuma, J. Kala, N. Mahowald, Y. Mulugetta, R. Perez, M.Wairiu agus K. Zickfeld, 2018: [https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2022/06/SR15_Chapter_1_HR.pdf Chapter 1: Framing and Context]. In: [https://www.ipcc.ch/sr15/ Global Warming of 1.5°C. An IPCC Special Report on the impacts of global warming of 1.5°C above pre-industrial levels and related global greenhouse gas emission pathways, in the context of strengthening the global response to the threat of climate change, sustainable development, and efforts to eradicate poverty] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, H.-O. Pörtner, D. Roberts, J. Skea, P.R. Shukla, A. Pirani, W. Moufouma-Okia, C. Péan, R. Pidcock, S. Connors, J.B.R. Matthews, Y. Chen, X. Zhou, M.I. Gomis, E. Lonnoy, T. Maycock, M. Tignor agus T. Waterfield (eag.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK agus Nua Eabhrac, NY, USA, pp. 49–92. https://doi.org/10.1017/9781009157940.003.</ref> <ref name="IPCC AR6 glossary" >IPCC, 2021: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexVII.pdf Annex VII: Glossary] [Matthews, J.B.R., V. Möller, R. van Diemen, J.S. Fuglestvedt, V. Masson-Delmotte, C.  Méndez, S. Semenov, A. Reisinger (eag.)]. In [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 2215–2256, doi:10.1017/<wbr>97810091578<wbr>96.022.</ref> <ref name="WEB-NASA-EnergyBalance">{{lua idirlín | url = https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance | teideal = Climate and Earth's Energy Budget | dáta = 2009-01-14 | work = earthobservatory.nasa.gov | teanga = en | dátarochtana = 2019-08-05}}</ref> <ref name=JOC20161015>{{cite journal | title=Insights into Earth's Energy Imbalance from Multiple Sources | first1=Kevin E. | last1=Trenberth | first2=John T. | last2=Fasullo | last3=von Shuckmann| first3=Karina | last4=Cheng | first4=LiJing | journal=Journal of Climate | date=2016 | volume=29 | issue=20 | pages=7495–7505 | doi=10.1175/JCLI-D-16-0339.1 | bibcode=2016JCli...29.7495T | osti=1537015 | s2cid=51994089 | url=https://www.osti.gov/biblio/1537015}}</ref> <ref name=EarthSysSciData_20230417>{{cite journal | last1=von Schuckmann | first1=Karina | last2=Minière | first2=Audrey | last3=Gues | first3=Flora | last4=Cuesta-Valero | first4=Francisco José | last5=Kirchengast | first5=Gottfried | last6=Adusumilli | first6=Susheel | last7=Straneo | first7=Flammetta | last8=Ablain | first8=Michaël | last9=Allen | first9=Richard P. | last10=Barker | first10=Paul M. | display-authors=7 | title=Heat stored in the Earth system 1960-2020: where does the energy go? | journal=Earth System Science Data | date=17 April 2023 | doi=10.5194/essd-15-1675-2023 | doi-access=free | url=https://essd.copernicus.org/articles/15/1675/2023/essd-15-1675-2023.html | volume=15 | issue=4 | page=1675-1709 [[Íomhá:CC-BY icon.svg | 50px]] Material was copied from this source, which is available under a [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International License] | bibcode=2023ESSD...15.1675V | hdl=20.500.11850/619535 | hdl-access=free}}</ref> <ref name="JOURNAL-Previdi-2013">{{Cite journal | last=Previdi | first=M | display-authors=etal | year=2013 | title=Climate sensitivity in the Anthropocene | journal= Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society|volume=139 | issue=674 | pages=1121–1131 | bibcode=2013QJRMS.139.1121P | doi=10.1002/qj.2165 | s2cid=17224800}}</ref> <ref name=AGUadvances_20250510>{{cite journal | last1=Mauritsen | first1=Thorsten | last2=Tsushima | first2=Yoko | last3=Meyssignac | first3=Benoit | last4=Loeb | first4=Normal G. | last5=Hakuba | first5=Maria | display-authors=4 | title=Earth's Energy Imbalance More Than Doubled in Recent Decades | journal=AGU Advances | date=10 May 2025 | volume=6 | page=e2024AV001636 | doi=10.1029/2024AV001636 | publisher=American Geophysical Union | quote=The imbalance is derived from the CERES-EBAF Edition 4.2.1 data set | hdl=21.11116/0000-0011-68B9-8 | hdl-access=free }}.</ref>]] }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ ckqyzepf8gl7w7n0yzfk43udleeyyao 1329318 1329315 2026-10-06T16:22:36Z Marcas.oduinn 33120 1329318 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh tonnta]] | [[Cumhacht tonnta]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]] # ''[[:en:Earth's energy budget|Earth's energy budget]]'' - [[Buiséad fuinnimh an Domhain]] #* [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]] # [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]] # ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Buiséad fuinnimh an Domhain == [[Íomhá:16.8 sunEarth energy imbalancev2.png| mion | upright=1.4 | Control agus míchothrom fhuinneamh an Domhain: tá radaíocht amach ag laghdú agus [[gás ceaptha teasa]] ag méadú; Mar thoradh, tá míchothrom de 460 TW.<ref name="Trenberth2022" /> Feictear freisin an mhéid a théann i ngach fearann den {{h|córas aeráide}} isteach]] Is é '''Buiséad fuinnimh an Domhain''' ná an difríocht idir an [[fuinneamh]] a fhaigheann [[an Domhan]] ón [[an Ghrian|nGréin]] agus é sin a chailleann sé ar ais go dtí [[an spás amuigh]]. Áirítear foinsí níos lú anseo is [[buiséad ]] Earth's internal heat, are taken into consideration, but make a tiny contribution compared to solar energy. The energy budget also takes into account how energy moves through the [[córas aeráide]].<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2227}} The Sun heats the equatorial [[An Teochrios]] more than the [[réigiún na bpol]]. Therefore, the amount of [[ionradantas gréine]] received by a certain region is unevenly distributed. As the energy seeks equilibrium across the planet, it drives interactions in Earth's climate system, i.e., Earth's [[hidrisféar|uisce]], [[crióisféar|oighear]], [[Atmaisféar an Domhain|atmaisféar]], [[litisféar|rocky crust]] and all [[bithsféar|living things]].<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2224}} The result is Earth's [[aeráid]]. '' Earth's energy budget depends on many factors, such as atmospheric [[aerasól]], [[gás ceaptha teasa]], surface [[ailbéideacht]], [[scamall]] agus [[úsáid talún]] patterns. When the incoming and outgoing [[flosc fuinnimh]] are in balance, Earth is in [[cothromaíocht radantach]] and the climate system will be ''relatively'' stable. [[Téamh domhanda]] occurs when earth receives more energy than it gives back to space, and [[fuarú domhanda]] takes place when the outgoing energy is greater.<ref name="WEB-NASA-EnergyBalance" /> '' Multiple types of measurements and observations show a warming imbalance since at least year 1970.<ref name="JOC20161015" /><ref name="EarthSysSciData_20230417" /> The rate of heating from this human-caused event is without precedent.<ref name=Allen2018 />{{rp|54}} Is iad athruithe ar chomhdhéanamh an atmaisféir de bharr gníomhaíocht an duine atá ina bpríomhfhoinse na n-athruithe ar fhuinneamh an Domhain.<ref name="Trenberth2022" /> During 2005 to 2019, the Earth's energy imbalance averaged about 460 TW or globally 0.90±0.15 μW/m<sup>2</sup>.<ref name="Trenberth2022" /> '' It takes time for any changes in the energy budget to result in any significant changes in the [[teocht dromchla domhanda]]. This is due to the [[táimhe teirmeach]] of the [[cion teasa na n-aigéan|aigéan]], land and cryosphere.<ref name="JOURNAL-Previdi-2013" /> Most [[samhail aeráide]] make accurate calculations of this inertia, energy flows and storage amounts. == Definition '' Earth's energy budget includes the "major energy flows of relevance for the climate system".<ref name="IPCC AR6 glossary" /> These are "the top-of-atmosphere energy budget; the surface energy budget; changes in the global energy inventory and internal flows of energy within the climate system".<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2227}} == Earth's energy flows [[Íomhá:NPP Ceres Shortwave Radiation.ogv | mion | upright=1.3 | ''Incoming'', top-of-atmosphere (TOA) shortwave flux radiation, shows energy received from the Sun as inferred from [[Clouds and the Earth's Radiant Energy System|CERES]] measurements (26–27 Jan 2012). Brightest white areas show the highest reflectivity (least absorption) of solar energy, while darkest blue areas show the greatest absorption.]] '' In spite of the enormous transfers of energy into and from the Earth, it maintains a relatively constant temperature because, as a whole, there is little net gain or loss: Earth emits via atmospheric and terrestrial radiation (shifted to longer electromagnetic wavelengths) to space about the same amount of energy as it receives via [[solar insolation]] (all forms of electromagnetic radiation). '' The main origin of changes in the Earth's energy is from human-induced changes in the composition of the atmosphere, amounting to about 460&nbsp;TW or globally 0.90±0.15 μW/m<sup>2</sup>.<ref name="Trenberth2022" /> [[Íomhá:Earth_heat_balance_Sankey_diagram.svg | mion | upright=1.3| ''A [[Sankey diagram]] illustrating a balanced example of Earth's energy budget. Line thickness is linearly proportional to relative amount of energy.<ref name="BOOK-Sharma-2008" />] == Budget analysis '' In simplest terms, Earth's energy budget is balanced when the incoming flow equals the outgoing flow. Since a portion of incoming energy is directly reflected, the balance can also be stated as absorbed incoming solar (shortwave) radiation equal to outgoing longwave radiation: : <math> ASR = OLR.</math> == Earth's energy imbalance (EEI) {{See also|fórsáil radantach}} [[Íomhá:The-NASA-Earth's-Energy-Budget-Poster-Radiant-Energy-System-satellite-infrared-radiation-fluxes.jpg| mion |upright=1.3|Earth's energy budget (in W/m<sup>2</sup>) determines the climate. It is the balance of incoming and outgoing [[radiation]] and can be measured by satellites. The Earth's energy imbalance is the "net absorbed" energy amount.<ref name=GeophysResLtrs_20210615/>]] [[Íomhá:2001- Earth's energy imbalance.svg | mion | upright=1.3 | '' Earth's energy imbalance has increased in the 21st century, reaching values twice that of prior estimates from the [[Intergovernmental Panel on Climate Change|IPCC]]. The ability to observe this imbalance is deteriorating because satellites are being decommissioned.<ref name=AGUadvances_20250510 /> '' The Earth's energy imbalance (EEI) is defined as "the persistent and positive (downward) net top of atmosphere energy flux associated with greenhouse gas forcing of the climate system".<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2227}} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name="Trenberth2022">{{cite journal | last1=Trenberth | first1=Kevin E | last2=Cheng | first2=Lijing | date=2022-09-01 |title=A perspective on climate change from Earth's energy imbalance | journal=Environmental Research: Climate | volume=1 | issue=1 | page=013001 | doi=10.1088/2752-5295/ac6f74 | issn=2752-5295 | doi-access=free}} [[Íomhá:CC-BY icon.svg | 50px]] Text was copied from this source, which is available under a [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International License]</ref> <ref name=Allen2018>Allen, M.R., O.P. Dube, W. Solecki, F. Aragón-Durand, W. Cramer, S. Humphreys, M. Kainuma, J. Kala, N. Mahowald, Y. Mulugetta, R. Perez, M.Wairiu agus K. Zickfeld, 2018: [https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2022/06/SR15_Chapter_1_HR.pdf Chapter 1: Framing and Context]. In: [https://www.ipcc.ch/sr15/ Global Warming of 1.5°C. An IPCC Special Report on the impacts of global warming of 1.5°C above pre-industrial levels and related global greenhouse gas emission pathways, in the context of strengthening the global response to the threat of climate change, sustainable development, and efforts to eradicate poverty] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, H.-O. Pörtner, D. Roberts, J. Skea, P.R. Shukla, A. Pirani, W. Moufouma-Okia, C. Péan, R. Pidcock, S. Connors, J.B.R. Matthews, Y. Chen, X. Zhou, M.I. Gomis, E. Lonnoy, T. Maycock, M. Tignor agus T. Waterfield (eag.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK agus Nua Eabhrac, NY, USA, pp. 49–92. https://doi.org/10.1017/9781009157940.003.</ref> <ref name="IPCC AR6 glossary" >IPCC, 2021: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexVII.pdf Annex VII: Glossary] [Matthews, J.B.R., V. Möller, R. van Diemen, J.S. Fuglestvedt, V. Masson-Delmotte, C.  Méndez, S. Semenov, A. Reisinger (eag.)]. In [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 2215–2256, doi:10.1017/<wbr>97810091578<wbr>96.022.</ref> <ref name="WEB-NASA-EnergyBalance">{{lua idirlín | url = https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance | teideal = Climate and Earth's Energy Budget | dáta = 2009-01-14 | work = earthobservatory.nasa.gov | teanga = en | dátarochtana = 2019-08-05}}</ref> <ref name=JOC20161015>{{cite journal | title=Insights into Earth's Energy Imbalance from Multiple Sources | first1=Kevin E. | last1=Trenberth | first2=John T. | last2=Fasullo | last3=von Shuckmann| first3=Karina | last4=Cheng | first4=LiJing | journal=Journal of Climate | date=2016 | volume=29 | issue=20 | pages=7495–7505 | doi=10.1175/JCLI-D-16-0339.1 | bibcode=2016JCli...29.7495T | osti=1537015 | s2cid=51994089 | url=https://www.osti.gov/biblio/1537015}}</ref> <ref name=EarthSysSciData_20230417>{{cite journal | last1=von Schuckmann | first1=Karina | last2=Minière | first2=Audrey | last3=Gues | first3=Flora | last4=Cuesta-Valero | first4=Francisco José | last5=Kirchengast | first5=Gottfried | last6=Adusumilli | first6=Susheel | last7=Straneo | first7=Flammetta | last8=Ablain | first8=Michaël | last9=Allen | first9=Richard P. | last10=Barker | first10=Paul M. | display-authors=7 | title=Heat stored in the Earth system 1960-2020: where does the energy go? | journal=Earth System Science Data | date=17 April 2023 | doi=10.5194/essd-15-1675-2023 | doi-access=free | url=https://essd.copernicus.org/articles/15/1675/2023/essd-15-1675-2023.html | volume=15 | issue=4 | page=1675-1709 [[Íomhá:CC-BY icon.svg | 50px]] Material was copied from this source, which is available under a [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International License] | bibcode=2023ESSD...15.1675V | hdl=20.500.11850/619535 | hdl-access=free}}</ref> <ref name="JOURNAL-Previdi-2013">{{Cite journal | last=Previdi | first=M | display-authors=etal | year=2013 | title=Climate sensitivity in the Anthropocene | journal= Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society|volume=139 | issue=674 | pages=1121–1131 | bibcode=2013QJRMS.139.1121P | doi=10.1002/qj.2165 | s2cid=17224800}}</ref> <ref name=AGUadvances_20250510>{{cite journal | last1=Mauritsen | first1=Thorsten | last2=Tsushima | first2=Yoko | last3=Meyssignac | first3=Benoit | last4=Loeb | first4=Normal G. | last5=Hakuba | first5=Maria | display-authors=4 | title=Earth's Energy Imbalance More Than Doubled in Recent Decades | journal=AGU Advances | date=10 May 2025 | volume=6 | page=e2024AV001636 | doi=10.1029/2024AV001636 | publisher=American Geophysical Union | quote=The imbalance is derived from the CERES-EBAF Edition 4.2.1 data set | hdl=21.11116/0000-0011-68B9-8 | hdl-access=free }}.</ref>]] }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 2o9gph06stfmnj7hzi6hyl8cn5y1lej 1329330 1329318 2026-10-06T18:58:41Z Marcas.oduinn 33120 1329330 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh tonnta]] | [[Cumhacht tonnta]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]] # ''[[:en:Earth's energy budget|Earth's energy budget]]'' - [[Buiséad fuinnimh an Domhain]] #* [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]] # [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]] # ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Buiséad fuinnimh an Domhain == [[Íomhá:16.8 sunEarth energy imbalancev2.png| mion | upright=1.4 | Control agus míchothrom fhuinneamh an Domhain: tá radaíocht amach ag laghdú agus [[gás ceaptha teasa]] ag méadú; Mar thoradh, tá míchothrom de 460 TW.<ref name="Trenberth2022" /> Feictear freisin an mhéid a théann i ngach fearann den {{h|córas aeráide}} isteach]] Is é '''Buiséad fuinnimh an Domhain''' ná an difríocht idir an [[fuinneamh]] a fhaigheann [[an Domhan]] ón [[an Ghrian|nGréin]] agus é sin a chailleann sé ar ais go dtí [[an spás amuigh]]. Áirítear foinsí níos lú amhail is [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain|teasa inmheánaigh]], ach is oll iad i gcomórtas . The energy budget also takes into account how energy moves through the [[córas aeráide]].<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2227}} The Sun heats the equatorial [[An Teochrios]] more than the [[réigiún na bpol]]. Therefore, the amount of [[ionradantas gréine]] received by a certain region is unevenly distributed. As the energy seeks equilibrium across the planet, it drives interactions in Earth's climate system, i.e., Earth's [[hidrisféar|uisce]], [[crióisféar|oighear]], [[Atmaisféar an Domhain|atmaisféar]], [[litisféar|rocky crust]] and all [[bithsféar|living things]].<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2224}} The result is Earth's [[aeráid]]. '' Earth's energy budget depends on many factors, such as atmospheric [[aerasól]], [[gás ceaptha teasa]], surface [[ailbéideacht]], [[scamall]] agus [[úsáid talún]] patterns. When the incoming and outgoing [[flosc fuinnimh]] are in balance, Earth is in [[cothromaíocht radantach]] and the climate system will be ''relatively'' stable. [[Téamh domhanda]] occurs when earth receives more energy than it gives back to space, and [[fuarú domhanda]] takes place when the outgoing energy is greater.<ref name="WEB-NASA-EnergyBalance" /> '' Multiple types of measurements and observations show a warming imbalance since at least year 1970.<ref name="JOC20161015" /><ref name="EarthSysSciData_20230417" /> The rate of heating from this human-caused event is without precedent.<ref name=Allen2018 />{{rp|54}} Is iad athruithe ar chomhdhéanamh an atmaisféir de bharr gníomhaíocht an duine atá ina bpríomhfhoinse na n-athruithe ar fhuinneamh an Domhain.<ref name="Trenberth2022" /> During 2005 to 2019, the Earth's energy imbalance averaged about 460 TW or globally 0.90±0.15 μW/m<sup>2</sup>.<ref name="Trenberth2022" /> '' It takes time for any changes in the energy budget to result in any significant changes in the [[teocht dromchla domhanda]]. This is due to the [[táimhe teirmeach]] of the [[cion teasa na n-aigéan|aigéan]], land and cryosphere.<ref name="JOURNAL-Previdi-2013" /> Most [[samhail aeráide]] make accurate calculations of this inertia, energy flows and storage amounts. == Definition '' Earth's energy budget includes the "major energy flows of relevance for the climate system".<ref name="IPCC AR6 glossary" /> These are "the top-of-atmosphere energy budget; the surface energy budget; changes in the global energy inventory and internal flows of energy within the climate system".<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2227}} == Earth's energy flows [[Íomhá:NPP Ceres Shortwave Radiation.ogv | mion | upright=1.3 | ''Incoming'', top-of-atmosphere (TOA) shortwave flux radiation, shows energy received from the Sun as inferred from [[Clouds and the Earth's Radiant Energy System|CERES]] measurements (26–27 Jan 2012). Brightest white areas show the highest reflectivity (least absorption) of solar energy, while darkest blue areas show the greatest absorption.]] '' In spite of the enormous transfers of energy into and from the Earth, it maintains a relatively constant temperature because, as a whole, there is little net gain or loss: Earth emits via atmospheric and terrestrial radiation (shifted to longer electromagnetic wavelengths) to space about the same amount of energy as it receives via [[solar insolation]] (all forms of electromagnetic radiation). '' The main origin of changes in the Earth's energy is from human-induced changes in the composition of the atmosphere, amounting to about 460&nbsp;TW or globally 0.90±0.15 μW/m<sup>2</sup>.<ref name="Trenberth2022" /> [[Íomhá:Earth_heat_balance_Sankey_diagram.svg | mion | upright=1.3| ''A [[Sankey diagram]] illustrating a balanced example of Earth's energy budget. Line thickness is linearly proportional to relative amount of energy.<ref name="BOOK-Sharma-2008" />] == Budget analysis '' In simplest terms, Earth's energy budget is balanced when the incoming flow equals the outgoing flow. Since a portion of incoming energy is directly reflected, the balance can also be stated as absorbed incoming solar (shortwave) radiation equal to outgoing longwave radiation: : <math> ASR = OLR.</math> == Earth's energy imbalance (EEI) {{See also|fórsáil radantach}} [[Íomhá:The-NASA-Earth's-Energy-Budget-Poster-Radiant-Energy-System-satellite-infrared-radiation-fluxes.jpg| mion |upright=1.3|Earth's energy budget (in W/m<sup>2</sup>) determines the climate. It is the balance of incoming and outgoing [[radiation]] and can be measured by satellites. The Earth's energy imbalance is the "net absorbed" energy amount.<ref name=GeophysResLtrs_20210615/>]] [[Íomhá:2001- Earth's energy imbalance.svg | mion | upright=1.3 | '' Earth's energy imbalance has increased in the 21st century, reaching values twice that of prior estimates from the [[Intergovernmental Panel on Climate Change|IPCC]]. The ability to observe this imbalance is deteriorating because satellites are being decommissioned.<ref name=AGUadvances_20250510 /> '' The Earth's energy imbalance (EEI) is defined as "the persistent and positive (downward) net top of atmosphere energy flux associated with greenhouse gas forcing of the climate system".<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2227}} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name="Trenberth2022">{{cite journal | last1=Trenberth | first1=Kevin E | last2=Cheng | first2=Lijing | date=2022-09-01 |title=A perspective on climate change from Earth's energy imbalance | journal=Environmental Research: Climate | volume=1 | issue=1 | page=013001 | doi=10.1088/2752-5295/ac6f74 | issn=2752-5295 | doi-access=free}} [[Íomhá:CC-BY icon.svg | 50px]] Text was copied from this source, which is available under a [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International License]</ref> <ref name=Allen2018>Allen, M.R., O.P. Dube, W. Solecki, F. Aragón-Durand, W. Cramer, S. Humphreys, M. Kainuma, J. Kala, N. Mahowald, Y. Mulugetta, R. Perez, M.Wairiu agus K. Zickfeld, 2018: [https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2022/06/SR15_Chapter_1_HR.pdf Chapter 1: Framing and Context]. In: [https://www.ipcc.ch/sr15/ Global Warming of 1.5°C. An IPCC Special Report on the impacts of global warming of 1.5°C above pre-industrial levels and related global greenhouse gas emission pathways, in the context of strengthening the global response to the threat of climate change, sustainable development, and efforts to eradicate poverty] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, H.-O. Pörtner, D. Roberts, J. Skea, P.R. Shukla, A. Pirani, W. Moufouma-Okia, C. Péan, R. Pidcock, S. Connors, J.B.R. Matthews, Y. Chen, X. Zhou, M.I. Gomis, E. Lonnoy, T. Maycock, M. Tignor agus T. Waterfield (eag.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK agus Nua Eabhrac, NY, USA, pp. 49–92. https://doi.org/10.1017/9781009157940.003.</ref> <ref name="IPCC AR6 glossary" >IPCC, 2021: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexVII.pdf Annex VII: Glossary] [Matthews, J.B.R., V. Möller, R. van Diemen, J.S. Fuglestvedt, V. Masson-Delmotte, C.  Méndez, S. Semenov, A. Reisinger (eag.)]. In [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 2215–2256, doi:10.1017/<wbr>97810091578<wbr>96.022.</ref> <ref name="WEB-NASA-EnergyBalance">{{lua idirlín | url = https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance | teideal = Climate and Earth's Energy Budget | dáta = 2009-01-14 | work = earthobservatory.nasa.gov | teanga = en | dátarochtana = 2019-08-05}}</ref> <ref name=JOC20161015>{{cite journal | title=Insights into Earth's Energy Imbalance from Multiple Sources | first1=Kevin E. | last1=Trenberth | first2=John T. | last2=Fasullo | last3=von Shuckmann| first3=Karina | last4=Cheng | first4=LiJing | journal=Journal of Climate | date=2016 | volume=29 | issue=20 | pages=7495–7505 | doi=10.1175/JCLI-D-16-0339.1 | bibcode=2016JCli...29.7495T | osti=1537015 | s2cid=51994089 | url=https://www.osti.gov/biblio/1537015}}</ref> <ref name=EarthSysSciData_20230417>{{cite journal | last1=von Schuckmann | first1=Karina | last2=Minière | first2=Audrey | last3=Gues | first3=Flora | last4=Cuesta-Valero | first4=Francisco José | last5=Kirchengast | first5=Gottfried | last6=Adusumilli | first6=Susheel | last7=Straneo | first7=Flammetta | last8=Ablain | first8=Michaël | last9=Allen | first9=Richard P. | last10=Barker | first10=Paul M. | display-authors=7 | title=Heat stored in the Earth system 1960-2020: where does the energy go? | journal=Earth System Science Data | date=17 April 2023 | doi=10.5194/essd-15-1675-2023 | doi-access=free | url=https://essd.copernicus.org/articles/15/1675/2023/essd-15-1675-2023.html | volume=15 | issue=4 | page=1675-1709 [[Íomhá:CC-BY icon.svg | 50px]] Material was copied from this source, which is available under a [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International License] | bibcode=2023ESSD...15.1675V | hdl=20.500.11850/619535 | hdl-access=free}}</ref> <ref name="JOURNAL-Previdi-2013">{{Cite journal | last=Previdi | first=M | display-authors=etal | year=2013 | title=Climate sensitivity in the Anthropocene | journal= Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society|volume=139 | issue=674 | pages=1121–1131 | bibcode=2013QJRMS.139.1121P | doi=10.1002/qj.2165 | s2cid=17224800}}</ref> <ref name=AGUadvances_20250510>{{cite journal | last1=Mauritsen | first1=Thorsten | last2=Tsushima | first2=Yoko | last3=Meyssignac | first3=Benoit | last4=Loeb | first4=Normal G. | last5=Hakuba | first5=Maria | display-authors=4 | title=Earth's Energy Imbalance More Than Doubled in Recent Decades | journal=AGU Advances | date=10 May 2025 | volume=6 | page=e2024AV001636 | doi=10.1029/2024AV001636 | publisher=American Geophysical Union | quote=The imbalance is derived from the CERES-EBAF Edition 4.2.1 data set | hdl=21.11116/0000-0011-68B9-8 | hdl-access=free }}.</ref>]] }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ ndofmtxojmnr77zh82oz1rlx5ofutyu 1329338 1329330 2026-10-07T07:41:09Z Marcas.oduinn 33120 1329338 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ] == Ceanntásc == ••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir * [[Téamh domhanda]] '' Global warming * [[Aeráid]] '' Climate * [[Tonn teasa]] '' Heat wave * [[Falscaí]] '' Wild fire * [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation * [[Eostatacht]] '' Eustacy * [[:Catagóir:Téamh domhanda]] ** [[:Catagóir:Athrú aeráide]] * [[:Catagóir:Fuinneamh]] ** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]] *** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]] **** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]] **** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]] {| class= wikitable |+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s) ! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht |- | Grian | [[Grianfhuinneamh]] | [[Grianchumhacht]] |- | Gaoth | [[Fuinneamh gaoithe]] | [[Cumhacht ghaoithe]] |- | Uisce | [[Fuinneamh hiodrálach]] | [[Hidrileictreachas]] |- | Geo | [[Fuinneamh geoiteirmeach]] | [[Cumhacht gheoiteirmeach]] |- | Bith | [[Bithbhreosla]] | [[]] |- | Tonn | [[Fuinneamh tonnta]] | [[Cumhacht tonnta]] |} == Ábhair == === Cúiseanna === * [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] # [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]] #* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]] # ''[[:en:Earth's energy budget|Earth's energy budget]]'' - [[Buiséad fuinnimh an Domhain]] #* [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]] # ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]] === Aontas Eorpach === * [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] &#8658; [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] &#8658; [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]] === Teicneolaíocht agus geilleagar === * ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]] # [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]] # ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht tonnta]] # ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]] # ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]] # ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]] # ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]] # ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]] # ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]] # ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]] #* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]] # ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]] # ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]] == Buiséad fuinnimh an Domhain == [[Íomhá:16.8 sunEarth energy imbalancev2.png| mion | upright=1.4 | Control agus míchothrom fhuinneamh an Domhain: tá radaíocht amach ag laghdú agus [[gás ceaptha teasa]] ag méadú; Mar thoradh, tá míchothrom de 460 TW.<ref name="Trenberth2022" /> Feictear freisin an mhéid a théann i ngach fearann den {{h|córas aeráide}} isteach]] Is é '''Buiséad fuinnimh an Domhain''' ná an difríocht idir an [[fuinneamh]] a fhaigheann [[an Domhan]] ón [[an Ghrian|nGréin]] agus é sin a chailleann sé ar ais go dtí [[an spás amuigh]]. Áirítear foinsí níos lú amhail is [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain|teasa inmheánaigh]], ach is ollbheag iad i gcomórtas. Áirítear sa bhuiséad conas a bhogann an fuinneamh tríd an g[[córas aeráide]].<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2227}} Téann [[ionradantas gréine]] [[an Teochrios]] níos mó ná [[réigiún na bpol|réigiúin na bpol]]. Agus an fuinneamh ag lorg cothromaíochta, is é seo atá ina chúis leis an [[aeráid]] agus na hidirghníomhaíochtaí idir an [[hidrisféar]] (uisce), an [[crióisféar]] (oighear), an [[Atmaisféar an Domhain|t-atmaisféar]], an [[litisféar]] (screamh) agus an [[bithsféar]] (dúile beo).<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2224}} '' Earth's energy budget depends on many factors, such as atmospheric [[aerasól]], [[gás ceaptha teasa]], surface [[ailbéideacht]], [[scamall]] agus [[úsáid talún]] patterns. When the incoming and outgoing [[flosc fuinnimh]] are in balance, Earth is in [[cothromaíocht radantach]] and the climate system will be ''relatively'' stable. [[Téamh domhanda]] occurs when earth receives more energy than it gives back to space, and [[fuarú domhanda]] takes place when the outgoing energy is greater.<ref name="WEB-NASA-EnergyBalance" /> '' Multiple types of measurements and observations show a warming imbalance since at least year 1970.<ref name="JOC20161015" /><ref name="EarthSysSciData_20230417" /> The rate of heating from this human-caused event is without precedent.<ref name=Allen2018 />{{rp|54}} Is iad athruithe ar chomhdhéanamh an atmaisféir de bharr gníomhaíocht an duine atá ina bpríomhfhoinse na n-athruithe ar fhuinneamh an Domhain.<ref name="Trenberth2022" /> During 2005 to 2019, the Earth's energy imbalance averaged about 460 TW or globally 0.90±0.15 μW/m<sup>2</sup>.<ref name="Trenberth2022" /> '' It takes time for any changes in the energy budget to result in any significant changes in the [[teocht dromchla domhanda]]. This is due to the [[táimhe teirmeach]] of the [[cion teasa na n-aigéan|aigéan]], land and cryosphere.<ref name="JOURNAL-Previdi-2013" /> Most [[samhail aeráide]] make accurate calculations of this inertia, energy flows and storage amounts. == Definition '' Earth's energy budget includes the "major energy flows of relevance for the climate system".<ref name="IPCC AR6 glossary" /> These are "the top-of-atmosphere energy budget; the surface energy budget; changes in the global energy inventory and internal flows of energy within the climate system".<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2227}} == Earth's energy flows [[Íomhá:NPP Ceres Shortwave Radiation.ogv | mion | upright=1.3 | ''Incoming'', top-of-atmosphere (TOA) shortwave flux radiation, shows energy received from the Sun as inferred from [[Clouds and the Earth's Radiant Energy System|CERES]] measurements (26–27 Jan 2012). Brightest white areas show the highest reflectivity (least absorption) of solar energy, while darkest blue areas show the greatest absorption.]] '' In spite of the enormous transfers of energy into and from the Earth, it maintains a relatively constant temperature because, as a whole, there is little net gain or loss: Earth emits via atmospheric and terrestrial radiation (shifted to longer electromagnetic wavelengths) to space about the same amount of energy as it receives via [[solar insolation]] (all forms of electromagnetic radiation). '' The main origin of changes in the Earth's energy is from human-induced changes in the composition of the atmosphere, amounting to about 460&nbsp;TW or globally 0.90±0.15 μW/m<sup>2</sup>.<ref name="Trenberth2022" /> [[Íomhá:Earth_heat_balance_Sankey_diagram.svg | mion | upright=1.3| ''A [[Sankey diagram]] illustrating a balanced example of Earth's energy budget. Line thickness is linearly proportional to relative amount of energy.<ref name="BOOK-Sharma-2008" />] == Budget analysis '' In simplest terms, Earth's energy budget is balanced when the incoming flow equals the outgoing flow. Since a portion of incoming energy is directly reflected, the balance can also be stated as absorbed incoming solar (shortwave) radiation equal to outgoing longwave radiation: : <math> ASR = OLR.</math> == Earth's energy imbalance (EEI) {{See also|fórsáil radantach}} [[Íomhá:The-NASA-Earth's-Energy-Budget-Poster-Radiant-Energy-System-satellite-infrared-radiation-fluxes.jpg| mion |upright=1.3|Earth's energy budget (in W/m<sup>2</sup>) determines the climate. It is the balance of incoming and outgoing [[radiation]] and can be measured by satellites. The Earth's energy imbalance is the "net absorbed" energy amount.<ref name=GeophysResLtrs_20210615/>]] [[Íomhá:2001- Earth's energy imbalance.svg | mion | upright=1.3 | '' Earth's energy imbalance has increased in the 21st century, reaching values twice that of prior estimates from the [[Intergovernmental Panel on Climate Change|IPCC]]. The ability to observe this imbalance is deteriorating because satellites are being decommissioned.<ref name=AGUadvances_20250510 /> '' The Earth's energy imbalance (EEI) is defined as "the persistent and positive (downward) net top of atmosphere energy flux associated with greenhouse gas forcing of the climate system".<ref name="IPCC AR6 glossary" />{{rp|2227}} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name="Trenberth2022">{{cite journal | last1=Trenberth | first1=Kevin E | last2=Cheng | first2=Lijing | date=2022-09-01 |title=A perspective on climate change from Earth's energy imbalance | journal=Environmental Research: Climate | volume=1 | issue=1 | page=013001 | doi=10.1088/2752-5295/ac6f74 | issn=2752-5295 | doi-access=free}} [[Íomhá:CC-BY icon.svg | 50px]] Text was copied from this source, which is available under a [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International License]</ref> <ref name=Allen2018>Allen, M.R., O.P. Dube, W. Solecki, F. Aragón-Durand, W. Cramer, S. Humphreys, M. Kainuma, J. Kala, N. Mahowald, Y. Mulugetta, R. Perez, M.Wairiu agus K. Zickfeld, 2018: [https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/2/2022/06/SR15_Chapter_1_HR.pdf Chapter 1: Framing and Context]. In: [https://www.ipcc.ch/sr15/ Global Warming of 1.5°C. An IPCC Special Report on the impacts of global warming of 1.5°C above pre-industrial levels and related global greenhouse gas emission pathways, in the context of strengthening the global response to the threat of climate change, sustainable development, and efforts to eradicate poverty] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, H.-O. Pörtner, D. Roberts, J. Skea, P.R. Shukla, A. Pirani, W. Moufouma-Okia, C. Péan, R. Pidcock, S. Connors, J.B.R. Matthews, Y. Chen, X. Zhou, M.I. Gomis, E. Lonnoy, T. Maycock, M. Tignor agus T. Waterfield (eag.)]. Cambridge University Press, Cambridge, UK agus Nua Eabhrac, NY, USA, pp. 49–92. https://doi.org/10.1017/9781009157940.003.</ref> <ref name="IPCC AR6 glossary" >IPCC, 2021: [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_AnnexVII.pdf Annex VII: Glossary] [Matthews, J.B.R., V. Möller, R. van Diemen, J.S. Fuglestvedt, V. Masson-Delmotte, C.  Méndez, S. Semenov, A. Reisinger (eag.)]. In [https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/ Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change] [Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud, Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews, T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, pp. 2215–2256, doi:10.1017/<wbr>97810091578<wbr>96.022.</ref> <ref name="WEB-NASA-EnergyBalance">{{lua idirlín | url = https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance | teideal = Climate and Earth's Energy Budget | dáta = 2009-01-14 | work = earthobservatory.nasa.gov | teanga = en | dátarochtana = 2019-08-05}}</ref> <ref name=JOC20161015>{{cite journal | title=Insights into Earth's Energy Imbalance from Multiple Sources | first1=Kevin E. | last1=Trenberth | first2=John T. | last2=Fasullo | last3=von Shuckmann| first3=Karina | last4=Cheng | first4=LiJing | journal=Journal of Climate | date=2016 | volume=29 | issue=20 | pages=7495–7505 | doi=10.1175/JCLI-D-16-0339.1 | bibcode=2016JCli...29.7495T | osti=1537015 | s2cid=51994089 | url=https://www.osti.gov/biblio/1537015}}</ref> <ref name=EarthSysSciData_20230417>{{cite journal | last1=von Schuckmann | first1=Karina | last2=Minière | first2=Audrey | last3=Gues | first3=Flora | last4=Cuesta-Valero | first4=Francisco José | last5=Kirchengast | first5=Gottfried | last6=Adusumilli | first6=Susheel | last7=Straneo | first7=Flammetta | last8=Ablain | first8=Michaël | last9=Allen | first9=Richard P. | last10=Barker | first10=Paul M. | display-authors=7 | title=Heat stored in the Earth system 1960-2020: where does the energy go? | journal=Earth System Science Data | date=17 April 2023 | doi=10.5194/essd-15-1675-2023 | doi-access=free | url=https://essd.copernicus.org/articles/15/1675/2023/essd-15-1675-2023.html | volume=15 | issue=4 | page=1675-1709 [[Íomhá:CC-BY icon.svg | 50px]] Material was copied from this source, which is available under a [https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Creative Commons Attribution 4.0 International License] | bibcode=2023ESSD...15.1675V | hdl=20.500.11850/619535 | hdl-access=free}}</ref> <ref name="JOURNAL-Previdi-2013">{{Cite journal | last=Previdi | first=M | display-authors=etal | year=2013 | title=Climate sensitivity in the Anthropocene | journal= Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society|volume=139 | issue=674 | pages=1121–1131 | bibcode=2013QJRMS.139.1121P | doi=10.1002/qj.2165 | s2cid=17224800}}</ref> <ref name=AGUadvances_20250510>{{cite journal | last1=Mauritsen | first1=Thorsten | last2=Tsushima | first2=Yoko | last3=Meyssignac | first3=Benoit | last4=Loeb | first4=Normal G. | last5=Hakuba | first5=Maria | display-authors=4 | title=Earth's Energy Imbalance More Than Doubled in Recent Decades | journal=AGU Advances | date=10 May 2025 | volume=6 | page=e2024AV001636 | doi=10.1029/2024AV001636 | publisher=American Geophysical Union | quote=The imbalance is derived from the CERES-EBAF Edition 4.2.1 data set | hdl=21.11116/0000-0011-68B9-8 | hdl-access=free }}.</ref>]] }} == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ p1abu8y4e4r9yt5jjlfst4ycjliad4w Plé úsáideora:Pauljof 3 122737 1329331 1296176 2026-10-06T20:05:30Z Yerpo 10732 Bhog Yerpo an leathanach [[Plé úsáideora:Laighean09]] go [[Plé úsáideora:Pauljof]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Laighean09|Laighean09]]" to "[[Special:CentralAuth/Pauljof|Pauljof]]" 1296176 wikitext text/x-wiki == Fáilte == Haigh, a Laighean09, agus tá [[Vicipéid:Réamhrá|fáilte romhat]] chuig an Vicipéid! Go raibh maith agat as [[Special:Contributions/Laighean09|do chuid dréachtaí]] a sheoladh isteach. Tá súil agam go mbainfidh tú taitneamh as d'am anseo! Tá sé éasca ailt nua a chruthú, agus téigh go dtí an [[Vicipéid:Halla baile|Halla Baile]] chun caint leis na [[Vicipéid:Vicipéideoirí|Vicipéideoirí]] eile (más mian leat é sin a dhéanamh), nó téigh go dtí an [[Vicipéid:Lárionad comhphobail|Lárionad Comhphobail]] chun breathnú ar na heachtraí Vicipéide is déanaí. Tá breis eolais fóinteach in ár [[Vicipéid:Réamhrá|reamhrá]], freisin. Más é do thoil é, [[Vicipéid:Sínigh é|sínigh do chuid theachtaireachtaí]] ar leathanaigh phlé le ceithre thilde a chlóscríobh (<nowiki>~~~~</nowiki>); ciallaíonn sé sinn go hionsáfar d'ainm úsáideora agus an dáta go huathoibríoch. Má tá cabhair ag teastail uait, féach ar [[Vicipéid:Cabhair]], nó cuir ceist dom armo leathanach phlé. Uair amháin eile, fáilte romhat!<!-- Template:Welcome --> - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] <sup>[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]</sup> 20:12, 2 Feabhra 2026 (UTC) t1g7tvt9f9hy5iatbho0ji1juz7187r Buaiteoirí Chomórtas Náisiúnta Amhrán Nuachumtha Pan Ceilteach na hÉireann 0 122750 1329312 1310639 2026-10-06T14:11:16Z ~2026-53756-23 77703 1329312 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Pan Celtic Festival winners (2024).svg|mion|Na [[Na Náisiúin Cheilteacha|Tíortha Ceilteacha]] de réir rathúlachta sa Chomórtas Idirnáisiúnta Amhrán faoin mbliain 2024]] Seo liosta de '''[[Buaiteoirí Chomórtas Náisiúnta Amhrán Nuachumtha Pan Ceilteach na hÉireann|bhuaiteoirí Chomórtas Náisiúnta Amhrán Nuachumtha Pan Cheilteach na hÉireann]]''', comórtas a dhíríonn ar fheabhas na bhfocal, ar cháilíocht an cheoil agus ar an gcur i láthair beo. Cuireann an comórtas fáilte roimh gach stíl amhráin idir phopamhráin, rac nó rap, amhráin thraidisiúnta, amhráin tíre, snagcheol agus eile ach iad a bheith nua-chumtha idir fhocail agus cheol agus i nGaeilge. Déanann na buaiteoirí ionadaíocht thar ceann na h[[Éire|Éireann]] sa [[Buaiteoirí an Chomórtais Idirnáisiúnta Amhrán Pan Ceilteach|Chomórtais Idirnáisiúnta Amhrán Pan Ceilteach]], arna eagrú ag an bh[[An Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach|Féile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach]].<ref>{{Luaigh foilseachán|date=14 Samhain 2025|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/11/spriocdhata-don-chomortas-amhrain-nua-pan-cheilteach-2026-ag-druidim-linn/|title=Spriocdháta don Chomórtas Amhráin Nua Pan-Cheilteach 2026 ag druidim linn|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=55}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Storm Eaton-Kilgallen]]|date=7 Eanáir 2026|title=Is cuma faoin Eoraifís nuair ata an Comórtas Pan Cheilteach againn!|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 4|url=https://www.independent.ie/seachtain/is-cuma-faoin-eoraifis-nuair-ata-an-comortas-pan-cheilteach-againn/a319787806.html}}</ref> Is féidir na sonraí a chur in ord áirithe eile ach cliceáil ar theidil an cholúin chuí ("Amhrán", "Cumadóir" srl.). {| class="sortable wikitable" style="background-color: white;" ! rowspan="1" style="text-transform: uppercase; padding: 3px 10px 0px 10px;" | Bliain ! style="text-transform: uppercase; padding: 3px 10px 0px 10px;" | Amhrán ! style="text-transform: uppercase; padding: 3px 10px 0px 10px;" | Cumadóir ! style="text-transform: uppercase; padding: 3px 10px 0px 10px;" | Cur i láthair |- ! 2026 <ref>{{Luaigh foilseachán|date=30 Eanáir 2026|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/01/comortas-amhran-naisiunta-pan-cheilteach-2026/|title=Comórtas Amhrán Náisiúnta Pan-Cheilteach 2026|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=65}}</ref><ref>{{Lua idirlín|teideal=Comórtas Náisiúnta 2026|url=https://www.panceltic.ie/competitions/com%C3%B3rtas-n%C3%A1isi%C3%BAnta-amhr%C3%A1n-nuachumtha-2026.html|work=[[www.panceltic.ie]]|dátarochtana=2026-02-01|year=2026}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|date=23 Eanáir 2026|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/01/clar-chomortas-amhran-nua-chumtha-pan-cheilteach-26-seolta/|title=Clár Chomórtas Amhrán Nua-Chumtha Pan-cheilteach '26 seolta!|journal=[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]|issue=64}}</ref> |"Dúlra Scriosta" |[[Dave Barron]] agus [[Fiach Ó Muircheartaigh]] ([[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]]) |[[Clara Hutchinson]] agus [[Fiach Ó Muircheartaigh]] ([[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]]) |- !2025 <ref name=":0">{{Lua idirlín|teideal=‘Níl freagra ar bith a laghdóidh an phian nuair a chailleann tú duine’|url=https://tuairisc.ie/nil-freagra-ar-bith-a-laghdoidh-an-phian-nuair-a-chailleann-tu-duine/|work=[[Tuairisc.ie]]|dáta=2025-02-12|dátarochtana=2026-02-01|údar=[[Bridget Bhreathnach]]}}</ref><ref>{{Lua idirlín|teideal=Mise Áine ag Rámhaille: Féile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach 2025|url=https://ramhaille.blogspot.com/2025/04/feile-idirnaisiunta-pan-cheilteach-2025.html|work=Mise Áine ag Rámhaille|dáta=2025-04-16|dátarochtana=2026-02-01|údar=[[Mise Áine]]}}</ref><ref>{{Lua idirlín|teideal=Áine Durkin, Cumadóir & File agus Gráinne Ní Fhátharta, Amhránaí.|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22484152/|work=[[Raidió na Gaeltachta]]|dáta=2025-01-28|dátarochtana=2026-02-02}}</ref><ref>{{Lua idirlín|teideal=Connemara native Gráinne will represent Ireland in the Pan Celtic Song Contest|url=https://www.carlow-nationalist.ie/news/connemara-native-gr%C3%A1inne-will-represent-ireland-in-the-pan-celtic-song-contest_arid-47040.html|work=[[Carlow Nationalist]]|dáta=2025-02-07|dátarochtana=2026-02-02|language=as Béarla|údar=[[Suzanne Pender]]}}</ref> |"Fágtha Gan Freagraí" |[[Áine Durkin]] ([[Conamara]] / [[Bun Cranncha]]) |[[Gráinne Ní Fhátharta]] ([[Conamara]]) |- !2024 <ref>{{Lua idirlín|teideal=Éabha Breathnach, amhránaí.|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22348435/|work=[[Raidió na Gaeltachta]]|dáta=2024-01-29|dátarochtana=2026-02-02|údar=[[Iris Aniar]]}}</ref> |"An Pictiúr ar an mBalla" |[[Éabha Breathnach]] ([[Conamara]]) |[[Éabha Breathnach]] ([[Conamara]]) |- !2023 <ref>{{Lua idirlín|teideal=Carlow choir wins Pan Celtic song contest|url=https://carlow-nationalist.ie/2023/01/31/carlow-choir-wins-pan-celtic-song-contest/|work=[[Carlow Nationalist]]|dátarochtana=2026-02-02|language=as Béarla|údar=[[Suzanne Pender]]|dáta=31 Eanáir 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230328060703/https://carlow-nationalist.ie/2023/01/31/carlow-choir-wins-pan-celtic-song-contest/|archivedate=28 Márta 2023}}</ref><ref>{{Lua idirlín|teideal=Mise Áine ag Rámhaille: Féile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach 2023|url=https://ramhaille.blogspot.com/2023/04/feile-idirnaisiunta-pan-cheilteach-2023.html|work=Mise Áine ag Rámhaille|dáta=2023-04-10|dátarochtana=2026-02-02|údar=[[Mise Áine]]}}</ref> |"Cion Cairde" |[[Claire Dunne]] agus [[Melíosa Breathnach]] ([[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]]) |[[enCÓRe]] ([[Contae Cheatharlach|Ceatharlach]]) |- ! colspan="4" |Paindéim [[Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann|COVID-19]] |- !2020 <ref>{{Lua idirlín|teideal=FUAIM: Éist leis an amhrán Gaeilge a fuair an chéad áit ag Comórtas Amhrán Pan Cheilteach 2020|url=https://tuairisc.ie/fuaim-eist-leis-an-amhran-gaeilge-a-fuair-an-chead-ait-ag-comortas-amhran-pan-cheilteach-2020/|work=[[Tuairisc.ie]]|dáta=2020-02-25|dátarochtana=2026-02-01}}</ref><ref name=":0" /> |"Seo Mar a Bhíonn" |[[Áine Durkin]] ([[Conamara]] / [[Bun Cranncha]]) |[[Gráinne Ní Fhátharta]] ([[Conamara]]) |- !2019<ref>{{Lua idirlín|teideal=Bua ag Áine Durkin sa chomórtas Pan Cheilteach|url=https://nos.ie/cultur/ceol/bua-ag-aine-durkin-sa-chomortas-pan-cheilteach/|work=[[NÓS]]|dáta=2019-03-25|dátarochtana=2026-02-02}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Lua idirlín|teideal=Tá na Ceiltigh ag teacht!|url=https://www.antoireachtas.ie/nuacht/2019/ta-na-ceiltigh-ag-teacht.html|work=www.antoireachtas.ie|dátarochtana=2026-02-02|údar=[[Oireachtas na Gaeilge|An tOireachtas]]}}</ref><ref>{{Lua idirlín|teideal=Mise Áine ag Rámhaille: Féile Pan Cheilteach 2020 - An Gearrliosta|url=http://ramhaille.blogspot.com/2020/02/feile-pan-cheilteach-2020-gearrliosta.html|work=Mise Áine ag Rámhaille|dáta=2020-02-11|dátarochtana=2026-02-02|údar=[[Mise Áine]]}}</ref> |"Ní Thuigim" |[[Áine Durkin]] ([[Conamara]] / [[Bun Cranncha]]) |[[Daríona Nic Dhonncha]] |- !2018 <ref name=":12">{{Lua idirlín|url=http://gwylbangeltaidd.com/eng/history.html|teideal=History {{!}} Gŵyl Ban Geltaidd|work=gwylbangeltaidd.com|dátarochtana=2025-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240221123730/http://gwylbangeltaidd.com/eng/history.html|archivedate=21 Feabhra 2024}}</ref><ref name=":2">{{Lua idirlín|teideal=Mise Áine ag Rámhaille: Féile Pan Cheilteach 2019|url=https://ramhaille.blogspot.com/2019/01/feile-pan-cheilteach-2019.html|work=Mise Áine ag Rámhaille|dáta=2019-01-15|dátarochtana=2026-02-02|údar=[[Mise Áine]]}}</ref> |"Ar Saoire" |[[Pádraig Seoighe]] & [[Niall Teague]] [?] ([[Conamara]]) |[[Pádraig Seoighe]] & [[Niall Teague]] ([[Conamara]]) |- !2017 <ref>{{Lua idirlín|teideal=Amhráin nuachumtha Ghaeilge á lorg do Chomórtas Amhrán Náisiúnta Pan-Cheilteach|url=https://tuairisc.ie/amhrain-nuachumtha-ghaeilge-a-lorg-do-chomortas-amhran-naisiunta-pan-cheilteach/|work=[[Tuairisc.ie]]|dáta=2017-11-28|dátarochtana=2026-02-02|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]}}</ref><ref name=":2" /><ref name=":12" /> |"Taibhse" |[[Emer O'Flaherty le Paddy Mulcahy & Angelo Heart]] |[[Emer O'Flaherty le Paddy Mulcahy & Angelo Heart]] |- !2016 <ref>{{Lua idirlín|teideal=Amhrán Gaeilge nuachumtha á lorg do chomórtas idirnáisiúnta|url=https://tuairisc.ie/amhran-gaeilge-nuachumtha-a-lorg-do-chomortas-idirnaisiunta/|work=[[Tuairisc.ie]]|dáta=2020-01-17|dátarochtana=2026-02-02}}</ref> | |[[Eve Belle]] [?] ([[Tír Chonaill]]) |[[Eve Belle]] ([[Tír Chonaill]]) |- !2015 <ref>{{Lua idirlín|teideal=Amhrán na hÉireann roghnaithe don ‘Eoraifís’ Cheilteach|url=https://nos.ie/cultur/ceol/amhran-na-heireann-roghnaithe-don-eoraifis-cheilteach/|work=[[NÓS]]|dáta=2015-03-09|dátarochtana=2026-02-02|údar=[[Tomaí Ó Conghaile]]}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |"Árainn Mhór" |[[Foireann Bhrí]] |[[Foireann Bhrí]] |- !2014 <ref>{{Lua idirlín|teideal=Mise Áine ag Rámhaille: Féile Pan Cheilteach 2014 - Na Torthaí!|url=https://ramhaille.blogspot.com/2014/03/feile-pan-cheilteach-2014-na-torthai.html|work=Mise Áine ag Rámhaille|dáta=2014-03-10|dátarochtana=2026-02-02|údar=[[Mise Áine]]}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://ceolcriostri.weebly.com/pan-celtic-winning-song.html|teideal=Pan Celtic Winning Song|language=as Béarla|work=Ceol Chríost Rí|dátarochtana=2026-02-02}}</ref> |"Seán Bán Abú!" |[[Jó Maig Fhearaghaigh]] agus [[Caren Ní Mhocháin]] |Daltaí Rang VI, [[Scoil Chríost Rí (Inis)|Scoil Chríost Rí]] ([[Inis (baile)|Inis]]) |- !2013 <ref>{{Luaigh foilseachán|date=13 Feabhra 2013|title=Comórtas Pan-Cheilteach buaite ag Seoirse Ó Dochartaigh|journal=[[Gaelscéal]]|pages=lch 6|url=https://cadhan.com/gaelsceal/pdf/2013-02-13.pdf}}</ref> |"Le Do Thaobh" |[[Áine Durkin]] ([[Conamara]] / [[Bun Cranncha]]) |[[Seoirse Ó Dochartaigh]] ([[Contae Dhún na nGall|Dún na nGall]]) |- !... |... |... |... |- !1971 '''<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=http://gwylbangeltaidd.com/eng/history.html|teideal=History {{!}} Gŵyl Ban Geltaidd|work=gwylbangeltaidd.com|dátarochtana=2025-01-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240221123730/http://gwylbangeltaidd.com/eng/history.html|archivedate=21 Feabhra 2024}}</ref>''' |"[[Tomás Mac Curtáin|Tomás Mac Curtain]]" | |[[Scoil na Toirbhirte]] |} == Féach freisin == * [[An Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach]] * [[Buaiteoirí an Chomórtais Idirnáisiúnta Amhrán Pan Ceilteach]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Feile Idirnaisiunta Pan Cheilteach, Buaiteoiri, Eire}} [[Catagóir:Buaiteoirí an Chomórtais Idirnáisiúnta Amhrán Pan Ceilteach| ]] [[Catagóir:An Fhéile Idirnáisiúnta Pan Cheilteach]] [[Catagóir:Ceol Comhaimseartha na Gaeilge]] [[Catagóir:Ceol na hÉireann]] [[Catagóir:Comórtais cheoil|*]] [[Catagóir:Gradaim ceoil|*]] [[Catagóir:Gradaim Cheoil na Gaeilge]] [[Catagóir:Imeachtaí Ceoil]] [[Catagóir:Féilte Gaeilge]] [[Catagóir:Féilte Éireannacha]] [[Catagóir:Féilte a bunaíodh in 1971]] [[Catagóir:Liostaí]] 694f1taelmcidmiqvy3wcjozl3u1dae Teimpléad:Country data Iran 10 125458 1329319 1308420 2026-10-06T16:48:00Z CommonsDelinker 440 Ag baint [[:Íomhá:Safavid_Flag.svg|Safavid_Flag.svg]] amach, scrios [[commons:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] é ón Chómhaoin mar: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]] 1329319 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Iran | flag alias = Flag of Iran.svg | flag alias-official = Flag of Iran (official).svg | flag alias-1502 = | flag alias-1576 = | flag alias-1665 = Flag of Persia (1665).svg | flag alias-1736 = Nadir Shah Flag.svg | flag alias-1760 = Zand Dynasty flag.svg | border-1760 = | flag alias-1796 = Qajar Naval Ensign.svg | flag alias-1849 = Amir Kabir Flag.svg | flag alias-1907 = Flag of Persia (1907).svg | flag alias-1910 = Flag of Persia (1910-1925).svg | flag alias-1925 = State Flag of Iran (1925).svg | flag alias-1964 = State Flag of Iran (1964).svg | flag alias-air force = Flag of the Islamic Republic of Iran Air Force.svg | link alias-air force = Islamic Republic of Iran Air Force | flag alias-army = Flag of the Islamic Republic of Iran Army Ground Forces.svg | link alias-army = Islamic Republic of Iran Ground Forces | flag alias-navy = Flag of the Islamic Republic of Iran Navy.svg | link alias-navy = Islamic Republic of Iran Navy | link alias-naval = Islamic Republic of Iran Navy | flag alias-military = Flag of the Islamic Republic of Iran Army.svg | link alias-military = Islamic Republic of Iran Army | flag alias-coast guard = Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | link alias-coast guard = Navy of the Islamic Revolutionary Guard Corps | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = official | var2 = 1502 | var3 = 1576 | var4 = 1665 | var5 = 1736 | var6 = 1760 | var7 = 1796 | var8 = 1849 | var9 = 1907 | var10 = 1910 | var11 = 1925 | var12 = 1964 | redir1 = IRN | redir2 = IRI </noinclude> | related1 = Persia | related2 = Pahlavi Iran | related3 = Qajar Iran }} nmwebnj6n8cb4t45j5uvph88177ss1p 1329321 1329319 2026-10-06T17:48:15Z CommonsDelinker 440 Ag baint [[:Íomhá:Nadir_Shah_Flag.svg|Nadir_Shah_Flag.svg]] amach, scrios [[commons:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] é ón Chómhaoin mar: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by ConflictFan|]] 1329321 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Iran | flag alias = Flag of Iran.svg | flag alias-official = Flag of Iran (official).svg | flag alias-1502 = | flag alias-1576 = | flag alias-1665 = Flag of Persia (1665).svg | flag alias-1736 = | flag alias-1760 = Zand Dynasty flag.svg | border-1760 = | flag alias-1796 = Qajar Naval Ensign.svg | flag alias-1849 = Amir Kabir Flag.svg | flag alias-1907 = Flag of Persia (1907).svg | flag alias-1910 = Flag of Persia (1910-1925).svg | flag alias-1925 = State Flag of Iran (1925).svg | flag alias-1964 = State Flag of Iran (1964).svg | flag alias-air force = Flag of the Islamic Republic of Iran Air Force.svg | link alias-air force = Islamic Republic of Iran Air Force | flag alias-army = Flag of the Islamic Republic of Iran Army Ground Forces.svg | link alias-army = Islamic Republic of Iran Ground Forces | flag alias-navy = Flag of the Islamic Republic of Iran Navy.svg | link alias-navy = Islamic Republic of Iran Navy | link alias-naval = Islamic Republic of Iran Navy | flag alias-military = Flag of the Islamic Republic of Iran Army.svg | link alias-military = Islamic Republic of Iran Army | flag alias-coast guard = Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg | link alias-coast guard = Navy of the Islamic Revolutionary Guard Corps | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | altlink = {{{altlink|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = official | var2 = 1502 | var3 = 1576 | var4 = 1665 | var5 = 1736 | var6 = 1760 | var7 = 1796 | var8 = 1849 | var9 = 1907 | var10 = 1910 | var11 = 1925 | var12 = 1964 | redir1 = IRN | redir2 = IRI </noinclude> | related1 = Persia | related2 = Pahlavi Iran | related3 = Qajar Iran }} azxocvj5rla5glih7fmq9br31zqh4d3 Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí 4 127597 1329326 1325320 2026-10-06T18:10:23Z Amy Uí Ríordáin 57269 [[Catagóir:Slí na Vicipéideoirí]] 1329326 wikitext text/x-wiki Fáilte go dtí an leathanach oibre do '''Slí na Vicipéideoirí'''; an spás ina bhfuilimid ag forbairt oiliúint d'eagarthóirí ar an Vicipéid, do dhaoine nua agus do dhaoine atá ag eagrú le tamall. Tá an leathanach seo fós á thógáil. Athrófar agus fásfaidh sé de réir mar a théann an obair chun cinn. == Cúlra == Táimid ag obair ar an gceist seo ó 2023. Obair mhall atá ann – aithnítear é sin. Anuraidh, shocraigh Pobal Éireann Wikimedia ar an gcur chuige don Ghaeilge, agus ar an dóigh ar féidir linn cabhrú le pobal Vicipéid agus leis an nGaeilge tríd an obair seo. Phléamar cuid de na smaointe seo ag cruinniú le grúpa Vicipéideoirí le déanaí. Tá an leathanach seo ag tosú ón bplé sin. == Cad atá beartaithe == Seo cuid de na réimsí atá á bhforbairt againn faoi láthair. Níl aon rud críochnaithe fós – smaointe agus túsphointe atá ann: * '''An Chéad Chéim''': tús do dhaoine atá go hiomlán nua d'eagarthóireacht * '''Cuir do ladhar ann''' – na chéad chéimeanna praiticiúla eagarthóireachta * '''Ó shíolta go saothar''': forbairt ábhair, ó thús go halt iomlán * '''Tús maith, leath na hoibre''': dea-chleachtas a laghdaíonn obair ghlanta do dhaoine eile Beidh físeáin agus treoracha nasctha leis na modúil seo le himeacht ama. == Conas is féidir leat cabhair a thabhairt == Tá gach leibhéal taithí fáilteach anseo; ó dhaoine atá díreach ag tosú go daoine atá ag eagarthóireacht le blianta. Táimid ag bailiú eolas agus taithí an phobail le chéile. Más mian leat cuidiú: * Cuir do chuid smaointe anseo: [[Plé Vicipéide:Slí na Vicipéideoirí|Plé na leathanaigh seo]] * Luaigh leathanaigh nó struchtúir atá ag teastáil, dar leat * Glac páirt sa phlé ar [[Vicipéid:Halla baile|Halla baile]] * Cruinniú míosúil le Pobal Éireann Wikimedia + níos mó ag teacht ar Fhorbairt Vicipéide amháin === Cláraigh do spéis === Ar mhaith leat a bheith ar an eolas faoi Slí na Vicipéideoirí agus é ag forbairt? Cuir d'ainm leis an liosta thíos - is cuma cén leibhéal taithí atá agat. * [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] (Bainisteoir Pobail le Pobal Éireann Wikimedia) * [[Úsáideoir:TheCraftyCailleach|TheCraftyCailleach]] * [[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]] * [[Úsáideoir:Wikipidéanach‬|Wikipidéanach‬]] * [[Úsáideoir:Colin Ryan‬|Colin Ryan‬]] * [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] * '''Cuir d'ainm anseo - bí linn!''' == Leathanaigh ghaolmhara == * [[Vicipéid:Glanadh]] ---- ''Leanfaidh an leathanach seo ag fás. Fáilte roimh mholtaí ar an [[Plé Vicipéide:Slí na Vicipéideoirí |leathanach Plé]].'' [[Catagóir:Slí na Vicipéideoirí]] aji53p10n3pig59wr1g7lupjvk1lqsn 1329327 1329326 2026-10-06T18:11:04Z Amy Uí Ríordáin 57269 uasdátaigh 1329327 wikitext text/x-wiki Fáilte go dtí an leathanach oibre do '''Slí na Vicipéideoirí'''; an spás ina bhfuilimid ag forbairt oiliúint d'eagarthóirí ar an Vicipéid, do dhaoine nua agus do dhaoine atá ag eagrú le tamall. Tá an leathanach seo fós á thógáil. Athrófar agus fásfaidh sé de réir mar a théann an obair chun cinn. == Cúlra == Táimid ag obair ar an gceist seo ó 2023. Obair mhall atá ann – aithnítear é sin. Anuraidh, shocraigh Pobal Éireann Wikimedia ar an gcur chuige don Ghaeilge, agus ar an dóigh ar féidir linn cabhrú le pobal Vicipéid agus leis an nGaeilge tríd an obair seo. Phléamar cuid de na smaointe seo ag cruinniú le grúpa Vicipéideoirí le déanaí. Tá an leathanach seo ag tosú ón bplé sin. == Cad atá beartaithe == Seo cuid de na réimsí atá á bhforbairt againn faoi láthair. Níl aon rud críochnaithe fós – smaointe agus túsphointe atá ann: * '''An Chéad Chéim''': tús do dhaoine atá go hiomlán nua d'eagarthóireacht * '''Cuir do ladhar ann''' – na chéad chéimeanna praiticiúla eagarthóireachta * '''Ó shíolta go saothar''': forbairt ábhair, ó thús go halt iomlán * '''Tús maith, leath na hoibre''': dea-chleachtas a laghdaíonn obair ghlanta do dhaoine eile Beidh físeáin agus treoracha nasctha leis na modúil seo le himeacht ama. == Conas is féidir leat cabhair a thabhairt == Tá gach leibhéal taithí fáilteach anseo; ó dhaoine atá díreach ag tosú go daoine atá ag eagarthóireacht le blianta. Táimid ag bailiú eolas agus taithí an phobail le chéile. Más mian leat cuidiú: * Cuir do chuid smaointe anseo: [[Plé Vicipéide:Slí na Vicipéideoirí|Plé na leathanaigh seo]] * Luaigh leathanaigh nó struchtúir atá ag teastáil, dar leat * Glac páirt sa phlé ar [[Vicipéid:Halla baile|Halla baile]] * Cruinniú míosúil le Pobal Éireann Wikimedia + níos mó ag teacht ar Fhorbairt Vicipéide amháin === Cláraigh do spéis === Ar mhaith leat a bheith ar an eolas faoi Slí na Vicipéideoirí agus é ag forbairt? Cuir d'ainm leis an liosta thíos - is cuma cén leibhéal taithí atá agat. * [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] (Bainisteoir Pobail le Pobal Éireann Wikimedia) * [[Úsáideoir:TheCraftyCailleach|TheCraftyCailleach]] * [[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]] * [[Úsáideoir:Wikipidéanach‬|Wikipidéanach‬]] * [[Úsáideoir:Colin Ryan‬|Colin Ryan‬]] * [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] * '''Cuir d'ainm anseo - bí linn!''' == Leathanaigh ghaolmhara == * [[Vicipéid:Glanadh]] ---- ''Leanfaidh an leathanach seo ag fás. Fáilte roimh mholtaí ar an [[Plé Vicipéide:Slí na Vicipéideoirí |leathanach Plé]].'' [[Catagóir: Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí]] rxj3jr5dcj0uskfxpkonty6scr3s6sl Comhaontú Mheice 0 128381 1329342 1327609 2026-10-07T10:47:05Z EmausBot 6926 Ag socrú atreoraithe dúbailte ó [[Comhaontú Mheice um Chomhchosaint]] go [[Comhaontú Mheice i leith na Comhchosanta]] 1329342 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Comhaontú Mheice i leith na Comhchosanta]] 2et33f2x8xdfp3ntpk3gy8179b00fep Druma na Lainne Bige 0 128520 1329333 1329283 2026-10-06T21:38:17Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 1329333 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Uirlis Cheoil}} [[Íomhá:Lambeg Drums at Rossnowlagh - geograph.org.uk - 2498438.jpg|mion|220x220px]] Druma ollmhór is ea '''druma na Lainne Bige'''.<ref>i mBéarla, an ''Lambeg drum''</ref> Ceanglaítear an druma mór seo leis an traidisiún Protastúnach i g[[Cúige Uladh]] de ghnáth.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Saor%C3%A1nacht%20%C3%81iti%C3%BAil%20agus%20Dhomhanda%20%7C%20N%C3%B3ta%C3%AD%20M%C3%BAinteor%C3%AD%3A%20Aonad%201%2C%202%20%26amp%3B%203.pdf|teideal=Saoránacht Áitiúil agus Dhomhanda|údar=ccea.org.uk|dátarochtana=2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240714231815/https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Saor%C3%A1nacht%20%C3%81iti%C3%BAil%20agus%20Dhomhanda%20%7C%20N%C3%B3ta%C3%AD%20M%C3%BAinteor%C3%AD%3A%20Aonad%201%2C%202%20%26amp%3B%203.pdf|archivedate=2024-07-14}}</ref>''' ''' == Féach freisin == * [[Dílseachas]] * [[An Dara Lá Déag de mhí Iúil]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} ''' ''' [[Catagóir:Drumaí]] [[Catagóir:Uirlisí ceoil]] [[Catagóir:Contae Aontroma]] [[Catagóir:Dílseachas Uladh]] dajgau7hii7kave6iys7ijwdyz2rtu6 Úsáideoir:Pdeburca/Clár Dubh 2 128526 1329313 2026-10-06T14:33:42Z Pdeburca 77501 Hello world 1329313 wikitext text/x-wiki Seo é mo sandbox nó clár dubh. nbfmpla260v8l56ef6sx3ylv2uhpe2g 1329320 1329313 2026-10-06T17:07:37Z Pdeburca 77501 Athrú 1 1329320 wikitext text/x-wiki = Seo é mo sandbox nó clár dubh. = === Is féidir liom é a athrú freisin. === pr6cabffbmuxp8hn9eudjg2ax0l5j5m Plé úsáideora:Pdeburca/Clár Dubh 3 128527 1329316 2026-10-06T16:01:50Z Ériugena 188 /* bosca gainimh (https://www.tearma.ie/q/Sandbox%20/) */ mír nua 1329316 wikitext text/x-wiki == bosca gainimh (https://www.tearma.ie/q/Sandbox%20/) == bosca fir4 gainimh [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 16:01, 6 Deireadh Fómhair 2026 (UTC) 1lb360z2n8eyunsc8fey4brbxpjc4xn Catagóir:Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí 14 128528 1329325 2026-10-06T18:08:39Z Amy Uí Ríordáin 57269 Leathanach cruthaithe le '<div style="border-left:6px solid #305D70; padding:0 16px; margin:1em 0;"> Tá na leathanaigh sa chatagóir seo mar chuid de '''[[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Slí na Vicipéideoirí]]''', cúrsa d'eagarthóirí nua ar an Vicipéid. Treoracha simplí atá iontu, do dhaoine atá ag tosú amach. Is féidir iad a léamh in ord, nó an ceann atá uait a roghnú. Ceist agat? Cuir í ar an [[Vicipéid:Halla baile|Halla baile]]. </div> Catagóir:Doiciméadúch...' 1329325 wikitext text/x-wiki <div style="border-left:6px solid #305D70; padding:0 16px; margin:1em 0;"> Tá na leathanaigh sa chatagóir seo mar chuid de '''[[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí|Slí na Vicipéideoirí]]''', cúrsa d'eagarthóirí nua ar an Vicipéid. Treoracha simplí atá iontu, do dhaoine atá ag tosú amach. Is féidir iad a léamh in ord, nó an ceann atá uait a roghnú. Ceist agat? Cuir í ar an [[Vicipéid:Halla baile|Halla baile]]. </div> [[Catagóir:Doiciméadúchán Vicipéid]] [[Catagóir:Eolas bunúsach maidir leis an Vicipéid]] 5plhtgw00ipbdshdrk6d0wds1ug6h1a Plé úsáideora:Laighean09 3 128529 1329332 2026-10-06T20:05:30Z Yerpo 10732 Bhog Yerpo an leathanach [[Plé úsáideora:Laighean09]] go [[Plé úsáideora:Pauljof]]: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Laighean09|Laighean09]]" to "[[Special:CentralAuth/Pauljof|Pauljof]]" 1329332 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Plé úsáideora:Pauljof]] t92wt8ahw9hz0ihdkk571tqzt7nai6z Olltoghchán na Brasaíle, 2026 0 128530 1329335 2026-10-06T23:48:53Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le 'Reáchtálfar Olltoghchán na Brasaíle, 2026, an dara babhta, ar an 26 Deireadh Fómhair 2026. Beidh an t-uachtarán reatha [[Luiz Inácio Lula da Silva|Luiz Inácio da Silva]] (Lula, mar is fearr aithne air) ó Pháirtí na nOibrithe (PT) á fhéachaint le Flávio Bolsonaro de chuid an Pháirtí Liobrálaigh (PL), páirtí atá i bhfad amach ar an eite dheis. Tá an ‘Lulismo’ agus an ‘Bolsonarismo’ in adharca a chéile sa Bhrasaíl. == Féach freisin =...' 1329335 wikitext text/x-wiki Reáchtálfar Olltoghchán na Brasaíle, 2026, an dara babhta, ar an 26 Deireadh Fómhair 2026. Beidh an t-uachtarán reatha [[Luiz Inácio Lula da Silva|Luiz Inácio da Silva]] (Lula, mar is fearr aithne air) ó Pháirtí na nOibrithe (PT) á fhéachaint le Flávio Bolsonaro de chuid an Pháirtí Liobrálaigh (PL), páirtí atá i bhfad amach ar an eite dheis. Tá an ‘Lulismo’ agus an ‘Bolsonarismo’ in adharca a chéile sa Bhrasaíl. == Féach freisin == * [[Olltoghchán na Brasaíle, 2022]] * [[Luiz Inácio Lula da Silva]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Polaitíocht na Brasaíle]] gxaiv1eojshqtbe1jr15c74lfp5fdot 1329336 1329335 2026-10-06T23:51:53Z TGcoa 21229 1329336 wikitext text/x-wiki Reáchtálfar Olltoghchán na Brasaíle, 2026, an dara babhta, ar an 26 Deireadh Fómhair 2026. Beidh an t-uachtarán reatha [[Luiz Inácio Lula da Silva|Luiz Inácio da Silva]] (Lula, mar is fearr aithne air) ó Pháirtí na nOibrithe (PT) á fhéachaint le Flávio Bolsonaro de chuid an Pháirtí Liobrálaigh (PL), páirtí atá i bhfad amach ar an eite dheis. D’ainneoin gurbh é iarrthóir na heite clé agus uachtarán reatha na Brasaíle, Lula, a bhí chun cinn sna pobalbhreitheanna, ba ag iarrthóir na heite fíordheise, Flávio Bolsonaro, a bhí an lá i gcéad bhabhta an toghcháin uachtaránachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bolsonaro-og-chun-cinn-i-gcead-bhabhta-thoghchan-uachtaranachta-na-brasaile/|teideal=‘Bolsonaro Óg’ chun cinn i gcéad bhabhta thoghchán uachtaránachta na Brasaíle|údar=Alex Hijmans|dáta=5 Deireadh Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-06}}</ref> Tá an ‘Lulismo’ agus an ‘Bolsonarismo’ in adharca a chéile sa Bhrasaíl.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lulismo-agus-an-bolsonarismo-in-adharca-a-cheile-aris-eile-sa-bhrasail/|teideal=An ‘Lulismo’ agus an ‘Bolsonarismo’ in adharca a chéile arís eile sa Bhrasaíl|údar=Alex Hijmans|dáta=30 Meán Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-06}}</ref> == Féach freisin == * [[Olltoghchán na Brasaíle, 2022]] * [[Luiz Inácio Lula da Silva]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Polaitíocht na Brasaíle]] mob879wbinitartx6kix203hblmfepb 1329337 1329336 2026-10-06T23:54:51Z TGcoa 21229 1329337 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Toghchán}} Reáchtálfar Olltoghchán na Brasaíle, 2026, an dara babhta, ar an 26 Deireadh Fómhair 2026. Beidh an t-uachtarán reatha [[Luiz Inácio Lula da Silva|Luiz Inácio da Silva]] (Lula, mar is fearr aithne air) ó Pháirtí na nOibrithe (PT) á fhéachaint le Flávio Bolsonaro de chuid an Pháirtí Liobrálaigh (PL), páirtí atá i bhfad amach ar an eite dheis. D’ainneoin gurbh é iarrthóir na heite clé agus uachtarán reatha na Brasaíle, Lula, a bhí chun cinn sna pobalbhreitheanna, ba ag iarrthóir na heite fíordheise, Flávio Bolsonaro, a bhí an lá i gcéad bhabhta an toghcháin uachtaránachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bolsonaro-og-chun-cinn-i-gcead-bhabhta-thoghchan-uachtaranachta-na-brasaile/|teideal=‘Bolsonaro Óg’ chun cinn i gcéad bhabhta thoghchán uachtaránachta na Brasaíle|údar=Alex Hijmans|dáta=5 Deireadh Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-06}}</ref> Tá an ‘Lulismo’ agus an ‘Bolsonarismo’ in adharca a chéile sa Bhrasaíl.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lulismo-agus-an-bolsonarismo-in-adharca-a-cheile-aris-eile-sa-bhrasail/|teideal=An ‘Lulismo’ agus an ‘Bolsonarismo’ in adharca a chéile arís eile sa Bhrasaíl|údar=Alex Hijmans|dáta=30 Meán Fómhair 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-10-06}}</ref> == Féach freisin == * [[Olltoghchán na Brasaíle, 2022]] * [[Luiz Inácio Lula da Silva]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Polaitíocht na Brasaíle]] nk2vnns6he0ie4zagzc2lbtcmf59pn1 Toghchán Chomhairle Ceantair an Iúir, Mhúrn agus an Dúin, 2023 0 128531 1329343 2026-10-07T11:31:33Z Conradder 34685 Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Toghchán}} Reáchtáladh '''Toghchán Chomhairle Ceantair an Iúir, Mhúrn agus an Dúin''' ar 18 Bealtaine 2023, le gach dara [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla]] i d[[Tuaisceart Éireann]]. Cuireadh moill coicís ar an toghchán chun comhthráth a sheachaint leis [[Corónú Shéarlais III agus Camilla|an chorónú]]. Toghadh 41 ar [[Comhairle Ceantair an Iúir, Mhúrn agus an Dúin|an chomhairle]] trí Aon...' 1329343 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Toghchán}} Reáchtáladh '''Toghchán Chomhairle Ceantair an Iúir, Mhúrn agus an Dúin''' ar 18 Bealtaine 2023, le gach dara [[Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023|Toghcháin Áitiúla]] i d[[Tuaisceart Éireann]]. Cuireadh moill coicís ar an toghchán chun comhthráth a sheachaint leis [[Corónú Shéarlais III agus Camilla|an chorónú]]. Toghadh 41 ar [[Comhairle Ceantair an Iúir, Mhúrn agus an Dúin|an chomhairle]] trí [[Aonvóta inaistrithe]] == Torthaí == {| class="wikitable" style="font-size: 95%; margin-bottom: 10px;" ! colspan="10" | Toradh Toghcháin 2023 san [[Comhairle Ceantair an Iúir, Mhúrn agus an Dúin|Iúr, Múrna agus an Dún]] |- ! colspan ="2" |Páirtí ! Suíocháin ! Méaduithe ! Caillteanais ! Glan-mhéadú <br/>nó caillteanas ! Suíocháin % ! Vótaí % ! Vótaí ! +/− |- ! style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | | [[Sinn Féin]] ||20 ||4 ||0 ||{{increase}}4 ||48.78 ||48.32 ||37,032||{{increase}}11.79 |- ! style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | | [[PSDLO]] ||8 ||0 ||3 || {{decrease}}3 ||19.51 ||17.18 ||13,170 ||{{decrease}}5.86 |- ! style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | | [[PAD]] ||5|| 2 ||0 ||{{increase}}2 ||12.20 ||11.90 ||9,124 ||{{decrease}}3.40 |- ! style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | | [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] ||5 ||3 ||0 ||{{increase}}3 ||12.20 ||9.36 ||7,176 ||{{increase}}1.92 |- ! style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | | [[Neamhspleáchas (polaitíocht)|Neamhspleáchas]] ||2 ||0 ||3 ||{{decrease}}3 ||4.88 ||4.71 ||3,608 ||{{decrease}}7.78 |- ! style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | | [[PAU]] ||1 ||0 ||3 ||{{decrease}}3 ||2.44 ||5.30 ||4,062 ||{{decrease}}4.73 |- ! style="background:{{Aontú/meta/color}};" | | [[Aontú]] ||0 ||0 ||0 ||{{steady}}0 ||0.00 ||1.31 ||1,002 ||{{decrease}}0.21 |- ! style="background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};" | | [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe|GTA]] ||0|| 0 ||0 ||{{steady}}0|| 0.00 ||1.15 ||880 ||''Nua'' |- ! style="background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};" | | [[Páirtí Glas Thuaisceart Éireann|Páirtí Glas TÉ]] ||0|| 0|| 0||{{steady}}0 ||0.00 ||0.77 ||589 ||{{increase}}0.32 |- ! colspan ="2" | Iomlán: || 41 || || || || || || 76,643|| |- |} <small>'''Nóta''': Is iad "vótaí" an chéad rogha vótaí</small> ==Achoimre dhúiche== ==Torthaí na ndúichí== ===Crotshliabh === ===Dún Pádraig === ===Iúr Cinn Trá === ===Rudha Álainn=== ===Sliabh Crúibe=== ===Sliabh gCuillinn=== ===Múrna=== == Athruithe i rith an téarma == ===† Comhthofa=== ===‡ Athruithe ceangail === == Tagairtí == {{reflist}} {{Toghcháin agus reifrinn i dTuaisceart Éireann}} [[Catagóir:2023]] [[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Stair Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023]] nzt6broxt4udb2lb7eupkrask6sgtzk Catagóir:Toghcháin Áitiúla Thuaisceart Éireann 2023 14 128532 1329344 2026-10-07T11:32:03Z Conradder 34685 Leathanach cruthaithe le ' [[Catagóir:Toghcháin áitiúla na hÉireann]] [[Catagóir:Toghcháin Áitiúla i dTuaisceart Éireann]]' 1329344 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Toghcháin áitiúla na hÉireann]] [[Catagóir:Toghcháin Áitiúla i dTuaisceart Éireann]] o1khn3pippdt8szxcsknzw5mju9c7v8