Vicipéid
gawiki
https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach
MediaWiki 1.47.0-wmf.24
first-letter
Meán
Speisialta
Plé
Úsáideoir
Plé úsáideora
Vicipéid
Plé Vicipéide
Íomhá
Plé íomhá
MediaWiki
Plé MediaWiki
Teimpléad
Plé teimpléid
Cabhair
Plé cabhrach
Catagóir
Plé catagóire
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
19 Deireadh Fómhair
0
4183
1330129
1283931
2026-10-19T09:08:54Z
Conradder
34685
/* Tarluithe eile */
1330129
wikitext
text/x-wiki
{{Deireadh Fómhair}}
Is é an '''19 Deireadh Fómhair''' an 292ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 293ú lá i mbliain bhisigh. Tá 73 lá fágtha sa bhliain.
== Féilte ==
*[[Niue]] - ''Lá an Bhunreacht''
*''Lá [[Oxfordshire]]''
== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1871]] — [[Walter Bradford Cannon]], fiseolaí Meiriceánach (b. [[1945]])
* [[1882]] — [[Umberto Boccioni]], péintéir agus dealbhóir Iodálach (b. [[1916]])
* [[1888]] — [[Conchur Ó Colbaird]], reibiliúnach Éireannach (b. [[1916]])
* [[1899]] — [[Miguel Ángel Asturias]], scríbhneoir agus taidhleoir Guatamalach (b. [[1974]])
* [[1903]] — [[Honor Crowley]], polaiteoir Éireannach (b. [[1966]])
* [[1910]] — [[Subramanayan Chandrasekhar|Subramanayan Chandresekhar]], réaltfhisicí Indiach-Mheiriceánach (b. [[1995]])
* [[1911]] — [[John de Courcy Ireland]], staraí agus scríbhneoir (b.[[2006]])
* [[1916]] — [[Jean Dausset]], imdhíoneolaí Francach (b. [[2009]])
* [[1933]] — [[S. Albert Kivinen]], fealsamh Fionlannach (b. [[2021]])
* [[1940]] — [[Michael Gambon]], aisteoir Sasanach de phór na hÉireann (b. [[2023]])
* [[1945]] — [[John Lithgow]], aisteoir Meiriceánach
* [[1946]] — [[Philip Pullman]], údar Sasanach
* [[1962]] — [[Evander Holyfield]], dornálaí Meiriceánach
* [[1966]] — [[Meldrick Taylor]], dornálaí
* [[1968]] — [[Herbert Kickl]], polaiteoir Ostarach
* [[1969]] — [[Pedro Castillo]], Uachtarán Pheiriú
* [[1969]] — [[Trey Parker]], beochantóir, scríbhneoir, agus stiúrthóir scannán
* [[1971]] — [[Olga Sukhenko]], polaiteoir Úcránach (b. [[2022]])
* [[1976]] — [[Omar Gooding]], aisteoir Meiriceánach
* [[1978]] — [[Ruslan Chagaev]], dornálaí Úisbéiceastánach
* [[1981]] — [[Heikki Kovalainen]], tiománaí carr rásaíochta Fionlannach
* [[1993]] — [[Seán Mac Gafraidh (peileadóir)|Seán Mac Gafraidh]], imreoir peil Ghaelach
== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1216]] — [[Eoin Shasana]], rí ar Shasana (r.[[1166]])
* [[1303]] — [[Pápa Bonifatius VIII|Pápa Boniface VIII]], Pápa ó 1294 go 1303 (r. [[1235]])
* [[1562]] — [[Gabriel Fallopius]], anatamaí Iodálach (r. [[1523]])
* [[1595]] — [[Philip Howard, 20ú hIarla Arundel]], uasal Sasanach agus naomh Caitliceach (r. [[1557]])
* [[1745]] — [[Jonathan Swift]], 77, file, aorthóir, eaglaiseach (r.[[1667]])
* [[1875]] — [[Charles Wheatstone]], fisiceoir Briotanach (r. [[1802]])
* [[1929]] — [[Feardorcha Ó Conaill]], scríbhneoir Éireannach (r. [[1876]])
* [[1932]] — [[Frank Carney]], polaiteoir Éireannach (r. [[1896]])
* [[1937]] — [[Ernest Rutherford]], fisiceoir Briotanach a rugadh sa Nua-Shéalainn (r. [[1871]])
* [[1966]] — [[Micheál Ó Síoda]], scríbhneoir Éireannach (r. [[1888]])
* [[1985]] — [[Anton Christoforidis]], dornálaí Gréagach (r. [[1917]])
* [[1987]] — [[Igor Newerly]], scríbhneoir Polannach (r. [[1904]])
* [[1990]] — [[Jerry Cronin]], polaiteoir Éireannach (r. [[1925]])
* [[1996]] — [[Roibeard Mac Riocaird|Bobby Rackard]], iománaí Éireannach (r. [[1927]])
* [[2002]] — [[Pádraig Ua Maoileoin]], scríbhneoir Éireannach (r. [[1913]])
* [[2004]] — [[Kenneth Iverson]], ríomheolaí Ceanadach (r.[[1920]])
* [[2004]] — [[Paul Nitze]], státseirbhíseach Meiriceánach (r. [[1907]])
* [[2014]] — [[Lynda Bellingham]], ban-aisteoir Briotanach (r. [[1948]])
* [[2018]] — [[Patsaí Dan Mac Ruaidhrí, Rí Thoraí (1944-2018)|Patsaí Dan Mag Ruaidhrí]], Rí Thoraí ó 1993 go 2018 (r. [[1944]])
* [[2021]] — [[Patrick Byrne]], polaiteoir Éireannach (r. [[1925]])
== Tarluithe eile ==
* [[615]] - Coisriceadh [[Pápa Adeodatus I]]
* [[1512]] - D'éirigh [[Martin Luther]] ina dhochtúir le diagacht
* [[1649]] - Ghéill [[Ros Mhic Thriúin]] d'[[Oilibhéar Cromail]]
* [[1812]] - Theip [[Ionradh Francach ar an Rúis]]. Thosaigh [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]] a chúlú ó Moscó
* [[1914]] - [[An Chéad Chogadh Domhanda]]: thosaigh [[An Chéad Chath Ypres (1914)|An Chéad Chath Ypres ]]
* [[1960]] - Chuir [[Na Stáit Aontaithe]] trádbhac ar [[Cúba|Chúba]]
* [[1974]] - D'éirigh [[Niue]] ina choilíneacht fhéinrialaitheach de chuid [[Nua-Shéalainn|na Nua-Shéalainne]]
* [[1988]] - Chuir [[Rialtas na Ríochta Aontaithe]] cosc craolta ar agallaimh le [[Sinn Féin]] agus grúpaí poblachtaigh agus dílseacha eile
* [[1989]] - Scaoileadh saor as an bpríosún an ''[[Guildford 4]]''. Ciontaíodh san éagóir iad as dhá bhuama a phléasc in dhá theach tábhairne i Guildford agus i Woolwich
* [[2003]] - Rinneadh beannaitheach do [[Máthair Treasa|Mháthair Treasa]]
* [[2004]] - Fuadaíodh an oibrí cabhrach Margaret Hassan, as [[Gaillimh]] ó dhúchas, agus í ar a bealach chun na hoibre s[[an Iaráic]]
* [[2005]] - Thosiagh triail de [[Saddam Hussein]] do choir in aghaidh na daonnachta
[[Catagóir:Dátaí|1019]]
[[Catagóir:Míonna|Deireadh Fómhair, 19]]
l1zbqsoklkweswnwxc9if10122w9ksr
18 Deireadh Fómhair
0
6275
1330095
1283828
2026-10-18T14:22:41Z
Conradder
34685
/* Tarluithe eile */
1330095
wikitext
text/x-wiki
{{Deireadh Fómhair}}
Is é an '''18 Deireadh Fómhair''' an 291ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 292ú lá i mbliain bhisigh. Tá 74 lá fágtha sa bhliain.
== Féilte ==
* [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach]] - ''Lá Fhéile [[Lúcás Soiscéalaí]]''
* [[Alaska]], [[SAM]] - ''Lá Alaska''
* [[An Asarbaiseáin (tír)|An Asarbaiseáin]] - ''Lá na Saoirse''
== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1616]] — [[Nicholas Culpeper]], astralaí is lia Sasanach (b. [[1654]])
* [[1859]] — [[Henri Bergson]], fealsamh Francach (b. [[1941]])
* [[1898]] — [[Charles Ulm|Charles Thomas Philippe Ulm]], eitleoir Astrálach (b. [[1934]])
* [[1898]] — [[Lotte Lenya]], amhránaí (b.[[1981]])
* [[1902]] — [[Ernst Pascual Jordan]], fisiceoir agus polaiteoir Gearmánach (b. [[1940]])
* [[1902]] — [[Miriam Hopkins]], ban-aisteoir Meiriceánach (b. [[1972]])
* [[1909]] — [[Norberto Bobbio]], dlí-eolaí Iodálach (b. [[2004]])
* [[1925]] — [[Seoirse Ó Colla]], polaiteoir agus iar-Thánaiste na hÉireann (b.[[1983]])
* [[1926]] — [[Chuck Berry]], ceoltóir (b. [[2017]])
* [[1927]] — [[George C. Scott]], aisteoir Meiriceánach (b. [[1999]])
* [[1939]] — [[Lee Harvey Oswald]], feallmharfóir [[John F. Kennedy]] (b.[[1963]])
* [[1939]] — [[Pádraig Ó Rathaille (Paddy Reilly)]], ceoltóir agus amhránaí Éireannach
* [[1943]] — [[Christine Charbonneau]], amhránaí Ceanadach (b. [[2014]])
* [[1945]] — [[Huell Howser]], pearsa theilifíse Mheiriceánach (b. [[2013]])
* [[1956]] — [[Jim Talent]], polaiteoir Meiriceánach
* [[1958]] — [[Letitia James]], dlíodóir agus polaiteoir Meiriceánach
* [[1958]] — [[Thomas Hearns]], dornálaí Meiriceánach
* [[1960]] — [[Jean-Claude Van Damme]], aisteoir agus ealaíontóir comhraic Beilgeach
* [[1977]] — [[Brian Ó Domhnaill]], polaiteoir Éireannach
* [[1987]] — [[Zac Efron]], aisteoir agus amhránaí Meiriceánach
* [[1993]] — [[Zarina Diyas]], imreoir leadóige Casacach
* [[1998]] — [[Emily Robinson]], aisteoir
== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1545]] — [[John Taverner]], cumadóir ceoil (r.~1490)
* [[1871]] — [[Charles Babbage]], matamaiticeoir, innealtóir meicniúil agus eolaí ríomhaireachta (r.[[1791]])
* [[1893]] — [[Charles François Gounod]], cumadóir Francach (r. [[1818]])
* [[1899]] — [[Eoghan Ó Gramhnaigh]], sagart, scoláire agus gníomhaíoch Gaeilge (r.[[1863]])
* [[1911]] — [[Alfred Binet]], síceolaí Francach (r. [[1857]])
* [[1931]] — [[Thomas Edison]], ceapadóir agus fear gnó (r.[[1847]])
* [[1941]] — [[John Munnelly]], polaiteoir Éireannach (r. [[1891]])
* [[1966]] — [[Honor Crowley]], polaiteoir Éireannach (r. [[1903]])
* [[1970]] — [[Máirtín Ó Cadhain]], ar dhuine de na scríbhneoirí próis is mó i stair litríocht na Nua-Ghaeilge (r. [[1906]])
* [[1978]] — [[Ramón Mercader]], cumannaí Spáinneach (r.[[1914]])
* [[1982]] — [[Bill Loughnane]], polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil (r. [[1915]])
* [[1987]] — [[Michael Lipper]], polaiteoir Éireannach (r. [[1932]])
* [[2021]] — [[Colin Powell]], polaiteoir agus saighdiúir Meiriceánach (r. [[1937]])
== Tarluithe eile ==
* [[320]] - D'fhair an fealsamh Gréagach, [[Papas Chathair Alastair]], [[urú na gréine]] agus scríobh sé léiriú ar ''[[Almagest]]''
* [[1009]] - Scriosadh [[Teampall an Tuama Naofa]]. Bhí eaglais Chríostaí in [[Iarúsailéim]]
* [[1648]] - Bunaigh gréasaithe Bhostún an chéad [[Ceardchumann|chumann oibrithe]] s[[na Stáit Aontaithe]]
* [[1775]] - Saoradh an file [[Meiriceánaigh Afracacha|Meiriceánach Afracach]], [[Phillis Wheatley]], as an [[sclábhaíocht]]
* [[1867]] - Fuair [[na Stáit Aontaithe]] seilbh ar [[Alasca]] ón Rúis. Cheannaigh siad é do $7.2 milliún.
* [[1898]] - Fuair [[na Stáit Aontaithe]] seilbh ar [[Puerto Rico]] ón Spáinn
* [[1944]] - Tharla sochraid stáit d'[[Erwin Rommel]] in Ulm, An Ghearmáin.
* [[1945]] - Phós [[Juan Perón]] agus [[Eva Perón|Eva Duarte]]
* [[1977]] - D'éirigh le trúpaí na [[An Ghearmáin|Gearmáine]] gialla a bhí á gcoinneáil ag sceimhlitheoirí ar eitleán sa [[An tSomáil|tSomáil]] a shaoradh
* [[1989]] - Bhuail crith talún mórcheantar chathair [[San Francisco]] (6.9 ar [[Scála Richter]])
* [[1991]] - Ghlac ard-chomhairle [[na hAsarbaiseáine|An Asarbaiseáin]] le forógra na saoirse ón [[Aontas Sovéideach]]
* [[2003]] - B'éigean do [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] éirí as uachtarán agus bhí air an Bholaiv a fhágáil
* [[2007]] - Ionsaíodh conbhua a bhí ag iompar phríomh-aire na Pacastáine, [[Benazir Bhutto]]. Maraíodh 139 ach bhí Bhutto gan ghortú.
[[Catagóir:Dátaí|1018]]
[[Catagóir:Míonna|Deireadh Fómhair, 18]]
iaelojs2i22wqf5i9exaea6dvfe7s5c
1330096
1330095
2026-10-18T14:22:59Z
Conradder
34685
/* Tarluithe eile */
1330096
wikitext
text/x-wiki
{{Deireadh Fómhair}}
Is é an '''18 Deireadh Fómhair''' an 291ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 292ú lá i mbliain bhisigh. Tá 74 lá fágtha sa bhliain.
== Féilte ==
* [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach]] - ''Lá Fhéile [[Lúcás Soiscéalaí]]''
* [[Alaska]], [[SAM]] - ''Lá Alaska''
* [[An Asarbaiseáin (tír)|An Asarbaiseáin]] - ''Lá na Saoirse''
== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1616]] — [[Nicholas Culpeper]], astralaí is lia Sasanach (b. [[1654]])
* [[1859]] — [[Henri Bergson]], fealsamh Francach (b. [[1941]])
* [[1898]] — [[Charles Ulm|Charles Thomas Philippe Ulm]], eitleoir Astrálach (b. [[1934]])
* [[1898]] — [[Lotte Lenya]], amhránaí (b.[[1981]])
* [[1902]] — [[Ernst Pascual Jordan]], fisiceoir agus polaiteoir Gearmánach (b. [[1940]])
* [[1902]] — [[Miriam Hopkins]], ban-aisteoir Meiriceánach (b. [[1972]])
* [[1909]] — [[Norberto Bobbio]], dlí-eolaí Iodálach (b. [[2004]])
* [[1925]] — [[Seoirse Ó Colla]], polaiteoir agus iar-Thánaiste na hÉireann (b.[[1983]])
* [[1926]] — [[Chuck Berry]], ceoltóir (b. [[2017]])
* [[1927]] — [[George C. Scott]], aisteoir Meiriceánach (b. [[1999]])
* [[1939]] — [[Lee Harvey Oswald]], feallmharfóir [[John F. Kennedy]] (b.[[1963]])
* [[1939]] — [[Pádraig Ó Rathaille (Paddy Reilly)]], ceoltóir agus amhránaí Éireannach
* [[1943]] — [[Christine Charbonneau]], amhránaí Ceanadach (b. [[2014]])
* [[1945]] — [[Huell Howser]], pearsa theilifíse Mheiriceánach (b. [[2013]])
* [[1956]] — [[Jim Talent]], polaiteoir Meiriceánach
* [[1958]] — [[Letitia James]], dlíodóir agus polaiteoir Meiriceánach
* [[1958]] — [[Thomas Hearns]], dornálaí Meiriceánach
* [[1960]] — [[Jean-Claude Van Damme]], aisteoir agus ealaíontóir comhraic Beilgeach
* [[1977]] — [[Brian Ó Domhnaill]], polaiteoir Éireannach
* [[1987]] — [[Zac Efron]], aisteoir agus amhránaí Meiriceánach
* [[1993]] — [[Zarina Diyas]], imreoir leadóige Casacach
* [[1998]] — [[Emily Robinson]], aisteoir
== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1545]] — [[John Taverner]], cumadóir ceoil (r.~1490)
* [[1871]] — [[Charles Babbage]], matamaiticeoir, innealtóir meicniúil agus eolaí ríomhaireachta (r.[[1791]])
* [[1893]] — [[Charles François Gounod]], cumadóir Francach (r. [[1818]])
* [[1899]] — [[Eoghan Ó Gramhnaigh]], sagart, scoláire agus gníomhaíoch Gaeilge (r.[[1863]])
* [[1911]] — [[Alfred Binet]], síceolaí Francach (r. [[1857]])
* [[1931]] — [[Thomas Edison]], ceapadóir agus fear gnó (r.[[1847]])
* [[1941]] — [[John Munnelly]], polaiteoir Éireannach (r. [[1891]])
* [[1966]] — [[Honor Crowley]], polaiteoir Éireannach (r. [[1903]])
* [[1970]] — [[Máirtín Ó Cadhain]], ar dhuine de na scríbhneoirí próis is mó i stair litríocht na Nua-Ghaeilge (r. [[1906]])
* [[1978]] — [[Ramón Mercader]], cumannaí Spáinneach (r.[[1914]])
* [[1982]] — [[Bill Loughnane]], polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil (r. [[1915]])
* [[1987]] — [[Michael Lipper]], polaiteoir Éireannach (r. [[1932]])
* [[2021]] — [[Colin Powell]], polaiteoir agus saighdiúir Meiriceánach (r. [[1937]])
== Tarluithe eile ==
* [[320]] - D'fhair an fealsamh Gréagach, [[Papas Chathair Alastair]], [[urú na gréine]] agus scríobh sé léiriú ar ''[[Almagest]]''
* [[1009]] - Scriosadh [[Teampall an Tuama Naofa]]. Bhí eaglais Chríostaí in [[Iarúsailéim]]
* [[1648]] - Bunaigh gréasaithe Bhostún an chéad [[Ceardchumann|chumann oibrithe]] s[[na Stáit Aontaithe]]
* [[1775]] - Saoradh an file [[Meiriceánaigh Afracacha|Meiriceánach Afracach]], [[Phillis Wheatley]], as an [[sclábhaíocht]]
* [[1867]] - Fuair [[na Stáit Aontaithe]] seilbh ar [[Alasca]] ón Rúis. Cheannaigh siad é do $7.2 milliún.
* [[1898]] - Fuair [[na Stáit Aontaithe]] seilbh ar [[Puerto Rico]] ón Spáinn
* [[1944]] - Tharla sochraid stáit d'[[Erwin Rommel]] in Ulm, An Ghearmáin.
* [[1945]] - Phós [[Juan Perón]] agus [[Eva Perón|Eva Duarte]]
* [[1977]] - D'éirigh le trúpaí na [[An Ghearmáin|Gearmáine]] gialla a bhí á gcoinneáil ag sceimhlitheoirí ar eitleán sa [[An tSomáil|tSomáil]] a shaoradh
* [[1989]] - Bhuail crith talún mórcheantar chathair [[San Francisco]] (6.9 ar [[Scála Richter]])
* [[1991]] - Ghlac ard-chomhairle [[An Asarbaiseáin|na hAsarbaiseáine]] le forógra na saoirse ón [[Aontas Sovéideach]]
* [[2003]] - B'éigean do [[Gonzalo Sánchez de Lozada]] éirí as uachtarán agus bhí air an Bholaiv a fhágáil
* [[2007]] - Ionsaíodh conbhua a bhí ag iompar phríomh-aire na Pacastáine, [[Benazir Bhutto]]. Maraíodh 139 ach bhí Bhutto gan ghortú.
[[Catagóir:Dátaí|1018]]
[[Catagóir:Míonna|Deireadh Fómhair, 18]]
byy8ym8veqkhk1e965onqt7dg2e60wv
The Simpsons
0
7466
1330124
1329246
2026-10-19T02:09:13Z
Stephan1000000
39047
812
1330124
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse|num_seasons=38|num_episodes=812}}
Is é '''''The Simpsons''''' an tsraith [[Beochan|bheoite]] [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Mheiriceánach]] is fadsaolaí riamh. Baineann sé le saol na Simpsons, teaghlach Meiriceánach a chónaíonn in Springfield, baile sna Stáit Aontaithe. Craoladh an chéad eipeasóid ar [[17 Nollaig]] [[1989]] ar [[Gréasán teilifíse|ghréasán]] [[Fox Broadcasting Company|Fox]]. Ó shin, tá breis agus [[Liosta eipeasóidí The Simpsons|654 eipeasóid]] craolta. Tá an tsraith an-cáiliúil ar fud an domhain agus glacann a lán [[Liosta de na aoi-réaltaí The Simpsons|daoine cáiliúla]] páirt mar aoi-réaltaí.
Meastar gurb é ''The Simpsons'' ceann de na sraitheanna is mó éilimh i stair na teilifíse. Tá clú ar an stíl ait ealaíne atá ann: bíonn craiceann buí agus súile móra ar na carachtair, agus ceithre mhéar ar a lámha.
== Plota ==
Cúigear atá i dteaghlach na Simpsons, .i. [[Homer Simpson|Homer]], a bhean chéile [[Marge Simpson|Marge]], agus a gclann, [[Bart Simpson|Bart]], [[Lisa Simpson|Lisa]] agus [[Maggie Simpson|Maggie]]. Tá cónaí orthu ag [[742 Evergreen Terrace]] i mbaile [[Springfield]] i SAM (ní luaitear stát leis).
==Eipeasóidí==
{{féach freisin|Liosta eipeasóidí The Simpsons}}
== Stair ==
[[Íomhá:TS-Simpsons.jpg|float|deas|200px|mionsamhail|Ceist léamhthuisceana as scrúdú [[Gaeilge]] an [[Teastas Sóisearach|Teastais Shóisearaigh]], (Bonnleibhéal, 2000): Tá ''The Simpsons'' an-tábhachtach sa [[popchultúr|phopchultúr]] ar fud an domhain, go háirithe i measc an aosa óig.]] Chruthaigh [[Matt Groening]] an clár sa bhliain 1987 nuair a iarradh air sraith [[Cartún|chartún]] gearr a scríobh do ''The Tracy Ullman Show'' a chraolfaí ag tús agus deireadh na sosanna fógraí. Bhunaigh Groening na carachtair ar a mhuintir féin. Craoladh an chéad chartún ar 19 Aibreán 1987. Rinneadh 48 gceann de na cartúin seo san iomlán.
Sa bhliain 1989, lorg Fox séasúr de thrí heipeasóid déag, leathuair an chloig an ceann. Craoladh an chéad eipeasóid, ''[[Simpsons Roasting on an Open Fire]]'', ar 17 Nollaig 1989. Bhí móreileamh air láithreach bonn. B'aoir é ar shaol an lae inniu sna Stáit Aontaithe, agus é mar fhritéis don ''[[sitcom]]'' teaghlaigh tipiciúil Meiriceánach.
== Aisteoirí gutha ==
{|class="wikitable"
|-
!colspan=6|Príomhaisteoirí
|-
|align=center| [[File:Dan Castellaneta cropped.jpg|150x150px]]
|align=center| [[File:Julie Kavner.jpg|150x150px]]
|align=center| [[File:Nancy Cartwright.jpg|150x150px|upright]]
|align=center| [[File:Yeardley Smith 2012.png|150x150px]]
|align=center| [[File:Hankazaria05.jpg|150x150px|upright]]
|align=center| [[File:Harry Shearer at RT4.jpg|150x150px]]
|- style="text-align:center;"
|style="width:16%;"| [[Dan Castellaneta]]
|style="width:16%;"| [[Julie Kavner]]
|style="width:16%;"| [[Nancy Cartwright]]
|style="width:16%;"| [[Yeardley Smith]]
|style="width:16%;"| [[Hank Azaria]]
|style="width:16%;"| [[Harry Shearer]]
|-
|width=16%| [[Homer Simpson|Homer]], [[Abe Simpson|Grampa]], [[Barney Gumble|Barney]], [[Krusty the Clown|Krusty]], [[Groundskeeper Willie]], [[Mayor Quimby]], [[Hans Moleman]] agus eile.
|width=16%| [[Marge Simpson|Marge]], [[Patty Bouvier]] agus [[Selma Bouvier]]
|width=16%| [[Bart Simpson|Bart]], [[Nelson Muntz|Nelson]], [[Ralph Wiggum|Ralph]], [[Todd Flanders]], agus eile.
|width=16%| [[Lisa Simpson|Lisa]]
|width=16%| [[Moe Szyslak|Moe]], [[Chief Wiggum]], [[Apu Nahasapeemapetilon|Apu]], [[Comic Book Guy]], [[Lenny and Carl|Carl]], [[Cletus Spuckler|Cletus]], [[Professor Frink]], [[Dr. Nick]] agus eile
|width=16%| [[Mr. Burns]], [[Waylon Smithers|Smithers]], [[Ned Flanders]], [[Reverend Lovejoy]], [[Kent Brockman]], [[Dr. Hibbert]], [[Lenny and Carl|Lenny]], [[Principal Skinner]], [[Otto Mann|Otto]], [[Rainier Wolfcastle]] agus eile.
|}
== Naisc sheachtracha ==
* {{deilbhín en}} [http://www.thesimpsons.com/ Suíomh oifigiúil]
* {{deilbhín en}} [http://www.snpp.com/ The Simpsons Archive]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{The Simpsons}}
{{DEFAULTSORT:Simpsons, The}}
[[Catagóir:The Simpsons]]
[[Catagóir:Cláir Ghrinn]]
[[Catagóir:Cláir Fox]]
[[Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha]]
[[Catagóir:Cartúin]]
[[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 1989]]
helxso2hac4npqtd98b0m6ptbm1c06p
Leosóta
0
7643
1330120
1052032
2026-10-19T00:14:13Z
Aaronapplis
796
Réamhrá
1330120
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír thalamhiata i ndeisceart na h[[An Afraic|Afraice]] í '''Leosóta''', nó Ríocht Leosóta go hoifigiúil. Tá sí timpeallaithe go hiomlán ag an [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus tá achar de thart ar 30,355 km² inti. Is í [[Maseru]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír. Tá tírdhreach sléibhtiúil aici, agus tá sí ar cheann den bheagán tíortha ar domhan a bhfuil a críoch iomlán os cionn 1,000 méadar os cionn leibhéal na farraige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ls/about-lesotho/|teideal=About Lesotho|language=en|work=Government of Lesotho|dátarochtana=2026-10-19}}</ref> Tá daonra de thart ar 2.36 milliún duine ag Leosóta, de réir sonraí an Bhainc Dhomhanda don bhliain 2025.<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.worldbank.org/|teideal=World Bank Open Data|work=World Bank Open Data|dátarochtana=2026-10-19}}</ref> Is iad an tSeisotho agus an Béarla teangacha oifigiúla na tíre. Bhain Leosóta neamhspleáchas amach ón mBreatain an 4 Deireadh Fómhair 1966, agus is monarcacht bhunreachtúil í. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/ext/en/country/lesotho|teideal=Lesotho {{!}} World Bank Group|language=en|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-19}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol}}
{{Comhlathas na Náisiún}}
{{DEFAULTSORT:Leosota}}
[[Catagóir:Leosóta]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]]
rjmqo6czcnknm4h9tq02y1dvax268vj
1330121
1330120
2026-10-19T00:16:20Z
Aaronapplis
796
1330121
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír thalamhiata i ndeisceart na h[[An Afraic|Afraice]] í '''Leosóta''', nó Ríocht Leosóta go hoifigiúil. Tá sí timpeallaithe go hiomlán ag an [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus tá achar de thart ar 30,355 km² inti. Is í [[Maseru]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír. Tá tírdhreach sléibhtiúil aici, agus tá sí ar cheann den bheagán tíortha ar domhan a bhfuil a críoch iomlán os cionn 1,000 méadar os cionn leibhéal na farraige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ls/about-lesotho/|teideal=About Lesotho|language=en|work=Government of Lesotho|dátarochtana=2026-10-19}}</ref> Tá daonra de thart ar 2.36 milliún duine ag Leosóta, de réir sonraí an Bhainc Dhomhanda don bhliain 2025.<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.worldbank.org/|teideal=World Bank Open Data|work=World Bank Open Data|dátarochtana=2026-10-19}}</ref> Is iad an tSeisotho agus an [[An Béarla|Béarla]] teangacha oifigiúla na tíre. Bhain Leosóta neamhspleáchas amach ón m[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Breatain]] an 4 Deireadh Fómhair 1966, agus is monarcacht bhunreachtúil í. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/ext/en/country/lesotho|teideal=Lesotho {{!}} World Bank Group|language=en|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-19}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol}}
{{Comhlathas na Náisiún}}
{{DEFAULTSORT:Leosota}}
[[Catagóir:Leosóta]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]]
81dhgc93si5el55t8so7zz24x0pckam
1330122
1330121
2026-10-19T00:16:45Z
Aaronapplis
796
1330122
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír thalamhiata i ndeisceart na h[[An Afraic|Afraice]] í '''Leosóta''', nó Ríocht Leosóta go hoifigiúil. Tá sí timpeallaithe go hiomlán ag an [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus tá achar de thart ar 30,355 km² inti. Is í [[Maseru]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír. Tá tírdhreach sléibhtiúil aici, agus tá sí ar cheann den bheagán tíortha ar domhan a bhfuil a críoch iomlán os cionn 1,000 méadar os cionn leibhéal na farraige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ls/about-lesotho/|teideal=About Lesotho|language=en|work=Government of Lesotho|dátarochtana=2026-10-19}}</ref> Tá daonra de thart ar 2.36 milliún duine ag Leosóta, de réir sonraí an Bhainc Dhomhanda don bhliain 2025.<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.worldbank.org/|teideal=World Bank Open Data|work=World Bank Open Data|dátarochtana=2026-10-19}}</ref> Is iad an tSeisotho agus an [[An Béarla|Béarla]] teangacha oifigiúla na tíre. Bhain Leosóta neamhspleáchas amach ón m[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Breatain]] an 4 Deireadh Fómhair 1966, agus is monarcacht bhunreachtúil í. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/ext/en/country/lesotho|teideal=Lesotho {{!}} World Bank Group|language=en|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-19}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol}}
{{Comhlathas na Náisiún}}
{{DEFAULTSORT:Leosota}}
[[Catagóir:Leosóta]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]]
[[Catagóir:Tíortha na hAfraice]]
n56ct7lv8zokwd6nq6z25fsal8zjgig
1330123
1330122
2026-10-19T00:29:13Z
Aaronapplis
796
Tíreolaíocht agus Aeráid
1330123
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír thalamhiata i ndeisceart na h[[An Afraic|Afraice]] í '''Leosóta''', nó Ríocht Leosóta go hoifigiúil. Tá sí timpeallaithe go hiomlán ag an [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] agus tá achar de thart ar 30,355 km² inti. Is í [[Maseru]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír. Tá tírdhreach sléibhtiúil aici, agus tá sí ar cheann den bheagán tíortha ar domhan a bhfuil a críoch iomlán os cionn 1,000 méadar os cionn leibhéal na farraige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ls/about-lesotho/|teideal=About Lesotho|language=en|work=Government of Lesotho|dátarochtana=2026-10-19}}</ref> Tá daonra de thart ar 2.36 milliún duine ag Leosóta, de réir sonraí an Bhainc Dhomhanda don bhliain 2025.<ref>{{Lua idirlín|url=https://data.worldbank.org/|teideal=World Bank Open Data|work=World Bank Open Data|dátarochtana=2026-10-19}}</ref> Is iad an tSeisotho agus an [[An Béarla|Béarla]] teangacha oifigiúla na tíre. Bhain Leosóta neamhspleáchas amach ón m[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Breatain]] an 4 Deireadh Fómhair 1966, agus is monarcacht bhunreachtúil í. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/ext/en/country/lesotho|teideal=Lesotho {{!}} World Bank Group|language=en|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-19}}</ref>
== Tíreolaíocht agus aeráid ==
Is tír thalamhiata í Leosóta atá suite i ndeisceart na hAfraice agus atá timpeallaithe go hiomlán ag an Afraic Theas. Tá achar de thart ar 30,355 ciliméadar cearnach inti. Tá tírdhreach sléibhtiúil aici, agus tá sí ar an aon tír neamhspleách ar domhan a bhfuil a críoch iomlán os cionn 1,000 méadar os cionn leibhéal na farraige.<ref name="WBgeography">[https://climateknowledgeportal.worldbank.org/sites/default/files/country-profiles/15930-WB_Lesotho%20Country%20Profile-WEB.pdf ''Lesotho: Climate Risk Country Profile''], an Banc Domhanda.</ref>
Roinntear an tír go geografach i gceithre phríomhréigiún: na hísealchríocha san iarthar, na bunchnoic, na hardtailte sléibhtiúla agus gleann na Senqu. Tá na hísealchríocha suite feadh theorainn thiar na tíre, áit a bhfuil cuid mhór den daonra agus den ghníomhaíocht eacnamaíoch comhchruinnithe. Tá na hardtailte, lena n-áirítear sliabhraonta na Maloti agus na Drakensberg, níos airde agus níos garbha. Is é Thabana Ntlenyana, atá 3,482 méadar ar airde, an pointe is airde sa tír agus san Afraic Theas.<ref name="WBgeography" /><ref name="GovLesotho">[https://www.gov.ls/about-lesotho/ “About Lesotho”], Rialtas Leosóta.</ref>
Tá tábhacht mhór ag baint le haibhneacha Leosóta. Tá foinse na Senqu, ar a dtugtar an Orange san Afraic Theas, suite sa tír, agus tá córais abhann eile, lena n-áirítear an Mohokare agus an Makhaleng, tábhachtach don tíreolaíocht agus d'acmhainní uisce an réigiúin.<ref name="WBgeography" /> Tá ról suntasach ag acmhainní uisce Leosóta sa soláthar uisce agus i bhforbairt eacnamaíoch na tíre agus na hAfraice Theas.<ref>[https://www.worldbank.org/en/country/lesotho/publication/climate-change-key-for-lesothos-domestic-and-industrial-water-security-agricultural-production-and-regional-water-transfers “Climate Change Key for Lesotho’s Domestic and Industrial Water Security”], an Banc Domhanda.</ref>
Tá [[aeráid]] mheasartha ag Leosóta, ach bíonn difríochtaí suntasacha ann de réir airde agus réigiúin. Bíonn na samhraí níos teo agus níos fliche de ghnáth, agus bíonn na geimhrí fuar agus tirim. Titeann formhór na báistí i rith na míonna teo, agus bíonn sioc agus titim sneachta coitianta sna hardtailte le linn an gheimhridh.<ref name="GovLesotho" /><ref name="WBgeography" /> Tá éagsúlacht mhór sa bháisteach ar fud na tíre, agus bíonn ceantair áirithe níos leochailí ná ceantair eile i leith triomaigh agus tuilte.<ref>[https://climateknowledgeportal.worldbank.org/country/lesotho/era5-historical “Lesotho: Historical Climate”], Tairseach Eolais Aeráide an Bhainc Dhomhanda.</ref>
Bíonn tionchar ag an aeráid agus ag an tírdhreach ar [[Talmhaíocht|thalmhaíocht]], ar innilt beostoic agus ar shlí bheatha na ndaoine. Tá dúshláin chomhshaoil roimh an tír, lena n-áirítear creimeadh ithreach, triomaigh agus tuilte, agus tá [[athrú aeráide]] ag cur leis an éiginnteacht a bhaineann le báisteach agus le hacmhainní uisce.<ref>[https://www.worldbank.org/en/country/lesotho/publication/climate-change-key-for-lesothos-domestic-and-industrial-water-security-agricultural-production-and-regional-water-transfers “Climate Change Key for Lesotho’s Domestic and Industrial Water Security”], an Banc Domhanda.</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol}}
{{Comhlathas na Náisiún}}
{{DEFAULTSORT:Leosota}}
[[Catagóir:Leosóta]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Ballstáit Chomhlathas na Náisiún]]
[[Catagóir:Tíortha na hAfraice]]
kg2i002uxrhp4bh7gac8sk2ndeaolw6
Madagascar
0
7646
1330098
1305812
2026-10-18T16:58:24Z
Aaronapplis
796
Réamhrá
1330098
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Madagascar''' san [[An tAigéan Indiach|Aigéan Indiach]], amach ó chósta thoir theas na [[An Afraic|hAfraice]], soir ó [[Mósaimbíc|Mhósaimbíc]]. Is í an ceathrú hoileán is mó ar domhan í, agus tá achar de thart ar 587,000 ciliméadar cearnach aici. Is í [[Antananairíveo|Antananarivo]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar a leithlisiú geografach thar na milliúin bliain, tá go leor speiceas plandaí agus ainmhithe tagtha chun cinn ar an oileán nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. Ina measc tá lemúir, chameleoin agus baobabaí.
Tá an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] agus an [[An Fhraincis|Fhraincis]] ina dteangacha oifigiúla. Tá cultúr saibhir agus éagsúil ag an tír, a léirítear ina teangacha, ina traidisiúin, ina ceol agus ina nósanna sóisialta.
[[Íomhá:Isalo National Park 01.jpg|thumb|left|[[Isalo]]]]
== Teangacha agus daoine ==
Baineann an Mhalagáisis leis na [[teanga (cumarsáid)|teangacha]] Malae-Pholainéiseacha, go háirithe le teangacha de chuid dheisceart [[Boirneo|Bhoirneo]], agus rian na Malaeisise agus na Javanaise le haithint uirthi, rud a thugann léargas ar na chéad lonnaitheoirí. Síltear gur tháinig na chéad daoine chun an oileáin ó oirdheisceart na [[An Áise|hÁise]] (ó Bhoirneo, b’fhéidir, nó ón g[[Ceilibéis]]) idir na blianta 200 agus 500 i mbáid bhacáin amuigh. De réir mar a deir na finscéalta, ba iad na Vaisimbigh (''Vasimba'') ba thúisce a chuaigh chun cónaithe ann, agus lean inimircigh eile iad – daoine ó Bhoirneo, ó na [[Na hOileáin Fhilipíneacha|hoileáin Fhilipíneacha]], ó oileáin eile de chuid na [[An Indinéis|hIndinéise]] agus ó oileán Thonga sa Chiúin-Aigéan. Rinne na Vaisimbigh imeascadh, a bheag nó a mhór, leis na Bantúigh, dream a tháinig aniar ón Afraic lena gcuid teangacha féin. Ó Mhadagascar a tháinig na daoine a lonnaigh ar na hoileáin máguaird – Oileáin Chomóra, La Réunion agus eile. Bhí na hArabaigh ag trádáil le muintir an oileáin sna [[meánaoiseanna]] agus iad ag cur fúthu ann de réir a chéile (tá timpeall 7% den phobal ina [[Ioslam|Moslamaigh]]). Taispeánann reilig áirithe (i Vohémar) go raibh Peirsigh ann roimh an mbliain 1200. Sa ré ina dhiaidh sin tháinig breis Malaech agus Javanach, in éineacht le daoine ón gCeilibéis, ón [[India]], ón Araib agus ón [[An Eoraip|Eoraip]].
Pobal measctha a tháinig as seo, agus a lán treibheacha: éagsúlacht agus cosúlacht, imreas agus cultúr coitianta. Tá ocht treibh déag i Madagascar, agus baint acu le réigiúin seachas le cúrsaí cine. Is de sliocht measctha gach ceann acu, agus cultas na sinsear acu go léir.
Tá foinsí éagsúla an chultúir le haithint ar bhia na tíre: bunús Áiseach agus lorg na hIndia, na hAraibe agus na hAfraice air. Is é an chuid is coitianta de an rís, na bananaí, an t-iasc, an mhairteoil agus na trátaí.
[[Íomhá:Mada03-0032.jpg|thumb|left|Rís á saothrú i Madagascar]]
Tá an-tábhacht leis an bhfine i Madagascar, agus é ag tosú leis na sinseanaithreacha. Daoine ar gaolta iad de réir na fine sin is geis dóibh pósadh. Tá mórán ag brath ar an ngaol, dá fhad amach é, i gcúrsaí beatha agus báis.
== An timpeallacht ==
Tá an t-oileán roinnte i dtrí réigiún: machaire cúng thoir, sléibhte sa lár agus ísleáin thiar. Níl ach dhá shéasúr ann: séasúr na fearthainne ó Mhí na Samhna go dtí Mí Aibreáin, agus séasúr tirim fionnuar ó Mhí na Bealtaine go dtí Mí Dheireadh Fómhair. Bhain Madagascar le Gondwana, ilchríoch ársa a giotaíodh 240 milliún bliain ó shin; scar Madagascar ó fho-ilchríoch na hIndia idir 80 milliún agus 100 milliún bliain ó shin, agus fágadh Madagascar mar a bhfuil sé anois. Tháinig ainmhithe agus plandaí ar leith chun cinn ann, cé go bhfuil an churadóireacht agus an dífhoraisiú ag déanamh díobhála don éagsúlacht sin le fada an lá.
[[Íomhá:Fianarantsoa-people.jpg|thumb|Dífhoraoisiú agus creimeadh]]
Is ábhar mór suntais freisin é a bhfuil le fáil d'ainmhithe agus d'iasc san fharraige timpeall an oileáin, cé go bhfuil gá le breis taighde.
[[Íomhá:Isalo National Park 03.jpg|thumb|left|[[Páirc Náisiúnta Isalo]].]]
D’ainneoin leagan fhormhór na gcoillte, is beag áit is saibhre ná Madagascar maidir le bithéagsúlacht. Tuigeann an rialtas tábhacht an scéil, agus faoi láthair tá 3.7 milliún heicteár ina limistéar cosanta. Is é an léamar an t-ainmhí is mó iomrá, cé nach i Madagascar amháin a bhfuil fáil air: ainmhí oíche na súl mór agus gaol aige leis na moncaithe. (Tagann an t-ainm ó ''lemures'' – taibhsí - na [[Laidin]]e.)
[[Íomhá:Lemur Catta02.jpg|thumb|[[Lemur catta]], [[Páirc Náisiúnta Isalo]]]]
Ar na ceantair chosanta úd tá Mahavavy-Kinkony, áit san oirthuaisceart atá lán de lochanna, d’aibhneacha agus de choillte, agus neart éan, éisc agus péisteanna ann. (Tá 133 cineál éan ann agus baint ag sé cinn is seasca díobh le Madagascar amháin.)
== Ríthe agus Eorpaigh ==
Tháinig a lán ríochtaí ar an bhfód tar éis an chéad áitriú, agus iad ag trádáil le hoirthear na hAfraice, leis an [[An Meánoirthear|Meánoirthear]] agus leis an India. Faoi na meánaoiseanna bhí ríthe tréana réigiúnacha ann agus stádas diaga acu. Thosaigh na [[An Phortaingéil|Portaingéalaigh]] ag trádáil le muintir Mhadagascar sa 16ú haois; lean na Francaigh iad sa 17ú haois. Ó thimpeall 1774 go dtí 1824 bhain píoráidí feidhm as an oileán mar áit dhídine.
Ó na 1790í amach d’éirigh leis an ríora Meiríneach (''Merina'') smacht a fháil ar fhormhór an oileáin agus iad ag dul i bpáirt leis na Briotanaigh: cuireadh deireadh leis an daoirse, a raibh an-tábhacht léi i gcúrsaí tráchtála, fuarthas maoiniú ón mBreatain agus ghlac na Meirínigh leis an g[[Críostaíocht]] de réir a chéile. (Mar sin féin, cleachtann timpeall 50% den phobal an creideamh traidisiúnta fós, creideamh a chuireann treise ar chaidreamh idir na beo agus na mairbh agus atá láidir i measc Mheirínigh na sléibhte.)
== An coilíneachas ==
Sa bhliain 1883 rinne na [[An Fhrainc|Francaigh]] ionradh, ag iarraidh cúitimh i maoin a baineadh de shaoránaigh Fhrancacha. Sa bhliain 1890 rinneadh coimearcas Francach den oileán agus sa bhliain 1886 rinne na Francaigh ionradh eile agus shealbhaigh an áit go léir.
Sa [[Dara Cogadh Domhanda]] bhí saighdiúirí ó Mhadagascar ag troid sa Fhrainc, i Maracó agus sa tSiria. Nuair a thosaigh an cogadh bhí an t-oileán faoi smacht Vichy, ach thug na Briotanaigh do na Francaigh Shaora, lucht [[Charles de Gaulle|de Gaulle]], é sa bhliain 1942. Sa bhliain 1947 d’éirigh muintir Mhadagascar amach i gcoinne na Fraince; cuireadh an cheannairc faoi chois go fuilteach, ach ina dhiaidh sin leasaíodh cúrsaí riaracháin agus bhí síocháin ann go dtí an bhliain 1960, nuair a baineadh amach neamhspleáchas. Fraincis atá i mbéal na scothaicme fós.
== Ré pholaitiúil nua ==
[[Íomhá:Antananarivo Street.JPG|thumb|left|Is é [[Antananairíveo]] príomhchathair na tíre]]
Bhí dlúthnasc idir an Fhrainc agus Madagascar fós agus an chéad uachtarán, Philibert Tsiranana, i réim, rud a chuir colg ar mhórán daoine agus ar chionsiocair lena chur as oifig é; tháinig Didier Ratsiraka, oifigeach cabhlaigh, i dtreis sa bhliain 1975, rud a bhí mar chomhartha ar chumhacht na bhfórsaí armtha feasta i gcúrsaí [[polaitíocht]]a. Ar dtús chuaigh sé leis an [[sóisialachas]], ach tosaíodh ar chruth nua a chur ar an ngeilleagar i ndeireadh na 1980í, agus an príobháidiú mar chuid de (rud a rinneadh de bharr áiteamh an Bhainc Dhomhanda, mórán). Tríd is tríd, chuaigh an geilleagar chun cinn, ach níor tháinig feabhas ar ghnóthaí riaracháin, bhí mórán bochtán ann fós faoin tuath go háirithe, agus dúradh go raibh an t-éilliú go dona ar fad. Ní raibh Ratsiraka agus a pháirtí gan freasúra; chuir an t-arm léirsithe faoi chois sa bhliain 1991 agus ní raibh Ratsiraka ina uachtarán idir na blianta 1993 agus 1996.
[[Íomhá:Madagascar-carte.png|thumb|Léarscáil Mhadagascar]]
Sa bhliain 2001 chuaigh Marc Ravalomanana, méara na príomhchathrach (Antananairíveo) agus toice mór, i ngleic le Ratsiraka sna toghcháin uachtaránachta. Bhí an toradh ina chnámh spairne, agus Ravalomanana á rá gurb eisean a bhuaigh; sa bhliain 2002 tháinig na cúirteanna leis. Dúirt Ravalomana gurb é a bhí uaidh rialachas éifeachtach, deireadh a chur le héilliú agus an geilleagar a chur chun cinn, agus sa bhliain 2006 d’éirigh leis téarma eile a bhaint amach.
Sa bhliain 2007 rinne Ravalomanana an Bunreacht a athrú le reifreann: cuireadh le cumhacht phráinne an Uachtaráin, tugadh [[Béarla]] isteach mar an tríú teanga oifigiúil (chun infheistíocht a mhealladh ón [[An Afraic Theas|Afraic Theas]]), athraíodh an córas riaracháin agus cinneadh nach mbeadh stádas tuata ag an tír feasta.
Bhí eagla ar an bhfreasúra go mbeadh uathlathas ann de bharr na n-athruithe, agus lochtaigh [[an Eaglais Chaitliceach]] an reifreann go dian ar an gcúis sin agus toisc nár mhian léi ladar an rialtais a fheiceáil i ngnóthaí creidimh. I gceann tamaill cuireadh i leith an Uachtaráin go raibh sé ag cur as do ghnólachtaí na tíre agus ag sealbhú na gceann ab éifeachtaí díobh. Tháinig Andry Rajoelina, méara Antananarivo, chun tosaigh sa fhreasúra, agus mhéadaigh ar mhíshásamh na ndaoine sa bhliain 2008 nuair a thug an rialtas leath thalamh beatha an oileáin do chomhlacht ón [[An Chóiré Theas|gCóiré Theas]] ar léas naoi mbliana is nócha. Tharla círéibeanna callánacha sa phríomhchathair i mbliana, agus bhí ar Ravalomanana géilleadh do lucht leanúna Rajoelina agus don Arm, dhá dhream a bhí ag obair as lámha a chéile. Rinneadh uachtarán de Rajoelina, agus tá cainteanna ar siúl idir na príomhpháirtithe faoi láthair.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{refbegin}}
* [http://www.madagascar.gov.mg/ The Madagascar Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024185803/http://www.madagascar.gov.mg/ |date=2008-10-24 }}
* [https://web.archive.org/web/20071026102510/http://www.assemblee-nationale.mg/en/accueil.php National Assembly of Madagascar]
* [http://www.madagascar-diplomatie.net/ Ministry of Foreign Affairs of Madagascar]
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829212249/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm |date=2012-08-29 }} ó ''UCB Libraries GovPubs''
{{refend}}
==== Timpeallacht ====
* [http://www.parcs-madagascar.com/ Páirceanna Náisiúnta Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512201844/http://www.parcs-madagascar.com/ |date=2021-05-12 }} suíomh oifigiúil páirceanna
* [https://web.archive.org/web/20080108022949/http://www.conservation.org/explore/regions/africa_madagascar/madagascar/Pages/default.aspx Conservation International] - Léargas leathan ar Mhadagascar
* [http://www.mwc-info.net/ Madagascar Wildlife Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605143436/http://www.mwc-info.net/ |date=2019-06-05 }} Eagraíocht gan bhrabach de chuid na tíre is ea MWC, agus í ag cur an chaomhnaithe chun cinn i measc an phobail
==== Eagraíochtaí eile ====
* [http://www.themadagascarproject.org.uk/ The Madagascar Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122065054/http://www.themadagascarproject.org.uk/ |date=2008-11-22 }}, Tionscadal chun cuidiú le bunadh na háite cúiseanna agus iarsmaí an bhochtanais a leigheas
* [http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 Seanléarscáileanna Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118011159/http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 |date=2008-11-18 }} ó leabharlann CEGET (CNRS, France)
* [http://www.madagascar.co.uk/ Azafady] Cumann carthanachta Briotanach agus eagraíocht neamhrialtais ó Mhadagascar ag dul i gcomhar le chéile chun bochtanas a laghdú agus an timpeallacht a chaomhnu.
* [http://www.shamafoundation.org/ Shama Foundation of Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206035919/http://www.shamafoundation.org/ |date=2008-12-06 }} Eagraíocht a thugann scoláireachtaí do dhaltaí bochta
<!---Idirvicí--->
[[Catagóir:Oileáin]]
[[Catagóir:Madagascar]]
[[Catagóir:An tAigéan Indiach]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
kd8xz19acs2m6ys5g25mqu1f5m39jis
1330099
1330098
2026-10-18T17:20:21Z
Aaronapplis
796
Geilleagar
1330099
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Madagascar''' san [[An tAigéan Indiach|Aigéan Indiach]], amach ó chósta thoir theas na [[An Afraic|hAfraice]], soir ó [[Mósaimbíc|Mhósaimbíc]]. Is í an ceathrú hoileán is mó ar domhan í, agus tá achar de thart ar 587,000 ciliméadar cearnach aici. Is í [[Antananairíveo|Antananarivo]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar a leithlisiú geografach thar na milliúin bliain, tá go leor speiceas plandaí agus ainmhithe tagtha chun cinn ar an oileán nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. Ina measc tá lemúir, chameleoin agus baobabaí.
Tá an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] agus an [[An Fhraincis|Fhraincis]] ina dteangacha oifigiúla. Tá cultúr saibhir agus éagsúil ag an tír, a léirítear ina teangacha, ina traidisiúin, ina ceol agus ina nósanna sóisialta.
== Geilleagar ==
Is geilleagar i mbéal forbartha é geilleagar Madagascar, agus tá an talmhaíocht, an mhianadóireacht, an déantúsaíocht agus na seirbhísí ar na príomhearnálacha eacnamaíocha. In ainneoin acmhainní nádúrtha suntasacha agus éagsúlacht gníomhaíochtaí eacnamaíocha, tá bochtaineacht fhorleathan sa tír agus tá fás eacnamaíoch teoranta ag fadhbanna struchtúracha, easnaimh bhonneagair agus leochaileacht i leith tubaistí nádúrtha. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Talmhaíocht agus iascaireacht ===
Tá an talmhaíocht ríthábhachtach do gheilleagar agus do shlí bheatha mhuintir Madagascar, go háirithe i gceantair thuaithe. Is é [[rís]] an príomhbhia sa tír, agus saothraítear barra eile amhail [[Casabhach|casabhaigh]], [[Arbhar Indiach|arbhar]] agus [[Pónaire|pónairí]] freisin. I measc na bpríomhtháirgí talmhaíochta a shaothraítear lena n-onnmhairiú tá [[fanaile]], [[Clóbh|clóibh]], [[caife]] agus [[lítsí]]. Tá Madagascar ar cheann de na príomhtháirgeoirí agus onnmhaireoirí fanaile ar domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá ról tábhachtach ag an iascaireacht agus ag an dobharshaothrú i ngeilleagar Madagascar agus i slite beatha na bpobal cósta. Tá cósta thart ar 5,600 ciliméadar ar fad ag an tír agus limistéar eacnamaíoch eisiach muirí a shíneann thar mhilliún ciliméadar cearnach. Bíonn iascaireacht ar scála beag ar siúl i bpobail chósta agus in uiscí intíre araon, agus soláthraíonn sí bia agus ioncam do go leor teaghlach. I measc na dtáirgí a ghabhtar nó a tháirgtear lena ndíol sa bhaile agus lena n-onnmhairiú tá iasc, ribí róibéis, [[Tuinnín buí|tuinnín]], [[Portán|portáin]] agus [[Gliomach|gliomaigh]]. Tá dúshláin roimh an earnáil, áfach, lena n-áirítear [[ró-iascaireacht]], meath ar ghnáthóga muirí agus deacrachtaí maidir le fuarú agus iompar na gabhála chuig margaí. Dá bhrí sin, tá bainistiú inbhuanaithe acmhainní mara tábhachtach do gheilleagar na tíre agus do shlí bheatha na bpobal iascaireachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2020/06/08/madagascar-balancing-conservation-and-exploitation-of-fisheries-resources|teideal=Madagascar: Balancing Conservation and Exploitation of Fisheries Resources|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Mianadóireacht agus déantúsaíocht ===
Tá acmhainní mianracha suntasacha ag Madagascar, lena n-áirítear [[nicil]], [[cóbalt]], [[graifít]] agus mianraí [[tíotáiniam]]. Tá ról ag an mianadóireacht in onnmhairí agus in infheistíocht eachtrach na tíre. Tá an tionscal teicstílí agus éadaí tábhachtach freisin, agus déantar earraí a tháirgeadh lena n-onnmhairiú chuig margaí idirnáisiúnta. Mar sin féin, cuireann fadhbanna amhail soláthar neamhiontaofa leictreachais, costais iompair agus rochtain theoranta ar mhaoiniú bac ar fhás agus ar iomaíochas gnólachtaí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/02/25/bridging-the-productivity-divide-unlocking-afe-madagascars-economic-potential|teideal=Bridging the Productivity Divide: Unlocking Madagascar's Economic Potential|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Seirbhísí agus turasóireacht ===
Tá earnáil na seirbhísí ag éirí níos tábhachtaí sa gheilleagar. Cuimsíonn sí trádáil, iompar, teileachumarsáid agus turasóireacht. Meallann Madagascar cuairteoirí lena [[Bithéagsúlacht|bhithéagsúlacht]], lena pháirceanna náisiúnta, lena fhiadhúlra uathúil agus lena thránna. Tá acmhainneacht ag an turasóireacht fostaíocht a chruthú agus ioncam a ghiniúint do phobail áitiúla, cé go mbíonn tionchar ag easnaimh bhonneagair agus ag tubaistí nádúrtha ar an earnáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update-bridging-the-productivity-divide|teideal=Madagascar Economic Update: Bridging the Productivity Divide|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>[[Íomhá:Isalo National Park 01.jpg|thumb|left|[[Isalo]]]]
== Teangacha agus daoine ==
Baineann an Mhalagáisis leis na [[teanga (cumarsáid)|teangacha]] Malae-Pholainéiseacha, go háirithe le teangacha de chuid dheisceart [[Boirneo|Bhoirneo]], agus rian na Malaeisise agus na Javanaise le haithint uirthi, rud a thugann léargas ar na chéad lonnaitheoirí. Síltear gur tháinig na chéad daoine chun an oileáin ó oirdheisceart na [[An Áise|hÁise]] (ó Bhoirneo, b’fhéidir, nó ón g[[Ceilibéis]]) idir na blianta 200 agus 500 i mbáid bhacáin amuigh. De réir mar a deir na finscéalta, ba iad na Vaisimbigh (''Vasimba'') ba thúisce a chuaigh chun cónaithe ann, agus lean inimircigh eile iad – daoine ó Bhoirneo, ó na [[Na hOileáin Fhilipíneacha|hoileáin Fhilipíneacha]], ó oileáin eile de chuid na [[An Indinéis|hIndinéise]] agus ó oileán Thonga sa Chiúin-Aigéan. Rinne na Vaisimbigh imeascadh, a bheag nó a mhór, leis na Bantúigh, dream a tháinig aniar ón Afraic lena gcuid teangacha féin. Ó Mhadagascar a tháinig na daoine a lonnaigh ar na hoileáin máguaird – Oileáin Chomóra, La Réunion agus eile. Bhí na hArabaigh ag trádáil le muintir an oileáin sna [[meánaoiseanna]] agus iad ag cur fúthu ann de réir a chéile (tá timpeall 7% den phobal ina [[Ioslam|Moslamaigh]]). Taispeánann reilig áirithe (i Vohémar) go raibh Peirsigh ann roimh an mbliain 1200. Sa ré ina dhiaidh sin tháinig breis Malaech agus Javanach, in éineacht le daoine ón gCeilibéis, ón [[India]], ón Araib agus ón [[An Eoraip|Eoraip]].
Pobal measctha a tháinig as seo, agus a lán treibheacha: éagsúlacht agus cosúlacht, imreas agus cultúr coitianta. Tá ocht treibh déag i Madagascar, agus baint acu le réigiúin seachas le cúrsaí cine. Is de sliocht measctha gach ceann acu, agus cultas na sinsear acu go léir.
Tá foinsí éagsúla an chultúir le haithint ar bhia na tíre: bunús Áiseach agus lorg na hIndia, na hAraibe agus na hAfraice air. Is é an chuid is coitianta de an rís, na bananaí, an t-iasc, an mhairteoil agus na trátaí.
[[Íomhá:Mada03-0032.jpg|thumb|left|Rís á saothrú i Madagascar]]
Tá an-tábhacht leis an bhfine i Madagascar, agus é ag tosú leis na sinseanaithreacha. Daoine ar gaolta iad de réir na fine sin is geis dóibh pósadh. Tá mórán ag brath ar an ngaol, dá fhad amach é, i gcúrsaí beatha agus báis.
== An timpeallacht ==
Tá an t-oileán roinnte i dtrí réigiún: machaire cúng thoir, sléibhte sa lár agus ísleáin thiar. Níl ach dhá shéasúr ann: séasúr na fearthainne ó Mhí na Samhna go dtí Mí Aibreáin, agus séasúr tirim fionnuar ó Mhí na Bealtaine go dtí Mí Dheireadh Fómhair. Bhain Madagascar le Gondwana, ilchríoch ársa a giotaíodh 240 milliún bliain ó shin; scar Madagascar ó fho-ilchríoch na hIndia idir 80 milliún agus 100 milliún bliain ó shin, agus fágadh Madagascar mar a bhfuil sé anois. Tháinig ainmhithe agus plandaí ar leith chun cinn ann, cé go bhfuil an churadóireacht agus an dífhoraisiú ag déanamh díobhála don éagsúlacht sin le fada an lá.
[[Íomhá:Fianarantsoa-people.jpg|thumb|Dífhoraoisiú agus creimeadh]]
Is ábhar mór suntais freisin é a bhfuil le fáil d'ainmhithe agus d'iasc san fharraige timpeall an oileáin, cé go bhfuil gá le breis taighde.
[[Íomhá:Isalo National Park 03.jpg|thumb|left|[[Páirc Náisiúnta Isalo]].]]
D’ainneoin leagan fhormhór na gcoillte, is beag áit is saibhre ná Madagascar maidir le bithéagsúlacht. Tuigeann an rialtas tábhacht an scéil, agus faoi láthair tá 3.7 milliún heicteár ina limistéar cosanta. Is é an léamar an t-ainmhí is mó iomrá, cé nach i Madagascar amháin a bhfuil fáil air: ainmhí oíche na súl mór agus gaol aige leis na moncaithe. (Tagann an t-ainm ó ''lemures'' – taibhsí - na [[Laidin]]e.)
[[Íomhá:Lemur Catta02.jpg|thumb|[[Lemur catta]], [[Páirc Náisiúnta Isalo]]]]
Ar na ceantair chosanta úd tá Mahavavy-Kinkony, áit san oirthuaisceart atá lán de lochanna, d’aibhneacha agus de choillte, agus neart éan, éisc agus péisteanna ann. (Tá 133 cineál éan ann agus baint ag sé cinn is seasca díobh le Madagascar amháin.)
== Ríthe agus Eorpaigh ==
Tháinig a lán ríochtaí ar an bhfód tar éis an chéad áitriú, agus iad ag trádáil le hoirthear na hAfraice, leis an [[An Meánoirthear|Meánoirthear]] agus leis an India. Faoi na meánaoiseanna bhí ríthe tréana réigiúnacha ann agus stádas diaga acu. Thosaigh na [[An Phortaingéil|Portaingéalaigh]] ag trádáil le muintir Mhadagascar sa 16ú haois; lean na Francaigh iad sa 17ú haois. Ó thimpeall 1774 go dtí 1824 bhain píoráidí feidhm as an oileán mar áit dhídine.
Ó na 1790í amach d’éirigh leis an ríora Meiríneach (''Merina'') smacht a fháil ar fhormhór an oileáin agus iad ag dul i bpáirt leis na Briotanaigh: cuireadh deireadh leis an daoirse, a raibh an-tábhacht léi i gcúrsaí tráchtála, fuarthas maoiniú ón mBreatain agus ghlac na Meirínigh leis an g[[Críostaíocht]] de réir a chéile. (Mar sin féin, cleachtann timpeall 50% den phobal an creideamh traidisiúnta fós, creideamh a chuireann treise ar chaidreamh idir na beo agus na mairbh agus atá láidir i measc Mheirínigh na sléibhte.)
== An coilíneachas ==
Sa bhliain 1883 rinne na [[An Fhrainc|Francaigh]] ionradh, ag iarraidh cúitimh i maoin a baineadh de shaoránaigh Fhrancacha. Sa bhliain 1890 rinneadh coimearcas Francach den oileán agus sa bhliain 1886 rinne na Francaigh ionradh eile agus shealbhaigh an áit go léir.
Sa [[Dara Cogadh Domhanda]] bhí saighdiúirí ó Mhadagascar ag troid sa Fhrainc, i Maracó agus sa tSiria. Nuair a thosaigh an cogadh bhí an t-oileán faoi smacht Vichy, ach thug na Briotanaigh do na Francaigh Shaora, lucht [[Charles de Gaulle|de Gaulle]], é sa bhliain 1942. Sa bhliain 1947 d’éirigh muintir Mhadagascar amach i gcoinne na Fraince; cuireadh an cheannairc faoi chois go fuilteach, ach ina dhiaidh sin leasaíodh cúrsaí riaracháin agus bhí síocháin ann go dtí an bhliain 1960, nuair a baineadh amach neamhspleáchas. Fraincis atá i mbéal na scothaicme fós.
== Ré pholaitiúil nua ==
[[Íomhá:Antananarivo Street.JPG|thumb|left|Is é [[Antananairíveo]] príomhchathair na tíre]]
Bhí dlúthnasc idir an Fhrainc agus Madagascar fós agus an chéad uachtarán, Philibert Tsiranana, i réim, rud a chuir colg ar mhórán daoine agus ar chionsiocair lena chur as oifig é; tháinig Didier Ratsiraka, oifigeach cabhlaigh, i dtreis sa bhliain 1975, rud a bhí mar chomhartha ar chumhacht na bhfórsaí armtha feasta i gcúrsaí [[polaitíocht]]a. Ar dtús chuaigh sé leis an [[sóisialachas]], ach tosaíodh ar chruth nua a chur ar an ngeilleagar i ndeireadh na 1980í, agus an príobháidiú mar chuid de (rud a rinneadh de bharr áiteamh an Bhainc Dhomhanda, mórán). Tríd is tríd, chuaigh an geilleagar chun cinn, ach níor tháinig feabhas ar ghnóthaí riaracháin, bhí mórán bochtán ann fós faoin tuath go háirithe, agus dúradh go raibh an t-éilliú go dona ar fad. Ní raibh Ratsiraka agus a pháirtí gan freasúra; chuir an t-arm léirsithe faoi chois sa bhliain 1991 agus ní raibh Ratsiraka ina uachtarán idir na blianta 1993 agus 1996.
[[Íomhá:Madagascar-carte.png|thumb|Léarscáil Mhadagascar]]
Sa bhliain 2001 chuaigh Marc Ravalomanana, méara na príomhchathrach (Antananairíveo) agus toice mór, i ngleic le Ratsiraka sna toghcháin uachtaránachta. Bhí an toradh ina chnámh spairne, agus Ravalomanana á rá gurb eisean a bhuaigh; sa bhliain 2002 tháinig na cúirteanna leis. Dúirt Ravalomana gurb é a bhí uaidh rialachas éifeachtach, deireadh a chur le héilliú agus an geilleagar a chur chun cinn, agus sa bhliain 2006 d’éirigh leis téarma eile a bhaint amach.
Sa bhliain 2007 rinne Ravalomanana an Bunreacht a athrú le reifreann: cuireadh le cumhacht phráinne an Uachtaráin, tugadh [[Béarla]] isteach mar an tríú teanga oifigiúil (chun infheistíocht a mhealladh ón [[An Afraic Theas|Afraic Theas]]), athraíodh an córas riaracháin agus cinneadh nach mbeadh stádas tuata ag an tír feasta.
Bhí eagla ar an bhfreasúra go mbeadh uathlathas ann de bharr na n-athruithe, agus lochtaigh [[an Eaglais Chaitliceach]] an reifreann go dian ar an gcúis sin agus toisc nár mhian léi ladar an rialtais a fheiceáil i ngnóthaí creidimh. I gceann tamaill cuireadh i leith an Uachtaráin go raibh sé ag cur as do ghnólachtaí na tíre agus ag sealbhú na gceann ab éifeachtaí díobh. Tháinig Andry Rajoelina, méara Antananarivo, chun tosaigh sa fhreasúra, agus mhéadaigh ar mhíshásamh na ndaoine sa bhliain 2008 nuair a thug an rialtas leath thalamh beatha an oileáin do chomhlacht ón [[An Chóiré Theas|gCóiré Theas]] ar léas naoi mbliana is nócha. Tharla círéibeanna callánacha sa phríomhchathair i mbliana, agus bhí ar Ravalomanana géilleadh do lucht leanúna Rajoelina agus don Arm, dhá dhream a bhí ag obair as lámha a chéile. Rinneadh uachtarán de Rajoelina, agus tá cainteanna ar siúl idir na príomhpháirtithe faoi láthair.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{refbegin}}
* [http://www.madagascar.gov.mg/ The Madagascar Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024185803/http://www.madagascar.gov.mg/ |date=2008-10-24 }}
* [https://web.archive.org/web/20071026102510/http://www.assemblee-nationale.mg/en/accueil.php National Assembly of Madagascar]
* [http://www.madagascar-diplomatie.net/ Ministry of Foreign Affairs of Madagascar]
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829212249/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm |date=2012-08-29 }} ó ''UCB Libraries GovPubs''
{{refend}}
==== Timpeallacht ====
* [http://www.parcs-madagascar.com/ Páirceanna Náisiúnta Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512201844/http://www.parcs-madagascar.com/ |date=2021-05-12 }} suíomh oifigiúil páirceanna
* [https://web.archive.org/web/20080108022949/http://www.conservation.org/explore/regions/africa_madagascar/madagascar/Pages/default.aspx Conservation International] - Léargas leathan ar Mhadagascar
* [http://www.mwc-info.net/ Madagascar Wildlife Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605143436/http://www.mwc-info.net/ |date=2019-06-05 }} Eagraíocht gan bhrabach de chuid na tíre is ea MWC, agus í ag cur an chaomhnaithe chun cinn i measc an phobail
==== Eagraíochtaí eile ====
* [http://www.themadagascarproject.org.uk/ The Madagascar Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122065054/http://www.themadagascarproject.org.uk/ |date=2008-11-22 }}, Tionscadal chun cuidiú le bunadh na háite cúiseanna agus iarsmaí an bhochtanais a leigheas
* [http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 Seanléarscáileanna Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118011159/http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 |date=2008-11-18 }} ó leabharlann CEGET (CNRS, France)
* [http://www.madagascar.co.uk/ Azafady] Cumann carthanachta Briotanach agus eagraíocht neamhrialtais ó Mhadagascar ag dul i gcomhar le chéile chun bochtanas a laghdú agus an timpeallacht a chaomhnu.
* [http://www.shamafoundation.org/ Shama Foundation of Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206035919/http://www.shamafoundation.org/ |date=2008-12-06 }} Eagraíocht a thugann scoláireachtaí do dhaltaí bochta
<!---Idirvicí--->
[[Catagóir:Oileáin]]
[[Catagóir:Madagascar]]
[[Catagóir:An tAigéan Indiach]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
qcsgomg4cei0v2mhm2dwgt4kkv2xcv0
1330100
1330099
2026-10-18T17:38:16Z
Aaronapplis
796
-timpeallacht +tíreolas +Bithéagsúlacht +Caomhnú
1330100
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Madagascar''' san [[An tAigéan Indiach|Aigéan Indiach]], amach ó chósta thoir theas na [[An Afraic|hAfraice]], soir ó [[Mósaimbíc|Mhósaimbíc]]. Is í an ceathrú hoileán is mó ar domhan í, agus tá achar de thart ar 587,000 ciliméadar cearnach aici. Is í [[Antananairíveo|Antananarivo]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar a leithlisiú geografach thar na milliúin bliain, tá go leor speiceas plandaí agus ainmhithe tagtha chun cinn ar an oileán nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. Ina measc tá lemúir, chameleoin agus baobabaí.
Tá an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] agus an [[An Fhraincis|Fhraincis]] ina dteangacha oifigiúla. Tá cultúr saibhir agus éagsúil ag an tír, a léirítear ina teangacha, ina traidisiúin, ina ceol agus ina nósanna sóisialta.
== Geilleagar ==
Is geilleagar i mbéal forbartha é geilleagar Madagascar, agus tá an talmhaíocht, an mhianadóireacht, an déantúsaíocht agus na seirbhísí ar na príomhearnálacha eacnamaíocha. In ainneoin acmhainní nádúrtha suntasacha agus éagsúlacht gníomhaíochtaí eacnamaíocha, tá bochtaineacht fhorleathan sa tír agus tá fás eacnamaíoch teoranta ag fadhbanna struchtúracha, easnaimh bhonneagair agus leochaileacht i leith tubaistí nádúrtha. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Talmhaíocht agus iascaireacht ===
Tá an talmhaíocht ríthábhachtach do gheilleagar agus do shlí bheatha mhuintir Madagascar, go háirithe i gceantair thuaithe. Is é [[rís]] an príomhbhia sa tír, agus saothraítear barra eile amhail [[Casabhach|casabhaigh]], [[Arbhar Indiach|arbhar]] agus [[Pónaire|pónairí]] freisin. I measc na bpríomhtháirgí talmhaíochta a shaothraítear lena n-onnmhairiú tá [[fanaile]], [[Clóbh|clóibh]], [[caife]] agus [[lítsí]]. Tá Madagascar ar cheann de na príomhtháirgeoirí agus onnmhaireoirí fanaile ar domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá ról tábhachtach ag an iascaireacht agus ag an dobharshaothrú i ngeilleagar Madagascar agus i slite beatha na bpobal cósta. Tá cósta thart ar 5,600 ciliméadar ar fad ag an tír agus limistéar eacnamaíoch eisiach muirí a shíneann thar mhilliún ciliméadar cearnach. Bíonn iascaireacht ar scála beag ar siúl i bpobail chósta agus in uiscí intíre araon, agus soláthraíonn sí bia agus ioncam do go leor teaghlach. I measc na dtáirgí a ghabhtar nó a tháirgtear lena ndíol sa bhaile agus lena n-onnmhairiú tá iasc, ribí róibéis, [[Tuinnín buí|tuinnín]], [[Portán|portáin]] agus [[Gliomach|gliomaigh]]. Tá dúshláin roimh an earnáil, áfach, lena n-áirítear [[ró-iascaireacht]], meath ar ghnáthóga muirí agus deacrachtaí maidir le fuarú agus iompar na gabhála chuig margaí. Dá bhrí sin, tá bainistiú inbhuanaithe acmhainní mara tábhachtach do gheilleagar na tíre agus do shlí bheatha na bpobal iascaireachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2020/06/08/madagascar-balancing-conservation-and-exploitation-of-fisheries-resources|teideal=Madagascar: Balancing Conservation and Exploitation of Fisheries Resources|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Mianadóireacht agus déantúsaíocht ===
Tá acmhainní mianracha suntasacha ag Madagascar, lena n-áirítear [[nicil]], [[cóbalt]], [[graifít]] agus mianraí [[tíotáiniam]]. Tá ról ag an mianadóireacht in onnmhairí agus in infheistíocht eachtrach na tíre. Tá an tionscal teicstílí agus éadaí tábhachtach freisin, agus déantar earraí a tháirgeadh lena n-onnmhairiú chuig margaí idirnáisiúnta. Mar sin féin, cuireann fadhbanna amhail soláthar neamhiontaofa leictreachais, costais iompair agus rochtain theoranta ar mhaoiniú bac ar fhás agus ar iomaíochas gnólachtaí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/02/25/bridging-the-productivity-divide-unlocking-afe-madagascars-economic-potential|teideal=Bridging the Productivity Divide: Unlocking Madagascar's Economic Potential|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Seirbhísí agus turasóireacht ===
Tá earnáil na seirbhísí ag éirí níos tábhachtaí sa gheilleagar. Cuimsíonn sí trádáil, iompar, teileachumarsáid agus turasóireacht. Meallann Madagascar cuairteoirí lena [[Bithéagsúlacht|bhithéagsúlacht]], lena pháirceanna náisiúnta, lena fhiadhúlra uathúil agus lena thránna. Tá acmhainneacht ag an turasóireacht fostaíocht a chruthú agus ioncam a ghiniúint do phobail áitiúla, cé go mbíonn tionchar ag easnaimh bhonneagair agus ag tubaistí nádúrtha ar an earnáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update-bridging-the-productivity-divide|teideal=Madagascar Economic Update: Bridging the Productivity Divide|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>[[Íomhá:Isalo National Park 01.jpg|thumb|left|[[Isalo]]]]
== Teangacha agus daoine ==
Baineann an Mhalagáisis leis na [[teanga (cumarsáid)|teangacha]] Malae-Pholainéiseacha, go háirithe le teangacha de chuid dheisceart [[Boirneo|Bhoirneo]], agus rian na Malaeisise agus na Javanaise le haithint uirthi, rud a thugann léargas ar na chéad lonnaitheoirí. Síltear gur tháinig na chéad daoine chun an oileáin ó oirdheisceart na [[An Áise|hÁise]] (ó Bhoirneo, b’fhéidir, nó ón g[[Ceilibéis]]) idir na blianta 200 agus 500 i mbáid bhacáin amuigh. De réir mar a deir na finscéalta, ba iad na Vaisimbigh (''Vasimba'') ba thúisce a chuaigh chun cónaithe ann, agus lean inimircigh eile iad – daoine ó Bhoirneo, ó na [[Na hOileáin Fhilipíneacha|hoileáin Fhilipíneacha]], ó oileáin eile de chuid na [[An Indinéis|hIndinéise]] agus ó oileán Thonga sa Chiúin-Aigéan. Rinne na Vaisimbigh imeascadh, a bheag nó a mhór, leis na Bantúigh, dream a tháinig aniar ón Afraic lena gcuid teangacha féin. Ó Mhadagascar a tháinig na daoine a lonnaigh ar na hoileáin máguaird – Oileáin Chomóra, La Réunion agus eile. Bhí na hArabaigh ag trádáil le muintir an oileáin sna [[meánaoiseanna]] agus iad ag cur fúthu ann de réir a chéile (tá timpeall 7% den phobal ina [[Ioslam|Moslamaigh]]). Taispeánann reilig áirithe (i Vohémar) go raibh Peirsigh ann roimh an mbliain 1200. Sa ré ina dhiaidh sin tháinig breis Malaech agus Javanach, in éineacht le daoine ón gCeilibéis, ón [[India]], ón Araib agus ón [[An Eoraip|Eoraip]].
Pobal measctha a tháinig as seo, agus a lán treibheacha: éagsúlacht agus cosúlacht, imreas agus cultúr coitianta. Tá ocht treibh déag i Madagascar, agus baint acu le réigiúin seachas le cúrsaí cine. Is de sliocht measctha gach ceann acu, agus cultas na sinsear acu go léir.
Tá foinsí éagsúla an chultúir le haithint ar bhia na tíre: bunús Áiseach agus lorg na hIndia, na hAraibe agus na hAfraice air. Is é an chuid is coitianta de an rís, na bananaí, an t-iasc, an mhairteoil agus na trátaí.
[[Íomhá:Mada03-0032.jpg|thumb|left|Rís á saothrú i Madagascar]]
Tá an-tábhacht leis an bhfine i Madagascar, agus é ag tosú leis na sinseanaithreacha. Daoine ar gaolta iad de réir na fine sin is geis dóibh pósadh. Tá mórán ag brath ar an ngaol, dá fhad amach é, i gcúrsaí beatha agus báis.
== Tíreolaíocht agus Aeráid ==
Tá tírdhreach Madagascar éagsúil, agus is féidir an t-oileán a roinnt go ginearálta ina thrí réigiún fhisiciúla: na hardtailte lárnacha, an machaire cósta caol san oirthear agus na hísealchríocha níos leithne san iarthar. Tá sléibhte, gleannta agus ardchlár sna hardtailte lárnacha, agus tá foraoisí báistí trópaiceacha le fáil ar chuid mhór den fhána thoir. Tá codanna den iarthar níos tirime, agus tá aeráid leath-thirim i ndeisceart an oileáin. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/places/madagascar/|teideal=Madagascar’s nature is one of a kind|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá dhá phríomhshéasúr ann: séasúr te, fliuch a mhaireann de ghnáth ó Shamhain go hAibreán, agus séasúr níos fuaire agus níos tirime ó Bhealtaine go Deireadh Fómhair. Bíonn difríochtaí móra sa bháisteach agus sa teocht idir réigiúin an oileáin. Bíonn tionchar ag cioclóin thrópaiceacha ar an tír freisin, agus is féidir leo tuilte agus damáiste suntasach a dhéanamh. <ref name=":1" />[[Íomhá:Isalo National Park 03.jpg|thumb|left|[[Páirc Náisiúnta Isalo]].]]Bíonn aeráid thrópaiceach i gceantair chósta, aeráid níos measartha sna hardtailte lárnacha mar gheall ar an airde, agus dálaí leath-thirime i ndeisceart an oileáin. Bíonn báisteach throm ar an gcósta thoir, agus bíonn ceantair áirithe san iarthar agus sa deisceart i bhfad níos tirime. Bíonn cioclóin thrópaiceacha ina mbaol freisin, go háirithe i gcodanna den oileán a mbíonn tionchar ag stoirmeacha ón Aigéan Indiach orthu.
Tá stair gheolaíoch fhada ag Madagascar. Bhí an t-oileán mar chuid den oll-ilchríoch Gondwana tráth, sular scar sé ón Afraic agus ón bhfo-ilchríoch Indiach de réir a chéile. Tharla na próisis seo thar na milliúin bliain, agus chuir leithlisiú geografach an oileáin le forbairt a thírdhreacha agus a bhithéagsúlachta uathúla.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Mesozoic Biogeographic History of Gondwanan Terrestrial Vertebrates: Insights from Madagascar's Fossil Record|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-earth-053018-060051|publisher=Annual Reviews|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|date=2019|issn=1545-4495|pages=519–553|volume=47|doi=10.1146/annurev-earth-053018-060051|author=David W. Krause, Joseph J.W. Sertich, Patrick M. O'Connor, Kristina Curry Rogers, Raymond R. Rogers}}</ref>
== Bithéagsúlacht ==
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar leithlisiú geografach an oileáin thar na milliúin bliain, tá líon mór speiceas tagtha chun cinn nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. De réir an World Wildlife Fund, tá thart ar 95% de reiptílí, 89% de phlandaí agus 92% de mhamaigh Madagascar endéimeach don oileán. Tá breis agus 11,000 speiceas plandaí endéimeacha ann, lena n-áirítear seacht speiceas baobab. I measc na n-ainmhithe is cáiliúla tá na léamaí, agus tá éagsúlacht mhór chameleón, froganna agus éan le fáil ar an oileán freisin. <ref name=":1" />[[Íomhá:Lemur Catta02.jpg|thumb|[[Lemur catta]], [[Páirc Náisiúnta Isalo]]]]Tá tábhacht ar leith ag baint le héiceachórais mhuirí na tíre freisin. Tá sceireacha coiréil, mangróibh agus móinéir féir mhara le fáil feadh an chósta, agus soláthraíonn siad gnáthóga d’iasc agus do speicis mhuirí eile. Tá na gnáthóga sin tábhachtach don bhithéagsúlacht agus do shlí bheatha na bpobal cósta. Tá tábhacht ar leith ag baint le ceantair mhuirí chosanta in iarthuaisceart Madagascar. Mar shampla, tá Páirc Náisiúnta Nosy Hara suite i gceantar a bhfuil éagsúlacht shaibhir choiréil ann; tuairiscíonn an WWF go bhfuil 265 speiceas coiréil le fáil ann.
== Caomhnú ==
Tá bithéagsúlacht Madagascar faoi bhrú mar gheall ar dhífhoraoisiú, leathnú na talmhaíochta, dó adhmaid agus gualaigh, fiach mídhleathach agus athrú aeráide. Bíonn tionchar ag cailleadh foraoise ar speicis amhail léamaí agus chameleoin, agus cuireann creimeadh ithreach agus sil-leagan dríodair isteach ar aibhneacha agus ar sceireacha coiréil. Tá triomaigh agus cioclóin ina ndúshláin bhreise do dhaoine agus don timpeallacht.[[Íomhá:Fianarantsoa-people.jpg|thumb|Dífhoraoisiú agus creimeadh]]Tá páirceanna náisiúnta agus limistéir chosanta bunaithe chun gnáthóga agus speicis a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Náisiúnta Isalo, a bhfuil cáil uirthi as a foirmíochtaí gaineamhchloiche agus a tírdhreach garbh, agus Páirc Náisiúnta Masoala, a chosnaíonn foraoisí báistí agus gnáthóga cósta. Tá bainistiú inbhuanaithe na n-acmhainní nádúrtha ríthábhachtach chun bithéagsúlacht an oileáin a chaomhnú agus chun tacú leis na pobail a bhíonn ag brath ar na hacmhainní sin.
Bíonn iarmhairtí ag dífhoraoisiú lasmuigh de na foraoisí féin. Nuair a bhaintear crainn, is féidir le níos mó ithreach agus dríodair dul isteach in aibhneacha agus san fharraige. D’fhéadfadh sé sin sceireacha coiréil a chlúdach agus dochar a dhéanamh do ghnáthóga mara agus d’iascaigh. Ina theannta sin, cuireann triomaigh níos déine i ndeisceart Madagascar agus cioclóin agus tuilte i gceantair eile brú ar phobail agus ar acmhainní nádúrtha. <ref name=":1" />
== Ríthe agus Eorpaigh ==
Tháinig a lán ríochtaí ar an bhfód tar éis an chéad áitriú, agus iad ag trádáil le hoirthear na hAfraice, leis an [[An Meánoirthear|Meánoirthear]] agus leis an India. Faoi na meánaoiseanna bhí ríthe tréana réigiúnacha ann agus stádas diaga acu. Thosaigh na [[An Phortaingéil|Portaingéalaigh]] ag trádáil le muintir Mhadagascar sa 16ú haois; lean na Francaigh iad sa 17ú haois. Ó thimpeall 1774 go dtí 1824 bhain píoráidí feidhm as an oileán mar áit dhídine.
Ó na 1790í amach d’éirigh leis an ríora Meiríneach (''Merina'') smacht a fháil ar fhormhór an oileáin agus iad ag dul i bpáirt leis na Briotanaigh: cuireadh deireadh leis an daoirse, a raibh an-tábhacht léi i gcúrsaí tráchtála, fuarthas maoiniú ón mBreatain agus ghlac na Meirínigh leis an g[[Críostaíocht]] de réir a chéile. (Mar sin féin, cleachtann timpeall 50% den phobal an creideamh traidisiúnta fós, creideamh a chuireann treise ar chaidreamh idir na beo agus na mairbh agus atá láidir i measc Mheirínigh na sléibhte.)
== An coilíneachas ==
Sa bhliain 1883 rinne na [[An Fhrainc|Francaigh]] ionradh, ag iarraidh cúitimh i maoin a baineadh de shaoránaigh Fhrancacha. Sa bhliain 1890 rinneadh coimearcas Francach den oileán agus sa bhliain 1886 rinne na Francaigh ionradh eile agus shealbhaigh an áit go léir.
Sa [[Dara Cogadh Domhanda]] bhí saighdiúirí ó Mhadagascar ag troid sa Fhrainc, i Maracó agus sa tSiria. Nuair a thosaigh an cogadh bhí an t-oileán faoi smacht Vichy, ach thug na Briotanaigh do na Francaigh Shaora, lucht [[Charles de Gaulle|de Gaulle]], é sa bhliain 1942. Sa bhliain 1947 d’éirigh muintir Mhadagascar amach i gcoinne na Fraince; cuireadh an cheannairc faoi chois go fuilteach, ach ina dhiaidh sin leasaíodh cúrsaí riaracháin agus bhí síocháin ann go dtí an bhliain 1960, nuair a baineadh amach neamhspleáchas. Fraincis atá i mbéal na scothaicme fós.
== Ré pholaitiúil nua ==
[[Íomhá:Antananarivo Street.JPG|thumb|left|Is é [[Antananairíveo]] príomhchathair na tíre]]
Bhí dlúthnasc idir an Fhrainc agus Madagascar fós agus an chéad uachtarán, Philibert Tsiranana, i réim, rud a chuir colg ar mhórán daoine agus ar chionsiocair lena chur as oifig é; tháinig Didier Ratsiraka, oifigeach cabhlaigh, i dtreis sa bhliain 1975, rud a bhí mar chomhartha ar chumhacht na bhfórsaí armtha feasta i gcúrsaí [[polaitíocht]]a. Ar dtús chuaigh sé leis an [[sóisialachas]], ach tosaíodh ar chruth nua a chur ar an ngeilleagar i ndeireadh na 1980í, agus an príobháidiú mar chuid de (rud a rinneadh de bharr áiteamh an Bhainc Dhomhanda, mórán). Tríd is tríd, chuaigh an geilleagar chun cinn, ach níor tháinig feabhas ar ghnóthaí riaracháin, bhí mórán bochtán ann fós faoin tuath go háirithe, agus dúradh go raibh an t-éilliú go dona ar fad. Ní raibh Ratsiraka agus a pháirtí gan freasúra; chuir an t-arm léirsithe faoi chois sa bhliain 1991 agus ní raibh Ratsiraka ina uachtarán idir na blianta 1993 agus 1996.
[[Íomhá:Madagascar-carte.png|thumb|Léarscáil Mhadagascar]]
Sa bhliain 2001 chuaigh Marc Ravalomanana, méara na príomhchathrach (Antananairíveo) agus toice mór, i ngleic le Ratsiraka sna toghcháin uachtaránachta. Bhí an toradh ina chnámh spairne, agus Ravalomanana á rá gurb eisean a bhuaigh; sa bhliain 2002 tháinig na cúirteanna leis. Dúirt Ravalomana gurb é a bhí uaidh rialachas éifeachtach, deireadh a chur le héilliú agus an geilleagar a chur chun cinn, agus sa bhliain 2006 d’éirigh leis téarma eile a bhaint amach.
Sa bhliain 2007 rinne Ravalomanana an Bunreacht a athrú le reifreann: cuireadh le cumhacht phráinne an Uachtaráin, tugadh [[Béarla]] isteach mar an tríú teanga oifigiúil (chun infheistíocht a mhealladh ón [[An Afraic Theas|Afraic Theas]]), athraíodh an córas riaracháin agus cinneadh nach mbeadh stádas tuata ag an tír feasta.
Bhí eagla ar an bhfreasúra go mbeadh uathlathas ann de bharr na n-athruithe, agus lochtaigh [[an Eaglais Chaitliceach]] an reifreann go dian ar an gcúis sin agus toisc nár mhian léi ladar an rialtais a fheiceáil i ngnóthaí creidimh. I gceann tamaill cuireadh i leith an Uachtaráin go raibh sé ag cur as do ghnólachtaí na tíre agus ag sealbhú na gceann ab éifeachtaí díobh. Tháinig Andry Rajoelina, méara Antananarivo, chun tosaigh sa fhreasúra, agus mhéadaigh ar mhíshásamh na ndaoine sa bhliain 2008 nuair a thug an rialtas leath thalamh beatha an oileáin do chomhlacht ón [[An Chóiré Theas|gCóiré Theas]] ar léas naoi mbliana is nócha. Tharla círéibeanna callánacha sa phríomhchathair i mbliana, agus bhí ar Ravalomanana géilleadh do lucht leanúna Rajoelina agus don Arm, dhá dhream a bhí ag obair as lámha a chéile. Rinneadh uachtarán de Rajoelina, agus tá cainteanna ar siúl idir na príomhpháirtithe faoi láthair.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{refbegin}}
* [http://www.madagascar.gov.mg/ The Madagascar Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024185803/http://www.madagascar.gov.mg/ |date=2008-10-24 }}
* [https://web.archive.org/web/20071026102510/http://www.assemblee-nationale.mg/en/accueil.php National Assembly of Madagascar]
* [http://www.madagascar-diplomatie.net/ Ministry of Foreign Affairs of Madagascar]
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829212249/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm |date=2012-08-29 }} ó ''UCB Libraries GovPubs''
{{refend}}
==== Timpeallacht ====
* [http://www.parcs-madagascar.com/ Páirceanna Náisiúnta Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512201844/http://www.parcs-madagascar.com/ |date=2021-05-12 }} suíomh oifigiúil páirceanna
* [https://web.archive.org/web/20080108022949/http://www.conservation.org/explore/regions/africa_madagascar/madagascar/Pages/default.aspx Conservation International] - Léargas leathan ar Mhadagascar
* [http://www.mwc-info.net/ Madagascar Wildlife Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605143436/http://www.mwc-info.net/ |date=2019-06-05 }} Eagraíocht gan bhrabach de chuid na tíre is ea MWC, agus í ag cur an chaomhnaithe chun cinn i measc an phobail
==== Eagraíochtaí eile ====
* [http://www.themadagascarproject.org.uk/ The Madagascar Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122065054/http://www.themadagascarproject.org.uk/ |date=2008-11-22 }}, Tionscadal chun cuidiú le bunadh na háite cúiseanna agus iarsmaí an bhochtanais a leigheas
* [http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 Seanléarscáileanna Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118011159/http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 |date=2008-11-18 }} ó leabharlann CEGET (CNRS, France)
* [http://www.madagascar.co.uk/ Azafady] Cumann carthanachta Briotanach agus eagraíocht neamhrialtais ó Mhadagascar ag dul i gcomhar le chéile chun bochtanas a laghdú agus an timpeallacht a chaomhnu.
* [http://www.shamafoundation.org/ Shama Foundation of Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206035919/http://www.shamafoundation.org/ |date=2008-12-06 }} Eagraíocht a thugann scoláireachtaí do dhaltaí bochta
<!---Idirvicí--->
[[Catagóir:Oileáin]]
[[Catagóir:Madagascar]]
[[Catagóir:An tAigéan Indiach]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
1n44heifj3eqq1qrihud3unajni05qc
1330101
1330100
2026-10-18T18:18:14Z
Aaronapplis
796
1330101
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Madagascar''' san [[An tAigéan Indiach|Aigéan Indiach]], amach ó chósta thoir theas na [[An Afraic|hAfraice]], soir ó [[Mósaimbíc|Mhósaimbíc]]. Is í an ceathrú hoileán is mó ar domhan í, agus tá achar de thart ar 587,000 ciliméadar cearnach aici. Is í [[Antananairíveo|Antananarivo]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar a leithlisiú geografach thar na milliúin bliain, tá go leor speiceas plandaí agus ainmhithe tagtha chun cinn ar an oileán nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. Ina measc tá lemúir, chameleoin agus baobabaí.
Tá an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] agus an [[An Fhraincis|Fhraincis]] ina dteangacha oifigiúla. Tá cultúr saibhir agus éagsúil ag an tír, a léirítear ina teangacha, ina traidisiúin, ina ceol agus ina nósanna sóisialta.
== Geilleagar ==
Is geilleagar i mbéal forbartha é geilleagar Madagascar, agus tá an talmhaíocht, an mhianadóireacht, an déantúsaíocht agus na seirbhísí ar na príomhearnálacha eacnamaíocha. In ainneoin acmhainní nádúrtha suntasacha agus éagsúlacht gníomhaíochtaí eacnamaíocha, tá bochtaineacht fhorleathan sa tír agus tá fás eacnamaíoch teoranta ag fadhbanna struchtúracha, easnaimh bhonneagair agus leochaileacht i leith tubaistí nádúrtha. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Talmhaíocht agus iascaireacht ===
Tá an talmhaíocht ríthábhachtach do gheilleagar agus do shlí bheatha mhuintir Madagascar, go háirithe i gceantair thuaithe. Is é [[rís]] an príomhbhia sa tír, agus saothraítear barra eile amhail [[Casabhach|casabhaigh]], [[Arbhar Indiach|arbhar]] agus [[Pónaire|pónairí]] freisin. I measc na bpríomhtháirgí talmhaíochta a shaothraítear lena n-onnmhairiú tá [[fanaile]], [[Clóbh|clóibh]], [[caife]] agus [[lítsí]]. Tá Madagascar ar cheann de na príomhtháirgeoirí agus onnmhaireoirí fanaile ar domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá ról tábhachtach ag an iascaireacht agus ag an dobharshaothrú i ngeilleagar Madagascar agus i slite beatha na bpobal cósta. Tá cósta thart ar 5,600 ciliméadar ar fad ag an tír agus limistéar eacnamaíoch eisiach muirí a shíneann thar mhilliún ciliméadar cearnach. Bíonn iascaireacht ar scála beag ar siúl i bpobail chósta agus in uiscí intíre araon, agus soláthraíonn sí bia agus ioncam do go leor teaghlach. I measc na dtáirgí a ghabhtar nó a tháirgtear lena ndíol sa bhaile agus lena n-onnmhairiú tá iasc, ribí róibéis, [[Tuinnín buí|tuinnín]], [[Portán|portáin]] agus [[Gliomach|gliomaigh]]. Tá dúshláin roimh an earnáil, áfach, lena n-áirítear [[ró-iascaireacht]], meath ar ghnáthóga muirí agus deacrachtaí maidir le fuarú agus iompar na gabhála chuig margaí. Dá bhrí sin, tá bainistiú inbhuanaithe acmhainní mara tábhachtach do gheilleagar na tíre agus do shlí bheatha na bpobal iascaireachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2020/06/08/madagascar-balancing-conservation-and-exploitation-of-fisheries-resources|teideal=Madagascar: Balancing Conservation and Exploitation of Fisheries Resources|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Mianadóireacht agus déantúsaíocht ===
Tá acmhainní mianracha suntasacha ag Madagascar, lena n-áirítear [[nicil]], [[cóbalt]], [[graifít]] agus mianraí [[tíotáiniam]]. Tá ról ag an mianadóireacht in onnmhairí agus in infheistíocht eachtrach na tíre. Tá an tionscal teicstílí agus éadaí tábhachtach freisin, agus déantar earraí a tháirgeadh lena n-onnmhairiú chuig margaí idirnáisiúnta. Mar sin féin, cuireann fadhbanna amhail soláthar neamhiontaofa leictreachais, costais iompair agus rochtain theoranta ar mhaoiniú bac ar fhás agus ar iomaíochas gnólachtaí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/02/25/bridging-the-productivity-divide-unlocking-afe-madagascars-economic-potential|teideal=Bridging the Productivity Divide: Unlocking Madagascar's Economic Potential|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Seirbhísí agus turasóireacht ===
Tá earnáil na seirbhísí ag éirí níos tábhachtaí sa gheilleagar. Cuimsíonn sí trádáil, iompar, teileachumarsáid agus turasóireacht. Meallann Madagascar cuairteoirí lena [[Bithéagsúlacht|bhithéagsúlacht]], lena pháirceanna náisiúnta, lena fhiadhúlra uathúil agus lena thránna. Tá acmhainneacht ag an turasóireacht fostaíocht a chruthú agus ioncam a ghiniúint do phobail áitiúla, cé go mbíonn tionchar ag easnaimh bhonneagair agus ag tubaistí nádúrtha ar an earnáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update-bridging-the-productivity-divide|teideal=Madagascar Economic Update: Bridging the Productivity Divide|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>[[Íomhá:Isalo National Park 01.jpg|thumb|left|[[Isalo]]]]
== Teangacha agus daoine ==
Baineann an Mhalagáisis leis na [[teanga (cumarsáid)|teangacha]] Malae-Pholainéiseacha, go háirithe le teangacha de chuid dheisceart [[Boirneo|Bhoirneo]], agus rian na Malaeisise agus na Javanaise le haithint uirthi, rud a thugann léargas ar na chéad lonnaitheoirí. Síltear gur tháinig na chéad daoine chun an oileáin ó oirdheisceart na [[An Áise|hÁise]] (ó Bhoirneo, b’fhéidir, nó ón g[[Ceilibéis]]) idir na blianta 200 agus 500 i mbáid bhacáin amuigh. De réir mar a deir na finscéalta, ba iad na Vaisimbigh (''Vasimba'') ba thúisce a chuaigh chun cónaithe ann, agus lean inimircigh eile iad – daoine ó Bhoirneo, ó na [[Na hOileáin Fhilipíneacha|hoileáin Fhilipíneacha]], ó oileáin eile de chuid na [[An Indinéis|hIndinéise]] agus ó oileán Thonga sa Chiúin-Aigéan. Rinne na Vaisimbigh imeascadh, a bheag nó a mhór, leis na Bantúigh, dream a tháinig aniar ón Afraic lena gcuid teangacha féin. Ó Mhadagascar a tháinig na daoine a lonnaigh ar na hoileáin máguaird – Oileáin Chomóra, La Réunion agus eile. Bhí na hArabaigh ag trádáil le muintir an oileáin sna [[meánaoiseanna]] agus iad ag cur fúthu ann de réir a chéile (tá timpeall 7% den phobal ina [[Ioslam|Moslamaigh]]). Taispeánann reilig áirithe (i Vohémar) go raibh Peirsigh ann roimh an mbliain 1200. Sa ré ina dhiaidh sin tháinig breis Malaech agus Javanach, in éineacht le daoine ón gCeilibéis, ón [[India]], ón Araib agus ón [[An Eoraip|Eoraip]]. [[Íomhá:Mada03-0032.jpg|thumb|left|Rís á saothrú i Madagascar]]Pobal measctha a tháinig as seo, agus a lán treibheacha: éagsúlacht agus cosúlacht, imreas agus cultúr coitianta. Tá ocht treibh déag i Madagascar, agus baint acu le réigiúin seachas le cúrsaí cine. Is de sliocht measctha gach ceann acu, agus cultas na sinsear acu go léir.
Tá foinsí éagsúla an chultúir le haithint ar bhia na tíre: bunús Áiseach agus lorg na hIndia, na hAraibe agus na hAfraice air. Is é an chuid is coitianta de an rís, na bananaí, an t-iasc, an mhairteoil agus na trátaí.
Tá an-tábhacht leis an bhfine i Madagascar, agus é ag tosú leis na sinseanaithreacha. Daoine ar gaolta iad de réir na fine sin is geis dóibh pósadh. Tá mórán ag brath ar an ngaol, dá fhad amach é, i gcúrsaí beatha agus báis.
== Tíreolaíocht agus Aeráid ==
Tá tírdhreach Madagascar éagsúil, agus is féidir an t-oileán a roinnt go ginearálta ina thrí réigiún fhisiciúla: na hardtailte lárnacha, an machaire cósta caol san oirthear agus na hísealchríocha níos leithne san iarthar. Tá sléibhte, gleannta agus ardchlár sna hardtailte lárnacha, agus tá foraoisí báistí trópaiceacha le fáil ar fhána thoir an oileáin. Bíonn aeráid níos measartha sna hardtailte mar gheall ar an airde, báisteach throm ar an gcósta thoir agus dálaí níos tirime san iarthar agus san iardheisceart. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/places/madagascar/|teideal=Madagascar’s nature is one of a kind|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>[[Íomhá:Isalo National Park 03.jpg|thumb|left|[[Páirc Náisiúnta Isalo]].]]Tá dhá phríomhshéasúr ann: séasúr te, fliuch a mhaireann de ghnáth ó Shamhain go hAibreán, agus séasúr níos fuaire agus níos tirime ó Bhealtaine go Deireadh Fómhair. Bíonn tionchar ag cioclóin thrópaiceacha ar Madagascar freisin, agus is féidir leo tuilte agus damáiste suntasach a dhéanamh. <ref name=":1" />
Tá stair gheolaíoch fhada ag Madagascar. Bhí an t-oileán mar chuid den oll-ilchríoch [[Gonduanalainn|Gondwana]] tráth, sular scar sé ón Afraic agus ón bhfo-ilchríoch Indiach de réir a chéile thar na milliúin bliain. Chuir an leithlisiú geografach a lean as sin le forbairt thírdhreach agus bhithéagsúlacht shainiúil an oileáin. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Mesozoic Biogeographic History of Gondwanan Terrestrial Vertebrates: Insights from Madagascar's Fossil Record|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-earth-053018-060051|publisher=Annual Reviews|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|date=2019|issn=1545-4495|pages=519–553|volume=47|doi=10.1146/annurev-earth-053018-060051|author=David W. Krause, Joseph J.W. Sertich, Patrick M. O'Connor, Kristina Curry Rogers, Raymond R. Rogers}}</ref>
== Bithéagsúlacht ==
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar leithlisiú geografach an oileáin thar na milliúin bliain, tá líon mór speiceas tagtha chun cinn nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. De réir an World Wildlife Fund, tá thart ar 95% de reiptílí, 89% de phlandaí agus 92% de mhamaigh Madagascar endéimeach don oileán. Tá breis agus 11,000 speiceas plandaí endéimeacha ann, lena n-áirítear seacht speiceas baobab. I measc na n-ainmhithe is cáiliúla tá na léamaí, agus tá éagsúlacht mhór chameleón, froganna agus éan le fáil ar an oileán freisin. <ref name=":1" />[[Íomhá:Lemur Catta02.jpg|thumb|[[Lemur catta]], [[Páirc Náisiúnta Isalo]]]]Tá tábhacht ar leith ag baint le héiceachórais mhuirí na tíre freisin. Tá sceireacha coiréil, mangróibh agus móinéir féir mhara le fáil feadh an chósta, agus soláthraíonn siad gnáthóga d’iasc agus do speicis mhuirí eile. Tá na gnáthóga sin tábhachtach don bhithéagsúlacht agus do shlí bheatha na bpobal cósta. Tá tábhacht ar leith ag baint le ceantair mhuirí chosanta in iarthuaisceart Madagascar. Mar shampla, tá Páirc Náisiúnta Nosy Hara suite i gceantar a bhfuil éagsúlacht shaibhir choiréil ann; tuairiscíonn an WWF go bhfuil 265 speiceas coiréil le fáil ann.
== Caomhnú ==
Tá bithéagsúlacht Madagascar faoi bhrú mar gheall ar dhífhoraoisiú, leathnú na talmhaíochta, dó adhmaid agus gualaigh, fiach mídhleathach agus athrú aeráide. Bíonn tionchar ag cailleadh foraoise ar speicis amhail léamaí agus chameleoin, agus cuireann creimeadh ithreach agus sil-leagan dríodair isteach ar aibhneacha agus ar sceireacha coiréil. Tá triomaigh agus cioclóin ina ndúshláin bhreise do dhaoine agus don timpeallacht.[[Íomhá:Fianarantsoa-people.jpg|thumb|Dífhoraoisiú agus creimeadh]]Tá páirceanna náisiúnta agus limistéir chosanta bunaithe chun gnáthóga agus speicis a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Náisiúnta Isalo, a bhfuil cáil uirthi as a foirmíochtaí gaineamhchloiche agus a tírdhreach garbh, agus Páirc Náisiúnta Masoala, a chosnaíonn foraoisí báistí agus gnáthóga cósta. Tá bainistiú inbhuanaithe na n-acmhainní nádúrtha ríthábhachtach chun bithéagsúlacht an oileáin a chaomhnú agus chun tacú leis na pobail a bhíonn ag brath ar na hacmhainní sin.
Bíonn iarmhairtí ag dífhoraoisiú lasmuigh de na foraoisí féin. Nuair a bhaintear crainn, is féidir le níos mó ithreach agus dríodair dul isteach in aibhneacha agus san fharraige. D’fhéadfadh sé sin sceireacha coiréil a chlúdach agus dochar a dhéanamh do ghnáthóga mara agus d’iascaigh. Ina theannta sin, cuireann triomaigh níos déine i ndeisceart Madagascar agus cioclóin agus tuilte i gceantair eile brú ar phobail agus ar acmhainní nádúrtha. <ref name=":1" />
== Ríthe agus Eorpaigh ==
Tháinig a lán ríochtaí ar an bhfód tar éis an chéad áitriú, agus iad ag trádáil le hoirthear na hAfraice, leis an [[An Meánoirthear|Meánoirthear]] agus leis an India. Faoi na meánaoiseanna bhí ríthe tréana réigiúnacha ann agus stádas diaga acu. Thosaigh na [[An Phortaingéil|Portaingéalaigh]] ag trádáil le muintir Mhadagascar sa 16ú haois; lean na Francaigh iad sa 17ú haois. Ó thimpeall 1774 go dtí 1824 bhain píoráidí feidhm as an oileán mar áit dhídine.
Ó na 1790í amach d’éirigh leis an ríora Meiríneach (''Merina'') smacht a fháil ar fhormhór an oileáin agus iad ag dul i bpáirt leis na Briotanaigh: cuireadh deireadh leis an daoirse, a raibh an-tábhacht léi i gcúrsaí tráchtála, fuarthas maoiniú ón mBreatain agus ghlac na Meirínigh leis an g[[Críostaíocht]] de réir a chéile. (Mar sin féin, cleachtann timpeall 50% den phobal an creideamh traidisiúnta fós, creideamh a chuireann treise ar chaidreamh idir na beo agus na mairbh agus atá láidir i measc Mheirínigh na sléibhte.)
== An coilíneachas ==
Sa bhliain 1883 rinne na [[An Fhrainc|Francaigh]] ionradh, ag iarraidh cúitimh i maoin a baineadh de shaoránaigh Fhrancacha. Sa bhliain 1890 rinneadh coimearcas Francach den oileán agus sa bhliain 1886 rinne na Francaigh ionradh eile agus shealbhaigh an áit go léir.
Sa [[Dara Cogadh Domhanda]] bhí saighdiúirí ó Mhadagascar ag troid sa Fhrainc, i Maracó agus sa tSiria. Nuair a thosaigh an cogadh bhí an t-oileán faoi smacht Vichy, ach thug na Briotanaigh do na Francaigh Shaora, lucht [[Charles de Gaulle|de Gaulle]], é sa bhliain 1942. Sa bhliain 1947 d’éirigh muintir Mhadagascar amach i gcoinne na Fraince; cuireadh an cheannairc faoi chois go fuilteach, ach ina dhiaidh sin leasaíodh cúrsaí riaracháin agus bhí síocháin ann go dtí an bhliain 1960, nuair a baineadh amach neamhspleáchas. Fraincis atá i mbéal na scothaicme fós.
== Ré pholaitiúil nua ==
[[Íomhá:Antananarivo Street.JPG|thumb|left|Is é [[Antananairíveo]] príomhchathair na tíre]]
Bhí dlúthnasc idir an Fhrainc agus Madagascar fós agus an chéad uachtarán, Philibert Tsiranana, i réim, rud a chuir colg ar mhórán daoine agus ar chionsiocair lena chur as oifig é; tháinig Didier Ratsiraka, oifigeach cabhlaigh, i dtreis sa bhliain 1975, rud a bhí mar chomhartha ar chumhacht na bhfórsaí armtha feasta i gcúrsaí [[polaitíocht]]a. Ar dtús chuaigh sé leis an [[sóisialachas]], ach tosaíodh ar chruth nua a chur ar an ngeilleagar i ndeireadh na 1980í, agus an príobháidiú mar chuid de (rud a rinneadh de bharr áiteamh an Bhainc Dhomhanda, mórán). Tríd is tríd, chuaigh an geilleagar chun cinn, ach níor tháinig feabhas ar ghnóthaí riaracháin, bhí mórán bochtán ann fós faoin tuath go háirithe, agus dúradh go raibh an t-éilliú go dona ar fad. Ní raibh Ratsiraka agus a pháirtí gan freasúra; chuir an t-arm léirsithe faoi chois sa bhliain 1991 agus ní raibh Ratsiraka ina uachtarán idir na blianta 1993 agus 1996.
[[Íomhá:Madagascar-carte.png|thumb|Léarscáil Mhadagascar]]
Sa bhliain 2001 chuaigh Marc Ravalomanana, méara na príomhchathrach (Antananairíveo) agus toice mór, i ngleic le Ratsiraka sna toghcháin uachtaránachta. Bhí an toradh ina chnámh spairne, agus Ravalomanana á rá gurb eisean a bhuaigh; sa bhliain 2002 tháinig na cúirteanna leis. Dúirt Ravalomana gurb é a bhí uaidh rialachas éifeachtach, deireadh a chur le héilliú agus an geilleagar a chur chun cinn, agus sa bhliain 2006 d’éirigh leis téarma eile a bhaint amach.
Sa bhliain 2007 rinne Ravalomanana an Bunreacht a athrú le reifreann: cuireadh le cumhacht phráinne an Uachtaráin, tugadh [[Béarla]] isteach mar an tríú teanga oifigiúil (chun infheistíocht a mhealladh ón [[An Afraic Theas|Afraic Theas]]), athraíodh an córas riaracháin agus cinneadh nach mbeadh stádas tuata ag an tír feasta.
Bhí eagla ar an bhfreasúra go mbeadh uathlathas ann de bharr na n-athruithe, agus lochtaigh [[an Eaglais Chaitliceach]] an reifreann go dian ar an gcúis sin agus toisc nár mhian léi ladar an rialtais a fheiceáil i ngnóthaí creidimh. I gceann tamaill cuireadh i leith an Uachtaráin go raibh sé ag cur as do ghnólachtaí na tíre agus ag sealbhú na gceann ab éifeachtaí díobh. Tháinig Andry Rajoelina, méara Antananarivo, chun tosaigh sa fhreasúra, agus mhéadaigh ar mhíshásamh na ndaoine sa bhliain 2008 nuair a thug an rialtas leath thalamh beatha an oileáin do chomhlacht ón [[An Chóiré Theas|gCóiré Theas]] ar léas naoi mbliana is nócha. Tharla círéibeanna callánacha sa phríomhchathair i mbliana, agus bhí ar Ravalomanana géilleadh do lucht leanúna Rajoelina agus don Arm, dhá dhream a bhí ag obair as lámha a chéile. Rinneadh uachtarán de Rajoelina, agus tá cainteanna ar siúl idir na príomhpháirtithe faoi láthair.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{refbegin}}
* [http://www.madagascar.gov.mg/ The Madagascar Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024185803/http://www.madagascar.gov.mg/ |date=2008-10-24 }}
* [https://web.archive.org/web/20071026102510/http://www.assemblee-nationale.mg/en/accueil.php National Assembly of Madagascar]
* [http://www.madagascar-diplomatie.net/ Ministry of Foreign Affairs of Madagascar]
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829212249/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm |date=2012-08-29 }} ó ''UCB Libraries GovPubs''
{{refend}}
==== Timpeallacht ====
* [http://www.parcs-madagascar.com/ Páirceanna Náisiúnta Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512201844/http://www.parcs-madagascar.com/ |date=2021-05-12 }} suíomh oifigiúil páirceanna
* [https://web.archive.org/web/20080108022949/http://www.conservation.org/explore/regions/africa_madagascar/madagascar/Pages/default.aspx Conservation International] - Léargas leathan ar Mhadagascar
* [http://www.mwc-info.net/ Madagascar Wildlife Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605143436/http://www.mwc-info.net/ |date=2019-06-05 }} Eagraíocht gan bhrabach de chuid na tíre is ea MWC, agus í ag cur an chaomhnaithe chun cinn i measc an phobail
==== Eagraíochtaí eile ====
* [http://www.themadagascarproject.org.uk/ The Madagascar Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122065054/http://www.themadagascarproject.org.uk/ |date=2008-11-22 }}, Tionscadal chun cuidiú le bunadh na háite cúiseanna agus iarsmaí an bhochtanais a leigheas
* [http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 Seanléarscáileanna Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118011159/http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 |date=2008-11-18 }} ó leabharlann CEGET (CNRS, France)
* [http://www.madagascar.co.uk/ Azafady] Cumann carthanachta Briotanach agus eagraíocht neamhrialtais ó Mhadagascar ag dul i gcomhar le chéile chun bochtanas a laghdú agus an timpeallacht a chaomhnu.
* [http://www.shamafoundation.org/ Shama Foundation of Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206035919/http://www.shamafoundation.org/ |date=2008-12-06 }} Eagraíocht a thugann scoláireachtaí do dhaltaí bochta
<!---Idirvicí--->
[[Catagóir:Oileáin]]
[[Catagóir:Madagascar]]
[[Catagóir:An tAigéan Indiach]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
bdg7qgs87zdovywo7h8k3t5ib4sgl3k
1330102
1330101
2026-10-18T18:40:26Z
Aaronapplis
796
Stair
1330102
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Madagascar''' san [[An tAigéan Indiach|Aigéan Indiach]], amach ó chósta thoir theas na [[An Afraic|hAfraice]], soir ó [[Mósaimbíc|Mhósaimbíc]]. Is í an ceathrú hoileán is mó ar domhan í, agus tá achar de thart ar 587,000 ciliméadar cearnach aici. Is í [[Antananairíveo|Antananarivo]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar a leithlisiú geografach thar na milliúin bliain, tá go leor speiceas plandaí agus ainmhithe tagtha chun cinn ar an oileán nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. Ina measc tá lemúir, chameleoin agus baobabaí.
Tá an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] agus an [[An Fhraincis|Fhraincis]] ina dteangacha oifigiúla. Tá cultúr saibhir agus éagsúil ag an tír, a léirítear ina teangacha, ina traidisiúin, ina ceol agus ina nósanna sóisialta.
== Geilleagar ==
Is geilleagar i mbéal forbartha é geilleagar Madagascar, agus tá an talmhaíocht, an mhianadóireacht, an déantúsaíocht agus na seirbhísí ar na príomhearnálacha eacnamaíocha. In ainneoin acmhainní nádúrtha suntasacha agus éagsúlacht gníomhaíochtaí eacnamaíocha, tá bochtaineacht fhorleathan sa tír agus tá fás eacnamaíoch teoranta ag fadhbanna struchtúracha, easnaimh bhonneagair agus leochaileacht i leith tubaistí nádúrtha. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Talmhaíocht agus iascaireacht ===
Tá an talmhaíocht ríthábhachtach do gheilleagar agus do shlí bheatha mhuintir Madagascar, go háirithe i gceantair thuaithe. Is é [[rís]] an príomhbhia sa tír, agus saothraítear barra eile amhail [[Casabhach|casabhaigh]], [[Arbhar Indiach|arbhar]] agus [[Pónaire|pónairí]] freisin. I measc na bpríomhtháirgí talmhaíochta a shaothraítear lena n-onnmhairiú tá [[fanaile]], [[Clóbh|clóibh]], [[caife]] agus [[lítsí]]. Tá Madagascar ar cheann de na príomhtháirgeoirí agus onnmhaireoirí fanaile ar domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá ról tábhachtach ag an iascaireacht agus ag an dobharshaothrú i ngeilleagar Madagascar agus i slite beatha na bpobal cósta. Tá cósta thart ar 5,600 ciliméadar ar fad ag an tír agus limistéar eacnamaíoch eisiach muirí a shíneann thar mhilliún ciliméadar cearnach. Bíonn iascaireacht ar scála beag ar siúl i bpobail chósta agus in uiscí intíre araon, agus soláthraíonn sí bia agus ioncam do go leor teaghlach. I measc na dtáirgí a ghabhtar nó a tháirgtear lena ndíol sa bhaile agus lena n-onnmhairiú tá iasc, ribí róibéis, [[Tuinnín buí|tuinnín]], [[Portán|portáin]] agus [[Gliomach|gliomaigh]]. Tá dúshláin roimh an earnáil, áfach, lena n-áirítear [[ró-iascaireacht]], meath ar ghnáthóga muirí agus deacrachtaí maidir le fuarú agus iompar na gabhála chuig margaí. Dá bhrí sin, tá bainistiú inbhuanaithe acmhainní mara tábhachtach do gheilleagar na tíre agus do shlí bheatha na bpobal iascaireachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2020/06/08/madagascar-balancing-conservation-and-exploitation-of-fisheries-resources|teideal=Madagascar: Balancing Conservation and Exploitation of Fisheries Resources|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Mianadóireacht agus déantúsaíocht ===
Tá acmhainní mianracha suntasacha ag Madagascar, lena n-áirítear [[nicil]], [[cóbalt]], [[graifít]] agus mianraí [[tíotáiniam]]. Tá ról ag an mianadóireacht in onnmhairí agus in infheistíocht eachtrach na tíre. Tá an tionscal teicstílí agus éadaí tábhachtach freisin, agus déantar earraí a tháirgeadh lena n-onnmhairiú chuig margaí idirnáisiúnta. Mar sin féin, cuireann fadhbanna amhail soláthar neamhiontaofa leictreachais, costais iompair agus rochtain theoranta ar mhaoiniú bac ar fhás agus ar iomaíochas gnólachtaí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/02/25/bridging-the-productivity-divide-unlocking-afe-madagascars-economic-potential|teideal=Bridging the Productivity Divide: Unlocking Madagascar's Economic Potential|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Seirbhísí agus turasóireacht ===
Tá earnáil na seirbhísí ag éirí níos tábhachtaí sa gheilleagar. Cuimsíonn sí trádáil, iompar, teileachumarsáid agus turasóireacht. Meallann Madagascar cuairteoirí lena [[Bithéagsúlacht|bhithéagsúlacht]], lena pháirceanna náisiúnta, lena fhiadhúlra uathúil agus lena thránna. Tá acmhainneacht ag an turasóireacht fostaíocht a chruthú agus ioncam a ghiniúint do phobail áitiúla, cé go mbíonn tionchar ag easnaimh bhonneagair agus ag tubaistí nádúrtha ar an earnáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update-bridging-the-productivity-divide|teideal=Madagascar Economic Update: Bridging the Productivity Divide|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>[[Íomhá:Isalo National Park 01.jpg|thumb|left|[[Isalo]]]]
== Teangacha agus daoine ==
Baineann an Mhalagáisis leis na [[teanga (cumarsáid)|teangacha]] Malae-Pholainéiseacha, go háirithe le teangacha de chuid dheisceart [[Boirneo|Bhoirneo]], agus rian na Malaeisise agus na Javanaise le haithint uirthi, rud a thugann léargas ar na chéad lonnaitheoirí. Síltear gur tháinig na chéad daoine chun an oileáin ó oirdheisceart na [[An Áise|hÁise]] (ó Bhoirneo, b’fhéidir, nó ón g[[Ceilibéis]]) idir na blianta 200 agus 500 i mbáid bhacáin amuigh. De réir mar a deir na finscéalta, ba iad na Vaisimbigh (''Vasimba'') ba thúisce a chuaigh chun cónaithe ann, agus lean inimircigh eile iad – daoine ó Bhoirneo, ó na [[Na hOileáin Fhilipíneacha|hoileáin Fhilipíneacha]], ó oileáin eile de chuid na [[An Indinéis|hIndinéise]] agus ó oileán Thonga sa Chiúin-Aigéan. Rinne na Vaisimbigh imeascadh, a bheag nó a mhór, leis na Bantúigh, dream a tháinig aniar ón Afraic lena gcuid teangacha féin. Ó Mhadagascar a tháinig na daoine a lonnaigh ar na hoileáin máguaird – Oileáin Chomóra, La Réunion agus eile. Bhí na hArabaigh ag trádáil le muintir an oileáin sna [[meánaoiseanna]] agus iad ag cur fúthu ann de réir a chéile (tá timpeall 7% den phobal ina [[Ioslam|Moslamaigh]]). Taispeánann reilig áirithe (i Vohémar) go raibh Peirsigh ann roimh an mbliain 1200. Sa ré ina dhiaidh sin tháinig breis Malaech agus Javanach, in éineacht le daoine ón gCeilibéis, ón [[India]], ón Araib agus ón [[An Eoraip|Eoraip]]. [[Íomhá:Mada03-0032.jpg|thumb|left|Rís á saothrú i Madagascar]]Pobal measctha a tháinig as seo, agus a lán treibheacha: éagsúlacht agus cosúlacht, imreas agus cultúr coitianta. Tá ocht treibh déag i Madagascar, agus baint acu le réigiúin seachas le cúrsaí cine. Is de sliocht measctha gach ceann acu, agus cultas na sinsear acu go léir.
Tá foinsí éagsúla an chultúir le haithint ar bhia na tíre: bunús Áiseach agus lorg na hIndia, na hAraibe agus na hAfraice air. Is é an chuid is coitianta de an rís, na bananaí, an t-iasc, an mhairteoil agus na trátaí.
Tá an-tábhacht leis an bhfine i Madagascar, agus é ag tosú leis na sinseanaithreacha. Daoine ar gaolta iad de réir na fine sin is geis dóibh pósadh. Tá mórán ag brath ar an ngaol, dá fhad amach é, i gcúrsaí beatha agus báis.
== Tíreolaíocht agus Aeráid ==
Tá tírdhreach Madagascar éagsúil, agus is féidir an t-oileán a roinnt go ginearálta ina thrí réigiún fhisiciúla: na hardtailte lárnacha, an machaire cósta caol san oirthear agus na hísealchríocha níos leithne san iarthar. Tá sléibhte, gleannta agus ardchlár sna hardtailte lárnacha, agus tá foraoisí báistí trópaiceacha le fáil ar fhána thoir an oileáin. Bíonn aeráid níos measartha sna hardtailte mar gheall ar an airde, báisteach throm ar an gcósta thoir agus dálaí níos tirime san iarthar agus san iardheisceart. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/places/madagascar/|teideal=Madagascar’s nature is one of a kind|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>[[Íomhá:Isalo National Park 03.jpg|thumb|left|[[Páirc Náisiúnta Isalo]].]]Tá dhá phríomhshéasúr ann: séasúr te, fliuch a mhaireann de ghnáth ó Shamhain go hAibreán, agus séasúr níos fuaire agus níos tirime ó Bhealtaine go Deireadh Fómhair. Bíonn tionchar ag cioclóin thrópaiceacha ar Madagascar freisin, agus is féidir leo tuilte agus damáiste suntasach a dhéanamh. <ref name=":1" />
Tá stair gheolaíoch fhada ag Madagascar. Bhí an t-oileán mar chuid den oll-ilchríoch [[Gonduanalainn|Gondwana]] tráth, sular scar sé ón Afraic agus ón bhfo-ilchríoch Indiach de réir a chéile thar na milliúin bliain. Chuir an leithlisiú geografach a lean as sin le forbairt thírdhreach agus bhithéagsúlacht shainiúil an oileáin. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Mesozoic Biogeographic History of Gondwanan Terrestrial Vertebrates: Insights from Madagascar's Fossil Record|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-earth-053018-060051|publisher=Annual Reviews|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|date=2019|issn=1545-4495|pages=519–553|volume=47|doi=10.1146/annurev-earth-053018-060051|author=David W. Krause, Joseph J.W. Sertich, Patrick M. O'Connor, Kristina Curry Rogers, Raymond R. Rogers}}</ref>
== Bithéagsúlacht ==
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar leithlisiú geografach an oileáin thar na milliúin bliain, tá líon mór speiceas tagtha chun cinn nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. De réir an World Wildlife Fund, tá thart ar 95% de reiptílí, 89% de phlandaí agus 92% de mhamaigh Madagascar endéimeach don oileán. Tá breis agus 11,000 speiceas plandaí endéimeacha ann, lena n-áirítear seacht speiceas baobab. I measc na n-ainmhithe is cáiliúla tá na léamaí, agus tá éagsúlacht mhór chameleón, froganna agus éan le fáil ar an oileán freisin. <ref name=":1" />[[Íomhá:Lemur Catta02.jpg|thumb|[[Lemur catta]], [[Páirc Náisiúnta Isalo]]]]Tá tábhacht ar leith ag baint le héiceachórais mhuirí na tíre freisin. Tá sceireacha coiréil, mangróibh agus móinéir féir mhara le fáil feadh an chósta, agus soláthraíonn siad gnáthóga d’iasc agus do speicis mhuirí eile. Tá na gnáthóga sin tábhachtach don bhithéagsúlacht agus do shlí bheatha na bpobal cósta. Tá tábhacht ar leith ag baint le ceantair mhuirí chosanta in iarthuaisceart Madagascar. Mar shampla, tá Páirc Náisiúnta Nosy Hara suite i gceantar a bhfuil éagsúlacht shaibhir choiréil ann; tuairiscíonn an WWF go bhfuil 265 speiceas coiréil le fáil ann.
== Caomhnú ==
Tá bithéagsúlacht Madagascar faoi bhrú mar gheall ar dhífhoraoisiú, leathnú na talmhaíochta, dó adhmaid agus gualaigh, fiach mídhleathach agus athrú aeráide. Bíonn tionchar ag cailleadh foraoise ar speicis amhail léamaí agus chameleoin, agus cuireann creimeadh ithreach agus sil-leagan dríodair isteach ar aibhneacha agus ar sceireacha coiréil. Tá triomaigh agus cioclóin ina ndúshláin bhreise do dhaoine agus don timpeallacht.[[Íomhá:Fianarantsoa-people.jpg|thumb|Dífhoraoisiú agus creimeadh]]Tá páirceanna náisiúnta agus limistéir chosanta bunaithe chun gnáthóga agus speicis a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Náisiúnta Isalo, a bhfuil cáil uirthi as a foirmíochtaí gaineamhchloiche agus a tírdhreach garbh, agus Páirc Náisiúnta Masoala, a chosnaíonn foraoisí báistí agus gnáthóga cósta. Tá bainistiú inbhuanaithe na n-acmhainní nádúrtha ríthábhachtach chun bithéagsúlacht an oileáin a chaomhnú agus chun tacú leis na pobail a bhíonn ag brath ar na hacmhainní sin.
Bíonn iarmhairtí ag dífhoraoisiú lasmuigh de na foraoisí féin. Nuair a bhaintear crainn, is féidir le níos mó ithreach agus dríodair dul isteach in aibhneacha agus san fharraige. D’fhéadfadh sé sin sceireacha coiréil a chlúdach agus dochar a dhéanamh do ghnáthóga mara agus d’iascaigh. Ina theannta sin, cuireann triomaigh níos déine i ndeisceart Madagascar agus cioclóin agus tuilte i gceantair eile brú ar phobail agus ar acmhainní nádúrtha. <ref name=":1" />
== Stair ==
[[Íomhá:Madagascar-carte.png|thumb|Léarscáil Mhadagascar]]
=== Na chéad lonnaíochtaí agus na ríochtaí ===
Thosaigh lonnaíocht dhaonna i Madagascar na mílte bliain ó shin, agus tháinig grúpaí daoine ón oileánra [[An Mhalaeis|Malaeis]] agus ón Afraic Thoir chun cónaithe ann. D’fhorbair sochaithe agus ríochtaí éagsúla ar an oileán le himeacht ama. Bhí naisc trádála ag Madagascar le hoirthear na hAfraice, leis an [[An Meánoirthear|Meánoirthear]] agus leis an India, agus bhí an trádáil ina cuid thábhachtach den saol eacnamaíoch agus sóisialta.
Faoin 19ú haois, bhí Ríocht Mhearíneach, a raibh a lárionad sna hardtailte lárnacha, tar éis a tionchar a leathnú thar chuid mhór den oileán. Faoi cheannairí amhail Radama I, neartaíodh an stát agus forbraíodh caidreamh taidhleoireachta leis an m[[Impireacht na Breataine|Breatain]]. Bhí an trádáil sclábhaithe ina cuid thábhachtach de gheilleagar an réigiúin, agus rinneadh iarrachtaí chun trádáil sclábhaithe thar lear a shrianadh, cé gur lean an sclábhaíocht ar aghaidh sa tsochaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://govarchive.org/factbook/madagascar|teideal=Madagascar — CIA World Factbook Archive|údar=Gov Glance Foundation|language=en|work=govarchive.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Teagmháil leis na hEorpaigh agus coilíneachas na Fraince ===
Thosaigh na [[An Phortaingéil|Portaingéalaigh]] ag teacht go Madagascar sa 16ú haois, agus tháinig trádálaithe agus cumhachtaí Eorpacha eile ina ndiaidh. Baineadh úsáid as codanna den oileán mar bhunáiteanna trádála agus mar thearmainn do phíoráidí le linn an 17ú agus an 18ú haois.
Sa 19ú haois, tháinig méadú ar an iomaíocht idir an [[An Fhrainc|Fhrainc]] agus an Bhreatain maidir le tionchar a imirt ar Madagascar. Rinne an Fhrainc ionradh ar an oileán in 1883. Faoi chonradh 1885, cuireadh Madagascar faoi chosaint na Fraince, agus d’aithin an Bhreatain an chosaint sin in 1890. Rinne fórsaí na Fraince ionradh eile in 1895, agus rinneadh Madagascar a choilíniú go hoifigiúil in 1896. Cuireadh deireadh le monarcacht Mhearíneach agus cuireadh an bhanríon Ranavalona III ar deoraíocht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Madagascar_histoire/187014|teideal=Madagascar : histoire - LAROUSSE|údar=Éditions Larousse|language=fr|work=www.larousse.fr|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== An Dara Cogadh Domhanda agus an neamhspleáchas ===
Le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], bhí Madagascar faoi rialtas Vichy na Fraince. Ghabh fórsaí na Breataine an t-oileán in 1942 chun cosc a chur ar chumhachtaí na hAise a úsáid mar bhunáit straitéiseach. Aistríodh rialú an oileáin chuig na Francaigh Shaora ina dhiaidh sin.
In 1947, thosaigh éirí amach mór in aghaidh riail na Fraince. Cuireadh faoi chois go foréigneach é, agus maraíodh na mílte duine; tá éagsúlacht mhór sna meastacháin ar líon iomlán na ndaoine a fuair bás. Lean athruithe polaitiúla agus riaracháin ina dhiaidh sin, agus bhain Madagascar neamhspleáchas amach ón bhFrainc ar an 26 Meitheamh 1960. Ba é Philibert Tsiranana an chéad uachtarán ar an tír neamhspleách.<ref>{{Lua idirlín|url=https://wildmadagascar.org/history/index.html|teideal=A Historical Timeline for Madagascar|work=wildmadagascar.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Polaitíocht tar éis an neamhspleáchais (1960–2009) ===
Bhí dlúthnaisc eacnamaíocha agus pholaitiúla idir Madagascar agus an Fhrainc le linn uachtaránacht Tsiranana. Mhéadaigh an mhíshástacht leis an rialtas agus leis an tionchar leanúnach Francach, agus chuir oll-léirsithe in 1972 deireadh lena uachtaránacht. Bhí tréimhse éagobhsaíochta polaitiúla agus athraithe rialtais ann ina dhiaidh sin.[[Íomhá:Antananarivo Street.JPG|thumb|left|Is é [[Antananairíveo]] príomhchathair na tíre]]Tháinig Didier Ratsiraka i gcumhacht in 1975 agus chuir sé córas sóisialach i bhfeidhm. Bhí ról mór ag an arm i bpolaitíocht na tíre le linn na tréimhse seo. Faoi dheireadh na 1980idí, cuireadh tús le hathchóirithe eacnamaíocha agus le príobháidiú. Mar gheall ar agóidí agus ar bhrú ar son athruithe daonlathacha, reáchtáladh toghcháin i dtús na 1990idí. Chaill Ratsiraka an uachtaránacht in 1993, ach d’fhill sé ar an gcumhacht in 1997. <ref>{{Lua idirlín|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/bgn/5460.htm|teideal=Madagascar (01/09)|údar=Bureau of Public Affairs Department Of State. The Office of Electronic Information|dáta=2004-11-03|language=en|work=2001-2009.state.gov|foilsitheoir=Department Of State. The Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs.|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Bhí conspóid ann faoi thoghchán uachtaránachta 2001 idir Ratsiraka agus Marc Ravalomanana, méara Antananarivo. D’éiligh Ravalomanana gur bhuaigh sé an toghchán, agus in 2002 dhearbhaigh an Chúirt Bhunreachtúil Uachtarach gurbh é an buaiteoir é. Le linn a uachtaránachta, leag sé béim ar fhorbairt eacnamaíoch, ar infheistíocht agus ar athchóiriú riaracháin, ach cáineadh é freisin maidir le comhchruinniú na cumhachta agus leis an gcaoi ar láimhseáladh leasanna gnó.
In 2009, thosaigh agóidí in aghaidh Ravalomanana faoi cheannas Andry Rajoelina, méara Antananarivo. Tháinig an t-arm isteach sa ghéarchéim, agus d’éirigh Ravalomanana as an gcumhacht. Ghlac Rajoelina ceannas ar an riarachán idirthréimhseach i ndiaidh aistriú cumhachta a cáineadh go forleathan mar choup d’état. <ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-rajoelina-military-6d56fcb2653557e359ffb74cf0481f41|teideal=A timeline of all the major events in Madagascar's military coup|dáta=2025-10-16|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Géarchéimeanna polaitiúla agus forbairtí le déanaí (2009–2025) ===
Tar éis ghéarchéim 2009, bhí tréimhse idirthréimhseach ann agus reáchtáladh toghcháin in 2013. Bhuaigh Hery Rajaonarimampianina an toghchán uachtaránachta agus tháinig sé i gcumhacht in 2014. In 2018, toghadh Andry Rajoelina ina uachtarán arís, agus atoghadh é in 2023 i dtoghchán a bhí faoi chonspóid agus ar bhaghcatáil roinnt iarrthóirí freasúra é.
I Meán Fómhair 2025, thosaigh agóidí faoi bhristeacha leanúnacha leictreachais agus uisce, chomh maith le míshástacht níos leithne maidir le bochtaineacht, éilliú agus rialachas. Tháinig na hagóidí chun cinn faoi cheannas daoine óga agus leathnaigh siad ar fud na tíre. Chuaigh cuid den arm isteach sa ghéarchéim, agus theith Rajoelina ón tír tar éis don pharlaimint é a chur as oifig i mí Dheireadh Fómhair.
Ar an 17 Deireadh Fómhair 2025, cuireadh an Coirnéal Michael Randrianirina faoi mhionn mar uachtarán idirthréimhseach. D’fhógair sé go mbeadh tréimhse idirthréimhseach ann, agus go n-eagrófaí toghcháin laistigh de dhá bhliain. Chuir an tAontas Afracach Madagascar ar fionraí mar bhall de bharr an athraithe cumhachta míbhunreachtúil. <ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-president-oath-randrianirina-a484f9233876ef559af0c2e3029f1f7a|teideal=An army colonel who led a lightning-fast coup takes over as Madagascar's president|dáta=2025-10-17|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
I Márta 2026, cheap Randrianirina Mamitiana Rajaonarison, iar-cheannaire ar chomhlacht frith-éillithe na tíre, mar phríomh-aire nua tar éis dó an rialtas agus an comh-aireacht a dhíscaoileadh. Lean an t-aistriú polaitiúil ar aghaidh agus bhí ceisteanna fós ann maidir le hathchóiriú institiúidí, rialachas agus an bealach chun toghchán daonlathach a reáchtáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/16/madagascar-names-anticorruption-chief-as-pm-days-after-cabinet-dissolved|teideal=Madagascar names anticorruption chief as PM days after cabinet dissolved|údar=AFP and Reuters|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{refbegin}}
* [http://www.madagascar.gov.mg/ The Madagascar Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024185803/http://www.madagascar.gov.mg/ |date=2008-10-24 }}
* [https://web.archive.org/web/20071026102510/http://www.assemblee-nationale.mg/en/accueil.php National Assembly of Madagascar]
* [http://www.madagascar-diplomatie.net/ Ministry of Foreign Affairs of Madagascar]
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829212249/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm |date=2012-08-29 }} ó ''UCB Libraries GovPubs''
{{refend}}
==== Timpeallacht ====
* [http://www.parcs-madagascar.com/ Páirceanna Náisiúnta Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512201844/http://www.parcs-madagascar.com/ |date=2021-05-12 }} suíomh oifigiúil páirceanna
* [https://web.archive.org/web/20080108022949/http://www.conservation.org/explore/regions/africa_madagascar/madagascar/Pages/default.aspx Conservation International] - Léargas leathan ar Mhadagascar
* [http://www.mwc-info.net/ Madagascar Wildlife Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605143436/http://www.mwc-info.net/ |date=2019-06-05 }} Eagraíocht gan bhrabach de chuid na tíre is ea MWC, agus í ag cur an chaomhnaithe chun cinn i measc an phobail
==== Eagraíochtaí eile ====
* [http://www.themadagascarproject.org.uk/ The Madagascar Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122065054/http://www.themadagascarproject.org.uk/ |date=2008-11-22 }}, Tionscadal chun cuidiú le bunadh na háite cúiseanna agus iarsmaí an bhochtanais a leigheas
* [http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 Seanléarscáileanna Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118011159/http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 |date=2008-11-18 }} ó leabharlann CEGET (CNRS, France)
* [http://www.madagascar.co.uk/ Azafady] Cumann carthanachta Briotanach agus eagraíocht neamhrialtais ó Mhadagascar ag dul i gcomhar le chéile chun bochtanas a laghdú agus an timpeallacht a chaomhnu.
* [http://www.shamafoundation.org/ Shama Foundation of Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206035919/http://www.shamafoundation.org/ |date=2008-12-06 }} Eagraíocht a thugann scoláireachtaí do dhaltaí bochta
<!---Idirvicí--->
[[Catagóir:Oileáin]]
[[Catagóir:Madagascar]]
[[Catagóir:An tAigéan Indiach]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
s2jhyf7e36l86otbslloivy757nimdr
1330103
1330102
2026-10-18T18:54:13Z
Aaronapplis
796
Daonra agus Cultúr
1330103
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Madagascar''' san [[An tAigéan Indiach|Aigéan Indiach]], amach ó chósta thoir theas na [[An Afraic|hAfraice]], soir ó [[Mósaimbíc|Mhósaimbíc]]. Is í an ceathrú hoileán is mó ar domhan í, agus tá achar de thart ar 587,000 ciliméadar cearnach aici. Is í [[Antananairíveo|Antananarivo]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar a leithlisiú geografach thar na milliúin bliain, tá go leor speiceas plandaí agus ainmhithe tagtha chun cinn ar an oileán nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. Ina measc tá lemúir, chameleoin agus baobabaí.
Tá an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] agus an [[An Fhraincis|Fhraincis]] ina dteangacha oifigiúla. Tá cultúr saibhir agus éagsúil ag an tír, a léirítear ina teangacha, ina traidisiúin, ina ceol agus ina nósanna sóisialta.
== Geilleagar ==
Is geilleagar i mbéal forbartha é geilleagar Madagascar, agus tá an talmhaíocht, an mhianadóireacht, an déantúsaíocht agus na seirbhísí ar na príomhearnálacha eacnamaíocha. In ainneoin acmhainní nádúrtha suntasacha agus éagsúlacht gníomhaíochtaí eacnamaíocha, tá bochtaineacht fhorleathan sa tír agus tá fás eacnamaíoch teoranta ag fadhbanna struchtúracha, easnaimh bhonneagair agus leochaileacht i leith tubaistí nádúrtha. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Talmhaíocht agus iascaireacht ===
Tá an talmhaíocht ríthábhachtach do gheilleagar agus do shlí bheatha mhuintir Madagascar, go háirithe i gceantair thuaithe. Is é [[rís]] an príomhbhia sa tír, agus saothraítear barra eile amhail [[Casabhach|casabhaigh]], [[Arbhar Indiach|arbhar]] agus [[Pónaire|pónairí]] freisin. I measc na bpríomhtháirgí talmhaíochta a shaothraítear lena n-onnmhairiú tá [[fanaile]], [[Clóbh|clóibh]], [[caife]] agus [[lítsí]]. Tá Madagascar ar cheann de na príomhtháirgeoirí agus onnmhaireoirí fanaile ar domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá ról tábhachtach ag an iascaireacht agus ag an dobharshaothrú i ngeilleagar Madagascar agus i slite beatha na bpobal cósta. Tá cósta thart ar 5,600 ciliméadar ar fad ag an tír agus limistéar eacnamaíoch eisiach muirí a shíneann thar mhilliún ciliméadar cearnach. Bíonn iascaireacht ar scála beag ar siúl i bpobail chósta agus in uiscí intíre araon, agus soláthraíonn sí bia agus ioncam do go leor teaghlach. I measc na dtáirgí a ghabhtar nó a tháirgtear lena ndíol sa bhaile agus lena n-onnmhairiú tá iasc, ribí róibéis, [[Tuinnín buí|tuinnín]], [[Portán|portáin]] agus [[Gliomach|gliomaigh]]. Tá dúshláin roimh an earnáil, áfach, lena n-áirítear [[ró-iascaireacht]], meath ar ghnáthóga muirí agus deacrachtaí maidir le fuarú agus iompar na gabhála chuig margaí. Dá bhrí sin, tá bainistiú inbhuanaithe acmhainní mara tábhachtach do gheilleagar na tíre agus do shlí bheatha na bpobal iascaireachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2020/06/08/madagascar-balancing-conservation-and-exploitation-of-fisheries-resources|teideal=Madagascar: Balancing Conservation and Exploitation of Fisheries Resources|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Mianadóireacht agus déantúsaíocht ===
Tá acmhainní mianracha suntasacha ag Madagascar, lena n-áirítear [[nicil]], [[cóbalt]], [[graifít]] agus mianraí [[tíotáiniam]]. Tá ról ag an mianadóireacht in onnmhairí agus in infheistíocht eachtrach na tíre. Tá an tionscal teicstílí agus éadaí tábhachtach freisin, agus déantar earraí a tháirgeadh lena n-onnmhairiú chuig margaí idirnáisiúnta. Mar sin féin, cuireann fadhbanna amhail soláthar neamhiontaofa leictreachais, costais iompair agus rochtain theoranta ar mhaoiniú bac ar fhás agus ar iomaíochas gnólachtaí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/02/25/bridging-the-productivity-divide-unlocking-afe-madagascars-economic-potential|teideal=Bridging the Productivity Divide: Unlocking Madagascar's Economic Potential|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Seirbhísí agus turasóireacht ===
Tá earnáil na seirbhísí ag éirí níos tábhachtaí sa gheilleagar. Cuimsíonn sí trádáil, iompar, teileachumarsáid agus turasóireacht. Meallann Madagascar cuairteoirí lena [[Bithéagsúlacht|bhithéagsúlacht]], lena pháirceanna náisiúnta, lena fhiadhúlra uathúil agus lena thránna. Tá acmhainneacht ag an turasóireacht fostaíocht a chruthú agus ioncam a ghiniúint do phobail áitiúla, cé go mbíonn tionchar ag easnaimh bhonneagair agus ag tubaistí nádúrtha ar an earnáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update-bridging-the-productivity-divide|teideal=Madagascar Economic Update: Bridging the Productivity Divide|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>[[Íomhá:Isalo National Park 01.jpg|thumb|left|[[Isalo]]]]
== Daonra agus Cultúr ==
=== Teangacha ===
Is í an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] (''malagasy'') an teanga is mó a labhraítear i Madagascar agus tá sí ar cheann den dá theanga oifigiúla sa tír, in éineacht leis an bhFraincis.<ref name="CIAteangacha">[https://theworldfactbook.org/country/madagascar.html ''The World Factbook: Madagascar''], CIA World Factbook.</ref> Baineann an Mhalagáisis le craobh Mhalae-Pholainéiseach na dteangacha Astrainéiseacha, agus tá gaol teangeolaíoch aici le teangacha a labhraítear in oirdheisceart na hÁise, go háirithe le teanga Mha'anyan ar oileán [[Boirneo|Bhoirneo]].<ref name="Malagasy">[[:en:Malagasy_language|''Malagasy language'']], Wikipedia as Béarla.</ref> Léiríonn an gaol sin na naisc stairiúla idir Madagascar agus oileáin na hÁise. Tá canúintí éagsúla den Mhalagáisis á labhairt ar fud an oileáin. Úsáidtear an Fhraincis sa riarachán, san oideachas agus sa ghnó, agus tá ról tábhachtach aici sa saol poiblí.<ref name="CIAteangacha" />
=== Bunús agus grúpaí eitneacha ===
Tá bunús ilchineálach ag daonra Madagascar, mar thoradh ar imirce agus ar theagmhálacha idir pobail éagsúla thar na céadta bliain. Tugann fianaise stairiúil agus theangeolaíoch le fios gur tháinig lonnaitheoirí luatha ón oileánra san Áise Thoir Theas, agus gur tháinig pobail ón Afraic Thoir chuig Madagascar chomh maith. Bhí teagmhálacha ag an oileán freisin le trádálaithe Arabacha agus Peirseacha agus le pobail eile timpeall an Aigéin Indiaigh.<ref name="CIAhistory">[https://worldfactbook.com/edition.php?country=madagascar&year=2023 ''The World Factbook: Madagascar, 2023 edition''], sonraí stairiúla faoin lonnú agus faoin imirce.</ref>
Is minic a dhéantar cur síos ar dhaonra Madagascar mar 18 bpríomhghrúpa eitneacha. Ina measc tá na Merina, na Betsileo, na Betsimisaraka, na Tsimihety agus na Sakalava.<ref name="CIAteangacha2" /> Tá difríochtaí stairiúla agus cultúrtha idir na pobail seo, ach tá an Mhalagáisis agus go leor gnéithe cultúrtha i gcoiteann acu. Ní grúpaí atá go hiomlán scartha óna chéile iad, agus tá féiniúlachtaí éagsúla fite fuaite ina chéile i saol na tíre.<ref name="CIAteangacha2" />
=== Creideamh agus traidisiúin ===
Tá an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] ar cheann de na príomhreiligiúin i Madagascar, agus tá pobail [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceacha]] agus [[An Protastúnachas|Phrotastúnacha]] araon forleathan. Tá creidimh thraidisiúnta, go háirithe meas ar na sinsear, fós tábhachtach i saol cultúrtha na tíre. Tá pobail [[Moslamach|Mhoslamacha]] agus daoine nach n-aithníonn le reiligiún ar leith sa tír freisin; athraíonn cleachtais agus creidimh ó phobal go pobal.<ref name="CIAreiligiun">[https://theworldfactbook.org/country/madagascar.html ''The World Factbook: Madagascar''], CIA World Factbook, rannóg “Religions”.</ref> Ceann de na traidisiúin is cáiliúla ná an ''famadihana'', ar a dtugtar uaireanta “casadh na gcnámh”. Is searmanas é a chleachtaítear i roinnt pobal ar ardchríocha Madagascar, go háirithe i measc na Merina agus grúpaí gaolmhara. Le linn an tsearmanais, tugtar iarsmaí na sinsear amach as tuamaí teaghlaigh agus filltear iad in éadaí nua sula gcuirtear ar ais sa tuama iad. Feidhmíonn an nós mar bhealach chun cuimhneamh ar na sinsear agus chun naisc idir na glúnta agus an pobal a neartú.<ref name="Famadihana">David Graeber, [https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/ae.1995.22.2.02a00030 “Dancing with Corpses Reconsidered: An Interpretation of Famadihana (in Arivonimamo, Madagascar)”], ''American Ethnologist'', 22(2), 1995, lgh. 258–278.</ref>
=== Bia agus saol sóisialta ===
[[Íomhá:Mada03-0032.jpg|thumb|Rís á saothrú i Madagascar]]Tá ról lárnach ag rís, ar a dtugtar ''vary'' sa Mhalagáisis, i réim bia Madagascar agus itear í go minic ag na príomhbhéilí. De ghnáth, déantar rís a sheirbheáil le mias tionlacain ar a dtugtar ''laoka'', a d'fhéadfadh feoil, iasc, glasraí nó pischineálaigh a bheith inti.<ref name="Bia">[https://www.madagascartours.travel/madagascar/malagasy-food-guide/ ''Malagasy Food Guide: Rice, Laoka and What to Order''].</ref> I measc na miasa aitheanta tá ''romazava'', [[stobhach]] a ullmhaítear le feoil agus glasraí duilleacha, agus ''ravitoto'', mias a dhéantar le duilleoga [[Casabhach|casabhaigh]] brúite agus a chócaráiltear go minic le muiceoil. Bíonn bia mara coitianta sna ceantair chósta, agus athraíonn na miasa de réir na dtáirgí áitiúla agus na dtraidisiún réigiúnach.<ref name="Bia" />
Tá ceangail teaghlaigh agus pobail tábhachtach i gcuid mhór de thraidisiúin Madagascar. Is minic a bhíonn gaolta páirteach in imeachtaí teaghlaigh agus i searmanais a bhaineann le breitheanna, póstaí agus sochraidí. Léiríonn traidisiúin ar nós an ''famadihana'' an tábhacht a bhaineann le cuimhne na sinsear agus le leanúnachas an teaghlaigh i roinnt pobal ar an ardchlár.<ref name="Famadihana" /> Athraíonn nósanna sóisialta ó réigiún go réigiún, agus tá an saol comhaimseartha á mhúnlú freisin ag an uirbiú, an t-oideachas, an imirce agus athruithe eacnamaíocha.
== Tíreolaíocht agus Aeráid ==
Tá tírdhreach Madagascar éagsúil, agus is féidir an t-oileán a roinnt go ginearálta ina thrí réigiún fhisiciúla: na hardtailte lárnacha, an machaire cósta caol san oirthear agus na hísealchríocha níos leithne san iarthar. Tá sléibhte, gleannta agus ardchlár sna hardtailte lárnacha, agus tá foraoisí báistí trópaiceacha le fáil ar fhána thoir an oileáin. Bíonn aeráid níos measartha sna hardtailte mar gheall ar an airde, báisteach throm ar an gcósta thoir agus dálaí níos tirime san iarthar agus san iardheisceart. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/places/madagascar/|teideal=Madagascar’s nature is one of a kind|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>[[Íomhá:Isalo National Park 03.jpg|thumb|left|[[Páirc Náisiúnta Isalo]].]]Tá dhá phríomhshéasúr ann: séasúr te, fliuch a mhaireann de ghnáth ó Shamhain go hAibreán, agus séasúr níos fuaire agus níos tirime ó Bhealtaine go Deireadh Fómhair. Bíonn tionchar ag cioclóin thrópaiceacha ar Madagascar freisin, agus is féidir leo tuilte agus damáiste suntasach a dhéanamh. <ref name=":1" />
Tá stair gheolaíoch fhada ag Madagascar. Bhí an t-oileán mar chuid den oll-ilchríoch [[Gonduanalainn|Gondwana]] tráth, sular scar sé ón Afraic agus ón bhfo-ilchríoch Indiach de réir a chéile thar na milliúin bliain. Chuir an leithlisiú geografach a lean as sin le forbairt thírdhreach agus bhithéagsúlacht shainiúil an oileáin. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Mesozoic Biogeographic History of Gondwanan Terrestrial Vertebrates: Insights from Madagascar's Fossil Record|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-earth-053018-060051|publisher=Annual Reviews|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|date=2019|issn=1545-4495|pages=519–553|volume=47|doi=10.1146/annurev-earth-053018-060051|author=David W. Krause, Joseph J.W. Sertich, Patrick M. O'Connor, Kristina Curry Rogers, Raymond R. Rogers}}</ref>
== Bithéagsúlacht ==
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar leithlisiú geografach an oileáin thar na milliúin bliain, tá líon mór speiceas tagtha chun cinn nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. De réir an World Wildlife Fund, tá thart ar 95% de reiptílí, 89% de phlandaí agus 92% de mhamaigh Madagascar endéimeach don oileán. Tá breis agus 11,000 speiceas plandaí endéimeacha ann, lena n-áirítear seacht speiceas baobab. I measc na n-ainmhithe is cáiliúla tá na léamaí, agus tá éagsúlacht mhór chameleón, froganna agus éan le fáil ar an oileán freisin. <ref name=":1" />[[Íomhá:Lemur Catta02.jpg|thumb|[[Lemur catta]], [[Páirc Náisiúnta Isalo]]]]Tá tábhacht ar leith ag baint le héiceachórais mhuirí na tíre freisin. Tá sceireacha coiréil, mangróibh agus móinéir féir mhara le fáil feadh an chósta, agus soláthraíonn siad gnáthóga d’iasc agus do speicis mhuirí eile. Tá na gnáthóga sin tábhachtach don bhithéagsúlacht agus do shlí bheatha na bpobal cósta. Tá tábhacht ar leith ag baint le ceantair mhuirí chosanta in iarthuaisceart Madagascar. Mar shampla, tá Páirc Náisiúnta Nosy Hara suite i gceantar a bhfuil éagsúlacht shaibhir choiréil ann; tuairiscíonn an WWF go bhfuil 265 speiceas coiréil le fáil ann.
== Caomhnú ==
Tá bithéagsúlacht Madagascar faoi bhrú mar gheall ar dhífhoraoisiú, leathnú na talmhaíochta, dó adhmaid agus gualaigh, fiach mídhleathach agus athrú aeráide. Bíonn tionchar ag cailleadh foraoise ar speicis amhail léamaí agus chameleoin, agus cuireann creimeadh ithreach agus sil-leagan dríodair isteach ar aibhneacha agus ar sceireacha coiréil. Tá triomaigh agus cioclóin ina ndúshláin bhreise do dhaoine agus don timpeallacht.[[Íomhá:Fianarantsoa-people.jpg|thumb|Dífhoraoisiú agus creimeadh]]Tá páirceanna náisiúnta agus limistéir chosanta bunaithe chun gnáthóga agus speicis a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Náisiúnta Isalo, a bhfuil cáil uirthi as a foirmíochtaí gaineamhchloiche agus a tírdhreach garbh, agus Páirc Náisiúnta Masoala, a chosnaíonn foraoisí báistí agus gnáthóga cósta. Tá bainistiú inbhuanaithe na n-acmhainní nádúrtha ríthábhachtach chun bithéagsúlacht an oileáin a chaomhnú agus chun tacú leis na pobail a bhíonn ag brath ar na hacmhainní sin.
Bíonn iarmhairtí ag dífhoraoisiú lasmuigh de na foraoisí féin. Nuair a bhaintear crainn, is féidir le níos mó ithreach agus dríodair dul isteach in aibhneacha agus san fharraige. D’fhéadfadh sé sin sceireacha coiréil a chlúdach agus dochar a dhéanamh do ghnáthóga mara agus d’iascaigh. Ina theannta sin, cuireann triomaigh níos déine i ndeisceart Madagascar agus cioclóin agus tuilte i gceantair eile brú ar phobail agus ar acmhainní nádúrtha. <ref name=":1" />
== Stair ==
[[Íomhá:Madagascar-carte.png|thumb|Léarscáil Mhadagascar]]
=== Na chéad lonnaíochtaí agus na ríochtaí ===
Thosaigh lonnaíocht dhaonna i Madagascar na mílte bliain ó shin, agus tháinig grúpaí daoine ón oileánra [[An Mhalaeis|Malaeis]] agus ón Afraic Thoir chun cónaithe ann. D’fhorbair sochaithe agus ríochtaí éagsúla ar an oileán le himeacht ama. Bhí naisc trádála ag Madagascar le hoirthear na hAfraice, leis an [[An Meánoirthear|Meánoirthear]] agus leis an India, agus bhí an trádáil ina cuid thábhachtach den saol eacnamaíoch agus sóisialta.
Faoin 19ú haois, bhí Ríocht Mhearíneach, a raibh a lárionad sna hardtailte lárnacha, tar éis a tionchar a leathnú thar chuid mhór den oileán. Faoi cheannairí amhail Radama I, neartaíodh an stát agus forbraíodh caidreamh taidhleoireachta leis an m[[Impireacht na Breataine|Breatain]]. Bhí an trádáil sclábhaithe ina cuid thábhachtach de gheilleagar an réigiúin, agus rinneadh iarrachtaí chun trádáil sclábhaithe thar lear a shrianadh, cé gur lean an sclábhaíocht ar aghaidh sa tsochaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://govarchive.org/factbook/madagascar|teideal=Madagascar — CIA World Factbook Archive|údar=Gov Glance Foundation|language=en|work=govarchive.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Teagmháil leis na hEorpaigh agus coilíneachas na Fraince ===
Thosaigh na [[An Phortaingéil|Portaingéalaigh]] ag teacht go Madagascar sa 16ú haois, agus tháinig trádálaithe agus cumhachtaí Eorpacha eile ina ndiaidh. Baineadh úsáid as codanna den oileán mar bhunáiteanna trádála agus mar thearmainn do phíoráidí le linn an 17ú agus an 18ú haois.
Sa 19ú haois, tháinig méadú ar an iomaíocht idir an [[An Fhrainc|Fhrainc]] agus an Bhreatain maidir le tionchar a imirt ar Madagascar. Rinne an Fhrainc ionradh ar an oileán in 1883. Faoi chonradh 1885, cuireadh Madagascar faoi chosaint na Fraince, agus d’aithin an Bhreatain an chosaint sin in 1890. Rinne fórsaí na Fraince ionradh eile in 1895, agus rinneadh Madagascar a choilíniú go hoifigiúil in 1896. Cuireadh deireadh le monarcacht Mhearíneach agus cuireadh an bhanríon Ranavalona III ar deoraíocht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Madagascar_histoire/187014|teideal=Madagascar : histoire - LAROUSSE|údar=Éditions Larousse|language=fr|work=www.larousse.fr|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== An Dara Cogadh Domhanda agus an neamhspleáchas ===
Le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], bhí Madagascar faoi rialtas Vichy na Fraince. Ghabh fórsaí na Breataine an t-oileán in 1942 chun cosc a chur ar chumhachtaí na hAise a úsáid mar bhunáit straitéiseach. Aistríodh rialú an oileáin chuig na Francaigh Shaora ina dhiaidh sin.
In 1947, thosaigh éirí amach mór in aghaidh riail na Fraince. Cuireadh faoi chois go foréigneach é, agus maraíodh na mílte duine; tá éagsúlacht mhór sna meastacháin ar líon iomlán na ndaoine a fuair bás. Lean athruithe polaitiúla agus riaracháin ina dhiaidh sin, agus bhain Madagascar neamhspleáchas amach ón bhFrainc ar an 26 Meitheamh 1960. Ba é Philibert Tsiranana an chéad uachtarán ar an tír neamhspleách.<ref>{{Lua idirlín|url=https://wildmadagascar.org/history/index.html|teideal=A Historical Timeline for Madagascar|work=wildmadagascar.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Polaitíocht tar éis an neamhspleáchais (1960–2009) ===
Bhí dlúthnaisc eacnamaíocha agus pholaitiúla idir Madagascar agus an Fhrainc le linn uachtaránacht Tsiranana. Mhéadaigh an mhíshástacht leis an rialtas agus leis an tionchar leanúnach Francach, agus chuir oll-léirsithe in 1972 deireadh lena uachtaránacht. Bhí tréimhse éagobhsaíochta polaitiúla agus athraithe rialtais ann ina dhiaidh sin.[[Íomhá:Antananarivo Street.JPG|thumb|left|Is é [[Antananairíveo]] príomhchathair na tíre]]Tháinig Didier Ratsiraka i gcumhacht in 1975 agus chuir sé córas sóisialach i bhfeidhm. Bhí ról mór ag an arm i bpolaitíocht na tíre le linn na tréimhse seo. Faoi dheireadh na 1980idí, cuireadh tús le hathchóirithe eacnamaíocha agus le príobháidiú. Mar gheall ar agóidí agus ar bhrú ar son athruithe daonlathacha, reáchtáladh toghcháin i dtús na 1990idí. Chaill Ratsiraka an uachtaránacht in 1993, ach d’fhill sé ar an gcumhacht in 1997. <ref>{{Lua idirlín|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/bgn/5460.htm|teideal=Madagascar (01/09)|údar=Bureau of Public Affairs Department Of State. The Office of Electronic Information|dáta=2004-11-03|language=en|work=2001-2009.state.gov|foilsitheoir=Department Of State. The Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs.|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Bhí conspóid ann faoi thoghchán uachtaránachta 2001 idir Ratsiraka agus Marc Ravalomanana, méara Antananarivo. D’éiligh Ravalomanana gur bhuaigh sé an toghchán, agus in 2002 dhearbhaigh an Chúirt Bhunreachtúil Uachtarach gurbh é an buaiteoir é. Le linn a uachtaránachta, leag sé béim ar fhorbairt eacnamaíoch, ar infheistíocht agus ar athchóiriú riaracháin, ach cáineadh é freisin maidir le comhchruinniú na cumhachta agus leis an gcaoi ar láimhseáladh leasanna gnó.
In 2009, thosaigh agóidí in aghaidh Ravalomanana faoi cheannas Andry Rajoelina, méara Antananarivo. Tháinig an t-arm isteach sa ghéarchéim, agus d’éirigh Ravalomanana as an gcumhacht. Ghlac Rajoelina ceannas ar an riarachán idirthréimhseach i ndiaidh aistriú cumhachta a cáineadh go forleathan mar choup d’état. <ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-rajoelina-military-6d56fcb2653557e359ffb74cf0481f41|teideal=A timeline of all the major events in Madagascar's military coup|dáta=2025-10-16|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Géarchéimeanna polaitiúla agus forbairtí le déanaí (2009–2025) ===
Tar éis ghéarchéim 2009, bhí tréimhse idirthréimhseach ann agus reáchtáladh toghcháin in 2013. Bhuaigh Hery Rajaonarimampianina an toghchán uachtaránachta agus tháinig sé i gcumhacht in 2014. In 2018, toghadh Andry Rajoelina ina uachtarán arís, agus atoghadh é in 2023 i dtoghchán a bhí faoi chonspóid agus ar bhaghcatáil roinnt iarrthóirí freasúra é.
I Meán Fómhair 2025, thosaigh agóidí faoi bhristeacha leanúnacha leictreachais agus uisce, chomh maith le míshástacht níos leithne maidir le bochtaineacht, éilliú agus rialachas. Tháinig na hagóidí chun cinn faoi cheannas daoine óga agus leathnaigh siad ar fud na tíre. Chuaigh cuid den arm isteach sa ghéarchéim, agus theith Rajoelina ón tír tar éis don pharlaimint é a chur as oifig i mí Dheireadh Fómhair.
Ar an 17 Deireadh Fómhair 2025, cuireadh an Coirnéal Michael Randrianirina faoi mhionn mar uachtarán idirthréimhseach. D’fhógair sé go mbeadh tréimhse idirthréimhseach ann, agus go n-eagrófaí toghcháin laistigh de dhá bhliain. Chuir an tAontas Afracach Madagascar ar fionraí mar bhall de bharr an athraithe cumhachta míbhunreachtúil. <ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-president-oath-randrianirina-a484f9233876ef559af0c2e3029f1f7a|teideal=An army colonel who led a lightning-fast coup takes over as Madagascar's president|dáta=2025-10-17|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
I Márta 2026, cheap Randrianirina Mamitiana Rajaonarison, iar-cheannaire ar chomhlacht frith-éillithe na tíre, mar phríomh-aire nua tar éis dó an rialtas agus an comh-aireacht a dhíscaoileadh. Lean an t-aistriú polaitiúil ar aghaidh agus bhí ceisteanna fós ann maidir le hathchóiriú institiúidí, rialachas agus an bealach chun toghchán daonlathach a reáchtáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/16/madagascar-names-anticorruption-chief-as-pm-days-after-cabinet-dissolved|teideal=Madagascar names anticorruption chief as PM days after cabinet dissolved|údar=AFP and Reuters|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{refbegin}}
* [http://www.madagascar.gov.mg/ The Madagascar Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024185803/http://www.madagascar.gov.mg/ |date=2008-10-24 }}
* [https://web.archive.org/web/20071026102510/http://www.assemblee-nationale.mg/en/accueil.php National Assembly of Madagascar]
* [http://www.madagascar-diplomatie.net/ Ministry of Foreign Affairs of Madagascar]
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829212249/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm |date=2012-08-29 }} ó ''UCB Libraries GovPubs''
{{refend}}
==== Timpeallacht ====
* [http://www.parcs-madagascar.com/ Páirceanna Náisiúnta Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512201844/http://www.parcs-madagascar.com/ |date=2021-05-12 }} suíomh oifigiúil páirceanna
* [https://web.archive.org/web/20080108022949/http://www.conservation.org/explore/regions/africa_madagascar/madagascar/Pages/default.aspx Conservation International] - Léargas leathan ar Mhadagascar
* [http://www.mwc-info.net/ Madagascar Wildlife Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605143436/http://www.mwc-info.net/ |date=2019-06-05 }} Eagraíocht gan bhrabach de chuid na tíre is ea MWC, agus í ag cur an chaomhnaithe chun cinn i measc an phobail
==== Eagraíochtaí eile ====
* [http://www.themadagascarproject.org.uk/ The Madagascar Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122065054/http://www.themadagascarproject.org.uk/ |date=2008-11-22 }}, Tionscadal chun cuidiú le bunadh na háite cúiseanna agus iarsmaí an bhochtanais a leigheas
* [http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 Seanléarscáileanna Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118011159/http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 |date=2008-11-18 }} ó leabharlann CEGET (CNRS, France)
* [http://www.madagascar.co.uk/ Azafady] Cumann carthanachta Briotanach agus eagraíocht neamhrialtais ó Mhadagascar ag dul i gcomhar le chéile chun bochtanas a laghdú agus an timpeallacht a chaomhnu.
* [http://www.shamafoundation.org/ Shama Foundation of Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206035919/http://www.shamafoundation.org/ |date=2008-12-06 }} Eagraíocht a thugann scoláireachtaí do dhaltaí bochta
<!---Idirvicí--->
[[Catagóir:Oileáin]]
[[Catagóir:Madagascar]]
[[Catagóir:An tAigéan Indiach]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
0r9a5whdf6bcqwkcaqhutb6riuds9wt
1330105
1330103
2026-10-18T19:00:45Z
Aaronapplis
796
1330105
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Madagascar''' san [[An tAigéan Indiach|Aigéan Indiach]], amach ó chósta thoir theas na [[An Afraic|hAfraice]], soir ó [[Mósaimbíc|Mhósaimbíc]]. Is í an ceathrú hoileán is mó ar domhan í, agus tá achar de thart ar 587,000 ciliméadar cearnach aici. Is í [[Antananairíveo|Antananarivo]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar a leithlisiú geografach thar na milliúin bliain, tá go leor speiceas plandaí agus ainmhithe tagtha chun cinn ar an oileán nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. Ina measc tá lemúir, chameleoin agus baobabaí.
Tá an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] agus an [[An Fhraincis|Fhraincis]] ina dteangacha oifigiúla. Tá cultúr saibhir agus éagsúil ag an tír, a léirítear ina teangacha, ina traidisiúin, ina ceol agus ina nósanna sóisialta.
== Stair ==
=== Na chéad lonnaíochtaí agus na ríochtaí ===
Thosaigh lonnaíocht dhaonna i Madagascar na mílte bliain ó shin, agus tháinig grúpaí daoine ón oileánra [[An Mhalaeis|Malaeis]] agus ón Afraic Thoir chun cónaithe ann. D’fhorbair sochaithe agus ríochtaí éagsúla ar an oileán le himeacht ama. Bhí naisc trádála ag Madagascar le hoirthear na hAfraice, leis an [[An Meánoirthear|Meánoirthear]] agus leis an India, agus bhí an trádáil ina cuid thábhachtach den saol eacnamaíoch agus sóisialta.
Faoin 19ú haois, bhí Ríocht Mhearíneach, a raibh a lárionad sna hardtailte lárnacha, tar éis a tionchar a leathnú thar chuid mhór den oileán. Faoi cheannairí amhail Radama I, neartaíodh an stát agus forbraíodh caidreamh taidhleoireachta leis an m[[Impireacht na Breataine|Breatain]]. Bhí an trádáil sclábhaithe ina cuid thábhachtach de gheilleagar an réigiúin, agus rinneadh iarrachtaí chun trádáil sclábhaithe thar lear a shrianadh, cé gur lean an sclábhaíocht ar aghaidh sa tsochaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://govarchive.org/factbook/madagascar|teideal=Madagascar — CIA World Factbook Archive|údar=Gov Glance Foundation|language=en|work=govarchive.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Teagmháil leis na hEorpaigh agus coilíneachas na Fraince ===
Thosaigh na [[An Phortaingéil|Portaingéalaigh]] ag teacht go Madagascar sa 16ú haois, agus tháinig trádálaithe agus cumhachtaí Eorpacha eile ina ndiaidh. Baineadh úsáid as codanna den oileán mar bhunáiteanna trádála agus mar thearmainn do phíoráidí le linn an 17ú agus an 18ú haois.
Sa 19ú haois, tháinig méadú ar an iomaíocht idir an [[An Fhrainc|Fhrainc]] agus an Bhreatain maidir le tionchar a imirt ar Madagascar. Rinne an Fhrainc ionradh ar an oileán in 1883. Faoi chonradh 1885, cuireadh Madagascar faoi chosaint na Fraince, agus d’aithin an Bhreatain an chosaint sin in 1890. Rinne fórsaí na Fraince ionradh eile in 1895, agus rinneadh Madagascar a choilíniú go hoifigiúil in 1896. Cuireadh deireadh le monarcacht Mhearíneach agus cuireadh an bhanríon Ranavalona III ar deoraíocht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Madagascar_histoire/187014|teideal=Madagascar : histoire - LAROUSSE|údar=Éditions Larousse|language=fr|work=www.larousse.fr|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== An Dara Cogadh Domhanda agus an neamhspleáchas ===
Le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], bhí Madagascar faoi rialtas Vichy na Fraince. Ghabh fórsaí na Breataine an t-oileán in 1942 chun cosc a chur ar chumhachtaí na hAise a úsáid mar bhunáit straitéiseach. Aistríodh rialú an oileáin chuig na Francaigh Shaora ina dhiaidh sin.
In 1947, thosaigh éirí amach mór in aghaidh riail na Fraince. Cuireadh faoi chois go foréigneach é, agus maraíodh na mílte duine; tá éagsúlacht mhór sna meastacháin ar líon iomlán na ndaoine a fuair bás. Lean athruithe polaitiúla agus riaracháin ina dhiaidh sin, agus bhain Madagascar neamhspleáchas amach ón bhFrainc ar an 26 Meitheamh 1960. Ba é Philibert Tsiranana an chéad uachtarán ar an tír neamhspleách.<ref>{{Lua idirlín|url=https://wildmadagascar.org/history/index.html|teideal=A Historical Timeline for Madagascar|work=wildmadagascar.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Polaitíocht tar éis an neamhspleáchais (1960–2009) ===
Bhí dlúthnaisc eacnamaíocha agus pholaitiúla idir Madagascar agus an Fhrainc le linn uachtaránacht Tsiranana. Mhéadaigh an mhíshástacht leis an rialtas agus leis an tionchar leanúnach Francach, agus chuir oll-léirsithe in 1972 deireadh lena uachtaránacht. Bhí tréimhse éagobhsaíochta polaitiúla agus athraithe rialtais ann ina dhiaidh sin.
Tháinig Didier Ratsiraka i gcumhacht in 1975 agus chuir sé córas sóisialach i bhfeidhm. Bhí ról mór ag an arm i bpolaitíocht na tíre le linn na tréimhse seo. Faoi dheireadh na 1980idí, cuireadh tús le hathchóirithe eacnamaíocha agus le príobháidiú. Mar gheall ar agóidí agus ar bhrú ar son athruithe daonlathacha, reáchtáladh toghcháin i dtús na 1990idí. Chaill Ratsiraka an uachtaránacht in 1993, ach d’fhill sé ar an gcumhacht in 1997. <ref>{{Lua idirlín|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/bgn/5460.htm|teideal=Madagascar (01/09)|údar=Bureau of Public Affairs Department Of State. The Office of Electronic Information|dáta=2004-11-03|language=en|work=2001-2009.state.gov|foilsitheoir=Department Of State. The Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs.|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Bhí conspóid ann faoi thoghchán uachtaránachta 2001 idir Ratsiraka agus Marc Ravalomanana, méara Antananarivo. D’éiligh Ravalomanana gur bhuaigh sé an toghchán, agus in 2002 dhearbhaigh an Chúirt Bhunreachtúil Uachtarach gurbh é an buaiteoir é. Le linn a uachtaránachta, leag sé béim ar fhorbairt eacnamaíoch, ar infheistíocht agus ar athchóiriú riaracháin, ach cáineadh é freisin maidir le comhchruinniú na cumhachta agus leis an gcaoi ar láimhseáladh leasanna gnó.
In 2009, thosaigh agóidí in aghaidh Ravalomanana faoi cheannas Andry Rajoelina, méara Antananarivo. Tháinig an t-arm isteach sa ghéarchéim, agus d’éirigh Ravalomanana as an gcumhacht. Ghlac Rajoelina ceannas ar an riarachán idirthréimhseach i ndiaidh aistriú cumhachta a cáineadh go forleathan mar choup d’état. <ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-rajoelina-military-6d56fcb2653557e359ffb74cf0481f41|teideal=A timeline of all the major events in Madagascar's military coup|dáta=2025-10-16|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Géarchéimeanna polaitiúla agus forbairtí le déanaí (2009–2025) ===
Tar éis ghéarchéim 2009, bhí tréimhse idirthréimhseach ann agus reáchtáladh toghcháin in 2013. Bhuaigh Hery Rajaonarimampianina an toghchán uachtaránachta agus tháinig sé i gcumhacht in 2014. In 2018, toghadh Andry Rajoelina ina uachtarán arís, agus atoghadh é in 2023 i dtoghchán a bhí faoi chonspóid agus ar bhaghcatáil roinnt iarrthóirí freasúra é.
I Meán Fómhair 2025, thosaigh agóidí faoi bhristeacha leanúnacha leictreachais agus uisce, chomh maith le míshástacht níos leithne maidir le bochtaineacht, éilliú agus rialachas. Tháinig na hagóidí chun cinn faoi cheannas daoine óga agus leathnaigh siad ar fud na tíre. Chuaigh cuid den arm isteach sa ghéarchéim, agus theith Rajoelina ón tír tar éis don pharlaimint é a chur as oifig i mí Dheireadh Fómhair.
Ar an 17 Deireadh Fómhair 2025, cuireadh an Coirnéal Michael Randrianirina faoi mhionn mar uachtarán idirthréimhseach. D’fhógair sé go mbeadh tréimhse idirthréimhseach ann, agus go n-eagrófaí toghcháin laistigh de dhá bhliain. Chuir an tAontas Afracach Madagascar ar fionraí mar bhall de bharr an athraithe cumhachta míbhunreachtúil. <ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-president-oath-randrianirina-a484f9233876ef559af0c2e3029f1f7a|teideal=An army colonel who led a lightning-fast coup takes over as Madagascar's president|dáta=2025-10-17|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
I Márta 2026, cheap Randrianirina Mamitiana Rajaonarison, iar-cheannaire ar chomhlacht frith-éillithe na tíre, mar phríomh-aire nua tar éis dó an rialtas agus an comh-aireacht a dhíscaoileadh. Lean an t-aistriú polaitiúil ar aghaidh agus bhí ceisteanna fós ann maidir le hathchóiriú institiúidí, rialachas agus an bealach chun toghchán daonlathach a reáchtáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/16/madagascar-names-anticorruption-chief-as-pm-days-after-cabinet-dissolved|teideal=Madagascar names anticorruption chief as PM days after cabinet dissolved|údar=AFP and Reuters|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Tíreolaíocht agus Aeráid ==
Tá tírdhreach Madagascar éagsúil, agus is féidir an t-oileán a roinnt go ginearálta ina thrí réigiún fhisiciúla: na hardtailte lárnacha, an machaire cósta caol san oirthear agus na hísealchríocha níos leithne san iarthar. Tá sléibhte, gleannta agus ardchlár sna hardtailte lárnacha, agus tá foraoisí báistí trópaiceacha le fáil ar fhána thoir an oileáin. Bíonn aeráid níos measartha sna hardtailte mar gheall ar an airde, báisteach throm ar an gcósta thoir agus dálaí níos tirime san iarthar agus san iardheisceart. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/places/madagascar/|teideal=Madagascar’s nature is one of a kind|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>[[Íomhá:Isalo National Park 03.jpg|thumb|left|[[Páirc Náisiúnta Isalo]].]]Tá dhá phríomhshéasúr ann: séasúr te, fliuch a mhaireann de ghnáth ó Shamhain go hAibreán, agus séasúr níos fuaire agus níos tirime ó Bhealtaine go Deireadh Fómhair. Bíonn tionchar ag cioclóin thrópaiceacha ar Madagascar freisin, agus is féidir leo tuilte agus damáiste suntasach a dhéanamh. <ref name=":1" />
Tá stair gheolaíoch fhada ag Madagascar. Bhí an t-oileán mar chuid den oll-ilchríoch [[Gonduanalainn|Gondwana]] tráth, sular scar sé ón Afraic agus ón bhfo-ilchríoch Indiach de réir a chéile thar na milliúin bliain. Chuir an leithlisiú geografach a lean as sin le forbairt thírdhreach agus bhithéagsúlacht shainiúil an oileáin. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Mesozoic Biogeographic History of Gondwanan Terrestrial Vertebrates: Insights from Madagascar's Fossil Record|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-earth-053018-060051|publisher=Annual Reviews|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|date=2019|issn=1545-4495|pages=519–553|volume=47|doi=10.1146/annurev-earth-053018-060051|author=David W. Krause, Joseph J.W. Sertich, Patrick M. O'Connor, Kristina Curry Rogers, Raymond R. Rogers}}</ref>
== Bithéagsúlacht ==
[[Íomhá:Lemur Catta02.jpg|thumb|[[Lemur catta]], [[Páirc Náisiúnta Isalo]]]]
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar leithlisiú geografach an oileáin thar na milliúin bliain, tá líon mór speiceas tagtha chun cinn nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. De réir an World Wildlife Fund, tá thart ar 95% de reiptílí, 89% de phlandaí agus 92% de mhamaigh Madagascar endéimeach don oileán. Tá breis agus 11,000 speiceas plandaí endéimeacha ann, lena n-áirítear seacht speiceas baobab. I measc na n-ainmhithe is cáiliúla tá na léamaí, agus tá éagsúlacht mhór chameleón, froganna agus éan le fáil ar an oileán freisin. <ref name=":1" />
Tá tábhacht ar leith ag baint le héiceachórais mhuirí na tíre freisin. Tá sceireacha coiréil, mangróibh agus móinéir féir mhara le fáil feadh an chósta, agus soláthraíonn siad gnáthóga d’iasc agus do speicis mhuirí eile. Tá na gnáthóga sin tábhachtach don bhithéagsúlacht agus do shlí bheatha na bpobal cósta. Tá tábhacht ar leith ag baint le ceantair mhuirí chosanta in iarthuaisceart Madagascar. Mar shampla, tá Páirc Náisiúnta Nosy Hara suite i gceantar a bhfuil éagsúlacht shaibhir choiréil ann; tuairiscíonn an WWF go bhfuil 265 speiceas coiréil le fáil ann.
== Caomhnú ==
Tá bithéagsúlacht Madagascar faoi bhrú mar gheall ar dhífhoraoisiú, leathnú na talmhaíochta, dó adhmaid agus gualaigh, fiach mídhleathach agus athrú aeráide. Bíonn tionchar ag cailleadh foraoise ar speicis amhail léamaí agus chameleoin, agus cuireann creimeadh ithreach agus sil-leagan dríodair isteach ar aibhneacha agus ar sceireacha coiréil. Tá triomaigh agus cioclóin ina ndúshláin bhreise do dhaoine agus don timpeallacht.[[Íomhá:Fianarantsoa-people.jpg|thumb|Dífhoraoisiú agus creimeadh]]Tá páirceanna náisiúnta agus limistéir chosanta bunaithe chun gnáthóga agus speicis a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Náisiúnta Isalo, a bhfuil cáil uirthi as a foirmíochtaí gaineamhchloiche agus a tírdhreach garbh, agus Páirc Náisiúnta Masoala, a chosnaíonn foraoisí báistí agus gnáthóga cósta. Tá bainistiú inbhuanaithe na n-acmhainní nádúrtha ríthábhachtach chun bithéagsúlacht an oileáin a chaomhnú agus chun tacú leis na pobail a bhíonn ag brath ar na hacmhainní sin.
Bíonn iarmhairtí ag dífhoraoisiú lasmuigh de na foraoisí féin. Nuair a bhaintear crainn, is féidir le níos mó ithreach agus dríodair dul isteach in aibhneacha agus san fharraige. D’fhéadfadh sé sin sceireacha coiréil a chlúdach agus dochar a dhéanamh do ghnáthóga mara agus d’iascaigh. Ina theannta sin, cuireann triomaigh níos déine i ndeisceart Madagascar agus cioclóin agus tuilte i gceantair eile brú ar phobail agus ar acmhainní nádúrtha. <ref name=":1" />
== Geilleagar ==
[[Íomhá:Antananarivo Street.JPG|thumb|left|Is é [[Antananairíveo]] príomhchathair na tíre]]Is geilleagar i mbéal forbartha é geilleagar Madagascar, agus tá an talmhaíocht, an mhianadóireacht, an déantúsaíocht agus na seirbhísí ar na príomhearnálacha eacnamaíocha. In ainneoin acmhainní nádúrtha suntasacha agus éagsúlacht gníomhaíochtaí eacnamaíocha, tá bochtaineacht fhorleathan sa tír agus tá fás eacnamaíoch teoranta ag fadhbanna struchtúracha, easnaimh bhonneagair agus leochaileacht i leith tubaistí nádúrtha. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Talmhaíocht agus iascaireacht ===
Tá an talmhaíocht ríthábhachtach do gheilleagar agus do shlí bheatha mhuintir Madagascar, go háirithe i gceantair thuaithe. Is é [[rís]] an príomhbhia sa tír, agus saothraítear barra eile amhail [[Casabhach|casabhaigh]], [[Arbhar Indiach|arbhar]] agus [[Pónaire|pónairí]] freisin. I measc na bpríomhtháirgí talmhaíochta a shaothraítear lena n-onnmhairiú tá [[fanaile]], [[Clóbh|clóibh]], [[caife]] agus [[lítsí]]. Tá Madagascar ar cheann de na príomhtháirgeoirí agus onnmhaireoirí fanaile ar domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá ról tábhachtach ag an iascaireacht agus ag an dobharshaothrú i ngeilleagar Madagascar agus i slite beatha na bpobal cósta. Tá cósta thart ar 5,600 ciliméadar ar fad ag an tír agus limistéar eacnamaíoch eisiach muirí a shíneann thar mhilliún ciliméadar cearnach. Bíonn iascaireacht ar scála beag ar siúl i bpobail chósta agus in uiscí intíre araon, agus soláthraíonn sí bia agus ioncam do go leor teaghlach. I measc na dtáirgí a ghabhtar nó a tháirgtear lena ndíol sa bhaile agus lena n-onnmhairiú tá iasc, ribí róibéis, [[Tuinnín buí|tuinnín]], [[Portán|portáin]] agus [[Gliomach|gliomaigh]]. Tá dúshláin roimh an earnáil, áfach, lena n-áirítear [[ró-iascaireacht]], meath ar ghnáthóga muirí agus deacrachtaí maidir le fuarú agus iompar na gabhála chuig margaí. Dá bhrí sin, tá bainistiú inbhuanaithe acmhainní mara tábhachtach do gheilleagar na tíre agus do shlí bheatha na bpobal iascaireachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2020/06/08/madagascar-balancing-conservation-and-exploitation-of-fisheries-resources|teideal=Madagascar: Balancing Conservation and Exploitation of Fisheries Resources|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Mianadóireacht agus déantúsaíocht ===
[[Íomhá:Isalo National Park 01.jpg|thumb|[[Isalo]]]]Tá acmhainní mianracha suntasacha ag Madagascar, lena n-áirítear [[nicil]], [[cóbalt]], [[graifít]] agus mianraí [[tíotáiniam]]. Tá ról ag an mianadóireacht in onnmhairí agus in infheistíocht eachtrach na tíre. Tá an tionscal teicstílí agus éadaí tábhachtach freisin, agus déantar earraí a tháirgeadh lena n-onnmhairiú chuig margaí idirnáisiúnta. Mar sin féin, cuireann fadhbanna amhail soláthar neamhiontaofa leictreachais, costais iompair agus rochtain theoranta ar mhaoiniú bac ar fhás agus ar iomaíochas gnólachtaí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/02/25/bridging-the-productivity-divide-unlocking-afe-madagascars-economic-potential|teideal=Bridging the Productivity Divide: Unlocking Madagascar's Economic Potential|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Seirbhísí agus turasóireacht ===
Tá earnáil na seirbhísí ag éirí níos tábhachtaí sa gheilleagar. Cuimsíonn sí trádáil, iompar, teileachumarsáid agus turasóireacht. Meallann Madagascar cuairteoirí lena [[Bithéagsúlacht|bhithéagsúlacht]], lena pháirceanna náisiúnta, lena fhiadhúlra uathúil agus lena thránna. Tá acmhainneacht ag an turasóireacht fostaíocht a chruthú agus ioncam a ghiniúint do phobail áitiúla, cé go mbíonn tionchar ag easnaimh bhonneagair agus ag tubaistí nádúrtha ar an earnáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update-bridging-the-productivity-divide|teideal=Madagascar Economic Update: Bridging the Productivity Divide|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Daonra agus Cultúr ==
[[Íomhá:Madagascar-carte.png|thumb|Léarscáil Mhadagascar]]
=== Teangacha ===
Is í an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] (''malagasy'') an teanga is mó a labhraítear i Madagascar agus tá sí ar cheann den dá theanga oifigiúla sa tír, in éineacht leis an bhFraincis.<ref name="CIAteangacha">[https://theworldfactbook.org/country/madagascar.html ''The World Factbook: Madagascar''], CIA World Factbook.</ref> Baineann an Mhalagáisis le craobh Mhalae-Pholainéiseach na dteangacha Astrainéiseacha, agus tá gaol teangeolaíoch aici le teangacha a labhraítear in oirdheisceart na hÁise, go háirithe le teanga Mha'anyan ar oileán [[Boirneo|Bhoirneo]].<ref name="Malagasy">[[:en:Malagasy_language|''Malagasy language'']], Wikipedia as Béarla.</ref> Léiríonn an gaol sin na naisc stairiúla idir Madagascar agus oileáin na hÁise. Tá canúintí éagsúla den Mhalagáisis á labhairt ar fud an oileáin. Úsáidtear an Fhraincis sa riarachán, san oideachas agus sa ghnó, agus tá ról tábhachtach aici sa saol poiblí.<ref name="CIAteangacha" />
=== Bunús agus grúpaí eitneacha ===
Tá bunús ilchineálach ag daonra Madagascar, mar thoradh ar imirce agus ar theagmhálacha idir pobail éagsúla thar na céadta bliain. Tugann fianaise stairiúil agus theangeolaíoch le fios gur tháinig lonnaitheoirí luatha ón oileánra san Áise Thoir Theas, agus gur tháinig pobail ón Afraic Thoir chuig Madagascar chomh maith. Bhí teagmhálacha ag an oileán freisin le trádálaithe Arabacha agus Peirseacha agus le pobail eile timpeall an Aigéin Indiaigh.<ref name="CIAhistory">[https://worldfactbook.com/edition.php?country=madagascar&year=2023 ''The World Factbook: Madagascar, 2023 edition''], sonraí stairiúla faoin lonnú agus faoin imirce.</ref>
Is minic a dhéantar cur síos ar dhaonra Madagascar mar 18 bpríomhghrúpa eitneacha. Ina measc tá na Merina, na Betsileo, na Betsimisaraka, na Tsimihety agus na Sakalava.<ref name="CIAteangacha2" /> Tá difríochtaí stairiúla agus cultúrtha idir na pobail seo, ach tá an Mhalagáisis agus go leor gnéithe cultúrtha i gcoiteann acu. Ní grúpaí atá go hiomlán scartha óna chéile iad, agus tá féiniúlachtaí éagsúla fite fuaite ina chéile i saol na tíre.<ref name="CIAteangacha2" />
=== Creideamh agus traidisiúin ===
Tá an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] ar cheann de na príomhreiligiúin i Madagascar, agus tá pobail [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceacha]] agus [[An Protastúnachas|Phrotastúnacha]] araon forleathan. Tá creidimh thraidisiúnta, go háirithe meas ar na sinsear, fós tábhachtach i saol cultúrtha na tíre. Tá pobail [[Moslamach|Mhoslamacha]] agus daoine nach n-aithníonn le reiligiún ar leith sa tír freisin; athraíonn cleachtais agus creidimh ó phobal go pobal.<ref name="CIAreiligiun">[https://theworldfactbook.org/country/madagascar.html ''The World Factbook: Madagascar''], CIA World Factbook, rannóg “Religions”.</ref> Ceann de na traidisiúin is cáiliúla ná an ''famadihana'', ar a dtugtar uaireanta “casadh na gcnámh”. Is searmanas é a chleachtaítear i roinnt pobal ar ardchríocha Madagascar, go háirithe i measc na Merina agus grúpaí gaolmhara. Le linn an tsearmanais, tugtar iarsmaí na sinsear amach as tuamaí teaghlaigh agus filltear iad in éadaí nua sula gcuirtear ar ais sa tuama iad. Feidhmíonn an nós mar bhealach chun cuimhneamh ar na sinsear agus chun naisc idir na glúnta agus an pobal a neartú.<ref name="Famadihana">David Graeber, [https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/ae.1995.22.2.02a00030 “Dancing with Corpses Reconsidered: An Interpretation of Famadihana (in Arivonimamo, Madagascar)”], ''American Ethnologist'', 22(2), 1995, lgh. 258–278.</ref>
=== Bia agus saol sóisialta ===
[[Íomhá:Mada03-0032.jpg|thumb|Rís á saothrú i Madagascar]]Tá ról lárnach ag rís, ar a dtugtar ''vary'' sa Mhalagáisis, i réim bia Madagascar agus itear í go minic ag na príomhbhéilí. De ghnáth, déantar rís a sheirbheáil le mias tionlacain ar a dtugtar ''laoka'', a d'fhéadfadh feoil, iasc, glasraí nó pischineálaigh a bheith inti.<ref name="Bia">[https://www.madagascartours.travel/madagascar/malagasy-food-guide/ ''Malagasy Food Guide: Rice, Laoka and What to Order''].</ref> I measc na miasa aitheanta tá ''romazava'', [[stobhach]] a ullmhaítear le feoil agus glasraí duilleacha, agus ''ravitoto'', mias a dhéantar le duilleoga [[Casabhach|casabhaigh]] brúite agus a chócaráiltear go minic le muiceoil. Bíonn bia mara coitianta sna ceantair chósta, agus athraíonn na miasa de réir na dtáirgí áitiúla agus na dtraidisiún réigiúnach.<ref name="Bia" />
Tá ceangail teaghlaigh agus pobail tábhachtach i gcuid mhór de thraidisiúin Madagascar. Is minic a bhíonn gaolta páirteach in imeachtaí teaghlaigh agus i searmanais a bhaineann le breitheanna, póstaí agus sochraidí. Léiríonn traidisiúin ar nós an ''famadihana'' an tábhacht a bhaineann le cuimhne na sinsear agus le leanúnachas an teaghlaigh i roinnt pobal ar an ardchlár.<ref name="Famadihana" /> Athraíonn nósanna sóisialta ó réigiún go réigiún, agus tá an saol comhaimseartha á mhúnlú freisin ag an uirbiú, an t-oideachas, an imirce agus athruithe eacnamaíocha.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{refbegin}}
* [http://www.madagascar.gov.mg/ The Madagascar Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024185803/http://www.madagascar.gov.mg/ |date=2008-10-24 }}
* [https://web.archive.org/web/20071026102510/http://www.assemblee-nationale.mg/en/accueil.php National Assembly of Madagascar]
* [http://www.madagascar-diplomatie.net/ Ministry of Foreign Affairs of Madagascar]
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829212249/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm |date=2012-08-29 }} ó ''UCB Libraries GovPubs''
{{refend}}
==== Timpeallacht ====
* [http://www.parcs-madagascar.com/ Páirceanna Náisiúnta Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512201844/http://www.parcs-madagascar.com/ |date=2021-05-12 }} suíomh oifigiúil páirceanna
* [https://web.archive.org/web/20080108022949/http://www.conservation.org/explore/regions/africa_madagascar/madagascar/Pages/default.aspx Conservation International] - Léargas leathan ar Mhadagascar
* [http://www.mwc-info.net/ Madagascar Wildlife Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605143436/http://www.mwc-info.net/ |date=2019-06-05 }} Eagraíocht gan bhrabach de chuid na tíre is ea MWC, agus í ag cur an chaomhnaithe chun cinn i measc an phobail
==== Eagraíochtaí eile ====
* [http://www.themadagascarproject.org.uk/ The Madagascar Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122065054/http://www.themadagascarproject.org.uk/ |date=2008-11-22 }}, Tionscadal chun cuidiú le bunadh na háite cúiseanna agus iarsmaí an bhochtanais a leigheas
* [http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 Seanléarscáileanna Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118011159/http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 |date=2008-11-18 }} ó leabharlann CEGET (CNRS, France)
* [http://www.madagascar.co.uk/ Azafady] Cumann carthanachta Briotanach agus eagraíocht neamhrialtais ó Mhadagascar ag dul i gcomhar le chéile chun bochtanas a laghdú agus an timpeallacht a chaomhnu.
* [http://www.shamafoundation.org/ Shama Foundation of Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206035919/http://www.shamafoundation.org/ |date=2008-12-06 }} Eagraíocht a thugann scoláireachtaí do dhaltaí bochta
<!---Idirvicí--->
[[Catagóir:Oileáin]]
[[Catagóir:Madagascar]]
[[Catagóir:An tAigéan Indiach]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
k86jrj1ir4eu211tgyo9k7wvehkds1u
1330108
1330105
2026-10-18T19:12:30Z
Aaronapplis
796
1330108
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Madagascar''' san [[An tAigéan Indiach|Aigéan Indiach]], amach ó chósta thoir theas na [[An Afraic|hAfraice]], soir ó [[Mósaimbíc|Mhósaimbíc]]. Is í an ceathrú hoileán is mó ar domhan í, agus tá achar de thart ar 587,000 ciliméadar cearnach aici. Is í [[Antananairíveo|Antananarivo]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar a leithlisiú geografach thar na milliúin bliain, tá go leor speiceas plandaí agus ainmhithe tagtha chun cinn ar an oileán nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. Ina measc tá lemúir, chameleoin agus baobabaí.
Tá an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] agus an [[An Fhraincis|Fhraincis]] ina dteangacha oifigiúla. Tá cultúr saibhir agus éagsúil ag an tír, a léirítear ina teangacha, ina traidisiúin, ina ceol agus ina nósanna sóisialta.
== Stair ==
=== Na chéad lonnaíochtaí agus na ríochtaí ===
Thosaigh lonnaíocht dhaonna i Madagascar na mílte bliain ó shin, agus tháinig grúpaí daoine ón oileánra [[An Mhalaeis|Malaeis]] agus ón Afraic Thoir chun cónaithe ann. D’fhorbair sochaithe agus ríochtaí éagsúla ar an oileán le himeacht ama. Bhí naisc trádála ag Madagascar le hoirthear na hAfraice, leis an [[An Meánoirthear|Meánoirthear]] agus leis an India, agus bhí an trádáil ina cuid thábhachtach den saol eacnamaíoch agus sóisialta.
Faoin 19ú haois, bhí Ríocht Mhearíneach, a raibh a lárionad sna hardtailte lárnacha, tar éis a tionchar a leathnú thar chuid mhór den oileán. Faoi cheannairí amhail Radama I, neartaíodh an stát agus forbraíodh caidreamh taidhleoireachta leis an m[[Impireacht na Breataine|Breatain]]. Bhí an trádáil sclábhaithe ina cuid thábhachtach de gheilleagar an réigiúin, agus rinneadh iarrachtaí chun trádáil sclábhaithe thar lear a shrianadh, cé gur lean an sclábhaíocht ar aghaidh sa tsochaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://govarchive.org/factbook/madagascar|teideal=Madagascar — CIA World Factbook Archive|údar=Gov Glance Foundation|language=en|work=govarchive.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Teagmháil leis na hEorpaigh agus coilíneachas na Fraince ===
Thosaigh na [[An Phortaingéil|Portaingéalaigh]] ag teacht go Madagascar sa 16ú haois, agus tháinig trádálaithe agus cumhachtaí Eorpacha eile ina ndiaidh. Baineadh úsáid as codanna den oileán mar bhunáiteanna trádála agus mar thearmainn do phíoráidí le linn an 17ú agus an 18ú haois.
Sa 19ú haois, tháinig méadú ar an iomaíocht idir an [[An Fhrainc|Fhrainc]] agus an Bhreatain maidir le tionchar a imirt ar Madagascar. Rinne an Fhrainc ionradh ar an oileán in 1883. Faoi chonradh 1885, cuireadh Madagascar faoi chosaint na Fraince, agus d’aithin an Bhreatain an chosaint sin in 1890. Rinne fórsaí na Fraince ionradh eile in 1895, agus rinneadh Madagascar a choilíniú go hoifigiúil in 1896. Cuireadh deireadh le monarcacht Mhearíneach agus cuireadh an bhanríon Ranavalona III ar deoraíocht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Madagascar_histoire/187014|teideal=Madagascar : histoire - LAROUSSE|údar=Éditions Larousse|language=fr|work=www.larousse.fr|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== An Dara Cogadh Domhanda agus an neamhspleáchas ===
Le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], bhí Madagascar faoi rialtas Vichy na Fraince. Ghabh fórsaí na Breataine an t-oileán in 1942 chun cosc a chur ar chumhachtaí na hAise a úsáid mar bhunáit straitéiseach. Aistríodh rialú an oileáin chuig na Francaigh Shaora ina dhiaidh sin.
In 1947, thosaigh éirí amach mór in aghaidh riail na Fraince. Cuireadh faoi chois go foréigneach é, agus maraíodh na mílte duine; tá éagsúlacht mhór sna meastacháin ar líon iomlán na ndaoine a fuair bás. Lean athruithe polaitiúla agus riaracháin ina dhiaidh sin, agus bhain Madagascar neamhspleáchas amach ón bhFrainc ar an 26 Meitheamh 1960. Ba é Philibert Tsiranana an chéad uachtarán ar an tír neamhspleách.<ref>{{Lua idirlín|url=https://wildmadagascar.org/history/index.html|teideal=A Historical Timeline for Madagascar|work=wildmadagascar.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Polaitíocht tar éis an neamhspleáchais (1960–2009) ===
Bhí dlúthnaisc eacnamaíocha agus pholaitiúla idir Madagascar agus an Fhrainc le linn uachtaránacht Tsiranana. Mhéadaigh an mhíshástacht leis an rialtas agus leis an tionchar leanúnach Francach, agus chuir oll-léirsithe in 1972 deireadh lena uachtaránacht. Bhí tréimhse éagobhsaíochta polaitiúla agus athraithe rialtais ann ina dhiaidh sin.
Tháinig Didier Ratsiraka i gcumhacht in 1975 agus chuir sé córas sóisialach i bhfeidhm. Bhí ról mór ag an arm i bpolaitíocht na tíre le linn na tréimhse seo. Faoi dheireadh na 1980idí, cuireadh tús le hathchóirithe eacnamaíocha agus le príobháidiú. Mar gheall ar agóidí agus ar bhrú ar son athruithe daonlathacha, reáchtáladh toghcháin i dtús na 1990idí. Chaill Ratsiraka an uachtaránacht in 1993, ach d’fhill sé ar an gcumhacht in 1997. <ref>{{Lua idirlín|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/bgn/5460.htm|teideal=Madagascar (01/09)|údar=Bureau of Public Affairs Department Of State. The Office of Electronic Information|dáta=2004-11-03|language=en|work=2001-2009.state.gov|foilsitheoir=Department Of State. The Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs.|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Bhí conspóid ann faoi thoghchán uachtaránachta 2001 idir Ratsiraka agus Marc Ravalomanana, méara Antananarivo. D’éiligh Ravalomanana gur bhuaigh sé an toghchán, agus in 2002 dhearbhaigh an Chúirt Bhunreachtúil Uachtarach gurbh é an buaiteoir é. Le linn a uachtaránachta, leag sé béim ar fhorbairt eacnamaíoch, ar infheistíocht agus ar athchóiriú riaracháin, ach cáineadh é freisin maidir le comhchruinniú na cumhachta agus leis an gcaoi ar láimhseáladh leasanna gnó.
In 2009, thosaigh agóidí in aghaidh Ravalomanana faoi cheannas Andry Rajoelina, méara Antananarivo. Tháinig an t-arm isteach sa ghéarchéim, agus d’éirigh Ravalomanana as an gcumhacht. Ghlac Rajoelina ceannas ar an riarachán idirthréimhseach i ndiaidh aistriú cumhachta a cáineadh go forleathan mar choup d’état. <ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-rajoelina-military-6d56fcb2653557e359ffb74cf0481f41|teideal=A timeline of all the major events in Madagascar's military coup|dáta=2025-10-16|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Géarchéimeanna polaitiúla agus forbairtí le déanaí (2009–2025) ===
Tar éis ghéarchéim 2009, bhí tréimhse idirthréimhseach ann agus reáchtáladh toghcháin in 2013. Bhuaigh Hery Rajaonarimampianina an toghchán uachtaránachta agus tháinig sé i gcumhacht in 2014. In 2018, toghadh Andry Rajoelina ina uachtarán arís, agus atoghadh é in 2023 i dtoghchán a bhí faoi chonspóid agus ar bhaghcatáil roinnt iarrthóirí freasúra é.
I Meán Fómhair 2025, thosaigh agóidí faoi bhristeacha leanúnacha leictreachais agus uisce, chomh maith le míshástacht níos leithne maidir le bochtaineacht, éilliú agus rialachas. Tháinig na hagóidí chun cinn faoi cheannas daoine óga agus leathnaigh siad ar fud na tíre. Chuaigh cuid den arm isteach sa ghéarchéim, agus theith Rajoelina ón tír tar éis don pharlaimint é a chur as oifig i mí Dheireadh Fómhair.
Ar an 17 Deireadh Fómhair 2025, cuireadh an Coirnéal Michael Randrianirina faoi mhionn mar uachtarán idirthréimhseach. D’fhógair sé go mbeadh tréimhse idirthréimhseach ann, agus go n-eagrófaí toghcháin laistigh de dhá bhliain. Chuir an tAontas Afracach Madagascar ar fionraí mar bhall de bharr an athraithe cumhachta míbhunreachtúil. <ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-president-oath-randrianirina-a484f9233876ef559af0c2e3029f1f7a|teideal=An army colonel who led a lightning-fast coup takes over as Madagascar's president|dáta=2025-10-17|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
I Márta 2026, cheap Randrianirina Mamitiana Rajaonarison, iar-cheannaire ar chomhlacht frith-éillithe na tíre, mar phríomh-aire nua tar éis dó an rialtas agus an comh-aireacht a dhíscaoileadh. Lean an t-aistriú polaitiúil ar aghaidh agus bhí ceisteanna fós ann maidir le hathchóiriú institiúidí, rialachas agus an bealach chun toghchán daonlathach a reáchtáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/16/madagascar-names-anticorruption-chief-as-pm-days-after-cabinet-dissolved|teideal=Madagascar names anticorruption chief as PM days after cabinet dissolved|údar=AFP and Reuters|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Tíreolaíocht agus Aeráid ==
Tá tírdhreach Madagascar éagsúil, agus is féidir an t-oileán a roinnt go ginearálta ina thrí réigiún fhisiciúla: na hardtailte lárnacha, an machaire cósta caol san oirthear agus na hísealchríocha níos leithne san iarthar. Tá sléibhte, gleannta agus ardchlár sna hardtailte lárnacha, agus tá foraoisí báistí trópaiceacha le fáil ar fhána thoir an oileáin. Bíonn aeráid níos measartha sna hardtailte mar gheall ar an airde, báisteach throm ar an gcósta thoir agus dálaí níos tirime san iarthar agus san iardheisceart. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/places/madagascar/|teideal=Madagascar’s nature is one of a kind|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>[[Íomhá:Isalo National Park 03.jpg|thumb|left|[[Páirc Náisiúnta Isalo]].]]Tá dhá phríomhshéasúr ann: séasúr te, fliuch a mhaireann de ghnáth ó Shamhain go hAibreán, agus séasúr níos fuaire agus níos tirime ó Bhealtaine go Deireadh Fómhair. Bíonn tionchar ag cioclóin thrópaiceacha ar Madagascar freisin, agus is féidir leo tuilte agus damáiste suntasach a dhéanamh. <ref name=":1" />
Tá stair gheolaíoch fhada ag Madagascar. Bhí an t-oileán mar chuid den oll-ilchríoch [[Gonduanalainn|Gondwana]] tráth, sular scar sé ón Afraic agus ón bhfo-ilchríoch Indiach de réir a chéile thar na milliúin bliain. Chuir an leithlisiú geografach a lean as sin le forbairt thírdhreach agus bhithéagsúlacht shainiúil an oileáin. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Mesozoic Biogeographic History of Gondwanan Terrestrial Vertebrates: Insights from Madagascar's Fossil Record|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-earth-053018-060051|publisher=Annual Reviews|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|date=2019|issn=1545-4495|pages=519–553|volume=47|doi=10.1146/annurev-earth-053018-060051|author=David W. Krause, Joseph J.W. Sertich, Patrick M. O'Connor, Kristina Curry Rogers, Raymond R. Rogers}}</ref>
== Bithéagsúlacht ==
[[Íomhá:Lemur Catta02.jpg|thumb|[[Lemur catta]], [[Páirc Náisiúnta Isalo]]]]
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar leithlisiú geografach an oileáin thar na milliúin bliain, tá líon mór speiceas tagtha chun cinn nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. De réir an World Wildlife Fund, tá thart ar 95% de reiptílí, 89% de phlandaí agus 92% de mhamaigh Madagascar endéimeach don oileán. Tá breis agus 11,000 speiceas plandaí endéimeacha ann, lena n-áirítear seacht speiceas baobab. I measc na n-ainmhithe is cáiliúla tá na léamaí, agus tá éagsúlacht mhór chameleón, froganna agus éan le fáil ar an oileán freisin. <ref name=":1" />
Tá tábhacht ar leith ag baint le héiceachórais mhuirí na tíre freisin. Tá sceireacha coiréil, mangróibh agus móinéir féir mhara le fáil feadh an chósta, agus soláthraíonn siad gnáthóga d’iasc agus do speicis mhuirí eile. Tá na gnáthóga sin tábhachtach don bhithéagsúlacht agus do shlí bheatha na bpobal cósta. Tá tábhacht ar leith ag baint le ceantair mhuirí chosanta in iarthuaisceart Madagascar. Mar shampla, tá Páirc Náisiúnta Nosy Hara suite i gceantar a bhfuil éagsúlacht shaibhir choiréil ann; tuairiscíonn an WWF go bhfuil 265 speiceas coiréil le fáil ann.
== Caomhnú ==
Tá bithéagsúlacht Madagascar faoi bhrú mar gheall ar dhífhoraoisiú, leathnú na talmhaíochta, dó adhmaid agus gualaigh, fiach mídhleathach agus athrú aeráide. Bíonn tionchar ag cailleadh foraoise ar speicis amhail léamaí agus chameleoin, agus cuireann creimeadh ithreach agus sil-leagan dríodair isteach ar aibhneacha agus ar sceireacha coiréil. Tá triomaigh agus cioclóin ina ndúshláin bhreise do dhaoine agus don timpeallacht.[[Íomhá:Fianarantsoa-people.jpg|thumb|Dífhoraoisiú agus creimeadh]]Tá páirceanna náisiúnta agus limistéir chosanta bunaithe chun gnáthóga agus speicis a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Náisiúnta Isalo, a bhfuil cáil uirthi as a foirmíochtaí gaineamhchloiche agus a tírdhreach garbh, agus Páirc Náisiúnta Masoala, a chosnaíonn foraoisí báistí agus gnáthóga cósta. Tá bainistiú inbhuanaithe na n-acmhainní nádúrtha ríthábhachtach chun bithéagsúlacht an oileáin a chaomhnú agus chun tacú leis na pobail a bhíonn ag brath ar na hacmhainní sin.
Bíonn iarmhairtí ag dífhoraoisiú lasmuigh de na foraoisí féin. Nuair a bhaintear crainn, is féidir le níos mó ithreach agus dríodair dul isteach in aibhneacha agus san fharraige. D’fhéadfadh sé sin sceireacha coiréil a chlúdach agus dochar a dhéanamh do ghnáthóga mara agus d’iascaigh. Ina theannta sin, cuireann triomaigh níos déine i ndeisceart Madagascar agus cioclóin agus tuilte i gceantair eile brú ar phobail agus ar acmhainní nádúrtha. <ref name=":1" />
== Geilleagar ==
[[Íomhá:Antananarivo Street.JPG|thumb|left|Is é [[Antananairíveo]] príomhchathair na tíre]]Is geilleagar i mbéal forbartha é geilleagar Madagascar, agus tá an talmhaíocht, an mhianadóireacht, an déantúsaíocht agus na seirbhísí ar na príomhearnálacha eacnamaíocha. In ainneoin acmhainní nádúrtha suntasacha agus éagsúlacht gníomhaíochtaí eacnamaíocha, tá bochtaineacht fhorleathan sa tír agus tá fás eacnamaíoch teoranta ag fadhbanna struchtúracha, easnaimh bhonneagair agus leochaileacht i leith tubaistí nádúrtha. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Talmhaíocht agus iascaireacht ===
Tá an talmhaíocht ríthábhachtach do gheilleagar agus do shlí bheatha mhuintir Madagascar, go háirithe i gceantair thuaithe. Is é [[rís]] an príomhbhia sa tír, agus saothraítear barra eile amhail [[Casabhach|casabhaigh]], [[Arbhar Indiach|arbhar]] agus [[Pónaire|pónairí]] freisin. I measc na bpríomhtháirgí talmhaíochta a shaothraítear lena n-onnmhairiú tá [[fanaile]], [[Clóbh|clóibh]], [[caife]] agus [[lítsí]]. Tá Madagascar ar cheann de na príomhtháirgeoirí agus onnmhaireoirí fanaile ar domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá ról tábhachtach ag an iascaireacht agus ag an dobharshaothrú i ngeilleagar Madagascar agus i slite beatha na bpobal cósta. Tá cósta thart ar 5,600 ciliméadar ar fad ag an tír agus limistéar eacnamaíoch eisiach muirí a shíneann thar mhilliún ciliméadar cearnach. Bíonn iascaireacht ar scála beag ar siúl i bpobail chósta agus in uiscí intíre araon, agus soláthraíonn sí bia agus ioncam do go leor teaghlach. I measc na dtáirgí a ghabhtar nó a tháirgtear lena ndíol sa bhaile agus lena n-onnmhairiú tá iasc, ribí róibéis, [[Tuinnín buí|tuinnín]], [[Portán|portáin]] agus [[Gliomach|gliomaigh]]. Tá dúshláin roimh an earnáil, áfach, lena n-áirítear [[ró-iascaireacht]], meath ar ghnáthóga muirí agus deacrachtaí maidir le fuarú agus iompar na gabhála chuig margaí. Dá bhrí sin, tá bainistiú inbhuanaithe acmhainní mara tábhachtach do gheilleagar na tíre agus do shlí bheatha na bpobal iascaireachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2020/06/08/madagascar-balancing-conservation-and-exploitation-of-fisheries-resources|teideal=Madagascar: Balancing Conservation and Exploitation of Fisheries Resources|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Mianadóireacht agus déantúsaíocht ===
[[Íomhá:Isalo National Park 01.jpg|thumb|[[Isalo]]]]Tá acmhainní mianracha suntasacha ag Madagascar, lena n-áirítear [[nicil]], [[cóbalt]], [[graifít]] agus mianraí [[tíotáiniam]]. Tá ról ag an mianadóireacht in onnmhairí agus in infheistíocht eachtrach na tíre. Tá an tionscal teicstílí agus éadaí tábhachtach freisin, agus déantar earraí a tháirgeadh lena n-onnmhairiú chuig margaí idirnáisiúnta. Mar sin féin, cuireann fadhbanna amhail soláthar neamhiontaofa leictreachais, costais iompair agus rochtain theoranta ar mhaoiniú bac ar fhás agus ar iomaíochas gnólachtaí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/02/25/bridging-the-productivity-divide-unlocking-afe-madagascars-economic-potential|teideal=Bridging the Productivity Divide: Unlocking Madagascar's Economic Potential|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Seirbhísí agus turasóireacht ===
Tá earnáil na seirbhísí ag éirí níos tábhachtaí sa gheilleagar. Cuimsíonn sí trádáil, iompar, teileachumarsáid agus turasóireacht. Meallann Madagascar cuairteoirí lena [[Bithéagsúlacht|bhithéagsúlacht]], lena pháirceanna náisiúnta, lena fhiadhúlra uathúil agus lena thránna. Tá acmhainneacht ag an turasóireacht fostaíocht a chruthú agus ioncam a ghiniúint do phobail áitiúla, cé go mbíonn tionchar ag easnaimh bhonneagair agus ag tubaistí nádúrtha ar an earnáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update-bridging-the-productivity-divide|teideal=Madagascar Economic Update: Bridging the Productivity Divide|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Daonra agus Cultúr ==
[[Íomhá:Madagascar-carte.png|thumb|Léarscáil Mhadagascar]]
=== Teangacha ===
Is í an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] (''malagasy'') an teanga is mó a labhraítear i Madagascar agus tá sí ar cheann den dá theanga oifigiúla sa tír, in éineacht leis an bhFraincis.<ref name="CIAteangacha">[https://theworldfactbook.org/country/madagascar.html ''The World Factbook: Madagascar''], CIA World Factbook.</ref> Baineann an Mhalagáisis le craobh Mhalae-Pholainéiseach na dteangacha Astrainéiseacha, agus tá gaol teangeolaíoch aici le teangacha a labhraítear in oirdheisceart na hÁise, go háirithe le teanga Mha'anyan ar oileán [[Boirneo|Bhoirneo]].<ref name="Malagasy">[[:en:Malagasy_language|''Malagasy language'']], Wikipedia as Béarla.</ref> Léiríonn an gaol sin na naisc stairiúla idir Madagascar agus oileáin na hÁise. Tá canúintí éagsúla den Mhalagáisis á labhairt ar fud an oileáin. Úsáidtear an Fhraincis sa riarachán, san oideachas agus sa ghnó, agus tá ról tábhachtach aici sa saol poiblí.<ref name="CIAteangacha" />
=== Bunús agus grúpaí eitneacha ===
Tá bunús ilchineálach ag daonra Madagascar, mar thoradh ar imirce agus ar theagmhálacha idir pobail éagsúla thar na céadta bliain. Tugann fianaise stairiúil agus theangeolaíoch le fios gur tháinig lonnaitheoirí luatha ón oileánra san Áise Thoir Theas, agus gur tháinig pobail ón Afraic Thoir chuig Madagascar chomh maith. Bhí teagmhálacha ag an oileán freisin le trádálaithe Arabacha agus Peirseacha agus le pobail eile timpeall an Aigéin Indiaigh.<ref name="CIAhistory">[https://worldfactbook.com/edition.php?country=madagascar&year=2023 ''The World Factbook: Madagascar, 2023 edition''], sonraí stairiúla faoin lonnú agus faoin imirce.</ref>
Is minic a dhéantar cur síos ar dhaonra Madagascar mar 18 bpríomhghrúpa eitneacha. Ina measc tá na Merina, na Betsileo, na Betsimisaraka, na Tsimihety agus na Sakalava.<ref name="CIAteangacha2" /> Tá difríochtaí stairiúla agus cultúrtha idir na pobail seo, ach tá an Mhalagáisis agus go leor gnéithe cultúrtha i gcoiteann acu. Ní grúpaí atá go hiomlán scartha óna chéile iad, agus tá féiniúlachtaí éagsúla fite fuaite ina chéile i saol na tíre.<ref name="CIAteangacha2" />
=== Creideamh agus traidisiúin ===
Tá an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] ar cheann de na príomhreiligiúin i Madagascar, agus tá pobail [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceacha]] agus [[An Protastúnachas|Phrotastúnacha]] araon forleathan. Tá creidimh thraidisiúnta, go háirithe meas ar na sinsear, fós tábhachtach i saol cultúrtha na tíre. Tá pobail [[Moslamach|Mhoslamacha]] agus daoine nach n-aithníonn le reiligiún ar leith sa tír freisin; athraíonn cleachtais agus creidimh ó phobal go pobal.<ref name="CIAreiligiun">[https://theworldfactbook.org/country/madagascar.html ''The World Factbook: Madagascar''], CIA World Factbook, rannóg “Religions”.</ref> Ceann de na traidisiúin is cáiliúla ná an ''famadihana'', ar a dtugtar uaireanta “casadh na gcnámh”. Is searmanas é a chleachtaítear i roinnt pobal ar ardchríocha Madagascar, go háirithe i measc na Merina agus grúpaí gaolmhara. Le linn an tsearmanais, tugtar iarsmaí na sinsear amach as tuamaí teaghlaigh agus filltear iad in éadaí nua sula gcuirtear ar ais sa tuama iad. Feidhmíonn an nós mar bhealach chun cuimhneamh ar na sinsear agus chun naisc idir na glúnta agus an pobal a neartú.<ref name="Famadihana">David Graeber, [https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/ae.1995.22.2.02a00030 “Dancing with Corpses Reconsidered: An Interpretation of Famadihana (in Arivonimamo, Madagascar)”], ''American Ethnologist'', 22(2), 1995, lgh. 258–278.</ref>
=== Bia agus saol sóisialta ===
[[Íomhá:Mada03-0032.jpg|thumb|Rís á saothrú i Madagascar]]Tá ról lárnach ag rís, ar a dtugtar ''vary'' sa Mhalagáisis, i réim bia Madagascar agus itear í go minic ag na príomhbhéilí. De ghnáth, déantar rís a sheirbheáil le mias tionlacain ar a dtugtar ''laoka'', a d'fhéadfadh feoil, iasc, glasraí nó pischineálaigh a bheith inti.<ref name="Bia">[https://www.madagascartours.travel/madagascar/malagasy-food-guide/ ''Malagasy Food Guide: Rice, Laoka and What to Order''].</ref> I measc na miasa aitheanta tá ''romazava'', [[stobhach]] a ullmhaítear le feoil agus glasraí duilleacha, agus ''ravitoto'', mias a dhéantar le duilleoga [[Casabhach|casabhaigh]] brúite agus a chócaráiltear go minic le muiceoil. Bíonn bia mara coitianta sna ceantair chósta, agus athraíonn na miasa de réir na dtáirgí áitiúla agus na dtraidisiún réigiúnach.<ref name="Bia" />
Tá ceangail teaghlaigh agus pobail tábhachtach i gcuid mhór de thraidisiúin Madagascar. Is minic a bhíonn gaolta páirteach in imeachtaí teaghlaigh agus i searmanais a bhaineann le breitheanna, póstaí agus sochraidí. Léiríonn traidisiúin ar nós an ''famadihana'' an tábhacht a bhaineann le cuimhne na sinsear agus le leanúnachas an teaghlaigh i roinnt pobal ar an ardchlár.<ref name="Famadihana" /> Athraíonn nósanna sóisialta ó réigiún go réigiún, agus tá an saol comhaimseartha á mhúnlú freisin ag an uirbiú, an t-oideachas, an imirce agus athruithe eacnamaíocha.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{refbegin}}
* [http://www.madagascar.gov.mg/ The Madagascar Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024185803/http://www.madagascar.gov.mg/ |date=2008-10-24 }}
* [https://web.archive.org/web/20071026102510/http://www.assemblee-nationale.mg/en/accueil.php National Assembly of Madagascar]
* [http://www.madagascar-diplomatie.net/ Ministry of Foreign Affairs of Madagascar]
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829212249/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm |date=2012-08-29 }} ó ''UCB Libraries GovPubs''
{{refend}}
==== Timpeallacht ====
* [http://www.parcs-madagascar.com/ Páirceanna Náisiúnta Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512201844/http://www.parcs-madagascar.com/ |date=2021-05-12 }} suíomh oifigiúil páirceanna
* [https://web.archive.org/web/20080108022949/http://www.conservation.org/explore/regions/africa_madagascar/madagascar/Pages/default.aspx Conservation International] - Léargas leathan ar Mhadagascar
* [http://www.mwc-info.net/ Madagascar Wildlife Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605143436/http://www.mwc-info.net/ |date=2019-06-05 }} Eagraíocht gan bhrabach de chuid na tíre is ea MWC, agus í ag cur an chaomhnaithe chun cinn i measc an phobail
==== Eagraíochtaí eile ====
* [http://www.themadagascarproject.org.uk/ The Madagascar Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122065054/http://www.themadagascarproject.org.uk/ |date=2008-11-22 }}, Tionscadal chun cuidiú le bunadh na háite cúiseanna agus iarsmaí an bhochtanais a leigheas
* [http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 Seanléarscáileanna Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118011159/http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 |date=2008-11-18 }} ó leabharlann CEGET (CNRS, France)
* [http://www.madagascar.co.uk/ Azafady] Cumann carthanachta Briotanach agus eagraíocht neamhrialtais ó Mhadagascar ag dul i gcomhar le chéile chun bochtanas a laghdú agus an timpeallacht a chaomhnu.
* [http://www.shamafoundation.org/ Shama Foundation of Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206035919/http://www.shamafoundation.org/ |date=2008-12-06 }} Eagraíocht a thugann scoláireachtaí do dhaltaí bochta
<!---Idirvicí--->
[[Catagóir:Oileáin]]
[[Catagóir:Madagascar]]
[[Catagóir:An tAigéan Indiach]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Tíortha na hAfraice]]
s60c2zbe3kd0xtc6lokjc34io4t3qum
1330109
1330108
2026-10-18T19:13:16Z
Aaronapplis
796
1330109
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Madagascar''' san [[An tAigéan Indiach|Aigéan Indiach]], amach ó chósta thoir theas na [[An Afraic|hAfraice]], soir ó [[Mósaimbíc|Mhósaimbíc]]. Is í an ceathrú hoileán is mó ar domhan í, agus tá achar de thart ar 587,000 ciliméadar cearnach aici. Is í [[Antananairíveo|Antananarivo]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar a leithlisiú geografach thar na milliúin bliain, tá go leor speiceas plandaí agus ainmhithe tagtha chun cinn ar an oileán nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. Ina measc tá lemúir, chameleoin agus baobabaí.
Tá an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] agus an [[An Fhraincis|Fhraincis]] ina dteangacha oifigiúla. Tá cultúr saibhir agus éagsúil ag an tír, a léirítear ina teangacha, ina traidisiúin, ina ceol agus ina nósanna sóisialta.
== Stair ==
=== Na chéad lonnaíochtaí agus na ríochtaí ===
Thosaigh lonnaíocht dhaonna i Madagascar na mílte bliain ó shin, agus tháinig grúpaí daoine ón oileánra [[An Mhalaeis|Malaeis]] agus ón Afraic Thoir chun cónaithe ann. D’fhorbair sochaithe agus ríochtaí éagsúla ar an oileán le himeacht ama. Bhí naisc trádála ag Madagascar le hoirthear na hAfraice, leis an [[An Meánoirthear|Meánoirthear]] agus leis an India, agus bhí an trádáil ina cuid thábhachtach den saol eacnamaíoch agus sóisialta.
Faoin 19ú haois, bhí Ríocht Mhearíneach, a raibh a lárionad sna hardtailte lárnacha, tar éis a tionchar a leathnú thar chuid mhór den oileán. Faoi cheannairí amhail Radama I, neartaíodh an stát agus forbraíodh caidreamh taidhleoireachta leis an m[[Impireacht na Breataine|Breatain]]. Bhí an trádáil sclábhaithe ina cuid thábhachtach de gheilleagar an réigiúin, agus rinneadh iarrachtaí chun trádáil sclábhaithe thar lear a shrianadh, cé gur lean an sclábhaíocht ar aghaidh sa tsochaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://govarchive.org/factbook/madagascar|teideal=Madagascar — CIA World Factbook Archive|údar=Gov Glance Foundation|language=en|work=govarchive.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Teagmháil leis na hEorpaigh agus coilíneachas na Fraince ===
Thosaigh na [[An Phortaingéil|Portaingéalaigh]] ag teacht go Madagascar sa 16ú haois, agus tháinig trádálaithe agus cumhachtaí Eorpacha eile ina ndiaidh. Baineadh úsáid as codanna den oileán mar bhunáiteanna trádála agus mar thearmainn do phíoráidí le linn an 17ú agus an 18ú haois.
Sa 19ú haois, tháinig méadú ar an iomaíocht idir an [[An Fhrainc|Fhrainc]] agus an Bhreatain maidir le tionchar a imirt ar Madagascar. Rinne an Fhrainc ionradh ar an oileán in 1883. Faoi chonradh 1885, cuireadh Madagascar faoi chosaint na Fraince, agus d’aithin an Bhreatain an chosaint sin in 1890. Rinne fórsaí na Fraince ionradh eile in 1895, agus rinneadh Madagascar a choilíniú go hoifigiúil in 1896. Cuireadh deireadh le monarcacht Mhearíneach agus cuireadh an bhanríon Ranavalona III ar deoraíocht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/divers/Madagascar_histoire/187014|teideal=Madagascar : histoire - LAROUSSE|údar=Éditions Larousse|language=fr|work=www.larousse.fr|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== An Dara Cogadh Domhanda agus an neamhspleáchas ===
Le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]], bhí Madagascar faoi rialtas Vichy na Fraince. Ghabh fórsaí na Breataine an t-oileán in 1942 chun cosc a chur ar chumhachtaí na hAise a úsáid mar bhunáit straitéiseach. Aistríodh rialú an oileáin chuig na Francaigh Shaora ina dhiaidh sin.
In 1947, thosaigh éirí amach mór in aghaidh riail na Fraince. Cuireadh faoi chois go foréigneach é, agus maraíodh na mílte duine; tá éagsúlacht mhór sna meastacháin ar líon iomlán na ndaoine a fuair bás. Lean athruithe polaitiúla agus riaracháin ina dhiaidh sin, agus bhain Madagascar neamhspleáchas amach ón bhFrainc ar an 26 Meitheamh 1960. Ba é Philibert Tsiranana an chéad uachtarán ar an tír neamhspleách.<ref>{{Lua idirlín|url=https://wildmadagascar.org/history/index.html|teideal=A Historical Timeline for Madagascar|work=wildmadagascar.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Polaitíocht tar éis an neamhspleáchais (1960–2009) ===
Bhí dlúthnaisc eacnamaíocha agus pholaitiúla idir Madagascar agus an Fhrainc le linn uachtaránacht Tsiranana. Mhéadaigh an mhíshástacht leis an rialtas agus leis an tionchar leanúnach Francach, agus chuir oll-léirsithe in 1972 deireadh lena uachtaránacht. Bhí tréimhse éagobhsaíochta polaitiúla agus athraithe rialtais ann ina dhiaidh sin.
Tháinig Didier Ratsiraka i gcumhacht in 1975 agus chuir sé córas sóisialach i bhfeidhm. Bhí ról mór ag an arm i bpolaitíocht na tíre le linn na tréimhse seo. Faoi dheireadh na 1980idí, cuireadh tús le hathchóirithe eacnamaíocha agus le príobháidiú. Mar gheall ar agóidí agus ar bhrú ar son athruithe daonlathacha, reáchtáladh toghcháin i dtús na 1990idí. Chaill Ratsiraka an uachtaránacht in 1993, ach d’fhill sé ar an gcumhacht in 1997. <ref>{{Lua idirlín|url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/bgn/5460.htm|teideal=Madagascar (01/09)|údar=Bureau of Public Affairs Department Of State. The Office of Electronic Information|dáta=2004-11-03|language=en|work=2001-2009.state.gov|foilsitheoir=Department Of State. The Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs.|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Bhí conspóid ann faoi thoghchán uachtaránachta 2001 idir Ratsiraka agus Marc Ravalomanana, méara Antananarivo. D’éiligh Ravalomanana gur bhuaigh sé an toghchán, agus in 2002 dhearbhaigh an Chúirt Bhunreachtúil Uachtarach gurbh é an buaiteoir é. Le linn a uachtaránachta, leag sé béim ar fhorbairt eacnamaíoch, ar infheistíocht agus ar athchóiriú riaracháin, ach cáineadh é freisin maidir le comhchruinniú na cumhachta agus leis an gcaoi ar láimhseáladh leasanna gnó.
In 2009, thosaigh agóidí in aghaidh Ravalomanana faoi cheannas Andry Rajoelina, méara Antananarivo. Tháinig an t-arm isteach sa ghéarchéim, agus d’éirigh Ravalomanana as an gcumhacht. Ghlac Rajoelina ceannas ar an riarachán idirthréimhseach i ndiaidh aistriú cumhachta a cáineadh go forleathan mar choup d’état. <ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-rajoelina-military-6d56fcb2653557e359ffb74cf0481f41|teideal=A timeline of all the major events in Madagascar's military coup|dáta=2025-10-16|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Géarchéimeanna polaitiúla agus forbairtí le déanaí (2009–2025) ===
Tar éis ghéarchéim 2009, bhí tréimhse idirthréimhseach ann agus reáchtáladh toghcháin in 2013. Bhuaigh Hery Rajaonarimampianina an toghchán uachtaránachta agus tháinig sé i gcumhacht in 2014. In 2018, toghadh Andry Rajoelina ina uachtarán arís, agus atoghadh é in 2023 i dtoghchán a bhí faoi chonspóid agus ar bhaghcatáil roinnt iarrthóirí freasúra é.
I Meán Fómhair 2025, thosaigh agóidí faoi bhristeacha leanúnacha leictreachais agus uisce, chomh maith le míshástacht níos leithne maidir le bochtaineacht, éilliú agus rialachas. Tháinig na hagóidí chun cinn faoi cheannas daoine óga agus leathnaigh siad ar fud na tíre. Chuaigh cuid den arm isteach sa ghéarchéim, agus theith Rajoelina ón tír tar éis don pharlaimint é a chur as oifig i mí Dheireadh Fómhair.
Ar an 17 Deireadh Fómhair 2025, cuireadh an Coirnéal Michael Randrianirina faoi mhionn mar uachtarán idirthréimhseach. D’fhógair sé go mbeadh tréimhse idirthréimhseach ann, agus go n-eagrófaí toghcháin laistigh de dhá bhliain. Chuir an tAontas Afracach Madagascar ar fionraí mar bhall de bharr an athraithe cumhachta míbhunreachtúil. <ref>{{Cite news|url=https://apnews.com/article/madagascar-coup-president-oath-randrianirina-a484f9233876ef559af0c2e3029f1f7a|teideal=An army colonel who led a lightning-fast coup takes over as Madagascar's president|dáta=2025-10-17|language=en|work=AP News|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
I Márta 2026, cheap Randrianirina Mamitiana Rajaonarison, iar-cheannaire ar chomhlacht frith-éillithe na tíre, mar phríomh-aire nua tar éis dó an rialtas agus an comh-aireacht a dhíscaoileadh. Lean an t-aistriú polaitiúil ar aghaidh agus bhí ceisteanna fós ann maidir le hathchóiriú institiúidí, rialachas agus an bealach chun toghchán daonlathach a reáchtáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/16/madagascar-names-anticorruption-chief-as-pm-days-after-cabinet-dissolved|teideal=Madagascar names anticorruption chief as PM days after cabinet dissolved|údar=AFP and Reuters|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Tíreolaíocht agus Aeráid ==
Tá tírdhreach Madagascar éagsúil, agus is féidir an t-oileán a roinnt go ginearálta ina thrí réigiún fhisiciúla: na hardtailte lárnacha, an machaire cósta caol san oirthear agus na hísealchríocha níos leithne san iarthar. Tá sléibhte, gleannta agus ardchlár sna hardtailte lárnacha, agus tá foraoisí báistí trópaiceacha le fáil ar fhána thoir an oileáin. Bíonn aeráid níos measartha sna hardtailte mar gheall ar an airde, báisteach throm ar an gcósta thoir agus dálaí níos tirime san iarthar agus san iardheisceart. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.worldwildlife.org/places/madagascar/|teideal=Madagascar’s nature is one of a kind|language=en-us|work=World Wildlife Fund|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>[[Íomhá:Isalo National Park 03.jpg|thumb|left|[[Páirc Náisiúnta Isalo]].]]Tá dhá phríomhshéasúr ann: séasúr te, fliuch a mhaireann de ghnáth ó Shamhain go hAibreán, agus séasúr níos fuaire agus níos tirime ó Bhealtaine go Deireadh Fómhair. Bíonn tionchar ag cioclóin thrópaiceacha ar Madagascar freisin, agus is féidir leo tuilte agus damáiste suntasach a dhéanamh. <ref name=":1" />
Tá stair gheolaíoch fhada ag Madagascar. Bhí an t-oileán mar chuid den oll-ilchríoch [[Gonduanalainn|Gondwana]] tráth, sular scar sé ón Afraic agus ón bhfo-ilchríoch Indiach de réir a chéile thar na milliúin bliain. Chuir an leithlisiú geografach a lean as sin le forbairt thírdhreach agus bhithéagsúlacht shainiúil an oileáin. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Mesozoic Biogeographic History of Gondwanan Terrestrial Vertebrates: Insights from Madagascar's Fossil Record|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-earth-053018-060051|publisher=Annual Reviews|journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences|date=2019|issn=1545-4495|pages=519–553|volume=47|doi=10.1146/annurev-earth-053018-060051|author=David W. Krause, Joseph J.W. Sertich, Patrick M. O'Connor, Kristina Curry Rogers, Raymond R. Rogers}}</ref>
== Bithéagsúlacht ==
[[Íomhá:Lemur Catta02.jpg|thumb|[[Lemur catta]], [[Páirc Náisiúnta Isalo]]]]
Tá Madagascar ar cheann de na háiteanna is suntasaí ar domhan ó thaobh na bithéagsúlachta de. Mar gheall ar leithlisiú geografach an oileáin thar na milliúin bliain, tá líon mór speiceas tagtha chun cinn nach bhfuil le fáil go nádúrtha in aon áit eile ar domhan. De réir an World Wildlife Fund, tá thart ar 95% de reiptílí, 89% de phlandaí agus 92% de mhamaigh Madagascar endéimeach don oileán. Tá breis agus 11,000 speiceas plandaí endéimeacha ann, lena n-áirítear seacht speiceas baobab. I measc na n-ainmhithe is cáiliúla tá na léamaí, agus tá éagsúlacht mhór chameleón, froganna agus éan le fáil ar an oileán freisin. <ref name=":1" />
Tá tábhacht ar leith ag baint le héiceachórais mhuirí na tíre freisin. Tá sceireacha coiréil, mangróibh agus móinéir féir mhara le fáil feadh an chósta, agus soláthraíonn siad gnáthóga d’iasc agus do speicis mhuirí eile. Tá na gnáthóga sin tábhachtach don bhithéagsúlacht agus do shlí bheatha na bpobal cósta. Tá tábhacht ar leith ag baint le ceantair mhuirí chosanta in iarthuaisceart Madagascar. Mar shampla, tá Páirc Náisiúnta Nosy Hara suite i gceantar a bhfuil éagsúlacht shaibhir choiréil ann; tuairiscíonn an WWF go bhfuil 265 speiceas coiréil le fáil ann.
== Caomhnú ==
Tá bithéagsúlacht Madagascar faoi bhrú mar gheall ar dhífhoraoisiú, leathnú na talmhaíochta, dó adhmaid agus gualaigh, fiach mídhleathach agus athrú aeráide. Bíonn tionchar ag cailleadh foraoise ar speicis amhail léamaí agus chameleoin, agus cuireann creimeadh ithreach agus sil-leagan dríodair isteach ar aibhneacha agus ar sceireacha coiréil. Tá triomaigh agus cioclóin ina ndúshláin bhreise do dhaoine agus don timpeallacht.[[Íomhá:Fianarantsoa-people.jpg|thumb|Dífhoraoisiú agus creimeadh]]Tá páirceanna náisiúnta agus limistéir chosanta bunaithe chun gnáthóga agus speicis a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Náisiúnta Isalo, a bhfuil cáil uirthi as a foirmíochtaí gaineamhchloiche agus a tírdhreach garbh, agus Páirc Náisiúnta Masoala, a chosnaíonn foraoisí báistí agus gnáthóga cósta. Tá bainistiú inbhuanaithe na n-acmhainní nádúrtha ríthábhachtach chun bithéagsúlacht an oileáin a chaomhnú agus chun tacú leis na pobail a bhíonn ag brath ar na hacmhainní sin.
Bíonn iarmhairtí ag dífhoraoisiú lasmuigh de na foraoisí féin. Nuair a bhaintear crainn, is féidir le níos mó ithreach agus dríodair dul isteach in aibhneacha agus san fharraige. D’fhéadfadh sé sin sceireacha coiréil a chlúdach agus dochar a dhéanamh do ghnáthóga mara agus d’iascaigh. Ina theannta sin, cuireann triomaigh níos déine i ndeisceart Madagascar agus cioclóin agus tuilte i gceantair eile brú ar phobail agus ar acmhainní nádúrtha. <ref name=":1" />
== Geilleagar ==
[[Íomhá:Antananarivo Street.JPG|thumb|left|Is é [[Antananairíveo]] príomhchathair na tíre]]Is geilleagar i mbéal forbartha é geilleagar Madagascar, agus tá an talmhaíocht, an mhianadóireacht, an déantúsaíocht agus na seirbhísí ar na príomhearnálacha eacnamaíocha. In ainneoin acmhainní nádúrtha suntasacha agus éagsúlacht gníomhaíochtaí eacnamaíocha, tá bochtaineacht fhorleathan sa tír agus tá fás eacnamaíoch teoranta ag fadhbanna struchtúracha, easnaimh bhonneagair agus leochaileacht i leith tubaistí nádúrtha. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Talmhaíocht agus iascaireacht ===
Tá an talmhaíocht ríthábhachtach do gheilleagar agus do shlí bheatha mhuintir Madagascar, go háirithe i gceantair thuaithe. Is é [[rís]] an príomhbhia sa tír, agus saothraítear barra eile amhail [[Casabhach|casabhaigh]], [[Arbhar Indiach|arbhar]] agus [[Pónaire|pónairí]] freisin. I measc na bpríomhtháirgí talmhaíochta a shaothraítear lena n-onnmhairiú tá [[fanaile]], [[Clóbh|clóibh]], [[caife]] agus [[lítsí]]. Tá Madagascar ar cheann de na príomhtháirgeoirí agus onnmhaireoirí fanaile ar domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update|teideal=Madagascar Economic Update (MEU)|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá ról tábhachtach ag an iascaireacht agus ag an dobharshaothrú i ngeilleagar Madagascar agus i slite beatha na bpobal cósta. Tá cósta thart ar 5,600 ciliméadar ar fad ag an tír agus limistéar eacnamaíoch eisiach muirí a shíneann thar mhilliún ciliméadar cearnach. Bíonn iascaireacht ar scála beag ar siúl i bpobail chósta agus in uiscí intíre araon, agus soláthraíonn sí bia agus ioncam do go leor teaghlach. I measc na dtáirgí a ghabhtar nó a tháirgtear lena ndíol sa bhaile agus lena n-onnmhairiú tá iasc, ribí róibéis, [[Tuinnín buí|tuinnín]], [[Portán|portáin]] agus [[Gliomach|gliomaigh]]. Tá dúshláin roimh an earnáil, áfach, lena n-áirítear [[ró-iascaireacht]], meath ar ghnáthóga muirí agus deacrachtaí maidir le fuarú agus iompar na gabhála chuig margaí. Dá bhrí sin, tá bainistiú inbhuanaithe acmhainní mara tábhachtach do gheilleagar na tíre agus do shlí bheatha na bpobal iascaireachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2020/06/08/madagascar-balancing-conservation-and-exploitation-of-fisheries-resources|teideal=Madagascar: Balancing Conservation and Exploitation of Fisheries Resources|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Mianadóireacht agus déantúsaíocht ===
[[Íomhá:Isalo National Park 01.jpg|thumb|[[Isalo]]]]Tá acmhainní mianracha suntasacha ag Madagascar, lena n-áirítear [[nicil]], [[cóbalt]], [[graifít]] agus mianraí [[tíotáiniam]]. Tá ról ag an mianadóireacht in onnmhairí agus in infheistíocht eachtrach na tíre. Tá an tionscal teicstílí agus éadaí tábhachtach freisin, agus déantar earraí a tháirgeadh lena n-onnmhairiú chuig margaí idirnáisiúnta. Mar sin féin, cuireann fadhbanna amhail soláthar neamhiontaofa leictreachais, costais iompair agus rochtain theoranta ar mhaoiniú bac ar fhás agus ar iomaíochas gnólachtaí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2025/02/25/bridging-the-productivity-divide-unlocking-afe-madagascars-economic-potential|teideal=Bridging the Productivity Divide: Unlocking Madagascar's Economic Potential|work=www.worldbank.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Seirbhísí agus turasóireacht ===
Tá earnáil na seirbhísí ag éirí níos tábhachtaí sa gheilleagar. Cuimsíonn sí trádáil, iompar, teileachumarsáid agus turasóireacht. Meallann Madagascar cuairteoirí lena [[Bithéagsúlacht|bhithéagsúlacht]], lena pháirceanna náisiúnta, lena fhiadhúlra uathúil agus lena thránna. Tá acmhainneacht ag an turasóireacht fostaíocht a chruthú agus ioncam a ghiniúint do phobail áitiúla, cé go mbíonn tionchar ag easnaimh bhonneagair agus ag tubaistí nádúrtha ar an earnáil. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.worldbank.org/en/country/madagascar/publication/madagascar-economic-update-bridging-the-productivity-divide|teideal=Madagascar Economic Update: Bridging the Productivity Divide|language=en|work=World Bank|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Daonra agus Cultúr ==
[[Íomhá:Madagascar-carte.png|thumb|Léarscáil Mhadagascar]]
=== Teangacha ===
Is í an [[An Mhalagáisis|Mhalagáisis]] (''malagasy'') an teanga is mó a labhraítear i Madagascar agus tá sí ar cheann den dá theanga oifigiúla sa tír, in éineacht leis an bhFraincis.<ref name="CIAteangacha">[https://theworldfactbook.org/country/madagascar.html ''The World Factbook: Madagascar''], CIA World Factbook.</ref> Baineann an Mhalagáisis le craobh Mhalae-Pholainéiseach na dteangacha Astrainéiseacha, agus tá gaol teangeolaíoch aici le teangacha a labhraítear in oirdheisceart na hÁise, go háirithe le teanga Mha'anyan ar oileán [[Boirneo|Bhoirneo]].<ref name="Malagasy">[[:en:Malagasy_language|''Malagasy language'']], Wikipedia as Béarla.</ref> Léiríonn an gaol sin na naisc stairiúla idir Madagascar agus oileáin na hÁise. Tá canúintí éagsúla den Mhalagáisis á labhairt ar fud an oileáin. Úsáidtear an Fhraincis sa riarachán, san oideachas agus sa ghnó, agus tá ról tábhachtach aici sa saol poiblí.<ref name="CIAteangacha" />
=== Bunús agus grúpaí eitneacha ===
Tá bunús ilchineálach ag daonra Madagascar, mar thoradh ar imirce agus ar theagmhálacha idir pobail éagsúla thar na céadta bliain. Tugann fianaise stairiúil agus theangeolaíoch le fios gur tháinig lonnaitheoirí luatha ón oileánra san Áise Thoir Theas, agus gur tháinig pobail ón Afraic Thoir chuig Madagascar chomh maith. Bhí teagmhálacha ag an oileán freisin le trádálaithe Arabacha agus Peirseacha agus le pobail eile timpeall an Aigéin Indiaigh.<ref name="CIAhistory">[https://worldfactbook.com/edition.php?country=madagascar&year=2023 ''The World Factbook: Madagascar, 2023 edition''], sonraí stairiúla faoin lonnú agus faoin imirce.</ref>
Is minic a dhéantar cur síos ar dhaonra Madagascar mar 18 bpríomhghrúpa eitneacha. Ina measc tá na Merina, na Betsileo, na Betsimisaraka, na Tsimihety agus na Sakalava. Tá difríochtaí stairiúla agus cultúrtha idir na pobail seo, ach tá an Mhalagáisis agus go leor gnéithe cultúrtha i gcoiteann acu. Ní grúpaí atá go hiomlán scartha óna chéile iad, agus tá féiniúlachtaí éagsúla fite fuaite ina chéile i saol na tíre.<ref name="CIAteangacha2" />
=== Creideamh agus traidisiúin ===
Tá an [[An Chríostaíocht|Chríostaíocht]] ar cheann de na príomhreiligiúin i Madagascar, agus tá pobail [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceacha]] agus [[An Protastúnachas|Phrotastúnacha]] araon forleathan. Tá creidimh thraidisiúnta, go háirithe meas ar na sinsear, fós tábhachtach i saol cultúrtha na tíre. Tá pobail [[Moslamach|Mhoslamacha]] agus daoine nach n-aithníonn le reiligiún ar leith sa tír freisin; athraíonn cleachtais agus creidimh ó phobal go pobal.<ref name="CIAreiligiun">[https://theworldfactbook.org/country/madagascar.html ''The World Factbook: Madagascar''], CIA World Factbook, rannóg “Religions”.</ref> Ceann de na traidisiúin is cáiliúla ná an ''famadihana'', ar a dtugtar uaireanta “casadh na gcnámh”. Is searmanas é a chleachtaítear i roinnt pobal ar ardchríocha Madagascar, go háirithe i measc na Merina agus grúpaí gaolmhara. Le linn an tsearmanais, tugtar iarsmaí na sinsear amach as tuamaí teaghlaigh agus filltear iad in éadaí nua sula gcuirtear ar ais sa tuama iad. Feidhmíonn an nós mar bhealach chun cuimhneamh ar na sinsear agus chun naisc idir na glúnta agus an pobal a neartú.<ref name="Famadihana">David Graeber, [https://anthrosource.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1525/ae.1995.22.2.02a00030 “Dancing with Corpses Reconsidered: An Interpretation of Famadihana (in Arivonimamo, Madagascar)”], ''American Ethnologist'', 22(2), 1995, lgh. 258–278.</ref>
=== Bia agus saol sóisialta ===
[[Íomhá:Mada03-0032.jpg|thumb|Rís á saothrú i Madagascar]]Tá ról lárnach ag rís, ar a dtugtar ''vary'' sa Mhalagáisis, i réim bia Madagascar agus itear í go minic ag na príomhbhéilí. De ghnáth, déantar rís a sheirbheáil le mias tionlacain ar a dtugtar ''laoka'', a d'fhéadfadh feoil, iasc, glasraí nó pischineálaigh a bheith inti.<ref name="Bia">[https://www.madagascartours.travel/madagascar/malagasy-food-guide/ ''Malagasy Food Guide: Rice, Laoka and What to Order''].</ref> I measc na miasa aitheanta tá ''romazava'', [[stobhach]] a ullmhaítear le feoil agus glasraí duilleacha, agus ''ravitoto'', mias a dhéantar le duilleoga [[Casabhach|casabhaigh]] brúite agus a chócaráiltear go minic le muiceoil. Bíonn bia mara coitianta sna ceantair chósta, agus athraíonn na miasa de réir na dtáirgí áitiúla agus na dtraidisiún réigiúnach.<ref name="Bia" />
Tá ceangail teaghlaigh agus pobail tábhachtach i gcuid mhór de thraidisiúin Madagascar. Is minic a bhíonn gaolta páirteach in imeachtaí teaghlaigh agus i searmanais a bhaineann le breitheanna, póstaí agus sochraidí. Léiríonn traidisiúin ar nós an ''famadihana'' an tábhacht a bhaineann le cuimhne na sinsear agus le leanúnachas an teaghlaigh i roinnt pobal ar an ardchlár.<ref name="Famadihana" /> Athraíonn nósanna sóisialta ó réigiún go réigiún, agus tá an saol comhaimseartha á mhúnlú freisin ag an uirbiú, an t-oideachas, an imirce agus athruithe eacnamaíocha.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{refbegin}}
* [http://www.madagascar.gov.mg/ The Madagascar Government] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081024185803/http://www.madagascar.gov.mg/ |date=2008-10-24 }}
* [https://web.archive.org/web/20071026102510/http://www.assemblee-nationale.mg/en/accueil.php National Assembly of Madagascar]
* [http://www.madagascar-diplomatie.net/ Ministry of Foreign Affairs of Madagascar]
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829212249/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/madagascar.htm |date=2012-08-29 }} ó ''UCB Libraries GovPubs''
{{refend}}
==== Timpeallacht ====
* [http://www.parcs-madagascar.com/ Páirceanna Náisiúnta Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512201844/http://www.parcs-madagascar.com/ |date=2021-05-12 }} suíomh oifigiúil páirceanna
* [https://web.archive.org/web/20080108022949/http://www.conservation.org/explore/regions/africa_madagascar/madagascar/Pages/default.aspx Conservation International] - Léargas leathan ar Mhadagascar
* [http://www.mwc-info.net/ Madagascar Wildlife Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190605143436/http://www.mwc-info.net/ |date=2019-06-05 }} Eagraíocht gan bhrabach de chuid na tíre is ea MWC, agus í ag cur an chaomhnaithe chun cinn i measc an phobail
==== Eagraíochtaí eile ====
* [http://www.themadagascarproject.org.uk/ The Madagascar Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122065054/http://www.themadagascarproject.org.uk/ |date=2008-11-22 }}, Tionscadal chun cuidiú le bunadh na háite cúiseanna agus iarsmaí an bhochtanais a leigheas
* [http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 Seanléarscáileanna Mhadagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081118011159/http://www.cn2sv.fr/spip.php?article76 |date=2008-11-18 }} ó leabharlann CEGET (CNRS, France)
* [http://www.madagascar.co.uk/ Azafady] Cumann carthanachta Briotanach agus eagraíocht neamhrialtais ó Mhadagascar ag dul i gcomhar le chéile chun bochtanas a laghdú agus an timpeallacht a chaomhnu.
* [http://www.shamafoundation.org/ Shama Foundation of Madagascar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206035919/http://www.shamafoundation.org/ |date=2008-12-06 }} Eagraíocht a thugann scoláireachtaí do dhaltaí bochta
<!---Idirvicí--->
[[Catagóir:Oileáin]]
[[Catagóir:Madagascar]]
[[Catagóir:An tAigéan Indiach]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe]]
[[Catagóir:Tíortha na hAfraice]]
oa53cq7oonnmoo6f0u3dbd0i6g1aar6
Cabo Verde
0
15424
1330093
1242067
2026-10-18T12:26:19Z
Aaronapplis
796
Réamhrá a mhéadú, stair, tíreolas, bithéagsúlacht agus daonna a scríobh.
1330093
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Cabo Verde''', ar a dtugtar '''Rinn Verde''' sa Ghaeilge freisin, atá suite san [[An tAigéan Atlantach|Aigéan Atlantach]] amach ó chósta thiar na h[[An Afraic|Afraice]]. Is í [[Praia (Rinn Verde)|Praia]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá deich n-oileán bholcánacha san oileánra, agus tá naoi gcinn díobh ina n-oileáin áitrithe. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach ag an tír. Fuair sí neamhspleáchas ón b[[An Phortaingéil|Portaingéil]] ar an 5 Iúil 1975.
Is í an Phortaingéilis an teanga oifigiúil. Labhraíonn formhór an daonra [[Criól]] Rinn Verde, teanga a d'fhorbair as an b[[An Phortaingéilis|Portaingéilis]] agus as teangacha Iarthar na hAfraice. Tá tábhacht mhór ag an gceol, ag an gcultúr agus ag an diaspóra i bhféiniúlacht na tíre.
== Stair ==
Is dócha gur thángthas ar oileáin Cabo Verde den chéad uair ag loingseoirí Portaingéalacha agus Eorpacha eile sa bhliain 1460. Cuireadh tús le lonnú buan na n-oileán in 1462, ar oileán Santiago. Faoi riail na Portaingéile, d'éirigh Cabo Verde ina lárionad trádála tábhachtach san Atlantach, lena n-áirítear trádáil thrasatlantach na ndaoine a bhí faoi sclábhaíocht. Bhí tionchar mór ag an meascán de phobail ón [[An Eoraip|Eoraip]] agus ón Afraic ar fhorbairt shochaí agus chultúr na tíre. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/historia/|teideal=História|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Sa bhliain 1956, bhunaigh Amílcar Cabral Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas na Guine agus Cabo Verde (PAIGC), a bhí ag iarraidh deireadh a chur le riail choilíneach na Portaingéile. Tar éis Réabhlóid na gCairnéas sa Phortaingéil in 1974, cuireadh tús leis an bpróiseas foirmiúil chun neamhspleáchas a bhaint amach. Fógraíodh neamhspleáchas Cabo Verde ar an 5 Iúil 1975. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/conhecer/historia-an/1974-VIIILegislatura.php|teideal=Historia do Parlamento - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tar éis an neamhspleáchais, bhí an PAIGC i gceannas ar an tír. Sa bhliain 1981, bunaíodh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) tar éis scaradh polaitiúil idir Cabo Verde agus an [[Guine Bissau|Ghuine-Bhissau]]. I 1990, cuireadh deireadh le córas an pháirtí aonair, agus reáchtáladh na chéad toghcháin ilpháirtí in 1991. Tháinig córas daonlathach ilpháirtí chun cinn dá bharr. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/historia.php|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Tíreolaíocht ==
Is tír oileánda í Cabo Verde atá suite san Aigéan Atlantach Thuaidh, timpeall 450–500 ciliméadar amach ó chósta thiar na hAfraice, siar ón t[[An tSeineagáil|Seineagáil]]. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach aici. Tá deich n-oileán sa tír, naoi gcinn díobh áitrithe, chomh maith le roinnt oileán beag agus sceir. Tá bunús [[Bolcánacht|bolcánach]] ag na hoileáin ar fad.
Roinntear oileáin Cabo Verde ina dhá ghrúpa gheografacha. Is iad Barlavento, nó na hOileáin Ghaoithe, an grúpa thuaidh, agus is iad Sotavento, nó na hOileáin Fothana, an grúpa theas.
Tá sé oileán i ngrúpa Barlavento: Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia, São Nicolau, Sal agus Boa Vista. Tá ceithre oileán i ngrúpa Sotavento: Maio, Santiago, Fogo agus Brava. Is í Santiago an t-oileán is mó, agus tá an phríomhchathair, Praia, suite ar an oileán sin. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/geografia/|teideal=Geografia|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
[[Íomhá:Pico do Fogo volcano in Cape Verde.jpg|clé|mion|Pico do Fogo, Cabo Verde]]
Tá tírdhreach na n-oileán éagsúil. Tá cuid de na hoileáin, go háirithe Sal, Boa Vista agus Maio, measartha cothrom, tirim agus gaineamhach. I gcodarsnacht leis sin, tá tírdhreach garbh sléibhtiúil ar oileáin amhail Santo Antão, Santiago, São Nicolau agus Fogo, le fánaí géara, gleannta doimhne agus iarsmaí de ghníomhaíocht bholcánach. Is é Pico do Fogo, ar oileán Fogo, an pointe is airde sa tír, ag thart ar 2,829 méadar os cionn leibhéal na farraige. Is bolcán gníomhach é; tharla an brúchtadh is déanaí uaidh idir Samhain 2014 agus Feabhra 2015. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Ministry of Agriculture and Environment & National Institute of Meteorology and Geophysics|date=2017|url=https://portaldoclima.gov.cv/wp-content/uploads/2023/11/Terceira-Com.-Nacional-MC.pdf|title=Third National Communication on Climate Change}}</ref>
Tá aeráid thirim nó leath-thirim i gcuid mhór de Cabo Verde. Is beag báisteach a thiteann go minic, agus bíonn sí neamhrialta ó bhliain go bliain. Dá bharr sin, bíonn tréimhsí [[Triomach|triomaigh]] coitianta agus is féidir leo tionchar suntasach a imirt ar an [[talmhaíocht]], ar sholáthar uisce agus ar an bh[[fásra]]. Is gnách go dtiteann formhór na báistí i rith mhíonna an tsamhraidh agus thús an fhómhair, go háirithe idir Iúil agus Deireadh Fómhair.
Bíonn tionchar measartha ag an Aigéan Atlantach agus ag na gaotha trádála ar theocht na n-oileán, agus ní bhíonn na hathruithe teochta chomh mór agus a bhíonn siad i gceantair ilchríochacha. Mar sin féin, bíonn difríochtaí idir na hoileáin: is minic a bhíonn na ceantair shléibhtiúla níos fliche ná na hoileáin ísle thoir. <ref name=":1" />
== Bithéagsúlacht ==
Tá éagsúlacht shuntasach sa bhithéagsúlacht ar fud oileáin Cabo Verde, cé go gcuireann an aeráid thirim, an easpa uisce agus díghrádú gnáthóg brú ar an timpeallacht nádúrtha. De réir Rialtas Cabo Verde, tá 755 speiceas plandaí sa tír, agus tá 83 díobh dúchasach don oileánra amháin. Sampla suntasach is ea an ''dragoeiro'' (''Dracaena draco''), crann atá dúchasach do réigiúin áirithe san Atlantach agus a bhfuil tábhacht leis mar chuid d’oidhreacht nádúrtha na n-oileán. <ref name=":1" />
[[Íomhá:Razo lark.jpg|clé|mion|''Fuiseog Raso (Alauda razae)'']]
Tá tábhacht ar leith ag baint le héin i bhfána na tíre. I measc na speiceas a luaitear tá an ''passarinha'', an ''corvo'' agus an ''corredeira''. Tá tábhacht idirnáisiúnta ag baint le roinnt éan mara freisin, agus tá oileán Santa Luzia agus na hoileáin bheaga Branco agus Raso ina ngnáthóga tábhachtacha do speicis neamhchoitianta agus faoi bhagairt, lena n-áirítear an fhuiseog Raso (''Alauda razae''), speiceas atá dúchasach do Cabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.birdlife.org/news/2020/11/05/how-cabo-verde-is-becoming-a-safe-haven-for-seabirds/|teideal=Cabo Verde: safe haven for seabirds|dáta=2020-11-05|language=en-GB|work=BirdLife International|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá páirceanna nádúrtha agus limistéir chosanta bunaithe ar fud na n-oileán chun speicis agus gnáthóga a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Nádúrtha Serra Malagueta ar Santiago, Páirc Nádúrtha Monte Gordo ar São Nicolau agus Páirc Nádúrtha Fogo. Tá ról tábhachtach ag na limistéir seo i gcosaint na bplandaí dúchasacha, in athbhunú an fhásra agus i gcaomhnú na bithéagsúlachta. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=4º Relatório Sobre a Biodiversidade em cabo Verde|url=https://wedocs.unep.org/handle/20.500.11822/8935|date=2009|language=Portuguese|author=United Nations Environment Programme}}</ref>
== Daonra ==
De réir dhaonáireamh 2021, bhí 491,233 duine ina gcónaí i gCabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=http://ine.cv/censo2020/?p=5489|teideal=INE APRESENTA OS RESULTADOS DEFINITIVOS DO V RECENSEAMENTO GERAL DA POPULAÇÃO E HABITAÇÃO (RGPH-2021) – Recenseamento Geral da População e Habitação|language=pt-PT|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Tá an daonra dáilte go míchothrom idir na hoileáin. Is é Santiago an t-oileán is mó daonra, agus tá Praia, príomhchathair agus cathair is mó na tíre, suite ann. Tá São Vicente ar cheann de na príomhionaid daonra eile, agus tá cathair Mindelo suite ar an oileán sin. Tá pobail níos lú ar oileáin eile, agus tá difríochtaí suntasacha idir na hoileáin ó thaobh méid an daonra agus patrúin lonnaíochta de.
Tá an daonra uirbithe go mór. De réir dhaonáireamh 2021, bhí cónaí ar 74.1% den daonra i gceantair uirbeacha, agus bhí cónaí ar 25.9% i gceantair thuaithe. Léiríonn sé seo an tábhacht atá le cathracha agus bailte i saol sóisialta agus eacnamaíoch na tíre, cé go bhfuil talmhaíocht agus gníomhaíochtaí tuaithe fós tábhachtach i roinnt ceantar. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Instituto Nacional de Saúde Pública|date=2022|url=https://insp.gov.cv/wp-content/uploads/2024/02/PNASS_ENG_12-10_FINAL.cleaned.pdf|title=National Action Plan for Health Security of Cabo Verde 2022 – 2026}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol-af}}
{{síol-tír}}
[[Catagóir:Rinn Verde]]
d5rlz8s4rll1l5ifln70nz9pi7naxt6
1330094
1330093
2026-10-18T13:10:21Z
Aaronapplis
796
cultúr agus polaitíocht
1330094
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Cabo Verde''', ar a dtugtar '''Rinn Verde''' sa Ghaeilge freisin, atá suite san [[An tAigéan Atlantach|Aigéan Atlantach]] amach ó chósta thiar na h[[An Afraic|Afraice]]. Is í [[Praia (Rinn Verde)|Praia]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá deich n-oileán bholcánacha san oileánra, agus tá naoi gcinn díobh ina n-oileáin áitrithe. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach ag an tír. Fuair sí neamhspleáchas ón b[[An Phortaingéil|Portaingéil]] ar an 5 Iúil 1975.
Is í an Phortaingéilis an teanga oifigiúil. Labhraíonn formhór an daonra [[Criól]] Rinn Verde, teanga a d'fhorbair as an b[[An Phortaingéilis|Portaingéilis]] agus as teangacha Iarthar na hAfraice. Tá tábhacht mhór ag an gceol, ag an gcultúr agus ag an diaspóra i bhféiniúlacht na tíre.
== Stair ==
Is dócha gur thángthas ar oileáin Cabo Verde den chéad uair ag loingseoirí Portaingéalacha agus Eorpacha eile sa bhliain 1460. Cuireadh tús le lonnú buan na n-oileán in 1462, ar oileán Santiago. Faoi riail na Portaingéile, d'éirigh Cabo Verde ina lárionad trádála tábhachtach san Atlantach, lena n-áirítear trádáil thrasatlantach na ndaoine a bhí faoi sclábhaíocht. Bhí tionchar mór ag an meascán de phobail ón [[An Eoraip|Eoraip]] agus ón Afraic ar fhorbairt shochaí agus chultúr na tíre. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/historia/|teideal=História|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Sa bhliain 1956, bhunaigh Amílcar Cabral Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas na Guine agus Cabo Verde (PAIGC), a bhí ag iarraidh deireadh a chur le riail choilíneach na Portaingéile. Tar éis Réabhlóid na gCairnéas sa Phortaingéil in 1974, cuireadh tús leis an bpróiseas foirmiúil chun neamhspleáchas a bhaint amach. Fógraíodh neamhspleáchas Cabo Verde ar an 5 Iúil 1975. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/conhecer/historia-an/1974-VIIILegislatura.php|teideal=Historia do Parlamento - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tar éis an neamhspleáchais, bhí an PAIGC i gceannas ar an tír. Sa bhliain 1981, bunaíodh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) tar éis scaradh polaitiúil idir Cabo Verde agus an [[Guine Bissau|Ghuine-Bhissau]]. I 1990, cuireadh deireadh le córas an pháirtí aonair, agus reáchtáladh na chéad toghcháin ilpháirtí in 1991. Tháinig córas daonlathach ilpháirtí chun cinn dá bharr. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/historia.php|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Tíreolaíocht ==
Is tír oileánda í Cabo Verde atá suite san Aigéan Atlantach Thuaidh, timpeall 450–500 ciliméadar amach ó chósta thiar na hAfraice, siar ón t[[An tSeineagáil|Seineagáil]]. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach aici. Tá deich n-oileán sa tír, naoi gcinn díobh áitrithe, chomh maith le roinnt oileán beag agus sceir. Tá bunús [[Bolcánacht|bolcánach]] ag na hoileáin ar fad.
Roinntear oileáin Cabo Verde ina dhá ghrúpa gheografacha. Is iad Barlavento, nó na hOileáin Ghaoithe, an grúpa thuaidh, agus is iad Sotavento, nó na hOileáin Fothana, an grúpa theas.
Tá sé oileán i ngrúpa Barlavento: Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia, São Nicolau, Sal agus Boa Vista. Tá ceithre oileán i ngrúpa Sotavento: Maio, Santiago, Fogo agus Brava. Is í Santiago an t-oileán is mó, agus tá an phríomhchathair, Praia, suite ar an oileán sin. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/geografia/|teideal=Geografia|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
[[Íomhá:Pico do Fogo volcano in Cape Verde.jpg|clé|mion|Pico do Fogo, Cabo Verde]]
Tá tírdhreach na n-oileán éagsúil. Tá cuid de na hoileáin, go háirithe Sal, Boa Vista agus Maio, measartha cothrom, tirim agus gaineamhach. I gcodarsnacht leis sin, tá tírdhreach garbh sléibhtiúil ar oileáin amhail Santo Antão, Santiago, São Nicolau agus Fogo, le fánaí géara, gleannta doimhne agus iarsmaí de ghníomhaíocht bholcánach. Is é Pico do Fogo, ar oileán Fogo, an pointe is airde sa tír, ag thart ar 2,829 méadar os cionn leibhéal na farraige. Is bolcán gníomhach é; tharla an brúchtadh is déanaí uaidh idir Samhain 2014 agus Feabhra 2015. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Ministry of Agriculture and Environment & National Institute of Meteorology and Geophysics|date=2017|url=https://portaldoclima.gov.cv/wp-content/uploads/2023/11/Terceira-Com.-Nacional-MC.pdf|title=Third National Communication on Climate Change}}</ref>
Tá aeráid thirim nó leath-thirim i gcuid mhór de Cabo Verde. Is beag báisteach a thiteann go minic, agus bíonn sí neamhrialta ó bhliain go bliain. Dá bharr sin, bíonn tréimhsí [[Triomach|triomaigh]] coitianta agus is féidir leo tionchar suntasach a imirt ar an [[talmhaíocht]], ar sholáthar uisce agus ar an bh[[fásra]]. Is gnách go dtiteann formhór na báistí i rith mhíonna an tsamhraidh agus thús an fhómhair, go háirithe idir Iúil agus Deireadh Fómhair.
Bíonn tionchar measartha ag an Aigéan Atlantach agus ag na gaotha trádála ar theocht na n-oileán, agus ní bhíonn na hathruithe teochta chomh mór agus a bhíonn siad i gceantair ilchríochacha. Mar sin féin, bíonn difríochtaí idir na hoileáin: is minic a bhíonn na ceantair shléibhtiúla níos fliche ná na hoileáin ísle thoir. <ref name=":1" />
== Bithéagsúlacht ==
Tá éagsúlacht shuntasach sa bhithéagsúlacht ar fud oileáin Cabo Verde, cé go gcuireann an aeráid thirim, an easpa uisce agus díghrádú gnáthóg brú ar an timpeallacht nádúrtha. De réir Rialtas Cabo Verde, tá 755 speiceas plandaí sa tír, agus tá 83 díobh dúchasach don oileánra amháin. Sampla suntasach is ea an ''dragoeiro'' (''Dracaena draco''), crann atá dúchasach do réigiúin áirithe san Atlantach agus a bhfuil tábhacht leis mar chuid d’oidhreacht nádúrtha na n-oileán. <ref name=":1" />
[[Íomhá:Razo lark.jpg|clé|mion|''Fuiseog Raso (Alauda razae)'']]
Tá tábhacht ar leith ag baint le héin i bhfána na tíre. I measc na speiceas a luaitear tá an ''passarinha'', an ''corvo'' agus an ''corredeira''. Tá tábhacht idirnáisiúnta ag baint le roinnt éan mara freisin, agus tá oileán Santa Luzia agus na hoileáin bheaga Branco agus Raso ina ngnáthóga tábhachtacha do speicis neamhchoitianta agus faoi bhagairt, lena n-áirítear an fhuiseog Raso (''Alauda razae''), speiceas atá dúchasach do Cabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.birdlife.org/news/2020/11/05/how-cabo-verde-is-becoming-a-safe-haven-for-seabirds/|teideal=Cabo Verde: safe haven for seabirds|dáta=2020-11-05|language=en-GB|work=BirdLife International|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá páirceanna nádúrtha agus limistéir chosanta bunaithe ar fud na n-oileán chun speicis agus gnáthóga a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Nádúrtha Serra Malagueta ar Santiago, Páirc Nádúrtha Monte Gordo ar São Nicolau agus Páirc Nádúrtha Fogo. Tá ról tábhachtach ag na limistéir seo i gcosaint na bplandaí dúchasacha, in athbhunú an fhásra agus i gcaomhnú na bithéagsúlachta. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=4º Relatório Sobre a Biodiversidade em cabo Verde|url=https://wedocs.unep.org/handle/20.500.11822/8935|date=2009|language=Portuguese|author=United Nations Environment Programme}}</ref>
== Daonra ==
De réir dhaonáireamh 2021, bhí 491,233 duine ina gcónaí i gCabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=http://ine.cv/censo2020/?p=5489|teideal=INE APRESENTA OS RESULTADOS DEFINITIVOS DO V RECENSEAMENTO GERAL DA POPULAÇÃO E HABITAÇÃO (RGPH-2021) – Recenseamento Geral da População e Habitação|language=pt-PT|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Tá an daonra dáilte go míchothrom idir na hoileáin. Is é Santiago an t-oileán is mó daonra, agus tá Praia, príomhchathair agus cathair is mó na tíre, suite ann. Tá São Vicente ar cheann de na príomhionaid daonra eile, agus tá cathair Mindelo suite ar an oileán sin. Tá pobail níos lú ar oileáin eile, agus tá difríochtaí suntasacha idir na hoileáin ó thaobh méid an daonra agus patrúin lonnaíochta de.
Tá an daonra uirbithe go mór. De réir dhaonáireamh 2021, bhí cónaí ar 74.1% den daonra i gceantair uirbeacha, agus bhí cónaí ar 25.9% i gceantair thuaithe. Léiríonn sé seo an tábhacht atá le cathracha agus bailte i saol sóisialta agus eacnamaíoch na tíre, cé go bhfuil talmhaíocht agus gníomhaíochtaí tuaithe fós tábhachtach i roinnt ceantar. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Instituto Nacional de Saúde Pública|date=2022|url=https://insp.gov.cv/wp-content/uploads/2024/02/PNASS_ENG_12-10_FINAL.cleaned.pdf|title=National Action Plan for Health Security of Cabo Verde 2022 – 2026}}</ref>
Gné shuntasach de dhaonra Cabo Verde is ea an diaspóra mór atá scaipthe ar fud an domhain. Tá pobail mhóra de bhunadh Cabo Verdeach sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], sa Phortaingéil, sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], san [[An Ísiltír|Ísiltír]] agus i dtíortha eile. Measann Rialtas Cabo Verde go bhfuil an diaspóra níos mó ná an daonra atá ina chónaí sna hoileáin féin. Tá ról tábhachtach ag na pobail seo i gcaomhnú na féiniúlachta cultúrtha agus i gcaidreamh eacnamaíoch agus sóisialta na tíre leis an gcuid eile den domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/ministro-das-comunidades-abre-mesa-redonda-internacional-sobre-producao-de-estatisticas-oficiais-da-diaspora-cabo-verdiana/|teideal=Ministro das Comunidades abre Mesa Redonda Internacional sobre Produção de Estatísticas Oficiais da Diáspora Cabo-verdiana|údar=Marketing Governo|dáta=2023-01-28|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Cultúr ==
Tá cultúr Cabo Verde bunaithe ar mheascán d’oidhreacht na hAfraice agus na hEorpa, a d’fhorbair le linn stair choilíneach na n-oileán agus na teagmhála idir pobail éagsúla. Tá ról lárnach ag an gceol, ag an damhsa, ag an litríocht, ag an mbia agus ag traidisiúin an phobail i bhféiniúlacht chultúrtha na tíre. Tá tionchar ag an diaspóra freisin ar chultúr Cabo Verde, agus tá traidisiúin na n-oileán á gcaomhnú agus á bhforbairt i bpobail thar lear. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Ceol agus damhsa ===
Tá cáil idirnáisiúnta ar cheol Cabo Verde. Ceann de na seánraí is aitheanta ná an ''morna'', stíl cheoil mhall, mhothúchánach a chuimsíonn amhránaíocht, filíocht agus tionlacan uirlise. Is minic a bhíonn téamaí amhail grá, scaradh, imirce, cumha agus ceangal leis an tír dhúchais le fáil sna hamhráin. Is minic a chantar an morna i gCriól Rinn Verde, agus úsáideann ceoltóirí uirlisí amhail an giotár agus an veidhlín. Cuireadh an morna ar Liosta Ionadaíoch Oidhreacht Chultúrtha Doláimhsithe na Daonnachta [[EOECNA|UNESCO]] in 2019. <ref>{{Lua idirlín|url=https://ich.unesco.org/en/RL/morna-musical-practice-of-cabo-verde-01469|teideal=Morna, musical practice of Cabo Verde|údar=UNESCO|dáta=2019|dátarochtana=18/10/2026}}</ref>
I measc na seánraí ceoil eile tá an ''coladeira'', a bhíonn níos bríomhaire agus níos rithimiúla go minic, agus an ''funaná'', a bhfuil baint ar leith aige le hoileán Santiago agus le traidisiúin phobail tuaithe. Tá an ''batuque'' tábhachtach freisin: traidisiún ceoil agus damhsa a bhaineann go háirithe le mná agus le hoileán Santiago. Is cuid lárnach de cheiliúradh, d’fhéilte agus de shaol sóisialta na n-oileán iad an ceol agus an damhsa. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/classificacao-do-genero-musical-funana-a-patrimonio-cultural-imaterial-nacional/|teideal=Classificação do género musical Funaná a Património Cultural Imaterial Nacional|údar=Marketing Governo|dáta=2024-04-10|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Teanga ===
Is í an Phortaingéilis teanga oifigiúil Cabo Verde, ach is í an Chriól Rinn Verde an teanga is mó a úsáidtear sa ghnáthshaol. Tá traidisiún láidir filíochta agus amhránaíochta sa tír, agus tá an teanga Chriólach ina meán tábhachtach don léiriú cultúrtha. Scríobhann údair Cabo Verdeacha faoin saol ar na hoileáin, faoin imirce, faoin bhféiniúlacht, faoin mbochtaineacht agus faoin gcaidreamh idir an tír agus a diaspóra.
I measc na scríbhneoirí is aitheanta tá Eugénio Tavares, a raibh ról tábhachtach aige i bhforbairt na filíochta i gCriól <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eugeniotavares.org/|teideal=Bem-vindo a Eugénio Tavares.org|work=www.eugeniotavares.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>, agus Baltasar Lopes da Silva, duine de bhunaitheoirí na hirise liteartha ''Claridade'', a foilsíodh den chéad uair in 1936 agus a raibh tionchar suntasach aici ar fhorbairt litríocht nua-aimseartha Cabo Verde.
=== Bia ===
Léiríonn ealaín Cabo Verde meascán de thraidisiúin na hAfraice agus na hEorpa, chomh maith le tionchar láidir an Atlantaigh. Is é ''cachupa'' ceann de na miasa náisiúnta is cáiliúla. Is [[stobhach]] é a dhéantar le [[Gránbharr|gránbharra]], pónairí agus glasraí, agus is féidir [[feoil]] nó iasc a chur leis. Bíonn éagsúlacht sna comhábhair agus sna modhanna ullmhúcháin ó theaghlach go teaghlach agus ó oileán go hoileán.
Tá iasc agus bia mara tábhachtach san aiste bia, agus úsáidtear [[Arbhar Indiach|arbhar]], [[Pónaire|pónairí]], [[Práta|prátaí]], [[Casabhach|casabhaigh]] agus [[Banana|bananaí]] cócaireachta i roinnt miasa traidisiúnta. Is cuid lárnach den chultúr bia iad béilí teaghlaigh agus ceiliúradh pobail. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Féilte agus traidisiúin ===
Reáchtáiltear féilte ceoil, [[Carnabhal|carnabhail]] agus ceiliúradh reiligiúnach ar fud na n-oileán. Tá Carnabhal Mindelo ar São Vicente ar cheann de na himeachtaí is cáiliúla, agus bíonn paráidí, cultacha ildaite, ceol agus damhsa mar chuid de. Reáchtáiltear féilte áitiúla ar oileáin eile freisin, agus bíonn ceiliúradh na naomh pátrún agus imeachtaí pobail tábhachtach i go leor bailte agus sráidbhailte.
Tá an coincheap ''morabeza'' bainteach go minic le féiniúlacht chultúrtha Cabo Verde. Úsáidtear an focal chun cur síos a dhéanamh ar fháilteachas, ar chairdiúlacht agus ar an gcaoi a gcuirtear fáilte roimh dhaoine. Cé nach féidir tréithe cultúrtha iomlána a chur i leith gach duine, is minic a luaitear an morabeza mar chuid thábhachtach den íomhá atá ag an tír di féin agus don chaoi a gcuirtear fáilte roimh chuairteoirí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/about-cabo-verde/people-and-culture|teideal=Visit Cabo Verde: Experience Morabeza Culture|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Rialtas agus polaitíocht ==
Is poblacht dhaonlathach ilpháirtí í Cabo Verde. Tá an t[[Uachtarán]] ina cheann stáit agus toghtar é nó í go díreach ar feadh téarma cúig bliana. Is é an [[Príomh-Aire]] ceann an rialtais agus tá sé nó sí freagrach as beartais an rialtais a chur i bhfeidhm. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Is é an Tionól Náisiúnta (''Assembleia Nacional'') parlaimint na tíre agus tá sé freagrach as reachtaíocht a phlé agus a ghlacadh. Tá córas breithiúnach ar leithligh ann chun an dlí a léirmhíniú agus a chur i bhfeidhm. Tá an córas polaitiúil bunaithe ar scaradh na gcumhachtaí idir an t-uachtaránacht, an rialtas, an pharlaimint agus na cúirteanna.
I dtoghcháin pharlaiminteacha an 17 Bealtaine 2026, bhuaigh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) 37 de na 72 suíochán sa Tionól Náisiúnta, rud a chuir deireadh le deich mbliana de rialtas faoi cheannas an Ghluaiseacht ar son an Daonlathais (MpD). Ceapadh Francisco Carvalho, ceannaire an PAICV, ina Phríomh-Aire i mí an Mheithimh 2026. Bhuaigh an MpD 33 suíochán. Is é José Maria Neves Uachtarán na Poblachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.idea.int/democracytracker/report/cabo-verde/may-2026|teideal=Cabo Verde - May 2026 {{!}} The Global State of Democracy|work=www.idea.int|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol-af}}
{{síol-tír}}
[[Catagóir:Rinn Verde]]
e0cn98e2nlhu2y7790nwzla8mumq6h3
1330097
1330094
2026-10-18T16:43:38Z
Aaronapplis
796
Geilleagar
1330097
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Cabo Verde''', ar a dtugtar '''Rinn Verde''' sa Ghaeilge freisin, atá suite san [[An tAigéan Atlantach|Aigéan Atlantach]] amach ó chósta thiar na h[[An Afraic|Afraice]]. Is í [[Praia (Rinn Verde)|Praia]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá deich n-oileán bholcánacha san oileánra, agus tá naoi gcinn díobh ina n-oileáin áitrithe. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach ag an tír. Fuair sí neamhspleáchas ón b[[An Phortaingéil|Portaingéil]] ar an 5 Iúil 1975.
Is í an Phortaingéilis an teanga oifigiúil. Labhraíonn formhór an daonra [[Criól]] Rinn Verde, teanga a d'fhorbair as an b[[An Phortaingéilis|Portaingéilis]] agus as teangacha Iarthar na hAfraice. Tá tábhacht mhór ag an gceol, ag an gcultúr agus ag an diaspóra i bhféiniúlacht na tíre.
== Stair ==
Is dócha gur thángthas ar oileáin Cabo Verde den chéad uair ag loingseoirí Portaingéalacha agus Eorpacha eile sa bhliain 1460. Cuireadh tús le lonnú buan na n-oileán in 1462, ar oileán Santiago. Faoi riail na Portaingéile, d'éirigh Cabo Verde ina lárionad trádála tábhachtach san Atlantach, lena n-áirítear trádáil thrasatlantach na ndaoine a bhí faoi sclábhaíocht. Bhí tionchar mór ag an meascán de phobail ón [[An Eoraip|Eoraip]] agus ón Afraic ar fhorbairt shochaí agus chultúr na tíre. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/historia/|teideal=História|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Sa bhliain 1956, bhunaigh Amílcar Cabral Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas na Guine agus Cabo Verde (PAIGC), a bhí ag iarraidh deireadh a chur le riail choilíneach na Portaingéile. Tar éis Réabhlóid na gCairnéas sa Phortaingéil in 1974, cuireadh tús leis an bpróiseas foirmiúil chun neamhspleáchas a bhaint amach. Fógraíodh neamhspleáchas Cabo Verde ar an 5 Iúil 1975. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/conhecer/historia-an/1974-VIIILegislatura.php|teideal=Historia do Parlamento - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tar éis an neamhspleáchais, bhí an PAIGC i gceannas ar an tír. Sa bhliain 1981, bunaíodh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) tar éis scaradh polaitiúil idir Cabo Verde agus an [[Guine Bissau|Ghuine-Bhissau]]. I 1990, cuireadh deireadh le córas an pháirtí aonair, agus reáchtáladh na chéad toghcháin ilpháirtí in 1991. Tháinig córas daonlathach ilpháirtí chun cinn dá bharr. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/historia.php|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Tíreolaíocht ==
Is tír oileánda í Cabo Verde atá suite san Aigéan Atlantach Thuaidh, timpeall 450–500 ciliméadar amach ó chósta thiar na hAfraice, siar ón t[[An tSeineagáil|Seineagáil]]. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach aici. Tá deich n-oileán sa tír, naoi gcinn díobh áitrithe, chomh maith le roinnt oileán beag agus sceir. Tá bunús [[Bolcánacht|bolcánach]] ag na hoileáin ar fad.
Roinntear oileáin Cabo Verde ina dhá ghrúpa gheografacha. Is iad Barlavento, nó na hOileáin Ghaoithe, an grúpa thuaidh, agus is iad Sotavento, nó na hOileáin Fothana, an grúpa theas.
Tá sé oileán i ngrúpa Barlavento: Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia, São Nicolau, Sal agus Boa Vista. Tá ceithre oileán i ngrúpa Sotavento: Maio, Santiago, Fogo agus Brava. Is í Santiago an t-oileán is mó, agus tá an phríomhchathair, Praia, suite ar an oileán sin. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/geografia/|teideal=Geografia|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
[[Íomhá:Pico do Fogo volcano in Cape Verde.jpg|clé|mion|Pico do Fogo, Cabo Verde]]
Tá tírdhreach na n-oileán éagsúil. Tá cuid de na hoileáin, go háirithe Sal, Boa Vista agus Maio, measartha cothrom, tirim agus gaineamhach. I gcodarsnacht leis sin, tá tírdhreach garbh sléibhtiúil ar oileáin amhail Santo Antão, Santiago, São Nicolau agus Fogo, le fánaí géara, gleannta doimhne agus iarsmaí de ghníomhaíocht bholcánach. Is é Pico do Fogo, ar oileán Fogo, an pointe is airde sa tír, ag thart ar 2,829 méadar os cionn leibhéal na farraige. Is bolcán gníomhach é; tharla an brúchtadh is déanaí uaidh idir Samhain 2014 agus Feabhra 2015. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Ministry of Agriculture and Environment & National Institute of Meteorology and Geophysics|date=2017|url=https://portaldoclima.gov.cv/wp-content/uploads/2023/11/Terceira-Com.-Nacional-MC.pdf|title=Third National Communication on Climate Change}}</ref>
Tá aeráid thirim nó leath-thirim i gcuid mhór de Cabo Verde. Is beag báisteach a thiteann go minic, agus bíonn sí neamhrialta ó bhliain go bliain. Dá bharr sin, bíonn tréimhsí [[Triomach|triomaigh]] coitianta agus is féidir leo tionchar suntasach a imirt ar an [[talmhaíocht]], ar sholáthar uisce agus ar an bh[[fásra]]. Is gnách go dtiteann formhór na báistí i rith mhíonna an tsamhraidh agus thús an fhómhair, go háirithe idir Iúil agus Deireadh Fómhair.
Bíonn tionchar measartha ag an Aigéan Atlantach agus ag na gaotha trádála ar theocht na n-oileán, agus ní bhíonn na hathruithe teochta chomh mór agus a bhíonn siad i gceantair ilchríochacha. Mar sin féin, bíonn difríochtaí idir na hoileáin: is minic a bhíonn na ceantair shléibhtiúla níos fliche ná na hoileáin ísle thoir. <ref name=":1" />
== Bithéagsúlacht ==
Tá éagsúlacht shuntasach sa bhithéagsúlacht ar fud oileáin Cabo Verde, cé go gcuireann an aeráid thirim, an easpa uisce agus díghrádú gnáthóg brú ar an timpeallacht nádúrtha. De réir Rialtas Cabo Verde, tá 755 speiceas plandaí sa tír, agus tá 83 díobh dúchasach don oileánra amháin. Sampla suntasach is ea an ''dragoeiro'' (''Dracaena draco''), crann atá dúchasach do réigiúin áirithe san Atlantach agus a bhfuil tábhacht leis mar chuid d’oidhreacht nádúrtha na n-oileán. <ref name=":1" />
[[Íomhá:Razo lark.jpg|clé|mion|''Fuiseog Raso (Alauda razae)'']]
Tá tábhacht ar leith ag baint le héin i bhfána na tíre. I measc na speiceas a luaitear tá an ''passarinha'', an ''corvo'' agus an ''corredeira''. Tá tábhacht idirnáisiúnta ag baint le roinnt éan mara freisin, agus tá oileán Santa Luzia agus na hoileáin bheaga Branco agus Raso ina ngnáthóga tábhachtacha do speicis neamhchoitianta agus faoi bhagairt, lena n-áirítear an fhuiseog Raso (''Alauda razae''), speiceas atá dúchasach do Cabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.birdlife.org/news/2020/11/05/how-cabo-verde-is-becoming-a-safe-haven-for-seabirds/|teideal=Cabo Verde: safe haven for seabirds|dáta=2020-11-05|language=en-GB|work=BirdLife International|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá páirceanna nádúrtha agus limistéir chosanta bunaithe ar fud na n-oileán chun speicis agus gnáthóga a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Nádúrtha Serra Malagueta ar Santiago, Páirc Nádúrtha Monte Gordo ar São Nicolau agus Páirc Nádúrtha Fogo. Tá ról tábhachtach ag na limistéir seo i gcosaint na bplandaí dúchasacha, in athbhunú an fhásra agus i gcaomhnú na bithéagsúlachta. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=4º Relatório Sobre a Biodiversidade em cabo Verde|url=https://wedocs.unep.org/handle/20.500.11822/8935|date=2009|language=Portuguese|author=United Nations Environment Programme}}</ref>
== Daonra ==
De réir dhaonáireamh 2021, bhí 491,233 duine ina gcónaí i gCabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=http://ine.cv/censo2020/?p=5489|teideal=INE APRESENTA OS RESULTADOS DEFINITIVOS DO V RECENSEAMENTO GERAL DA POPULAÇÃO E HABITAÇÃO (RGPH-2021) – Recenseamento Geral da População e Habitação|language=pt-PT|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Tá an daonra dáilte go míchothrom idir na hoileáin. Is é Santiago an t-oileán is mó daonra, agus tá Praia, príomhchathair agus cathair is mó na tíre, suite ann. Tá São Vicente ar cheann de na príomhionaid daonra eile, agus tá cathair Mindelo suite ar an oileán sin. Tá pobail níos lú ar oileáin eile, agus tá difríochtaí suntasacha idir na hoileáin ó thaobh méid an daonra agus patrúin lonnaíochta de.
Tá an daonra uirbithe go mór. De réir dhaonáireamh 2021, bhí cónaí ar 74.1% den daonra i gceantair uirbeacha, agus bhí cónaí ar 25.9% i gceantair thuaithe. Léiríonn sé seo an tábhacht atá le cathracha agus bailte i saol sóisialta agus eacnamaíoch na tíre, cé go bhfuil talmhaíocht agus gníomhaíochtaí tuaithe fós tábhachtach i roinnt ceantar. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Instituto Nacional de Saúde Pública|date=2022|url=https://insp.gov.cv/wp-content/uploads/2024/02/PNASS_ENG_12-10_FINAL.cleaned.pdf|title=National Action Plan for Health Security of Cabo Verde 2022 – 2026}}</ref>
Gné shuntasach de dhaonra Cabo Verde is ea an diaspóra mór atá scaipthe ar fud an domhain. Tá pobail mhóra de bhunadh Cabo Verdeach sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], sa Phortaingéil, sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], san [[An Ísiltír|Ísiltír]] agus i dtíortha eile. Measann Rialtas Cabo Verde go bhfuil an diaspóra níos mó ná an daonra atá ina chónaí sna hoileáin féin. Tá ról tábhachtach ag na pobail seo i gcaomhnú na féiniúlachta cultúrtha agus i gcaidreamh eacnamaíoch agus sóisialta na tíre leis an gcuid eile den domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/ministro-das-comunidades-abre-mesa-redonda-internacional-sobre-producao-de-estatisticas-oficiais-da-diaspora-cabo-verdiana/|teideal=Ministro das Comunidades abre Mesa Redonda Internacional sobre Produção de Estatísticas Oficiais da Diáspora Cabo-verdiana|údar=Marketing Governo|dáta=2023-01-28|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Cultúr ==
Tá cultúr Cabo Verde bunaithe ar mheascán d’oidhreacht na hAfraice agus na hEorpa, a d’fhorbair le linn stair choilíneach na n-oileán agus na teagmhála idir pobail éagsúla. Tá ról lárnach ag an gceol, ag an damhsa, ag an litríocht, ag an mbia agus ag traidisiúin an phobail i bhféiniúlacht chultúrtha na tíre. Tá tionchar ag an diaspóra freisin ar chultúr Cabo Verde, agus tá traidisiúin na n-oileán á gcaomhnú agus á bhforbairt i bpobail thar lear. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Ceol agus damhsa ===
Tá cáil idirnáisiúnta ar cheol Cabo Verde. Ceann de na seánraí is aitheanta ná an ''morna'', stíl cheoil mhall, mhothúchánach a chuimsíonn amhránaíocht, filíocht agus tionlacan uirlise. Is minic a bhíonn téamaí amhail grá, scaradh, imirce, cumha agus ceangal leis an tír dhúchais le fáil sna hamhráin. Is minic a chantar an morna i gCriól Rinn Verde, agus úsáideann ceoltóirí uirlisí amhail an giotár agus an veidhlín. Cuireadh an morna ar Liosta Ionadaíoch Oidhreacht Chultúrtha Doláimhsithe na Daonnachta [[EOECNA|UNESCO]] in 2019. <ref>{{Lua idirlín|url=https://ich.unesco.org/en/RL/morna-musical-practice-of-cabo-verde-01469|teideal=Morna, musical practice of Cabo Verde|údar=UNESCO|dáta=2019|dátarochtana=18/10/2026}}</ref>
I measc na seánraí ceoil eile tá an ''coladeira'', a bhíonn níos bríomhaire agus níos rithimiúla go minic, agus an ''funaná'', a bhfuil baint ar leith aige le hoileán Santiago agus le traidisiúin phobail tuaithe. Tá an ''batuque'' tábhachtach freisin: traidisiún ceoil agus damhsa a bhaineann go háirithe le mná agus le hoileán Santiago. Is cuid lárnach de cheiliúradh, d’fhéilte agus de shaol sóisialta na n-oileán iad an ceol agus an damhsa. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/classificacao-do-genero-musical-funana-a-patrimonio-cultural-imaterial-nacional/|teideal=Classificação do género musical Funaná a Património Cultural Imaterial Nacional|údar=Marketing Governo|dáta=2024-04-10|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Teanga ===
Is í an Phortaingéilis teanga oifigiúil Cabo Verde, ach is í an Chriól Rinn Verde an teanga is mó a úsáidtear sa ghnáthshaol. Tá traidisiún láidir filíochta agus amhránaíochta sa tír, agus tá an teanga Chriólach ina meán tábhachtach don léiriú cultúrtha. Scríobhann údair Cabo Verdeacha faoin saol ar na hoileáin, faoin imirce, faoin bhféiniúlacht, faoin mbochtaineacht agus faoin gcaidreamh idir an tír agus a diaspóra.
I measc na scríbhneoirí is aitheanta tá Eugénio Tavares, a raibh ról tábhachtach aige i bhforbairt na filíochta i gCriól <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eugeniotavares.org/|teideal=Bem-vindo a Eugénio Tavares.org|work=www.eugeniotavares.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>, agus Baltasar Lopes da Silva, duine de bhunaitheoirí na hirise liteartha ''Claridade'', a foilsíodh den chéad uair in 1936 agus a raibh tionchar suntasach aici ar fhorbairt litríocht nua-aimseartha Cabo Verde.
=== Bia ===
Léiríonn ealaín Cabo Verde meascán de thraidisiúin na hAfraice agus na hEorpa, chomh maith le tionchar láidir an Atlantaigh. Is é ''cachupa'' ceann de na miasa náisiúnta is cáiliúla. Is [[stobhach]] é a dhéantar le [[Gránbharr|gránbharra]], pónairí agus glasraí, agus is féidir [[feoil]] nó iasc a chur leis. Bíonn éagsúlacht sna comhábhair agus sna modhanna ullmhúcháin ó theaghlach go teaghlach agus ó oileán go hoileán.
Tá iasc agus bia mara tábhachtach san aiste bia, agus úsáidtear [[Arbhar Indiach|arbhar]], [[Pónaire|pónairí]], [[Práta|prátaí]], [[Casabhach|casabhaigh]] agus [[Banana|bananaí]] cócaireachta i roinnt miasa traidisiúnta. Is cuid lárnach den chultúr bia iad béilí teaghlaigh agus ceiliúradh pobail. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Féilte agus traidisiúin ===
Reáchtáiltear féilte ceoil, [[Carnabhal|carnabhail]] agus ceiliúradh reiligiúnach ar fud na n-oileán. Tá Carnabhal Mindelo ar São Vicente ar cheann de na himeachtaí is cáiliúla, agus bíonn paráidí, cultacha ildaite, ceol agus damhsa mar chuid de. Reáchtáiltear féilte áitiúla ar oileáin eile freisin, agus bíonn ceiliúradh na naomh pátrún agus imeachtaí pobail tábhachtach i go leor bailte agus sráidbhailte.
Tá an coincheap ''morabeza'' bainteach go minic le féiniúlacht chultúrtha Cabo Verde. Úsáidtear an focal chun cur síos a dhéanamh ar fháilteachas, ar chairdiúlacht agus ar an gcaoi a gcuirtear fáilte roimh dhaoine. Cé nach féidir tréithe cultúrtha iomlána a chur i leith gach duine, is minic a luaitear an morabeza mar chuid thábhachtach den íomhá atá ag an tír di féin agus don chaoi a gcuirtear fáilte roimh chuairteoirí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/about-cabo-verde/people-and-culture|teideal=Visit Cabo Verde: Experience Morabeza Culture|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Rialtas agus polaitíocht ==
Is poblacht dhaonlathach ilpháirtí í Cabo Verde. Tá an t[[Uachtarán]] ina cheann stáit agus toghtar é nó í go díreach ar feadh téarma cúig bliana. Is é an [[Príomh-Aire]] ceann an rialtais agus tá sé nó sí freagrach as beartais an rialtais a chur i bhfeidhm. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Is é an Tionól Náisiúnta (''Assembleia Nacional'') parlaimint na tíre agus tá sé freagrach as reachtaíocht a phlé agus a ghlacadh. Tá córas breithiúnach ar leithligh ann chun an dlí a léirmhíniú agus a chur i bhfeidhm. Tá an córas polaitiúil bunaithe ar scaradh na gcumhachtaí idir an t-uachtaránacht, an rialtas, an pharlaimint agus na cúirteanna.
I dtoghcháin pharlaiminteacha an 17 Bealtaine 2026, bhuaigh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) 37 de na 72 suíochán sa Tionól Náisiúnta, rud a chuir deireadh le deich mbliana de rialtas faoi cheannas an Ghluaiseacht ar son an Daonlathais (MpD). Ceapadh Francisco Carvalho, ceannaire an PAICV, ina Phríomh-Aire i mí an Mheithimh 2026. Bhuaigh an MpD 33 suíochán. Is é José Maria Neves Uachtarán na Poblachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.idea.int/democracytracker/report/cabo-verde/may-2026|teideal=Cabo Verde - May 2026 {{!}} The Global State of Democracy|work=www.idea.int|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Geilleagar ==
Is geilleagar beag, oscailte é geilleagar Cabo Verde, agus tá an earnáil seirbhísí chun tosaigh ann. Tá an [[turasóireacht]] ar cheann de na príomhearnáil eacnamaíocha, agus meallann tránna, aeráid the agus oidhreacht chultúrtha na n-oileán cuairteoirí ó thíortha éagsúla, go háirithe ón Eoraip. Cuireann an turasóireacht le fostaíocht agus le forbairt earnálacha eile, amhail iompar, lóistín, bialanna agus tógáil. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Economic Update](https://documents1.worldbank.org/curated/en/099061925092539202/pdf/P507238-cfebe556-b8ee-4b5f-98ed-07dcd7e53d53.pdf).</ref>
Tá talmhaíocht agus iascaireacht tábhachtach do shlí bheatha roinnt pobal, ach tá teorainn leis an táirgeadh talmhaíochta de bharr na haeráide tirime, na triomaigh agus an ghanntanais uisce agus talún arúil. I measc na mbarr a fhástar tá arbhar agus pónairí. Braitheann an tír go mór ar allmhairí bia, breosla agus earraí monaraithe, rud a fhágann go bhfuil sí leochaileach d’athruithe ar phraghsanna idirnáisiúnta agus do shuaitheadh sa trádáil dhomhanda. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Economic Update](https://documents1.worldbank.org/curated/en/099061925092539202/pdf/P507238-cfebe556-b8ee-4b5f-98ed-07dcd7e53d53.pdf).</ref>
Tá ról suntasach ag an diaspóra sa gheilleagar freisin, trí airgead a sheolann daoine atá ina gcónaí thar lear chuig a dteaghlaigh i gCabo Verde. In 2025, b’ionann na seoltáin phearsanta sin agus thart ar 11.7% d’olltáirgeacht intíre na tíre. <ref>An Banc Domhanda, [Personal remittances received (% of GDP)](https://data.worldbank.org/indicator/BX.TRF.PWKR.DT.GD.ZS?locations=CV).</ref>
I measc na ndúshlán eacnamaíoch atá roimh Cabo Verde tá spleáchas ar an turasóireacht, fiachas poiblí ard, dífhostaíocht agus tionchar an athraithe aeráide. Dá bhrí sin, tá éagsúlú an gheilleagair, forbairt fuinnimh in-athnuaite agus feabhas ar bhonneagar agus ar shlándáil uisce tábhachtach do fhorbairt fhadtéarmach na tíre. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Macro Poverty Outlook, Spring 2026](https://thedocs.worldbank.org/en/doc/77351105a334213c64122e44c2efe523-0500072021/related/mpo-sm26.pdf).</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol-af}}
{{síol-tír}}
[[Catagóir:Rinn Verde]]
an09j6zmh0fwf13sx41h5zhmx2heros
1330106
1330097
2026-10-18T19:10:42Z
Aaronapplis
796
Catagóirí
1330106
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Cabo Verde''', ar a dtugtar '''Rinn Verde''' sa Ghaeilge freisin, atá suite san [[An tAigéan Atlantach|Aigéan Atlantach]] amach ó chósta thiar na h[[An Afraic|Afraice]]. Is í [[Praia (Rinn Verde)|Praia]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá deich n-oileán bholcánacha san oileánra, agus tá naoi gcinn díobh ina n-oileáin áitrithe. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach ag an tír. Fuair sí neamhspleáchas ón b[[An Phortaingéil|Portaingéil]] ar an 5 Iúil 1975.
Is í an Phortaingéilis an teanga oifigiúil. Labhraíonn formhór an daonra [[Criól]] Rinn Verde, teanga a d'fhorbair as an b[[An Phortaingéilis|Portaingéilis]] agus as teangacha Iarthar na hAfraice. Tá tábhacht mhór ag an gceol, ag an gcultúr agus ag an diaspóra i bhféiniúlacht na tíre.
== Stair ==
Is dócha gur thángthas ar oileáin Cabo Verde den chéad uair ag loingseoirí Portaingéalacha agus Eorpacha eile sa bhliain 1460. Cuireadh tús le lonnú buan na n-oileán in 1462, ar oileán Santiago. Faoi riail na Portaingéile, d'éirigh Cabo Verde ina lárionad trádála tábhachtach san Atlantach, lena n-áirítear trádáil thrasatlantach na ndaoine a bhí faoi sclábhaíocht. Bhí tionchar mór ag an meascán de phobail ón [[An Eoraip|Eoraip]] agus ón Afraic ar fhorbairt shochaí agus chultúr na tíre. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/historia/|teideal=História|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Sa bhliain 1956, bhunaigh Amílcar Cabral Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas na Guine agus Cabo Verde (PAIGC), a bhí ag iarraidh deireadh a chur le riail choilíneach na Portaingéile. Tar éis Réabhlóid na gCairnéas sa Phortaingéil in 1974, cuireadh tús leis an bpróiseas foirmiúil chun neamhspleáchas a bhaint amach. Fógraíodh neamhspleáchas Cabo Verde ar an 5 Iúil 1975. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/conhecer/historia-an/1974-VIIILegislatura.php|teideal=Historia do Parlamento - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tar éis an neamhspleáchais, bhí an PAIGC i gceannas ar an tír. Sa bhliain 1981, bunaíodh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) tar éis scaradh polaitiúil idir Cabo Verde agus an [[Guine Bissau|Ghuine-Bhissau]]. I 1990, cuireadh deireadh le córas an pháirtí aonair, agus reáchtáladh na chéad toghcháin ilpháirtí in 1991. Tháinig córas daonlathach ilpháirtí chun cinn dá bharr. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/historia.php|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Tíreolaíocht ==
Is tír oileánda í Cabo Verde atá suite san Aigéan Atlantach Thuaidh, timpeall 450–500 ciliméadar amach ó chósta thiar na hAfraice, siar ón t[[An tSeineagáil|Seineagáil]]. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach aici. Tá deich n-oileán sa tír, naoi gcinn díobh áitrithe, chomh maith le roinnt oileán beag agus sceir. Tá bunús [[Bolcánacht|bolcánach]] ag na hoileáin ar fad.
Roinntear oileáin Cabo Verde ina dhá ghrúpa gheografacha. Is iad Barlavento, nó na hOileáin Ghaoithe, an grúpa thuaidh, agus is iad Sotavento, nó na hOileáin Fothana, an grúpa theas.
Tá sé oileán i ngrúpa Barlavento: Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia, São Nicolau, Sal agus Boa Vista. Tá ceithre oileán i ngrúpa Sotavento: Maio, Santiago, Fogo agus Brava. Is í Santiago an t-oileán is mó, agus tá an phríomhchathair, Praia, suite ar an oileán sin. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/geografia/|teideal=Geografia|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
[[Íomhá:Pico do Fogo volcano in Cape Verde.jpg|clé|mion|Pico do Fogo, Cabo Verde]]
Tá tírdhreach na n-oileán éagsúil. Tá cuid de na hoileáin, go háirithe Sal, Boa Vista agus Maio, measartha cothrom, tirim agus gaineamhach. I gcodarsnacht leis sin, tá tírdhreach garbh sléibhtiúil ar oileáin amhail Santo Antão, Santiago, São Nicolau agus Fogo, le fánaí géara, gleannta doimhne agus iarsmaí de ghníomhaíocht bholcánach. Is é Pico do Fogo, ar oileán Fogo, an pointe is airde sa tír, ag thart ar 2,829 méadar os cionn leibhéal na farraige. Is bolcán gníomhach é; tharla an brúchtadh is déanaí uaidh idir Samhain 2014 agus Feabhra 2015. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Ministry of Agriculture and Environment & National Institute of Meteorology and Geophysics|date=2017|url=https://portaldoclima.gov.cv/wp-content/uploads/2023/11/Terceira-Com.-Nacional-MC.pdf|title=Third National Communication on Climate Change}}</ref>
Tá aeráid thirim nó leath-thirim i gcuid mhór de Cabo Verde. Is beag báisteach a thiteann go minic, agus bíonn sí neamhrialta ó bhliain go bliain. Dá bharr sin, bíonn tréimhsí [[Triomach|triomaigh]] coitianta agus is féidir leo tionchar suntasach a imirt ar an [[talmhaíocht]], ar sholáthar uisce agus ar an bh[[fásra]]. Is gnách go dtiteann formhór na báistí i rith mhíonna an tsamhraidh agus thús an fhómhair, go háirithe idir Iúil agus Deireadh Fómhair.
Bíonn tionchar measartha ag an Aigéan Atlantach agus ag na gaotha trádála ar theocht na n-oileán, agus ní bhíonn na hathruithe teochta chomh mór agus a bhíonn siad i gceantair ilchríochacha. Mar sin féin, bíonn difríochtaí idir na hoileáin: is minic a bhíonn na ceantair shléibhtiúla níos fliche ná na hoileáin ísle thoir. <ref name=":1" />
== Bithéagsúlacht ==
Tá éagsúlacht shuntasach sa bhithéagsúlacht ar fud oileáin Cabo Verde, cé go gcuireann an aeráid thirim, an easpa uisce agus díghrádú gnáthóg brú ar an timpeallacht nádúrtha. De réir Rialtas Cabo Verde, tá 755 speiceas plandaí sa tír, agus tá 83 díobh dúchasach don oileánra amháin. Sampla suntasach is ea an ''dragoeiro'' (''Dracaena draco''), crann atá dúchasach do réigiúin áirithe san Atlantach agus a bhfuil tábhacht leis mar chuid d’oidhreacht nádúrtha na n-oileán. <ref name=":1" />
[[Íomhá:Razo lark.jpg|clé|mion|''Fuiseog Raso (Alauda razae)'']]
Tá tábhacht ar leith ag baint le héin i bhfána na tíre. I measc na speiceas a luaitear tá an ''passarinha'', an ''corvo'' agus an ''corredeira''. Tá tábhacht idirnáisiúnta ag baint le roinnt éan mara freisin, agus tá oileán Santa Luzia agus na hoileáin bheaga Branco agus Raso ina ngnáthóga tábhachtacha do speicis neamhchoitianta agus faoi bhagairt, lena n-áirítear an fhuiseog Raso (''Alauda razae''), speiceas atá dúchasach do Cabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.birdlife.org/news/2020/11/05/how-cabo-verde-is-becoming-a-safe-haven-for-seabirds/|teideal=Cabo Verde: safe haven for seabirds|dáta=2020-11-05|language=en-GB|work=BirdLife International|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá páirceanna nádúrtha agus limistéir chosanta bunaithe ar fud na n-oileán chun speicis agus gnáthóga a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Nádúrtha Serra Malagueta ar Santiago, Páirc Nádúrtha Monte Gordo ar São Nicolau agus Páirc Nádúrtha Fogo. Tá ról tábhachtach ag na limistéir seo i gcosaint na bplandaí dúchasacha, in athbhunú an fhásra agus i gcaomhnú na bithéagsúlachta. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=4º Relatório Sobre a Biodiversidade em cabo Verde|url=https://wedocs.unep.org/handle/20.500.11822/8935|date=2009|language=Portuguese|author=United Nations Environment Programme}}</ref>
== Daonra ==
De réir dhaonáireamh 2021, bhí 491,233 duine ina gcónaí i gCabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=http://ine.cv/censo2020/?p=5489|teideal=INE APRESENTA OS RESULTADOS DEFINITIVOS DO V RECENSEAMENTO GERAL DA POPULAÇÃO E HABITAÇÃO (RGPH-2021) – Recenseamento Geral da População e Habitação|language=pt-PT|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Tá an daonra dáilte go míchothrom idir na hoileáin. Is é Santiago an t-oileán is mó daonra, agus tá Praia, príomhchathair agus cathair is mó na tíre, suite ann. Tá São Vicente ar cheann de na príomhionaid daonra eile, agus tá cathair Mindelo suite ar an oileán sin. Tá pobail níos lú ar oileáin eile, agus tá difríochtaí suntasacha idir na hoileáin ó thaobh méid an daonra agus patrúin lonnaíochta de.
Tá an daonra uirbithe go mór. De réir dhaonáireamh 2021, bhí cónaí ar 74.1% den daonra i gceantair uirbeacha, agus bhí cónaí ar 25.9% i gceantair thuaithe. Léiríonn sé seo an tábhacht atá le cathracha agus bailte i saol sóisialta agus eacnamaíoch na tíre, cé go bhfuil talmhaíocht agus gníomhaíochtaí tuaithe fós tábhachtach i roinnt ceantar. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Instituto Nacional de Saúde Pública|date=2022|url=https://insp.gov.cv/wp-content/uploads/2024/02/PNASS_ENG_12-10_FINAL.cleaned.pdf|title=National Action Plan for Health Security of Cabo Verde 2022 – 2026}}</ref>
Gné shuntasach de dhaonra Cabo Verde is ea an diaspóra mór atá scaipthe ar fud an domhain. Tá pobail mhóra de bhunadh Cabo Verdeach sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], sa Phortaingéil, sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], san [[An Ísiltír|Ísiltír]] agus i dtíortha eile. Measann Rialtas Cabo Verde go bhfuil an diaspóra níos mó ná an daonra atá ina chónaí sna hoileáin féin. Tá ról tábhachtach ag na pobail seo i gcaomhnú na féiniúlachta cultúrtha agus i gcaidreamh eacnamaíoch agus sóisialta na tíre leis an gcuid eile den domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/ministro-das-comunidades-abre-mesa-redonda-internacional-sobre-producao-de-estatisticas-oficiais-da-diaspora-cabo-verdiana/|teideal=Ministro das Comunidades abre Mesa Redonda Internacional sobre Produção de Estatísticas Oficiais da Diáspora Cabo-verdiana|údar=Marketing Governo|dáta=2023-01-28|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Cultúr ==
Tá cultúr Cabo Verde bunaithe ar mheascán d’oidhreacht na hAfraice agus na hEorpa, a d’fhorbair le linn stair choilíneach na n-oileán agus na teagmhála idir pobail éagsúla. Tá ról lárnach ag an gceol, ag an damhsa, ag an litríocht, ag an mbia agus ag traidisiúin an phobail i bhféiniúlacht chultúrtha na tíre. Tá tionchar ag an diaspóra freisin ar chultúr Cabo Verde, agus tá traidisiúin na n-oileán á gcaomhnú agus á bhforbairt i bpobail thar lear. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Ceol agus damhsa ===
Tá cáil idirnáisiúnta ar cheol Cabo Verde. Ceann de na seánraí is aitheanta ná an ''morna'', stíl cheoil mhall, mhothúchánach a chuimsíonn amhránaíocht, filíocht agus tionlacan uirlise. Is minic a bhíonn téamaí amhail grá, scaradh, imirce, cumha agus ceangal leis an tír dhúchais le fáil sna hamhráin. Is minic a chantar an morna i gCriól Rinn Verde, agus úsáideann ceoltóirí uirlisí amhail an giotár agus an veidhlín. Cuireadh an morna ar Liosta Ionadaíoch Oidhreacht Chultúrtha Doláimhsithe na Daonnachta [[EOECNA|UNESCO]] in 2019. <ref>{{Lua idirlín|url=https://ich.unesco.org/en/RL/morna-musical-practice-of-cabo-verde-01469|teideal=Morna, musical practice of Cabo Verde|údar=UNESCO|dáta=2019|dátarochtana=18/10/2026}}</ref>
I measc na seánraí ceoil eile tá an ''coladeira'', a bhíonn níos bríomhaire agus níos rithimiúla go minic, agus an ''funaná'', a bhfuil baint ar leith aige le hoileán Santiago agus le traidisiúin phobail tuaithe. Tá an ''batuque'' tábhachtach freisin: traidisiún ceoil agus damhsa a bhaineann go háirithe le mná agus le hoileán Santiago. Is cuid lárnach de cheiliúradh, d’fhéilte agus de shaol sóisialta na n-oileán iad an ceol agus an damhsa. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/classificacao-do-genero-musical-funana-a-patrimonio-cultural-imaterial-nacional/|teideal=Classificação do género musical Funaná a Património Cultural Imaterial Nacional|údar=Marketing Governo|dáta=2024-04-10|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Teanga ===
Is í an Phortaingéilis teanga oifigiúil Cabo Verde, ach is í an Chriól Rinn Verde an teanga is mó a úsáidtear sa ghnáthshaol. Tá traidisiún láidir filíochta agus amhránaíochta sa tír, agus tá an teanga Chriólach ina meán tábhachtach don léiriú cultúrtha. Scríobhann údair Cabo Verdeacha faoin saol ar na hoileáin, faoin imirce, faoin bhféiniúlacht, faoin mbochtaineacht agus faoin gcaidreamh idir an tír agus a diaspóra.
I measc na scríbhneoirí is aitheanta tá Eugénio Tavares, a raibh ról tábhachtach aige i bhforbairt na filíochta i gCriól <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eugeniotavares.org/|teideal=Bem-vindo a Eugénio Tavares.org|work=www.eugeniotavares.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>, agus Baltasar Lopes da Silva, duine de bhunaitheoirí na hirise liteartha ''Claridade'', a foilsíodh den chéad uair in 1936 agus a raibh tionchar suntasach aici ar fhorbairt litríocht nua-aimseartha Cabo Verde.
=== Bia ===
Léiríonn ealaín Cabo Verde meascán de thraidisiúin na hAfraice agus na hEorpa, chomh maith le tionchar láidir an Atlantaigh. Is é ''cachupa'' ceann de na miasa náisiúnta is cáiliúla. Is [[stobhach]] é a dhéantar le [[Gránbharr|gránbharra]], pónairí agus glasraí, agus is féidir [[feoil]] nó iasc a chur leis. Bíonn éagsúlacht sna comhábhair agus sna modhanna ullmhúcháin ó theaghlach go teaghlach agus ó oileán go hoileán.
Tá iasc agus bia mara tábhachtach san aiste bia, agus úsáidtear [[Arbhar Indiach|arbhar]], [[Pónaire|pónairí]], [[Práta|prátaí]], [[Casabhach|casabhaigh]] agus [[Banana|bananaí]] cócaireachta i roinnt miasa traidisiúnta. Is cuid lárnach den chultúr bia iad béilí teaghlaigh agus ceiliúradh pobail. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Féilte agus traidisiúin ===
Reáchtáiltear féilte ceoil, [[Carnabhal|carnabhail]] agus ceiliúradh reiligiúnach ar fud na n-oileán. Tá Carnabhal Mindelo ar São Vicente ar cheann de na himeachtaí is cáiliúla, agus bíonn paráidí, cultacha ildaite, ceol agus damhsa mar chuid de. Reáchtáiltear féilte áitiúla ar oileáin eile freisin, agus bíonn ceiliúradh na naomh pátrún agus imeachtaí pobail tábhachtach i go leor bailte agus sráidbhailte.
Tá an coincheap ''morabeza'' bainteach go minic le féiniúlacht chultúrtha Cabo Verde. Úsáidtear an focal chun cur síos a dhéanamh ar fháilteachas, ar chairdiúlacht agus ar an gcaoi a gcuirtear fáilte roimh dhaoine. Cé nach féidir tréithe cultúrtha iomlána a chur i leith gach duine, is minic a luaitear an morabeza mar chuid thábhachtach den íomhá atá ag an tír di féin agus don chaoi a gcuirtear fáilte roimh chuairteoirí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/about-cabo-verde/people-and-culture|teideal=Visit Cabo Verde: Experience Morabeza Culture|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Rialtas agus polaitíocht ==
Is poblacht dhaonlathach ilpháirtí í Cabo Verde. Tá an t[[Uachtarán]] ina cheann stáit agus toghtar é nó í go díreach ar feadh téarma cúig bliana. Is é an [[Príomh-Aire]] ceann an rialtais agus tá sé nó sí freagrach as beartais an rialtais a chur i bhfeidhm. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Is é an Tionól Náisiúnta (''Assembleia Nacional'') parlaimint na tíre agus tá sé freagrach as reachtaíocht a phlé agus a ghlacadh. Tá córas breithiúnach ar leithligh ann chun an dlí a léirmhíniú agus a chur i bhfeidhm. Tá an córas polaitiúil bunaithe ar scaradh na gcumhachtaí idir an t-uachtaránacht, an rialtas, an pharlaimint agus na cúirteanna.
I dtoghcháin pharlaiminteacha an 17 Bealtaine 2026, bhuaigh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) 37 de na 72 suíochán sa Tionól Náisiúnta, rud a chuir deireadh le deich mbliana de rialtas faoi cheannas an Ghluaiseacht ar son an Daonlathais (MpD). Ceapadh Francisco Carvalho, ceannaire an PAICV, ina Phríomh-Aire i mí an Mheithimh 2026. Bhuaigh an MpD 33 suíochán. Is é José Maria Neves Uachtarán na Poblachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.idea.int/democracytracker/report/cabo-verde/may-2026|teideal=Cabo Verde - May 2026 {{!}} The Global State of Democracy|work=www.idea.int|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Geilleagar ==
Is geilleagar beag, oscailte é geilleagar Cabo Verde, agus tá an earnáil seirbhísí chun tosaigh ann. Tá an [[turasóireacht]] ar cheann de na príomhearnáil eacnamaíocha, agus meallann tránna, aeráid the agus oidhreacht chultúrtha na n-oileán cuairteoirí ó thíortha éagsúla, go háirithe ón Eoraip. Cuireann an turasóireacht le fostaíocht agus le forbairt earnálacha eile, amhail iompar, lóistín, bialanna agus tógáil. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Economic Update](https://documents1.worldbank.org/curated/en/099061925092539202/pdf/P507238-cfebe556-b8ee-4b5f-98ed-07dcd7e53d53.pdf).</ref>
Tá talmhaíocht agus iascaireacht tábhachtach do shlí bheatha roinnt pobal, ach tá teorainn leis an táirgeadh talmhaíochta de bharr na haeráide tirime, na triomaigh agus an ghanntanais uisce agus talún arúil. I measc na mbarr a fhástar tá arbhar agus pónairí. Braitheann an tír go mór ar allmhairí bia, breosla agus earraí monaraithe, rud a fhágann go bhfuil sí leochaileach d’athruithe ar phraghsanna idirnáisiúnta agus do shuaitheadh sa trádáil dhomhanda. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Economic Update](https://documents1.worldbank.org/curated/en/099061925092539202/pdf/P507238-cfebe556-b8ee-4b5f-98ed-07dcd7e53d53.pdf).</ref>
Tá ról suntasach ag an diaspóra sa gheilleagar freisin, trí airgead a sheolann daoine atá ina gcónaí thar lear chuig a dteaghlaigh i gCabo Verde. In 2025, b’ionann na seoltáin phearsanta sin agus thart ar 11.7% d’olltáirgeacht intíre na tíre. <ref>An Banc Domhanda, [Personal remittances received (% of GDP)](https://data.worldbank.org/indicator/BX.TRF.PWKR.DT.GD.ZS?locations=CV).</ref>
I measc na ndúshlán eacnamaíoch atá roimh Cabo Verde tá spleáchas ar an turasóireacht, fiachas poiblí ard, dífhostaíocht agus tionchar an athraithe aeráide. Dá bhrí sin, tá éagsúlú an gheilleagair, forbairt fuinnimh in-athnuaite agus feabhas ar bhonneagar agus ar shlándáil uisce tábhachtach do fhorbairt fhadtéarmach na tíre. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Macro Poverty Outlook, Spring 2026](https://thedocs.worldbank.org/en/doc/77351105a334213c64122e44c2efe523-0500072021/related/mpo-sm26.pdf).</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol-af}}
{{síol-tír}}
[[Catagóir:Rinn Verde]]
[[Catagóir:An Afraic]]
[[Catagóir:Tíortha na hAfraice]]
[[Catagóir:Oileáin]]
d3w83ogrki1w1ppnn439fzwr9mgwaeo
1330107
1330106
2026-10-18T19:11:34Z
Aaronapplis
796
1330107
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Cabo Verde''', ar a dtugtar '''Rinn Verde''' sa Ghaeilge freisin, atá suite san [[An tAigéan Atlantach|Aigéan Atlantach]] amach ó chósta thiar na h[[An Afraic|Afraice]]. Is í [[Praia (Rinn Verde)|Praia]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá deich n-oileán bholcánacha san oileánra, agus tá naoi gcinn díobh ina n-oileáin áitrithe. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach ag an tír. Fuair sí neamhspleáchas ón b[[An Phortaingéil|Portaingéil]] ar an 5 Iúil 1975.
Is í an Phortaingéilis an teanga oifigiúil. Labhraíonn formhór an daonra [[Criól]] Rinn Verde, teanga a d'fhorbair as an b[[An Phortaingéilis|Portaingéilis]] agus as teangacha Iarthar na hAfraice. Tá tábhacht mhór ag an gceol, ag an gcultúr agus ag an diaspóra i bhféiniúlacht na tíre.
== Stair ==
Is dócha gur thángthas ar oileáin Cabo Verde den chéad uair ag loingseoirí Portaingéalacha agus Eorpacha eile sa bhliain 1460. Cuireadh tús le lonnú buan na n-oileán in 1462, ar oileán Santiago. Faoi riail na Portaingéile, d'éirigh Cabo Verde ina lárionad trádála tábhachtach san Atlantach, lena n-áirítear trádáil thrasatlantach na ndaoine a bhí faoi sclábhaíocht. Bhí tionchar mór ag an meascán de phobail ón [[An Eoraip|Eoraip]] agus ón Afraic ar fhorbairt shochaí agus chultúr na tíre. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/historia/|teideal=História|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Sa bhliain 1956, bhunaigh Amílcar Cabral Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas na Guine agus Cabo Verde (PAIGC), a bhí ag iarraidh deireadh a chur le riail choilíneach na Portaingéile. Tar éis Réabhlóid na gCairnéas sa Phortaingéil in 1974, cuireadh tús leis an bpróiseas foirmiúil chun neamhspleáchas a bhaint amach. Fógraíodh neamhspleáchas Cabo Verde ar an 5 Iúil 1975. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/conhecer/historia-an/1974-VIIILegislatura.php|teideal=Historia do Parlamento - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tar éis an neamhspleáchais, bhí an PAIGC i gceannas ar an tír. Sa bhliain 1981, bunaíodh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) tar éis scaradh polaitiúil idir Cabo Verde agus an [[Guine Bissau|Ghuine-Bhissau]]. I 1990, cuireadh deireadh le córas an pháirtí aonair, agus reáchtáladh na chéad toghcháin ilpháirtí in 1991. Tháinig córas daonlathach ilpháirtí chun cinn dá bharr. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/historia.php|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Tíreolaíocht ==
Is tír oileánda í Cabo Verde atá suite san Aigéan Atlantach Thuaidh, timpeall 450–500 ciliméadar amach ó chósta thiar na hAfraice, siar ón t[[An tSeineagáil|Seineagáil]]. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach aici. Tá deich n-oileán sa tír, naoi gcinn díobh áitrithe, chomh maith le roinnt oileán beag agus sceir. Tá bunús [[Bolcánacht|bolcánach]] ag na hoileáin ar fad.
Roinntear oileáin Cabo Verde ina dhá ghrúpa gheografacha. Is iad Barlavento, nó na hOileáin Ghaoithe, an grúpa thuaidh, agus is iad Sotavento, nó na hOileáin Fothana, an grúpa theas.
Tá sé oileán i ngrúpa Barlavento: Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia, São Nicolau, Sal agus Boa Vista. Tá ceithre oileán i ngrúpa Sotavento: Maio, Santiago, Fogo agus Brava. Is í Santiago an t-oileán is mó, agus tá an phríomhchathair, Praia, suite ar an oileán sin. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/geografia/|teideal=Geografia|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
[[Íomhá:Pico do Fogo volcano in Cape Verde.jpg|clé|mion|Pico do Fogo, Cabo Verde]]
Tá tírdhreach na n-oileán éagsúil. Tá cuid de na hoileáin, go háirithe Sal, Boa Vista agus Maio, measartha cothrom, tirim agus gaineamhach. I gcodarsnacht leis sin, tá tírdhreach garbh sléibhtiúil ar oileáin amhail Santo Antão, Santiago, São Nicolau agus Fogo, le fánaí géara, gleannta doimhne agus iarsmaí de ghníomhaíocht bholcánach. Is é Pico do Fogo, ar oileán Fogo, an pointe is airde sa tír, ag thart ar 2,829 méadar os cionn leibhéal na farraige. Is bolcán gníomhach é; tharla an brúchtadh is déanaí uaidh idir Samhain 2014 agus Feabhra 2015. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Ministry of Agriculture and Environment & National Institute of Meteorology and Geophysics|date=2017|url=https://portaldoclima.gov.cv/wp-content/uploads/2023/11/Terceira-Com.-Nacional-MC.pdf|title=Third National Communication on Climate Change}}</ref>
Tá aeráid thirim nó leath-thirim i gcuid mhór de Cabo Verde. Is beag báisteach a thiteann go minic, agus bíonn sí neamhrialta ó bhliain go bliain. Dá bharr sin, bíonn tréimhsí [[Triomach|triomaigh]] coitianta agus is féidir leo tionchar suntasach a imirt ar an [[talmhaíocht]], ar sholáthar uisce agus ar an bh[[fásra]]. Is gnách go dtiteann formhór na báistí i rith mhíonna an tsamhraidh agus thús an fhómhair, go háirithe idir Iúil agus Deireadh Fómhair.
Bíonn tionchar measartha ag an Aigéan Atlantach agus ag na gaotha trádála ar theocht na n-oileán, agus ní bhíonn na hathruithe teochta chomh mór agus a bhíonn siad i gceantair ilchríochacha. Mar sin féin, bíonn difríochtaí idir na hoileáin: is minic a bhíonn na ceantair shléibhtiúla níos fliche ná na hoileáin ísle thoir. <ref name=":1" />
== Bithéagsúlacht ==
Tá éagsúlacht shuntasach sa bhithéagsúlacht ar fud oileáin Cabo Verde, cé go gcuireann an aeráid thirim, an easpa uisce agus díghrádú gnáthóg brú ar an timpeallacht nádúrtha. De réir Rialtas Cabo Verde, tá 755 speiceas plandaí sa tír, agus tá 83 díobh dúchasach don oileánra amháin. Sampla suntasach is ea an ''dragoeiro'' (''Dracaena draco''), crann atá dúchasach do réigiúin áirithe san Atlantach agus a bhfuil tábhacht leis mar chuid d’oidhreacht nádúrtha na n-oileán. <ref name=":1" />
[[Íomhá:Razo lark.jpg|clé|mion|''Fuiseog Raso (Alauda razae)'']]
Tá tábhacht ar leith ag baint le héin i bhfána na tíre. I measc na speiceas a luaitear tá an ''passarinha'', an ''corvo'' agus an ''corredeira''. Tá tábhacht idirnáisiúnta ag baint le roinnt éan mara freisin, agus tá oileán Santa Luzia agus na hoileáin bheaga Branco agus Raso ina ngnáthóga tábhachtacha do speicis neamhchoitianta agus faoi bhagairt, lena n-áirítear an fhuiseog Raso (''Alauda razae''), speiceas atá dúchasach do Cabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.birdlife.org/news/2020/11/05/how-cabo-verde-is-becoming-a-safe-haven-for-seabirds/|teideal=Cabo Verde: safe haven for seabirds|dáta=2020-11-05|language=en-GB|work=BirdLife International|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá páirceanna nádúrtha agus limistéir chosanta bunaithe ar fud na n-oileán chun speicis agus gnáthóga a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Nádúrtha Serra Malagueta ar Santiago, Páirc Nádúrtha Monte Gordo ar São Nicolau agus Páirc Nádúrtha Fogo. Tá ról tábhachtach ag na limistéir seo i gcosaint na bplandaí dúchasacha, in athbhunú an fhásra agus i gcaomhnú na bithéagsúlachta. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=4º Relatório Sobre a Biodiversidade em cabo Verde|url=https://wedocs.unep.org/handle/20.500.11822/8935|date=2009|language=Portuguese|author=United Nations Environment Programme}}</ref>
== Daonra ==
De réir dhaonáireamh 2021, bhí 491,233 duine ina gcónaí i gCabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=http://ine.cv/censo2020/?p=5489|teideal=INE APRESENTA OS RESULTADOS DEFINITIVOS DO V RECENSEAMENTO GERAL DA POPULAÇÃO E HABITAÇÃO (RGPH-2021) – Recenseamento Geral da População e Habitação|language=pt-PT|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Tá an daonra dáilte go míchothrom idir na hoileáin. Is é Santiago an t-oileán is mó daonra, agus tá Praia, príomhchathair agus cathair is mó na tíre, suite ann. Tá São Vicente ar cheann de na príomhionaid daonra eile, agus tá cathair Mindelo suite ar an oileán sin. Tá pobail níos lú ar oileáin eile, agus tá difríochtaí suntasacha idir na hoileáin ó thaobh méid an daonra agus patrúin lonnaíochta de.
Tá an daonra uirbithe go mór. De réir dhaonáireamh 2021, bhí cónaí ar 74.1% den daonra i gceantair uirbeacha, agus bhí cónaí ar 25.9% i gceantair thuaithe. Léiríonn sé seo an tábhacht atá le cathracha agus bailte i saol sóisialta agus eacnamaíoch na tíre, cé go bhfuil talmhaíocht agus gníomhaíochtaí tuaithe fós tábhachtach i roinnt ceantar. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Instituto Nacional de Saúde Pública|date=2022|url=https://insp.gov.cv/wp-content/uploads/2024/02/PNASS_ENG_12-10_FINAL.cleaned.pdf|title=National Action Plan for Health Security of Cabo Verde 2022 – 2026}}</ref>
Gné shuntasach de dhaonra Cabo Verde is ea an diaspóra mór atá scaipthe ar fud an domhain. Tá pobail mhóra de bhunadh Cabo Verdeach sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], sa Phortaingéil, sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], san [[An Ísiltír|Ísiltír]] agus i dtíortha eile. Measann Rialtas Cabo Verde go bhfuil an diaspóra níos mó ná an daonra atá ina chónaí sna hoileáin féin. Tá ról tábhachtach ag na pobail seo i gcaomhnú na féiniúlachta cultúrtha agus i gcaidreamh eacnamaíoch agus sóisialta na tíre leis an gcuid eile den domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/ministro-das-comunidades-abre-mesa-redonda-internacional-sobre-producao-de-estatisticas-oficiais-da-diaspora-cabo-verdiana/|teideal=Ministro das Comunidades abre Mesa Redonda Internacional sobre Produção de Estatísticas Oficiais da Diáspora Cabo-verdiana|údar=Marketing Governo|dáta=2023-01-28|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Cultúr ==
Tá cultúr Cabo Verde bunaithe ar mheascán d’oidhreacht na hAfraice agus na hEorpa, a d’fhorbair le linn stair choilíneach na n-oileán agus na teagmhála idir pobail éagsúla. Tá ról lárnach ag an gceol, ag an damhsa, ag an litríocht, ag an mbia agus ag traidisiúin an phobail i bhféiniúlacht chultúrtha na tíre. Tá tionchar ag an diaspóra freisin ar chultúr Cabo Verde, agus tá traidisiúin na n-oileán á gcaomhnú agus á bhforbairt i bpobail thar lear. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Ceol agus damhsa ===
Tá cáil idirnáisiúnta ar cheol Cabo Verde. Ceann de na seánraí is aitheanta ná an ''morna'', stíl cheoil mhall, mhothúchánach a chuimsíonn amhránaíocht, filíocht agus tionlacan uirlise. Is minic a bhíonn téamaí amhail grá, scaradh, imirce, cumha agus ceangal leis an tír dhúchais le fáil sna hamhráin. Is minic a chantar an morna i gCriól Rinn Verde, agus úsáideann ceoltóirí uirlisí amhail an giotár agus an veidhlín. Cuireadh an morna ar Liosta Ionadaíoch Oidhreacht Chultúrtha Doláimhsithe na Daonnachta [[EOECNA|UNESCO]] in 2019. <ref>{{Lua idirlín|url=https://ich.unesco.org/en/RL/morna-musical-practice-of-cabo-verde-01469|teideal=Morna, musical practice of Cabo Verde|údar=UNESCO|dáta=2019|dátarochtana=18/10/2026}}</ref>
I measc na seánraí ceoil eile tá an ''coladeira'', a bhíonn níos bríomhaire agus níos rithimiúla go minic, agus an ''funaná'', a bhfuil baint ar leith aige le hoileán Santiago agus le traidisiúin phobail tuaithe. Tá an ''batuque'' tábhachtach freisin: traidisiún ceoil agus damhsa a bhaineann go háirithe le mná agus le hoileán Santiago. Is cuid lárnach de cheiliúradh, d’fhéilte agus de shaol sóisialta na n-oileán iad an ceol agus an damhsa. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/classificacao-do-genero-musical-funana-a-patrimonio-cultural-imaterial-nacional/|teideal=Classificação do género musical Funaná a Património Cultural Imaterial Nacional|údar=Marketing Governo|dáta=2024-04-10|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Teanga ===
Is í an Phortaingéilis teanga oifigiúil Cabo Verde, ach is í an Chriól Rinn Verde an teanga is mó a úsáidtear sa ghnáthshaol. Tá traidisiún láidir filíochta agus amhránaíochta sa tír, agus tá an teanga Chriólach ina meán tábhachtach don léiriú cultúrtha. Scríobhann údair Cabo Verdeacha faoin saol ar na hoileáin, faoin imirce, faoin bhféiniúlacht, faoin mbochtaineacht agus faoin gcaidreamh idir an tír agus a diaspóra.
I measc na scríbhneoirí is aitheanta tá Eugénio Tavares, a raibh ról tábhachtach aige i bhforbairt na filíochta i gCriól <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eugeniotavares.org/|teideal=Bem-vindo a Eugénio Tavares.org|work=www.eugeniotavares.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>, agus Baltasar Lopes da Silva, duine de bhunaitheoirí na hirise liteartha ''Claridade'', a foilsíodh den chéad uair in 1936 agus a raibh tionchar suntasach aici ar fhorbairt litríocht nua-aimseartha Cabo Verde.
=== Bia ===
Léiríonn ealaín Cabo Verde meascán de thraidisiúin na hAfraice agus na hEorpa, chomh maith le tionchar láidir an Atlantaigh. Is é ''cachupa'' ceann de na miasa náisiúnta is cáiliúla. Is [[stobhach]] é a dhéantar le [[Gránbharr|gránbharra]], pónairí agus glasraí, agus is féidir [[feoil]] nó iasc a chur leis. Bíonn éagsúlacht sna comhábhair agus sna modhanna ullmhúcháin ó theaghlach go teaghlach agus ó oileán go hoileán.
Tá iasc agus bia mara tábhachtach san aiste bia, agus úsáidtear [[Arbhar Indiach|arbhar]], [[Pónaire|pónairí]], [[Práta|prátaí]], [[Casabhach|casabhaigh]] agus [[Banana|bananaí]] cócaireachta i roinnt miasa traidisiúnta. Is cuid lárnach den chultúr bia iad béilí teaghlaigh agus ceiliúradh pobail. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Féilte agus traidisiúin ===
Reáchtáiltear féilte ceoil, [[Carnabhal|carnabhail]] agus ceiliúradh reiligiúnach ar fud na n-oileán. Tá Carnabhal Mindelo ar São Vicente ar cheann de na himeachtaí is cáiliúla, agus bíonn paráidí, cultacha ildaite, ceol agus damhsa mar chuid de. Reáchtáiltear féilte áitiúla ar oileáin eile freisin, agus bíonn ceiliúradh na naomh pátrún agus imeachtaí pobail tábhachtach i go leor bailte agus sráidbhailte.
Tá an coincheap ''morabeza'' bainteach go minic le féiniúlacht chultúrtha Cabo Verde. Úsáidtear an focal chun cur síos a dhéanamh ar fháilteachas, ar chairdiúlacht agus ar an gcaoi a gcuirtear fáilte roimh dhaoine. Cé nach féidir tréithe cultúrtha iomlána a chur i leith gach duine, is minic a luaitear an morabeza mar chuid thábhachtach den íomhá atá ag an tír di féin agus don chaoi a gcuirtear fáilte roimh chuairteoirí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/about-cabo-verde/people-and-culture|teideal=Visit Cabo Verde: Experience Morabeza Culture|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Rialtas agus polaitíocht ==
Is poblacht dhaonlathach ilpháirtí í Cabo Verde. Tá an t[[Uachtarán]] ina cheann stáit agus toghtar é nó í go díreach ar feadh téarma cúig bliana. Is é an [[Príomh-Aire]] ceann an rialtais agus tá sé nó sí freagrach as beartais an rialtais a chur i bhfeidhm. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Is é an Tionól Náisiúnta (''Assembleia Nacional'') parlaimint na tíre agus tá sé freagrach as reachtaíocht a phlé agus a ghlacadh. Tá córas breithiúnach ar leithligh ann chun an dlí a léirmhíniú agus a chur i bhfeidhm. Tá an córas polaitiúil bunaithe ar scaradh na gcumhachtaí idir an t-uachtaránacht, an rialtas, an pharlaimint agus na cúirteanna.
I dtoghcháin pharlaiminteacha an 17 Bealtaine 2026, bhuaigh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) 37 de na 72 suíochán sa Tionól Náisiúnta, rud a chuir deireadh le deich mbliana de rialtas faoi cheannas an Ghluaiseacht ar son an Daonlathais (MpD). Ceapadh Francisco Carvalho, ceannaire an PAICV, ina Phríomh-Aire i mí an Mheithimh 2026. Bhuaigh an MpD 33 suíochán. Is é José Maria Neves Uachtarán na Poblachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.idea.int/democracytracker/report/cabo-verde/may-2026|teideal=Cabo Verde - May 2026 {{!}} The Global State of Democracy|work=www.idea.int|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Geilleagar ==
Is geilleagar beag, oscailte é geilleagar Cabo Verde, agus tá an earnáil seirbhísí chun tosaigh ann. Tá an [[turasóireacht]] ar cheann de na príomhearnáil eacnamaíocha, agus meallann tránna, aeráid the agus oidhreacht chultúrtha na n-oileán cuairteoirí ó thíortha éagsúla, go háirithe ón Eoraip. Cuireann an turasóireacht le fostaíocht agus le forbairt earnálacha eile, amhail iompar, lóistín, bialanna agus tógáil. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Economic Update](https://documents1.worldbank.org/curated/en/099061925092539202/pdf/P507238-cfebe556-b8ee-4b5f-98ed-07dcd7e53d53.pdf).</ref>
Tá talmhaíocht agus iascaireacht tábhachtach do shlí bheatha roinnt pobal, ach tá teorainn leis an táirgeadh talmhaíochta de bharr na haeráide tirime, na triomaigh agus an ghanntanais uisce agus talún arúil. I measc na mbarr a fhástar tá arbhar agus pónairí. Braitheann an tír go mór ar allmhairí bia, breosla agus earraí monaraithe, rud a fhágann go bhfuil sí leochaileach d’athruithe ar phraghsanna idirnáisiúnta agus do shuaitheadh sa trádáil dhomhanda. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Economic Update](https://documents1.worldbank.org/curated/en/099061925092539202/pdf/P507238-cfebe556-b8ee-4b5f-98ed-07dcd7e53d53.pdf).</ref>
Tá ról suntasach ag an diaspóra sa gheilleagar freisin, trí airgead a sheolann daoine atá ina gcónaí thar lear chuig a dteaghlaigh i gCabo Verde. In 2025, b’ionann na seoltáin phearsanta sin agus thart ar 11.7% d’olltáirgeacht intíre na tíre. <ref>An Banc Domhanda, [Personal remittances received (% of GDP)](https://data.worldbank.org/indicator/BX.TRF.PWKR.DT.GD.ZS?locations=CV).</ref>
I measc na ndúshlán eacnamaíoch atá roimh Cabo Verde tá spleáchas ar an turasóireacht, fiachas poiblí ard, dífhostaíocht agus tionchar an athraithe aeráide. Dá bhrí sin, tá éagsúlú an gheilleagair, forbairt fuinnimh in-athnuaite agus feabhas ar bhonneagar agus ar shlándáil uisce tábhachtach do fhorbairt fhadtéarmach na tíre. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Macro Poverty Outlook, Spring 2026](https://thedocs.worldbank.org/en/doc/77351105a334213c64122e44c2efe523-0500072021/related/mpo-sm26.pdf).</ref>
== Tagair ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Rinn Verde]]
[[Catagóir:An Afraic]]
[[Catagóir:Tíortha na hAfraice]]
[[Catagóir:Oileáin]]
5fw81vsuxnvi4r5hot2o9l9pe61rno4
1330119
1330107
2026-10-19T00:06:29Z
Aaronapplis
796
/* Tagair */
1330119
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is tír oileánda í '''Cabo Verde''', ar a dtugtar '''Rinn Verde''' sa Ghaeilge freisin, atá suite san [[An tAigéan Atlantach|Aigéan Atlantach]] amach ó chósta thiar na h[[An Afraic|Afraice]]. Is í [[Praia (Rinn Verde)|Praia]] an phríomhchathair agus an chathair is mó sa tír.
Tá deich n-oileán bholcánacha san oileánra, agus tá naoi gcinn díobh ina n-oileáin áitrithe. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach ag an tír. Fuair sí neamhspleáchas ón b[[An Phortaingéil|Portaingéil]] ar an 5 Iúil 1975.
Is í an Phortaingéilis an teanga oifigiúil. Labhraíonn formhór an daonra [[Criól]] Rinn Verde, teanga a d'fhorbair as an b[[An Phortaingéilis|Portaingéilis]] agus as teangacha Iarthar na hAfraice. Tá tábhacht mhór ag an gceol, ag an gcultúr agus ag an diaspóra i bhféiniúlacht na tíre.
== Stair ==
Is dócha gur thángthas ar oileáin Cabo Verde den chéad uair ag loingseoirí Portaingéalacha agus Eorpacha eile sa bhliain 1460. Cuireadh tús le lonnú buan na n-oileán in 1462, ar oileán Santiago. Faoi riail na Portaingéile, d'éirigh Cabo Verde ina lárionad trádála tábhachtach san Atlantach, lena n-áirítear trádáil thrasatlantach na ndaoine a bhí faoi sclábhaíocht. Bhí tionchar mór ag an meascán de phobail ón [[An Eoraip|Eoraip]] agus ón Afraic ar fhorbairt shochaí agus chultúr na tíre. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/historia/|teideal=História|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Sa bhliain 1956, bhunaigh Amílcar Cabral Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas na Guine agus Cabo Verde (PAIGC), a bhí ag iarraidh deireadh a chur le riail choilíneach na Portaingéile. Tar éis Réabhlóid na gCairnéas sa Phortaingéil in 1974, cuireadh tús leis an bpróiseas foirmiúil chun neamhspleáchas a bhaint amach. Fógraíodh neamhspleáchas Cabo Verde ar an 5 Iúil 1975. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/conhecer/historia-an/1974-VIIILegislatura.php|teideal=Historia do Parlamento - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tar éis an neamhspleáchais, bhí an PAIGC i gceannas ar an tír. Sa bhliain 1981, bunaíodh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) tar éis scaradh polaitiúil idir Cabo Verde agus an [[Guine Bissau|Ghuine-Bhissau]]. I 1990, cuireadh deireadh le córas an pháirtí aonair, agus reáchtáladh na chéad toghcháin ilpháirtí in 1991. Tháinig córas daonlathach ilpháirtí chun cinn dá bharr. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/historia.php|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Tíreolaíocht ==
Is tír oileánda í Cabo Verde atá suite san Aigéan Atlantach Thuaidh, timpeall 450–500 ciliméadar amach ó chósta thiar na hAfraice, siar ón t[[An tSeineagáil|Seineagáil]]. Tá achar talún de thart ar 4,033 ciliméadar cearnach aici. Tá deich n-oileán sa tír, naoi gcinn díobh áitrithe, chomh maith le roinnt oileán beag agus sceir. Tá bunús [[Bolcánacht|bolcánach]] ag na hoileáin ar fad.
Roinntear oileáin Cabo Verde ina dhá ghrúpa gheografacha. Is iad Barlavento, nó na hOileáin Ghaoithe, an grúpa thuaidh, agus is iad Sotavento, nó na hOileáin Fothana, an grúpa theas.
Tá sé oileán i ngrúpa Barlavento: Santo Antão, São Vicente, Santa Luzia, São Nicolau, Sal agus Boa Vista. Tá ceithre oileán i ngrúpa Sotavento: Maio, Santiago, Fogo agus Brava. Is í Santiago an t-oileán is mó, agus tá an phríomhchathair, Praia, suite ar an oileán sin. <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/o-arquipelago/geografia/|teideal=Geografia|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
[[Íomhá:Pico do Fogo volcano in Cape Verde.jpg|clé|mion|Pico do Fogo, Cabo Verde]]
Tá tírdhreach na n-oileán éagsúil. Tá cuid de na hoileáin, go háirithe Sal, Boa Vista agus Maio, measartha cothrom, tirim agus gaineamhach. I gcodarsnacht leis sin, tá tírdhreach garbh sléibhtiúil ar oileáin amhail Santo Antão, Santiago, São Nicolau agus Fogo, le fánaí géara, gleannta doimhne agus iarsmaí de ghníomhaíocht bholcánach. Is é Pico do Fogo, ar oileán Fogo, an pointe is airde sa tír, ag thart ar 2,829 méadar os cionn leibhéal na farraige. Is bolcán gníomhach é; tharla an brúchtadh is déanaí uaidh idir Samhain 2014 agus Feabhra 2015. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Ministry of Agriculture and Environment & National Institute of Meteorology and Geophysics|date=2017|url=https://portaldoclima.gov.cv/wp-content/uploads/2023/11/Terceira-Com.-Nacional-MC.pdf|title=Third National Communication on Climate Change}}</ref>
Tá aeráid thirim nó leath-thirim i gcuid mhór de Cabo Verde. Is beag báisteach a thiteann go minic, agus bíonn sí neamhrialta ó bhliain go bliain. Dá bharr sin, bíonn tréimhsí [[Triomach|triomaigh]] coitianta agus is féidir leo tionchar suntasach a imirt ar an [[talmhaíocht]], ar sholáthar uisce agus ar an bh[[fásra]]. Is gnách go dtiteann formhór na báistí i rith mhíonna an tsamhraidh agus thús an fhómhair, go háirithe idir Iúil agus Deireadh Fómhair.
Bíonn tionchar measartha ag an Aigéan Atlantach agus ag na gaotha trádála ar theocht na n-oileán, agus ní bhíonn na hathruithe teochta chomh mór agus a bhíonn siad i gceantair ilchríochacha. Mar sin féin, bíonn difríochtaí idir na hoileáin: is minic a bhíonn na ceantair shléibhtiúla níos fliche ná na hoileáin ísle thoir. <ref name=":1" />
== Bithéagsúlacht ==
Tá éagsúlacht shuntasach sa bhithéagsúlacht ar fud oileáin Cabo Verde, cé go gcuireann an aeráid thirim, an easpa uisce agus díghrádú gnáthóg brú ar an timpeallacht nádúrtha. De réir Rialtas Cabo Verde, tá 755 speiceas plandaí sa tír, agus tá 83 díobh dúchasach don oileánra amháin. Sampla suntasach is ea an ''dragoeiro'' (''Dracaena draco''), crann atá dúchasach do réigiúin áirithe san Atlantach agus a bhfuil tábhacht leis mar chuid d’oidhreacht nádúrtha na n-oileán. <ref name=":1" />
[[Íomhá:Razo lark.jpg|clé|mion|''Fuiseog Raso (Alauda razae)'']]
Tá tábhacht ar leith ag baint le héin i bhfána na tíre. I measc na speiceas a luaitear tá an ''passarinha'', an ''corvo'' agus an ''corredeira''. Tá tábhacht idirnáisiúnta ag baint le roinnt éan mara freisin, agus tá oileán Santa Luzia agus na hoileáin bheaga Branco agus Raso ina ngnáthóga tábhachtacha do speicis neamhchoitianta agus faoi bhagairt, lena n-áirítear an fhuiseog Raso (''Alauda razae''), speiceas atá dúchasach do Cabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.birdlife.org/news/2020/11/05/how-cabo-verde-is-becoming-a-safe-haven-for-seabirds/|teideal=Cabo Verde: safe haven for seabirds|dáta=2020-11-05|language=en-GB|work=BirdLife International|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Tá páirceanna nádúrtha agus limistéir chosanta bunaithe ar fud na n-oileán chun speicis agus gnáthóga a chaomhnú. I measc na samplaí tá Páirc Nádúrtha Serra Malagueta ar Santiago, Páirc Nádúrtha Monte Gordo ar São Nicolau agus Páirc Nádúrtha Fogo. Tá ról tábhachtach ag na limistéir seo i gcosaint na bplandaí dúchasacha, in athbhunú an fhásra agus i gcaomhnú na bithéagsúlachta. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=4º Relatório Sobre a Biodiversidade em cabo Verde|url=https://wedocs.unep.org/handle/20.500.11822/8935|date=2009|language=Portuguese|author=United Nations Environment Programme}}</ref>
== Daonra ==
De réir dhaonáireamh 2021, bhí 491,233 duine ina gcónaí i gCabo Verde. <ref>{{Lua idirlín|url=http://ine.cv/censo2020/?p=5489|teideal=INE APRESENTA OS RESULTADOS DEFINITIVOS DO V RECENSEAMENTO GERAL DA POPULAÇÃO E HABITAÇÃO (RGPH-2021) – Recenseamento Geral da População e Habitação|language=pt-PT|dátarochtana=2026-10-18}}</ref> Tá an daonra dáilte go míchothrom idir na hoileáin. Is é Santiago an t-oileán is mó daonra, agus tá Praia, príomhchathair agus cathair is mó na tíre, suite ann. Tá São Vicente ar cheann de na príomhionaid daonra eile, agus tá cathair Mindelo suite ar an oileán sin. Tá pobail níos lú ar oileáin eile, agus tá difríochtaí suntasacha idir na hoileáin ó thaobh méid an daonra agus patrúin lonnaíochta de.
Tá an daonra uirbithe go mór. De réir dhaonáireamh 2021, bhí cónaí ar 74.1% den daonra i gceantair uirbeacha, agus bhí cónaí ar 25.9% i gceantair thuaithe. Léiríonn sé seo an tábhacht atá le cathracha agus bailte i saol sóisialta agus eacnamaíoch na tíre, cé go bhfuil talmhaíocht agus gníomhaíochtaí tuaithe fós tábhachtach i roinnt ceantar. <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Instituto Nacional de Saúde Pública|date=2022|url=https://insp.gov.cv/wp-content/uploads/2024/02/PNASS_ENG_12-10_FINAL.cleaned.pdf|title=National Action Plan for Health Security of Cabo Verde 2022 – 2026}}</ref>
Gné shuntasach de dhaonra Cabo Verde is ea an diaspóra mór atá scaipthe ar fud an domhain. Tá pobail mhóra de bhunadh Cabo Verdeach sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], sa Phortaingéil, sa [[An Fhrainc|Fhrainc]], san [[An Ísiltír|Ísiltír]] agus i dtíortha eile. Measann Rialtas Cabo Verde go bhfuil an diaspóra níos mó ná an daonra atá ina chónaí sna hoileáin féin. Tá ról tábhachtach ag na pobail seo i gcaomhnú na féiniúlachta cultúrtha agus i gcaidreamh eacnamaíoch agus sóisialta na tíre leis an gcuid eile den domhan. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/ministro-das-comunidades-abre-mesa-redonda-internacional-sobre-producao-de-estatisticas-oficiais-da-diaspora-cabo-verdiana/|teideal=Ministro das Comunidades abre Mesa Redonda Internacional sobre Produção de Estatísticas Oficiais da Diáspora Cabo-verdiana|údar=Marketing Governo|dáta=2023-01-28|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Cultúr ==
Tá cultúr Cabo Verde bunaithe ar mheascán d’oidhreacht na hAfraice agus na hEorpa, a d’fhorbair le linn stair choilíneach na n-oileán agus na teagmhála idir pobail éagsúla. Tá ról lárnach ag an gceol, ag an damhsa, ag an litríocht, ag an mbia agus ag traidisiúin an phobail i bhféiniúlacht chultúrtha na tíre. Tá tionchar ag an diaspóra freisin ar chultúr Cabo Verde, agus tá traidisiúin na n-oileán á gcaomhnú agus á bhforbairt i bpobail thar lear. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Ceol agus damhsa ===
Tá cáil idirnáisiúnta ar cheol Cabo Verde. Ceann de na seánraí is aitheanta ná an ''morna'', stíl cheoil mhall, mhothúchánach a chuimsíonn amhránaíocht, filíocht agus tionlacan uirlise. Is minic a bhíonn téamaí amhail grá, scaradh, imirce, cumha agus ceangal leis an tír dhúchais le fáil sna hamhráin. Is minic a chantar an morna i gCriól Rinn Verde, agus úsáideann ceoltóirí uirlisí amhail an giotár agus an veidhlín. Cuireadh an morna ar Liosta Ionadaíoch Oidhreacht Chultúrtha Doláimhsithe na Daonnachta [[EOECNA|UNESCO]] in 2019. <ref>{{Lua idirlín|url=https://ich.unesco.org/en/RL/morna-musical-practice-of-cabo-verde-01469|teideal=Morna, musical practice of Cabo Verde|údar=UNESCO|dáta=2019|dátarochtana=18/10/2026}}</ref>
I measc na seánraí ceoil eile tá an ''coladeira'', a bhíonn níos bríomhaire agus níos rithimiúla go minic, agus an ''funaná'', a bhfuil baint ar leith aige le hoileán Santiago agus le traidisiúin phobail tuaithe. Tá an ''batuque'' tábhachtach freisin: traidisiún ceoil agus damhsa a bhaineann go háirithe le mná agus le hoileán Santiago. Is cuid lárnach de cheiliúradh, d’fhéilte agus de shaol sóisialta na n-oileán iad an ceol agus an damhsa. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.governo.cv/classificacao-do-genero-musical-funana-a-patrimonio-cultural-imaterial-nacional/|teideal=Classificação do género musical Funaná a Património Cultural Imaterial Nacional|údar=Marketing Governo|dáta=2024-04-10|language=pt-br|work=Governo de Cabo Verde|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Teanga ===
Is í an Phortaingéilis teanga oifigiúil Cabo Verde, ach is í an Chriól Rinn Verde an teanga is mó a úsáidtear sa ghnáthshaol. Tá traidisiún láidir filíochta agus amhránaíochta sa tír, agus tá an teanga Chriólach ina meán tábhachtach don léiriú cultúrtha. Scríobhann údair Cabo Verdeacha faoin saol ar na hoileáin, faoin imirce, faoin bhféiniúlacht, faoin mbochtaineacht agus faoin gcaidreamh idir an tír agus a diaspóra.
I measc na scríbhneoirí is aitheanta tá Eugénio Tavares, a raibh ról tábhachtach aige i bhforbairt na filíochta i gCriól <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eugeniotavares.org/|teideal=Bem-vindo a Eugénio Tavares.org|work=www.eugeniotavares.org|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>, agus Baltasar Lopes da Silva, duine de bhunaitheoirí na hirise liteartha ''Claridade'', a foilsíodh den chéad uair in 1936 agus a raibh tionchar suntasach aici ar fhorbairt litríocht nua-aimseartha Cabo Verde.
=== Bia ===
Léiríonn ealaín Cabo Verde meascán de thraidisiúin na hAfraice agus na hEorpa, chomh maith le tionchar láidir an Atlantaigh. Is é ''cachupa'' ceann de na miasa náisiúnta is cáiliúla. Is [[stobhach]] é a dhéantar le [[Gránbharr|gránbharra]], pónairí agus glasraí, agus is féidir [[feoil]] nó iasc a chur leis. Bíonn éagsúlacht sna comhábhair agus sna modhanna ullmhúcháin ó theaghlach go teaghlach agus ó oileán go hoileán.
Tá iasc agus bia mara tábhachtach san aiste bia, agus úsáidtear [[Arbhar Indiach|arbhar]], [[Pónaire|pónairí]], [[Práta|prátaí]], [[Casabhach|casabhaigh]] agus [[Banana|bananaí]] cócaireachta i roinnt miasa traidisiúnta. Is cuid lárnach den chultúr bia iad béilí teaghlaigh agus ceiliúradh pobail. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/things-to-do/culture-and-art|teideal=Experience Cabo Verde's Rich Cultural Breath|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
=== Féilte agus traidisiúin ===
Reáchtáiltear féilte ceoil, [[Carnabhal|carnabhail]] agus ceiliúradh reiligiúnach ar fud na n-oileán. Tá Carnabhal Mindelo ar São Vicente ar cheann de na himeachtaí is cáiliúla, agus bíonn paráidí, cultacha ildaite, ceol agus damhsa mar chuid de. Reáchtáiltear féilte áitiúla ar oileáin eile freisin, agus bíonn ceiliúradh na naomh pátrún agus imeachtaí pobail tábhachtach i go leor bailte agus sráidbhailte.
Tá an coincheap ''morabeza'' bainteach go minic le féiniúlacht chultúrtha Cabo Verde. Úsáidtear an focal chun cur síos a dhéanamh ar fháilteachas, ar chairdiúlacht agus ar an gcaoi a gcuirtear fáilte roimh dhaoine. Cé nach féidir tréithe cultúrtha iomlána a chur i leith gach duine, is minic a luaitear an morabeza mar chuid thábhachtach den íomhá atá ag an tír di féin agus don chaoi a gcuirtear fáilte roimh chuairteoirí. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.visit-caboverde.com/en/about-cabo-verde/people-and-culture|teideal=Visit Cabo Verde: Experience Morabeza Culture|work=www.visit-caboverde.com|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Rialtas agus polaitíocht ==
Is poblacht dhaonlathach ilpháirtí í Cabo Verde. Tá an t[[Uachtarán]] ina cheann stáit agus toghtar é nó í go díreach ar feadh téarma cúig bliana. Is é an [[Príomh-Aire]] ceann an rialtais agus tá sé nó sí freagrach as beartais an rialtais a chur i bhfeidhm. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parlamento.cv/Constituicao/|teideal=Constituição da Republica - Assembleia Nacional|work=www.parlamento.cv|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
Is é an Tionól Náisiúnta (''Assembleia Nacional'') parlaimint na tíre agus tá sé freagrach as reachtaíocht a phlé agus a ghlacadh. Tá córas breithiúnach ar leithligh ann chun an dlí a léirmhíniú agus a chur i bhfeidhm. Tá an córas polaitiúil bunaithe ar scaradh na gcumhachtaí idir an t-uachtaránacht, an rialtas, an pharlaimint agus na cúirteanna.
I dtoghcháin pharlaiminteacha an 17 Bealtaine 2026, bhuaigh Páirtí na hAfraice um Neamhspleáchas Cabo Verde (PAICV) 37 de na 72 suíochán sa Tionól Náisiúnta, rud a chuir deireadh le deich mbliana de rialtas faoi cheannas an Ghluaiseacht ar son an Daonlathais (MpD). Ceapadh Francisco Carvalho, ceannaire an PAICV, ina Phríomh-Aire i mí an Mheithimh 2026. Bhuaigh an MpD 33 suíochán. Is é José Maria Neves Uachtarán na Poblachta. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.idea.int/democracytracker/report/cabo-verde/may-2026|teideal=Cabo Verde - May 2026 {{!}} The Global State of Democracy|work=www.idea.int|dátarochtana=2026-10-18}}</ref>
== Geilleagar ==
Is geilleagar beag, oscailte é geilleagar Cabo Verde, agus tá an earnáil seirbhísí chun tosaigh ann. Tá an [[turasóireacht]] ar cheann de na príomhearnáil eacnamaíocha, agus meallann tránna, aeráid the agus oidhreacht chultúrtha na n-oileán cuairteoirí ó thíortha éagsúla, go háirithe ón Eoraip. Cuireann an turasóireacht le fostaíocht agus le forbairt earnálacha eile, amhail iompar, lóistín, bialanna agus tógáil. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Economic Update](https://documents1.worldbank.org/curated/en/099061925092539202/pdf/P507238-cfebe556-b8ee-4b5f-98ed-07dcd7e53d53.pdf).</ref>
Tá talmhaíocht agus iascaireacht tábhachtach do shlí bheatha roinnt pobal, ach tá teorainn leis an táirgeadh talmhaíochta de bharr na haeráide tirime, na triomaigh agus an ghanntanais uisce agus talún arúil. I measc na mbarr a fhástar tá arbhar agus pónairí. Braitheann an tír go mór ar allmhairí bia, breosla agus earraí monaraithe, rud a fhágann go bhfuil sí leochaileach d’athruithe ar phraghsanna idirnáisiúnta agus do shuaitheadh sa trádáil dhomhanda. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Economic Update](https://documents1.worldbank.org/curated/en/099061925092539202/pdf/P507238-cfebe556-b8ee-4b5f-98ed-07dcd7e53d53.pdf).</ref>
Tá ról suntasach ag an diaspóra sa gheilleagar freisin, trí airgead a sheolann daoine atá ina gcónaí thar lear chuig a dteaghlaigh i gCabo Verde. In 2025, b’ionann na seoltáin phearsanta sin agus thart ar 11.7% d’olltáirgeacht intíre na tíre. <ref>An Banc Domhanda, [Personal remittances received (% of GDP)](https://data.worldbank.org/indicator/BX.TRF.PWKR.DT.GD.ZS?locations=CV).</ref>
I measc na ndúshlán eacnamaíoch atá roimh Cabo Verde tá spleáchas ar an turasóireacht, fiachas poiblí ard, dífhostaíocht agus tionchar an athraithe aeráide. Dá bhrí sin, tá éagsúlú an gheilleagair, forbairt fuinnimh in-athnuaite agus feabhas ar bhonneagar agus ar shlándáil uisce tábhachtach do fhorbairt fhadtéarmach na tíre. <ref>An Banc Domhanda, [Cabo Verde: Macro Poverty Outlook, Spring 2026](https://thedocs.worldbank.org/en/doc/77351105a334213c64122e44c2efe523-0500072021/related/mpo-sm26.pdf).</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Rinn Verde]]
[[Catagóir:An Afraic]]
[[Catagóir:Tíortha na hAfraice]]
[[Catagóir:Oileáin]]
k754a3t6iikhnof2w8t7ulzxckji7yg
Muintir na hÉireann
0
21189
1330111
1329863
2026-10-18T22:45:50Z
ListeriaBot
25319
Wikidata list updated [V2]
1330111
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna}}
Tá 6.38 mhilliún '''duine in Éirinn''' (Gaeilge: ''Muintir na hÉireann'', ''na hÉireannaigh'', ''na Gaeil'') (Béarla: ''The People of Ireland'') (Ultais: ''Tha fowk o Airlann''). Is de bhunadh [[Na Ceiltigh|Ceilteach]] an chuid is mó den daonra, a tháinig i dtír ó mhór-roinn na [[An Eoraip|hEorpa]] thar na cianta. Bhí cuid mhaith inimirce, freisin, ó am go ham ó thíortha eile, go háirithe as [[Alba]], agus ar bhonn níos lú, as [[Sasana]].
Is [[Caitliceachas|Caitlicigh]] formhór (os cionn 70%) an daonra. Is [[Protastúnachas|Protastúnaigh]] formhór na coda eile, beagán níos mó ná leath na ndaoine in [[Cúige Uladh|Ulaidh]], agus iad roinnte idir eaglaisí éagsúla, go háirithe [[Preispitéireachas|Preispitéirigh]] agus Anglacaigh (a bhaineann le h[[Eaglais na hÉireann]]. Féach ar an alt [[Creideamh in Éirinn]] le tuilleadh sonraí).
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?yob ?yod WHERE {
?item wdt:P19 ?pob .
?pob wdt:P131* wd:Q27.
OPTIONAL { ?item wdt:P569 ?dob. BIND(YEAR(?dob) as ?yob) }
OPTIONAL { ?item wdt:P570 ?dod. BIND(YEAR(?dod) as ?yod) }
. }
|wdq=.
|sort=569
|section=31
|links=local
|columns=number:#,P18,label:nome,P569,P570,P19
}}
== duine ==
{| class='wikitable sortable'
! #
! íomhá
! nome
! dáta breithe
! dáta báis
! áit bhreithe
|-
| style='text-align:right'| 1
|
| [[Alice Kyteler]]
| data-sort-value="1263" | 1263
| No/unknown value
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:Taoiseach Liam Cosgrave-Patricks Day 1976.jpg|center|128px]]
| [[Liam Mac Cosgair]]
| data-sort-value="1920" | 1920-04-13
| data-sort-value="2017" | 2017-10-04
| [[Caisleán Cnucha]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Vincent Coll leaving court NYWTS.jpg|center|128px]]
| [[Uinseann Ó Colla (Mad Dog Coll)|Uinseann Ó Colla]]
| data-sort-value="1908" | 1908-07-20
| data-sort-value="1932" | 1932-02-08
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Jack Lynch, 1972 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Loingsigh]]
| data-sort-value="1917" | 1917-08-15
| data-sort-value="1999" | 1999-10-20
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:US visit of Taoiseach Costello in 1956 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[John A. Costello|Seán A Mac Coisdealbha]]
| data-sort-value="1891" | 1891-06-20
| data-sort-value="1976" | 1976-01-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:Thomas FitzGerald, 10th Earl of Kildare.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Mac Gearailt, 10ú hIarla Chill Dara|Tomás Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1513" | 1513
| data-sort-value="1537" | 1537
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:Enniscorthy St. Aidan's Cathedral East Aisle Fifth Window Saint Aidan Detail 2009 09 28.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Aodhán (Maodhóg)]]
| data-sort-value="550" | 6th century
| data-sort-value="627" | 627
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Íomhá:William Stokes (1804 - 1878).jpg|center|128px]]
| [[William Stokes]]
| data-sort-value="1804" | 1804-10-01
| data-sort-value="1878" | 1878-01-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Íomhá:BrotherWalfrid(AndrewKerins).jpg|center|128px]]
| [[Andrew Kerins]]
| data-sort-value="1840" | 1840-05-18
| data-sort-value="1915" | 1915-04-17
| [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Íomhá:PadraicColum.jpeg|center|128px]]
| [[Padraic Colum]]
| data-sort-value="1881" | 1881-12-08
| data-sort-value="1972" | 1972-01-11
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[Íomhá:Eileen Desmond 1981 02.jpg|center|128px]]
| [[Eileen Desmond]]
| data-sort-value="1932" | 1932-12-29
| data-sort-value="2005" | 2005-01-06
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 12
|
| [[Josephine Hart]]
| data-sort-value="1942" | 1942-03-01
| data-sort-value="2011" | 2011-06-02
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 13
|
| [[Dónal McCann]]
| data-sort-value="1943" | 1943-05-07
| data-sort-value="1999" | 1999-07-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[Íomhá:Dan O'Herlihy 1955.JPG|center|128px]]
| [[Dan O'Herlihy]]
| data-sort-value="1919" | 1919-05-01
| data-sort-value="2005" | 2005-02-17
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[Íomhá:Portrait of Theobald Wolfe Tone (4672711).jpg|center|128px]]
| [[Theobald Wolfe Tone]]
| data-sort-value="1763" | 1763-06-20
| data-sort-value="1798" | 1798-11-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[Íomhá:Eileen Gray.jpg|center|128px]]
| [[Eileen Gray]]
| data-sort-value="1878" | 1878-08-08<br/>1879
| data-sort-value="1976" | 1976-10-31
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[Íomhá:Kate O'Brien, 1926.jpg|center|128px]]
| [[Cáit Ní Bhriain]]
| data-sort-value="1897" | 1897-12-03
| data-sort-value="1974" | 1974-08-13
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[Íomhá:Portrait of Nora Joyce (Mrs. James Joyce) 1926–1927 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Nora Barnacle]]
| data-sort-value="1884" | 1884-03-21
| data-sort-value="1951" | 1951-04-10
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[Íomhá:Catherine Hayes.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Hayes]]
| data-sort-value="1818" | 1818-10-29<br/>1825
| data-sort-value="1861" | 1861-08-11
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[Íomhá:Frank Cluskey, 1981 01 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Frank Cluskey]]
| data-sort-value="1930" | 1930-04-08
| data-sort-value="1989" | 1989-05-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[Íomhá:Padraig Faulkner, 1980 (cropped).png|center|128px]]
| [[Pádraig Faulkner]]
| data-sort-value="1918" | 1918-03-12
| data-sort-value="2012" | 2012-06-01
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 22
|
| [[John O'Connell (Baile Átha Cliath)|John O'Connell]]
| data-sort-value="1927" | 1927-01-20
| data-sort-value="2013" | 2013-03-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[Íomhá:Tony O'Reilly 1959.jpg|center|128px]]
| [[Tony O'Reilly]]
| data-sort-value="1936" | 1936-05-07
| data-sort-value="2024" | 2024-05-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[Íomhá:Arthur Guinness.jpg|center|128px]]
| [[Arthur Guinness]]
| data-sort-value="1725" | 1725-09-24
| data-sort-value="1803" | 1803-01-23
| [[Cill Droichid]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[Íomhá:George Noble Plunkett, circa 1915.jpg|center|128px]]
| [[George Noble Plunkett|An Cunta Pluincéad]]
| data-sort-value="1851" | 1851-12-03
| data-sort-value="1948" | 1948-03-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[Íomhá:Thomas Ashe, half-length portrait (34628644896).jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ághas]]
| data-sort-value="1885" | 1885-01-12
| data-sort-value="1917" | 1917-09-25
| [[Lios Póil]]
|-
| style='text-align:right'| 27
|
| [[Tony Gregory]]
| data-sort-value="1947" | 1947-12-05
| data-sort-value="2009" | 2009-01-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 28
|
| [[Michael Keyes]]
| data-sort-value="1886" | 1886-03-31
| data-sort-value="1959" | 1959-09-08
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[Íomhá:Joseph Mary Plunkett.jpg|center|128px]]
| [[Seosamh Pluincéad]]
| data-sort-value="1887" | 1887-11-21
| data-sort-value="1916" | 1916-05-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[Íomhá:John Joly.jpg|center|128px]]
| [[John Joly]]
| data-sort-value="1857" | 1857-11-01
| data-sort-value="1933" | 1933-12-08
| [[Breacánach]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[Íomhá:Cork (47) 1.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Fionnbarra|Naomh Fionnbharra]]
| data-sort-value="550" | 550
| data-sort-value="623" | 623-09-25
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[Íomhá:Eilean Mor Chapel.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Abbán]]
| data-sort-value="570" | 570
| data-sort-value="620" | 620-03-16
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[Íomhá:Patrick Hillery (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ó hIrighile]]
| data-sort-value="1923" | 1923-05-02
| data-sort-value="2008" | 2008-04-12
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[Íomhá:Edward Sabine Maull&Fox BNF Gallica.jpg|center|128px]]
| [[Edward Sabine]]
| data-sort-value="1788" | 1788-10-14
| data-sort-value="1883" | 1883-06-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[Íomhá:Celebrated spies and famous mysteries of the great war (1919) (14765772825).jpg|center|128px]]
| [[Roger Casement|Ruairí Mac Easmainn]]
| data-sort-value="1864" | 1864-09-01
| data-sort-value="1916" | 1916-08-03
| [[Cuas an Ghainimh]]<br/>[[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[Íomhá:Joshua Reynolds - William Petty.jpg|center|128px]]
| [[William Petty, 2ú hIarla Shelburne|William Petty]]
| data-sort-value="1737" | 1737-05-02
| data-sort-value="1805" | 1805-05-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[Íomhá:BRENDANBEHAN.jpg|center|128px]]
| [[Breandán Ó Beacháin]]
| data-sort-value="1923" | 1923-02-09
| data-sort-value="1964" | 1964-03-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[Íomhá:Daniel O'Connell.png|center|128px]]
| [[Dónall Ó Conaill]]
| data-sort-value="1775" | 1775-08-06
| data-sort-value="1847" | 1847-05-15
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[Íomhá:Sean ocasey 1924.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Cathasaigh]]
| data-sort-value="1880" | 1880-03-30
| data-sort-value="1964" | 1964-09-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[Íomhá:Thomas Moore from NPG.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Moore]]
| data-sort-value="1779" | 1779-05-28<br/>1779
| data-sort-value="1852" | 1852-02-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 41
| [[Íomhá:Charles Stewart Parnell (Portrait).jpg|center|128px]]
| [[Charles Stewart Parnell]]
| data-sort-value="1846" | 1846-06-27
| data-sort-value="1891" | 1891-10-06
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[Íomhá:San Colombano.jpg|center|128px]]
| [[Columbán]]
| data-sort-value="543" | 543
| data-sort-value="615" | 615-11-23
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[Íomhá:Sean T OKelly WhiteHouse 19390517.jpg|center|128px]]
| [[Seán T. Ó Ceallaigh|Seán Tomás Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1882" | 1882-08-25
| data-sort-value="1966" | 1966-11-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 44
| [[Íomhá:Rory Gallagher 1982.jpg|center|128px]]
| [[Rory Gallagher]]
| data-sort-value="1948" | 1948-03-02
| data-sort-value="1995" | 1995-06-14
| [[Béal Átha Seanaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 45
| [[Íomhá:Cropped portrait of Henry Grattan.jpg|center|128px]]
| [[Henry Grattan]]
| data-sort-value="1746" | 1746-07-03
| data-sort-value="1820" | 1820-06-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 46
| [[Íomhá:Lord Castlereagh Marquess of Londonderry.jpg|center|128px]]
| [[Robert Stewart, Bíocunta an Chaisleáin Riabhaigh]]
| data-sort-value="1769" | 1769-06-18
| data-sort-value="1822" | 1822-08-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 47
| [[Íomhá:Timothy Michael Healy Thoms Whos Who 1923.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Ó hEaluithe (polaiteoir)|Tadhg Ó hEaluithe]]
| data-sort-value="1855" | 1855-05-17
| data-sort-value="1931" | 1931-03-26
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 48
| [[Íomhá:William Martin Murphy Oil Painting by William Orpen.jpg|center|128px]]
| [[William Martin Murphy|William Máirtín Ó Murchadha]]
| data-sort-value="1845" | 1845-01-06
| data-sort-value="1919" | 1919-06-26
| [[Baile Chaisleáin Bhéarra]]
|-
| style='text-align:right'| 49
| [[Íomhá:James Ussher by Sir Peter Lely.jpg|center|128px]]
| [[James Ussher]]
| data-sort-value="1581" | 1581-01-04
| data-sort-value="1656" | 1656-03-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 50
| [[Íomhá:John Bruton 2011.jpg|center|128px]]
| [[John Bruton|Seán de Briotún]]
| data-sort-value="1947" | 1947-05-18
| data-sort-value="2024" | 2024-02-06
| [[Dún Búinne]]
|-
| style='text-align:right'| 51
| [[Íomhá:Charles Haughey 1967 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Cathal Ó hEochaidh]]
| data-sort-value="1925" | 1925-09-16
| data-sort-value="2006" | 2006-06-13
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 52
| [[Íomhá:John field.jpg|center|128px]]
| [[John Field]]
| data-sort-value="1782" | 1782-07-26
| data-sort-value="1837" | 1837-01-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 53
| [[Íomhá:John Millington Synge - Project Gutenberg eText 19028.jpg|center|128px]]
| [[John Millington Synge]]
| data-sort-value="1871" | 1871-04-16
| data-sort-value="1909" | 1909-03-24
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 54
| [[Íomhá:Stephen Gately 2009.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Gately]]
| data-sort-value="1976" | 1976-03-17
| data-sort-value="2009" | 2009-10-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 55
| [[Íomhá:Herbert Kitchener 1914.jpg|center|128px]]
| [[Herbert Kitchener, an Chéad Iarla Kitchener|Horatio Kitchener]]
| data-sort-value="1850" | 1850-06-24
| data-sort-value="1916" | 1916-06-05
| [[Béal Átha Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 56
|
| [[Iris Murdoch]]
| data-sort-value="1919" | 1919-07-15
| data-sort-value="1999" | 1999-02-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 57
| [[Íomhá:Laurence Sterne by Sir Joshua Reynolds.jpg|center|128px]]
| [[Laurence Sterne]]
| data-sort-value="1713" | 1713-11-24
| data-sort-value="1768" | 1768-03-18
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 58
| [[Íomhá:WP2016 GlenHansard FFM.jpg|center|128px]]
| [[Glen Hansard]]
| data-sort-value="1970" | 1970-04-21
| data-sort-value="2026" | 2026-07-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 59
| [[Íomhá:Seán Barrett Ceann Comhairle 2015.png|center|128px]]
| [[Seán Barrett (polaiteoir i nDún Laoghaire)|Seán Barrett]]
| data-sort-value="1944" | 1944-08-09
| data-sort-value="2026" | 2026-04-06
| [[Cill Iníon Léinín]]
|-
| style='text-align:right'| 60
|
| [[Christopher Nolan (scríbhneoir)|Christopher Nolan]]
| data-sort-value="1965" | 1965-09-06
| data-sort-value="2009" | 2009-02-20
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 61
| [[Íomhá:John Redmond 1917.JPG|center|128px]]
| [[Seán Mac Réamainn]]
| data-sort-value="1856" | 1856-09-01
| data-sort-value="1918" | 1918-03-06
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 62
| [[Íomhá:Autographed Photograph From Maureen O'Hara Price to Clifton Cates, circa 1945 (22479452472).jpg|center|128px]]
| [[Maureen O'Hara]]
| data-sort-value="1920" | 1920-08-17
| data-sort-value="2015" | 2015-10-24
| [[Raghnallach]]
|-
| style='text-align:right'| 63
| [[Íomhá:Maureen O Sullivan, The New Movie Magazine, 1934.jpg|center|128px]]
| [[Maureen O'Sullivan (aisteoir)|Maureen O'Sullivan]]
| data-sort-value="1911" | 1911-05-17
| data-sort-value="1998" | 1998-06-23
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 64
| [[Íomhá:Brenda Fricker March 1990.jpg|center|128px]]
| [[Brenda Fricker]]
| data-sort-value="1945" | 1945-02-17
| data-sort-value="2026" | 2026-07-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 65
| [[Íomhá:Stained Glass Window in St Margaret's Chapel.jpg|center|128px]]
| [[Colm Cille]]
| data-sort-value="521" | 521-12-07
| data-sort-value="597" | 597-06-09
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 66
| [[Íomhá:Veronica Guerin 1.jpg|center|128px]]
| [[Veronica Guerin]]
| data-sort-value="1959" | 1959-07-05
| data-sort-value="1996" | 1996-06-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 67
| [[Íomhá:Douglas Hyde - Project Gutenberg eText 19028.jpg|center|128px]]
| [[Dubhghlas de hÍde]]
| data-sort-value="1860" | 1860-01-17
| data-sort-value="1949" | 1949-07-12
| [[An Caisleán Riabhach]]
|-
| style='text-align:right'| 68
| [[Íomhá:Moya Brennan - backstage at Glastonbury 2011.JPG|center|128px]]
| [[Moya Brennan|Máire Ní Bhraonáin]]
| data-sort-value="1952" | 1952-08-04
| data-sort-value="2026" | 2026-04-13
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 70
| [[Íomhá:Lady gregory.jpg|center|128px]]
| [[Lady Gregory]]
| data-sort-value="1852" | 1852-03-15
| data-sort-value="1932" | 1932-05-22
| [[Baile Locha Riach]]
|-
| style='text-align:right'| 71
| [[Íomhá:William O'Brien 1917.jpg|center|128px]]
| [[William O'Brien]]
| data-sort-value="1852" | 1852-10-02
| data-sort-value="1928" | 1928-02-25
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 72
| [[Íomhá:Smith O'Brien, The Irish Patriot.jpg|center|128px]]
| [[William Smith O’Brien|William Smith O'Brien]]
| data-sort-value="1803" | 1803-10-17
| data-sort-value="1864" | 1864-06-18
| [[Caisleán Dhrom Ólainn]]
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[Íomhá:Birr St. Brendan's Church St. Brendan Window 2010 09 10.jpg|center|128px]]
| [[Brendan mac Nemainn]]
| data-sort-value="500" | 5th century
| data-sort-value="573" | 573
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 74
|
| [[Frank O'Farrell]]
| data-sort-value="1927" | 1927-10-09
| data-sort-value="2022" | 2022-03-06
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 75
| [[Íomhá:Grainne Mhaol Ni Mhaille Statue.jpg|center|128px]]
| [[Gráinne Ní Mháille]]
| data-sort-value="1539" | 1539
| data-sort-value="1603" | 1603<br/>1599-06-18
| [[Oileán Chliara|Cliara]]
|-
| style='text-align:right'| 76
| [[Íomhá:Jordan by Hoppner.jpg|center|128px]]
| [[Dorothea Jordan]]
| data-sort-value="1761" | 1761-11-22<br/>1761-11-21
| data-sort-value="1816" | 1816-07-05
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 77
| [[Íomhá:Frank Fahy .PNG|center|128px]]
| [[Proinsias Ó Fathaigh]]
| data-sort-value="1880" | 1880-01-12
| data-sort-value="1953" | 1953-07-12
| [[Contae na Gaillimhe]]<br/>[[Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 78
| [[Íomhá:Ladywilde.jpg|center|128px]]
| [[Jane Francesca Agnes Wilde|Jane Wilde]]
| data-sort-value="1821" | 1821-12-27
| data-sort-value="1896" | 1896-02-03
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 79
| [[Íomhá:Brian Bóruma mac Cennétig (1723) (crop).jpg|center|128px]]
| [[Brian Bóramha]]
| data-sort-value="941" | 941
| data-sort-value="1014" | 1014-04-23
| [[Cill Dalua]]
|-
| style='text-align:right'| 80
| [[Íomhá:Patrick Pearse cph.3b15294.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Mac Piarais]]
| data-sort-value="1879" | 1879-11-10
| data-sort-value="1916" | 1916-05-03
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 81
| [[Íomhá:Benjamin Guinness ILN.jpg|center|128px]]
| [[Benjamin Lee Guinness|Benjamin Guinness]]
| data-sort-value="1798" | 1798-11-01
| data-sort-value="1868" | 1868-05-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 82
|
| [[Seán Eichingeam]]
| data-sort-value="1870" | 1870
| data-sort-value="1923" | 1923-04-23
| [[Cuan Bhaile na Cúirte]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[Íomhá:Austin Stack (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aibhistín de Staic]]
| data-sort-value="1879" | 1879-12-07
| data-sort-value="1929" | 1929-04-27
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 84
| [[Íomhá:Michael Conaghan, 2008 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Conaghan]]
| data-sort-value="1944" | 1944-09-04
| data-sort-value="2026" | 2026-08-04
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 85
| [[Íomhá:Sir Phelim O’Neill.png|center|128px]]
| [[Féilim Ó Néill]]
| data-sort-value="1603" | 1603
| data-sort-value="1653" | 1653<br/>1652-03-10
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| [[Íomhá:John Toland.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Tuathaláin|John Toland]]
| data-sort-value="1670" | 1670-11-30
| data-sort-value="1722" | 1722-03-11
| ''[[:d:Q4068887|Ardagh]]''
|-
| style='text-align:right'| 87
| [[Íomhá:Maurice O'Connor.jpg|center|128px]]
| [[Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin]]
| data-sort-value="1670" | 1670
| data-sort-value="1738" | 1738-03-25
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 88
| [[Íomhá:Lawrence Parsons.jpg|center|128px]]
| [[Laurence Parsons]]
| data-sort-value="1840" | 1840-11-17
| data-sort-value="1908" | 1908-08-29
| [[Biorra]]
|-
| style='text-align:right'| 89
| [[Íomhá:1stEarlOfIveagh.jpg|center|128px]]
| [[Edward Cecil Guinness]]
| data-sort-value="1847" | 1847-11-10
| data-sort-value="1927" | 1927-10-07
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 90
| [[Íomhá:Portrait of Patrick Sarsfield, Earl of Lucan NGI.4328.PNG|center|128px]]
| [[Pádraig Sáirséal]]
| data-sort-value="1655" | 1655
| data-sort-value="1693" | 1693-08-21
| [[Leamhcán]]
|-
| style='text-align:right'| 91
| [[Íomhá:Feargus Edward O'Connor-crop.jpg|center|128px]]
| [[Feargus O'Connor]]
| data-sort-value="1794" | 1794-07-18
| data-sort-value="1855" | 1855-08-30<br/>1855-08-31
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 92
| [[Íomhá:Arthur Griffith (1871-1922).jpg|center|128px]]
| [[Art Ó Gríofa]]
| data-sort-value="1872" | 1872-03-31
| data-sort-value="1922" | 1922-08-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[Íomhá:Richard Sheridan.jpg|center|128px]]
| [[Richard Brinsley Sheridan]]
| data-sort-value="1751" | 1751-10-30
| data-sort-value="1816" | 1816-07-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[Íomhá:John Tyndall portrait mid career.jpg|center|128px]]
| [[John Tyndall]]
| data-sort-value="1820" | 1820-08-02
| data-sort-value="1893" | 1893-12-04
| [[Leithghlinn an Droichid]]
|-
| style='text-align:right'| 95
| [[Íomhá:Ronnie drew 2004.jpg|center|128px]]
| [[Ronnie Drew]]
| data-sort-value="1934" | 1934-09-16
| data-sort-value="2008" | 2008-08-16
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 96
| [[Íomhá:Gerald Fitzgerald 9th Earl of Kildare 2.JPG|center|128px]]
| [[Gearóid Óg Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1487" | 1487
| data-sort-value="1534" | 1534-09-02
| [[Maigh Nuad]]
|-
| style='text-align:right'| 97
| [[Íomhá:Ray-Sachs-Ivor-Robinson-Art-Komar-and-John-Lighton-Synge-Jablonna-1962-Photo.png|center|128px]]
| [[John Lighton Synge]]
| data-sort-value="1897" | 1897-03-23
| data-sort-value="1995" | 1995-03-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 98
| [[Íomhá:Charles Villiers Stanford c1894bw.jpg|center|128px]]
| [[Charles Villiers Stanford]]
| data-sort-value="1852" | 1852-09-30
| data-sort-value="1924" | 1924-03-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[Íomhá:Statua di Luke Kelly.jpg|center|128px]]
| [[Luke Kelly]]
| data-sort-value="1940" | 1940-11-17
| data-sort-value="1984" | 1984-01-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| [[Íomhá:Liam O'Flaherty.jpeg|center|128px]]
| [[Liam Ó Flaithearta]]
| data-sort-value="1896" | 1896-08-28<br/>1896-04-28<br/>1897-04-19
| data-sort-value="1984" | 1984-09-07<br/>1984-07-07
| [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[Íomhá:Anton abbadia.png|center|128px]]
| [[Antoine Thomson d'Abbadie]]
| data-sort-value="1810" | 1810-01-03
| data-sort-value="1897" | 1897-03-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[Íomhá:Henry Hughes Wilson, British general, photo portrait standing in uniform.jpg|center|128px]]
| [[Henry Wilson]]
| data-sort-value="1864" | 1864-05-05
| data-sort-value="1922" | 1922-06-22
| [[Meathas Troim]]
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[Íomhá:Albert Reynolds (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ailbhe Mac Raghnaill]]
| data-sort-value="1932" | 1932-11-03
| data-sort-value="2014" | 2014-08-21
| [[Rúscaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| [[Íomhá:Bernard Allen November 1996.png|center|128px]]
| [[Bernard Ó hAilín]]
| data-sort-value="1944" | 1944-09-09
| data-sort-value="2024" | 2024-06-22
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[Íomhá:Cearbhall Ó Dálaigh, 1975 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Cearbhall Ó Dálaigh]]
| data-sort-value="1911" | 1911-02-12
| data-sort-value="1978" | 1978-03-21
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[Íomhá:Paul Durcan 2018.png|center|128px]]
| [[Paul Durcan|Pól Mac Duarcáin]]
| data-sort-value="1944" | 1944-10-16
| data-sort-value="2025" | 2025-05-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| [[Íomhá:Poet Patrick Kavanagh (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Patrick Kavanagh]]
| data-sort-value="1904" | 1904-10-21
| data-sort-value="1967" | 1967-11-30
| [[Inis Caoin]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[Íomhá:Brigid of Kildare, Vitrall, 1903 (Macon, Georgia, St. Joseph Parish Church).jpg|center|128px]]
| [[Naomh Bríd]]
| data-sort-value="451" | 451<br/>453
| data-sort-value="525" | 525
| ''[[:d:Q5438072|Fochaird]]''
|-
| style='text-align:right'| 110
| [[Íomhá:Richard Harris 1985 (1).jpg|center|128px]]
| [[Richard Harris]]
| data-sort-value="1930" | 1930-10-01
| data-sort-value="2002" | 2002-10-25
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 111
| [[Íomhá:Mother Jones no. 3.jpg|center|128px]]
| [[Mary Harris Jones]]
|
| data-sort-value="1930" | 1930-11-30
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 112
| [[Íomhá:William Thomas Mulvany by Schaarwächter.jpg|center|128px]]
| [[William Thomas Mulvany]]
| data-sort-value="1806" | 1806-03-11
| data-sort-value="1885" | 1885-10-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 113
|
| [[Sandie Jones]]
| data-sort-value="1951" | 1951-11-09
| data-sort-value="2019" | 2019-09-19
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 114
| [[Íomhá:Raphoe Cathedral Church of St. Eunan Choir Window W02 Saint Eunan II 2016 09 02.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Adhamhnán]]
| data-sort-value="624" | 624
| data-sort-value="704" | 704
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 115
| [[Íomhá:Sir Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington.jpg|center|128px]]
| [[Arthur Wellesley, 1ú Diúc Wellington]]
| data-sort-value="1769" | 1769-05-01
| data-sort-value="1852" | 1852-09-14
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 116
| [[Íomhá:Saint Aidan.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Aodhán Lindisfarne]]
| data-sort-value="590" | 590
| data-sort-value="651" | 651-08-31
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 117
| [[Íomhá:Binchy33 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Maeve Binchy]]
| data-sort-value="1940" | 1940-05-28<br/>1939-05-28<br/>1939-05-29
| data-sort-value="2012" | 2012-07-30
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 118
| [[Íomhá:George Gabriel Stokes, ante 1903 - Accademia delle Scienze di Torino 0155 B.jpg|center|128px]]
| [[George Gabriel Stokes]]
| data-sort-value="1819" | 1819-08-13
| data-sort-value="1903" | 1903-02-01
| [[An Scrín]]
|-
| style='text-align:right'| 119
| [[Íomhá:Stieler - Lola Montez (Schönheitengalerie).jpg|center|128px]]
| [[Lola Montez (Eliza Gilbert, damhsóir)|Lola Montez]]
| data-sort-value="1821" | 1821-02-17
| data-sort-value="1861" | 1861-01-17
| [[An Ghráinseach, Contae Shligigh|An Ghráinseach]]
|-
| style='text-align:right'| 120
| [[Íomhá:Sir Joshua Reynolds - Edmund Burke, 1729 - 1797. Statesman, orator and author - PG 2362 - National Galleries of Scotland.jpg|center|128px]]
| [[Edmund Burke|Edmond Búrc]]
| data-sort-value="1729" | 1729-01-12
| data-sort-value="1797" | 1797-07-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 121
| [[Íomhá:Sir Charles Gavan Duffy (Weekly Times, 1874).jpg|center|128px]]
| [[Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh]]
| data-sort-value="1816" | 1816-04-12
| data-sort-value="1903" | 1903-02-09
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 122
|
| [[John Desmond Bernal]]
| data-sort-value="1901" | 1901-05-10
| data-sort-value="1971" | 1971-09-15
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 123
| [[Íomhá:Eddie Jordan 2009 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eddie Jordan]]
| data-sort-value="1948" | 1948-03-30<br/>1948
| data-sort-value="2025" | 2025-03-20<br/>2025
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 124
| [[Íomhá:Michael Collins 1922 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Coileáin]]
| data-sort-value="1890" | 1890-10-16
| data-sort-value="1922" | 1922-08-22
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 125
| [[Íomhá:Seán MacSwiney, Oct 1920 (cropped).png|center|128px]]
| [[Seán MacSwiney]]
| data-sort-value="1878" | 1878-03-19
| data-sort-value="1942" | 1942-01-22
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 126
|
| [[James O'Keeffe]]
| data-sort-value="1912" | 1912
| data-sort-value="1986" | 1986-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 127
| [[Íomhá:Sir Edward Carson, bw photo portrait seated.jpg|center|128px]]
| [[Edward Carson]]
| data-sort-value="1854" | 1854-02-09
| data-sort-value="1935" | 1935-10-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 128
|
| [[Conor Maguire]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-16
| data-sort-value="1971" | 1971-09-26
| [[Conga]]
|-
| style='text-align:right'| 129
| [[Íomhá:Edna O'Brien (2016).jpg|center|128px]]
| [[Edna O'Brien]]
| data-sort-value="1930" | 1930-12-15
| data-sort-value="2024" | 2024-07-27
| [[Tuaim Gréine]]
|-
| style='text-align:right'| 130
|
| [[Ben Briscoe]]
| data-sort-value="1934" | 1934-03-11
| data-sort-value="2023" | 2023-07-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 131
| [[Íomhá:Heilbronn-Kilianskirche-SeyfferAltar03.JPG|center|128px]]
| [[Naomh Cilian]]
| data-sort-value="640" | 640
| data-sort-value="689" | 689
| [[An Mullach, Contae an Chabháin|An Mullach]]
|-
| style='text-align:right'| 132
| [[Íomhá:Ernest Walton.jpg|center|128px]]
| [[Ernest Walton|Ernest Thomas Sinton Walton]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-06
| data-sort-value="1995" | 1995-06-25
| [[Dún na Mainistreach]]
|-
| style='text-align:right'| 133
| [[Íomhá:Sinead O'Connor (14828633401) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Sinéad O'Connor]]
| data-sort-value="1966" | 1966-12-08
| data-sort-value="2023" | 2023-07-26
| [[Gleann na gCaorach]]
|-
| style='text-align:right'| 134
| [[Íomhá:Dr James Ryan, 1932 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[James Ryan]]
| data-sort-value="1891" | 1891-12-06
| data-sort-value="1970" | 1970-09-25
| ''[[:d:Q22084281|Teach Munna]]''
|-
| style='text-align:right'| 135
| [[Íomhá:Michael Gambon cropped.jpg|center|128px]]
| [[Michael Gambon]]
| data-sort-value="1940" | 1940-10-19
| data-sort-value="2023" | 2023-09-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 136
|
| [[Siobhán Nic Gearailt, Cuntaois Urumhan]]
| data-sort-value="1509" | 1509
| data-sort-value="1565" | 1565-01-02
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 137
| [[Íomhá:Saint brendan german manuscript.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Breandán]]
| data-sort-value="486" | 486
| data-sort-value="577" | 577
| [[An Fhianait]]
|-
| style='text-align:right'| 138
| [[Íomhá:Joe Kinnear Hull City v. Newcastle United 1.png|center|128px]]
| [[Joe Kinnear]]
| data-sort-value="1946" | 1946-12-27
| data-sort-value="2024" | 2024-04-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 139
| [[Íomhá:Robert Emmet--The Irish Patriot.jpg|center|128px]]
| [[Roibeard Emmet]]
| data-sort-value="1780" | 1780-03-04
| data-sort-value="1803" | 1803-09-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 140
| [[Íomhá:Michael O'Leary, September 1979 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael O'Leary (Aire)|Michael O'Leary]]
| data-sort-value="1936" | 1936-05-08
| data-sort-value="2006" | 2006-05-11
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 141
| [[Íomhá:Justin Keating 1973 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Justin Keating]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-07
| data-sort-value="2009" | 2009-12-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 142
|
| [[Breandán Ó hEithir]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-18
| data-sort-value="1990" | 1990-10-26
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 143
| [[Íomhá:Tomás Mac Giolla.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Mac Giolla]]
| data-sort-value="1924" | 1924-01-25
| data-sort-value="2010" | 2010-02-04
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 144
| [[Íomhá:James Dillon circa 1930s.jpg|center|128px]]
| [[James Dillon|Séamus Diolún]]
| data-sort-value="1902" | 1902-09-26
| data-sort-value="1986" | 1986-02-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 145
| [[Íomhá:Portrait of Sir Richard John Griffith, 1st Bt. (by Stephen Catterson Smith).jpg|center|128px]]
| [[Richard Griffith]]
| data-sort-value="1784" | 1784-09-20
| data-sort-value="1878" | 1878-09-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 146
| [[Íomhá:Edward Hincks.jpg|center|128px]]
| [[Edward Hincks]]
| data-sort-value="1792" | 1792-08-19
| data-sort-value="1866" | 1866-12-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 147
| [[Íomhá:William Thomas Cosgrave.jpg|center|128px]]
| [[Liam Tomás Mac Cosgair]]
| data-sort-value="1880" | 1880-06-06
| data-sort-value="1965" | 1965-11-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 148
| [[Íomhá:Séamus Pattison, 1982 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Séamus Pattison]]
| data-sort-value="1936" | 1936-04-19
| data-sort-value="2018" | 2018-02-04
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 149
|
| [[Seán Flanagan]]
| data-sort-value="1922" | 1922-01-26
| data-sort-value="1993" | 1993-02-05
| [[Béal Átha hAmhnais]]
|-
| style='text-align:right'| 150
|
| [[Nuala O'Faolain|Nuala Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1940" | 1940-03-01
| data-sort-value="2008" | 2008-05-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 151
| [[Íomhá:Seán Lemass, 1966.jpg|center|128px]]
| [[Seán F. Lemass]]
| data-sort-value="1899" | 1899-07-15
| data-sort-value="1971" | 1971-05-11
| [[An Baile Breac (Baile Átha Cliath)|An Baile Breac]]
|-
| style='text-align:right'| 152
|
| [[Margaret Hassan]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-18
| data-sort-value="2004" | 2004-11-08
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 153
| [[Íomhá:Noel Browne, 1948 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Noel Browne|Nollaig de Brún]]
| data-sort-value="1915" | 1915-12-20
| data-sort-value="1997" | 1997-05-21
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 154
|
| [[David Kelly]]
| data-sort-value="1929" | 1929-07-11
| data-sort-value="2012" | 2012-02-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 155
| [[Íomhá:Tom Crean2b.JPG|center|128px]]
| [[Tom Crean|Tomás Ó Croidheáin]]
| data-sort-value="1877" | 1877-02-16
| data-sort-value="1938" | 1938-07-27
| [[Abhainn an Scáil]]
|-
| style='text-align:right'| 156
| [[Íomhá:James Hoban circa 1800 - Crop.jpg|center|128px]]
| [[James Hoban]]
| data-sort-value="1762" | 1762
| data-sort-value="1831" | 1831-12-08
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 157
| [[Íomhá:James Stephens, 1935.jpg|center|128px]]
| [[James Stephens (scríbhneoir)]]
| data-sort-value="1882" | 1882-02-09
| data-sort-value="1950" | 1950-12-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 158
| [[Íomhá:Thomas F. Meagher.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Francis Meagher]]
| data-sort-value="1823" | 1823-08-03
| data-sort-value="1867" | 1867-07-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 159
| [[Íomhá:Ó Mórna agus Dánta Eile.png|center|128px]]
| [[Máirtín Ó Direáin]]
| data-sort-value="1910" | 1910-11-29
| data-sort-value="1988" | 1988-03-19
| [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 160
| [[Íomhá:Tras Honan at the meeting of the European Parliament in Luxembourg (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Tras Honan]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-04
| data-sort-value="2023" | 2023-11-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 161
|
| [[William Trevor]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-24
| data-sort-value="2016" | 2016-11-20
| [[Baile Mhistéala]]
|-
| style='text-align:right'| 162
| [[Íomhá:Dave Allen 1968.JPG|center|128px]]
| [[Dave Allen]]
| data-sort-value="1936" | 1936-07-06
| data-sort-value="2005" | 2005-03-10
| [[Teach na Giúise]]
|-
| style='text-align:right'| 163
|
| [[Christy Brown]]
| data-sort-value="1932" | 1932-06-05
| data-sort-value="1981" | 1981-09-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 164
|
| [[Éinde Ó Callaráin]]
| data-sort-value="1942" | 1942-05
| data-sort-value="2004" | 2004-04-08
| [[Maigh Locha]]
|-
| style='text-align:right'| 165
| [[Íomhá:PSM V63 D476 George Francis FitzGerald.png|center|128px]]
| [[George Francis Fitzgerald]]
| data-sort-value="1851" | 1851-08-03
| data-sort-value="1901" | 1901-02-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 166
| [[Íomhá:Dublin Martyrs by Conall McCabe (2001).jpg|center|128px]]
| [[Maighréad de Bhál]]
| data-sort-value="1515" | 1515
| data-sort-value="1584" | 1584
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 167
| [[Íomhá:Mary O'Rourke, September 2009.jpg|center|128px]]
| [[Mary O'Rourke|Máire Uí Ruairc]]
| data-sort-value="1937" | 1937-05-31
| data-sort-value="2024" | 2024-10-03
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 168
| [[Íomhá:Dolores O'Riordan 2016 (cropped).jpeg|center|128px]]
| [[Dolores O'Riordan|Dolores Ní Ríordáin]]
| data-sort-value="1971" | 1971-09-06
| data-sort-value="2018" | 2018-01-15
| [[Baile Uí Bhricín Thuaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 169
| [[Íomhá:Mary Ward (scientist).jpg|center|128px]]
| [[Mary Ward]]
| data-sort-value="1827" | 1827-04-27
| data-sort-value="1869" | 1869-08-31
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 170
|
| [[Paddy Canny]]
| data-sort-value="1919" | 1919-09-09
| data-sort-value="2008" | 2008-06-28
| ''[[:d:Q104294289|Gleann Dríth]]''
|-
| style='text-align:right'| 171
| [[Íomhá:James Campbell, Vanity Fair, 1909-08-25.jpg|center|128px]]
| [[James Campbell]]
| data-sort-value="1851" | 1851-04-04
| data-sort-value="1931" | 1931-03-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 172
|
| [[Peadar Doyle]]
| data-sort-value="1900" | 19th century
| data-sort-value="1956" | 1956-08-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 173
| [[Íomhá:Gearoid O'Sullivan (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Gearóid Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1891" | 1891-01-28
| data-sort-value="1948" | 1948-03-25
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 174
|
| [[Shane McEntee]]
| data-sort-value="1956" | 1956-12-19
| data-sort-value="2012" | 2012-12-21
| [[An Obair]]
|-
| style='text-align:right'| 175
|
| [[Gemma Hussey]]
| data-sort-value="1938" | 1938-11-11
| data-sort-value="2024" | 2024-11-26
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 176
| [[Íomhá:Gene Fitzgerald, 1978 (cropped).tif|center|128px]]
| [[Gene Fitzgerald]]
| data-sort-value="1932" | 1932-08-21
| data-sort-value="2007" | 2007-12-14
| [[An Baile Gallda]]
|-
| style='text-align:right'| 177
| [[Íomhá:George Colley, 1979 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seoirse Ó Colla]]
| data-sort-value="1925" | 1925-10-18
| data-sort-value="1983" | 1983-09-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 178
|
| [[Gerard Sweetman]]
| data-sort-value="1908" | 1908-06-10
| data-sort-value="1970" | 1970-01-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 179
| [[Íomhá:Gerry Ryan.jpg|center|128px]]
| [[Gerry Ryan]]
| data-sort-value="1956" | 1956-06-04
| data-sort-value="2010" | 2010-04-30
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 180
| [[Íomhá:PJ Ruttledge.png|center|128px]]
| [[P. J. Ruttledge]]
| data-sort-value="1892" | 1892-01-01
| data-sort-value="1952" | 1952-05-08
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 181
|
| [[Ray McAnally]]
| data-sort-value="1926" | 1926-03-30
| data-sort-value="1989" | 1989-06-15
| [[Bun Cranncha]]
|-
| style='text-align:right'| 182
| [[Íomhá:President John F. Kennedy Meets with Lord Mayor of Dublin Robert Briscoe (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Robert Briscoe]]
| data-sort-value="1894" | 1894-09-25
| data-sort-value="1969" | 1969-03-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 183
|
| [[Paddy O’Toole]]
| data-sort-value="1938" | 1938-01-15
| data-sort-value="2025" | 2025-05-11
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 184
| [[Íomhá:Sir Hugh Percy Lane.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Lane]]
| data-sort-value="1875" | 1875-11-09
| data-sort-value="1915" | 1915-05-07
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 185
|
| [[Timothy Sullivan (breitheamh)|Timothy Sullivan]]
| data-sort-value="1874" | 1874-01-06
| data-sort-value="1949" | 1949-05-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 186
|
| [[Seachnassach mac Blathmaic]]
|
| data-sort-value="671" | 671
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 187
|
| [[Blathmac mac Aodha Sláine]]
| data-sort-value="650" | 7th century
| data-sort-value="665" | 665
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 188
|
| [[Conghal Ceannmhaghair]]
|
| data-sort-value="710" | 710
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 189
|
| [[Fógartach mac Néill]]
| data-sort-value="601" | 7th century
| data-sort-value="724" | 724
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 190
| [[Íomhá:Thomas Kinsella - University of Pennsylvania - 16 November 2009 01 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Thomas Kinsella]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-04
| data-sort-value="2021" | 2021-12-22
| [[Inse Chór]]
|-
| style='text-align:right'| 191
| [[Íomhá:Violet Florence Martin.jpg|center|128px]]
| [[Violet Florence Martin]]
| data-sort-value="1862" | 1862-06-11
| data-sort-value="1915" | 1915-12-21
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 192
|
| [[John L. Murray (breitheamh)|John L. Murray]]
| data-sort-value="1943" | 1943-05-10<br/>1943-06-17
| data-sort-value="2023" | 2023-01-18
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 193
|
| [[John McCann]]
| data-sort-value="1905" | 1905-06-17
| data-sort-value="1980" | 1980-02-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 194
| [[Íomhá:William O'Brien.png|center|128px]]
| [[William O'Brien (Páirtí an Lucht Oibre)|William O'Brien]]
| data-sort-value="1881" | 1881-01-23
| data-sort-value="1968" | 1968-10-31
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 195
|
| [[Henry Kenny]]
| data-sort-value="1913" | 1913-09-07
| data-sort-value="1975" | 1975-09-25
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 196
| [[Íomhá:H. M. Dockrell 1948 election pamphlet (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Henry Morgan Dockrell]]
| data-sort-value="1880" | 1880
| data-sort-value="1955" | 1955-10-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 197
|
| [[Mervyn Taylor]]
| data-sort-value="1931" | 1931-12-01
| data-sort-value="2021" | 2021-09-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 198
| [[Íomhá:Hugh Leonard, Playwright, 2004.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Leonard]]
| data-sort-value="1926" | 1926-11-09
| data-sort-value="2009" | 2009-02-12
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 199
| [[Íomhá:Humphrey Lloyd.jpg|center|128px]]
| [[Humphrey Lloyd]]
| data-sort-value="1800" | 1800-04-16
| data-sort-value="1881" | 1881-01-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 200
|
| [[Alan Kelly (imreoir)|Alan Kelly]]
| data-sort-value="1936" | 1936-07-05
| data-sort-value="2009" | 2009-05-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 201
|
| [[Paddy Belton]]
| data-sort-value="1926" | 1926-06-25
| data-sort-value="1987" | 1987-05-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 202
| [[Íomhá:Séamus Brennan Jan 2008.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Brennan|Séamus Ó Braonáin]]
| data-sort-value="1948" | 1948-02-16
| data-sort-value="2008" | 2008-07-09
| [[Bóthar na Trá]]
|-
| style='text-align:right'| 203
|
| [[William Murphy]]
| data-sort-value="1892" | 1892-02-12
| data-sort-value="1967" | 1967-11-16
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 204
| [[Íomhá:Rory O'Connor Stone Carving.jpg|center|128px]]
| [[Ruaidrí mac Tairrdelbach Ua Conchobair]]
| data-sort-value="1116" | 1116
| data-sort-value="1198" | 1198-12-02
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 205
| [[Íomhá:Patrick Cooney, 1994 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Paddy Cooney|Pádraig Ó Cuanaigh]]
| data-sort-value="1931" | 1931-03-02
| data-sort-value="2025" | 2025-12-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 206
| [[Íomhá:Patrick J. Reynolds 1984.jpg|center|128px]]
| [[Patrick J. Reynolds]]
| data-sort-value="1920" | 1920-11-25
| data-sort-value="2003" | 2003-12-27
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 207
|
| [[Patrick Lalor]]
| data-sort-value="1926" | 1926-07-19
| data-sort-value="2016" | 2016-07-29
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 208
|
| [[Patrick Little]]
| data-sort-value="1884" | 1884-06-17
| data-sort-value="1963" | 1963-05-16
| [[Dún Droma]]
|-
| style='text-align:right'| 209
|
| [[Patrick McGrath]]
| data-sort-value="1900" | 2nd millennium
| data-sort-value="1956" | 1956-06-20
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 210
|
| [[Peadar Mercier]]
| data-sort-value="1914" | 1914
| data-sort-value="1991" | 1991
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 211
|
| [[Pearse Wyse]]
| data-sort-value="1928" | 1928-03-02
| data-sort-value="2009" | 2009-04-28
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 212
| [[Íomhá:Peter Barry.jpg|center|128px]]
| [[Peter Barry|Peadar de Barra]]
| data-sort-value="1928" | 1928-08-10
| data-sort-value="2016" | 2016-08-26
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 213
|
| [[Eoghan Rua Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1748" | 1748
| data-sort-value="1784" | 1784-06-17
| ''[[:d:Q81944530|Na Mínteoga]]''
|-
| style='text-align:right'| 214
|
| [[Peter Hughes]]
| data-sort-value="1878" | 1878
| data-sort-value="1954" | 1954-06-24
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 215
| [[Íomhá:Willie clancy statue.jpg|center|128px]]
| [[Willie Clancy]]
| data-sort-value="1918" | 1918-12-24
| data-sort-value="1973" | 1973-01-24
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 216
|
| [[Philip Brady]]
| data-sort-value="1898" | 1898-06-10
| data-sort-value="1995" | 1995-01-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 217
|
| [[Philip Cosgrave]]
| data-sort-value="1884" | 1884-11-02
| data-sort-value="1923" | 1923-10-23
| [[Contae Átha Cliath Theas]]
|-
| style='text-align:right'| 218
| [[Íomhá:William Molyneux - Kneller.jpg|center|128px]]
| [[William Molyneux]]
| data-sort-value="1656" | 1656-04-17
| data-sort-value="1698" | 1698-10-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 219
| [[Íomhá:Dervla Murphy 2008.jpg|center|128px]]
| [[Dervla Murphy]]
| data-sort-value="1931" | 1931-11-28
| data-sort-value="2022" | 2022-05-22
| [[Lios Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 220
| [[Íomhá:McGee-sm.jpg|center|128px]]
| [[Thomas D'Arcy McGee]]
| data-sort-value="1825" | 1825-04-13
| data-sort-value="1868" | 1868-04-07
| [[Cairlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 221
|
| [[Robert Hilliard]]
| data-sort-value="1904" | 1904-04-07
| data-sort-value="1937" | 1937-02-22
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 222
| [[Íomhá:Comandante John Riley 1848, bust Mexico.jpg|center|128px]]
| [[Seán Pádraig Ó Raghallaigh]]
| data-sort-value="1824" | 1824-02-08
| data-sort-value="1879" | 1879-10-10
| [[An Clochán (Contae na Gaillimhe)|An Clochán]]
|-
| style='text-align:right'| 223
|
| [[Seán Doherty (Ros Comáin)|Seán Ó Dochartaigh]]
| data-sort-value="1944" | 1944-06-29
| data-sort-value="2005" | 2005-06-07
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 224
|
| [[Seán Gibbons]]
| data-sort-value="1883" | 1883-05-31
| data-sort-value="1952" | 1952-04-19
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 225
|
| [[Seán Goulding]]
| data-sort-value="1877" | 1877
| data-sort-value="1959" | 1959-12-15
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 226
|
| [[Seán Sherwin]]
| data-sort-value="1946" | 1946-12-12
| data-sort-value="2025" | 2025-04-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 227
| [[Íomhá:Window depicting St. Kieran, Seir Kieran Church, Bell Hill.jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Saighre]]
| data-sort-value="500" | 1st millennium<br/>375
| data-sort-value="530" | 530
| [[Cléire]]
|-
| style='text-align:right'| 228
| [[Íomhá:Val Doonican.png|center|128px]]
| [[Val Doonican]]
| data-sort-value="1927" | 1927-02-03
| data-sort-value="2015" | 2015-07-02<br/>2015-07-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 229
| [[Íomhá:Seumas Burke LCCN2014716858.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Burke|Séamus Búrc]]
| data-sort-value="1893" | 1893-06-14
| data-sort-value="1967" | 1967-01-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 230
|
| [[Séamus Dolan]]
| data-sort-value="1914" | 1914-12-10
| data-sort-value="2010" | 2010-08-10
| [[An Blaic]]
|-
| style='text-align:right'| 231
|
| [[Alexander Haslett]]
| data-sort-value="1883" | 1883-09-02
| data-sort-value="1951" | 1951-01-17
| [[Glasloch]]
|-
| style='text-align:right'| 232
| [[Íomhá:Alexander McCabe (1922).jpg|center|128px]]
| [[Alexander McCabe]]
| data-sort-value="1886" | 1886-06-05
| data-sort-value="1972" | 1972-05-31
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 233
|
| [[Alfred O'Rahilly]]
| data-sort-value="1884" | 1884-10-01
| data-sort-value="1969" | 1969-08-01
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 234
| [[Íomhá:Madame-Alicia-Adelaide-Needham.jpg|center|128px]]
| [[Alicia Adélaide Needham]]
| data-sort-value="1863" | 1863-10-31
| data-sort-value="1945" | 1945-12-24
| [[An Seanchaisleán]]
|-
| style='text-align:right'| 235
|
| [[Amhlaoibh Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1780" | 1780<br/>1783-05-01
| data-sort-value="1838" | 1838-11-20
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 236
| [[Íomhá:Louis Hersent-Crossing the bridge at Landshut.jpg|center|128px]]
| [[Andrew O'Reilly von Ballinlough]]
| data-sort-value="1742" | 1742-08-03<br/>1742
| data-sort-value="1832" | 1832-07-05<br/>1832-04-05
| [[Baile an Locha, Contae Ros Comáin|Baile an Locha]]
|-
| style='text-align:right'| 237
|
| [[Andrew Fogarty]]
| data-sort-value="1879" | 1879-04-13
| data-sort-value="1953" | 1953-04-24
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 238
|
| [[Andrew Lavin]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1959" | 1959-03-26
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 239
|
| [[Andrew O'Shaughnessy]]
| data-sort-value="1866" | 1866-07-28
| data-sort-value="1956" | 1956
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 240
| [[Íomhá:Anna Parnell c1878.jpg|center|128px]]
| [[Anna Parnell|Anna Catherine Parnell]]
| data-sort-value="1852" | 1852-05-13
| data-sort-value="1911" | 1911-09-20
| ''[[:d:Q2699632|Teach Avondale]]''
|-
| style='text-align:right'| 241
| [[Íomhá:Annahaslam.jpg|center|128px]]
| [[Anna Haslam]]
| data-sort-value="1829" | 1829-04-06
| data-sort-value="1922" | 1922-11-28
| [[Eochaill]]
|-
| style='text-align:right'| 242
| [[Íomhá:Portrait-of-anne-devlin.jpg|center|128px]]
| [[Anne Devlin]]
| data-sort-value="1780" | 1780
| data-sort-value="1851" | 1851-09-18
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 243
| [[Íomhá:Constance Smith in Man in the Attic.jpg|center|128px]]
| [[Constance Smith]]
| data-sort-value="1928" | 1928-01-22
| data-sort-value="2003" | 2003-06-30
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 244
| [[Íomhá:William Lamport.jpg|center|128px]]
| [[William Lamport]]
| data-sort-value="1611" | 1611<br/>1615
| data-sort-value="1659" | 1659-11-19
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 245
| [[Íomhá:AlexanderMitchellWithDundalkBayInRearGround Portrait 1873 OilOnCanvas ByRobertHooke BelfastHarbourCommissioners.jpg|center|128px]]
| [[Alexander Mitchell]]
| data-sort-value="1780" | 1780-04-13
| data-sort-value="1868" | 1868-06-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 246
|
| [[Alexis FitzGerald Óg]]
| data-sort-value="1945" | 1945-05-07
| data-sort-value="2015" | 2015-07-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 247
| [[Íomhá:Alfred Byrne.jpeg|center|128px]]
| [[Alfie Byrne]]
| data-sort-value="1882" | 1882-03-17
| data-sort-value="1956" | 1956-03-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 248
|
| [[Alfred P. Byrne]]
| data-sort-value="1913" | 1913
| data-sort-value="1952" | 1952-07-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 249
| [[Íomhá:Raiftearaí.jpg|center|128px]]
| [[Antoine Raiftearaí|Antaine Raiftearaí]]
| data-sort-value="1779" | 1779-03-30
| data-sort-value="1835" | 1835-12-25
| ''[[:d:Q60555058|Cill Liadáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 250
|
| [[Tomás Ó Rathile]]
| data-sort-value="1882" | 1882-11-11<br/>1883-11-11
| data-sort-value="1953" | 1953-11-16
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 251
| [[Íomhá:Jim stynes.jpg|center|128px]]
| [[Jim Stynes]]
| data-sort-value="1966" | 1966-04-23
| data-sort-value="2012" | 2012-03-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 252
| [[Íomhá:Gaelic Chieftain.jpg|center|128px]]
| [[Aodh Rua Ó Dónaill]]
| data-sort-value="1572" | 1572-10-30
| data-sort-value="1602" | 1602-09-10
| [[Leifear]]
|-
| style='text-align:right'| 253
| [[Íomhá:Sculpture of Brian Merriman, Ennistymon - geograph.org.uk - 1602652.jpg|center|128px]]
| [[Brian Mac Giolla Meidhre]]
| data-sort-value="1749" | 1749
| data-sort-value="1805" | 1805-07-27
| [[Inis Díomáin]]
|-
| style='text-align:right'| 254
|
| [[Toirdhealbhach Ua Conchobhair]]
| data-sort-value="1088" | 1088
| data-sort-value="1156" | 1156
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 255
| [[Íomhá:Milo O'Shea 1967.jpg|center|128px]]
| [[Milo O'Shea]]
| data-sort-value="1926" | 1926-06-02
| data-sort-value="2013" | 2013-04-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 256
| [[Íomhá:Agnes Mary Clerke portrait photo.jpg|center|128px]]
| [[Agnes Mary Clerke]]
| data-sort-value="1842" | 1842-02-10
| data-sort-value="1907" | 1907-01-20
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 257
| [[Íomhá:John Devoy.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Dubhuí]]
| data-sort-value="1842" | 1842-09-03
| data-sort-value="1928" | 1928-09-29
| ''[[:d:Q2084287|An Chill]]''
|-
| style='text-align:right'| 258
|
| [[Seán Mac Fhionnghaile]]
| data-sort-value="1952" | 1952
| data-sort-value="2009" | 2009-11-01
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 259
| [[Íomhá:Eliza lynch 1864.jpg|center|128px]]
| [[Eliza Lynch]]
| data-sort-value="1835" | 1835-03-06
| data-sort-value="1886" | 1886-07-27
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 260
|
| [[Breandán Breathnach]]
| data-sort-value="1912" | 1912-04-01
| data-sort-value="1985" | 1985-11-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 261
|
| [[Cathal Goulding|Cathal Ó Goillín]]
| data-sort-value="1922" | 1922-01-02
| data-sort-value="1998" | 1998-12-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 262
| [[Íomhá:Christy Ring visits (1) 1956 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Criostóir Ó Rinn]]
| data-sort-value="1920" | 1920-10-12
| data-sort-value="1979" | 1979-03-02
| [[Cluain, Contae Chorcaí|Cluain]]
|-
| style='text-align:right'| 263
| [[Íomhá:Ciaran O Lionaird (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Ó Lionaird|Ciarán Ó Lionáird]]
| data-sort-value="1988" | 1988-04-11
| data-sort-value="2026" | 2026-06-09
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 264
|
| [[Ann Lovett]]
| data-sort-value="1968" | 1968-04-06
| data-sort-value="1984" | 1984-01-31
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 265
|
| [[Anne Butler Yeats|Anne Yeats]]
| data-sort-value="1919" | 1919-05-09
| data-sort-value="2001" | 2001-07-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 266
|
| [[Anthony Barry]]
| data-sort-value="1901" | 1901-06-07
| data-sort-value="1983" | 1983-10-24
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 267
|
| [[Art Ó Cléirigh]]
| data-sort-value="1879" | 1879-10-25
| data-sort-value="1932" | 1932-11-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 268
|
| [[Augustine Martin]]
| data-sort-value="1935" | 1935-11-13
| data-sort-value="1995" | 1995-10-16
| [[Béal an Átha Móir]]
|-
| style='text-align:right'| 269
|
| [[Bang Bang]]
| data-sort-value="1906" | 1906-04-19
| data-sort-value="1981" | 1981-01-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 270
|
| [[Barney Mellows]]
| data-sort-value="1896" | 1896-03-29
| data-sort-value="1942" | 1942-02-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 271
|
| [[Barry Egan]]
| data-sort-value="1879" | 1879
| data-sort-value="1954" | 1954-03-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 272
| [[Íomhá:Batt O'Connor.jpg|center|128px]]
| [[Batt O'Connor]]
| data-sort-value="1870" | 1870-07-04
| data-sort-value="1935" | 1935-02-07
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 273
|
| [[Batt Donegan]]
| data-sort-value="1910" | 1910-12-21
| data-sort-value="1978" | 1978-08-26
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 274
|
| [[Beatrice Gubbins]]
| data-sort-value="1878" | 1878-09-19
| data-sort-value="1944" | 1944-08-12
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 275
|
| [[Ben Óg Dunne|Ben Dunne]]
| data-sort-value="1949" | 1949-03-11
| data-sort-value="2023" | 2023-11-18
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 276
| [[Íomhá:Bernadette O'Farrell - Sponsor, July 25, 1959.jpg|center|128px]]
| [[Bernadette O'Farrell]]
| data-sort-value="1924" | 1924-01-30
| data-sort-value="1999" | 1999-09-26
| [[Biorra]]
|-
| style='text-align:right'| 277
|
| [[Bernard Commons]]
| data-sort-value="1913" | 1913-05-15
| data-sort-value="1965" | 1965-04-19
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 278
|
| [[Bernard Cowen]]
| data-sort-value="1932" | 1932-01-29
| data-sort-value="1984" | 1984-01-24
| [[Clóirtheach]]
|-
| style='text-align:right'| 279
| [[Íomhá:Osborn Bergin, circa 1930s.jpg|center|128px]]
| [[Osborn Bergin|Osborn Joseph Bergin]]
| data-sort-value="1873" | 1873-11-26
| data-sort-value="1950" | 1950-10-06
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 280
|
| [[Sam Maguire]]
| data-sort-value="1877" | 1877-03-11
| data-sort-value="1927" | 1927-02-06
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 281
| [[Íomhá:Jeremiah O'Donovan Rossa.jpg|center|128px]]
| [[Diarmaid Ó Donnabháin Rosa|Diarmaid Ó Donnabháin Rossa]]
| data-sort-value="1831" | 1831-09-10
| data-sort-value="1915" | 1915-06-29
| [[Ros Ó gCairbre]]
|-
| style='text-align:right'| 282
| [[Íomhá:Harry Boland Portrait.jpg|center|128px]]
| [[Harry Boland|Énrí Ó Beóláin]]
| data-sort-value="1887" | 1887-04-27
| data-sort-value="1922" | 1922-08-01
| [[Baile Phib]]
|-
| style='text-align:right'| 283
| [[Íomhá:James Clarence Mangan.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Ó Mangáin]]
| data-sort-value="1803" | 1803-05-01
| data-sort-value="1849" | 1849-06-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 284
| [[Íomhá:Jim Gibbons, 1979 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jim Gibbons]]
| data-sort-value="1924" | 1924-08-03
| data-sort-value="1997" | 1997-12-20
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 285
|
| [[Séamas Ó hArgadáin]]
| data-sort-value="1782" | 1782
| data-sort-value="1855" | 1855
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 286
| [[Íomhá:James Tully, 1954 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[James Tully]]
| data-sort-value="1915" | 1915-09-18
| data-sort-value="1992" | 1992-05-20
| [[Droichead Chearbhalláin]]
|-
| style='text-align:right'| 287
|
| [[Martin O'Sullivan]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1956" | 1956-01-20
| [[Inis Díomáin]]
|-
| style='text-align:right'| 288
|
| [[Jerry Cronin]]
| data-sort-value="1925" | 1925-09-15
| data-sort-value="1990" | 1990-10-19
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 289
| [[Íomhá:Seán Garland.jpg|center|128px]]
| [[Seán Garland]]
| data-sort-value="1934" | 1934-03-07
| data-sort-value="2018" | 2018-12-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 290
| [[Íomhá:JoeDolan1975.jpg|center|128px]]
| [[Joe Dolan]]
| data-sort-value="1939" | 1939-10-16
| data-sort-value="2007" | 2007-12-26
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 291
| [[Íomhá:Sean MacEoin.jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Eoin]]
| data-sort-value="1893" | 1893-09-30
| data-sort-value="1973" | 1973-07-07
| [[Béal Átha na Lao]]
|-
| style='text-align:right'| 292
| [[Íomhá:JJ O'Kelly, circa 1918 to 1931.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Ceallaigh (Sceilg)|Seán Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1872" | 1872
| data-sort-value="1957" | 1957-03-26
| [[Oileán Dairbhre]]
|-
| style='text-align:right'| 293
| [[Íomhá:John Marcus O'Sullivan (cropped).jpg|center|128px]]
| [[John M. O'Sullivan]]
| data-sort-value="1881" | 1881-02-18
| data-sort-value="1948" | 1948-02-09
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 294
| [[Íomhá:John Wilson, 1987 (cropped).png|center|128px]]
| [[John Wilson|Seán P. Mac Uilliam]]
| data-sort-value="1923" | 1923-07-08
| data-sort-value="2007" | 2007-07-09
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 295
| [[Íomhá:John Sealy Townsend.jpg|center|128px]]
| [[John Sealy Townsend]]
| data-sort-value="1868" | 1868-06-07
| data-sort-value="1957" | 1957-02-16
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 296
|
| [[Larry Gogan]]
| data-sort-value="1934" | 1934-05-03
| data-sort-value="2020" | 2020-01-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 297
|
| [[Joseph Blowick]]
| data-sort-value="1903" | 1903-03-13
| data-sort-value="1970" | 1970-08-12
| [[Baile na Cora]]
|-
| style='text-align:right'| 298
| [[Íomhá:Joseph Brennan TD for Donegal Leitrim 1970.jpg|center|128px]]
| [[Joseph Brennan (Ceann Comhairle)|Joseph Brennan]]
| data-sort-value="1912" | 1912-02-14
| data-sort-value="1980" | 1980-07-13
| [[Dún Cionnaola]]
|-
| style='text-align:right'| 299
|
| [[Neil Blaney]]
| data-sort-value="1922" | 1922-10-29
| data-sort-value="1995" | 1995-11-08
| [[Fánaid]]
|-
| style='text-align:right'| 300
| [[Íomhá:Kathleen Clarke as Lord Mayor of Dublin, circa 1940, colourised.jpg|center|128px]]
| [[Caitlín Bean Uí Chléirigh|Kathleen Clarke]]
| data-sort-value="1878" | 1878-04-11
| data-sort-value="1972" | 1972-09-29
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 301
| [[Íomhá:Kevin Boland 1960 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kevin Boland]]
| data-sort-value="1917" | 1917-10-15
| data-sort-value="2001" | 2001-09-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 302
|
| [[Thomas Kilroy]]
| data-sort-value="1934" | 1934-09-23
| data-sort-value="2023" | 2023-12-07
| [[Callainn]]
|-
| style='text-align:right'| 303
|
| [[Tom O'Higgins]]
| data-sort-value="1916" | 1916-07-23
| data-sort-value="2003" | 2003-02-25
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 304
| [[Íomhá:Portrait of Luke Wadding P2027.jpg|center|128px]]
| [[Luke Wadding]]
| data-sort-value="1588" | 1588-10-16
| data-sort-value="1657" | 1657-11-18
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 305
| [[Íomhá:William Strutt, Portrait of Robert O'Hara Burke, 1860.jpg|center|128px]]
| [[Robert O'Hara Burke]]
| data-sort-value="1821" | 1821-05-06
| data-sort-value="1861" | 1861-06-28<br/>1861-07-01
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 306
| [[Íomhá:Peter von Lacy.PNG|center|128px]]
| [[Peadar de Lása]]
| data-sort-value="1678" | 1678-09-29
| data-sort-value="1751" | 1751-04-19
| [[Cill Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 307
| [[Íomhá:Cathalbrugha.JPG|center|128px]]
| [[Cathal Brugha]]
| data-sort-value="1874" | 1874-07-18
| data-sort-value="1922" | 1922-07-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 308
|
| [[Máirtín Ó Cadhain]]
| data-sort-value="1906" | 1906-01-04
| data-sort-value="1970" | 1970-10-18
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 309
| [[Íomhá:Gen. Richard Mulcahy LCCN2014717121.jpg|center|128px]]
| [[Risteárd Ó Maolchatha]]
| data-sort-value="1886" | 1886-05-10
| data-sort-value="1971" | 1971-12-16
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 310
| [[Íomhá:Maturin.jpg|center|128px]]
| [[Charles Maturin]]
| data-sort-value="1782" | 1782-09-25
| data-sort-value="1824" | 1824-10-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 311
| [[Íomhá:Saint Virgilius, Salzburg.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Feargal]]
| data-sort-value="700" | 700
| data-sort-value="784" | 784-11-27
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 312
| [[Íomhá:Paddy Keenan ACF.jpg|center|128px]]
| [[Paddy Keenan]]
| data-sort-value="1950" | 1950-01-30
| data-sort-value="2026" | 2026-09-09
| [[Baile Átha Troim]]
|-
| style='text-align:right'| 313
| [[Íomhá:James Fintan Lalor (Young Irelander).jpg|center|128px]]
| [[James Fintan Lalor (Éire Óg)|James Fintan Lalor]]
| data-sort-value="1807" | 1807-03-10
| data-sort-value="1849" | 1849-12-27
| ''[[:d:Q136402282|Tenakill House]]''
|-
| style='text-align:right'| 314
| [[Íomhá:DionBoucicault.jpg|center|128px]]
| [[Dion Boucicault]]
| data-sort-value="1822" | 1822-12-26
| data-sort-value="1890" | 1890-09-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 315
|
| [[Niall Caille]]
| data-sort-value="850" | 9th century
| data-sort-value="846" | 846
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 316
| [[Íomhá:Statue St Finnian of Clonard (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Naomh Fionnán (Cluain Ioraird)|Fionnán Chluain Ioraird]]
| data-sort-value="470" | 470
| data-sort-value="549" | 549<br/>552
| [[Míseal]]
|-
| style='text-align:right'| 317
| [[Íomhá:James Everett, 1949.jpg|center|128px]]
| [[James Everett]]
| data-sort-value="1894" | 1894-05-01
| data-sort-value="1967" | 1967-12-18
| ''[[:d:Q104276727|Ráth Droma]]''
|-
| style='text-align:right'| 318
| [[Íomhá:Brian-Crowley-Ireland-MIP-Europaparlament-by-Leila-Paul-1.jpg|center|128px]]
| [[Brian Mac Amhlaidh]]
| data-sort-value="1964" | 1964-03-04
| data-sort-value="2026" | 2026-01-23
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 319
|
| [[Seán Treacy]]
| data-sort-value="1923" | 1923-09-22
| data-sort-value="2018" | 2018-03-23
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 320
|
| [[Hugh O'Flaherty]]
| data-sort-value="1898" | 1898-02-28
| data-sort-value="1963" | 1963-10-30
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 321
| [[Íomhá:Drbarnardo.jpg|center|128px]]
| [[Thomas John Barnardo]]
| data-sort-value="1845" | 1845-07-04
| data-sort-value="1905" | 1905-09-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 322
|
| [[Patrick Hogan (Ceann Comhairle)|Patrick Hogan]]
| data-sort-value="1886" | 1886-01-01
| data-sort-value="1969" | 1969-01-24
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 323
| [[Íomhá:Portrait of George Brown.jpg|center|128px]]
| [[Seoirse de Brún]]
| data-sort-value="1698" | 1698-06-15
| data-sort-value="1792" | 1792-02-18<br/>1792-09-18
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 324
| [[Íomhá:Art O'Connor.jpg|center|128px]]
| [[Art O'Connor]]
| data-sort-value="1888" | 1888
| data-sort-value="1950" | 1950-05-10
| [[Cill Droichid]]
|-
| style='text-align:right'| 325
| [[Íomhá:John Thomas Romney Robinson by James Simonton c1850s.png|center|128px]]
| [[Thomas Romney Robinson|John Thomas Romney Robinson]]
| data-sort-value="1792" | 1792-04-23
| data-sort-value="1882" | 1882-02-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 326
| [[Íomhá:Oliver Plunket by Edward Luttrell.jpg|center|128px]]
| [[Oilibhéar Pluincéad|Oilibhéar Pluincéid]]
| data-sort-value="1629" | 1629-11-01
| data-sort-value="1681" | 1681-07-01
| [[Loch Craobh]]
|-
| style='text-align:right'| 327
|
| [[Dónal Ó Caoimh]]
| data-sort-value="1907" | 1907-06-02
| data-sort-value="1967" | 1967-06-02
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 328
|
| [[Diarmaid mac Maoil na mBó|Diarmait mac Maíl na mBó]]
|
| data-sort-value="1072" | 1072-02-07
| [[Fearna]]
|-
| style='text-align:right'| 329
| [[Íomhá:D-keane-1985 Restored.jpg|center|128px]]
| [[Dolores Keane]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-26
| data-sort-value="2026" | 2026-03-16
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 330
|
| [[Domnall Mór Ua Briain|Domhnall Mór Ó Briain]]
|
| data-sort-value="1194" | 1194
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 331
| [[Íomhá:Stowe Missal cumdach (inverted).png|center|128px]]
| [[Donnchadh mac Briain|Donnchad mac Briain]]
| data-sort-value="980" | 980<br/>981
| data-sort-value="1064" | 1064
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 332
| [[Íomhá:Talbot.jpg|center|128px]]
| [[Matt Talbot]]
| data-sort-value="1856" | 1856-05-02
| data-sort-value="1925" | 1925-06-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 333
| [[Íomhá:Major John MacBride.jpg|center|128px]]
| [[John MacBride (réabhlóidí)|Seán Mac Giolla Bhríde]]
| data-sort-value="1868" | 1868-05-07
| data-sort-value="1916" | 1916-05-05
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 334
| [[Íomhá:Image reproduced by permission of the National Folklore Collection, University Dublin.jpg|center|128px]]
| [[Eibhlís Uí Chróinín (amhránaí ar an sean-nós)|Eibhlís Uí Chróinín]]
| data-sort-value="1879" | 1879-05-29
| data-sort-value="1956" | 1956-06-02
| ''[[:d:Q65558645|An Ráth Thiar]]''
|-
| style='text-align:right'| 335
| [[Íomhá:Sean-Heuston.jpg|center|128px]]
| [[Seán Heuston]]
| data-sort-value="1891" | 1891-02-21
| data-sort-value="1916" | 1916-05-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 336
| [[Íomhá:SeamusEnnis.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Ennis]]
| data-sort-value="1919" | 1919-05-05
| data-sort-value="1982" | 1982-10-05
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 337
|
| [[Alec Reid]]
| data-sort-value="1931" | 1931-08-05
| data-sort-value="2013" | 2013-11-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 338
|
| [[Fiach mac Aodha Ó Broin]]
| data-sort-value="1534" | 1534
| data-sort-value="1597" | 1597-05-08
| [[Síol Éalaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 339
|
| [[Francis Browne]]
| data-sort-value="1880" | 1880-01-03
| data-sort-value="1960" | 1960-07-07
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 340
|
| [[Frank Kelly]]
| data-sort-value="1938" | 1938-12-28
| data-sort-value="2016" | 2016-02-28
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 341
| [[Íomhá:George Gardiner (boxer).jpg|center|128px]]
| [[George Gardner]]
| data-sort-value="1877" | 1877-03-17
| data-sort-value="1954" | 1954-07-08
| [[Lios Dúin Bhearna]]
|-
| style='text-align:right'| 342
|
| [[Gormflaith ingen Murchada]]
| data-sort-value="960" | 960
| data-sort-value="1030" | 1030
| [[An Nás]]
|-
| style='text-align:right'| 343
| [[Íomhá:Grace Gifford by William Orpen.jpg|center|128px]]
| [[Grace Gifford]]
| data-sort-value="1888" | 1888-03-04
| data-sort-value="1955" | 1955-12-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 344
|
| [[Henry Bagenal]]
| data-sort-value="1556" | 1556
| data-sort-value="1598" | 1598-08-14
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 345
| [[Íomhá:Mike McTigue.jpg|center|128px]]
| [[Mike McTigue]]
| data-sort-value="1892" | 1892-11-26
| data-sort-value="1966" | 1966-08-12
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 346
| [[Íomhá:Wexford Church of the Immaculate Conception South Aisle Window Saint Laurentius O Toole Detail 2010 09 29.jpg|center|128px]]
| [[Lorcán Ua Tuathail]]
| data-sort-value="1128" | 1128
| data-sort-value="1180" | 1180-11-14
| [[Díseart Diarmada]]
|-
| style='text-align:right'| 347
| [[Íomhá:Michealod.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Domhnaill|Micheál Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1951" | 1951-10-07<br/>1952-10-07
| data-sort-value="2006" | 2006-07-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 348
| [[Íomhá:Thomas William Croke 2.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Croke]]
| data-sort-value="1823" | 1823-05-28
| data-sort-value="1902" | 1902-07-22
| ''[[:d:Q60554581|Cill Bhrain]]''
|-
| style='text-align:right'| 349
|
| [[Thomas Finlay]]
| data-sort-value="1922" | 1922-09-17
| data-sort-value="2017" | 2017-12-03
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 350
| [[Íomhá:Thomas J. Fitzpatrick 1984.jpg|center|128px]]
| [[Thomas J. Fitzpatrick (An Cabhán)|Thomas J. Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1918" | 1918-02-14
| data-sort-value="2006" | 2006-10-02
| [[Cluain Eois]]
|-
| style='text-align:right'| 351
|
| [[Thomas Walsh]]
| data-sort-value="1901" | 1901-12-18
| data-sort-value="1956" | 1956-07-14
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 352
|
| [[Séamus Ó Beaglaoich]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09
| data-sort-value="2023" | 2023-01-09
| [[Baile na bPoc, Paróiste Mórdhach|Baile na bPoc]]
|-
| style='text-align:right'| 353
|
| [[Tom Nolan]]
| data-sort-value="1921" | 1921-07-27
| data-sort-value="1992" | 1992-08-17
| [[Míseal]]
|-
| style='text-align:right'| 354
|
| [[Joe Heaney|Seosamh Ó hÉanaí]]
| data-sort-value="1919" | 1919-10-15
| data-sort-value="1984" | 1984-05-01
| [[An Aird Thoir]]
|-
| style='text-align:right'| 355
| [[Íomhá:01 St. Ruadhan, James Watson & Co., Youghal Stained Glass, at St. Ruadhan Church in Lorrha.png|center|128px]]
| [[Naomh Ruadhán]]
|
| data-sort-value="584" | 584-04-15
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 356
| [[Íomhá:JohnO'Mahony1867 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1815" | 1815-01-12
| data-sort-value="1877" | 1877-02-07<br/>1877-02-06
| ''[[:d:Q104312834|Loch an Eanaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 357
| [[Íomhá:Sihtric 989 1036 ruler of Dublin.jpg|center|128px]]
| [[Sitric II]]
| data-sort-value="970" | 970
| data-sort-value="1042" | 1042
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 358
|
| [[William J. Murphy (Páirtí an Lucht Oibre)|William J. Murphy]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-17
| data-sort-value="2018" | 2018-09-17
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 359
| [[Íomhá:William Norton circa 1927 to 1932.png|center|128px]]
| [[William Norton|Liam Ó Neachtain]]
| data-sort-value="1900" | 1900
| data-sort-value="1963" | 1963-12-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 360
| [[Íomhá:Patrick Cardinal Moran.jpg|center|128px]]
| [[Patrick Francis Moran]]
| data-sort-value="1830" | 1830-09-16
| data-sort-value="1911" | 1911-08-16
| [[Leithghlinn an Droichid]]
|-
| style='text-align:right'| 361
| [[Íomhá:Lord Edward Fitzgerald by Hugh Douglas Hamilton.jpg|center|128px]]
| [[an Tiarna Éadbhard Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1763" | 1763-10-15
| data-sort-value="1798" | 1798-06-04
| ''[[:d:Q5047391|Teach Carton]]''
|-
| style='text-align:right'| 362
| [[Íomhá:GenPEConnor.jpg|center|128px]]
| [[Patrick Edward Connor]]
| data-sort-value="1820" | 1820-03-17
| data-sort-value="1891" | 1891-12-17
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 363
| [[Íomhá:Tomás Ó Criomhthain.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ó Criomhthain]]
| data-sort-value="1855" | 1855
| data-sort-value="1937" | 1937-03-07
| [[Na Blascaodaí]]
|-
| style='text-align:right'| 364
| [[Íomhá:James Napper Tandy.jpg|center|128px]]
| [[James Napper Tandy]]
| data-sort-value="1740" | 1740
| data-sort-value="1803" | 1803-08-24
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 365
| [[Íomhá:Domhnall Ua Buachalla circa 1916.png|center|128px]]
| [[Domhnall Ua Buachalla]]
| data-sort-value="1866" | 1866-02-05
| data-sort-value="1963" | 1963-10-30
| [[Maigh Nuad]]
|-
| style='text-align:right'| 366
| [[Íomhá:John McCormack, 1884-1945 LCCN2003677331.jpg|center|128px]]
| [[John McCormack]]
| data-sort-value="1884" | 1884-06-14
| data-sort-value="1945" | 1945-09-16
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 367
|
| [[Seathrún Céitinn]]
| data-sort-value="1569" | 1569
| data-sort-value="1644" | 1644
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 368
| [[Íomhá:Terry Wogan MBE Investiture cropped.jpg|center|128px]]
| [[Terry Wogan]]
| data-sort-value="1938" | 1938-08-03
| data-sort-value="2016" | 2016-01-31
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 369
| [[Íomhá:Ron Delany 1957.jpg|center|128px]]
| [[Ronnie Delany]]
| data-sort-value="1935" | 1935-03-06
| data-sort-value="2026" | 2026-03-11
| [[An tInbhear Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 370
| [[Íomhá:PSM V79 D211 George Johnston Stoney.png|center|128px]]
| [[George Johnstone Stoney]]
| data-sort-value="1826" | 1826-02-15
| data-sort-value="1911" | 1911-07-05
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 371
|
| [[Conchúr Crús Ó Briain]]
| data-sort-value="1917" | 1917-11-04
| data-sort-value="2008" | 2008-12-18
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 372
| [[Íomhá:Paddy Maloney of the Chieftains (214371161) (cropped2).jpg|center|128px]]
| [[Paddy Moloney]]
| data-sort-value="1938" | 1938-08-01
| data-sort-value="2021" | 2021-10-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 373
| [[Íomhá:Birr St. Brendan's Church Saint Kieran Window Detail 2010 09 10.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Ciarán]]
| data-sort-value="516" | 516
| data-sort-value="546" | 546
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 374
| [[Íomhá:Gabriel Rosenstock.jpg|center|128px]]
| [[Gabriel Rosenstock]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09-29
| data-sort-value="2026" | 2026-04-06
| [[Cill Fhíonáin]]
|-
| style='text-align:right'| 375
| [[Íomhá:MichaelHartnett.jpg|center|128px]]
| [[Micheál Ó hAirtnéide]]
| data-sort-value="1941" | 1941-09-18
| data-sort-value="1999" | 1999-10-13
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 376
| [[Íomhá:Robert Kane (chemist).jpg|center|128px]]
| [[Robert Kane]]
| data-sort-value="1809" | 1809-09-24
| data-sort-value="1890" | 1890-02-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 377
| [[Íomhá:Adhemar de Barros e Patrick Peyton (1964).jpg|center|128px]]
| [[Patrick Peyton]]
| data-sort-value="1909" | 1909-01-09
| data-sort-value="1992" | 1992-06-03
| [[Áth Tí an Mheasaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 378
|
| [[Austin Clarke]]
| data-sort-value="1896" | 1896-05-09
| data-sort-value="1974" | 1974-03-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 379
| [[Íomhá:Diarmaid Mac Murrough Expugnatio Hibernica.jpg|center|128px]]
| [[Diarmaid Mac Murchadha]]
| data-sort-value="1110" | 1110
| data-sort-value="1171" | 1171-05-01
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 380
| [[Íomhá:Bobby Aylward.jpg|center|128px]]
| [[Bobby Aylward]]
| data-sort-value="1955" | 1955-04-01
| data-sort-value="2022" | 2022-07-14
| [[Muileann an Bhata]]
|-
| style='text-align:right'| 381
|
| [[Bobby Molloy]]
| data-sort-value="1936" | 1936-07-09
| data-sort-value="2016" | 2016-10-02
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 382
| [[Íomhá:Kirwan Richard portrait.jpg|center|128px]]
| [[Richard Kirwan]]
| data-sort-value="1733" | 1733-08-01
| data-sort-value="1812" | 1812-06-01<br/>1812-06-22
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 383
| [[Íomhá:Brendan Corish 1949.png|center|128px]]
| [[Brendan Corish|Breandán Mac Fheorais]]
| data-sort-value="1918" | 1918-11-19
| data-sort-value="1990" | 1990-02-17
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 384
|
| [[Peadar de Bhulbh]]
| data-sort-value="1727" | 1727
| data-sort-value="1803" | 1803
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 385
| [[Íomhá:Brian Lenihan, July 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Brian Seosamh Ó Luineacháin]]
| data-sort-value="1959" | 1959-05-21
| data-sort-value="2011" | 2011-06-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 386
| [[Íomhá:Brian Lenihan, 1981 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Brian Pádraig Ó Luineacháin]]
| data-sort-value="1930" | 1930-11-17
| data-sort-value="1995" | 1995-11-01
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 387
| [[Íomhá:George Charles Beresford - William Orpen (1903).jpg|center|128px]]
| [[William Orpen]]
| data-sort-value="1878" | 1878-11-27
| data-sort-value="1931" | 1931-09-29
| [[Stigh Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 388
| [[Íomhá:Declans church.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Deaglán]]
| data-sort-value="500" | 5th century
| data-sort-value="500" | 5th century
| [[Cúige Mumhan]]
|-
| style='text-align:right'| 389
| [[Íomhá:Sir John Lavery – His Eminence Cardinal Logue.jpg|center|128px]]
| [[Michael Logue]]
| data-sort-value="1840" | 1840-10-01
| data-sort-value="1924" | 1924-11-19
| [[Cill Mhic Réanáin]]
|-
| style='text-align:right'| 390
|
| [[Ceann Faoladh mac Blathmaic]]
|
| data-sort-value="675" | 675
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 391
|
| [[Bill Loughnane]]
| data-sort-value="1915" | 1915-08-05
| data-sort-value="1982" | 1982-10-18
| [[An Fhiacail]]
|-
| style='text-align:right'| 392
|
| [[Bill O'Herlihy]]
| data-sort-value="1938" | 1938-09-26
| data-sort-value="2015" | 2015-05-25
| [[An Glaisín]]
|-
| style='text-align:right'| 393
|
| [[Billy Fox]]
| data-sort-value="1939" | 1939-01-03
| data-sort-value="1974" | 1974-03-12
| [[Baile na Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 394
|
| [[Billy Kenneally]]
| data-sort-value="1925" | 1925-10-12
| data-sort-value="2009" | 2009-08-26
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 395
| [[Íomhá:BobDoyleDeath.JPG|center|128px]]
| [[Bob Doyle]]
| data-sort-value="1916" | 1916-02-12
| data-sort-value="2009" | 2009-01-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 396
| [[Íomhá:Lady Mary Bailey.jpg|center|128px]]
| [[Mary Bailey]]
| data-sort-value="1890" | 1890-12-01
| data-sort-value="1960" | 1960-07-29
| ''[[:d:Q7369899|Caisleán an Rosa Mhóir]]''
|-
| style='text-align:right'| 397
| [[Íomhá:Margaret E. Cousins, 1932.png|center|128px]]
| [[Margaret Cousins]]
| data-sort-value="1878" | 1878-11-07
| data-sort-value="1954" | 1954-03-11
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 398
|
| [[Breandán Ó Buachalla]]
| data-sort-value="1936" | 1936-01-15
| data-sort-value="2010" | 2010-05-20
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 399
|
| [[Brendan Crinion]]
| data-sort-value="1923" | 1923-11-11
| data-sort-value="1989" | 1989-07-02
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 400
|
| [[Brendan Glynn]]
| data-sort-value="1910" | 1910-01-06
| data-sort-value="1986" | 1986-07-10
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 401
| [[Íomhá:Brendan Grace.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Grace]]
| data-sort-value="1951" | 1951-04-01
| data-sort-value="2019" | 2019-07-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 402
| [[Íomhá:Brendan Halligan, circa 1983.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Halligan]]
| data-sort-value="1936" | 1936-07-05
| data-sort-value="2020" | 2020-08-09
| [[Rialto]]
|-
| style='text-align:right'| 403
|
| [[Brendan Ingle]]
| data-sort-value="1940" | 1940-06-19
| data-sort-value="2018" | 2018-05-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 404
| [[Íomhá:Brendan-Kehoe.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Kehoe]]
| data-sort-value="1970" | 1970-12-03
| data-sort-value="2011" | 2011-07-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 405
|
| [[Brendan Kennelly]]
| data-sort-value="1936" | 1936
| data-sort-value="2021" | 2021-10-17
| [[Béal Átha Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 406
|
| [[Brian Brady]]
| data-sort-value="1903" | 1903-03-29
| data-sort-value="1949" | 1949-09-10
| [[Na Cealla Beaga]]
|-
| style='text-align:right'| 407
| [[Íomhá:Brian O'Higgins - Banba.jpg|center|128px]]
| [[Brian Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1882" | 1882-07-01
| data-sort-value="1963" | 1963-03-03
| [[Cill Scíre]]
|-
| style='text-align:right'| 408
|
| [[Bridget Rice]]
| data-sort-value="1885" | 1885-05-07
| data-sort-value="1967" | 1967-12-08
| [[Cluain Cearbán]]
|-
| style='text-align:right'| 409
| [[Íomhá:Bryan Cusack (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Bryan Cusack]]
| data-sort-value="1882" | 1882-08-02
| data-sort-value="1973" | 1973-05-24
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 410
| [[Íomhá:John Colgan.jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Colgáin]]
| data-sort-value="1592" | 1592
| data-sort-value="1658" | 1658-01-15
| [[Carn Domhnach]]
|-
| style='text-align:right'| 411
|
| [[Seán Seosamh Ó Raghallaigh]]
| data-sort-value="1919" | 1919
| data-sort-value="1952" | 1952
| [[Cill na Seanrátha]]
|-
| style='text-align:right'| 412
| [[Íomhá:John O Leary 1900 Hollyer.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Laoghaire (Fínín)|Seán Ó Laoghaire]]
| data-sort-value="1830" | 1830-07-23
| data-sort-value="1907" | 1907-03-16
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 413
| [[Íomhá:Johnoshanassy.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Seachnasaigh]]
| data-sort-value="1818" | 1818-01-01
| data-sort-value="1883" | 1883-05-05
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 414
| [[Íomhá:John Philpot Curran from NPG.jpg|center|128px]]
| [[John Philpot Curran]]
| data-sort-value="1750" | 1750-07-24
| data-sort-value="1817" | 1817-10-14
| [[Áth Trasna]]
|-
| style='text-align:right'| 415
|
| [[Kevin Danaher]]
| data-sort-value="1913" | 1913-01-30
| data-sort-value="2002" | 2002-03-14
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 416
|
| [[Caoimhín Ó hIfearnáin]]
| data-sort-value="1929" | 1929-08-20
| data-sort-value="2013" | 2013-01-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 417
| [[Íomhá:Williepearse.jpg|center|128px]]
| [[Liam Mac Piarais]]
| data-sort-value="1881" | 1881-11-15
| data-sort-value="1916" | 1916-05-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 418
|
| [[Michael Coleman]]
| data-sort-value="1891" | 1891-01-31
| data-sort-value="1945" | 1945-01-04
| [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]]
|-
| style='text-align:right'| 419
| [[Íomhá:Michael Herbert.jpg|center|128px]]
| [[Michael Herbert]]
| data-sort-value="1925" | 1925-05-17
| data-sort-value="2006" | 2006-06-20
| [[Caisleán Uí Chonaill]]
|-
| style='text-align:right'| 420
| [[Íomhá:Thomas MacDonagh.png|center|128px]]
| [[Tomás Mac Donnchadha]]
| data-sort-value="1878" | 1878-02-01
| data-sort-value="1916" | 1916-05-03
| [[Cloch Shiurdáin]]
|-
| style='text-align:right'| 421
| [[Íomhá:Seán Mac Diarmada.png|center|128px]]
| [[Seán Mac Diarmada]]
| data-sort-value="1883" | 1883-02-28
| data-sort-value="1916" | 1916-05-12
| [[Coillte Clochair]]
|-
| style='text-align:right'| 422
| [[Íomhá:Conn Colbert.JPG|center|128px]]
| [[Conchur Ó Colbaird]]
| data-sort-value="1888" | 1888-10-19
| data-sort-value="1916" | 1916-05-08
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 423
| [[Íomhá:Michael O'Hanrahan.JPG|center|128px]]
| [[Mícheál Ó hAnnracháin|Micheál Ó hAnnracháin]]
| data-sort-value="1877" | 1877-01-16
| data-sort-value="1916" | 1916-05-04
| [[Ros Mhic Thriúin]]
|-
| style='text-align:right'| 424
| [[Íomhá:Michael Mallin - (Commandant Irish Republican Army) Executed May 8th, 1916. (36052732403).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Mulláin]]
| data-sort-value="1874" | 1874-12-01
| data-sort-value="1916" | 1916-05-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 425
| [[Íomhá:Edwarddaly.jpg|center|128px]]
| [[Éamonn Ó Dálaigh]]
| data-sort-value="1891" | 1891-02-25
| data-sort-value="1916" | 1916-05-04
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 426
| [[Íomhá:The O'Rahilly (28201706279) (2).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Seosamh Ó Rathaille]]
| data-sort-value="1875" | 1875-04-22<br/>1875-04-21
| data-sort-value="1916" | 1916-04-29<br/>1916-04-28
| [[Béal Átha Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 427
|
| [[Máire Mhac an tSaoi]]
| data-sort-value="1922" | 1922-04-04
| data-sort-value="2021" | 2021-10-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 428
| [[Íomhá:Seán Ó Ríordáin - Bust.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Ríordáin]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-03
| data-sort-value="1977" | 1977-02-21
| [[Baile Bhuirne]]
|-
| style='text-align:right'| 429
| [[Íomhá:Peig Sayers c1945.png|center|128px]]
| [[Peig Sayers]]
| data-sort-value="1873" | 1873
| data-sort-value="1958" | 1958-12-08
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 430
|
| [[Moss Keane]]
| data-sort-value="1948" | 1948-07-27
| data-sort-value="2010" | 2010-10-05
| [[Corra]]
|-
| style='text-align:right'| 431
|
| [[Eoghan Ó Tuairisc]]
| data-sort-value="1919" | 1919-04-03
| data-sort-value="1982" | 1982-08-24
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 432
|
| [[Muiris Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1904" | 1904-02-19
| data-sort-value="1950" | 1950-06-25
| [[An Blascaod Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 433
|
| [[Seán Ó Tuama]]
| data-sort-value="1926" | 1926-01-28
| data-sort-value="2006" | 2006-10-14
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 434
|
| [[Murchadh mac Diarmada|Murchad mac Diarmata]]
|
| data-sort-value="1070" | 1070
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 435
|
| [[Ulick O'Connor]]
| data-sort-value="1928" | 1928
| data-sort-value="2019" | 2019-10-07
| [[Ráth Garbh]]
|-
| style='text-align:right'| 436
| [[Íomhá:Peadar Ua Laoghaire.png|center|128px]]
| [[Peadar Ua Laoghaire]]
| data-sort-value="1839" | 1839-04
| data-sort-value="1920" | 1920-03-21
| [[Cluain Droichead]]
|-
| style='text-align:right'| 437
|
| [[Seán Clárach Mac Domhnaill]]
| data-sort-value="1691" | 1691
| data-sort-value="1754" | 1754-01-07
| ''[[:d:Q4518970|Baile an Teampaill]]''
|-
| style='text-align:right'| 438
|
| [[Nioclás Tóibín (amhránaí)|Nioclás Tóibín]]
| data-sort-value="1928" | 1928-02-05
| data-sort-value="1994" | 1994-09-19
| ''[[:d:Q65559250|Baile Uí Raghallaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 439
|
| [[Paddy Ambrose]]
| data-sort-value="1928" | 1928-10-17
| data-sort-value="2002" | 2002-02-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 440
|
| [[Paddy Coad]]
| data-sort-value="1920" | 1920-04-04
| data-sort-value="1992" | 1992-08-03<br/>1992-03-08
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 441
|
| [[Darach Ó Catháin]]
| data-sort-value="1922" | 1922
| data-sort-value="1987" | 1987
| ''[[:d:Q65955633|An Máimín]]''
|-
| style='text-align:right'| 442
| [[Íomhá:Darrell Figgis, 1924.jpg|center|128px]]
| [[Darrell Figgis]]
| data-sort-value="1882" | 1882-09-17
| data-sort-value="1925" | 1925-10-27
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 443
|
| [[David Madden]]
| data-sort-value="1880" | 1880
| data-sort-value="1955" | 1955-07-31
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 444
|
| [[David O'Gorman]]
| data-sort-value="1865" | 1865
| data-sort-value="1945" | 1945
| [[Eochaill]]
|-
| style='text-align:right'| 445
|
| [[Declan Costello]]
| data-sort-value="1926" | 1926-08-01
| data-sort-value="2011" | 2011-06-06
| [[Fionnradharc]]
|-
| style='text-align:right'| 446
|
| [[Denis Allen]]
| data-sort-value="1896" | 1896-01-02
| data-sort-value="1961" | 1961-03-29
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 447
|
| [[Donncha Ó Cochláin]]
| data-sort-value="1945" | 1945-06-07
| data-sort-value="2026" | 2026-06-05
| [[An Linn Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 448
|
| [[Denis Cullen]]
| data-sort-value="1878" | 1878-09-23
| data-sort-value="1971" | 1971-11-26
| [[Domhnach Bat]]
|-
| style='text-align:right'| 449
| [[Íomhá:Denis Daly, 1922 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Denis Daly (Ciarraí)|Denis Daly]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1965" | 1965-03-21
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 450
|
| [[Denis Farrelly]]
| data-sort-value="1912" | 1912-09-18
| data-sort-value="1974" | 1974-12-27
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 451
| [[Íomhá:Portrait of Denis Florence McCarthy P549.jpg|center|128px]]
| [[Denis Florence MacCarthy]]
| data-sort-value="1817" | 1817-05-26
| data-sort-value="1882" | 1882-04-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 452
| [[Íomhá:Denis Gorey, 1931.jpg|center|128px]]
| [[Denis Gorey]]
| data-sort-value="1874" | 1874-05-25
| data-sort-value="1940" | 1940-02-20
| [[Callainn]]
|-
| style='text-align:right'| 453
|
| [[Denis Heskin]]
| data-sort-value="1899" | 1899-02-17
| data-sort-value="1975" | 1975-04-30
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 454
|
| [[Denis Jones]]
| data-sort-value="1906" | 1906-10-12
| data-sort-value="1987" | 1987-05-06
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 455
|
| [[Dearbhorghaill iníon Mhurchaidh Uí Mhaoil Sheachlainn|Derbforgaill]]
| data-sort-value="1108" | 1108
| data-sort-value="1193" | 1193
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 456
| [[Íomhá:Derek Keating 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Derek Keating]]
| data-sort-value="1955" | 1955-05-16
| data-sort-value="2023" | 2023-05-06
| [[Baile Formaid]]
|-
| style='text-align:right'| 457
|
| [[Dermot O'Mahony]]
| data-sort-value="1881" | 1881-04-02
| data-sort-value="1960" | 1960-04-22
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 458
| [[Íomhá:Derry O`Sullivan poet 41x33cm 2002.jpg|center|128px]]
| [[Derry O'Sullivan]]
| data-sort-value="1944" | 1944
| data-sort-value="2025" | 2025-08-16
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 459
|
| [[Desmond Governey]]
| data-sort-value="1920" | 1920-09-11
| data-sort-value="1984" | 1984-12-29
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 460
|
| [[William FitzGerald (breitheamh)|William FitzGerald]]
| data-sort-value="1906" | 1906-01-04
| data-sort-value="1974" | 1974-10-17
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 461
| [[Íomhá:Rory O'Hanlon, November 2006 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Rory O'Hanlon]]
| data-sort-value="1934" | 1934-02-07
| data-sort-value="2026" | 2026-03-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 462
| [[Íomhá:Right Hon Laurence O'Neill The Lord Mayor cropped from Ireland's National Pledge, April 1918.jpg|center|128px]]
| [[Laurence O'Neill]]
| data-sort-value="1874" | 1874
| data-sort-value="1943" | 1943-07-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 463
| [[Íomhá:Kevin Barry.jpg|center|128px]]
| [[Kevin Barry]]
| data-sort-value="1902" | 1902-01-20
| data-sort-value="1920" | 1920-11-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 464
|
| [[Louis le Brocquy]]
| data-sort-value="1916" | 1916-11-10
| data-sort-value="2012" | 2012-04-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 465
| [[Íomhá:Mark Clinton, 1975 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mark Clinton]]
| data-sort-value="1915" | 1915-02-07
| data-sort-value="2001" | 2001-12-23
| [[Ceanannas]]
|-
| style='text-align:right'| 466
|
| [[Martin O'Donoghue]]
| data-sort-value="1933" | 1933-05-13
| data-sort-value="2018" | 2018-07-20
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 467
|
| [[Maurice E. Dockrell]]
| data-sort-value="1908" | 1908-10-06
| data-sort-value="1986" | 1986-12-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 468
| [[Íomhá:Michael cusack portrait.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Cíosóg]]
| data-sort-value="1847" | 1847-09-20
| data-sort-value="1906" | 1906-11-27
| [[Cora Finne]]
|-
| style='text-align:right'| 469
|
| [[Michael Hayes]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-01
| data-sort-value="1976" | 1976-07-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 470
|
| [[Michael Hilliard]]
| data-sort-value="1903" | 1903-03-11
| data-sort-value="1982" | 1982-01-01
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 471
|
| [[Niall Tóibín]]
| data-sort-value="1929" | 1929-11-21
| data-sort-value="2019" | 2019-11-13
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 472
| [[Íomhá:Liam O'Flinn.jpg|center|128px]]
| [[Liam Ó Floinn]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-15
| data-sort-value="2018" | 2018-03-14
| ''[[:d:Q2084287|An Chill]]''
|-
| style='text-align:right'| 473
| [[Íomhá:CardinalPaulCullen.jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Cuilinn]]
| data-sort-value="1803" | 1803-04-29
| data-sort-value="1878" | 1878-10-24
| ''[[:d:Q6966181|An Fhorrach Mhór]]''
|-
| style='text-align:right'| 474
| [[Íomhá:Tp1web.jpg|center|128px]]
| [[Tommy Peoples]]
| data-sort-value="1948" | 1948
| data-sort-value="2018" | 2018-08-04
| [[Baile Suingean]]
|-
| style='text-align:right'| 475
| [[Íomhá:Oscar Traynor (under the X) (7541615018).jpg|center|128px]]
| [[Oscar Traynor]]
| data-sort-value="1886" | 1886-03-21
| data-sort-value="1963" | 1963-12-15
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 476
| [[Íomhá:Odonovan.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Donnabháin]]
| data-sort-value="1806" | 1806-07-25
| data-sort-value="1861" | 1861-12-10
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 477
| [[Íomhá:Caitlín Brugha.jpg|center|128px]]
| [[Caitlín Brugha]]
| data-sort-value="1879" | 1879-12-11
| data-sort-value="1959" | 1959-12-01
| [[Biorra]]
|-
| style='text-align:right'| 478
|
| [[Carey Joyce]]
| data-sort-value="1922" | 1922-08-01
| data-sort-value="2010" | 2010-10-24
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 479
| [[Íomhá:Carmel snow.jpg|center|128px]]
| [[Carmel Snow]]
| data-sort-value="1887" | 1887-08-27
| data-sort-value="1961" | 1961-05-07
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 480
|
| [[Carrie Acheson]]
| data-sort-value="1934" | 1934-09-11
| data-sort-value="2023" | 2023-01-16
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 481
|
| [[Cathal Coughlan]]
| data-sort-value="1937" | 1937-10-03
| data-sort-value="1986" | 1986-06-21
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 482
| [[Íomhá:Cathal Ó Murchadha (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Cathal Ó Murchadha]]
| data-sort-value="1880" | 1880-02-16
| data-sort-value="1958" | 1958-04-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 483
|
| [[Celia Lynch]]
| data-sort-value="1908" | 1908-05-06
| data-sort-value="1989" | 1989-06-16
| [[Cinn Mhara]]
|-
| style='text-align:right'| 484
|
| [[Charles Fagan]]
| data-sort-value="1881" | 1881-10-01
| data-sort-value="1974" | 1974-05-08
| [[Contae na hIarmhí]]
|-
| style='text-align:right'| 485
| [[Íomhá:Charles J Kickham.JPG|center|128px]]
| [[Charles J. Kickham]]
| data-sort-value="1828" | 1828-05-09
| data-sort-value="1882" | 1882-08-22
| [[Muileann na hUamhan]]
|-
| style='text-align:right'| 486
| [[Íomhá:Charles O'Conor of Belanagare.png|center|128px]]
| [[Cathal Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1710" | 1710-01-01
| data-sort-value="1791" | 1791-07-01
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 487
|
| [[Diarmuid Lynch]]
| data-sort-value="1878" | 1878-01-10
| data-sort-value="1950" | 1950-11-09
| [[Trácht Fhionn]]
|-
| style='text-align:right'| 488
|
| [[Dick Dowling]]
| data-sort-value="1938" | 1938-12-12
| data-sort-value="2024" | 2024-03-30
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 489
|
| [[Don Davern]]
| data-sort-value="1935" | 1935-03-04
| data-sort-value="1968" | 1968-11-02
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 490
| [[Íomhá:Donal Creed MEP (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Donal Creed]]
| data-sort-value="1924" | 1924-09-07
| data-sort-value="2017" | 2017-11-23
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 491
|
| [[Donal O'Donoghue]]
| data-sort-value="1894" | 1894-06-05
| data-sort-value="1971" | 1971-07-26
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 492
|
| [[Donncha Ó Dúlaing]]
| data-sort-value="1933" | 1933-03-15
| data-sort-value="2021" | 2021-09-04
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 493
|
| [[Donnchadh Ó Briain]]
| data-sort-value="1897" | 1897-11-17
| data-sort-value="1981" | 1981-09-22
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 494
|
| [[Donnchadh Ó Corráin]]
| data-sort-value="1942" | 1942-02-28
| data-sort-value="2017" | 2017-10-25
| ''[[:d:Q104308060|Graighin]]''
|-
| style='text-align:right'| 495
| [[Íomhá:Dora Sigerson.jpg|center|128px]]
| [[Dora Sigerson Shorter]]
| data-sort-value="1866" | 1866-08-16
| data-sort-value="1918" | 1918-01-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 496
|
| [[Dorothy Stopford-Price]]
| data-sort-value="1890" | 1890-09-09
| data-sort-value="1954" | 1954-01-30<br/>1954-01-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 497
|
| [[Dónall Mac Amhlaigh]]
| data-sort-value="1926" | 1926
| data-sort-value="1989" | 1989-01-27
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 498
|
| [[Edward Conway]]
| data-sort-value="1894" | 1894-07-03
| data-sort-value="1968" | 1968-12-29
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 499
|
| [[Eamon Corbett]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1945" | 1945-08-21
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 500
|
| [[Eamon Dee]]
| data-sort-value="1870" | 1870
| data-sort-value="1936" | 1936-09-07
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 501
|
| [[Eamon Rice]]
| data-sort-value="1873" | 1873-04-26
| data-sort-value="1937" | 1937-11-07
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 502
|
| [[Eamonn Coogan]]
| data-sort-value="1896" | 1896-11-30
| data-sort-value="1948" | 1948-01-22
| [[Caisleán an Chomair]]
|-
| style='text-align:right'| 503
|
| [[Eamonn Cooney]]
| data-sort-value="1895" | 1895
| data-sort-value="1975" | 1975-02-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 504
|
| [[Éamon Ó Ciosáin]]
| data-sort-value="1899" | 1899-01-13
| data-sort-value="1979" | 1979-05-20
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 505
|
| [[Éamonn Ó Néill]]
| data-sort-value="1882" | 1882
| data-sort-value="1954" | 1954-11-03
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 506
| [[Íomhá:Eavan Boland in 1996.jpg|center|128px]]
| [[Eavan Boland]]
| data-sort-value="1944" | 1944-09-24
| data-sort-value="2020" | 2020-04-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 507
|
| [[Eddie Filgate]]
| data-sort-value="1915" | 1915-09-16
| data-sort-value="2017" | 2017-01-19
| [[Lú, Contae Lú|Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 508
|
| [[Eddie Fullerton]]
| data-sort-value="1935" | 1935-02-09
| data-sort-value="1991" | 1991-05-25
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 509
|
| [[Edmond Carey]]
| data-sort-value="1883" | 1883-03-06
| data-sort-value="1943" | 1943-03-26
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 510
|
| [[Eoghan an Mhéirín Mac Cárthaigh|Eoghan Mac Cárthaigh]]
| data-sort-value="1691" | 1691
| data-sort-value="1756" | 1756
| [[An Eatharla]]
|-
| style='text-align:right'| 511
|
| [[Eoghan Rua Mac an Bhaird]]
| data-sort-value="1570" | 1570
| data-sort-value="1630" | 1630
| ''[[:d:Q60554538|Cill Bharrainn]]''
|-
| style='text-align:right'| 512
|
| [[Edward Aylward]]
| data-sort-value="1894" | 1894
| data-sort-value="1976" | 1976-02-01
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 513
|
| [[Edward Cotter]]
| data-sort-value="1902" | 1902-06-27
| data-sort-value="1972" | 1972-12-11
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 514
| [[Íomhá:Edward John Gwynn.jpg|center|128px]]
| [[Edward Gwynn]]
| data-sort-value="1868" | 1868-04-01
| data-sort-value="1941" | 1941-02-10
| [[Ráth Mealtain]]
|-
| style='text-align:right'| 515
|
| [[Edward Kelly (Muineacháin)|Edward Kelly]]
| data-sort-value="1883" | 1883-10-06
| data-sort-value="1972" | 1972-04-23
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 516
|
| [[Edward Moane]]
| data-sort-value="1890" | 1890-08-02
| data-sort-value="1973" | 1973-07-11
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 517
|
| [[Edward Walsh]]
| data-sort-value="1805" | 1805
| data-sort-value="1850" | 1850-08-06
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 518
|
| [[Eighneachán Ó hAnnluain]]
| data-sort-value="1933" | 1933
| data-sort-value="1994" | 1994-12-14
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 519
|
| [[Eileen Cassidy]]
| data-sort-value="1932" | 1932-08-22
| data-sort-value="1995" | 1995-10-06
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 520
| [[Íomhá:Eithne Coyle circa 1910s.jpg|center|128px]]
| [[Eithne Ní Cumhaill]]
| data-sort-value="1897" | 1897
| data-sort-value="1985" | 1985
| [[An Fál Carrach]]
|-
| style='text-align:right'| 521
| [[Íomhá:Professor Eleanor Maguire FMedSci FRS.jpg|center|128px]]
| [[Eleanor Maguire]]
| data-sort-value="1970" | 1970-03-27
| data-sort-value="2025" | 2025-01-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 522
| [[Íomhá:Elizabeth O'Farrell, circa 1910s.png|center|128px]]
| [[Elizabeth O'Farrell]]
| data-sort-value="1884" | 1884-11-05
| data-sort-value="1957" | 1957-06-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 523
|
| [[Ellen Hutchins]]
| data-sort-value="1785" | 1785-03-17
| data-sort-value="1815" | 1815-02-09
| [[Béal Átha Leice]]
|-
| style='text-align:right'| 524
|
| [[George C. Bennett]]
| data-sort-value="1877" | 1877
| data-sort-value="1963" | 1963-06-20
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 525
|
| [[George Coburn]]
| data-sort-value="1920" | 1920-03-04
| data-sort-value="2009" | 2009-02-25
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 526
| [[Íomhá:Self-portrait of George Francis Mulvany, first Director of the National Gallery of Ireland.jpg|center|128px]]
| [[George Francis Mulvany]]
| data-sort-value="1809" | 1809
| data-sort-value="1869" | 1869
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 527
| [[Íomhá:George Gilmore (retouched).png|center|128px]]
| [[George Gilmore]]
| data-sort-value="1898" | 1898
| data-sort-value="1985" | 1985
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 528
|
| [[George Morrison]]
| data-sort-value="1922" | 1922-11-03
| data-sort-value="2025" | 2025-08-04
| [[Trá Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 529
|
| [[George Nicolls]]
| data-sort-value="1886" | 1886-04-29
| data-sort-value="1942" | 1942-05-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 530
|
| [[George Wolfe]]
| data-sort-value="1860" | 1860
| data-sort-value="1941" | 1941-12-01
| [[An Baile Mór, Contae Chill Dara|An Baile Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 531
|
| [[Gerald Fitzgibbon]]
| data-sort-value="1866" | 1866-10-08
| data-sort-value="1942" | 1942-12-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 532
|
| [[Gerard Lynch]]
| data-sort-value="1931" | 1931-06-15
| data-sort-value="2025" | 2025-12-20
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 533
|
| [[Gerry L'Estrange]]
| data-sort-value="1917" | 1917-11-07
| data-sort-value="1996" | 1996-04-05
| [[An tSráid, Contae na hIarmhí|An tSráid]]
|-
| style='text-align:right'| 534
|
| [[Gilbert Hewson]]
|
| data-sort-value="1951" | 1951
| [[Eas Géitine]]
|-
| style='text-align:right'| 535
|
| [[Gerard McDonnell]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-20
| data-sort-value="2008" | 2008-08-02
| ''[[:d:Q4220515|Cill Churnáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 536
| [[Íomhá:Saint Gobnait.jpg|center|128px]]
| [[Gobnait]]
|
| data-sort-value="501" | 6th century
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 537
|
| [[Godfrey Timmins]]
| data-sort-value="1927" | 1927-09-06
| data-sort-value="2001" | 2001-04-11
| [[Bealach Conglais]]
|-
| style='text-align:right'| 538
| [[Íomhá:Timothy Harrington.jpg|center|128px]]
| [[Timothy Harrington]]
| data-sort-value="1851" | 1851
| data-sort-value="1910" | 1910-03-12
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 539
| [[Íomhá:Pictiúr fíorach.jpg|center|128px]]
| [[Graham Knuttel]]
| data-sort-value="1954" | 1954
| data-sort-value="2023" | 2023
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 540
|
| [[Margaretta Bowen]]
| data-sort-value="1880" | 1880-01-01
| data-sort-value="1981" | 1981-04-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 541
|
| [[Roddy Connolly]]
| data-sort-value="1901" | 1901-02-11
| data-sort-value="1980" | 1980-12-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 542
| [[Íomhá:William Dargan - Project Gutenberg eText 17293.jpg|center|128px]]
| [[William Dargan]]
| data-sort-value="1799" | 1799-02-28
| data-sort-value="1867" | 1867-02-07
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 543
|
| [[Gus Healy]]
| data-sort-value="1904" | 1904-05-20
| data-sort-value="1987" | 1987-07-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 544
| [[Íomhá:Hanna Sheehy-Skeffington, circa 1920.jpg|center|128px]]
| [[Hanna Sheehy-Skeffington]]
| data-sort-value="1877" | 1877-05-24
| data-sort-value="1946" | 1946-04-20
| [[Ceann Toirc]]
|-
| style='text-align:right'| 545
|
| [[Helena Molony]]
| data-sort-value="1883" | 1883-01-15
| data-sort-value="1967" | 1967-01-28<br/>1967-01-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 546
| [[Íomhá:ThomasAddisEmmet.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Addis Emmet]]
| data-sort-value="1764" | 1764-04-24
| data-sort-value="1827" | 1827-11-14
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 547
|
| [[Henry Barron (breitheamh)|Henry Barron]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-25
| data-sort-value="2010" | 2010-02-25
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 548
| [[Íomhá:Dublin Old Library Trinity College 05.jpg|center|128px]]
| [[Henry Joseph Monck Mason]]
| data-sort-value="1778" | 1778-07-15
| data-sort-value="1858" | 1858-04-14
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 549
| [[Íomhá:Henry Kelly hosting 'After Dark' (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Henry Kelly]]
| data-sort-value="1946" | 1946-04-17
| data-sort-value="2025" | 2025-02-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 550
|
| [[Henry McDevitt]]
| data-sort-value="1904" | 1904
| data-sort-value="1966" | 1966-01-04
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 551
| [[Íomhá:Tom Hales, circa 1920s.jpg|center|128px]]
| [[Tom Hales]]
| data-sort-value="1892" | 1892-03-05
| data-sort-value="1966" | 1966-04-29
| [[Baile na Daibhche]]
|-
| style='text-align:right'| 552
| [[Íomhá:Cormac Breathnach 1933 (cropped).png|center|128px]]
| [[Cormac Breathnach]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1956" | 1956-05-29
| [[Cathair Saidhbhín]]<br/>''[[:d:Q65557497|An Chnapóg]]''
|-
| style='text-align:right'| 553
|
| [[Cormac Breslin]]
| data-sort-value="1902" | 1902-04-25
| data-sort-value="1978" | 1978-01-23
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 554
|
| [[T. P. McKenna]]
| data-sort-value="1929" | 1929-09-07
| data-sort-value="2011" | 2011-02-13
| [[An Mullach, Contae an Chabháin|An Mullach]]
|-
| style='text-align:right'| 555
| [[Íomhá:Thomas Derrig.JPG|center|128px]]
| [[Tomás Ó Deirg]]
| data-sort-value="1897" | 1897-11-26
| data-sort-value="1956" | 1956-11-19
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 556
| [[Íomhá:Blason famille ie Fitzgerald de Desmond.svg|center|128px]]
| [[Gearailt Mac Gearailt, 14ú Iarla Dheasumhan]]
| data-sort-value="1533" | 1533
| data-sort-value="1583" | 1583-11-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 557
|
| [[Patrick O'Donnell]]
| data-sort-value="1907" | 1907-08-21
| data-sort-value="1970" | 1970-10-04
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 558
| [[Íomhá:Ernest Henry Shackleton Nadar.jpg|center|128px]]
| [[Ernest Shackleton]]
| data-sort-value="1874" | 1874-02-15
| data-sort-value="1922" | 1922-01-05
| [[Caisleán Cill Chá]]
|-
| style='text-align:right'| 559
| [[Íomhá:JohnPhilipHolland.jpg|center|128px]]
| [[Seán Pilib Ó Maolchalann]]
| data-sort-value="1840" | 1840-02-29
| data-sort-value="1914" | 1914-08-12
| [[Lios Ceannúir]]
|-
| style='text-align:right'| 560
| [[Íomhá:Full length picture, Kevin O'Higgins, Minister of Home Affairs (23878736159) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kevin O’Higgins|Caoimhín Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1892" | 1892-06-07
| data-sort-value="1927" | 1927-07-10
| [[An Sráidbhaile, Contae Laoise|An Sráidbhaile]]
|-
| style='text-align:right'| 561
| [[Íomhá:Eoin O'Duffy.png|center|128px]]
| [[Eoin O'Duffy|Eoin Ó Dubhthaigh]]
| data-sort-value="1892" | 1892-10-20
| data-sort-value="1944" | 1944-11-30
| [[Baile na Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 562
| [[Íomhá:Peter Sutherland (1985).jpg|center|128px]]
| [[Peter Sutherland]]
| data-sort-value="1946" | 1946-04-25
| data-sort-value="2018" | 2018-01-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 563
|
| [[Darren Sutherland]]
| data-sort-value="1982" | 1982-04-18
| data-sort-value="2009" | 2009-09-14
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 564
| [[Íomhá:RobertChildersBarton.jpg|center|128px]]
| [[Riobárd Bartún]]
| data-sort-value="1881" | 1881-03-14
| data-sort-value="1975" | 1975-08-10
| [[Áth na mBó]]
|-
| style='text-align:right'| 565
| [[Íomhá:Thomas mac curtain.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Mac Curtáin]]
| data-sort-value="1884" | 1884-03-20
| data-sort-value="1920" | 1920-03-20
| ''[[:d:Q81933233|Baile an Chnocáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 566
| [[Íomhá:Éamonn Ceannt.jpg|center|128px]]
| [[Éamonn Ceannt]]
| data-sort-value="1881" | 1881-09-21
| data-sort-value="1916" | 1916-05-08
| [[Béal Átha Mó]]
|-
| style='text-align:right'| 567
| [[Íomhá:Mick lally.jpg|center|128px]]
| [[Micheál Ó Maolallaí]]
| data-sort-value="1945" | 1945-11-10
| data-sort-value="2010" | 2010-08-31
| [[Tuar Mhic Éadaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 568
| [[Íomhá:Edouard Manet Georges Moore.jpg|center|128px]]
| [[George Moore (úrscéalaí)|George Moore]]
| data-sort-value="1852" | 1852-02-24
| data-sort-value="1933" | 1933-01-21
| ''[[:d:Q805406|An Baile Glas]]''
|-
| style='text-align:right'| 569
| [[Íomhá:Daguerrotipo Brown.jpg|center|128px]]
| [[William Brown (aimiréal)|William Brown]]
| data-sort-value="1777" | 1777-06-22
| data-sort-value="1857" | 1857-03-14<br/>1857-03-03
| [[Béal Easa]]
|-
| style='text-align:right'| 570
| [[Íomhá:Seán Moylan, c. 1920 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Moylan]]
| data-sort-value="1888" | 1888-11-19
| data-sort-value="1957" | 1957-11-16
| [[Cill Mocheallóg]]
|-
| style='text-align:right'| 571
| [[Íomhá:Michael Kelly by Adele Romany.jpg|center|128px]]
| [[Michael Kelly (teanór agus fear amharclainne)|Michael Kelly]]
| data-sort-value="1762" | 1762-12-25
| data-sort-value="1826" | 1826-10-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 572
| [[Íomhá:Harry Clarke (photo).jpg|center|128px]]
| [[Harry Clarke]]
| data-sort-value="1889" | 1889-03-17
| data-sort-value="1931" | 1931-01-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 573
| [[Íomhá:Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland (1916) (14780125542).jpg|center|128px]]
| [[George Petrie]]
| data-sort-value="1790" | 1790-01-01
| data-sort-value="1866" | 1866-01-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 574
| [[Íomhá:Robert Alexander Stewart Macalister - 1870-to-1950.jpg|center|128px]]
| [[R. A. Stewart Macalister|Robert Alexander Stewart MacAlister]]
| data-sort-value="1870" | 1870-07-08
| data-sort-value="1950" | 1950-04-26
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 575
| [[Íomhá:RobertMallet.jpg|center|128px]]
| [[Robert Mallet]]
| data-sort-value="1810" | 1810-06-03
| data-sort-value="1881" | 1881-11-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 576
| [[Íomhá:George Charles Beresford 1934-5.jpg|center|128px]]
| [[George Charles Beresford]]
| data-sort-value="1864" | 1864-07-10
| data-sort-value="1938" | 1938-02-21
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 577
| [[Íomhá:Tom O'Donnell, 1982 (cropped).tif|center|128px]]
| [[Tom O'Donnell]]
| data-sort-value="1926" | 1926-08-30
| data-sort-value="2020" | 2020-10-08
| ''[[:d:Q104313425|Builgidín]]''
|-
| style='text-align:right'| 578
| [[Íomhá:Robert McClure.jpg|center|128px]]
| [[Robert McClure]]
| data-sort-value="1807" | 1807-01-28
| data-sort-value="1873" | 1873-10-17
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 579
| [[Íomhá:TJ Murphy Cork Labour.png|center|128px]]
| [[Timothy J. Murphy]]
| data-sort-value="1893" | 1893-07-17
| data-sort-value="1949" | 1949-04-29
| [[Cluain Droichead]]
|-
| style='text-align:right'| 580
| [[Íomhá:MarcusDaly.jpg|center|128px]]
| [[Marcus Daly]]
| data-sort-value="1841" | 1841-12-05
| data-sort-value="1900" | 1900-11-12
| [[Baile Shéamais Dhuibh]]
|-
| style='text-align:right'| 581
| [[Íomhá:VioletGibson1926.jpg|center|128px]]
| [[Violet Gibson]]
| data-sort-value="1876" | 1876-08-31
| data-sort-value="1956" | 1956-05-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 582
| [[Íomhá:David Andrews.jpg|center|128px]]
| [[David Andrews]]
| data-sort-value="1935" | 1935-03-15
| data-sort-value="2026" | 2026-06-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 583
| [[Íomhá:Robert Adams Irish Surgeon.jpg|center|128px]]
| [[Robert Adams]]
| data-sort-value="1791" | 1791
| data-sort-value="1875" | 1875-01-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 584
| [[Íomhá:Daniel Morrissey 1927.png|center|128px]]
| [[Daniel Morrissey]]
| data-sort-value="1895" | 1895-11-28
| data-sort-value="1981" | 1981-01-01
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 585
| [[Íomhá:P W Joyce.png|center|128px]]
| [[Patrick Weston Joyce]]
| data-sort-value="1827" | 1827
| data-sort-value="1914" | 1914-01-07
| [[Luimneach]]<br/>[[An Sliabh Riabhach]]
|-
| style='text-align:right'| 586
|
| [[Séamus Ó Grianna]]
| data-sort-value="1889" | 1889-11-17
| data-sort-value="1969" | 1969-11-27
| [[Rann na Feirste]]
|-
| style='text-align:right'| 587
|
| [[Myles Dillon]]
| data-sort-value="1900" | 1900-04-11
| data-sort-value="1972" | 1972-06-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 588
| [[Íomhá:Robert Dwyer Joyce.jpg|center|128px]]
| [[Robert Dwyer Joyce]]
| data-sort-value="1830" | 1830<br/>1836
| data-sort-value="1883" | 1883
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 589
| [[Íomhá:Ruairí Ó Brádaigh 2004.jpg|center|128px]]
| [[Ruairí Ó Brádaigh]]
| data-sort-value="1932" | 1932-10-02
| data-sort-value="2013" | 2013-06-05
| [[An Longfort]]
|-
| style='text-align:right'| 590
|
| [[Seán 'ac Dhonncha]]
| data-sort-value="1919" | 1919-10-02
| data-sort-value="1996" | 1996-12-14
| [[An Aird Thiar]]
|-
| style='text-align:right'| 591
|
| [[Seán Puircell]]
| data-sort-value="1928" | 1928-12-17
| data-sort-value="2005" | 2005-08-27
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 592
|
| [[Seán Ó Conaill]]
| data-sort-value="1853" | 1853-01-21
| data-sort-value="1931" | 1931-05-21
| ''[[:d:Q104310160|Cill Rialaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 593
|
| [[Dáibhí Ó Bruadair]]
| data-sort-value="1625" | 1625
| data-sort-value="1698" | 1698-01
| [[Barraigh Mhóra]]
|-
| style='text-align:right'| 594
| [[Íomhá:John Dillon.jpg|center|128px]]
| [[John Dillon|Seán Diolún]]
| data-sort-value="1851" | 1851-09-04
| data-sort-value="1927" | 1927-08-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 595
| [[Íomhá:Bridie gallagher.jpg|center|128px]]
| [[Bridie Gallagher]]
| data-sort-value="1924" | 1924-09-07
| data-sort-value="2012" | 2012-01-09
| [[An Craoslach]]
|-
| style='text-align:right'| 596
| [[Íomhá:Thomas Antisell (1817-1893).jpg|center|128px]]
| [[Thomas Antisell]]
| data-sort-value="1817" | 1817-01-16
| data-sort-value="1893" | 1893-06-14
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 597
|
| [[Tom Munnelly]]
| data-sort-value="1944" | 1944-05-25
| data-sort-value="2007" | 2007-08-30
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 598
|
| [[Tommy Langan]]
| data-sort-value="1921" | 1921-09-23
| data-sort-value="1974" | 1974-09-22
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 599
|
| [[Tomás Ó Murchú]]
| data-sort-value="1921" | 1921
| data-sort-value="1985" | 1985
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 600
|
| [[Peadar Ó Gealacáin]]
| data-sort-value="1793" | 1793
| data-sort-value="1860" | 1860
| [[Maigh nEalta]]
|-
| style='text-align:right'| 601
|
| [[Éamon de Buitléar]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-22
| data-sort-value="2013" | 2013-01-27
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 602
|
| [[Aodh Mac Gabhráin]]
| data-sort-value="1670" | 1670
| data-sort-value="1738" | 1738
| [[Gleann Ghaibhle]]
|-
| style='text-align:right'| 603
|
| [[Frank Drohan]]
| data-sort-value="1879" | 1879-08-13
| data-sort-value="1953" | 1953-03-05
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 604
|
| [[Patrick Power (Staraí Éireannach)|Patrick Power]]
| data-sort-value="1862" | 1862-03-08
| data-sort-value="1951" | 1951
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 605
|
| [[Ernest Alton]]
| data-sort-value="1873" | 1873-09-21
| data-sort-value="1952" | 1952-02-18
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 606
| [[Íomhá:JJ Walsh Mugshots.jpg|center|128px]]
| [[James Walsh]]
| data-sort-value="1880" | 1880-02-20
| data-sort-value="1948" | 1948-11-30
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 607
|
| [[Eugene Doherty]]
| data-sort-value="1862" | 1862-01-22
| data-sort-value="1937" | 1937-05-01
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 608
|
| [[Eugene Gilbride]]
| data-sort-value="1892" | 1892-10-01
| data-sort-value="1972" | 1972-03-11
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 609
| [[Íomhá:Eva Selina Laura Gore-Booth (c. late1880s).jpg|center|128px]]
| [[Eva Gore-Booth]]
| data-sort-value="1870" | 1870-05-22
| data-sort-value="1926" | 1926-06-30
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 610
|
| [[Eva Philbin]]
| data-sort-value="1914" | 1914-01-04
| data-sort-value="2005" | 2005-06-24
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 611
|
| [[Evie Hone]]
| data-sort-value="1894" | 1894-04-22
| data-sort-value="1955" | 1955-03-13
| ''[[:d:Q54870214|Reabóg]]''
|-
| style='text-align:right'| 612
|
| [[Feargal Quinn]]
| data-sort-value="1936" | 1936-11-27
| data-sort-value="2019" | 2019-04-25
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 613
| [[Íomhá:Roscommon St. Mary's Priory Choir Tomb Effigy 2014 08 28.jpg|center|128px]]
| [[Felim mac Cathail Crobdeirg Ua Conchobair]]
|
| data-sort-value="1265" | 1265
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 614
|
| [[Finbarr Dwyer]]
| data-sort-value="1946" | 1946-09-20
| data-sort-value="2014" | 2014-02-08
| [[Baile Chaisleáin Bhéarra]]
|-
| style='text-align:right'| 615
|
| [[Fintan Coogan, Mór]]
| data-sort-value="1910" | 1910-04-13
| data-sort-value="1984" | 1984-11-04
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 616
|
| [[Flor Crowley]]
| data-sort-value="1934" | 1934-12-27
| data-sort-value="1997" | 1997-05-16
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 617
|
| [[Florence Wycherley]]
| data-sort-value="1908" | 1908-02-20
| data-sort-value="1969" | 1969-04-23
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 618
| [[Íomhá:Frances Browne 7.jpg|center|128px]]
| [[Frances Browne]]
| data-sort-value="1816" | 1816-01-16
| data-sort-value="1879" | 1879-08-21
| [[Srath an Urláir]]
|-
| style='text-align:right'| 619
| [[Íomhá:Frank Cahill.jpg|center|128px]]
| [[Francis Cahill]]
| data-sort-value="1882" | 1882
| data-sort-value="1957" | 1957-10-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 620
|
| [[Francis Gormley]]
| data-sort-value="1899" | 1899
| data-sort-value="1974" | 1974-12-20
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 621
|
| [[Francis Humphreys]]
| data-sort-value="1891" | 1891-07-28
| data-sort-value="1961" | 1961-04-19
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 622
|
| [[Francis McGuinness]]
| data-sort-value="1868" | 1868
| data-sort-value="1934" | 1934-11-30
| [[Tearmann Bearaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 623
| [[Íomhá:FrancisSheehy-Skeffington.gif|center|128px]]
| [[Francis Sheehy-Skeffington|Proinsias Mac Síthigh-Sceimhealtún]]
| data-sort-value="1878" | 1878-12-23
| data-sort-value="1916" | 1916-04-26
| [[Coill an Chollaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 624
|
| [[Frank Carter]]
| data-sort-value="1910" | 1910-07-27
| data-sort-value="1988" | 1988-07-17
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 625
| [[Íomhá:Frank Carty, 1927 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Frank Carty]]
| data-sort-value="1897" | 1897-04-03
| data-sort-value="1942" | 1942-09-10
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 626
|
| [[Frank Kerlin]]
| data-sort-value="1902" | 1902
| data-sort-value="1934" | 1934-11-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 627
|
| [[Frank Loughman]]
| data-sort-value="1892" | 1892
| data-sort-value="1972" | 1972-05-13
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 628
| [[Íomhá:Frank MacDermot, 1933.jpg|center|128px]]
| [[Frank MacDermot]]
| data-sort-value="1886" | 1886-11-25
| data-sort-value="1975" | 1975-06-24
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 629
|
| [[Proinnsias de Priondargást]]
| data-sort-value="1933" | 1933-07-13
| data-sort-value="2015" | 2015-02-20
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 630
|
| [[Frank Sherwin]]
| data-sort-value="1905" | 1905-10-06
| data-sort-value="1981" | 1981-11-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 631
|
| [[Frank Stockwell]]
| data-sort-value="1928" | 1928-12-07
| data-sort-value="2009" | 2009-03-09
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 632
|
| [[Frank Taylor]]
| data-sort-value="1914" | 1914-05-30
| data-sort-value="1998" | 1998-04-15
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 633
|
| [[Frederick Crowley]]
| data-sort-value="1880" | 1880
| data-sort-value="1945" | 1945-05-05
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 634
|
| [[Seán de Paor]]
| data-sort-value="1916" | 1916-05-30
| data-sort-value="1994" | 1994-02-23
| [[Áth an Choite]]
|-
| style='text-align:right'| 635
|
| [[Honor Crowley]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-19
| data-sort-value="1966" | 1966-10-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 636
|
| [[Hugh Byrne (Fine Gael)|Hugh Byrne]]
| data-sort-value="1939" | 1939-07-05
| data-sort-value="2023" | 2023-04-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 637
|
| [[Hugh Colohan]]
| data-sort-value="1894" | 1894-09-30
| data-sort-value="1931" | 1931-04-15
| [[Droichead Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 638
|
| [[Hugh Geoghegan]]
| data-sort-value="1938" | 1938-05-16
| data-sort-value="2024" | 2024-07-07
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 639
| [[Íomhá:Dr Hugh Gibbons.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Gibbons]]
| data-sort-value="1916" | 1916-07-06
| data-sort-value="2007" | 2007-11-13
| [[Béal na mBuillí]]
|-
| style='text-align:right'| 640
| [[Íomhá:John T O'Brien.jpg|center|128px]]
| [[Seán Tuathmhumhain Ó Briain]]
| data-sort-value="1786" | 1786-06-24
| data-sort-value="1861" | 1861-06-01
| [[Bealach Conglais]]
|-
| style='text-align:right'| 641
| [[Íomhá:Frank Ryan from the International Brigades, Zaragoza, 5 April 1938 (28963225728).jpg|center|128px]]
| [[Frank Ryan|Proinsias Ó Riain]]
| data-sort-value="1902" | 1902-09-11
| data-sort-value="1944" | 1944-06-10
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 642
|
| [[J. J. Clancy]]
| data-sort-value="1890" | 1890-01-23
| data-sort-value="1932" | 1932-05-01
| [[Cúil Mhuine]]
|-
| style='text-align:right'| 643
| [[Íomhá:Jack Doyle, circa the early 1930s.jpg|center|128px]]
| [[Jack Doyle]]
| data-sort-value="1913" | 1913-08-31
| data-sort-value="1978" | 1978-12-13
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 644
| [[Íomhá:Jack Finlay (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jack Finlay]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1942" | 1942-09-30
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 645
|
| [[Jackie Fahey]]
| data-sort-value="1928" | 1928-01-23
| data-sort-value="2019" | 2019-03-18
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 646
|
| [[Jackie Healy-Rae]]
| data-sort-value="1931" | 1931-03-09
| data-sort-value="2014" | 2014-12-05
| [[Cill Gharbháin, Contae Chiarraí|Cill Gharbháin]]
|-
| style='text-align:right'| 647
| [[Íomhá:Charlie Bird crop.jpg|center|128px]]
| [[Charlie Bird]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09-09
| data-sort-value="2024" | 2024-03-11
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 648
| [[Íomhá:John Doyle by Henry Edward Doyle mw01929.jpg|center|128px]]
| [[John Doyle]]
| data-sort-value="1797" | 1797
| data-sort-value="1868" | 1868-01-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 649
| [[Íomhá:Christie Hennessy.jpg|center|128px]]
| [[Christie Hennessy]]
| data-sort-value="1945" | 1945-11-19
| data-sort-value="2007" | 2007-12-11
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 650
| [[Íomhá:Christopher Byrne, 1920s (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Christopher Byrne]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1957" | 1957-09-05
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 651
| [[Íomhá:Christydignam.jpg|center|128px]]
| [[Christy Dignam]]
| data-sort-value="1960" | 1960-05-23
| data-sort-value="2023" | 2023-06-13
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 652
|
| [[Ciarán Mac Mathúna]]
| data-sort-value="1925" | 1925-11-26
| data-sort-value="2009" | 2009-12-11
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 653
|
| [[Clement Coughlan]]
| data-sort-value="1942" | 1942-08-14
| data-sort-value="1983" | 1983-02-01
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 654
| [[Íomhá:Colm de Bhailís.png|center|128px]]
| [[Colm de Bhailís]]
| data-sort-value="1796" | 1796-05-02
| data-sort-value="1906" | 1906-02-27
| [[Leitir Mealláin]]
|-
| style='text-align:right'| 655
| [[Íomhá:Saint Colman MacDuagh window, Hugh Lane Gallery.jpg|center|128px]]
| [[Colmán mac Duach]]
| data-sort-value="550" | 550<br/>6th century
| data-sort-value="632" | 632-10-29
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 656
| [[Íomhá:Con Collins.jpg|center|128px]]
| [[Conchubhar Ó Coileáin]]
| data-sort-value="1881" | 1881-11-13
| data-sort-value="1937" | 1937-11-23
| ''[[:d:Q65559960|Aránach]]''
|-
| style='text-align:right'| 657
|
| [[Con Meaney]]
| data-sort-value="1890" | 1890-12-08
| data-sort-value="1970" | 1970-09-11
| [[Sráid an Mhuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 658
| [[Íomhá:David Patrick Moran.png|center|128px]]
| [[D.P. Moran|David Patrick Moran]]
| data-sort-value="1869" | 1869-03-22
| data-sort-value="1936" | 1936-01-31
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 659
|
| [[Dan Desmond]]
| data-sort-value="1913" | 1913-10-03
| data-sort-value="1964" | 1964-12-09
| [[Bun an Tábhairne]]
|-
| style='text-align:right'| 660
| [[Íomhá:Dankeating.jpg|center|128px]]
| [[Dan Keating]]
| data-sort-value="1902" | 1902-01-02
| data-sort-value="2007" | 2007-10-02
| [[Caisleán na Mainge]]
|-
| style='text-align:right'| 661
|
| [[Dan Spring]]
| data-sort-value="1910" | 1910-07-01
| data-sort-value="1988" | 1988-01-01
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 662
|
| [[Daniel Bourke|Daniel Búrc]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1952" | 1952-04-13
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 663
|
| [[Daniel Byrne]]
| data-sort-value="1885" | 1885-10-05
| data-sort-value="1952" | 1952-06-09
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 664
|
| [[Daniel Corkery]]
| data-sort-value="1883" | 1883-09-20
| data-sort-value="1961" | 1961-04-23
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 665
|
| [[Daniel Corkery (údar)|Daniel Corkery]]
| data-sort-value="1878" | 1878-02-14
| data-sort-value="1964" | 1964-12-31
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 666
|
| [[Daniel McCarthy]]
| data-sort-value="1883" | 1883-01-22
| data-sort-value="1957" | 1957-03-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 667
|
| [[Daniel McMenamin]]
| data-sort-value="1882" | 1882-03-01
| data-sort-value="1964" | 1964-02-13
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 668
|
| [[Daniel Moloney]]
| data-sort-value="1909" | 1909-10-14
| data-sort-value="1963" | 1963-06-26
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 669
|
| [[Daniel O'Leary (Fine Gael)|Daniel O'Leary]]
| data-sort-value="1877" | 1877-09-01
| data-sort-value="1951" | 1951-03-31
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 670
|
| [[Dan O’Rourke|Daniel O'Rourke]]
|
| data-sort-value="1968" | 1968-08-04
| [[Cluainín]]
|-
| style='text-align:right'| 671
|
| [[Daniel Vaughan]]
| data-sort-value="1897" | 1897-07-27
| data-sort-value="1975" | 1975-09-23
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 672
|
| [[James Kelly (Fianna Fáil)|James Kelly]]
| No/unknown value
| No/unknown value
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 673
|
| [[John Daly]]
| data-sort-value="1867" | 1867-03-23
| data-sort-value="1932" | 1932-02-23
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 674
|
| [[John Dinneen]]
| data-sort-value="1867" | 1867-03-23
| data-sort-value="1942" | 1942-01-01
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 675
|
| [[John Fanning]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-22
| data-sort-value="1982" | 1982-01-01
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 676
|
| [[John Finan]]
| data-sort-value="1898" | 1898-09-10
| data-sort-value="1984" | 1984-05-24
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 677
|
| [[John Flynn]]
| data-sort-value="1891" | 1891-11-10
| data-sort-value="1968" | 1968-08-22
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 678
|
| [[John Galvin]]
| data-sort-value="1907" | 1907-05-15
| data-sort-value="1963" | 1963-10-11
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 679
| [[Íomhá:Revised John George Adair thVHV7GP97.jpg|center|128px]]
| [[John George Adair]]
| data-sort-value="1823" | 1823-03-03
| data-sort-value="1885" | 1885-05-04
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 680
| [[Íomhá:John Good (cropped).jpg|center|128px]]
| [[John Good]]
|
| data-sort-value="1941" | 1941-04-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 681
|
| [[John Hassett]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1955" | 1955-11-24
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 682
|
| [[John Healy]]
| data-sort-value="1903" | 1903-05-26
| data-sort-value="1995" | 1995-01-09
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 683
| [[Íomhá:John Hely-Hutchinson.jpg|center|128px]]
| [[John Hely-Hutchinson]]
| data-sort-value="1724" | 1724
| data-sort-value="1794" | 1794-09-04
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 684
|
| [[John Jinks]]
| data-sort-value="1872" | 1872
| data-sort-value="1934" | 1934-09-11
| [[Droim Chliabh]]
|-
| style='text-align:right'| 685
|
| [[John Joe Doyle]]
| data-sort-value="1906" | 1906-06-14
| data-sort-value="2000" | 2000-08-11
| [[Cora Chaitlín]]
|-
| style='text-align:right'| 686
|
| [[John Joe McGirl]]
| data-sort-value="1921" | 1921-03-25
| data-sort-value="1988" | 1988-12-08
| [[Béal an Átha Móir]]
|-
| style='text-align:right'| 687
|
| [[John Joe O'Reilly]]
| data-sort-value="1881" | 1881-04-24
| data-sort-value="1967" | 1967-12-28
| [[Carraig Álainn]]
|-
| style='text-align:right'| 688
|
| [[John Joe Rice]]
| data-sort-value="1893" | 1893-06-19
| data-sort-value="1970" | 1970-07-24
| [[Neidín]]
|-
| style='text-align:right'| 689
|
| [[Seán Ó Céin]]
| data-sort-value="1917" | 1917-02-18
| data-sort-value="1975" | 1975-10-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 690
|
| [[John Kiersey]]
| data-sort-value="1895" | 1895-10-23
| data-sort-value="1960" | 1960-03-18
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 691
|
| [[Brión mac Echach Muigmedóin]]
| data-sort-value="500" | 5th century
| data-sort-value="500" | 5th century
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 692
|
| [[Páidí Ó Sé]]
| data-sort-value="1955" | 1955-05-16
| data-sort-value="2012" | 2012-12-15
| [[Ceann Trá]]
|-
| style='text-align:right'| 693
| [[Íomhá:Micheál Ó Muircheartaigh in Villa Maria, Waterville. 2012.JPG|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Muircheartaigh]]
| data-sort-value="1930" | 1930-08-20
| data-sort-value="2024" | 2024-06-25
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 694
| [[Íomhá:Tom Barry IRA.jpg|center|128px]]
| [[Tom Barry (Óglach na hÉireann)|Tomás de Barra]]
| data-sort-value="1897" | 1897-07-01
| data-sort-value="1980" | 1980-07-02
| [[Cill Orglan]]
|-
| style='text-align:right'| 695
| [[Íomhá:James Stephens Fenian.jpg|center|128px]]
| [[Séamas Mac Stiofáin]]
| data-sort-value="1825" | 1825-01-26
| data-sort-value="1901" | 1901-04-28
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 696
| [[Íomhá:Sean Keating self-portrait.jpg|center|128px]]
| [[Seán Céitinn]]
| data-sort-value="1889" | 1889-09-28
| data-sort-value="1977" | 1977-12-21
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 697
| [[Íomhá:Peadar O'Donnell, 1930.jpg|center|128px]]
| [[Peadar O'Donnell]]
| data-sort-value="1893" | 1893-02-22
| data-sort-value="1986" | 1986-05-13
| [[An Clochán Liath]]
|-
| style='text-align:right'| 698
| [[Íomhá:Máiréad Ní Ghráda.jpg|center|128px]]
| [[Máiréad Ní Ghráda]]
| data-sort-value="1896" | 1896-12-23
| data-sort-value="1971" | 1971-06-13
| [[Cill Mháille]]
|-
| style='text-align:right'| 699
| [[Íomhá:Farrenmark.JPG|center|128px]]
| [[Mark Farren]]
| data-sort-value="1982" | 1982-05-01
| data-sort-value="2016" | 2016-02-03
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 700
|
| [[Brian O'Shea]]
| data-sort-value="1944" | 1944-12-09
| data-sort-value="2026" | 2026-01-28
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 701
| [[Íomhá:Emmet Stagg, circa 2002 02.jpg|center|128px]]
| [[Emmet Stagg]]
| data-sort-value="1944" | 1944-10-01
| data-sort-value="2024" | 2024-03-17
| [[Maolla]]
|-
| style='text-align:right'| 702
|
| [[Oilibhéar Breathnach]]
| data-sort-value="1937" | 1937-07-13
| data-sort-value="1996" | 1996-03-09
| [[Baile Mhic Andáin]]
|-
| style='text-align:right'| 703
|
| [[Tomás de Bhaldraithe]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-14
| data-sort-value="1996" | 1996-04-24
| ''[[:d:Q65559040|Baile na Cora]]''
|-
| style='text-align:right'| 704
|
| [[Brian O'Doherty]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-04
| data-sort-value="2022" | 2022-11-07
| [[Bealach an Doirín]]
|-
| style='text-align:right'| 705
| [[Íomhá:Eamonn Andrews, 1954.jpg|center|128px]]
| [[Eamonn Andrews]]
| data-sort-value="1922" | 1922-12-19
| data-sort-value="1987" | 1987-11-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 706
|
| [[Vivion de Valera]]
| data-sort-value="1910" | 1910-12-13
| data-sort-value="1982" | 1982-02-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 707
|
| [[Sinéad de Valera]]
| data-sort-value="1878" | 1878-06-03
| data-sort-value="1975" | 1975-01-07
| [[Baile Brigín]]
|-
| style='text-align:right'| 708
| [[Íomhá:Dinneen by Yeats.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ua Duinnín]]
| data-sort-value="1860" | 1860-12-25
| data-sort-value="1934" | 1934-09-29
| [[An Ráth Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 709
|
| [[Seosamh Mac Grianna]]
| data-sort-value="1901" | 1901-01-15
| data-sort-value="1990" | 1990-06-11
| [[Rann na Feirste]]
|-
| style='text-align:right'| 710
|
| [[Michael Davitt (file)|Michael Davitt]]
| data-sort-value="1950" | 1950-04-20
| data-sort-value="2005" | 2005-06-19
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 711
|
| [[Caitlín Maude]]
| data-sort-value="1941" | 1941-06-22
| data-sort-value="1982" | 1982-06-06
| [[Casla]]
|-
| style='text-align:right'| 712
| [[Íomhá:Seán-south.jpg|center|128px]]
| [[Seán Sabhat]]
| data-sort-value="1928" | 1928
| data-sort-value="1957" | 1957-01-01
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 713
|
| [[Tomás Mac Síomóin]]
| data-sort-value="1938" | 1938-02-19
| data-sort-value="2022" | 2022-02-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 714
|
| [[Máire Mullarney]]
| data-sort-value="1921" | 1921-09-01
| data-sort-value="2008" | 2008-08-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 715
| [[Íomhá:Daniel Breen police notice1.jpg|center|128px]]
| [[Dan Breen|Dónall Ó Braoin]]
| data-sort-value="1894" | 1894-08-11
| data-sort-value="1969" | 1969-12-27
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 716
| [[Íomhá:Gay Byrne.JPG|center|128px]]
| [[Gay Byrne]]
| data-sort-value="1934" | 1934-08-05
| data-sort-value="2019" | 2019-11-04
| [[Rialto]]
|-
| style='text-align:right'| 717
| [[Íomhá:Isle of Iona, St. Oran's Chapel doorway - geograph.org.uk - 921177.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Odhrán]]
| data-sort-value="450" | 5th century
| data-sort-value="563" | 563
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 718
| [[Íomhá:Timothy Daniel Sullivan00.jpg|center|128px]]
| [[Timothy Daniel Sullivan]]
| data-sort-value="1827" | 1827-05-29
| data-sort-value="1914" | 1914-03-31
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 719
| [[Íomhá:Bundesarchiv Bild 102-08594, Daniel A. Binchy.jpg|center|128px]]
| [[D. A. Binchy]]
| data-sort-value="1899" | 1899-06-03
| data-sort-value="1989" | 1989-05-04
| [[An Ráth, Contae Chorcaí|An Ráth]]
|-
| style='text-align:right'| 720
|
| [[James Morrisroe]]
| data-sort-value="1875" | 1875-04-05
| data-sort-value="1937" | 1937-12-31
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 721
|
| [[James Murphy]]
| data-sort-value="1887" | 1887-12-28
| data-sort-value="1961" | 1961-10-07
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 722
|
| [[James Myles]]
| data-sort-value="1877" | 1877
| data-sort-value="1956" | 1956-02-13
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 723
|
| [[James B. Lynch]]
|
| data-sort-value="1954" | 1954-03-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 724
|
| [[James Berry]]
| data-sort-value="1842" | 1842
| data-sort-value="1914" | 1914-06-04
| [[Bun Abhann, Contae Mhaigh Eo|Bun Abhann]]
|-
| style='text-align:right'| 725
|
| [[James Burke (Corcaigh)|James Burke]]
| data-sort-value="1873" | 1873
| data-sort-value="1936" | 1936-09-10
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 726
|
| [[James Burke (Ros Comáin)|James Burke]]
| No/unknown value
| data-sort-value="1964" | 1964-05-12
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 727
|
| [[James Coburn (polaiteoir)|James Coburn]]
| data-sort-value="1889" | 1889-04-13
| data-sort-value="1953" | 1953-12-05
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 728
| [[Íomhá:James Colbert, 1927 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[James Colbert]]
| data-sort-value="1890" | 1890-01-03
| data-sort-value="1970" | 1970-01-28
| [[Caisleán Maí Tamhnach]]
|-
| style='text-align:right'| 729
|
| [[James Collins]]
| data-sort-value="1900" | 1900-10-30
| data-sort-value="1967" | 1967-09-01
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 730
|
| [[James Cosgrave]]
| data-sort-value="1865" | 1865-09-12
| data-sort-value="1936" | 1936-04-18
| [[Dún an Uchta]]
|-
| style='text-align:right'| 731
|
| [[James Daly]]
| data-sort-value="1899" | 1899
| data-sort-value="1920" | 1920-11-02
| [[Béal Átha Mó]]
|-
| style='text-align:right'| 732
|
| [[James Devins]]
| data-sort-value="1873" | 1873
| data-sort-value="1922" | 1922-09-20
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 733
|
| [[James Dolan]]
| data-sort-value="1882" | 1882-03-29
| data-sort-value="1955" | 1955-07-14
| [[Cluainín]]
|-
| style='text-align:right'| 734
|
| [[James Douglas (polaiteoir)|James Douglas]]
| data-sort-value="1887" | 1887-07-11
| data-sort-value="1954" | 1954-09-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 735
|
| [[James Griffin]]
| data-sort-value="1899" | 1899-04-17
| data-sort-value="1959" | 1959-03-22
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 736
| [[Íomhá:Portrait of Professor J.H. Todd P4908.jpg|center|128px]]
| [[James Henthorn Todd]]
| data-sort-value="1805" | 1805-04-23
| data-sort-value="1869" | 1869-06-28
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 737
|
| [[James Hession]]
| data-sort-value="1912" | 1912-11-05
| data-sort-value="1999" | 1999-01-12
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 738
| [[Íomhá:James Hickey, 1937.jpg|center|128px]]
| [[James Hickey]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1966" | 1966-06-07
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 739
|
| [[James Hughes]]
| data-sort-value="1895" | 1895
| data-sort-value="1948" | 1948-01-01
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 740
| [[Íomhá:James (Seamus) Lennon, circa 1920s.png|center|128px]]
| [[James Lennon]]
| data-sort-value="1881" | 1881
| data-sort-value="1958" | 1958-08-13
| [[An Bhuiríos, Contae Cheatharlach|An Bhuiríos]]
|-
| style='text-align:right'| 741
|
| [[James McGuire]]
| data-sort-value="1903" | 1903-07-24
| data-sort-value="1989" | 1989
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 742
|
| [[James McHugh]]
|
| data-sort-value="2026" | 2026-08-10
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 743
|
| [[Patrick Byrne]]
| data-sort-value="1925" | 1925-04-02
| data-sort-value="2021" | 2021-10-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 744
| [[Íomhá:Portrait of Isaac Butt.jpg|center|128px]]
| [[Isaac Butt]]
| data-sort-value="1813" | 1813-09-06
| data-sort-value="1879" | 1879-05-05
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 745
|
| [[Fearghal mac Maoil Dúin]]
|
| data-sort-value="722" | 722-12-11
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 746
| [[Íomhá:Dublin St. Patrick's Cathedral North Transept Window King Cormac of Cashel Detail King Cormac 2012 09 26.jpg|center|128px]]
| [[Cormac mac Cuileannáin]]
| data-sort-value="801" | 9th century<br/>836
| data-sort-value="908" | 908-09-13
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 747
|
| [[Conghalach Chnóbha|Congalach Cnogba]]
| data-sort-value="950" | 10th century
| data-sort-value="956" | 956
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 748
|
| [[Domhnall mac Aodha]]
| data-sort-value="501" | 6th century
| data-sort-value="642" | 642-01
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 749
|
| [[Aodh Allán]]
| data-sort-value="601" | 7th century
| data-sort-value="743" | 743
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 750
|
| [[Fíonsneachta Fleách mac Dúnchadha]]
| data-sort-value="650" | 7th century
| data-sort-value="695" | 695
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 751
| [[Íomhá:DaisyBates1921-2.jpg|center|128px]]
| [[Daisy Bates]]
| data-sort-value="1859" | 1859-10-16<br/>1859-01
| data-sort-value="1951" | 1951-04-18
| [[Ros Cré]]
|-
| style='text-align:right'| 752
| [[Íomhá:Daniel Maclise1857Lithograph.jpg|center|128px]]
| [[Daniel Maclise]]
| data-sort-value="1806" | 1806-01-25
| data-sort-value="1870" | 1870-04-25<br/>1870-04-26
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 753
| [[Íomhá:Daniel Mannix 1926.jpg|center|128px]]
| [[Daniel Mannix]]
| data-sort-value="1864" | 1864-03-04
| data-sort-value="1963" | 1963-11-06
| [[An Ráth, Contae Chorcaí|An Ráth]]
|-
| style='text-align:right'| 754
|
| [[Denis J. O'Sullivan]]
| data-sort-value="1918" | 1918-03-05
| data-sort-value="1987" | 1987-07-20
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 755
| [[Íomhá:Dermot Earley 2009.jpg|center|128px]]
| [[Diarmuid Ó Mochóir (Mór)|Diarmuid Ó Mochóir]]
| data-sort-value="1948" | 1948-02-24
| data-sort-value="2010" | 2010-06-23
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 756
| [[Íomhá:Father Ted's wax figure.jpg|center|128px]]
| [[Dermot Morgan]]
| data-sort-value="1952" | 1952-03-31
| data-sort-value="1998" | 1998-02-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 757
| [[Íomhá:Desmond O'Malley, 1979 (election box crop).tif|center|128px]]
| [[Deasún Ó Máille]]
| data-sort-value="1939" | 1939-02-02<br/>1939-02-01
| data-sort-value="2021" | 2021-07-21
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 758
| [[Íomhá:Liamlynchira.jpg|center|128px]]
| [[Liam Ó Loingsigh]]
| data-sort-value="1893" | 1893-11-20
| data-sort-value="1923" | 1923-04-10
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 759
|
| [[John O'Donohue]]
| data-sort-value="1956" | 1956-01-01
| data-sort-value="2008" | 2008-01-03
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 760
|
| [[Donnchadha Ó Máille]]
| data-sort-value="1921" | 1921-01
| data-sort-value="1968" | 1968-03-10
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 761
| [[Íomhá:Joseph McGrath 1922.png|center|128px]]
| [[Joseph McGrath (réabhlóidí agus fear gnó)|Seosamh Mac Craith]]
| data-sort-value="1887" | 1887
| data-sort-value="1966" | 1966-03-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 762
|
| [[Pádraig Ó Donnagáin]]
| data-sort-value="1923" | 1923-10-29
| data-sort-value="2000" | 2000-11-26
| [[Mainistir Bhuithe]]
|-
| style='text-align:right'| 763
|
| [[Aodh Fionnliath|Áed Findliath]]
|
| data-sort-value="879" | 879-11-20
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 764
|
| [[Donnchadh Donn|Donnchad Donn]]
| data-sort-value="801" | 9th century
| data-sort-value="944" | 944
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 765
| [[Íomhá:Victor Herbert.jpg|center|128px]]
| [[Victor Herbert]]
| data-sort-value="1859" | 1859-02-01
| data-sort-value="1924" | 1924-05-26
| [[Baile Átha Cliath]]<br/>[[Geansaí (oileán)|Geansaí]]
|-
| style='text-align:right'| 766
|
| [[Kieran Crotty]]
| data-sort-value="1930" | 1930-08-20
| data-sort-value="2022" | 2022-07-22
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 767
|
| [[Eamonn Casey]]
| data-sort-value="1927" | 1927-04-24
| data-sort-value="2017" | 2017-03-13
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 768
|
| [[John McGahern]]
| data-sort-value="1934" | 1934-11-12
| data-sort-value="2006" | 2006-03-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 769
| [[Íomhá:Flann for Érinn.png|center|128px]]
| [[Fland Mac Máel Sechnaill|Fland mac Máel Sechnaill]]
| data-sort-value="847" | 847<br/>848
| data-sort-value="916" | 916-05-25
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 770
|
| [[Domhnall mac Murchadha]]
| data-sort-value="601" | 7th century
| data-sort-value="763" | 763
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 771
| [[Íomhá:Statue of Pádraic Ó Conaire in Eyre Square Galway.jpg|center|128px]]
| [[Pádraic Ó Conaire]]
| data-sort-value="1882" | 1882-02-28
| data-sort-value="1928" | 1928-10-06
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 772
| [[Íomhá:Whitleystokes.jpg|center|128px]]
| [[Whitley Stokes]]
| data-sort-value="1830" | 1830-02-28
| data-sort-value="1909" | 1909-04-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 773
|
| [[Patrick Baxter]]
| data-sort-value="1891" | 1891-10-01
| data-sort-value="1959" | 1959-04-03
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 774
|
| [[Patrick Lindsay|Patrick J. Lindsay]]
| data-sort-value="1914" | 1914-01-18
| data-sort-value="1993" | 1993-06-29
| [[Cearnóg Parnell]]
|-
| style='text-align:right'| 775
| [[Íomhá:Buttevant St. Mary's Church North Window Lower Lights Detail Saint Colman of Cloyne Detail 2012 09 08.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Colmán|Colmán mac Léníne]]
| data-sort-value="522" | 522-10-15
| data-sort-value="600" | 600-11-24
| [[Cúige Mumhan]]
|-
| style='text-align:right'| 776
|
| [[Donnchad Midi|Donnchad Midi mac Domnaill]]
| data-sort-value="733" | 733
| data-sort-value="797" | 797-02-06
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 777
|
| [[Conchúr mac Donnchadha|Conchobar mac Donnchada]]
| data-sort-value="750" | 8th century
| data-sort-value="833" | 833
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 778
| [[Íomhá:Edmund Ignatius Rice.JPG|center|128px]]
| [[Éamann Iognáid Rís]]
| data-sort-value="1762" | 1762-06-01
| data-sort-value="1844" | 1844-08-29
| [[Callainn]]
|-
| style='text-align:right'| 779
| [[Íomhá:Matthew O'Reily, 1927 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Matthew O'Reilly]]
| data-sort-value="1880" | 1880-03-01
| data-sort-value="1962" | 1962-11-13
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 780
|
| [[Maura Laverty]]
| data-sort-value="1907" | 1907<br/>1907-05-15
| data-sort-value="1966" | 1966-07-28
| [[Ráth Iomgháin]]
|-
| style='text-align:right'| 781
|
| [[Maureen O'Carroll]]
| data-sort-value="1913" | 1913-03-29
| data-sort-value="1984" | 1984-05-09
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 782
|
| [[Maureen Potter]]
| data-sort-value="1925" | 1925-01-03
| data-sort-value="2004" | 2004-04-07
| [[Fionnradharc]]
|-
| style='text-align:right'| 783
| [[Íomhá:Maurice Davin.jpg|center|128px]]
| [[Muiris Ó Daimhín]]
| data-sort-value="1842" | 1842-06-29
| data-sort-value="1927" | 1927-01-27
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 784
| [[Íomhá:Max Arthur Macauliffe Portrait.jpg|center|128px]]
| [[Micheál Mac Amhlaoibh]]
| data-sort-value="1841" | 1841-09-10
| data-sort-value="1913" | 1913-03-15
| [[An Caisleán Nua, Contae Luimnigh|An Caisleán Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 785
|
| [[Maxwell Henry Close]]
| data-sort-value="1822" | 1822
| data-sort-value="1903" | 1903-09-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 786
|
| [[Michael Brennan (Fine Gael)|Michael Brennan]]
| data-sort-value="1884" | 1884
| data-sort-value="1970" | 1970-10-06
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 787
|
| [[Michael Browne]]
| data-sort-value="1930" | 1930-01-12
| data-sort-value="2008" | 2008-12-20
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 788
|
| [[Michael Carty]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-16
| data-sort-value="1975" | 1975-04-23
| [[Baile Locha Riach]]
|-
| style='text-align:right'| 789
|
| [[Michael Colbert]]
| data-sort-value="1900" | 1900
| data-sort-value="1959" | 1959-04-01
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 790
| [[Íomhá:Michael Colivet, circa 1920s.png|center|128px]]
| [[Michael Colivet]]
| data-sort-value="1882" | 1882-03-29
| data-sort-value="1955" | 1955-05-04
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 791
|
| [[Michael Davern]]
| data-sort-value="1900" | 1900-07-22
| data-sort-value="1973" | 1973-07-25
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 792
|
| [[Michael Davis]]
| data-sort-value="1875" | 1875
| data-sort-value="1944" | 1944-03-30
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 793
|
| [[Michael Derham]]
| data-sort-value="1889" | 1889
| data-sort-value="1923" | 1923-11-20
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 794
|
| [[Michael Doyle]]
| data-sort-value="1861" | 1861
| data-sort-value="1942" | 1942-09-07
| ''[[:d:Q26715338|Tagoat]]''
|-
| style='text-align:right'| 795
| [[Íomhá:M Egan JP TC Cork cropped from Ireland's National Pledge, April 1918.jpg|center|128px]]
| [[Michael Egan]]
| data-sort-value="1866" | 1866-02-28
| data-sort-value="1947" | 1947-03-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 796
|
| [[Michael F. Kitt]]
| data-sort-value="1914" | 1914-09-13
| data-sort-value="1974" | 1974-12-24
| [[An Creagán, Contae na Gaillimhe|An Creagán]]
|-
| style='text-align:right'| 797
| [[Íomhá:Michael Heffernan TD, circa 1910s.png|center|128px]]
| [[Michael Heffernan]]
| data-sort-value="1885" | 1885-04-03
| data-sort-value="1970" | 1970-11-21
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 798
|
| [[John Lynch (Ciarraí)|John Lynch]]
| data-sort-value="1889" | 1889-04-10
| data-sort-value="1957" | 1957-06-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 799
|
| [[John Mannion, Mór]]
| data-sort-value="1907" | 1907-06-04
| data-sort-value="1978" | 1978-09-10
| [[An Clochán (Contae na Gaillimhe)|An Clochán]]
|-
| style='text-align:right'| 800
|
| [[John Mannion Óg]]
| data-sort-value="1944" | 1944-10-26
| data-sort-value="2006" | 2006-04-02
| [[An Clochán (Contae na Gaillimhe)|An Clochán]]
|-
| style='text-align:right'| 801
|
| [[John Meighan]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1978" | 1978-03-04
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 802
|
| [[John Moher]]
| data-sort-value="1909" | 1909-02-07
| data-sort-value="1985" | 1985-11-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 803
|
| [[John Munnelly]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1941" | 1941-10-18
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 804
|
| [[Seán Ó Murchú (sagart)|Seán Ó Murchú]]
| data-sort-value="1753" | 1753
| data-sort-value="1798" | 1798<br/>1798-06-26
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 805
|
| [[John Nolan]]
|
| data-sort-value="1948" | 1948
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 806
|
| [[John O’Byrne|John O'Byrne]]
| data-sort-value="1884" | 1884-04-24
| data-sort-value="1954" | 1954-01-14
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 807
|
| [[John O'Donovan]]
| data-sort-value="1908" | 1908-01-23
| data-sort-value="1982" | 1982-05-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 808
|
| [[John O'Leary (Loch Garman)|John O'Leary]]
| data-sort-value="1894" | 1894-09-01
| data-sort-value="1959" | 1959-06-21
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 809
|
| [[John O'Leary (Ciarraí)|John O'Leary]]
| data-sort-value="1933" | 1933-05-03
| data-sort-value="2015" | 2015-10-05
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 810
| [[Íomhá:John O'Mahony.jpg|center|128px]]
| [[John O'Mahony]]
| data-sort-value="1953" | 1953-06-08
| data-sort-value="2024" | 2024-07-06
| [[Cill Mobhí]]
|-
| style='text-align:right'| 811
|
| [[John O'Sullivan (Corcaigh)|John O'Sullivan]]
| data-sort-value="1901" | 1901-06-08
| data-sort-value="1990" | 1990-02-28
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 812
| [[Íomhá:James O'Mara.jpg|center|128px]]
| [[James O'Mara]]
| data-sort-value="1873" | 1873-08-06
| data-sort-value="1948" | 1948-11-21
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 813
|
| [[James Pattison]]
| data-sort-value="1886" | 1886-06-28
| data-sort-value="1963" | 1963-12-31
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 814
|
| [[James Reidy]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1963" | 1963-12-07
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 815
|
| [[James Shannon (polaiteoir)|James Shannon]]
|
| data-sort-value="1933" | 1933-10-17
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 816
|
| [[James Tunney]]
| data-sort-value="1892" | 1892
| data-sort-value="1964" | 1964-05-11
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 817
|
| [[Jasper Wolfe]]
| data-sort-value="1872" | 1872-08-03
| data-sort-value="1952" | 1952-08-27
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 818
|
| [[Jeremiah Hurley]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1943" | 1943-02-02
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 819
|
| [[Séamas Langtún]]
| data-sort-value="1918" | 1918-01-18
| data-sort-value="1987" | 1987-04-18
| [[Gabhrán]]
|-
| style='text-align:right'| 820
| [[Íomhá:Ardara Sculpture of John Doherty by Redmond Herrity 2014 09 05.jpg|center|128px]]
| [[John Doherty]]
| data-sort-value="1895" | 1895<br/>1900
| data-sort-value="1980" | 1980-01-26
| [[Ard an Rátha]]
|-
| style='text-align:right'| 821
| [[Íomhá:Sean Hales, circa 1910s.png|center|128px]]
| [[Sean Hales]]
| data-sort-value="1880" | 1880-03-30
| data-sort-value="1922" | 1922-12-07
| [[Baile na Daibhche]]
|-
| style='text-align:right'| 822
| [[Íomhá:Tom J. O'Connell, circa 1930s.jpg|center|128px]]
| [[Thomas J. O'Connell]]
| data-sort-value="1882" | 1882-11-21
| data-sort-value="1969" | 1969-06-22
| [[Cnoc Mhuire, Contae Mhaigh Eo|Cnoc Mhuire]]
|-
| style='text-align:right'| 823
|
| [[Óengus mac Óengobann]]
| data-sort-value="750" | 8th century
| data-sort-value="824" | 824
| [[Contae Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 824
| [[Íomhá:Ernie O'Malley Prison 2.jpg|center|128px]]
| [[Earnán Ó Máille]]
| data-sort-value="1897" | 1897-05-26
| data-sort-value="1957" | 1957-03-25
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 825
|
| [[Risteárd Mac Aoidh]]
| data-sort-value="1893" | 1893-04-04
| data-sort-value="1920" | 1920-11-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 826
| [[Íomhá:Ada English.jpg|center|128px]]
| [[Eithne Inglis]]
| data-sort-value="1875" | 1875-01-10
| data-sort-value="1944" | 1944-01-27
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 827
| [[Íomhá:Adrian Hardiman - 20090224.jpg|center|128px]]
| [[Adrian Hardiman]]
| data-sort-value="1951" | 1951-05-21
| data-sort-value="2016" | 2016-03-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 828
| [[Íomhá:Agnes O'Farrelly, circa 1890.png|center|128px]]
| [[Úna Ní Fhaircheallaigh]]
| data-sort-value="1874" | 1874-06-24
| data-sort-value="1951" | 1951-11-05
| [[Achadh an Iúir]]
|-
| style='text-align:right'| 829
|
| [[John Timoney]]
| data-sort-value="1909" | 1909-05-23
| data-sort-value="1961" | 1961-05-16
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 830
|
| [[Johnny Callanan]]
| data-sort-value="1910" | 1910-05-20
| data-sort-value="1982" | 1982-06-15
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 831
|
| [[Johnny Connor]]
| data-sort-value="1899" | 1899-07-01
| data-sort-value="1955" | 1955-12-11
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 832
|
| [[Johnny Geoghegan]]
| data-sort-value="1913" | 1913-11-05
| data-sort-value="1975" | 1975-01-05
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 833
| [[Íomhá:Jon Kenny and Seán Kelly (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jon Kenny]]
| data-sort-value="1957" | 1957-12-12
| data-sort-value="2024" | 2024-11-15
| [[An tOspidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 834
| [[Íomhá:Jonathan Pim 1806-1885.jpg|center|128px]]
| [[Jonathan Pim (1806–1885)|Jonathan Pim]]
| data-sort-value="1806" | 1806
| data-sort-value="1885" | 1885-07-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 835
|
| [[Joseph Bermingham]]
| data-sort-value="1919" | 1919-05-09
| data-sort-value="1995" | 1995-08-11
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 836
|
| [[Joseph Dowling]]
| data-sort-value="1922" | 1922-02-02
| data-sort-value="2014" | 2014-05-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 837
|
| [[Joseph Farrell]]
| data-sort-value="1905" | 1905-07-01
| data-sort-value="1999" | 1999-11-24
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 838
|
| [[Joseph Hughes]]
| data-sort-value="1905" | 1905-09-18
| data-sort-value="1960" | 1960-01-20
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 839
|
| [[Joseph Lenehan]]
| data-sort-value="1916" | 1916
| data-sort-value="1981" | 1981-12-06
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 840
|
| [[Joseph McGinley]]
| data-sort-value="1894" | 1894
| data-sort-value="1974" | 1974
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 841
| [[Íomhá:Joseph McGuiness (38537799191).jpg|center|128px]]
| [[Joseph McGuinness]]
| data-sort-value="1875" | 1875-04-10
| data-sort-value="1922" | 1922-05-31
| [[Tearmann Bearaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 842
|
| [[Joseph Mongan]]
| data-sort-value="1880" | 1880-03-11
| data-sort-value="1951" | 1951-03-12
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 843
| [[Íomhá:Joseph Sweeney, 22 Jan 1919 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Joseph Sweeney]]
| data-sort-value="1897" | 1897-06-13
| data-sort-value="1980" | 1980-11-25
| [[Ailt an Chorráin]]
|-
| style='text-align:right'| 844
|
| [[Joseph Whelehan]]
| data-sort-value="1882" | 1882-05-19
| data-sort-value="1968" | 1968-10-29
| [[Bealach an Tirialaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 845
|
| [[Justin McKenna]]
| data-sort-value="1896" | 1896-06-09
| data-sort-value="1950" | 1950-03-23
| [[An Mullach, Contae an Chabháin|An Mullach]]
|-
| style='text-align:right'| 846
| [[Íomhá:Kate Meyrick.jpg|center|128px]]
| [[Kate Meyrick]]
| data-sort-value="1875" | 1875-08-07
| data-sort-value="1933" | 1933-01-19
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 847
|
| [[Michael K. Noonan]]
| data-sort-value="1900" | 19th century
| data-sort-value="2000" | 20th century
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 848
|
| [[Feargal Ó hAnnluain]]
| data-sort-value="1936" | 1936-02-02
| data-sort-value="1957" | 1957-01-01
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 849
| [[Íomhá:Boys Town founder Edward J. Flanagan.jpg|center|128px]]
| [[Edward J. Flanagan]]
| data-sort-value="1886" | 1886-07-13
| data-sort-value="1948" | 1948-05-15
| [[Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 850
| [[Íomhá:Peadar Kearney, 1912 (retouched).jpg|center|128px]]
| [[Peadar Ó Cearnaigh]]
| data-sort-value="1883" | 1883-12-12
| data-sort-value="1942" | 1942-11-24
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 851
| [[Íomhá:Edward Joshua Cooper.jpg|center|128px]]
| [[Edward Cooper]]
| data-sort-value="1798" | 1798-05-01
| data-sort-value="1863" | 1863-04-28<br/>1863-04-23
| [[Faiche Stiabhna]]
|-
| style='text-align:right'| 852
| [[Íomhá:Wilfred Bramble (Hospital Fete) (5722158967) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Wilfrid Brambell]]
| data-sort-value="1912" | 1912-03-22
| data-sort-value="1985" | 1985-01-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 853
| [[Íomhá:James Barry.jpg|center|128px]]
| [[Margaret Ann Bulkley (James Barry)|James Barry]]
| data-sort-value="1789" | 1789
| data-sort-value="1865" | 1865-07-25
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 854
| [[Íomhá:Edwin Maxwell in Romance on the Run (1938).jpg|center|128px]]
| [[Edwin Maxwell (aisteoir)|Edwin Maxwell]]
| data-sort-value="1886" | 1886-02-09
| data-sort-value="1948" | 1948-08-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 855
|
| [[Seán Moore]]
| data-sort-value="1913" | 1913-05-19
| data-sort-value="1986" | 1986-10-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 856
|
| [[Lochlainn Ó Raifeartaigh]]
| data-sort-value="1933" | 1933-03-11
| data-sort-value="2000" | 2000-11-18
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 857
| [[Íomhá:Roger Boyle, 1st Earl of Orrery 1571466001 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Roger Boyle, 1ú Iarla Orbhraí|Roger Boyle, Céad Iarla Orbhraí]]
| data-sort-value="1621" | 1621-04-25
| data-sort-value="1679" | 1679-10-16
| [[Lios Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 858
|
| [[Oliver J. Flanagan]]
| data-sort-value="1920" | 1920-05-22
| data-sort-value="1987" | 1987-04-26
| [[Móinteach Mílic]]
|-
| style='text-align:right'| 859
| [[Íomhá:Paddy Smith, 1927.jpg|center|128px]]
| [[Patrick "Paddy" Smith|Patrick Smith]]
| data-sort-value="1901" | 1901-07-17
| data-sort-value="1982" | 1982-03-18
| [[Coill an Chollaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 860
| [[Íomhá:Grayscalecurry.png|center|128px]]
| [[Eoghan Ó Comhraí]]
| data-sort-value="1794" | 1794-11-20
| data-sort-value="1862" | 1862-07-30
| ''[[:d:Q5297157|Dún Átha]]''
|-
| style='text-align:right'| 861
| [[Íomhá:Rory O'Connor portrait.jpg|center|128px]]
| [[Rory O'Connor|Ruairí Ó Conchúir]]
| data-sort-value="1883" | 1883-11-28
| data-sort-value="1922" | 1922-12-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 862
|
| [[James Geoghegan (Fianna Fáil)|James Geoghegan]]
| data-sort-value="1886" | 1886-12-08
| data-sort-value="1951" | 1951-03-27
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 863
| [[Íomhá:For remembrance, soldier poets who have fallen in the war, Adcock, 1920 DJVU pg 71.jpg|center|128px]]
| [[Francis Ledwidge]]
| data-sort-value="1887" | 1887-08-19
| data-sort-value="1917" | 1917-07-31
| [[Baile Shláine]]
|-
| style='text-align:right'| 864
| [[Íomhá:Michael Davitt (Charlie Farr) restored.png|center|128px]]
| [[Michael Davitt (feachtasóir)|Mícheál Dáibhéad]]
| data-sort-value="1846" | 1846-03-25
| data-sort-value="1906" | 1906-05-30
| [[An tSráid]]
|-
| style='text-align:right'| 865
|
| [[Marianus Scottus]]
| data-sort-value="1028" | 1028
| data-sort-value="1082" | 1082-12-22
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 866
| [[Íomhá:Portrait of Ambrosio O'Higgins.jpg|center|128px]]
| [[Ambrós Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1720" | 1720-02-13
| data-sort-value="1801" | 1801-03-19
| [[Baile an Fharaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 867
|
| [[Martin Cahill]]
| data-sort-value="1949" | 1949-05-23
| data-sort-value="1994" | 1994-08-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 868
| [[Íomhá:Orpen OSJGogarty.jpg|center|128px]]
| [[Oliver St. John Gogarty|Oliver St John Gogarty]]
| data-sort-value="1878" | 1878-08-17
| data-sort-value="1957" | 1957-09-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 869
| [[Íomhá:Thomas Kent, executed Irish nationalist 1916.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ceannt]]
| data-sort-value="1865" | 1865-08-29
| data-sort-value="1916" | 1916-05-09
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 870
| [[Íomhá:Hugh Kennedy.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Kennedy]]
| data-sort-value="1879" | 1879-07-11
| data-sort-value="1936" | 1936-12-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 871
|
| [[Peadar Rís]]
| data-sort-value="1935" | 1935-06-16<br/>1935-01-16
| data-sort-value="1992" | 1992-10-25
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 872
|
| [[Timothy O'Donovan]]
| data-sort-value="1881" | 1881-04-04
| data-sort-value="1951" | 1951
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 873
|
| [[John Ormonde]]
| data-sort-value="1905" | 1905-09-15
| data-sort-value="1981" | 1981-06-25
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 874
| [[Íomhá:Seanoriada.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Riada]]
| data-sort-value="1931" | 1931-08-01
| data-sort-value="1971" | 1971-10-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 875
| [[Íomhá:Terrence mac swiney.jpg|center|128px]]
| [[Traolach Mac Suibhne]]
| data-sort-value="1879" | 1879-03-28<br/>1879-03-20
| data-sort-value="1920" | 1920-10-25
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 876
| [[Íomhá:John B. Keane, Irish playwright, cropped.jpg|center|128px]]
| [[John B. Keane]]
| data-sort-value="1928" | 1928-07-21
| data-sort-value="2002" | 2002-05-30
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 877
|
| [[Mícheál Ó Móráin|Micheál Ó Móráin]]
| data-sort-value="1912" | 1912-12-25
| data-sort-value="1983" | 1983-05-06
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 878
|
| [[James FitzGerald-Kenney]]
| data-sort-value="1878" | 1878-01-01
| data-sort-value="1956" | 1956-10-21
| [[Clár Chlainne Mhuiris]]
|-
| style='text-align:right'| 879
|
| [[Fiachra Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1933" | 1933-08-18
| data-sort-value="2018" | 2018-07-29
| [[Lios Uí Chathasaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 880
| [[Íomhá:Richie Ryan, 1981 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Richie Ryan]]
| data-sort-value="1929" | 1929-02-27
| data-sort-value="2019" | 2019-03-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 881
| [[Íomhá:Judge Fionan O'Loingsigh - 1948.tif|center|128px]]
| [[Fionán Ó Loingsigh]]
| data-sort-value="1889" | 1889-03-17
| data-sort-value="1966" | 1966-06-03
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 882
| [[Íomhá:Katherine Plunket.jpg|center|128px]]
| [[Katherine Plunket]]
| data-sort-value="1820" | 1820-11-22
| data-sort-value="1932" | 1932-10-14
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 883
| [[Íomhá:Garret FitzGerald 1975 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Garret Fitzgerald|Gearóid Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1926" | 1926-02-09
| data-sort-value="2011" | 2011-05-19
| [[Droichead na Dothra]]
|-
| style='text-align:right'| 884
| [[Íomhá:Nonpareil Jack Dempsey portrait.jpg|center|128px]]
| [[Nonpareil Dempsey]]
| data-sort-value="1862" | 1862-12-15
| data-sort-value="1895" | 1895-11-02<br/>1896-11-01
| [[An Currach]]
|-
| style='text-align:right'| 885
|
| [[Frank Daly]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1950" | 1950-02-18
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 886
| [[Íomhá:Dublin Martyrs by Conall McCabe (2001).jpg|center|128px]]
| [[Proinsias Táilliúir (mairtíreach)|Proinnsias Táiliúr]]
| data-sort-value="1550" | 1550
| data-sort-value="1621" | 1621-01-30
| [[Sord]]
|-
| style='text-align:right'| 887
| [[Íomhá:Niamh Bhreathnach.jpg|center|128px]]
| [[Niamh Bhreathnach]]
| data-sort-value="1945" | 1945-06-01
| data-sort-value="2023" | 2023-02-06
| [[Baile Uí Lachnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 888
|
| [[Terry Brennan]]
| data-sort-value="1942" | 1942-05-24
| data-sort-value="2020" | 2020-06-19
| [[Cairlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 889
|
| [[Thaddeus Lynch]]
| data-sort-value="1901" | 1901
| data-sort-value="1966" | 1966-10-25
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 890
| [[Íomhá:Thaddeus Connellan, by James Northcote.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Ó Coinnialláin]]
| data-sort-value="1780" | 1780
| data-sort-value="1854" | 1854
| [[An Scrín]]
|-
| style='text-align:right'| 891
| [[Íomhá:ThomasBracken-NZ.JPG|center|128px]]
| [[Thomas Bracken]]
| data-sort-value="1843" | 1843-12-21
| data-sort-value="1898" | 1898-02-16
| [[Cluain Eois]]
|-
| style='text-align:right'| 892
|
| [[Thomas Burke (An Clár)|Thomas Burke]]
| data-sort-value="1908" | 1908-06-10
| data-sort-value="1951" | 1951-11-20
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 893
| [[Íomhá:Thomas Davis Young Irelander.JPG|center|128px]]
| [[Tomás Dáibhis]]
| data-sort-value="1814" | 1814-10-14
| data-sort-value="1845" | 1845-09-16
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 894
|
| [[Thomas Dunne]]
| data-sort-value="1926" | 1926-03-10
| data-sort-value="1990" | 1990-08-03
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 895
| [[Íomhá:TF O'Higgins, 1933.png|center|128px]]
| [[Thomas F. O'Higgins]]
| data-sort-value="1890" | 1890-04-08
| data-sort-value="1953" | 1953-11-01
| [[An Sráidbhaile, Contae Laoise|An Sráidbhaile]]
|-
| style='text-align:right'| 896
|
| [[Thomas Falvey]]
| data-sort-value="1880" | 1880-08-07
| data-sort-value="1941" | 1941-02-17
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 897
|
| [[Thomas Finlay (Cumann na nGaedheal)|Thomas Finlay]]
| data-sort-value="1893" | 1893-10-11
| data-sort-value="1932" | 1932-11-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 898
|
| [[Thomas Harris]]
| data-sort-value="1895" | 1895
| data-sort-value="1974" | 1974-02-18
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 899
|
| [[Thomas Hennessy]]
| data-sort-value="1871" | 1871
| data-sort-value="1936" | 1936-01-02
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 900
| [[Íomhá:ThomasHunter.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Hunter]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1932" | 1932-03-11
| [[Baile Chaisleáin an Róistigh]]
|-
| style='text-align:right'| 901
|
| [[Thomas Hussey]]
| data-sort-value="1936" | 1936-01-25
| data-sort-value="2024" | 2024-01-21
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 902
| [[Íomhá:Alderman Kelly.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Kelly]]
| data-sort-value="1868" | 1868-09-13
| data-sort-value="1942" | 1942-04-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 903
|
| [[Michael Lipper]]
| data-sort-value="1932" | 1932-06-01
| data-sort-value="1987" | 1987-10-18
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 904
|
| [[Michael Lydon]]
| data-sort-value="1907" | 1907-10-10
| data-sort-value="1977" | 1977-05-15
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 905
|
| [[Michael Lyons]]
| data-sort-value="1910" | 1910-11-01
| data-sort-value="1991" | 1991-11-19
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 906
|
| [[Michael Lyster]]
| data-sort-value="1954" | 1954-04-11
| data-sort-value="2026" | 2026-03-21
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 907
|
| [[Michael Morrissey]]
|
| data-sort-value="1947" | 1947-05-10
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 908
|
| [[Michael Murphy]]
| data-sort-value="1919" | 1919-03-12
| data-sort-value="2000" | 2000-10-28
| [[An Scoil]]
|-
| style='text-align:right'| 909
|
| [[Mícheál Ó hEithir]]
| data-sort-value="1920" | 1920-06-02
| data-sort-value="1996" | 1996-11-24
| [[Glas Naíon]]
|-
| style='text-align:right'| 910
| [[Íomhá:Michael P O'Hickey.jpg|center|128px]]
| [[Micheál Ó hIceadha]]
| data-sort-value="1860" | 1860-03-12<br/>1861-03-12
| data-sort-value="1916" | 1916-11-19
| ''[[:d:Q104319975|An Charraig Bheag]]''
|-
| style='text-align:right'| 911
|
| [[Micheál Ó Síothcháin]]
| data-sort-value="1870" | 1870-12-17
| data-sort-value="1945" | 1945-03-01
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 912
|
| [[Michael Sheridan]]
| data-sort-value="1896" | 1896
| data-sort-value="1970" | 1970-07-06
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 913
| [[Íomhá:Michael Staines 1918.jpg|center|128px]]
| [[Michael Staines]]
| data-sort-value="1885" | 1885-05-01
| data-sort-value="1955" | 1955-10-26
| [[Baile Uí Fhiacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 914
|
| [[Michael ffrench-O'Carroll]]
| data-sort-value="1919" | 1919-09-15
| data-sort-value="2007" | 2007-05-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 915
|
| [[Michael Óg McFadden]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1958" | 1958-08-27
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 916
|
| [[Micheál Ó Síoda]]
| data-sort-value="1888" | 1888-05-30
| data-sort-value="1966" | 1966-10-19
| [[An Carn Mór, Contae na Gaillimhe|An Carn Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 917
|
| [[Mick Doyle (rugbaí)|Mick Doyle]]
| data-sort-value="1941" | 1941-10-13
| data-sort-value="2004" | 2004-05-11
| [[Oileán Ciarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 918
|
| [[Mick Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1893" | 1893
| data-sort-value="1968" | 1968-10-08
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 919
|
| [[Mícheál Mac Aodha]]
| data-sort-value="1912" | 1912-07-12
| data-sort-value="1982" | 1982-09-13
| [[Caisleán Uí Chonaill]]
|-
| style='text-align:right'| 920
| [[Íomhá:Mick Moloney.jpg|center|128px]]
| [[Mick Moloney]]
| data-sort-value="1944" | 1944-11-15
| data-sort-value="2022" | 2022-07-27
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 921
| [[Íomhá:Mick O'Dwyer in 2012.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Duibhir (peileadóir)|Mícheál Ó Duibhir]]
| data-sort-value="1936" | 1936-06-09
| data-sort-value="2025" | 2025-04-03
| [[An Coireán]]
|-
| style='text-align:right'| 922
|
| [[Mildred Anne Butler]]
| data-sort-value="1858" | 1858-01-11
| data-sort-value="1941" | 1941-10-11
| [[Baile Mhic Andáin]]
|-
| style='text-align:right'| 923
|
| [[Monica Barnes]]
| data-sort-value="1936" | 1936-02-12
| data-sort-value="2018" | 2018-05-03
| [[Carraig Mhachaire Rois]]
|-
| style='text-align:right'| 924
|
| [[Thomas Lawlor]]
|
| data-sort-value="1945" | 1945-10-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 925
|
| [[Thomas Meaney]]
| data-sort-value="1931" | 1931-08-11
| data-sort-value="2022" | 2022-12-26
| [[Sráid an Mhuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 926
| [[Íomhá:Irish nationalist politician Thomas O'Donnell.png|center|128px]]
| [[Tomás Ó Domhnaill (polaiteoir náisiúnach Éireannach)]]
| data-sort-value="1871" | 1871-11-30
| data-sort-value="1943" | 1943-06-11
| [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|An Baile Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 927
|
| [[Thomas O'Donoghue]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1958" | 1958-03-15
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 928
|
| [[Thomas O'Mahony]]
|
| data-sort-value="1924" | 1924-07-20
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 929
| [[Íomhá:Thomas O'Reilly, 1927.jpg|center|128px]]
| [[Thomas O'Reilly (Ciarraí)|Thomas O'Reilly]]
| data-sort-value="1875" | 1875-12-17
| data-sort-value="1944" | 1944-10-22
| [[An Coireán]]
|-
| style='text-align:right'| 930
|
| [[Thomas Powell]]
| data-sort-value="1892" | 1892-04-16
| data-sort-value="1971" | 1971-06-20
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 931
| [[Íomhá:MADDEN(1888) p370 THOMAS RUSSEL.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ruiséil (reibiliúnach)|Tomás Ruiséil]]
| data-sort-value="1767" | 1767-11-21
| data-sort-value="1803" | 1803-10-21
| [[Drom Átháin]]
|-
| style='text-align:right'| 932
|
| [[Thomas Tynan]]
| data-sort-value="1859" | 1859
| data-sort-value="1953" | 1953-09-24
| [[Baile Briotáis]]
|-
| style='text-align:right'| 933
|
| [[Timothy Killeen]]
| data-sort-value="1923" | 1923-05-10
| data-sort-value="1993" | 1993-03-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 934
|
| [[Timothy Linehan]]
| data-sort-value="1905" | 1905-08-04
| data-sort-value="2000" | 20th century
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 935
|
| [[Timothy O'Connor]]
| data-sort-value="1906" | 1906-10-01
| data-sort-value="1986" | 1986-07-21
| [[Cill Orglan]]
|-
| style='text-align:right'| 936
|
| [[Timothy O'Sullivan (Fianna Fáil)|Timothy O'Sullivan]]
| data-sort-value="1899" | 1899-07-26
| data-sort-value="1971" | 1971-03-03
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 937
| [[Íomhá:Timothy Quill 1930.jpg|center|128px]]
| [[Timothy Quill]]
| data-sort-value="1901" | 1901-05-09
| data-sort-value="1960" | 1960-06-10
| [[Cluain Droichead]]
|-
| style='text-align:right'| 938
|
| [[Todd Andrews]]
| data-sort-value="1901" | 1901-10-06
| data-sort-value="1985" | 1985-10-11
| [[Tuaisceart Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 939
|
| [[Tom Clancy]]
| data-sort-value="1924" | 1924-10-29
| data-sort-value="1990" | 1990-11-07
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 940
|
| [[Pádraig Tyers]]
| data-sort-value="1925" | 1925-10-20
| data-sort-value="2010" | 2010-02-19
| [[Tuar an Fhíona]]
|-
| style='text-align:right'| 941
|
| [[Pádraig Ó Fiannachta]]
| data-sort-value="1927" | 1927
| data-sort-value="2016" | 2016-07-15
| ''[[:d:Q65559350|An Paideac]]''
|-
| style='text-align:right'| 942
|
| [[Pádraig Ó Siochfhradha]]
| data-sort-value="1883" | 1883-03-10
| data-sort-value="1964" | 1964-11-19
| ''[[:d:Q65558431|Baile an Ghóilín]]''
|-
| style='text-align:right'| 943
| [[Íomhá:PádraigÓSnodaigh.JPG|center|128px]]
| [[Pádraig Ó Snodaigh]]
| data-sort-value="1935" | 1935<br/>1935-05-18
| data-sort-value="2025" | 2025-01-02
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 944
|
| [[Peadar Cowan]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-23
| data-sort-value="1962" | 1962-05-09
| [[Ármhach]]
|-
| style='text-align:right'| 945
|
| [[Peadar Duignan]]
| data-sort-value="1898" | 1898-07-26
| data-sort-value="1955" | 1955-04-13
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 946
| [[Íomhá:Cú Uladh.jpg|center|128px]]
| [[Cú Uladh - Peadar Toner Mac Fhionnlaoich|Peadar Toner Mac Fhionnlaoich]]
| data-sort-value="1856" | 1856-10-05
| data-sort-value="1942" | 1942-07-01
| ''[[:d:Q65559265|Allt an Iarainn]]''
|-
| style='text-align:right'| 947
|
| [[Percy Dockrell]]
| data-sort-value="1914" | 1914-12-27
| data-sort-value="1979" | 1979-11-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 948
|
| [[Peter J. Ward]]
| data-sort-value="1891" | 1891-11-01
| data-sort-value="1970" | 1970-01-06
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 949
| [[Íomhá:Peter Mathews.jpg|center|128px]]
| [[Peter Mathews]]
| data-sort-value="1951" | 1951-08-07
| data-sort-value="2017" | 2017-02-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 950
|
| [[Peter O'Loghlen]]
| data-sort-value="1883" | 1883
| data-sort-value="1971" | 1971-10-25
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 951
| [[Íomhá:Peter De Loughry.jpg|center|128px]]
| [[Peter de Loughry]]
| data-sort-value="1882" | 1882-04-22
| data-sort-value="1931" | 1931-10-23
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 952
|
| [[Phelim Calleary]]
| data-sort-value="1895" | 1895-10-03
| data-sort-value="1974" | 1974-01-04
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 953
|
| [[Philip Mahony]]
| data-sort-value="1897" | 1897-10-01
| data-sort-value="1972" | 1972-04-20
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 954
| [[Íomhá:7d1b3dc73225f14081cadd08c3ce5775.jpg--the late philly mcguinness will be honoured next sunday when the gaa park in mohill is rededicated as the philly mcguinness memorial park.jpg|center|128px]]
| [[Philip McGuinness]]
| data-sort-value="1984" | 1984-02-29
| data-sort-value="2010" | 2010-04-19
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 955
|
| [[Philip Shanahan]]
| data-sort-value="1874" | 1874-10-27
| data-sort-value="1931" | 1931-11-21
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 956
|
| [[Pierce McCan]]
| data-sort-value="1882" | 1882-08-02
| data-sort-value="1919" | 1919-03-06
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 957
|
| [[Proinsias Mac Aonghusa]]
| data-sort-value="1933" | 1933-06-23
| data-sort-value="2003" | 2003-09-28
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 958
| [[Íomhá:Pádraic Ó Máille, circa 1922.jpg|center|128px]]
| [[Pádraic Ó Máille]]
| data-sort-value="1878" | 1878-02-23
| data-sort-value="1946" | 1946-01-19
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 959
| [[Íomhá:Sinn Fein Standing Committee - Ard Fheis in Dublin 21 Feb1922.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Lynn]]
| data-sort-value="1874" | 1874-01-28
| data-sort-value="1955" | 1955-09-14
| [[Cill Ala]]
|-
| style='text-align:right'| 960
| [[Íomhá:Kathleen O'Callaghan.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen O'Callaghan]]
| data-sort-value="1885" | 1885-10-11
| data-sort-value="1961" | 1961-03-16
| ''[[:d:Q104304114|Crois Uí Mhathúna]]''
|-
| style='text-align:right'| 961
|
| [[Kathleen O'Connor]]
| data-sort-value="1934" | 1934-07-30
| data-sort-value="2017" | 2017-12-13
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 962
|
| [[Kieran Egan]]
| data-sort-value="1916" | 1916-05-26
| data-sort-value="1976" | 1976-03-25
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 963
|
| [[Láimhbheartach Mac Cionnaith]]
| data-sort-value="1870" | 1870-07-16
| data-sort-value="1956" | 1956-12-27
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 964
|
| [[Larry McMahon]]
| data-sort-value="1929" | 1929-01-18
| data-sort-value="2006" | 2006-02-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 965
| [[Íomhá:Laurence Ginnell.jpg|center|128px]]
| [[Labhrás Mag Fhionnail]]
| data-sort-value="1852" | 1852-04-09
| data-sort-value="1923" | 1923-04-17
| [[Dealbhna]]
|-
| style='text-align:right'| 966
|
| [[Laurence Walsh]]
| data-sort-value="1883" | 1883-08-01
| data-sort-value="1962" | 1962-08-11
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 967
|
| [[Leo Skinner]]
| data-sort-value="1901" | 1901-08-01
| data-sort-value="1970" | 1970-01-27
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 968
|
| [[Liam Ahern]]
| data-sort-value="1916" | 1916-01-12
| data-sort-value="1974" | 1974-07-13
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 969
|
| [[Liam Cunningham]]
| data-sort-value="1915" | 1915-01-25
| data-sort-value="1976" | 1976-02-29
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 970
|
| [[Liam Hamilton]]
| data-sort-value="1928" | 1928-09-08
| data-sort-value="2000" | 2000-11-29
| [[Baile Mhistéala]]
|-
| style='text-align:right'| 971
|
| [[Liam Lawlor|Liam Ó Leathlobhair]]
| data-sort-value="1945" | 1945-10-01
| data-sort-value="2005" | 2005-10-22
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 972
|
| [[Liam Mac Con Iomaire]]
| data-sort-value="1937" | 1937-10-09
| data-sort-value="2019" | 2019-05-05
| [[Casla]]
|-
| style='text-align:right'| 973
|
| [[Liam de Róiste]]
| data-sort-value="1882" | 1882-06-15
| data-sort-value="1959" | 1959-05-15
| [[Baile Mhontáin]]
|-
| style='text-align:right'| 974
|
| [[Lionel Booth]]
| data-sort-value="1914" | 1914-06-12
| data-sort-value="1997" | 1997-05-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 975
|
| [[Lorcan Robbins|Lorcán O Roibín]]
| data-sort-value="1884" | 1884-05-16
| data-sort-value="1939" | 1939-01-09
| [[An Móta]]
|-
| style='text-align:right'| 976
|
| [[Lorenzo Ó Meachair]]
| data-sort-value="1899" | 1899-09-16
| data-sort-value="1973" | 1973-05-17
| [[Tulach Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 977
|
| [[Richard Wilson]]
| data-sort-value="1875" | 1875
| data-sort-value="1957" | 1957-02-20
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 978
|
| [[Risteard de Hindeberg]]
| data-sort-value="1863" | 1863-09-18
| data-sort-value="1916" | 1916-03-17
| ''[[:d:Q104320133|Barr Beithí]]''
|-
| style='text-align:right'| 979
| [[Íomhá:Pól Ó Foighil.jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Foighil]]
| data-sort-value="1928" | 1928-06-01
| data-sort-value="2005" | 2005-03-21
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 980
|
| [[Richard Anthony]]
| data-sort-value="1875" | 1875-10-20
| data-sort-value="1962" | 1962-01-03
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 981
| [[Íomhá:Barrington,Richard Manliffe01.png|center|128px]]
| [[Richard Barrington]]
| data-sort-value="1849" | 1849
| data-sort-value="1915" | 1915-09-15
| ''[[:d:Q104277926|An Fásach Rua]]''
|-
| style='text-align:right'| 982
|
| [[Richard Barry]]
| data-sort-value="1919" | 1919-09-04
| data-sort-value="2013" | 2013-04-28
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 983
|
| [[Richard Beamish]]
| data-sort-value="1862" | 1862-06-16<br/>1861-06-16
| data-sort-value="1938" | 1938-02-23
| [[An Gleanntán]]
|-
| style='text-align:right'| 984
| [[Íomhá:Richard Corish, circa 1930s.jpg|center|128px]]
| [[Richard Corish]]
| data-sort-value="1889" | 1889-01-01
| data-sort-value="1945" | 1945-07-19
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 985
|
| [[Richard Curran]]
| data-sort-value="1879" | 1879-11-18
| data-sort-value="1961" | 1961-01-27
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 986
| [[Íomhá:Richard Gogan.jpg|center|128px]]
| [[Richard Gogan]]
| data-sort-value="1899" | 1899-11-29
| data-sort-value="1982" | 1982-04-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 987
|
| [[Risteárd de hAe]]
| data-sort-value="1902" | 1902
| data-sort-value="1976" | 1976
| [[Mainistir na Féile]]
|-
| style='text-align:right'| 988
|
| [[Richard O'Connell]]
| data-sort-value="1892" | 1892-03-13
| data-sort-value="1964" | 1964-10-01
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 989
|
| [[Richard Stanihurst|Richard Stanyhurst]]
| data-sort-value="1547" | 1547
| data-sort-value="1618" | 1618
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 990
|
| [[Richard Stapleton]]
|
| data-sort-value="1949" | 1949-07-31
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 991
|
| [[Richard Walsh]]
| data-sort-value="1889" | 1889
| data-sort-value="1957" | 1957-12-04
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 992
|
| [[Joan Burke]]
| data-sort-value="1928" | 1928-02-08
| data-sort-value="2016" | 2016-11-27
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 993
|
| [[Joe Fox]]
| data-sort-value="1931" | 1931-04-04
| data-sort-value="1981" | 1981-10-01
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 994
|
| [[Seosamh Mac Donncha]]
| data-sort-value="1953" | 1953
| data-sort-value="2016" | 2016-05-20
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 995
|
| [[Joe Steve Ó Neachtain]]
| data-sort-value="1942" | 1942
| data-sort-value="2020" | 2020-01-19
| ''[[:d:Q113192695|An Chré Dhubh]]''
|-
| style='text-align:right'| 996
|
| [[John A. Murphy]]
| data-sort-value="1927" | 1927-01-17
| data-sort-value="2022" | 2022-02-28
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 997
|
| [[John Byrne]]
| data-sort-value="1878" | 1878-09-23
| data-sort-value="1942" | 1942-07-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 998
|
| [[John Carew]]
| data-sort-value="1901" | 1901-05-05
| data-sort-value="1968" | 1968-07-12
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 999
|
| [[John Coffey (iománaí)|Seán Ó Cofaigh]]
| data-sort-value="1918" | 1918-01-14
| data-sort-value="2019" | 2019-08-12
| [[An Bóthar Leathan]]
|-
| style='text-align:right'| 1000
| [[Íomhá:Dr John Crowley TD.png|center|128px]]
| [[John Crowley]]
| data-sort-value="1870" | 1870
| data-sort-value="1934" | 1934
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1001
|
| [[Muiris Mac Conghail]]
| data-sort-value="1941" | 1941-05-12
| data-sort-value="2019" | 2019-11-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1002
|
| [[Myrtle Allen]]
| data-sort-value="1924" | 1924-03-13
| data-sort-value="2018" | 2018-06-13
| ''[[:d:Q7810423|Tivoli, Corcaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1003
|
| [[Máire Mac Néill]]
| data-sort-value="1904" | 1904-12-07
| data-sort-value="1987" | 1987-05-15
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1004
| [[Íomhá:Maire-Ni-Chineide2.jpg|center|128px]]
| [[Máire Ní Chinnéide]]
| data-sort-value="1879" | 1879-01-17
| data-sort-value="1967" | 1967-05-25
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 1005
| [[Íomhá:Portrait of Maire Nic Shiubhlaigh P3647.jpg|center|128px]]
| [[Máire Nic Shiubhlaigh]]
| data-sort-value="1883" | 1883-05-05
| data-sort-value="1958" | 1958-09-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1006
|
| [[Ned Brennan]]
| data-sort-value="1920" | 1920-08-01
| data-sort-value="1988" | 1988-09-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1007
|
| [[Niall Ó Dónaill]]
| data-sort-value="1908" | 1908-08-27
| data-sort-value="1995" | 1995-02-10
| [[Loch an Iúir]]
|-
| style='text-align:right'| 1008
|
| [[Nollaig Ó Gadhra]]
| data-sort-value="1943" | 1943-12-16
| data-sort-value="2008" | 2008-08-13
| [[Fíonach, Contae Luimnigh|Fíonach]]
|-
| style='text-align:right'| 1009
| [[Íomhá:P. J. Moloney, 22 Jan 1919 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[P. J. Moloney]]
| data-sort-value="1869" | 1869-03-20
| data-sort-value="1947" | 1947-09-04
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1010
| [[Íomhá:Dr Vincent White in his Mayoral robes.jpg|center|128px]]
| [[Vincent White]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1958" | 1958-12-14
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1011
|
| [[Robert Anthony Welch]]
| data-sort-value="1947" | 1947-11-25
| data-sort-value="2013" | 2013-02-03
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1012
|
| [[Robert Davitt]]
| data-sort-value="1899" | 1899-12-12
| data-sort-value="1981" | 1981-09-26
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1013
|
| [[Robert Day]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1949" | 1949
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1014
|
| [[Roibeard Ó Faracháin]]
| data-sort-value="1909" | 1909-04-24
| data-sort-value="1984" | 1984-12-29
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1015
|
| [[Robert Lahiffe]]
| data-sort-value="1911" | 1911
| data-sort-value="1975" | 1975-03-08
| [[Gort Inse Guaire|An Gort]]
|-
| style='text-align:right'| 1016
|
| [[Robert Rowlette]]
| data-sort-value="1873" | 1873-10-16
| data-sort-value="1944" | 1944-10-13
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1017
|
| [[Robert Ryan]]
| data-sort-value="1882" | 1882
| data-sort-value="1952" | 1952-04-23
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1018
|
| [[Roger Sweetman]]
| data-sort-value="1874" | 1874-08-18
| data-sort-value="1954" | 1954-05-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1019
| [[Íomhá:Rose Barton by M H Carlisle (cropped).tif|center|128px]]
| [[Rose Maynard Barton]]
| data-sort-value="1856" | 1856-04-21
| data-sort-value="1929" | 1929-10-10
| ''[[:d:Q60556470|Baile an Róistigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1020
| [[Íomhá:Rosemary Smith 1965.jpg|center|128px]]
| [[Rosemary Smith]]
| data-sort-value="1937" | 1937-08-07
| data-sort-value="2023" | 2023-12-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1021
|
| [[Ruairí Brugha]]
| data-sort-value="1917" | 1917-10-15
| data-sort-value="2006" | 2006-01-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1022
|
| [[Rónán Mac Aodha Bhuí]]
| data-sort-value="1970" | 1970-05-06
| data-sort-value="2023" | 2023-09-19
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1023
| [[Íomhá:Tom Kettle.jpg|center|128px]]
| [[Tom Kettle]]
| data-sort-value="1880" | 1880-02-09
| data-sort-value="1916" | 1916-09-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1024
|
| [[Tom Leonard]]
| data-sort-value="1924" | 1924-05-30
| data-sort-value="2004" | 2004-03-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1025
|
| [[Tom McEllistrim (1894–1973)|Tom McEllistrim]]
| data-sort-value="1894" | 1894-10-14
| data-sort-value="1973" | 1973-12-04
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 1026
|
| [[Tom Murphy]]
| data-sort-value="1935" | 1935-02-23
| data-sort-value="2018" | 2018-05-15
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 1027
|
| [[Tom O'Reilly (An Cabhán)|Tom O'Reilly]]
| data-sort-value="1915" | 1915-08-06
| data-sort-value="1995" | 1995-02-01
| [[Cill na Seanrátha]]
|-
| style='text-align:right'| 1028
|
| [[Tom Sailí Ó Flaithearta]]
| data-sort-value="1931" | 1931
| data-sort-value="2021" | 2021-04-15
| [[An Cheathrú Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 1029
|
| [[Uileog de Búrca]]
| data-sort-value="1829" | 1829-12-29
| data-sort-value="1887" | 1887-11-22
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1030
|
| [[Val Mulkerns]]
| data-sort-value="1925" | 1925-02-14
| data-sort-value="2018" | 2018-03-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1031
|
| [[Vincent Rice]]
| data-sort-value="1875" | 1875-04-21
| data-sort-value="1955" | 1955
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1032
|
| [[Walter Furlong]]
| data-sort-value="1893" | 1893-09-01
| data-sort-value="1973" | 1973-12-11
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1033
|
| [[Uaitéar Ó Maicín|Walter Macken]]
| data-sort-value="1915" | 1915-05-03
| data-sort-value="1967" | 1967-04-22
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1034
| [[Íomhá:Wilhelmina Geddes.jpg|center|128px]]
| [[Wilhelmina Geddes]]
| data-sort-value="1887" | 1887-05-25
| data-sort-value="1955" | 1955-08-10
| [[Liatroim]]
|-
| style='text-align:right'| 1035
|
| [[William Aird]]
| data-sort-value="1892" | 1892
| data-sort-value="1931" | 1931-10-31
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1036
|
| [[William Broderick]]
| data-sort-value="1877" | 1877-05-20
| data-sort-value="1957" | 1957-06-01
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1037
|
| [[Uilliam Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1501" | 16th century
| data-sort-value="1628" | 1628-07-11
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1038
|
| [[William Davin]]
| data-sort-value="1890" | 1890-02-19
| data-sort-value="1956" | 1956-03-01
| [[Ráth Domhnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1039
|
| [[William Desmond]]
|
| data-sort-value="1941" | 1941-09-05
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1040
|
| [[William Duffy]]
| data-sort-value="1865" | 1865-04-07
| data-sort-value="1945" | 1945-01-01
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1041
|
| [[William Dwyer]]
| data-sort-value="1887" | 1887-05-10
| data-sort-value="1951" | 1951-05-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1042
|
| [[William Frederick Wakeman]]
| data-sort-value="1822" | 1822
| data-sort-value="1900" | 1900
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1043
|
| [[William Hayes]]
| data-sort-value="1913" | 1913-01-18
| data-sort-value="1994" | 1994-01-07
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1044
|
| [[William Higgins]]
| data-sort-value="1763" | 1763
| data-sort-value="1825" | 1825-06
| [[Cúil Mhuine]]
|-
| style='text-align:right'| 1045
| [[Íomhá:William James MacNeven.jpg|center|128px]]
| [[William James MacNeven]]
| data-sort-value="1763" | 1763-03-21
| data-sort-value="1841" | 1841-07-12
| [[Eachroim, Contae na Gaillimhe|Eachroim]]
|-
| style='text-align:right'| 1046
|
| [[Patrick Cahill]]
| data-sort-value="1884" | 1884-09-11
| data-sort-value="1946" | 1946-11-12
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1047
|
| [[Paddy Forde]]
| data-sort-value="1922" | 1922-07-22
| data-sort-value="1972" | 1972-05-13
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1048
|
| [[Paddy Harte]]
| data-sort-value="1931" | 1931-07-26
| data-sort-value="2018" | 2018-01-08
| [[Leifear]]
|-
| style='text-align:right'| 1049
|
| [[Paddy Keaveney]]
| data-sort-value="1929" | 1929-10-28
| data-sort-value="1995" | 1995-07-19
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1050
|
| [[Pádraig Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1910" | 1910-09-16
| data-sort-value="1971" | 1971-12-07
| [[Achadh Úr]]
|-
| style='text-align:right'| 1051
| [[Íomhá:PAT INGOLDSBY 3 BW.jpg|center|128px]]
| [[Pat Ingoldsby]]
| data-sort-value="1942" | 1942-08-25
| data-sort-value="2025" | 2025-03-01
| [[Mullach Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 1052
|
| [[Patricia Burke Brogan]]
| data-sort-value="1926" | 1926-03-17
| data-sort-value="2022" | 2022-09-05
| [[Cill an Dísirt]]
|-
| style='text-align:right'| 1053
|
| [[Patrick Beegan]]
| data-sort-value="1895" | 1895-05-26
| data-sort-value="1958" | 1958-02-02
| [[Ceapaigh an tSeagail]]
|-
| style='text-align:right'| 1054
| [[Íomhá:Patrick Belton, 1933.jpg|center|128px]]
| [[Patrick Belton]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1945" | 1945-01-30
| [[Béal Átha Liag]]
|-
| style='text-align:right'| 1055
|
| [[Patrick Boland]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1962" | 1962
| [[Baile an Chaisleáin, Contae Laoise|Baile an Chaisleáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1056
|
| [[Patrick Brennan]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1999" | 20th century
| [[Míleac, Contae an Chláir|Míleac]]
|-
| style='text-align:right'| 1057
|
| [[Patrick Browne (Maigh Eo)|Patrick Browne]]
| data-sort-value="1888" | 1888
| data-sort-value="1970" | 1970-07-24
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1058
|
| [[Patrick Burke (An Clár)|Patrick Burke]]
| data-sort-value="1879" | 1879-04-16
| data-sort-value="1945" | 1945-02-07
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1059
|
| [[Patrick Burke (Baile Átha Cliath)|Patrick Burke]]
| data-sort-value="1904" | 1904-01-26
| data-sort-value="1985" | 1985-09-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1060
|
| [[Mary Reynolds]]
| data-sort-value="1889" | 1889-10-10
| data-sort-value="1974" | 1974-08-29
| [[Béal an Átha Móir]]
|-
| style='text-align:right'| 1061
|
| [[Mary Ryan]]
| data-sort-value="1898" | 1898-01-31
| data-sort-value="1981" | 1981-02-08
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1062
|
| [[Máire Ní Aodáin]]
| data-sort-value="1862" | 1862<br/>1862-05-19
| data-sort-value="1942" | 1942<br/>1942-07-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1063
|
| [[Patrick Cawley]]
| data-sort-value="1904" | 1904-12-26
| data-sort-value="1968" | 1968-12-18
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1064
|
| [[Patrick Clancy]]
| data-sort-value="1877" | 1877-03-17
| data-sort-value="1947" | 1947-02-21
| [[An Brú]]
|-
| style='text-align:right'| 1065
|
| [[Patrick Cogan]]
| data-sort-value="1903" | 1903-10-23
| data-sort-value="1977" | 1977-01-05
| [[An Tulach]]
|-
| style='text-align:right'| 1066
|
| [[Patrick Connor]]
| data-sort-value="1906" | 1906-03-15
| data-sort-value="1989" | 1989-08-26
| [[Neidín]]
|-
| style='text-align:right'| 1067
|
| [[Patrick Crotty]]
| data-sort-value="1902" | 1902-11-23
| data-sort-value="1970" | 1970-11-26
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1068
|
| [[Patrick Crowe]]
| data-sort-value="1892" | 1892-02-17
| data-sort-value="1969" | 1969-08-08
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1069
|
| [[Patrick Cummins]]
| data-sort-value="1921" | 1921-06-10
| data-sort-value="2009" | 2009-03-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1070
|
| [[Patrick Daly]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1999" | 20th century
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1071
|
| [[Patrick Dooley]]
| data-sort-value="1910" | 1910-01-14
| data-sort-value="1982" | 1982-05-02
| [[Baile Átha Í]]
|-
| style='text-align:right'| 1072
|
| [[Patrick Duffy (polaiteoir)|Patrick Duffy]]
| data-sort-value="1875" | 1875-07-28
| data-sort-value="1946" | 1946-07-21
| [[Baile na Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1073
|
| [[Patrick Finucane]]
| data-sort-value="1890" | 1890-12-05
| data-sort-value="1984" | 1984-04-10
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1074
|
| [[Patrick Fogarty]]
|
| data-sort-value="1947" | 1947-05-02
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1075
|
| [[Patrick Gaffney]]
|
| data-sort-value="1943" | 1943
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1076
|
| [[Patrick Giles]]
| data-sort-value="1899" | 1899
| data-sort-value="1965" | 1965-03-13
| [[Maigh Dearmhaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1077
|
| [[Patrick Hogan (Cumann na nGaedheal)|Patrick Hogan]]
| data-sort-value="1891" | 1891-05-13
| data-sort-value="1936" | 1936-07-14
| [[An Ballán]]
|-
| style='text-align:right'| 1078
|
| [[Patrick Hogan (Tiobraid Árann)|Patrick Hogan]]
| data-sort-value="1907" | 1907-03-25
| data-sort-value="1972" | 1972-10-05
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1079
|
| [[Patrick Kerrigan]]
| data-sort-value="1928" | 1928-02-21
| data-sort-value="1979" | 1979-07-04
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1080
|
| [[Patrick Kinane]]
| data-sort-value="1892" | 1892-07-03
| data-sort-value="1957" | 1957-07-15
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1081
|
| [[Patrick Lenihan]]
| data-sort-value="1902" | 1902-09-04
| data-sort-value="1970" | 1970-03-11
| [[Cill Fhionnúrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1082
|
| [[Patrick Leonard]]
| data-sort-value="1862" | 1862
| data-sort-value="1944" | 1944-05-10
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1083
| [[Íomhá:Patrick MacGill, 1936.jpg|center|128px]]
| [[Patrick MacGill|Pádraig Mac a' Ghoill]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-24
| data-sort-value="1963" | 1963-11
| [[Na Gleannta]]
|-
| style='text-align:right'| 1084
|
| [[Patrick Malone]]
| data-sort-value="1916" | 1916-05-30
| data-sort-value="1993" | 1993-12-03
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 1085
|
| [[Patrick McCarvill]]
| data-sort-value="1893" | 1893-05-23
| data-sort-value="1955" | 1955-03-16
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1086
|
| [[Patrick McGoldrick]]
| data-sort-value="1865" | 1865-08-12
| data-sort-value="1939" | 1939-04-26
| ''[[:d:Q6407922|Cúil na gCuirridín]]''
|-
| style='text-align:right'| 1087
|
| [[Patrick Mooney]]
| data-sort-value="1903" | 1903-11-12
| data-sort-value="1989" | 1989-10-30
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1088
|
| [[Patrick Mulvany]]
| data-sort-value="1871" | 1871-07-02
| data-sort-value="1951" | 1951-05-16
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1089
|
| [[Patrick Murphy]]
| data-sort-value="1889" | 1889-05-13
| data-sort-value="1968" | 1968-05-01
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1090
|
| [[Patrick O'Byrne]]
| data-sort-value="1870" | 1870-08
| data-sort-value="1944" | 1944-01-20
| [[Ros Cré]]
|-
| style='text-align:right'| 1091
|
| [[Padaí Mhicheáil Airt (The Invincibles)|Pádraig Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1835" | 1835
| data-sort-value="1883" | 1883-12-17
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 1092
|
| [[Patrick O'Driscoll]]
| data-sort-value="1878" | 1878-01-14
| data-sort-value="1949" | 1949-08-08
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1093
|
| [[Pádraig Ó Caoimh]]
| data-sort-value="1881" | 1881-07-03
| data-sort-value="1973" | 1973-09-20
| ''[[:d:Q60556178|Nuachabháil]]''
|-
| style='text-align:right'| 1094
|
| [[Patrick O'Malley]]
| data-sort-value="1943" | 1943-07-01
| data-sort-value="2021" | 2021-03-27
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1095
|
| [[Patrick O'Reilly (polaiteoir neamhspleách)|Patrick O'Reilly]]
| data-sort-value="1893" | 1893-01-09
| data-sort-value="1972" | 1972-04-25
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1096
|
| [[Patrick O'Reilly (An Cabhán)|Patrick O'Reilly]]
| data-sort-value="1906" | 1906-04-06
| data-sort-value="1994" | 1994-02-19
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1097
|
| [[Patrick Palmer]]
| data-sort-value="1889" | 1889-04-13
| data-sort-value="1971" | 1971-03-21
| [[Dún na Séad]]
|-
| style='text-align:right'| 1098
|
| [[Patrick Reynolds (Cumann na nGaedheal)|Patrick Reynolds]]
| data-sort-value="1887" | 1887-03-01
| data-sort-value="1932" | 1932-03-14
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 1099
|
| [[Patrick Rogers]]
| data-sort-value="1900" | 1900-02-01
| data-sort-value="1963" | 1963-03-22
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1100
|
| [[Patrick Shanahan]]
| data-sort-value="1908" | 1908-03-10
| data-sort-value="2000" | 2000-02-01
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1101
|
| [[Louis O'Dea]]
|
| data-sort-value="1955" | 1955-02-19
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1102
|
| [[Lughaidh Ó Cléirigh]]
| data-sort-value="1580" | 1580
| data-sort-value="1630" | 1630
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1103
|
| [[Luke Belton]]
| data-sort-value="1918" | 1918-08-09
| data-sort-value="2006" | 2006-06-18
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 1104
|
| [[Mainie Jellett|Mainie Harriet Jellett]]
| data-sort-value="1897" | 1897-04-29
| data-sort-value="1944" | 1944-02-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1105
|
| [[Manchán Magan]]
| data-sort-value="1970" | 1970-08-20
| data-sort-value="2025" | 2025-10-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1106
|
| [[Mainchín Seoighe]]
| data-sort-value="1920" | 1920-08-18
| data-sort-value="2006" | 2006-07-03
| ''[[:d:Q104313381|Baile Thancaird]]''
|-
| style='text-align:right'| 1107
| [[Íomhá:Die Sopranistin Margaret Sheridan und der Dirigent Vincenzo Bellezza in London, 1938.jpg|center|128px]]
| [[Margaret Burke Sheridan]]
| data-sort-value="1889" | 1889-10-15
| data-sort-value="1958" | 1958-04-16
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1108
|
| [[Margaret Collins-O'Driscoll]]
| data-sort-value="1878" | 1878
| data-sort-value="1945" | 1945-06-17
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 1109
|
| [[Margaret Jane Scott Hawthorne]]
| data-sort-value="1869" | 1869-01-17
| data-sort-value="1958" | 1958-05-01
| ''[[:d:Q104345161|Corr na Féinne]]''
|-
| style='text-align:right'| 1110
|
| [[Margaret Mary Pearse]]
| data-sort-value="1878" | 1878-08-24
| data-sort-value="1968" | 1968-11-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1111
| [[Íomhá:Margaret Pearse in later life.jpg|center|128px]]
| [[Margaret Pearse]]
| data-sort-value="1857" | 1857-02-12
| data-sort-value="1932" | 1932-04-22
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1112
|
| [[Marian Finucane]]
| data-sort-value="1950" | 1950-05-21
| data-sort-value="2020" | 2020-01-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1113
|
| [[Mark Deering]]
| data-sort-value="1900" | 1900-03-06
| data-sort-value="1973" | 1973-04-26
| [[Dún Luáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1114
| [[Íomhá:Mark Killilea Snr, 1927.jpg|center|128px]]
| [[Mark Killilea, Mór]]
| data-sort-value="1897" | 1897-01-15
| data-sort-value="1970" | 1970-09-29
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1115
| [[Íomhá:Mark Killilea MEP 1994.jpg|center|128px]]
| [[Mark Killilea, Óg]]
| data-sort-value="1939" | 1939-09-05
| data-sort-value="2018" | 2018-12-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1116
|
| [[Martin Brennan]]
| data-sort-value="1903" | 1903-03-01
| data-sort-value="1956" | 1956-06-21
| [[Tobar an Choire]]
|-
| style='text-align:right'| 1117
|
| [[Martin Conlon]]
| data-sort-value="1879" | 1879
| data-sort-value="1966" | 1966-01-23
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1118
|
| [[Martin Finn]]
| data-sort-value="1917" | 1917-08-22
| data-sort-value="1988" | 1988-03-07
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1119
| [[Íomhá:Martin McDonogh.jpg|center|128px]]
| [[Máirtín Mac Donnchadha]]
| data-sort-value="1858" | 1858<br/>1857
| data-sort-value="1934" | 1934-11-24
| [[Garmna]]
|-
| style='text-align:right'| 1120
|
| [[Martin Medlar]]
| data-sort-value="1899" | 1899-12-04
| data-sort-value="1965" | 1965-06-04
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1121
|
| [[Martin Nally]]
| data-sort-value="1882" | 1882
| data-sort-value="1966" | 1966-08-01
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1122
|
| [[Martin Roddy]]
| data-sort-value="1883" | 1883-12-09
| data-sort-value="1948" | 1948-01-08
| ''[[:d:Q18022071|Cill Mhic Eoghain]]''
|-
| style='text-align:right'| 1123
|
| [[Martin Ryan]]
| data-sort-value="1900" | 1900-01-31
| data-sort-value="1943" | 1943-07-22
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1124
| [[Íomhá:Martin savage.jpg|center|128px]]
| [[Máirtín Sabhaois]]
| data-sort-value="1898" | 1898
| data-sort-value="1919" | 1919-12-19
| [[Baile Easa Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 1125
|
| [[Martin Sexton]]
| data-sort-value="1878" | 1878-09-15
| data-sort-value="1966" | 1966-02-01
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1126
| [[Íomhá:StateLibQld 1 114664 Men and women who rival the birds, 1930 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[An Bhantiarna Mary Heath]]
| data-sort-value="1896" | 1896-11-10
| data-sort-value="1939" | 1939-05-09
| [[Cnoc an Doire]]
|-
| style='text-align:right'| 1127
| [[Íomhá:1657534158379 P487 BANOTTI 003 MOBILE.jpg|center|128px]]
| [[Mary Banotti]]
| data-sort-value="1939" | 1939-05-29
| data-sort-value="2024" | 2024-05-10
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1128
|
| [[Mary Bonaventure Browne]]
| data-sort-value="1610" | 1610
| data-sort-value="1672" | 1672
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1129
|
| [[Mary Colum]]
| data-sort-value="1884" | 1884-06-13<br/>1887-06-13
| data-sort-value="1957" | 1957-10-22
| [[Cúil Mhuine]]<br/>[[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1130
|
| [[Kit Ahern]]
| data-sort-value="1915" | 1915-01-13
| data-sort-value="2007" | 2007-12-27
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1131
|
| [[Nicky McFadden]]
| data-sort-value="1962" | 1962-12-25
| data-sort-value="2014" | 2014-03-25
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 1132
|
| [[Tadhg Dall Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1550" | 1550
| data-sort-value="1591" | 1591-03
| [[Cúige Chonnacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1133
|
| [[Tomás Ó Néill Ruiséal]]
| data-sort-value="1828" | 1828
| data-sort-value="1908" | 1908
| [[An Móta]]
|-
| style='text-align:right'| 1134
|
| [[Patrick Shaw]]
| data-sort-value="1872" | 1872-02-15
| data-sort-value="1940" | 1940-09-14
| [[Contae na hIarmhí]]
|-
| style='text-align:right'| 1135
|
| [[Patrick Teehan]]
| data-sort-value="1904" | 1904-04-14
| data-sort-value="1985" | 1985-12-25
| [[Tigh Moling]]
|-
| style='text-align:right'| 1136
|
| [[Patrick Tierney]]
| data-sort-value="1904" | 1904-04-24
| data-sort-value="1990" | 1990-09-29
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1137
|
| [[Paudge Brennan]]
| data-sort-value="1922" | 1922-02-18
| data-sort-value="1998" | 1998-06-10
| [[Carn an Bhua]]
|-
| style='text-align:right'| 1138
| [[Íomhá:Paul Coghlan, June 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Paul Coghlan]]
| data-sort-value="1944" | 1944-06-01
| data-sort-value="2023" | 2023-06-08
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1139
|
| [[Seán Ó Súilleabháin (saighdiúir)|Seán Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1700" | 1700
| data-sort-value="1760" | 1760
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1140
| [[Íomhá:Grubb Howard.jpg|center|128px]]
| [[Howard Grubb]]
| data-sort-value="1844" | 1844-07-28
| data-sort-value="1931" | 1931-09-16
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1141
|
| [[William Bowles]]
| data-sort-value="1705" | 1705<br/>1714
| data-sort-value="1780" | 1780-08-25
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1142
| [[Íomhá:John Boyle O'Reilly cph.3a38519.jpg|center|128px]]
| [[John Boyle O'Reilly]]
| data-sort-value="1844" | 1844-06-28
| data-sort-value="1890" | 1890-08-10
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1143
| [[Íomhá:Portrait of Singer Big Tom (Nov 2004).jpg|center|128px]]
| [[Big Tom]]
| data-sort-value="1936" | 1936-09-18
| data-sort-value="2018" | 2018-04-17
| [[Baile na Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1144
|
| [[Dáibhí de Barra]]
| data-sort-value="1758" | 1758
| data-sort-value="1851" | 1851
| [[Carraig Thuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 1145
|
| [[Dáithí Ó hÓgáin]]
| data-sort-value="1949" | 1949
| data-sort-value="2011" | 2011
| [[An Brú]]
|-
| style='text-align:right'| 1146
|
| [[Domhnall Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1847" | 1847
| data-sort-value="1930" | 1930-09-27
| ''[[:d:Q104300976|An Cnoc Dubh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1147
|
| [[Eibhlín Ní Chathailriabhaigh]]
| data-sort-value="1910" | 1910-06-01
| data-sort-value="2001" | 2001-06-07
| [[Domhnach Broc]]
|-
| style='text-align:right'| 1148
|
| [[Fionn Mac Cumhaill (scríbhneoir)|Fionn Mac Cumhaill]]
| data-sort-value="1885" | 1885-06-23
| data-sort-value="1965" | 1965-08-07
| ''[[:d:Q104348887|Leitir Catha]]''
|-
| style='text-align:right'| 1149
|
| [[Maidhc Dainín Ó Sé]]
| data-sort-value="1942" | 1942-02-02
| data-sort-value="2013" | 2013-08-29
| [[Baile na nGall, Contae Chiarraí|Baile na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1150
|
| [[Máire Ní Scolaí]]
| data-sort-value="1909" | 1909-05-24
| data-sort-value="1985" | 1985-06-28
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1151
|
| [[Máirtín Ó Corrbuí]]
| data-sort-value="1912" | 1912-11-17
| data-sort-value="2002" | 2002-05-08
| ''[[:d:Q104314882|An Pháirc Bhuí]]''
|-
| style='text-align:right'| 1152
|
| [[Máirín Ní Rodaigh]]
|
| data-sort-value="1965" | 1965-10
| [[An Cabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1153
|
| [[Mícheál Breathnach]]
| data-sort-value="1881" | 1881-09-16
| data-sort-value="1908" | 1908-09-28
| [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 1154
|
| [[Mícheál Ó Bréartúin]]
| data-sort-value="1930" | 1930
| data-sort-value="2011" | 2011
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1155
|
| [[Patsy Ó Ceannabháin]]
| data-sort-value="1943" | 1943
| data-sort-value="1998" | 1998
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 1156
|
| [[Pádraig Mac Suibhne]]
| data-sort-value="1942" | 1942-02-23
| data-sort-value="2020" | 2020-03-24
| ''[[:d:Q104348490|Beitheach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1157
|
| [[Pádraig Ó Baoighill]]
| data-sort-value="1932" | 1932-11-15
| data-sort-value="2024" | 2024-06-21
| [[Rann na Feirste]]
|-
| style='text-align:right'| 1158
|
| [[Pádraic Óg Ó Conaire]]
| data-sort-value="1893" | 1893-03-11
| data-sort-value="1971" | 1971-08-05
| ''[[:d:Q104321570|An Turlach Beag]]''
|-
| style='text-align:right'| 1159
|
| [[Seán Ó Ruadháin]]
| data-sort-value="1883" | 1883-02-20
| data-sort-value="1966" | 1966-06-22
| [[Gaoth Sáile]]
|-
| style='text-align:right'| 1160
|
| [[Tadhg Gaelach Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1715" | 1715
| data-sort-value="1795" | 1795
| [[Tuar na Fola]]
|-
| style='text-align:right'| 1161
|
| [[Énrí Ó Muirgheasa]]
| data-sort-value="1874" | 1874-01-14
| data-sort-value="1945" | 1945-08-13
| ''[[:d:Q65558304|An Caisleán Thoir]]''
|-
| style='text-align:right'| 1162
| [[Íomhá:Mary A. Sadlier (A ROUND TABLE, 1897).png|center|128px]]
| [[Mary Anne Sadlier]]
| data-sort-value="1820" | 1820-12-31
| data-sort-value="1903" | 1903-04-05
| [[Muinchille]]
|-
| style='text-align:right'| 1163
|
| [[Samuel Holt]]
| data-sort-value="1887" | 1887
| data-sort-value="1929" | 1929-04-18
| [[An Chúil, Contae na hIarmhí|An Chúil]]
|-
| style='text-align:right'| 1164
|
| [[Samuel O'Flaherty]]
| data-sort-value="1894" | 1894-08-20
| data-sort-value="1930" | 1930-05-22
| [[Caisleán na Finne]]
|-
| style='text-align:right'| 1165
| [[Íomhá:Sarah Purser by John Butler Yeats.png|center|128px]]
| [[Sarah Purser]]
| data-sort-value="1848" | 1848-03-22
| data-sort-value="1943" | 1943-08-07
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 1166
| [[Íomhá:Seumas MacManus.jpg|center|128px]]
| [[Seumas MacManus]]
| data-sort-value="1868" | 1868-12-31
| data-sort-value="1960" | 1960-10-21<br/>1960-10-23
| [[Tamhnach an tSalainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1167
|
| [[Seán Broderick]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1953" | 1953-08-20
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1168
|
| [[Seán Ardagh]]
| data-sort-value="1947" | 1947-11-25
| data-sort-value="2016" | 2016-05-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1169
|
| [[Seán Brady]]
| data-sort-value="1890" | 1890-05-28
| data-sort-value="1969" | 1969-02-24
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1170
|
| [[Seán Browne]]
| data-sort-value="1916" | 1916-05-03
| data-sort-value="1996" | 1996-03-27
| [[Contae Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1171
|
| [[Seán Brosnan]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-21
| data-sort-value="1979" | 1979-04-18
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 1172
|
| [[Seán Casey]]
| data-sort-value="1922" | 1922-05-09
| data-sort-value="1967" | 1967-04-29
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1173
|
| [[Seán Carroll]]
| data-sort-value="1892" | 1892-01-20
| data-sort-value="1954" | 1954-02-01
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1174
|
| [[Seán Collins]]
| data-sort-value="1918" | 1918-07-10
| data-sort-value="1975" | 1975-04-11
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1175
|
| [[Seán Dunne]]
| data-sort-value="1918" | 1918-12-18
| data-sort-value="1969" | 1969-06-25
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1176
|
| [[Seán FitzPatrick]]
| data-sort-value="1948" | 1948-05-25
| data-sort-value="2021" | 2021-11-08
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1177
|
| [[Seán French (1890–1937)|Seán French]]
| data-sort-value="1890" | 1890-05-29
| data-sort-value="1937" | 1937-09-12
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1178
|
| [[Seán French (1931–2011)|Seán French]]
| data-sort-value="1931" | 1931-11-08
| data-sort-value="2011" | 2011-12-25
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1179
|
| [[Seán Hayes (polaiteoir)|Seán Hayes]]
| data-sort-value="1884" | 1884
| data-sort-value="1928" | 1928-01-24
| [[Cuan Dor]]
|-
| style='text-align:right'| 1180
|
| [[Seán Hayes (Tiobraid Árann)|Seán Hayes]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1968" | 1968-02-16
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1181
|
| [[Seán Keane]]
| data-sort-value="1899" | 1899-09-14
| data-sort-value="1953" | 1953-03-29
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1182
|
| [[Seán Keegan]]
| data-sort-value="1930" | 1930-02-02
| data-sort-value="2007" | 2007-07-09
| [[Cill Bheagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1183
|
| [[Seán McCarthy (Corcaigh)|Seán McCarthy]]
| data-sort-value="1889" | 1889
| data-sort-value="1974" | 1974-03-14
| ''[[:d:Q7899349|Garraí Thancaird]]''
|-
| style='text-align:right'| 1184
| [[Íomhá:Sean McGarry, Circa 1914-1923.png|center|128px]]
| [[Seán McGarry]]
| data-sort-value="1886" | 1886-08-02
| data-sort-value="1958" | 1958-12-09
| [[Dún Droma]]
|-
| style='text-align:right'| 1185
|
| [[Seán McCurtin]]
| data-sort-value="1896" | 1896-06-24
| data-sort-value="1982" | 1982-11-12
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1186
|
| [[Seán Ó Murchú (peileadóir)|Seán Ó Murchú]]
| data-sort-value="1932" | 1932-12
| data-sort-value="2025" | 2025-04-14
| [[An Com, Contae Chiarraí (Corca Dhuibhne)|An Com]]
|-
| style='text-align:right'| 1187
|
| [[Seán Ó Gráda]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-01
| data-sort-value="1966" | 1966-04-07
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1188
|
| [[Seán O'Mahony]]
| data-sort-value="1864" | 1864
| data-sort-value="1934" | 1934-11-28
| [[Baile Mhic Andáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1189
|
| [[Seán Ó Tiobraide]]
| data-sort-value="1897" | 1897
| data-sort-value="1939" | 1939-07-15
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1190
|
| [[Seán Ó Ceallaigh (polaiteoir Cláiríneach)|Seán Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1896" | 1896-04-17
| data-sort-value="1994" | 1994-06-15
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1191
|
| [[Johnny Chóil Mhaidhc Ó Coisdealbha]]
| data-sort-value="1929" | 1929-06-21
| data-sort-value="2006" | 2006-10-27
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1192
| [[Íomhá:Sean Treacy circa 1919.jpg|center|128px]]
| [[Seán Tracey (réabhlóidí, 1895-1920)|Seán Ó Treasaigh]]
| data-sort-value="1895" | 1895-02-14
| data-sort-value="1920" | 1920-10-14
| [[Sulchóid Bheag]]
|-
| style='text-align:right'| 1193
|
| [[Seán Ó Neachtain (Scoláire Gaeilge)|Seán Ó Neachtain]]
| data-sort-value="1650" | 1650
| data-sort-value="1729" | 1729-03-09
| ''[[:d:Q67061513|Cluain Oileáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 1194
|
| [[Sheila Galvin]]
| data-sort-value="1914" | 1914-02-23
| data-sort-value="1983" | 1983-03-20
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1195
|
| [[John Esmonde, an 16ú Bairnéad|John Esmonde, Bairnéad an 16ú]]
| data-sort-value="1928" | 1928-06-27<br/>1928-06-28
| data-sort-value="1987" | 1987-05-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1196
|
| [[Osmond Esmonde]]
| data-sort-value="1896" | 1896-04-04
| data-sort-value="1936" | 1936-07-22
| [[Guaire]]
|-
| style='text-align:right'| 1197
|
| [[Sorcha Ní Ghuairim]]
| data-sort-value="1911" | 1911-10-11
| data-sort-value="1976" | 1976-12-24
| [[Roisín na Mainiach]]
|-
| style='text-align:right'| 1198
|
| [[Stanislaus Kennedy]]
| data-sort-value="1940" | 1940<br/>1939-06-19
| data-sort-value="2025" | 2025-11-03
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 1199
| [[Íomhá:Stella Steyn.jpg|center|128px]]
| [[Stella Steyn]]
| data-sort-value="1907" | 1907-12-26
| data-sort-value="1987" | 1987-07-21
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1200
|
| [[Stephen Barrett]]
| data-sort-value="1913" | 1913-12-26
| data-sort-value="1976" | 1976-09-08
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1201
| [[Íomhá:Seán MacBride circa 1947.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Coughlan]]
| data-sort-value="1910" | 1910-12-26
| data-sort-value="1994" | 1994-12-20
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1202
|
| [[Stephen Fuller]]
| data-sort-value="1900" | 1900-01-01
| data-sort-value="1984" | 1984-02-23
| [[Cill Flainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1203
|
| [[Stephen Jordan]]
| data-sort-value="1886" | 1886-12-26
| data-sort-value="1975" | 1975-09-15
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1204
|
| [[Sydney Minch]]
| data-sort-value="1893" | 1893-06-14
| data-sort-value="1970" | 1970-03-12
| [[Baile Átha Í]]
|-
| style='text-align:right'| 1205
|
| [[Séamus Doyle]]
| data-sort-value="1885" | 1885
| data-sort-value="1971" | 1971-04-30
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 1206
|
| [[Séamus Fitzgerald]]
| data-sort-value="1896" | 1896-08-21
| data-sort-value="1972" | 1972-07-23
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1207
|
| [[Séamus Dwyer]]
| data-sort-value="1886" | 1886-11-15
| data-sort-value="1922" | 1922-12-20
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1208
|
| [[Séamus Keely]]
| data-sort-value="1889" | 1889-12-28
| data-sort-value="1974" | 1974-03-20
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1209
|
| [[Séamus Mac an Iomaire]]
| data-sort-value="1891" | 1891-01-13
| data-sort-value="1967" | 1967-11-15
| [[Maínis]]
|-
| style='text-align:right'| 1210
| [[Íomhá:Tadhg Crowley 1924 Election Poster.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Crowley]]
| data-sort-value="1890" | 1890-05-01
| data-sort-value="1970" | 1970-03-12
| [[Baile an Londraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1211
|
| [[Tadhg Manley]]
| data-sort-value="1893" | 1893-04-20
| data-sort-value="1976" | 1976-08-24
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1212
| [[Íomhá:Tadhg O Donnchadha 1902.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Ó Donnchadha]]
| data-sort-value="1874" | 1874-09-04
| data-sort-value="1949" | 1949-09-21
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1213
|
| [[Ted Russell]]
| data-sort-value="1912" | 1912-04-01
| data-sort-value="2004" | 2004-11-28
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1214
|
| [[Robert Francis Ruttledge]]
| data-sort-value="1899" | 1899-09-11
| data-sort-value="2002" | 2002-01-12
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1215
|
| [[Liam Ó Rinn]]
| data-sort-value="1886" | 1886-11-20
| data-sort-value="1943" | 1943-10-03
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1216
|
| [[Máirin de Valéra]]
| data-sort-value="1912" | 1912-04-12
| data-sort-value="1984" | 1984-08-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1217
|
| [[Dúnmharú Declan Flynn|Declan Flynn]]
| data-sort-value="1951" | 1951
| data-sort-value="1982" | 1982-09-09
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1218
|
| [[Fanny Currey]]
| data-sort-value="1848" | 1848-05-30
| data-sort-value="1917" | 1917-03-30
| ''[[:d:Q2368947|Caisleán Leasa Móire]]''
|-
| style='text-align:right'| 1219
|
| [[Catherine Isabella Osborne]]
| data-sort-value="1818" | 1818-06-30
| data-sort-value="1880" | 1880-06-21
| ''[[:d:Q57272913|Teach Newtown Anner]]''
|-
| style='text-align:right'| 1220
|
| [[Colm Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1928" | 1928
| data-sort-value="2017" | 2017
| [[Camas]]
|-
| style='text-align:right'| 1221
|
| [[Seán Ua Cearnaigh]]
| data-sort-value="1933" | 1933-06-13
| data-sort-value="2020" | 2020-10-26
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1222
|
| [[Morgan Jageurs]]
| data-sort-value="1862" | 1862
| data-sort-value="1932" | 1932-04-28
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1223
|
| [[Peter Morgan Jaguers]]
| data-sort-value="1862" | 1862
| data-sort-value="1932" | 1932
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1224
|
| [[Seán Ó Lúing]]
| data-sort-value="1917" | 1917-05-16
| data-sort-value="2000" | 2000-02-10
| [[Baile an Fheirtéaraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1225
|
| [[Fionntán Mac Aodha Bhuí]]
| data-sort-value="1924" | 1924
| data-sort-value="2012" | 2012
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1226
|
| [[Tadhg Ó Scanaill (aisteoir)|Tadhg Ó Scanaill]]
| data-sort-value="1883" | 1883-05-09
| data-sort-value="1967" | 1967-01-18
| [[Baile Bhuirne]]
|-
| style='text-align:right'| 1227
|
| [[Tadhg Ó Scanaill (múinteoir)|Tadhg Ó Scanaill]]
| data-sort-value="1870" | 1870
| data-sort-value="1939" | 1939-08-20
| ''[[:d:Q65557130|An Inse Mhór]]''
|-
| style='text-align:right'| 1228
|
| [[Seánie O'Brien]]
| data-sort-value="1919" | 1919-08-23
| data-sort-value="1988" | 1988
| [[Tobar Phádraig]]
|-
| style='text-align:right'| 1229
|
| [[Máire Ní Shúilleabháin]]
| data-sort-value="1884" | 1884-02-02
| data-sort-value="1914" | 1914-07-14
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1230
|
| [[Mícheál Ó Tiománaidhe|Micheál Ó Tiománaidhe]]
| data-sort-value="1853" | 1853-09-20
| data-sort-value="1940" | 1940-03-07
| ''[[:d:Q104331267|An Cartún Dubh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1231
|
| [[Moyra Barry]]
| data-sort-value="1886" | 1886
| data-sort-value="1960" | 1960-02-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1232
|
| [[William Kent]]
| data-sort-value="1873" | 1873-02-27
| data-sort-value="1956" | 1956-03-08
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1233
|
| [[William O'Donnell]]
|
| data-sort-value="1947" | 1947-02-04
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1234
| [[Íomhá:GILBERT(1896) p165 WILLIAM CONYNGHAM PLUNKET.jpg|center|128px]]
| [[William Plunket, an 4ú Barún Pluincéad]]
| data-sort-value="1828" | 1828-08-26
| data-sort-value="1897" | 1897-04-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1235
|
| [[William Redmond]]
| data-sort-value="1886" | 1886-10-16
| data-sort-value="1932" | 1932-04-17
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1236
|
| [[William Sears]]
| data-sort-value="1868" | 1868
| data-sort-value="1929" | 1929-03-23
| [[An Éill]]
|-
| style='text-align:right'| 1237
| [[Íomhá:Sean O'Faolain, W. Stockley, D.Corkery, Tilly Fleischmann, Fr Patrick MacSwiney, Germaine Stockley, Aloys Fleischmann, visitors,1929.JPG|center|128px]]
| [[William Stockley]]
| data-sort-value="1859" | 1859-06-29
| data-sort-value="1943" | 1943-07-22
| [[Teach Mealóg]]
|-
| style='text-align:right'| 1238
| [[Íomhá:Major William Redmond bust, Wexford city.jpg|center|128px]]
| [[Liam Mac Réamoinn|Willie Redmond]]
| data-sort-value="1861" | 1861-04-15
| data-sort-value="1917" | 1917-06-07
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1239
|
| [[Éamon Rooney]]
|
| data-sort-value="1993" | 1993-11-09
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1240
|
| [[Éamonn Mac Thomáis]]
| data-sort-value="1927" | 1927-01-13
| data-sort-value="2002" | 2002-08-16
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1241
| [[Íomhá:St. Mary's Collegiate College Church, Youghal, Co. Cork.JPG|center|128px]]
| [[Michael Jones (saighdiúir)|Michael Jones]]
| data-sort-value="1606" | 1606
| data-sort-value="1649" | 1649-03-09
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1242
|
| [[Ruth Brandt]]
| data-sort-value="1936" | 1936-06-22
| data-sort-value="1989" | 1989-08-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1243
|
| [[Dorothy Blackham]]
| data-sort-value="1896" | 1896-03-01
| data-sort-value="1975" | 1975-09-03
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 1244
|
| [[Neilí Ní Bhriain]]
| data-sort-value="1864" | 1864-06-04
| data-sort-value="1925" | 1925-04-01
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1245
|
| [[Mary Elizabeth Byrne]]
| data-sort-value="1880" | 1880-07-02
| data-sort-value="1931" | 1931-01-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1246
|
| [[Henry Mountcharles|Henry Conyngham]]
| data-sort-value="1951" | 1951-05-25
| data-sort-value="2025" | 2025-06-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1247
|
| [[Anraí Ó Riain]]
| data-sort-value="1957" | 1957-04-07
| data-sort-value="2020" | 2020-11-24
| ''[[:d:Q4222952|Clárach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1248
|
| [[Seosamh Ó Ceocháin]]
| data-sort-value="1918" | 1918-08-18
| data-sort-value="1988" | 1988-01-05
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1249
| [[Íomhá:Jennie Wyse Power.jpg|center|128px]]
| [[Jennie Wyse Power]]
| data-sort-value="1858" | 1858-05-01
| data-sort-value="1941" | 1941-01-05
| [[Bealach Conglais]]
|-
| style='text-align:right'| 1250
| [[Íomhá:Sir.James.Ware.png|center|128px]]
| [[James Ware]]
| data-sort-value="1594" | 1594-11-26
| data-sort-value="1666" | 1666-12-01
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1251
| [[Íomhá:Michael Donnellan, circa 1944.jpg|center|128px]]
| [[Michael Donnellan]]
| data-sort-value="1900" | 1900-01-01
| data-sort-value="1964" | 1964-09-27
| [[Dún Mór, Contae na Gaillimhe|Dún Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1252
|
| [[Mícheál Ó Lócháin|Micheál Ó Lócháin]]
| data-sort-value="1836" | 1836-09-29
| data-sort-value="1899" | 1899-01-10
| ''[[:d:Q104326011|Currach an Doire]]''
|-
| style='text-align:right'| 1253
| [[Íomhá:Joseph MacBride.png|center|128px]]
| [[Joseph MacBride]]
| data-sort-value="1860" | 1860
| data-sort-value="1938" | 1938-01-01
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1254
|
| [[William Ganly]]
| data-sort-value="1855" | 1855
| data-sort-value="1926" | 1926-02-20
| [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1255
|
| [[Edward Hayes]]
| data-sort-value="1810" | 1810<br/>1814
| data-sort-value="1870" | 1870-11-12
| [[Contae Laoise]]<br/>[[Garraí Eoin]]
|-
| style='text-align:right'| 1256
| [[Íomhá:William Henry Gregory Vanity Fair 30 December 1871.jpg|center|128px]]
| [[William Henry Gregory]]
| data-sort-value="1817" | 1817-07-12<br/>1817-06-13
| data-sort-value="1892" | 1892-03-06
| [[Caisleán Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1257
|
| [[Fred McDonogh]]
|
| data-sort-value="1955" | 1955-12-01
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1258
| [[Íomhá:Peter Paul Galligan.jpg|center|128px]]
| [[Paul Galligan]]
| data-sort-value="1888" | 1888-06-20
| data-sort-value="1966" | 1966-12-14
| [[Carraig Álainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1259
|
| [[Louis Dalton]]
| data-sort-value="1862" | 1862-09-20
| data-sort-value="1945" | 1945-01-13
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1260
|
| [[Joseph Hannigan]]
| data-sort-value="1904" | 1904
| data-sort-value="1944" | 1944
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1261
|
| [[Patrick Ryan]]
| data-sort-value="1898" | 1898-11-16
| data-sort-value="1944" | 1944-01-21
| [[An Port Nua (Tiobraid Árann)|An Port Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1262
|
| [[Hugh Law]]
| data-sort-value="1872" | 1872-07-28
| data-sort-value="1943" | 1943-04-01<br/>1943-04-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1263
|
| [[James Crowley]]
| data-sort-value="1880" | 1880
| data-sort-value="1946" | 1946-01-21
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 1264
|
| [[Francis Bulfin]]
| data-sort-value="1874" | 1874-02-12
| data-sort-value="1951" | 1951-03-22
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 1265
| [[Íomhá:Bridget Mary Redmond, circa 1930s (retouched).png|center|128px]]
| [[Bridget Redmond]]
| data-sort-value="1905" | 1905
| data-sort-value="1952" | 1952-05-03
| [[An Currach]]
|-
| style='text-align:right'| 1266
|
| [[James Kilroy]]
| data-sort-value="1890" | 1890
| data-sort-value="1954" | 1954-01-05
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1267
|
| [[John Horgan]]
| data-sort-value="1876" | 1876
| data-sort-value="1955" | 1955-06-27
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1268
|
| [[John O'Hanlon]]
| data-sort-value="1872" | 1872-11-04
| data-sort-value="1956" | 1956-12-22
| [[Contae an Chabháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1269
|
| [[Patrick Egan]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1960" | 1960-04-28
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1270
|
| [[Michael Kilroy]]
| data-sort-value="1884" | 1884-09-14
| data-sort-value="1962" | 1962-12-23
| [[Baile Uí Fhiacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1271
|
| [[Arthur Cox (dlíodóir)|Arthur Cox]]
| data-sort-value="1891" | 1891-07-25
| data-sort-value="1965" | 1965-06-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1272
|
| [[Michael Kennedy (An Longfort)|Michael Kennedy]]
| data-sort-value="1897" | 1897-03-01
| data-sort-value="1965" | 1965-02-14
| [[Baile na gCros (Contae na hIermhí)|Baile na gCros (Contae na hIarmhí)]]
|-
| style='text-align:right'| 1273
|
| [[Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid]]
|
| data-sort-value="862" | 862
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1274
|
| [[Rós Ní Mhaonaigh]]
| data-sort-value="1740" | 1740
| data-sort-value="1798" | 1798
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1275
|
| [[John Butler]]
| data-sort-value="1891" | 1891
| data-sort-value="1968" | 1968-02-16
| [[Béal na Molt]]
|-
| style='text-align:right'| 1276
|
| [[Gerrard McGowan]]
|
| data-sort-value="1971" | 1971-08-17
| [[Baile Brigín]]
|-
| style='text-align:right'| 1277
|
| [[Ernest Benson]]
| data-sort-value="1898" | 1898-10-05
| data-sort-value="1975" | 1975-03-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1278
| [[Íomhá:Freedoms Martyrs (5911132821).jpg|center|128px]]
| [[Rosie Hackett]]
| data-sort-value="1893" | 1893-07-25<br/>1883
| data-sort-value="1976" | 1976-05-04<br/>1976-07-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1279
| [[Íomhá:Noel Thomas Lemass, 1971 (cropped).tif|center|128px]]
| [[Noel Lemass, Óg|Noel Lemass]]
| data-sort-value="1929" | 1929-02-14
| data-sort-value="1976" | 1976-04-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1280
| [[Íomhá:Martin Corry, 1927.jpg|center|128px]]
| [[Martin Corry]]
| data-sort-value="1890" | 1890-12-12
| data-sort-value="1979" | 1979-02-14
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1281
|
| [[James Gallagher]]
| data-sort-value="1920" | 1920-04-20
| data-sort-value="1983" | 1983-03-11
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1282
| [[Íomhá:Jackmurphy.jpg|center|128px]]
| [[Jack Murphy]]
| data-sort-value="1920" | 1920
| data-sort-value="1984" | 1984-07-11
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1283
|
| [[Eugene Gilhawley]]
| data-sort-value="1910" | 1910-04-14
| data-sort-value="1987" | 1987-05-03
| [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]]
|-
| style='text-align:right'| 1284
|
| [[Henry Johnston]]
| data-sort-value="1908" | 1908-11-11
| data-sort-value="1991" | 1991
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1285
|
| [[Des Foley]]
| data-sort-value="1940" | 1940-09-12
| data-sort-value="1995" | 1995-02-05
| [[Cionn Sáile]]
|-
| style='text-align:right'| 1286
|
| [[Jack McQuillan]]
| data-sort-value="1920" | 1920-08-30
| data-sort-value="1998" | 1998-03-08
| [[Béal Átha Feorainne]]
|-
| style='text-align:right'| 1287
|
| [[Michael O'Halloran]]
| data-sort-value="1933" | 1933-08-20
| data-sort-value="1999" | 1999-11-29
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1288
|
| [[Joe Sheridan]]
| data-sort-value="1914" | 1914-11-27
| data-sort-value="2000" | 2000-09-30
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 1289
|
| [[Bernard Markey]]
| data-sort-value="1935" | 1935-11-07
| data-sort-value="2003" | 2003-07-23
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 1290
|
| [[John Conlan (Muineachán)|John Conlan]]
| data-sort-value="1928" | 1928-05-21
| data-sort-value="2004" | 2004-12-03
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1291
|
| [[Máire Ní Dhonnchadha Dhuibh]]
| data-sort-value="1702" | 1702
| data-sort-value="1795" | 1795
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1292
|
| [[Mary Georgina Barton]]
| data-sort-value="1861" | 1861-04-03
| data-sort-value="1949" | 1949-11-08
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1293
|
| [[Donncha Ó Cróinín]]
| data-sort-value="1919" | 1919-12-08
| data-sort-value="1990" | 1990-06-05
| [[Baile Mhic Íre]]
|-
| style='text-align:right'| 1294
|
| [[Vicky Phelan]]
| data-sort-value="1974" | 1974-10-28
| data-sort-value="2022" | 2022-11-14
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1295
| [[Íomhá:Meg Connery, circa 1920s.jpg|center|128px]]
| [[Meg Connery]]
| data-sort-value="1879" | 1879
| data-sort-value="1956" | 1956-12
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 1296
| [[Íomhá:Edith Anne Stoney.jpg|center|128px]]
| [[Edith Anne Stoney]]
| data-sort-value="1869" | 1869-01-06
| data-sort-value="1938" | 1938-06-25
| [[Droichead na Dothra]]
|-
| style='text-align:right'| 1297
|
| [[Joseph Cooper Walker]]
| data-sort-value="1761" | 1761
| data-sort-value="1810" | 1810-04-12
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1298
| [[Íomhá:Portrait of John D’Alton P6048.jpg|center|128px]]
| [[John D'Alton (staraí)|John D'Alton]]
| data-sort-value="1792" | 1792
| data-sort-value="1867" | 1867
| [[Contae na hIarmhí]]
|-
| style='text-align:right'| 1299
|
| [[Liam Ó hAonghusa|William Maunsell Hennessy]]
| data-sort-value="1829" | 1829
| data-sort-value="1889" | 1889
| [[Caisleán Ghriaire]]
|-
| style='text-align:right'| 1300
|
| [[Eoghan Ó Siadhail]]
| data-sort-value="1584" | 1584
| data-sort-value="1650" | 1650-06-21
| [[Contae na hIarmhí]]
|-
| style='text-align:right'| 1301
|
| [[Stephen Spring Rice (1814–1865)]]
| data-sort-value="1814" | 1814-08-31
| data-sort-value="1865" | 1865-05-09
| ''[[:d:Q16931404|Mount Trenchard House]]''
|-
| style='text-align:right'| 1302
|
| [[Julia Grenan]]
| data-sort-value="1883" | 1883-07-02
| data-sort-value="1972" | 1972-01-06
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1303
|
| [[Ellen O'Leary]]
| data-sort-value="1831" | 1831
| data-sort-value="1889" | 1889
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1304
|
| [[Nicholas Wall]]
| data-sort-value="1884" | 1884-08-06
| data-sort-value="1939" | 1939-12-03
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1305
| [[Íomhá:David Kent (cropped).jpg|center|128px]]
| [[David Kent]]
| data-sort-value="1867" | 1867-02-02
| data-sort-value="1930" | 1930-11-16
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1306
|
| [[Joseph MacDonagh]]
| data-sort-value="1883" | 1883-05-18
| data-sort-value="1922" | 1922-12-25
| [[Cloch Shiurdáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1307
| [[Íomhá:Arthur Guinness II.png|center|128px]]
| [[Arthur Hart Guinness]]
| data-sort-value="1768" | 1768
| data-sort-value="1855" | 1855
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1308
|
| [[Sarah Mary Fitton]]
| data-sort-value="1796" | 1796
| data-sort-value="1874" | 1874-03-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1309
| [[Íomhá:Mary O'Donovan Rossa.png|center|128px]]
| [[Mary Jane O’Donovan Rossa|Mary O'Donovan Rossa]]
| data-sort-value="1845" | 1845-01-27
| data-sort-value="1916" | 1916-08-18<br/>1916-08-17
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 1310
|
| [[Patrick Smyth]]
| data-sort-value="1824" | 1824
| data-sort-value="1865" | 1865-10-14
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1311
|
| [[Thomas Wall]]
| data-sort-value="1906" | 1906-07-04
| data-sort-value="1985" | 1985-08-20
| ''[[:d:Q104316697|Baile na mBodach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1312
|
| [[Harry Colley]]
| data-sort-value="1891" | 1891-02-21
| data-sort-value="1972" | 1972-01-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1313
|
| [[Jeremiah Ryan]]
| data-sort-value="1891" | 1891-07-30
| data-sort-value="1960" | 1960-03-03
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1314
|
| [[Hugh Doherty]]
| data-sort-value="1903" | 1903
| data-sort-value="1972" | 1972-10-13
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1315
|
| [[Críostóir Ó Floinn]]
| data-sort-value="1927" | 1927-12-18
| data-sort-value="2023" | 2023-10-09
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1316
|
| [[Don Cockburn]]
| data-sort-value="1930" | 1930-03-13
| data-sort-value="2017" | 2017-09-05
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1317
|
| [[James White]]
| data-sort-value="1938" | 1938-01-02
| data-sort-value="2014" | 2014-09-02
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1318
|
| [[Tony Scannell]]
| data-sort-value="1945" | 1945-08-14
| data-sort-value="2020" | 2020-05-26
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 1319
|
| [[Jim Fahy]]
| data-sort-value="1946" | 1946
| data-sort-value="2022" | 2022
| [[Baile Locha Riach]]
|-
| style='text-align:right'| 1320
|
| [[Kathleen Watkins]]
| data-sort-value="1934" | 1934-10-17
| data-sort-value="2024" | 2024-11-07
| [[Teach Sagard]]
|-
| style='text-align:right'| 1321
|
| [[Donncha Ó Céileachair]]
| data-sort-value="1918" | 1918
| data-sort-value="1960" | 1960
| [[Cúil Aodha]]
|-
| style='text-align:right'| 1322
|
| [[Mary Elmes]]
| data-sort-value="1908" | 1908-05-05
| data-sort-value="2002" | 2002-03-09
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1323
| [[Íomhá:IVRLA 10443 Ó hEinirí.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó hEinirí|Seán Ó hÉinirí]]
| data-sort-value="1915" | 1915-03-26
| data-sort-value="1998" | 1998-07-26
| [[Cill Ghallagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1324
| [[Íomhá:Portrait of Thomas James Mulvany .PNG|center|128px]]
| [[Thomas James Mulvany]]
| data-sort-value="1779" | 1779
| data-sort-value="1845" | 1845-02-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1325
|
| [[William Haliday]]
| data-sort-value="1788" | 1788
| data-sort-value="1812" | 1812
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1326
|
| [[Áine Ní Fhoghludha]]
| data-sort-value="1880" | 1880-11-10
| data-sort-value="1932" | 1932-04-14
| ''[[:d:Q104319641|An Móta]]''
|-
| style='text-align:right'| 1327
|
| [[Patrick Ganly]]
| data-sort-value="1809" | 1809
| data-sort-value="1899" | 1899
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1328
| [[Íomhá:John Thomas Woodhouse (1780-1845) - Robert Murphy, BA, Fellow (1800) - GC0027 - Gonville and Caius College.jpg|center|128px]]
| [[Robert Murphy]]
| data-sort-value="1806" | 1806
| data-sort-value="1843" | 1843-03-12
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1329
|
| [[Domhnall Caomhánach]]
| data-sort-value="1140" | 1140
| data-sort-value="1175" | 1175
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 1330
|
| [[Nicolás Bhailís]]
| data-sort-value="1548" | 1548
| data-sort-value="1585" | 1585-12-14
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1331
| [[Íomhá:Edward King-Tenison ca 1850-1853.jpg|center|128px]]
| [[Edward King-Tenison]]
| data-sort-value="1805" | 1805-01-21
| data-sort-value="1878" | 1878-06-19
| ''[[:d:Q6408168|Caisleán Chill Rónáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 1332
|
| [[Vincent Barry]]
| data-sort-value="1908" | 1908
| data-sort-value="1975" | 1975
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1333
| [[Íomhá:N McBride 1900.jpg|center|128px]]
| [[Niall Mac Giolla Bhrighde]]
| data-sort-value="1861" | 1861
| data-sort-value="1942" | 1942
| ''[[:d:Q104349864|Faiche Mhór]]''
|-
| style='text-align:right'| 1334
|
| [[Michael O'Higgins]]
| data-sort-value="1917" | 1917-11-01
| data-sort-value="2005" | 2005-03-09
| [[Teach Srafáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1335
|
| [[Brigid Hogan-O'Higgins]]
| data-sort-value="1932" | 1932-03-10
| data-sort-value="2022" | 2022-11-02
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1336
| [[Íomhá:Billy Lawless.jpg|center|128px]]
| [[Billy Lawless]]
| data-sort-value="1951" | 1951-07-04
| data-sort-value="2024" | 2024-11-08
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1337
|
| [[Thomas de Vere Coneys]]
| data-sort-value="1804" | 1804
| data-sort-value="1851" | 1851-12-28
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1338
|
| [[Séamas Ó Dubhghaill]]
| data-sort-value="1855" | 1855-07-25
| data-sort-value="1929" | 1929-05-30
| ''[[:d:Q104306937|Cúil Éanaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1339
|
| [[Seosamh Ó Tórna]]
| data-sort-value="1888" | 1888-08-02
| data-sort-value="1967" | 1967-04-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1340
|
| [[Peadar Bairéad]]
|
| data-sort-value="2019" | 2019
| [[Iorras]]
|-
| style='text-align:right'| 1341
|
| [[Siobhán Ní Shúilleabháin]]
| data-sort-value="1928" | 1928-08-31
| data-sort-value="2013" | 2013-05-21
| [[Baile an Fheirtéaraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1342
|
| [[Moya Llewelyn Davies]]
| data-sort-value="1881" | 1881-03-25
| data-sort-value="1943" | 1943-09-28
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 1343
| [[Íomhá:Énna Mac Murchada (Bodleian Library MS Rawlinson B 503, folio 36r).jpg|center|128px]]
| [[Éanna Mac Murchadha|Enna mac Donnchada Mac Murchada]]
|
| data-sort-value="1126" | 1126
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 1344
|
| [[Conchobar Ua Briain|Conchúr Ó Briain]]
|
| data-sort-value="1142" | 1142
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1345
|
| [[Mary Swanzy]]
| data-sort-value="1882" | 1882-02-15
| data-sort-value="1978" | 1978-07-07
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1346
|
| [[Seosamh Laoide]]
| data-sort-value="1865" | 1865-05-24
| data-sort-value="1939" | 1939-09-21
| [[Raghnallach]]
|-
| style='text-align:right'| 1347
|
| [[William Kirby Sullivan]]
| data-sort-value="1821" | 1821
| data-sort-value="1890" | 1890
| [[An Druipseach]]
|-
| style='text-align:right'| 1348
|
| [[Clíodna Cussen]]
| data-sort-value="1932" | 1932-09-18
| data-sort-value="2022" | 2022-08-02
| [[An Caisleán Nua, Contae Luimnigh|An Caisleán Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1349
|
| [[Mabel Sharman Crawford]]
| data-sort-value="1820" | 1820-06-03
| data-sort-value="1912" | 1912-02-14
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1350
|
| [[Caitlín Ní Thoirbheird]]
| data-sort-value="1891" | 1891-05-05
| data-sort-value="1969" | 1969-07-24
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 1351
|
| [[Peadar Lamb]]
| data-sort-value="1930" | 1930
| data-sort-value="2017" | 2017-09-01
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1352
|
| [[Teresa Mullen]]
| data-sort-value="1938" | 1938-04-27
| data-sort-value="1989" | 1989-08-23
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1353
|
| [[Liam Budhlaeir]]
| data-sort-value="1923" | 1923-09-28
| data-sort-value="1995" | 1995-06-10
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1354
|
| [[Josie Sheáin Jeaic Mac Donncha]]
| data-sort-value="1943" | 1943
| data-sort-value="2017" | 2017-09-09
| [[An Aird Thiar]]
|-
| style='text-align:right'| 1355
|
| [[Diarmaid Ó Muirithe]]
| data-sort-value="1935" | 1935-11-11
| data-sort-value="2014" | 2014-07-11
| [[Ros Mhic Thriúin]]
|-
| style='text-align:right'| 1356
|
| [[Edith Young]]
| data-sort-value="1882" | 1882-09-10
| data-sort-value="1974" | 1974-02-10
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 1357
|
| [[Charles Dawson]]
| data-sort-value="1842" | 1842
| data-sort-value="1917" | 1917
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1358
|
| [[Nancy Corrigan]]
| data-sort-value="1912" | 1912-06-21
| data-sort-value="1983" | 1983
| [[Acaill]]
|-
| style='text-align:right'| 1359
|
| [[Jemma Redmond]]
| data-sort-value="1978" | 1978-03-16
| data-sort-value="2016" | 2016-08-16
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1360
|
| [[Margaret Dobbs]]
| data-sort-value="1871" | 1871-11-19
| data-sort-value="1962" | 1962-01-02
| [[Contae Aontroma]]<br/>[[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1361
| [[Íomhá:Women in Mathematics Day 2018 13.jpg|center|128px]]
| [[Sheila Tinney]]
| data-sort-value="1918" | 1918-01-15
| data-sort-value="2010" | 2010-03-27
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1362
|
| [[Austin Carroll]]
| data-sort-value="1835" | 1835<br/>1835-02-23
| data-sort-value="1909" | 1909<br/>1909-11-29
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 1363
|
| [[Paddy McMahon]]
| data-sort-value="1933" | 1933
| data-sort-value="2019" | 2019
| [[An Tulach (An Clár)|An Tulach]]
|-
| style='text-align:right'| 1364
|
| [[Seán Garvey]]
| data-sort-value="1952" | 1952
| data-sort-value="2022" | 2022-05-06
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 1365
|
| [[Annraoi Ó Liatháin]]
| data-sort-value="1917" | 1917-10-15
| data-sort-value="1981" | 1981-07-27
| [[Port Omna]]
|-
| style='text-align:right'| 1366
|
| [[Donnchadh Ó Laoghaire (ollamh)|Donnchadh Ó Laoghaire]]
| data-sort-value="1877" | 1877-01-21
| data-sort-value="1944" | 1944-04-03
| ''[[:d:Q104298855|Doire an Chuilinn]]''
|-
| style='text-align:right'| 1367
|
| [[Róisín Uí Mhadagáin Ní Raghallaigh]]
| data-sort-value="1903" | 1903-01-21
| data-sort-value="1974" | 1974-02-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1368
|
| [[Victoria Coffey]]
| data-sort-value="1911" | 1911-09-16
| data-sort-value="1999" | 1999-06-15
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1369
|
| [[Biddy White Lennon]]
| data-sort-value="1945" | 1945
| data-sort-value="2017" | 2017-11-25
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1370
|
| [[Robert William Alexander]]
| data-sort-value="1905" | 1905-11-21
| data-sort-value="1979" | 1979-12-17
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1371
|
| [[Keelin Shanley]]
| data-sort-value="1968" | 1968-08-24
| data-sort-value="2020" | 2020-02-08
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1372
|
| [[Domhnaill Ó Bearáin]]
| data-sort-value="1928" | 1928-02-28
| data-sort-value="2018" | 2018-01-03
| [[Contae Átha Cliath Theas]]
|-
| style='text-align:right'| 1373
|
| [[Cecilia Margaret Nairn]]
| data-sort-value="1791" | 1791
| data-sort-value="1857" | 1857-06-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1374
|
| [[Oonah Keogh]]
| data-sort-value="1903" | 1903-05-02
| data-sort-value="1989" | 1989-07-18
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1375
|
| [[Seán Pléimeann]]
| data-sort-value="1814" | 1814
| data-sort-value="1896" | 1896-01-28
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1376
|
| [[Risteárd Ó Glaisne]]
| data-sort-value="1927" | 1927-09-02
| data-sort-value="2003" | 2003-11-06
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 1377
|
| [[Charlotte Dease]]
| data-sort-value="1873" | 1873-07-20
| data-sort-value="1953" | 1953-05-05
| [[Baile Briotáis]]
|-
| style='text-align:right'| 1378
|
| [[Cáit Feiritéar]]
| data-sort-value="1916" | 1916-12-01
| data-sort-value="2005" | 2005-06-08
| ''[[:d:Q104309724|Baile na hAbha]]''
|-
| style='text-align:right'| 1379
|
| [[Nessa Ní Shéaghdha]]
| data-sort-value="1916" | 1916-03-14
| data-sort-value="1993" | 1993-04-11
| [[Droim Conrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1380
| [[Íomhá:Máire Rua O'Brien.jpg|center|128px]]
| [[Máire Rua Nic Mhathúna|Máire Rua Ní Mhathúna]]
| data-sort-value="1615" | 1615
| data-sort-value="1686" | 1686
| [[Cluain idir Dhá Lá]]
|-
| style='text-align:right'| 1381
|
| [[Róise Mhic Ghrianna]]
| data-sort-value="1879" | 1879-03-13
| data-sort-value="1964" | 1964-04-06
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1382
|
| [[Seán Ó hÉalaí]]
| data-sort-value="1938" | 1938-01-27
| data-sort-value="2017" | 2017-12-11
| ''[[:d:Q82025075|Poll Raithní (Sweeny)]]''
|-
| style='text-align:right'| 1383
|
| [[Aogán Ó Muircheartaigh]]
| data-sort-value="1948" | 1948
| data-sort-value="2025" | 2025-05-26
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 1384
|
| [[Seán Ó Tuairisg]]
| data-sort-value="1945" | 1945-11-01
| data-sort-value="2023" | 2023-04-19
| [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 1385
|
| [[Caitlín Ní Mhaolchróin]]
| data-sort-value="1895" | 1895-11-22
| data-sort-value="1973" | 1973-06-13
| [[Cill Bheagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1386
|
| [[Nóra Ághas]]
| data-sort-value="1882" | 1882-07-15
| data-sort-value="1970" | 1970-01-20
| ''[[:d:Q60555545|Cinn Aird]]''
|-
| style='text-align:right'| 1387
|
| [[An Beirneach|Liam Ó Beirn]]
| data-sort-value="1869" | 1869
| data-sort-value="1949" | 1949-07-17
| ''[[:d:Q104325767|Ceathrú na Gaoithe]]''
|-
| style='text-align:right'| 1388
|
| [[Seosamh Ieróm Mac Giolla Phádraig]]
| data-sort-value="1878" | 1878
| data-sort-value="1910" | 1910
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1389
|
| [[Seán Ó Súilleabháin (béaloideasóir)|Seán Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1903" | 1903-11-30
| data-sort-value="1996" | 1996-12-12
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1390
|
| [[Máirín Ní Mhuiríosa]]
| data-sort-value="1906" | 1906-09-05
| data-sort-value="1982" | 1982-08-27
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1391
| [[Íomhá:Eibhlín Nic Niocaill.jpg|center|128px]]
| [[Eibhlín Nic Niocaill]]
| data-sort-value="1884" | 1884-10-22
| data-sort-value="1909" | 1909-08-13
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1392
|
| [[Bríd Ní Ghiolláin]]
| data-sort-value="1894" | 1894-11-15
| data-sort-value="2003" | 2003-12-31
| ''[[:d:Q124407631|Fearann an Choirce]]''
|-
| style='text-align:right'| 1393
|
| [[James Murnaghan]]
| data-sort-value="1881" | 1881
| data-sort-value="1973" | 1973
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1394
| [[Íomhá:Maud Joynt at the School of Irish learning 1913.jpg|center|128px]]
| [[Maud Joynt]]
| data-sort-value="1868" | 1868-03-07
| data-sort-value="1940" | 1940-07-24
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1395
|
| [[Margaret Grey Porter]]
|
| data-sort-value="1881" | 1881
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 1396
|
| [[Patrick Hourigan]]
| data-sort-value="1934" | 1934
| data-sort-value="2022" | 2022-05-07
| [[Maigh Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 1397
| [[Íomhá:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]]
| [[James Joyce]]
| data-sort-value="1882" | 1882-02-02
| data-sort-value="1941" | 1941-01-13
| [[Ráth Garbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1398
| [[Íomhá:Kathleen Yardley Lonsdale (1903-1971).jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Lonsdale]]
| data-sort-value="1903" | 1903-01-28
| data-sort-value="1971" | 1971-04-01
| [[Droichead Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1399
| [[Íomhá:William Rowan Hamilton painting.jpg|center|128px]]
| [[William Rowan Hamilton]]
| data-sort-value="1805" | 1805-08-04
| data-sort-value="1865" | 1865-09-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1400
| [[Íomhá:Kay McNulty Mauchly Antonelli.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Antonelli]]
| data-sort-value="1921" | 1921-02-12
| data-sort-value="2006" | 2006-04-20
| [[An Craoslach]]
|-
| style='text-align:right'| 1401
| [[Íomhá:George Bernard Shaw.jpg|center|128px]]
| [[George Bernard Shaw]]
| data-sort-value="1856" | 1856-07-26
| data-sort-value="1950" | 1950-11-02
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1402
| [[Íomhá:Sir Francis Beaufort by Stephen Pearce.jpg|center|128px]]
| [[Francis Beaufort]]
| data-sort-value="1774" | 1774-05-27<br/>1774-05-07
| data-sort-value="1857" | 1857-12-17
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1403
| [[Íomhá:Mícheál Ó Súilleabháin (left) honorary conferring of Seamus Heaney (right) at the University of Limerick, 1996.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Súilleabháin (ollamh)|Mícheál Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1950" | 1950-12-10
| data-sort-value="2018" | 2018-11-07
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 1404
|
| [[Seán Ó Céirín]]
| data-sort-value="1962" | 1962-07-19
| data-sort-value="2001" | 2001-08-21
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1405
| [[Íomhá:Oscar Wilde by Napoleon Sarony. Three-quarter-length photograph, seated.jpg|center|128px]]
| [[Oscar Wilde]]
| data-sort-value="1854" | 1854-10-16
| data-sort-value="1900" | 1900-11-30
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1406
| [[Íomhá:Bram Stoker 1906.jpg|center|128px]]
| [[Bram Stoker]]
| data-sort-value="1847" | 1847-11-08
| data-sort-value="1912" | 1912-04-20
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1407
| [[Íomhá:Samuel Beckett, Pic, 1 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Samuel Beckett]]
| data-sort-value="1906" | 1906-04-13
| data-sort-value="1989" | 1989-12-22
| [[Carraig an tSionnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1408
| [[Íomhá:William Butler Yeats by George Charles Beresford.jpg|center|128px]]
| [[W. B. Yeats]]
| data-sort-value="1865" | 1865-06-13
| data-sort-value="1939" | 1939-01-28
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 1409
| [[Íomhá:Jonathan Swift by Charles Jervas detail.jpg|center|128px]]
| [[Jonathan Swift]]
| data-sort-value="1667" | 1667-11-30
| data-sort-value="1745" | 1745-10-19
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1410
| [[Íomhá:The Shannon Portrait of the Hon Robert Boyle.jpg|center|128px]]
| [[Robert Boyle]]
| data-sort-value="1627" | 1627-01-25
| data-sort-value="1691" | 1691-12-31
| ''[[:d:Q2368947|Caisleán Leasa Móire]]''
|-
| style='text-align:right'| 1411
|
| [[Maureen Sweeney]]
| data-sort-value="1923" | 1923-06-03
| data-sort-value="2023" | 2023-12-17
| ''[[:d:Q56274057|Knockanure]]''
|-
| style='text-align:right'| 1412
|
| [[Mícheál Ó hAodha|Micheál Ó hAodha]]
| data-sort-value="1918" | 1918-07-31
| data-sort-value="1998" | 1998-01-26
| [[Cill Dalua]]
|-
| style='text-align:right'| 1413
|
| [[Séamus Ó Creag]]
| data-sort-value="1861" | 1861<br/>1863
| data-sort-value="1934" | 1934-09-15
| ''[[:d:Q104348893|Droim na Saileach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1414
|
| [[Conleth Ellis]]
| data-sort-value="1937" | 1937
| data-sort-value="1988" | 1988-05-10
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1415
|
| [[Lily O’Brennan]]
| data-sort-value="1878" | 1878-08-20
| data-sort-value="1948" | 1948-05-31
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1416
|
| [[Eleanor Knott]]
| data-sort-value="1886" | 1886-11-18
| data-sort-value="1975" | 1975-01-04
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1417
|
| [[Séamus Ó hUltacháin]]
| data-sort-value="1948" | 1948
| data-sort-value="2023" | 2023-09-19
| ''[[:d:Q104343964|Corr na Gaoithe]]''
|-
| style='text-align:right'| 1418
|
| [[Diarmuid Breathnach]]
| data-sort-value="1930" | 1930-08-05
| data-sort-value="2023" | 2023-11-13
| ''[[:d:Q104278666|Coill tSíomóin]]''
|-
| style='text-align:right'| 1419
|
| [[John William Seoighe]]
| data-sort-value="1919" | 1919
| data-sort-value="2015" | 2015
| ''[[:d:Q104320884|Inis an Ghainimh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1420
|
| [[Mícheál Mháire an Ghabha Ó Ceannabháin]]
| data-sort-value="1936" | 1936
| data-sort-value="2005" | 2005
| [[An Aird Thoir]]
|-
| style='text-align:right'| 1421
|
| [[Máire an Ghabha]]
| data-sort-value="1905" | 1905-03-18
| data-sort-value="1999" | 1999
| [[An Aird Thoir]]
|-
| style='text-align:right'| 1422
|
| [[Máirtín Pheaits Ó Cualáin]]
| data-sort-value="1922" | 1922-11-22
| data-sort-value="2013" | 2013-03-23
| ''[[:d:Q124326853|An Teach Mór]]''
|-
| style='text-align:right'| 1423
|
| [[Cóilín Sheáin Dharach Seoige]]
| data-sort-value="1918" | 1918-04
| data-sort-value="2001" | 2001-04
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 1424
|
| [[Tom Bheairtle Tom Ó Flatharta]]
| data-sort-value="1926" | 1926-08-15
| data-sort-value="2013" | 2013-11-12
| [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 1425
|
| [[Tom Phaddy Mac Diarmada]]
| data-sort-value="1909" | 1909-03-02
| data-sort-value="2001" | 2001-04-02
| [[An Lochán Beag, Contae na Gaillimhe|An Lochán Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 1426
|
| [[Johnny Báille]]
| data-sort-value="1932" | 1932-03-25
| data-sort-value="2004" | 2004-09-26
| [[Leitir Móir]]
|-
| style='text-align:right'| 1427
|
| [[Tess Uí Chonghaile]]
|
| data-sort-value="2005" | 2005-03-08
| ''[[:d:Q65955633|An Máimín]]''
|-
| style='text-align:right'| 1428
|
| [[Meáirt Churraoin]]
| data-sort-value="1913" | 1913-12-12
| data-sort-value="1999" | 1999
| ''[[:d:Q104322556|Na hAille]]''
|-
| style='text-align:right'| 1429
|
| [[Meaití Jo Shéamuis Ó Fátharta|Meaití Jó Shéamuis Ó Fátharta]]
| data-sort-value="1947" | 1947-04-13
| data-sort-value="2025" | 2025-01-03
| ''[[:d:Q104322556|Na hAille]]''
|-
| style='text-align:right'| 1430
|
| [[Domhnall Mac Síthigh]]
| data-sort-value="1951" | 1951-03-21
| data-sort-value="2017" | 2017-06-09
| ''[[:d:Q104309736|Baile Eaglaise]]''
|-
| style='text-align:right'| 1431
|
| [[Pat Cheoinín]]
| data-sort-value="1915" | 1915
| data-sort-value="2008" | 2008
| [[Fínis]]
|-
| style='text-align:right'| 1432
|
| [[Feistí Ó Conluain]]
| data-sort-value="1925" | 1925
| data-sort-value="2001" | 2001-06-04
| ''[[:d:Q124453497|Baile Liam]]''
|-
| style='text-align:right'| 1433
|
| [[Máire Nic Dhonnchadha]]
| data-sort-value="1937" | 1937
| data-sort-value="2020" | 2020-12-01
| ''[[:d:Q124499647|An Caorán Mór]]''
|-
| style='text-align:right'| 1434
|
| [[Réamonn Jimmy Mac Donncha]]
| data-sort-value="1938" | 1938
| data-sort-value="2012" | 2012-01-26
| [[Inis Mhic Cionaith]]
|-
| style='text-align:right'| 1435
|
| [[Bina McLoughlin]]
| data-sort-value="1929" | 1929
| data-sort-value="2001" | 2001-02-16
| ''[[:d:Q104321379|Gleann na nGeimhleach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1436
|
| [[Domhnall Ó Baoighill]]
| data-sort-value="1878" | 1878-01-25
| data-sort-value="1948" | 1948-05-30
| [[Croithlí]]
|-
| style='text-align:right'| 1437
|
| [[Eileen O'Faoláin]]
| data-sort-value="1900" | 1900-06-10
| data-sort-value="1988" | 1988-09-20
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1438
|
| [[Séamus Ó Caoimh|James George O'Keeffe]]
| data-sort-value="1865" | 1865-04-21
| data-sort-value="1937" | 1937-12-06
| ''[[:d:Q104304440|Baile an Tobair]]''
|-
| style='text-align:right'| 1439
|
| [[Tadhg Ó Murchadha (béaloideasóir)|Tadhg Ó Murchadha]]
| data-sort-value="1896" | 1896-02-11
| data-sort-value="1961" | 1961-09-08
| ''[[:d:Q104310755|Cathair Dónall]]''
|-
| style='text-align:right'| 1440
|
| [[Pádraigín Haicéad]]
| data-sort-value="1604" | 1604
| data-sort-value="1654" | 1654-11
| ''[[:d:Q4852302|An Baile Tarsna]]''
|-
| style='text-align:right'| 1441
|
| [[Máire Ní Thuathail (léiritheoir)|Máire Ní Thuathail]]
| data-sort-value="1959" | 1959-07-29
| data-sort-value="2016" | 2016-09-19
| [[Tuar Mhic Éadaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1442
|
| [[Aodhán Madden]]
| data-sort-value="1947" | 1947
| data-sort-value="2015" | 2015
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1443
| [[Íomhá:Kathleen Napoli McKenna.png|center|128px]]
| [[Caitlín Ní Chionnaith]]
| data-sort-value="1897" | 1897-09-09
| data-sort-value="1988" | 1988-03-22
| [[An Seanchaisleán]]
|-
| style='text-align:right'| 1444
|
| [[Minnie Cormack]]
| data-sort-value="1862" | 1862
| data-sort-value="1919" | 1919<br/>1920
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 1445
|
| [[Séamus Ó Cinnéide (file)|Séamus Ó Cinnéide]]
| data-sort-value="1925" | 1925
| data-sort-value="1992" | 1992-12-26
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1446
|
| [[Aindrias Ó Baoighill]]
| data-sort-value="1888" | 1888-04-07
| data-sort-value="1972" | 1972-03-17
| ''[[:d:Q104348790|Maol na Mine Beag]]''
|-
| style='text-align:right'| 1447
|
| [[Sailí Ní Anluain]]
| data-sort-value="1830" | 1830s
| data-sort-value="1896" | 1896-12-28
| ''[[:d:Q104353049|Droim Gamhna]]''
|-
| style='text-align:right'| 1448
| [[Íomhá:Photograph Patron James O'Donnell dated pre1897.jpg|center|128px]]
| [[James O'Donnell]]
| data-sort-value="1828" | 1828
| data-sort-value="1897" | 1897-10-17
| ''[[:d:Q104316556|Baile an Mhoirtéalaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 1449
|
| [[Peadar Neilí Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1903" | 1903
| data-sort-value="1961" | 1961-04-11
| [[An Cheathrú Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 1450
|
| [[Seán Ó Morónaigh]]
| data-sort-value="1940" | 1940
| data-sort-value="2023" | 2023-04-24
| [[Úlla]]
|-
| style='text-align:right'| 1451
|
| [[Séamus Ó Muircheartaigh]]
| data-sort-value="1877" | 1877-07-01
| data-sort-value="1927" | 1927-03-11
| [[Ard na Caithne]]
|-
| style='text-align:right'| 1452
|
| [[Joe Mulholland]]
| data-sort-value="1940" | 1940
| data-sort-value="2026" | 2026-01-31
| [[Bealach Féich]]
|-
| style='text-align:right'| 1453
|
| [[Liam Prút]]
| data-sort-value="1940" | 1940
| data-sort-value="2023" | 2023-09-30
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 1454
|
| [[Seosamh Ó Guairim]]
| data-sort-value="1955" | 1955-12-12
| data-sort-value="2017" | 2017-03-06
| [[Roisín na Mainiach]]
|-
| style='text-align:right'| 1455
| [[Íomhá:Charlotte Blake Thornley Stoker (1818-1901) writer, activist, and mother of Bram Stoker.png|center|128px]]
| [[Charlotte Stoker]]
| data-sort-value="1818" | 1818
| data-sort-value="1901" | 1901-03-15
| [[Béal Átha Seanaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 1456
|
| [[Nan Ghriallais]]
| data-sort-value="1936" | 1936-04-02
| data-sort-value="2018" | 2018-11-19
| [[Muiceanach idir Dhá Sháile]]
|-
| style='text-align:right'| 1457
|
| [[Peadar Ó Treasaigh]]
|
| data-sort-value="2026" | 2026-02-28
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 1458
|
| [[Patrick M. Foley|Patrick Foley]]
|
| data-sort-value="1931" | 1931-08-22
| [[Corca Dhuibhne]]
|-
| style='text-align:right'| 1459
|
| [[Seán Ó Sé (amhránaí)|Seán Ó Sé]]
| data-sort-value="1936" | 1936-01-16
| data-sort-value="2026" | 2026-01-13
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1460
|
| [[Flann Ó Riain]]
| data-sort-value="1929" | 1929-09-18
| data-sort-value="2008" | 2008-12-06
| [[Leamhcán]]
|-
| style='text-align:right'| 1461
|
| [[Molly Bracken]]
| data-sort-value="1908" | 1908-02-03
| data-sort-value="1991" | 1991-11-19
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 1462
| [[Íomhá:Enright Anne koeln literaturhaus 181108.jpg|center|128px]]
| [[Anne Enright]]
| data-sort-value="1962" | 1962-10-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1463
| [[Íomhá:Roddy Doyle in the festival garden at Haus der Berliner Festspiele on September 14th 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Roddy Doyle]]
| data-sort-value="1958" | 1958-05-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1464
| [[Íomhá:ThatXmasBFILFF191024 (55 of 119) (54100308426) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Fiona Shaw]]
| data-sort-value="1958" | 1958-07-10
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1465
| [[Íomhá:Jay OShea v Stoke cropped.jpg|center|128px]]
| [[James O'Shea]]
| data-sort-value="1988" | 1988-08-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1466
| [[Íomhá:PierceBrosnan-byPhilipRomano.jpg|center|128px]]
| [[Pierce Brosnan]]
| data-sort-value="1953" | 1953-05-16
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1467
| [[Íomhá:Stephen Ireland 2009 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Stephen Ireland]]
| data-sort-value="1986" | 1986-08-22
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1468
| [[Íomhá:Ned O'Sullivan.jpg|center|128px]]
| [[Ned O'Sullivan]]
| data-sort-value="1950" | 1950-11-25
|
| [[Lios Tuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 1469
| [[Íomhá:BertieAhernBerlin2007-bis.jpg|center|128px]]
| [[Bertie Ahern|Parthalán Ó hEachthairn]]
| data-sort-value="1951" | 1951-09-12
|
| [[Droim Conrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1470
| [[Íomhá:JoeyO'Brien.JPG|center|128px]]
| [[Joey O'Brien]]
| data-sort-value="1986" | 1986-02-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1471
| [[Íomhá:2025 Colin Farrell - 2 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Colin Farrell]]
| data-sort-value="1976" | 1976-05-31
|
| ''[[:d:Q104261563|Caisleán Cnucha]]''
|-
| style='text-align:right'| 1472
| [[Íomhá:2013 Robbie Keane (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Robbie Keane]]
| data-sort-value="1980" | 1980-07-08
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1473
| [[Íomhá:Brian Cowen at White House on Saint Patrick's Day 2009.jpg|center|128px]]
| [[Brian Cowen|Brian Ó Comhain]]
| data-sort-value="1960" | 1960-01-10
|
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1474
| [[Íomhá:Mary Robinson (2014).jpg|center|128px]]
| [[Máire Mhic Róibín]]
| data-sort-value="1944" | 1944-05-21
|
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1475
| [[Íomhá:Roy keane 2014.jpg|center|128px]]
| [[Roy Keane]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1476
| [[Íomhá:DDuff.JPG|center|128px]]
| [[Damien Duff]]
| data-sort-value="1979" | 1979-03-02
|
| [[Baile Baodáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1478
| [[Íomhá:CillianMurphy-TIFF2025-01-Cropped (cropped).png|center|128px]]
| [[Cillian Murphy]]
| data-sort-value="1976" | 1976-05-25
|
| [[Dúglas]]
|-
| style='text-align:right'| 1479
| [[Íomhá:Mark Deery.jpeg|center|128px]]
| [[Mark Dearey]]
| data-sort-value="1963" | 1963-03-19
|
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 1480
| [[Íomhá:Brendan Gleeson.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Gleeson]]
| data-sort-value="1955" | 1955-03-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1481
| [[Íomhá:Evanna Lynch Comic Con Cape Town 2026 02.jpg|center|128px]]
| [[Evanna Lynch]]
| data-sort-value="1991" | 1991-08-16
|
| [[Tearmann Feichín]]
|-
| style='text-align:right'| 1482
| [[Íomhá:Eoin Colfer at BookExpo (05180).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Colfer]]
| data-sort-value="1965" | 1965-05-14
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1483
| [[Íomhá:Jonathan Rhys Meyers Cabourg 2013.jpg|center|128px]]
| [[Jonathan Rhys Meyers]]
| data-sort-value="1977" | 1977-07-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1484
| [[Íomhá:Shay Given 2021.png|center|128px]]
| [[Shay Given]]
| data-sort-value="1976" | 1976-04-20
|
| [[Leifear]]
|-
| style='text-align:right'| 1485
| [[Íomhá:Geldof, Bob (IMF 2009).jpg|center|128px]]
| [[Bob Geldof]]
| data-sort-value="1951" | 1951-10-05
|
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 1486
| [[Íomhá:Sheamus March 2018.jpg|center|128px]]
| [[Sheamus]]
| data-sort-value="1978" | 1978-01-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1487
| [[Íomhá:Cecelia Ahern - Buchmesse Wien 2022 (a).JPG|center|128px]]
| [[Cecelia Ahern]]
| data-sort-value="1981" | 1981-09-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1488
| [[Íomhá:Niamh Kavanagh in Oslo 2010.jpg|center|128px]]
| [[Niamh Kavanagh]]
| data-sort-value="1968" | 1968-02-13
|
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1489
| [[Íomhá:Eimear Quinn tijdens Het Grote Songfestivalfeest 2019.jpg|center|128px]]
| [[Eimear Quinn]]
| data-sort-value="1972" | 1972-12-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1490
| [[Íomhá:Sarah Bolger at DIFF 2026.jpg|center|128px]]
| [[Sarah Bolger]]
| data-sort-value="1991" | 1991-02-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1491
| [[Íomhá:Sharon Corr.png|center|128px]]
| [[Sharon Corr]]
| data-sort-value="1970" | 1970-03-24
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1492
| [[Íomhá:Elaine Cassidy 2012.png|center|128px]]
| [[Elaine Cassidy]]
| data-sort-value="1979" | 1979-12-31
|
| [[Cill Chomhghaill]]
|-
| style='text-align:right'| 1493
| [[Íomhá:Sonia O'Sullivan from Sean Kelly and Sonia O Sullivan.jpg|center|128px]]
| [[Sonia O'Sullivan]]
| data-sort-value="1969" | 1969-11-28
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1494
| [[Íomhá:Fionnula Flanagan (2018) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Fionnula Flanagan]]
| data-sort-value="1941" | 1941-12-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1495
|
| [[Michelle Smith]]
| data-sort-value="1969" | 1969-12-16
|
| [[Ráth Cúil, Baile Átha Cliath|Ráth Cúil]]
|-
| style='text-align:right'| 1496
| [[Íomhá:Finnan.jpg|center|128px]]
| [[Steve Finnan]]
| data-sort-value="1976" | 1976-04-24
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1497
| [[Íomhá:Richard Dunne 2012 Sopot.jpg|center|128px]]
| [[Richard Dunne]]
| data-sort-value="1979" | 1979-09-21
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1498
| [[Íomhá:Naoise Ó Muirí 2013.jpg|center|128px]]
| [[Naoise Ó Muirí]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-15
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1499
| [[Íomhá:WithSMcropped.jpg|center|128px]]
| [[Samantha Mumba]]
| data-sort-value="1983" | 1983-01-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1500
| [[Íomhá:Christy Moore in Vicar Street.jpg|center|128px]]
| [[Christy Moore]]
| data-sort-value="1945" | 1945-05-07
|
| [[Droichead Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1501
| [[Íomhá:Kerry Condon during an interview in 2022 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kerry Condon]]
| data-sort-value="1983" | 1983-01-09
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1502
| [[Íomhá:Marian Keyes 2022.jpg|center|128px]]
| [[Marian Keyes]]
| data-sort-value="1963" | 1963-09-10
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1503
| [[Íomhá:Imelda May (1).jpg|center|128px]]
| [[Imelda May]]
| data-sort-value="1974" | 1974-07-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1504
| [[Íomhá:Alison Doody 2.jpg|center|128px]]
| [[Alison Doody]]
| data-sort-value="1966" | 1966-11-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1505
| [[Íomhá:Katie Taylor 2012 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Katie Taylor]]
| data-sort-value="1986" | 1986-07-02
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 1506
| [[Íomhá:Maryolympia.jpg|center|128px]]
| [[Mary Black]]
| data-sort-value="1955" | 1955-05-23<br/>1955-05-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1507
| [[Íomhá:John Lyons 2012.jpg|center|128px]]
| [[John Lyons]]
| data-sort-value="1977" | 1977-06-03
|
| [[Baile Munna]]
|-
| style='text-align:right'| 1508
| [[Íomhá:Andrea corr glastonbury.jpg|center|128px]]
| [[Andrea Corr]]
| data-sort-value="1974" | 1974-05-17
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1509
| [[Íomhá:Éamon Ó Cuív clutching a cup.png|center|128px]]
| [[Éamon Ó Cuív]]
| data-sort-value="1950" | 1950-06-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1510
| [[Íomhá:Seán Haughey, Jan 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó hEochaidh]]
| data-sort-value="1961" | 1961-11-08
|
| [[Ráth Eanaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1511
| [[Íomhá:Dublin Writers Festival 2007 (686228986) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Claire Keegan]]
| data-sort-value="1968" | 1968
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1512
| [[Íomhá:StSunniva.jpg|center|128px]]
| [[Sunniva]]
| data-sort-value="901" | 10th century
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1513
| [[Íomhá:Kevin Doyle at Avaya (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kevin Doyle]]
| data-sort-value="1983" | 1983-09-18
|
| [[Maigh Arnaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1514
| [[Íomhá:Gabriel Byrne 2010.jpg|center|128px]]
| [[Gabriel Byrne]]
| data-sort-value="1950" | 1950-05-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1515
| [[Íomhá:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs Ireland 2013-09-10 - Shane Long 02.jpg|center|128px]]
| [[Shane Long]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-22
|
| [[Gort na hUamha]]
|-
| style='text-align:right'| 1516
| [[Íomhá:Charlie McCreevy portrait.jpg|center|128px]]
| [[Charles McCreevy|Cathal Mac Riabhaigh]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09-30
|
| [[Na Solláin]]
|-
| style='text-align:right'| 1517
| [[Íomhá:Manchester - Old Trafford - Manchester United vs Crawley Town.jpg|center|128px]]
| [[John O'Shea]]
| data-sort-value="1981" | 1981-04-30
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1518
| [[Íomhá:Cox Portrait 2002.jpg|center|128px]]
| [[Pat Cox|Pádraig Mac an Choiligh]]
| data-sort-value="1952" | 1952-11-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1519
| [[Íomhá:Ronan Keating - 2016-11-25 Night of the Proms (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ronan Keating]]
| data-sort-value="1977" | 1977-03-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1520
| [[Íomhá:Damien Rice 5.jpg|center|128px]]
| [[Damien Rice]]
| data-sort-value="1973" | 1973-12-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1521
| [[Íomhá:Brian McFadden (cropped2).jpg|center|128px]]
| [[Brian McFadden]]
| data-sort-value="1980" | 1980-04-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1522
| [[Íomhá:John Banville (2019) III.jpg|center|128px]]
| [[John Banville]]
| data-sort-value="1945" | 1945-12-08
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1523
| [[Íomhá:Colm Meaney at the 2024 Toronto International Film Festival (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Colm Meaney]]
| data-sort-value="1953" | 1953-05-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1524
| [[Íomhá:Stephen Hunt 2011.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Hunt]]
| data-sort-value="1981" | 1981-08-01
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1525
| [[Íomhá:10.5.17RobertSheehanByLuigiNovi1.jpg|center|128px]]
| [[Robert Sheehan]]
| data-sort-value="1988" | 1988-01-07
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1526
| [[Íomhá:Glenn Whelan 2012 Sopot.jpg|center|128px]]
| [[Glenn Whelan]]
| data-sort-value="1984" | 1984-01-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1527
| [[Íomhá:Keith Andrews, Brentford F.C. head coach, August 2025.jpg|center|128px]]
| [[Keith Andrews]]
| data-sort-value="1980" | 1980-09-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1528
| [[Íomhá:Staunton, Steve.jpg|center|128px]]
| [[Steve Staunton]]
| data-sort-value="1969" | 1969-01-19
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1529
| [[Íomhá:Nair Tiknizyan, Seamus Coleman, Festy Ebosele YantsImages - Asatur Yesayants 668 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Séamus Coleman]]
| data-sort-value="1988" | 1988-10-11
|
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1530
| [[Íomhá:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs Ireland 2013-09-10 - Paul McShane 03 (cropped).JPG|center|128px]]
| [[Paul McShane]]
| data-sort-value="1986" | 1986-01-06
|
| [[Cill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1531
| [[Íomhá:Denis Irwin (2017-07-29 img06) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Denis Irwin]]
| data-sort-value="1965" | 1965-10-31
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1532
| [[Íomhá:ESC2016 - Ireland 01 3.jpg|center|128px]]
| [[Nicky Byrne]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1533
| [[Íomhá:Stephen Kelly 2012 Sopot.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Kelly]]
| data-sort-value="1983" | 1983-09-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1534
| [[Íomhá:Niall Quinn 2011 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Niall Quinn]]
| data-sort-value="1966" | 1966-10-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1535
| [[Íomhá:Ken Doherty PHC 2012-3.jpg|center|128px]]
| [[Ken Doherty]]
| data-sort-value="1969" | 1969-09-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1536
| [[Íomhá:Catherine Day, Secretary-General of the EC - 2011.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Day]]
| data-sort-value="1954" | 1954-06-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1537
| [[Íomhá:Darren Shan (2016).jpg|center|128px]]
| [[Darren Shan]]
| data-sort-value="1972" | 1972-07-03<br/>1972-07-02
|
| [[Londain]]<br/>[[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1538
| [[Íomhá:Dick Spring, April 1995 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dick Spring|Risteard Mac An Earraigh]]
| data-sort-value="1950" | 1950-08-29
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1539
| [[Íomhá:Liam Brady rte.jpg|center|128px]]
| [[Liam Brady]]
| data-sort-value="1956" | 1956-02-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1540
| [[Íomhá:Stephen ROCHE.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Roche]]
| data-sort-value="1959" | 1959-11-28
|
| [[Dún Droma]]
|-
| style='text-align:right'| 1541
| [[Íomhá:Aidan Gillen Official.jpg|center|128px]]
| [[Aidan Gillen]]
| data-sort-value="1968" | 1968-04-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1542
|
| [[Frank McGuinness]]
| data-sort-value="1953" | 1953-07-29
|
| [[Bun Cranncha]]
|-
| style='text-align:right'| 1543
| [[Íomhá:Darren O'Dea 2011.jpg|center|128px]]
| [[Darren O'Dea]]
| data-sort-value="1987" | 1987-02-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1544
|
| [[Packie Bonner]]
| data-sort-value="1960" | 1960-05-24
|
| [[Ailt an Chorráin]]
|-
| style='text-align:right'| 1545
| [[Íomhá:Ciarán Cannon April 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Cannon|Ciarán Ó Canáin]]
| data-sort-value="1965" | 1965-09-19
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1546
| [[Íomhá:John Boyne in Dublin (cropped).JPG|center|128px]]
| [[John Boyne]]
| data-sort-value="1971" | 1971-04-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1547
|
| [[Máirtín Mac Cumascaigh]]
| data-sort-value="1978" | 1978-11-09
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1548
|
| [[Dan Neville]]
| data-sort-value="1946" | 1946-12-08
|
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1549
| [[Íomhá:Liam Twomey, May 2015 (17744432900) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Liam Twomey]]
| data-sort-value="1967" | 1967-04-03
|
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 1550
| [[Íomhá:Ciarán Cuffe Annual Green Convention 2018.jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Cuffe]]
| data-sort-value="1963" | 1963-04-03
|
| [[Seanchill]]
|-
| style='text-align:right'| 1551
| [[Íomhá:Bernard Durkan (official portrait) 2020 (cropped) 2.png|center|128px]]
| [[Bernard Durkan]]
| data-sort-value="1945" | 1945-03-26
|
| [[Béal Átha na Muice]]
|-
| style='text-align:right'| 1552
| [[Íomhá:DOOR STEP 2016-07-12 Denis Naughten (27644046983).jpg|center|128px]]
| [[Denis Naughten]]
| data-sort-value="1973" | 1973-06-23
|
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1553
| [[Íomhá:PadraigHarrington2004RyderCup.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Harrington]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1554
| [[Íomhá:Dylan Moran Melbourne.jpg|center|128px]]
| [[Dylan Moran]]
| data-sort-value="1971" | 1971-11-03
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1555
| [[Íomhá:Eoin Hand (1981).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Hand]]
| data-sort-value="1946" | 1946-03-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1556
| [[Íomhá:Anthony Lawlor.jpg|center|128px]]
| [[Anthony Lawlor]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-13
|
| [[Baile Eoin]]
|-
| style='text-align:right'| 1557
|
| [[Gary Deegan]]
| data-sort-value="1987" | 1987-09-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1558
| [[Íomhá:Tommy Bowe.jpg|center|128px]]
| [[Tommy Bowe]]
| data-sort-value="1984" | 1984-02-22
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 1559
| [[Íomhá:Cardinal Sean Patrick Brady.jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Brádaigh]]
| data-sort-value="1939" | 1939-08-16
|
| ''[[:d:Q5309129|Drumcalpin]]''
|-
| style='text-align:right'| 1560
| [[Íomhá:Marian Harkin, Dec 2024 - 54193737946 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Marian Harkin]]
| data-sort-value="1953" | 1953-11-26
|
| [[Baile an Tóchair]]
|-
| style='text-align:right'| 1561
| [[Íomhá:Maria Doyle Kennedy 2014 crop.jpg|center|128px]]
| [[Maria Doyle Kennedy]]
| data-sort-value="1964" | 1964-09-25
|
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1562
| [[Íomhá:Deirdre de Búrca at Lisbon 2.jpg|center|128px]]
| [[Déirdre de Búrca]]
| data-sort-value="1963" | 1963-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1563
| [[Íomhá:Angela Farrell PBS 1971.jpg|center|128px]]
| [[Angela Farrell]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1564
| [[Íomhá:Joan Burton crop.jpg|center|128px]]
| [[Joan Burton|Siobhán de Bhurtúin]]
| data-sort-value="1949" | 1949-02-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1565
| [[Íomhá:Mary Coughlan.jpg|center|128px]]
| [[Máire Ní Chochláinn]]
| data-sort-value="1965" | 1965-05-28
|
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1566
| [[Íomhá:Jan O'Sullivan.jpg|center|128px]]
| [[Jan O'Sullivan|Jan Uí Shúilleabháin]]
| data-sort-value="1950" | 1950-12-06
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1567
| [[Íomhá:Gerard Collins MEP 1994.jpg|center|128px]]
| [[Gerry Collins]]
| data-sort-value="1938" | 1938-10-16
|
| [[Mainistir na Féile]]
|-
| style='text-align:right'| 1568
|
| [[Kirsten Sheridan]]
| data-sort-value="1976" | 1976-07-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1569
| [[Íomhá:Rob Kearney 2015 RWC.jpg|center|128px]]
| [[Rob Kearney]]
| data-sort-value="1986" | 1986-03-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1570
| [[Íomhá:Alan Dukes, December 1996 (cropped original).jpg|center|128px]]
| [[Alan Dukes|Ailéin de Diúc]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-20
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1571
| [[Íomhá:Alan Kelly 2011.jpg|center|128px]]
| [[Alan Kelly (polaiteoir)|Alan Kelly]]
| data-sort-value="1975" | 1975-07-13
|
| [[An Port Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 1572
| [[Íomhá:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs Ireland 2013-09-10 - David Forde 01.jpg|center|128px]]
| [[David Forde]]
| data-sort-value="1979" | 1979-12-20
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1573
| [[Íomhá:Domhnall Gleeson - Walk of Fame.jpg|center|128px]]
| [[Domhnall Gleeson]]
| data-sort-value="1983" | 1983-05-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1574
| [[Íomhá:Brendan Howlin Aviva (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Brendan Howlin|Breandán Ó hAmhláin]]
| data-sort-value="1956" | 1956-05-09
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1575
| [[Íomhá:Brendan Smith 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Brendan Smith]]
| data-sort-value="1956" | 1956-06-01
|
| [[An Cabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1576
| [[Íomhá:The British Library - Classic Album Sundays present an Evening with Róisín Murphy (zPkiYJX5h7Q - 1920x1080 - 8m43s).png|center|128px]]
| [[Róisín Murphy]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-05
|
| [[An tInbhear Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1577
| [[Íomhá:Mary Lou McDonald, 2018.jpg|center|128px]]
| [[Mary Lou McDonald]]
| data-sort-value="1969" | 1969-05-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1578
|
| [[Doireann Ní Bhriain]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1579
|
| [[Dawn Martin]]
| data-sort-value="1976" | 1976-06-28
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1580
| [[Íomhá:Mary White Green Party.jpg|center|128px]]
| [[Mary White]]
| data-sort-value="1948" | 1948-11-24
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 1581
|
| [[Marina Carr]]
| data-sort-value="1964" | 1964-11-17
|
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 1582
| [[Íomhá:Siobhan Fahey.jpg|center|128px]]
| [[Siobhan Fahey]]
| data-sort-value="1958" | 1958-09-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1583
| [[Íomhá:Mary Harney cropped.jpg|center|128px]]
| [[Mary Harney|Máire Ní Áirne]]
| data-sort-value="1953" | 1953-03-11
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1584
| [[Íomhá:Mairead McGuinness 2023.jpg|center|128px]]
| [[Mairead McGuinness|Máiréad Nic Aonasa]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-13
|
| [[Droichead Átha]]<br/>[[Baile Átha Fhirdhia]]
|-
| style='text-align:right'| 1585
| [[Íomhá:Mary Hanafin (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Máire Ní Ainifín]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-01
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1586
| [[Íomhá:Andy Reid.png|center|128px]]
| [[Andy Reid]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1587
| [[Íomhá:Colm toibin 2006.jpg|center|128px]]
| [[Colm Tóibín]]
| data-sort-value="1955" | 1955-05-30
|
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 1588
| [[Íomhá:KeithFahey Augsburg.jpg|center|128px]]
| [[Keith Fahey]]
| data-sort-value="1983" | 1983-01-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1589
| [[Íomhá:Batt O'Keeffe 2.png|center|128px]]
| [[Batt O'Keeffe]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-02
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1590
| [[Íomhá:Prendergast, Phil-9374.jpg|center|128px]]
| [[Phil Prendergast]]
| data-sort-value="1959" | 1959-09-20
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1591
|
| [[Ruth Bradley]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1592
| [[Íomhá:SKenny.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Kenny]]
| data-sort-value="1971" | 1971-10-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1593
| [[Íomhá:Cillian Sheridan.jpg|center|128px]]
| [[Cillian Sheridan]]
| data-sort-value="1989" | 1989-02-23
|
| [[Coill an Chollaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1594
|
| [[Yvonne McGuinness]]
| data-sort-value="1972" | 1972-10-12
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1595
| [[Íomhá:Mary Kennedy at Electric Picnic 2024.jpg|center|128px]]
| [[Mary Kennedy]]
| data-sort-value="1956" | 1956-10-04
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1596
| [[Íomhá:Nessa Childers MEP Ireland 01 (cropped).JPG|center|128px]]
| [[Nessa Childers]]
| data-sort-value="1956" | 1956-10-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1597
| [[Íomhá:Martin hayes.jpg|center|128px]]
| [[Martin Hayes]]
| data-sort-value="1961" | 1961-11-13
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1598
| [[Íomhá:Alan Shatter.jpg|center|128px]]
| [[Alan Shatter]]
| data-sort-value="1951" | 1951-02-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1599
| [[Íomhá:Anthony Stokes Tehran derby.jpg|center|128px]]
| [[Anthony Stokes]]
| data-sort-value="1988" | 1988-07-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1600
|
| [[Avril Doyle]]
| data-sort-value="1949" | 1949-04-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1601
| [[Íomhá:Frances Fitzgerald 2011.jpg|center|128px]]
| [[Frances Fitzgerald|Proinséas Mhic Gearailt]]
| data-sort-value="1950" | 1950-08-01
|
| [[Cromadh]]
|-
| style='text-align:right'| 1602
| [[Íomhá:Catherine Byrne TD.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Byrne]]
| data-sort-value="1956" | 1956-02-26
|
| [[An Cloigín Gorm]]
|-
| style='text-align:right'| 1603
| [[Íomhá:Dervla Kirwan at the BAFTA's in 2009.jpg|center|128px]]
| [[Dervla Kirwan]]
| data-sort-value="1971" | 1971-10-24<br/>1971-10-23
|
| [[Baile an Teampaill (Baile Átha Cliath)|Baile an Teampaill]]
|-
| style='text-align:right'| 1604
| [[Íomhá:1718637040285 20190604 KELLEHER Billy IE 14.jpg|center|128px]]
| [[Billy Kelleher]]
| data-sort-value="1968" | 1968-01-20
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1605
| [[Íomhá:Minister Jimmy Deenihan at the Feile na Greine Festival, Tech Amergin, Waterville, Co Kerry. 2012.JPG|center|128px]]
| [[Jimmy Deenihan]]
| data-sort-value="1952" | 1952-09-11
|
| [[Leic Snámha]]
|-
| style='text-align:right'| 1606
| [[Íomhá:Pat Breen 2017 at Opening plenary session, 11 December 2017 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Pat Breen]]
| data-sort-value="1957" | 1957-03-21
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1607
| [[Íomhá:Pat Rabbitte, circa 2002.jpg|center|128px]]
| [[Pat Rabbite|Pádraic Ó Coinín]]
| data-sort-value="1949" | 1949-05-18<br/>1949-06-18
|
| [[Clár Chlainne Mhuiris]]
|-
| style='text-align:right'| 1608
|
| [[John Joe Nevin|John Joseph Nevin]]
| data-sort-value="1989" | 1989-06-07
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1609
| [[Íomhá:Donal MacIntyre.jpg|center|128px]]
| [[Donal MacIntyre]]
| data-sort-value="1966" | 1966-01-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1610
| [[Íomhá:Michael O’Leary 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael O'Leary (Ryanair)|Michael O'Leary]]
| data-sort-value="1961" | 1961-03-20
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1611
| [[Íomhá:Kian Egan 2009.jpg|center|128px]]
| [[Kian Egan]]
| data-sort-value="1980" | 1980-04-29
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 1612
| [[Íomhá:Paul Murphy 2013.jpg|center|128px]]
| [[Paul Murphy (Polaiteoir Éireannach)|Paul Murphy]]
| data-sort-value="1983" | 1983-04-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1613
| [[Íomhá:Michael Kitt, 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael P. Kitt]]
| data-sort-value="1950" | 1950-05-17
|
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 1614
| [[Íomhá:Louis Walsh2009July.jpg|center|128px]]
| [[Louis Walsh]]
| data-sort-value="1952" | 1952-08-05
|
| [[Coillte Mach]]
|-
| style='text-align:right'| 1615
| [[Íomhá:Altan - Mardis de Plouescat 2013 05.JPG|center|128px]]
| [[Mairéad Ní Mhaonaigh]]
| data-sort-value="1959" | 1959-07-26
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 1616
|
| [[Conor McPherson]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1617
| [[Íomhá:Eamonn Coghlan (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eamonn Coghlan]]
| data-sort-value="1952" | 1952-11-21
|
| [[Droimeanach]]
|-
| style='text-align:right'| 1618
| [[Íomhá:RubyWalsh2013.jpg|center|128px]]
| [[Ruby Walsh]]
| data-sort-value="1979" | 1979-05-14
|
| ''[[:d:Q2084287|An Chill]]''
|-
| style='text-align:right'| 1619
|
| [[Éamann Ó Braonáin]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-02
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1620
| [[Íomhá:Shane Filan.jpg|center|128px]]
| [[Shane Filan]]
| data-sort-value="1979" | 1979-07-05
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 1621
| [[Íomhá:President Biden celebrates 2023 Saint Patrick's Day at the White House (4) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Niall Horan]]
| data-sort-value="1993" | 1993-09-13
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1622
| [[Íomhá:2023-04-29 18-11-19 ILCE-7C DSC15774 Kiri DxO.jpg|center|128px]]
| [[Jack Gleeson]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05-20
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1623
|
| [[Paddy Reilly]]
| data-sort-value="1939" | 1939-10-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1624
| [[Íomhá:LarryMullenJr.jpg|center|128px]]
| [[Larry Mullen]]
| data-sort-value="1961" | 1961-10-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1625
| [[Íomhá:Bono singing in Indianapolis on Joshua Tree Tour 2017 9-10-17.jpg|center|128px]]
| [[Bono]]
| data-sort-value="1960" | 1960-05-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1626
|
| [[Brian Kerr]]
| data-sort-value="1953" | 1953-03-03<br/>1953-03-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1627
|
| [[Gráinne Seoige]]
| data-sort-value="1973" | 1973-11-05
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 1628
|
| [[Billy Roche]]
| data-sort-value="1949" | 1949-01-11
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1629
| [[Íomhá:Brian O'Driscoll 2.jpg|center|128px]]
| [[Brian O'Driscoll]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1630
| [[Íomhá:Brian Ó Domhnaill.jpg|center|128px]]
| [[Brian Ó Domhnaill]]
| data-sort-value="1977" | 1977-10-18
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1631
| [[Íomhá:Eamon Ryan Green Party.jpg|center|128px]]
| [[Eamon Ryan|Éamon Ryan]]
| data-sort-value="1963" | 1963-07-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1632
| [[Íomhá:2026 Micheál Martin - (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Ó Máirtín]]
| data-sort-value="1960" | 1960-08-16<br/>1960-08-01
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1633
| [[Íomhá:1718705088377 20240617 NI MHURCHU Cynthia IE 007.jpg|center|128px]]
| [[Cynthia Ní Mhurchú]]
| data-sort-value="1966" | 1966
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1634
|
| [[Gráinne Murphy]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-26
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1635
| [[Íomhá:Michael Carruth, 1992.jpg|center|128px]]
| [[Michael Carruth]]
| data-sort-value="1967" | 1967-07-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1636
| [[Íomhá:Dermot Bolger.png|center|128px]]
| [[Dermot Bolger]]
| data-sort-value="1959" | 1959-02-06
|
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1637
| [[Íomhá:Stefan Molyneux 2014-02-10.jpg|center|128px]]
| [[Stefan Molyneux]]
| data-sort-value="1966" | 1966-09-24
|
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 1638
|
| [[Kevin Moran (peileadóir)|Kevin Moran]]
| data-sort-value="1956" | 1956-04-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1639
| [[Íomhá:Jim Corr (Vienna, 2016) 01.jpg|center|128px]]
| [[Jim Corr]]
| data-sort-value="1964" | 1964-07-31
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1640
| [[Íomhá:Graham Linehan - 2013 (8735745502) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Graham Linehan]]
| data-sort-value="1968" | 1968-05-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1641
| [[Íomhá:3968-owen heary (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Owen Heary]]
| data-sort-value="1976" | 1976-10-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1642
| [[Íomhá:Shane Horgan 2009 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Shane Horgan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-07-18
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1643
| [[Íomhá:Sinkevichinring.jpg|center|128px]]
| [[Kenny Egan]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-07
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1644
| [[Íomhá:John Hayes LQ 2010.jpg|center|128px]]
| [[John Hayes]]
| data-sort-value="1973" | 1973-11-02
|
| ''[[:d:Q5308307|An Drom Salach]]''
|-
| style='text-align:right'| 1645
| [[Íomhá:Jim-Higgins-Ireland-MIP-Europaparlament-by-Leila-Paul-1.jpg|center|128px]]
| [[Jim Higgins]]
| data-sort-value="1945" | 1945-05-04
|
| [[Béal Átha hAmhnais]]
|-
| style='text-align:right'| 1646
|
| [[Seán Ó Neachtain]]
| data-sort-value="1947" | 1947-05-22
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1647
| [[Íomhá:GordonDarcy.jpg|center|128px]]
| [[Gordon D'Arcy]]
| data-sort-value="1980" | 1980-02-10
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 1648
| [[Íomhá:Colum McCann Speaking2.jpg|center|128px]]
| [[Colum McCann]]
| data-sort-value="1965" | 1965-02-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1649
| [[Íomhá:Henry Shefflin.jpg|center|128px]]
| [[Henry Shefflin|Anraí Ó Sibhleáin]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-11
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1650
| [[Íomhá:Richard Bruton 2013.jpeg|center|128px]]
| [[Richard Bruton|Risteard de Briotún]]
| data-sort-value="1953" | 1953-03-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1651
| [[Íomhá:Pat the Cope Gallagher MEP 1.jpg|center|128px]]
| [[Pat the Cope Gallagher]]
| data-sort-value="1948" | 1948-03-10
|
| [[Ailt an Chorráin]]
|-
| style='text-align:right'| 1652
|
| [[Séamus Kirk]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-26
|
| [[Contae Lú]]
|-
| style='text-align:right'| 1653
| [[Íomhá:John O'Donoghue.JPG|center|128px]]
| [[John O'Donoghue (polaiteoir)|John O'Donoghue]]
| data-sort-value="1956" | 1956-05-28
|
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 1654
| [[Íomhá:Eamon Gilmore Conference 2010 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Éamon Mac Giollamóir]]
| data-sort-value="1955" | 1955-04-24
|
| [[An Chealtrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1655
| [[Íomhá:(Phil Hogan) 160531 Informal Meeting Ministers of Agriculture Informal Meeting of EU Ministers of Agriculture (26766297963) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Phil Hogan]]
| data-sort-value="1960" | 1960-07-04
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1656
| [[Íomhá:Dara Ó Briain 2011 BAFTAs.jpg|center|128px]]
| [[Dara Ó Briain]]
| data-sort-value="1972" | 1972-02-04
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 1657
| [[Íomhá:Donal-lunny-the-basement-sydney-australia-24-03-06.jpg|center|128px]]
| [[Donal Lunny]]
| data-sort-value="1947" | 1947-03-10
|
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1658
| [[Íomhá:Finn Bálor Backstage cropped.jpg|center|128px]]
| [[Finn Bálor]]
| data-sort-value="1981" | 1981-07-25
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 1659
| [[Íomhá:Seán Gallagher.jpg|center|128px]]
| [[Seán Gallagher]]
| data-sort-value="1962" | 1962-07-07
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 1660
| [[Íomhá:Cathal.jpg|center|128px]]
| [[Cathal Ó Searcaigh]]
| data-sort-value="1956" | 1956-07-12
|
| [[Gort an Choirce]]
|-
| style='text-align:right'| 1661
| [[Íomhá:Charlie Flanagan 2014.jpg|center|128px]]
| [[Charles Flanagan]]
| data-sort-value="1956" | 1956-11-01
|
| [[Móinteach Mílic]]
|-
| style='text-align:right'| 1662
| [[Íomhá:Charles McDonald, June 12 1973 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Charles McDonald]]
| data-sort-value="1935" | 1935-06-11
|
| [[Baile Átha an Róine]]
|-
| style='text-align:right'| 1663
| [[Íomhá:Colm Burke 2015.jpg|center|128px]]
| [[Colm Burke]]
| data-sort-value="1957" | 1957-01-17
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1664
| [[Íomhá:Danielodonnellindublin2.jpg|center|128px]]
| [[Daniel O'Donnell]]
| data-sort-value="1961" | 1961-12-12
|
| [[Cionn Caslach]]
|-
| style='text-align:right'| 1665
| [[Íomhá:Dara Calleary (official portrait) 2020 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dara Calleary]]
| data-sort-value="1973" | 1973-05-10
|
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1666
| [[Íomhá:Darragh O'Brien.jpg|center|128px]]
| [[Darragh O'Brien]]
| data-sort-value="1974" | 1974-07-08
|
| [[Mullach Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 1667
| [[Íomhá:David Feldman SA at Autumn Stampex 2017.jpg|center|128px]]
| [[David Feldman (saineolaí stampaí)|David Feldman]]
| data-sort-value="1947" | 1947
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1668
| [[Íomhá:Deirdre Clune 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Deirdre Clune]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-01
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1669
| [[Íomhá:Denis O'Donovan at the Enthronement of Naruhito (1).jpg|center|128px]]
| [[Denis O'Donovan]]
| data-sort-value="1955" | 1955-07-23
|
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1670
| [[Íomhá:Diarmuid Wilson.jpg|center|128px]]
| [[Diarmuid Wilson]]
| data-sort-value="1965" | 1965-11-20
|
| [[An Cabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1671
| [[Íomhá:Philip Pettit.jpg|center|128px]]
| [[Philip Pettit]]
| data-sort-value="1945" | 1945-12-20
|
| [[Béal Átha Ghártha]]
|-
| style='text-align:right'| 1672
| [[Íomhá:Dominic Hannigan.jpg|center|128px]]
| [[Dominic Hannigan]]
| data-sort-value="1965" | 1965-07-01
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1674
| [[Íomhá:Paschal Donohoe, 2025.11.12 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Paschal Donohoe]]
| data-sort-value="1974" | 1974-09-19
|
| [[Baile Phib]]
|-
| style='text-align:right'| 1675
| [[Íomhá:Ardal O'Hanlon.png|center|128px]]
| [[Ardal O'Hanlon]]
| data-sort-value="1965" | 1965-10-08
|
| [[Carraig Mhachaire Rois]]
|-
| style='text-align:right'| 1676
| [[Íomhá:Marc McSharry in 2020.jpg|center|128px]]
| [[Marc MacSharry]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1677
| [[Íomhá:Eoin Ryan Jnr, 2009 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Ryan|Eoin Ó Riain]]
| data-sort-value="1953" | 1953-02-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1678
| [[Íomhá:Kelly, Seán-9813.jpg|center|128px]]
| [[Seán Kelly (Fine Gael)|Seán Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1952" | 1952-04-26
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1679
| [[Íomhá:Ray MacSharry, May 1980 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ray MacSharry|Réamann Mac Searraigh]]
| data-sort-value="1938" | 1938-04-29
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 1680
| [[Íomhá:Joe Higgins TD, 2014.jpg|center|128px]]
| [[Joe Higgins]]
| data-sort-value="1949" | 1949-05-20
|
| [[Lios Póil]]
|-
| style='text-align:right'| 1681
| [[Íomhá:Willie O'Dea 2009.jpg|center|128px]]
| [[Willie O'Dea]]
| data-sort-value="1952" | 1952-11-01
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1682
| [[Íomhá:Michael Noonan, May 2017 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Noonan|Micheál Ó Nuanáin]]
| data-sort-value="1943" | 1943-05-21
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1683
| [[Íomhá:Gerald Barry 2007.jpg|center|128px]]
| [[Gerald Barry]]
| data-sort-value="1952" | 1952-04-28
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1684
| [[Íomhá:Proinsias De Rossa, cropped.jpg|center|128px]]
| [[Proinsias de Rossa|Proinsias De Rossa]]
| data-sort-value="1940" | 1940-05-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1685
| [[Íomhá:Willo Flood 3.jpg|center|128px]]
| [[Willo Flood]]
| data-sort-value="1985" | 1985-04-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1686
| [[Íomhá:Johnny Sexton, Jan 2020 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jonathan Sexton]]
| data-sort-value="1985" | 1985-07-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1687
| [[Íomhá:Gay Mitchell.jpg|center|128px]]
| [[Gabriel de Mhistéal]]
| data-sort-value="1951" | 1951-12-30
|
| [[Inse Chór]]
|-
| style='text-align:right'| 1688
|
| [[Fidelma Healy Eames]]
| data-sort-value="1962" | 1962-07-14
|
| [[Maigh Locha]]
|-
| style='text-align:right'| 1689
| [[Íomhá:Frank Feighan 2014.jpg|center|128px]]
| [[Frank Feighan]]
| data-sort-value="1962" | 1962-07-04
|
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 1690
| [[Íomhá:Peter Stringer Munster.jpg|center|128px]]
| [[Peter Stringer]]
| data-sort-value="1977" | 1977-12-13
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1691
| [[Íomhá:Paddy Burke 2014.jpg|center|128px]]
| [[Paddy Burke]]
| data-sort-value="1955" | 1955-01-15
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1692
| [[Íomhá:Newly Elected Deputy Noel Grealish 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Noel Grealish]]
| data-sort-value="1965" | 1965-12-16
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1693
| [[Íomhá:Jason Byrne pictured vs Drogheda United at Dalymount Park, Aug 2014.png|center|128px]]
| [[Jason Byrne (imreoir sacair)|Jason Byrne]]
| data-sort-value="1978" | 1978-02-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1694
| [[Íomhá:Pat Kenny.jpg|center|128px]]
| [[Pat Kenny]]
| data-sort-value="1948" | 1948-01-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1695
| [[Íomhá:Caroline Corr (Vienna, 2016) 03 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Caroline Corr]]
| data-sort-value="1973" | 1973-03-17
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 1696
| [[Íomhá:Simon Coveney 2018.jpg|center|128px]]
| [[Simon Coveney|Síomón Ó Cómhanaigh]]
| data-sort-value="1972" | 1972-06-16
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1697
| [[Íomhá:Michael Lowry.jpg|center|128px]]
| [[Michael Lowry]]
| data-sort-value="1954" | 1954-03-13
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1698
| [[Íomhá:James Reilly April 2014.jpg|center|128px]]
| [[James Reilly]]
| data-sort-value="1955" | 1955-08-16
|
| [[Lusca]]
|-
| style='text-align:right'| 1699
|
| [[Jim Walsh]]
| data-sort-value="1947" | 1947-05-05
|
| [[Ros Mhic Thriúin]]
|-
| style='text-align:right'| 1700
| [[Íomhá:John Gormley TD, Minister for the Environment, Heritage and Local Government.jpg|center|128px]]
| [[John Gormley]]
| data-sort-value="1959" | 1959-08-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1701
|
| [[Tom Sheahan]]
| data-sort-value="1968" | 1968-09-05
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1702
| [[Íomhá:Leo Varadkar TD (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Leo Varadkar]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1703
| [[Íomhá:Terence Flanagan.jpg|center|128px]]
| [[Terence Flanagan]]
| data-sort-value="1975" | 1975-01-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1704
| [[Íomhá:Kevin Joseph Farrell 1.jpg|center|128px]]
| [[Kevin Farrell]]
| data-sort-value="1947" | 1947-09-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1705
|
| [[Glen Crowe]]
| data-sort-value="1977" | 1977-12-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1706
| [[Íomhá:Fenlon (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pat Fenlon]]
| data-sort-value="1969" | 1969-03-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1707
| [[Íomhá:Mark Feehily 2011.jpg|center|128px]]
| [[Mark Feehily]]
| data-sort-value="1980" | 1980-05-28
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 1708
|
| [[Noel Coonan]]
| data-sort-value="1951" | 1951-01-06
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 1709
|
| [[Labhrás Ó Murchú]]
| data-sort-value="1939" | 1939-08-14
|
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 1710
| [[Íomhá:Tríona Ní Dhomhnaill 2005.jpg|center|128px]]
| [[Tríona Ní Dhomhnaill]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Ceanannas]]
|-
| style='text-align:right'| 1711
| [[Íomhá:Flickr - DEEEP Project - MEP Liam Aylward, Ireland.jpg|center|128px]]
| [[Liam Aighleart]]
| data-sort-value="1952" | 1952-09-27
|
| [[Muileann an Bhata]]
|-
| style='text-align:right'| 1712
|
| [[Liam Mac Cóil]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1713
| [[Íomhá:Maighread Ní Dhomhnaill.jpg|center|128px]]
| [[Maighread Ní Dhomhnaill]]
| data-sort-value="1955" | 1955
|
| [[Ceanannas]]
|-
| style='text-align:right'| 1714
| [[Íomhá:John Spillane 1 2010 (cropped).JPG|center|128px]]
| [[John Spillane]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1715
| [[Íomhá:Зустріч Президента України з головами обох палат парламенту Ірландії 11.jpg|center|128px]]
| [[Mark Daly]]
| data-sort-value="1973" | 1973-03-12
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1716
|
| [[Maurice Cummins]]
| data-sort-value="1953" | 1953-02-25
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1717
| [[Íomhá:McDowell says NO! (9826113044) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael McDowell|Mícheál Mac Dubhghaill]]
| data-sort-value="1951" | 1951-05-29
|
| [[Raghnallach]]
|-
| style='text-align:right'| 1718
| [[Íomhá:Trevor Joyce 2020.jpg|center|128px]]
| [[Trevor Joyce]]
| data-sort-value="1947" | 1947-10-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1719
| [[Íomhá:Niall O Brolchain Mayor Galway.jpg|center|128px]]
| [[Niall Ó Brolcháin]]
| data-sort-value="1965" | 1965-04-14
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1720
| [[Íomhá:Nora Owen, May 1996.jpg|center|128px]]
| [[Nora Owen]]
| data-sort-value="1945" | 1945-06-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1721
| [[Íomhá:Paul O'Connell warmup.jpg|center|128px]]
| [[Paul O'Connell]]
| data-sort-value="1979" | 1979-10-20
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1722
| [[Íomhá:Ruairi Quinn (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ruairi Quinn|Ruairí Ó Cuinn]]
| data-sort-value="1946" | 1946-04-02
|
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 1723
| [[Íomhá:Muireann Nic Amhlaoibh. Waterville.jpg|center|128px]]
| [[Muireann Nic Amhlaoibh]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Inis Oírr]]
|-
| style='text-align:right'| 1724
|
| [[Paul Bradford]]
| data-sort-value="1963" | 1963-12-01
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1725
| [[Íomhá:Liam Ó Maonlaí 2007.jpg|center|128px]]
| [[Liam Ó Maonlaí]]
| data-sort-value="1964" | 1964-11-07
|
| [[Baile na Manach]]
|-
| style='text-align:right'| 1726
| [[Íomhá:Aoifenifhearraigh.jpg|center|128px]]
| [[Aoife Ní Fhearraigh]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 1727
| [[Íomhá:Richard Boyd Barrett 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Richard Boyd Barrett]]
| data-sort-value="1967" | 1967-02-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1728
| [[Íomhá:Robert Troy.jpg|center|128px]]
| [[Robert Troy]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-24
|
| [[Baile na Carraige]]
|-
| style='text-align:right'| 1729
|
| [[Seán Kenny]]
| data-sort-value="1942" | 1942-10-01
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1730
| [[Íomhá:Shane Ross (official portrait).jpg|center|128px]]
| [[Shane Ross]]
| data-sort-value="1949" | 1949-07-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1731
| [[Íomhá:Eamon Dunphy 2013 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eamonn Dunphy]]
| data-sort-value="1945" | 1945-08-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1732
| [[Íomhá:Steve Collins.jpg|center|128px]]
| [[Steve Collins]]
| data-sort-value="1964" | 1964-07-21
|
| [[an Chabrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1733
|
| [[Diarmuid Ó Murchú]]
| data-sort-value="1975" | 1975-08-22
|
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 1734
| [[Íomhá:Pat Doherty MP with Mary Doherty and Barry McGuigan at the London St Patrick's Day march. (16232423774).jpg|center|128px]]
| [[Barry McGuigan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-02-28
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 1735
| [[Íomhá:Terry Leyden.jpg|center|128px]]
| [[Terry Leyden]]
| data-sort-value="1945" | 1945-10-01
|
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1736
| [[Íomhá:John OFlynn.jpg|center|128px]]
| [[John O'Flynn]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-11
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 1737
| [[Íomhá:Timmy Dooley.jpg|center|128px]]
| [[Timmy Dooley]]
| data-sort-value="1969" | 1969-02-13
|
| [[Baile Uí Bheoláin]]
|-
| style='text-align:right'| 1738
| [[Íomhá:Roy O'Donovan 03-08-2013 1.jpg|center|128px]]
| [[Roy O'Donovan]]
| data-sort-value="1985" | 1985-08-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1739
| [[Íomhá:Gary Doherty.jpg|center|128px]]
| [[Gary Doherty]]
| data-sort-value="1980" | 1980-01-31
|
| [[Carn Domhnach]]
|-
| style='text-align:right'| 1740
| [[Íomhá:Colin Healy.jpg|center|128px]]
| [[Colin Healy]]
| data-sort-value="1980" | 1980-03-14
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1741
| [[Íomhá:Alex White TD 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Alex White]]
| data-sort-value="1958" | 1958-12-03
|
| [[Marino]]
|-
| style='text-align:right'| 1742
| [[Íomhá:Una Healy at BAFTAs 2026 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Una Healy]]
| data-sort-value="1981" | 1981-10-10
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1743
| [[Íomhá:Shane Lowry Ryder Cup 2025-194 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Shane Lowry]]
| data-sort-value="1987" | 1987-04-02
|
| [[Clóirtheach]]
|-
| style='text-align:right'| 1744
| [[Íomhá:Ian Gibson FLM2019-1.jpg|center|128px]]
| [[Ian Gibson]]
| data-sort-value="1939" | 1939-04-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1745
|
| [[Aengus Mac Grianna]]
| data-sort-value="1964" | 1964-07-09
|
| [[Ráth Eanaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1746
| [[Íomhá:Caitriona Balfe at the 2024 Toronto International Film Festival (crop).jpg|center|128px]]
| [[Caitriona Balfe]]
| data-sort-value="1979" | 1979-10-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1747
| [[Íomhá:Ciara grant.jpg|center|128px]]
| [[Ciara Grant]]
| data-sort-value="1978" | 1978-05-17
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1748
| [[Íomhá:Clare Daly (48758765246) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Clare Daly]]
| data-sort-value="1968" | 1968-04-11
|
| [[Droichead Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1749
| [[Íomhá:Colm Cooper from Sean Marty Lockhart & Colm Cooper - 2009.jpg|center|128px]]
| [[Colm Cúipéir]]
| data-sort-value="1983" | 1983-06-03
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1750
| [[Íomhá:Djcarey2012 cropped.jpg|center|128px]]
| [[D. S. Ó Ciara]]
| data-sort-value="1970" | 1970-11-11
|
| [[Gabhrán]]
|-
| style='text-align:right'| 1751
|
| [[Dónal Ó Seancháin]]
| data-sort-value="1977" | 1977-01-04
|
| [[Lios Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1752
|
| [[Darragh Ó Sé]]
| data-sort-value="1975" | 1975-04-01
|
| [[Ceann Trá]]
|-
| style='text-align:right'| 1753
| [[Íomhá:Declan-Kidney-09-05-23.jpg|center|128px]]
| [[Declan Kidney]]
| data-sort-value="1959" | 1959-10-20
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1754
| [[Íomhá:Declan O'Sullivan.JPG|center|128px]]
| [[Déaglán Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1983" | 1983-12-18
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1755
| [[Íomhá:NC Courage vs Gotham FC (Mar 2024) 141 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Denise O'Sullivan]]
| data-sort-value="1994" | 1994-02-04
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1756
|
| [[Éadbhard Ó Cathaoir]]
| data-sort-value="1941" | 1941-10-14
|
| [[Inis Tíog]]
|-
| style='text-align:right'| 1757
| [[Íomhá:Eric Elwood HK Sevens 1993.png|center|128px]]
| [[Eric Elwood]]
| data-sort-value="1969" | 1969-02-26
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1758
| [[Íomhá:Frances Black 2020.jpg|center|128px]]
| [[Frances Black]]
| data-sort-value="1960" | 1960-06-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1759
| [[Íomhá:Jimfitzpatricl.png|center|128px]]
| [[Jim Fitzpatrick (ealaíontóir)|Jim Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1944" | 1944
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1760
|
| [[James Nolan]]
| data-sort-value="1977" | 1977-01-27
|
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1761
| [[Íomhá:Lucinda Creighton (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Lucinda Creighton]]
| data-sort-value="1980" | 1980-01-20
|
| [[Clár Chlainne Mhuiris]]
|-
| style='text-align:right'| 1762
|
| [[Marc Ó Sé]]
| data-sort-value="1980" | 1980-04-21
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1763
| [[Íomhá:Mary Davis 1.jpg|center|128px]]
| [[Mary Davis]]
| data-sort-value="1954" | 1954-08-06
|
| [[Béal Átha na Muice]]
|-
| style='text-align:right'| 1764
|
| [[Mick O'Connell|Mícheál Ó Conaill]]
| data-sort-value="1937" | 1937-01-04
|
| [[Oileán Dairbhre]]
|-
| style='text-align:right'| 1765
|
| [[Mícheál Mac Síthigh]]
| data-sort-value="1954" | 1954-07-28
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1766
| [[Íomhá:An Titlíoch ria.jpg|center|128px]]
| [[Alan Titley]]
| data-sort-value="1947" | 1947-06-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1767
|
| [[Vincent Morley]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1768
| [[Íomhá:Niamh Fahey 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Niamh Fahey]]
| data-sort-value="1987" | 1987-10-13
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1769
|
| [[Nollaig Ó Sceacháin]]
| data-sort-value="1945" | 1945-12-06
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 1770
| [[Íomhá:PatScullyManager.jpg|center|128px]]
| [[Pat Scully]]
| data-sort-value="1970" | 1970-06-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1771
| [[Íomhá:Pink Spillane.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ó Spealáin]]
| data-sort-value="1955" | 1955-12-01
|
| [[An Teampall Nua, Contae Chiarraí|An Teampall Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 1772
|
| [[Paul Galvin]]
| data-sort-value="1979" | 1979-11-02
|
| [[Leic Snámha]]
|-
| style='text-align:right'| 1773
| [[Íomhá:Ed Joyce 2007 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Ed Joyce]]
| data-sort-value="1978" | 1978-09-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1774
|
| [[Tomás Breatnach]]
| data-sort-value="1983" | 1983-05-27<br/>1983
|
| [[Tulach Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1775
| [[Íomhá:Vincent Browne.jpg|center|128px]]
| [[Vincent Browne]]
| data-sort-value="1944" | 1944-07-17
|
| [[Béal an Átha, Contae Luimnigh|Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1776
| [[Íomhá:David McWilliams.jpg|center|128px]]
| [[David McWilliams]]
| data-sort-value="1966" | 1966
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1777
| [[Íomhá:Willie Walsh (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Willie Walsh]]
| data-sort-value="1961" | 1961-10-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1778
| [[Íomhá:Aine O'Gorman Republic of Ireland mix zone 2020-03-05 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Áine O'Gorman]]
| data-sort-value="1989" | 1989-05-13
|
| [[Cill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1779
|
| [[Brian Shelley]]
| data-sort-value="1981" | 1981-11-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1780
|
| [[Dave Mooney]]
| data-sort-value="1984" | 1984-10-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1781
| [[Íomhá:Eve Hewson (cropped).png|center|128px]]
| [[Eve Hewson]]
| data-sort-value="1991" | 1991-07-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1782
| [[Íomhá:Donnchadh Mac Fhionnghaile.jpg|center|128px]]
| [[Donnchadh Mac Fhionnlaoich]]
| data-sort-value="1945" | 1945-04-27
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 1783
|
| [[Colm Ó Maonlaí]]
| data-sort-value="1966" | 1966-12-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1784
| [[Íomhá:Geraldine Kennedy, 2015 (cropped).png|center|128px]]
| [[Geraldine Kennedy]]
| data-sort-value="1951" | 1951-09-01
|
| [[Trá Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 1785
| [[Íomhá:TadhgMacD-0005.jpg|center|128px]]
| [[Tadhg Mac Dhonnagáin]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Achadh Mór, Contae Mhaigh Eo|Achadh Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 1786
| [[Íomhá:Padraig Amond.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Amond]]
| data-sort-value="1988" | 1988-04-15
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1787
| [[Íomhá:Kbrennan2.JPG|center|128px]]
| [[Killian Brennan]]
| data-sort-value="1984" | 1984-01-31
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1788
|
| [[Martin Coleman]]
| data-sort-value="1983" | 1983-02-15
|
| [[Béal Átha an Cheasaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1789
| [[Íomhá:Todd Carty.jpg|center|128px]]
| [[Todd Carty]]
| data-sort-value="1963" | 1963-08-31
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1790
| [[Íomhá:John Perry, May 2014.jpg|center|128px]]
| [[John Perry]]
| data-sort-value="1956" | 1956-08-15
|
| [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]]
|-
| style='text-align:right'| 1791
| [[Íomhá:Michael Moynihan 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Moynihan (polaiteoir Corcaíoch)|Michael Moynihan]]
| data-sort-value="1968" | 1968-01-12
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 1792
| [[Íomhá:Seán Fleming.jpg|center|128px]]
| [[Seán Fleming]]
| data-sort-value="1958" | 1958-02-01
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 1793
| [[Íomhá:Joe Costello 2013.jpg|center|128px]]
| [[Joe Costello (polaiteoir Éireannach)|Seosamh Mac Coisdealbha]]
| data-sort-value="1945" | 1945-07-13
|
| [[An Ghaobhach]]
|-
| style='text-align:right'| 1794
| [[Íomhá:Thomas P. Broughan.jpg|center|128px]]
| [[Tommy Broughan]]
| data-sort-value="1947" | 1947-08-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1795
| [[Íomhá:Kathleen Lynch 2013.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Lynch]]
| data-sort-value="1953" | 1953-06-07
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1796
| [[Íomhá:Paul Kehoe TD.jpg|center|128px]]
| [[Paul Kehoe]]
| data-sort-value="1973" | 1973-01-11
|
| [[Brí]]
|-
| style='text-align:right'| 1797
| [[Íomhá:Michael Ring 2012 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Michael Ring]]
| data-sort-value="1953" | 1953-12-24
|
| [[Cathair na Mart]]
|-
| style='text-align:right'| 1798
| [[Íomhá:Róisín Shortall 2020.jpg|center|128px]]
| [[Róisín Shortall|Róisín Ní Shoirtéil]]
| data-sort-value="1954" | 1954-04-25
|
| [[Droim Conrach]]
|-
| style='text-align:right'| 1799
| [[Íomhá:Barry Andrews, July 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Barry Andrews]]
| data-sort-value="1967" | 1967-05-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1800
|
| [[Billy Timmins]]
| data-sort-value="1959" | 1959-10-01
|
| [[Bealach Conglais]]
|-
| style='text-align:right'| 1801
| [[Íomhá:Jack Wall, circa 2002 03.jpg|center|128px]]
| [[Jack Wall]]
| data-sort-value="1945" | 1945-07-01
|
| [[Díseart Diarmada]]
|-
| style='text-align:right'| 1802
| [[Íomhá:Fergus O'Dowd 2013.jpg|center|128px]]
| [[Fergus O'Dowd]]
| data-sort-value="1948" | 1948-09-01
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1803
| [[Íomhá:John Deasy 2015.jpg|center|128px]]
| [[John Deasy (Fine Gael)|John Deasy]]
| data-sort-value="1967" | 1967-10-08
|
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1804
|
| [[Ivor Mac Alaigh]]
| data-sort-value="1958" | 1958-05-06
|
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1805
|
| [[Tom Hayes]]
| data-sort-value="1952" | 1952-02-16
|
| [[An Gabhailín]]
|-
| style='text-align:right'| 1806
| [[Íomhá:Olivia Mitchell.jpg|center|128px]]
| [[Olivia Mitchell]]
| data-sort-value="1947" | 1947-07-31
|
| [[Biorra]]
|-
| style='text-align:right'| 1807
| [[Íomhá:David Stanton 2016.jpg|center|128px]]
| [[David Stanton]]
| data-sort-value="1957" | 1957-02-15
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 1808
| [[Íomhá:Damien English 2015.jpg|center|128px]]
| [[Damien English]]
| data-sort-value="1978" | 1978-02-21
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1809
| [[Íomhá:ColmÓCíosóig.png|center|128px]]
| [[Colm Ó Cíosóig]]
| data-sort-value="1964" | 1964-10-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1810
| [[Íomhá:1720100109938 20240704 FLANAGAN Luke Ming IE 004.jpg|center|128px]]
| [[Luke 'Ming' Flanagan]]
| data-sort-value="1972" | 1972-01-22
|
| [[Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1811
| [[Íomhá:Dónal Óg Cusack at Web Summit 2014 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Dónal Óg Ó Cíosóg]]
| data-sort-value="1977" | 1977-03-16
|
| [[Cluain, Contae Chorcaí|Cluain]]
|-
| style='text-align:right'| 1812
| [[Íomhá:Tim Pat and Martin McGuinness (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Tim Pat Coogan|Tadhg Pádraig Ó Cuagáin]]
| data-sort-value="1935" | 1935-04-22
|
| [[Baile na Manach]]
|-
| style='text-align:right'| 1813
|
| [[Lesley Roy]]
| data-sort-value="1986" | 1986-09-17
|
| [[Baile Brigín]]
|-
| style='text-align:right'| 1814
| [[Íomhá:MK17449 Aisling Bea.jpg|center|128px]]
| [[Aisling Bea]]
| data-sort-value="1984" | 1984-03-16
|
| [[Cill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 1815
| [[Íomhá:Simon Zebo 2017.jpg|center|128px]]
| [[Simon Zebo]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-16
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1816
|
| [[Fearghas Ó Ceallaigh|Fergus Kelly]]
| data-sort-value="1944" | 1944-12-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1817
| [[Íomhá:David O'Leary and Ronan Finn.jpg|center|128px]]
| [[Ronan Finn]]
| data-sort-value="1987" | 1987-12-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1818
|
| [[Aaron Mac Cuinneagáin]]
| data-sort-value="1993" | 1993-04-04
|
| [[Sionainn (baile)|Sionainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1819
| [[Íomhá:Adam Fergus at DarkLight Con 4 by People Conventions.jpg|center|128px]]
| [[Adam Fergus]]
|
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 1820
| [[Íomhá:Aengus Ó Snodaigh (2024) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aengus Ó Snodaigh]]
| data-sort-value="1964" | 1964-07-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1821
|
| [[Aodhán Ó Fógartaigh]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-20
|
| [[Áth na nUrlainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1822
| [[Íomhá:Aidan Harte (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aodán Ó hAirt]]
| data-sort-value="1988" | 1988-08-17
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1823
|
| [[Aodán Ó Sé]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-29
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 1824
| [[Íomhá:Aidan O'Mahony & Eoin Bradley (cropped) - Aidan O'Mahony 2.jpg|center|128px]]
| [[Aodhán Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-08
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1825
| [[Íomhá:Aidan Price.jpg|center|128px]]
| [[Aidan Price]]
| data-sort-value="1981" | 1981-12-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1826
| [[Íomhá:Senator Aideen Hayden (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Aideen Hayden]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-01
|
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 1827
|
| [[Ailbhe Ní Ghearbhuigh]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1828
| [[Íomhá:Aine Lawlor.jpg|center|128px]]
| [[Aine Lawlor]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1829
|
| [[Eileen MacDonagh]]
| data-sort-value="1956" | 1956-07-20
|
| [[An Ghaobhach]]
|-
| style='text-align:right'| 1830
|
| [[Alan Ó Brógáin]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1831
| [[Íomhá:Alan Dillon 2020.jpg|center|128px]]
| [[Alan Dillon]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1832
| [[Íomhá:Alan Farrell 2014.jpg|center|128px]]
| [[Alan Farrell]]
| data-sort-value="1977" | 1977-12-29
|
| [[Mullach Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 1833
|
| [[Alan Mathews]]
| data-sort-value="1965" | 1965-06-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1834
| [[Íomhá:Alan Nolan cropped.jpg|center|128px]]
| [[Alan Ó Nualláin]]
| data-sort-value="1985" | 1985-06-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1835
|
| [[Alice Maher]]
| data-sort-value="1956" | 1956
|
| ''[[:d:Q4220554|Cill Mhaoileachair]]''
|-
| style='text-align:right'| 1836
| [[Íomhá:AmandaByramJuly10.JPG|center|128px]]
| [[Amanda Byram]]
| data-sort-value="1973" | 1973-06-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1837
|
| [[Ambrós Ó Donnabháin]]
| data-sort-value="1962" | 1962-06-11
|
| [[Gníomh go Leith]]
|-
| style='text-align:right'| 1838
| [[Íomhá:Amy Huberman at Dublin Film Festival.jpg|center|128px]]
| [[Amy Huberman]]
| data-sort-value="1979" | 1979-03-20
|
| [[Cábán tSíle]]
|-
| style='text-align:right'| 1839
| [[Íomhá:Andrew Doyle, May 2015.jpg|center|128px]]
| [[Andrew Doyle]]
| data-sort-value="1960" | 1960-07-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1840
| [[Íomhá:Basil McCrea Lisburn Office047.jpg|center|128px]]
| [[Basil McCrea]]
| data-sort-value="1959" | 1959-11-13
|
| [[Ráth Mealtain]]
|-
| style='text-align:right'| 1841
|
| [[Beircheart Ó Conchúir]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-25
|
| ''[[:d:Q7020800|Baile Nua Sheandroma]]''
|-
| style='text-align:right'| 1842
| [[Íomhá:Bernard Brogan at Web Summit 2014b.jpg|center|128px]]
| [[Bernard Brogan Jnr|Bernard Brogan]]
| data-sort-value="1984" | 1984-04-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1843
|
| [[Bernard Brogan Snr|Bernard Brogan]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1844
| [[Íomhá:Bernard dunne.jpg|center|128px]]
| [[Bernard Dunne]]
| data-sort-value="1980" | 1980-02-06
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1845
|
| [[Bernard O'Shea]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Darú, Contae Laoise|Darú]]
|-
| style='text-align:right'| 1846
|
| [[Bibi Baskin]]
| data-sort-value="1952" | 1952-05-19
|
| [[Ard an Rátha]]
|-
| style='text-align:right'| 1847
|
| [[Liam Cúipéir]]
| data-sort-value="1987" | 1987-12-16
|
| [[Eochaill]]
|-
| style='text-align:right'| 1848
|
| [[Billy Woods]]
| data-sort-value="1973" | 1973-10-24
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1849
|
| [[Bob Quinn]]
| data-sort-value="1935" | 1935<br/>1939
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1850
|
| [[Brenda Power]]
|
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1851
|
| [[Breandán de Buigléir|Breandán Dé Buigléir]]
| data-sort-value="1985" | 1985-07-22
|
| [[An Geata Bán]]
|-
| style='text-align:right'| 1852
| [[Íomhá:Brendan Maher (2014).jpg|center|128px]]
| [[Brendan Maher]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-05
|
| [[Buiríos Ó Luigheach]]
|-
| style='text-align:right'| 1853
| [[Íomhá:Brendan O'Carroll as the Grand Marshal At The St. Patrick's Day Parade In Dublin (REF-102282).jpg|center|128px]]
| [[Brendan O'Carroll]]
| data-sort-value="1955" | 1955-09-15
|
| [[Fionnghlas]]
|-
| style='text-align:right'| 1854
| [[Íomhá:Brendan Ryan 2013.png|center|128px]]
| [[Brendan Ryan]]
| data-sort-value="1953" | 1953-02-05
|
| [[Domhnach Bat]]
|-
| style='text-align:right'| 1855
|
| [[Brendan Shine]]
| data-sort-value="1947" | 1947-06-02
|
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 1856
|
| [[Brendan Toal]]
| data-sort-value="1940" | 1940-12-01
|
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 1857
|
| [[Brian Fleming]]
| data-sort-value="1946" | 1946-07-20
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1858
| [[Íomhá:Minister Brian Hayes at Sneem River.JPG|center|128px]]
| [[Brian Hayes]]
| data-sort-value="1969" | 1969-08-23
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 1859
|
| [[Brian Ó Murchú]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-21
|
| ''[[:d:Q3930472|Ráth Chormaic]]''
|-
| style='text-align:right'| 1860
|
| [[Brian Ó hAlluráin]]
| data-sort-value="1991" | 1991-05-17
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1861
| [[Íomhá:Brian Stanley 2013.jpg|center|128px]]
| [[Brian Stanley]]
| data-sort-value="1961" | 1961-01-12
|
| [[Buiríos Mór Osraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1862
|
| [[Brian Swift]]
| data-sort-value="1952" | 1952-05-01
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1863
|
| [[Brian Whelehan|Brian Ó Faoileacháin]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08
|
| [[Beannchar, Contae Uíbh Fhailí|Beannchar]]
|-
| style='text-align:right'| 1864
|
| [[Briege Corkery]]
| data-sort-value="1986" | 1986-12-16
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1865
|
| [[Eva Rothschild]]
| data-sort-value="1972" | 1972<br/>1971-02<br/>1971
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1866
|
| [[Bryan Cullen]]
| data-sort-value="1984" | 1984-04-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1867
|
| [[Bryan Sheehan]]
| data-sort-value="1985" | 1985-08-25
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1868
|
| [[Bríd Ní Neachtain]]
| data-sort-value="1959" | 1959
|
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 1869
| [[Íomhá:Bríd Rodgers 2007.jpg|center|128px]]
| [[Bríd Rodgers]]
| data-sort-value="1935" | 1935-02-20
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 1870
|
| [[Mary Byrne]]
| data-sort-value="1959" | 1959-11-03
|
| [[Baile Formaid]]
|-
| style='text-align:right'| 1871
| [[Íomhá:Caitriona Jennings.jpg|center|128px]]
| [[Caitríona Jennings]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-17
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1872
|
| [[Aindriu Ó Morain]]
| data-sort-value="1983" | 1983-11-02
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1873
| [[Íomhá:Ann Phelan 2013.jpg|center|128px]]
| [[Ann Phelan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-09-16
|
| [[Gráig na Manach]]
|-
| style='text-align:right'| 1874
|
| [[Anna Geary]]
| data-sort-value="1988" | 1988-07-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1875
|
| [[Annalise Murphy]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-01
|
| [[Baile Átha Troim]]
|-
| style='text-align:right'| 1876
|
| [[Anne Colley]]
| data-sort-value="1951" | 1951-07-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1877
|
| [[Anne Doyle]]
| data-sort-value="1952" | 1952-01-30
|
| [[Fearna]]
|-
| style='text-align:right'| 1878
|
| [[Anne Ferris]]
| data-sort-value="1954" | 1954-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1879
|
| [[Antóin Ó Dálaigh]]
| data-sort-value="1969" | 1969-10-29
|
| [[Droichead an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 1880
| [[Íomhá:Anthony Nash cropped.jpg|center|128px]]
| [[Antóin de Nais]]
| data-sort-value="1984" | 1984-10-12
|
| [[Ceann Toirc]]
|-
| style='text-align:right'| 1881
|
| [[Anthony Thompson]]
| data-sort-value="1986" | 1986-07-24
|
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1882
| [[Íomhá:Aodhán Ó Ríordáin.jpg|center|128px]]
| [[Aodhán Ó Ríordáin]]
| data-sort-value="1976" | 1976-07-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1883
|
| [[Aodán Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-29
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 1884
| [[Íomhá:Aoibhinn Ni Shuilleabhain in Soroti.jpg|center|128px]]
| [[Aoibhinn Ní Shúilleabháin]]
| data-sort-value="1983" | 1983
|
| ''[[:d:Q5043765|Ceathrú na Con]]''
|-
| style='text-align:right'| 1885
|
| [[Aoife Ní Thuairisg]]
|
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 1886
|
| [[Arthur Spring]]
| data-sort-value="1976" | 1976-07-05
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1887
|
| [[Daragh O'Malley]]
| data-sort-value="1954" | 1954-05-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1888
| [[Íomhá:Averil Power 2.jpg|center|128px]]
| [[Averil Power]]
| data-sort-value="1978" | 1978-07-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1889
|
| [[Barry Cogan]]
| data-sort-value="1936" | 1936-09-27
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1890
| [[Íomhá:1718705058077 20240617 COWEN Barry IE 008.jpg|center|128px]]
| [[Barry Cowen]]
| data-sort-value="1967" | 1967-08-28
|
| [[Clóirtheach]]
|-
| style='text-align:right'| 1891
| [[Íomhá:Caoimhghín Ó Caoláin speaking to press 2013 crop.jpg|center|128px]]
| [[Caoimhghín Ó Caoláin]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-18
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 1892
| [[Íomhá:Cathal Mac Coille.jpg|center|128px]]
| [[Cathal Mac Coille]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1893
|
| [[Cathal Mac an Oirchinnigh]]
| data-sort-value="1991" | 1991
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1894
| [[Íomhá:Inauguration of Catherine Connolly, 11 November 2025 15 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Caitríona Ní Chonghaile|Catherine Connolly]]
| data-sort-value="1955" | 1955-11-05
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1895
| [[Íomhá:Catherine Murphy politician frameless photo.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Murphy]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-01
|
| [[Baile Phámar]]
|-
| style='text-align:right'| 1896
| [[Íomhá:Catherine Noone.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Noone]]
| data-sort-value="1976" | 1976-06-24
|
| [[Clár Chlainne Mhuiris]]
|-
| style='text-align:right'| 1897
|
| [[Cearbhall Óg Ó Dálaigh]]
|
|
| ''[[:d:Q65559822|An Phailís]]''
|-
| style='text-align:right'| 1898
| [[Íomhá:Charlie McConalogue 2011.jpg|center|128px]]
| [[Charlie McConalogue]]
| data-sort-value="1977" | 1977-10-04
|
| [[Carn Domhnach]]
|-
| style='text-align:right'| 1899
| [[Íomhá:Chris Andrews 2018.jpg|center|128px]]
| [[Chris Andrews (polaiteoir)|Chris Andrews]]
| data-sort-value="1964" | 1964-05-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1900
| [[Íomhá:Christopher Joyce (hurler).jpg|center|128px]]
| [[Criostóir Seoige]]
| data-sort-value="1992" | 1992-01-04
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1901
|
| [[Cian Ó Diolún]]
| data-sort-value="1988" | 1988-10-30
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1902
|
| [[Cian Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1988" | 1988-03-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1903
| [[Íomhá:Ciara Conway 2014.jpg|center|128px]]
| [[Ciara Conway]]
| data-sort-value="1980" | 1980-08-13
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1904
|
| [[Ciarán Mac Giolla Chainnigh]]
| data-sort-value="1993" | 1993-07-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1905
| [[Íomhá:Ciarán Lynch 2014.jpg|center|128px]]
| [[Ciarán Lynch]]
| data-sort-value="1964" | 1964-06-13
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1906
|
| [[Ciarán Murphy]]
| data-sort-value="1940" | 1940-05-30
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1907
|
| [[Ciarán Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1976" | 1976-02-28
|
| [[Ráth Eanaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1908
| [[Íomhá:Cillian Buckley cropped.jpg|center|128px]]
| [[Cillian Ó Buachalla]]
| data-sort-value="1992" | 1992-07-14
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1909
|
| [[Cillian O'Connor]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05
|
| [[Baile an Tobair, Contae Mhaigh Eo (Ceara)|Baile an Tobair]]
|-
| style='text-align:right'| 1910
|
| [[Colette Nic Aodha]]
| data-sort-value="1967" | 1967
|
| [[Sruthair]]
|-
| style='text-align:right'| 1911
|
| [[Cóilín Ó Fionnalaigh]]
| data-sort-value="1989" | 1989-08-25
|
| [[Baile Héil]]
|-
| style='text-align:right'| 1912
|
| [[Colin Moran]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1913
|
| [[Cóilín Ó Riain]]
| data-sort-value="1988" | 1988-09-02
|
| [[Cora Chaitlín]]
|-
| style='text-align:right'| 1914
| [[Íomhá:Colm Callanan cropped.jpg|center|128px]]
| [[Colm Ó Callanáin]]
| data-sort-value="1982" | 1982-07-18
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1915
|
| [[Colm Ó Gealbháin]]
| data-sort-value="1993" | 1993-02-02
|
| [[Cluain Lára]]
|-
| style='text-align:right'| 1916
|
| [[Colm Keaveney]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-11
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 1917
| [[Íomhá:Conal Keaney (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Conal Keaney|Conal Ó Cianaigh]]
| data-sort-value="1982" | 1982-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1918
|
| [[Conor Allis]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-08
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1919
| [[Íomhá:Conor Cooney.jpg|center|128px]]
| [[Conchúr Ó Cuana]]
| data-sort-value="1992" | 1992-10-22
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1920
|
| [[Conchúir Ó Fogartaigh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-05-12
|
| [[Caisleán an Chomair]]
|-
| style='text-align:right'| 1921
|
| [[Conchur Ó Liatháin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-07-30
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 1922
|
| [[Conchúir Mac Craith]]
| data-sort-value="1991" | 1991-05-29
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1923
| [[Íomhá:Conor McGregor, UFC 189 World Tour London (2).jpg|center|128px]]
| [[Conor McGregor|Conchúr Mac Gréagóir]]
| data-sort-value="1988" | 1988-07-14
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 1924
|
| [[Conchur Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1989" | 1989-03-08
|
| [[Gleann Maghair]]
|-
| style='text-align:right'| 1925
|
| [[Cornelius Connolly]]
|
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 1926
|
| [[Cáit Keane]]
| data-sort-value="1949" | 1949-09-24
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1927
| [[Íomhá:Damien Dempsey.jpg|center|128px]]
| [[Damien Dempsey]]
| data-sort-value="1975" | 1975
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1928
| [[Íomhá:Damien Hayes cropped.jpg|center|128px]]
| [[Damien Hayes]]
| data-sort-value="1982" | 1982-02-18
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1929
|
| [[Daniel Bohane]]
| data-sort-value="1983" | 1983
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1930
|
| [[Dónall Ó Cearnaigh]]
| data-sort-value="1989" | 1989-12-19
|
| [[Gleann Maghair]]
|-
| style='text-align:right'| 1931
|
| [[Danny Sutcliffe]]
| data-sort-value="1992" | 1992-02-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1932
| [[Íomhá:Dara Murphy 2015.jpg|center|128px]]
| [[Dara Murphy]]
| data-sort-value="1969" | 1969-12-02
|
| [[Gleann Maghair]]
|-
| style='text-align:right'| 1933
|
| [[Dara Ó Conaola]]
| data-sort-value="1945" | 1945
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 1934
| [[Íomhá:Ocinneide cropped.jpg|center|128px]]
| [[Dara Ó Cinnéide]]
| data-sort-value="1975" | 1975-04-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1935
|
| [[Darach Ó hEoghanáin]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-21
|
| [[Cluain Lára]]
|-
| style='text-align:right'| 1936
|
| [[Darach Mac Con Iomaire]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|
| [[An Charraig Dhubh]]
|-
| style='text-align:right'| 1937
| [[Íomhá:Darach Ó Scolaí.JPG|center|128px]]
| [[Darach Ó Scolaí]]
| data-sort-value="1963" | 1963
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1938
| [[Íomhá:Darina Allen, Ballymaloe Cookery (42147510135) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Darina Allen]]
| data-sort-value="1948" | 1948-06-13
|
| [[An Chúlchoill]]
|-
| style='text-align:right'| 1939
|
| [[Darragh Ó Cuaig|daragh fives]]
| data-sort-value="1992" | 1992-03-26
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1940
|
| [[Darren Magee]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1941
| [[Íomhá:Dave Fanning 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dave Fanning]]
| data-sort-value="1956" | 1956-02-27<br/>1955
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1942
| [[Íomhá:David Burke (Hurler) cropped.jpg|center|128px]]
| [[David Burke]]
| data-sort-value="1990" | 1990-01-07
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 1943
| [[Íomhá:David Cullinane TD (40211918003) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[David Cullinane]]
| data-sort-value="1974" | 1974-07-04
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1944
|
| [[Daithí Mac Éinrí]]
|
|
| [[Ráth Eanaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1945
|
| [[David Moran]]
| data-sort-value="1988" | 1988-06-29
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1946
|
| [[Daithí Ó Treasaigh]]
| data-sort-value="1989" | 1989-11-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1947
|
| [[Declan O'Mahony]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1948
| [[Íomhá:Denis Bastick during the 2013 NFL Final (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Donnacha Bastic]]
| data-sort-value="1981" | 1981-05-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1949
| [[Íomhá:Denis Behan Writing.jpg|center|128px]]
| [[Denis Behan]]
| data-sort-value="1984" | 1984-01-02
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1950
|
| [[Denis Bradley]]
|
|
| [[Bun Cranncha]]
|-
| style='text-align:right'| 1951
| [[Íomhá:Denis Landy.jpg|center|128px]]
| [[Denis Landy]]
| data-sort-value="1962" | 1962-02-28
|
| [[Carraig na Siúire]]
|-
| style='text-align:right'| 1952
| [[Íomhá:Denis 'Ogie' Moran. Sea Lodge Hotel. Waterville.jpg|center|128px]]
| [[Donncha Ó Moráin]]
| data-sort-value="1956" | 1956-01-16
|
| [[Baile an Bhuinneánaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1953
|
| [[Derek Ó Loinn]]
| data-sort-value="1978" | 1978-07-04
|
| [[Áth na nUrlainn]]
|-
| style='text-align:right'| 1954
|
| [[Derek Mooney]]
| data-sort-value="1967" | 1967-03-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1955
|
| [[Derek Murray]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1956
| [[Íomhá:Derek Nolan Election Photo.jpg|center|128px]]
| [[Derek Nolan]]
| data-sort-value="1982" | 1982-10
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1957
|
| [[Dermot Somers]]
| data-sort-value="1947" | 1947
|
| [[Contae Ros Comáin]]
|-
| style='text-align:right'| 1958
|
| [[Des Cahill]]
| data-sort-value="1953" | 1953-05-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1959
|
| [[Dessie Farrell]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1960
| [[Íomhá:Cllr Ellis Mansion House, Dublin.JPG|center|128px]]
| [[Dessie Ellis]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-23
|
| [[Baile Munna]]
|-
| style='text-align:right'| 1961
|
| [[Seán Óg de Paor]]
| data-sort-value="1970" | 1970-12-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1962
| [[Íomhá:Diane Caldwell 20200223 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Diane Caldwell]]
| data-sort-value="1988" | 1988-09-11
|
| [[Baile Brigín]]
|-
| style='text-align:right'| 1963
|
| [[Diarmuid O'Carroll]]
| data-sort-value="1987" | 1987-03-16
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1964
| [[Íomhá:Diarmuid O'Sullivan cropped.jpg|center|128px]]
| [[Diarmuid Ó Súilleabháin (iománaí)|Diarmuid Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1978" | 1978-07-27
|
| [[Cluain, Contae Chorcaí|Cluain]]
|-
| style='text-align:right'| 1965
| [[Íomhá:Willie Penrose 2005 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Willie Penrose|Liam Penrose]]
| data-sort-value="1956" | 1956-08-01
|
| [[Baile na Carraige]]
|-
| style='text-align:right'| 1966
|
| [[Donal Ó Grádaigh]]
| data-sort-value="1981" | 1981-07
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1967
|
| [[Donal Ormonde]]
| data-sort-value="1943" | 1943-01-21
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1968
|
| [[Domhnall Ó Tuathaigh]]
| data-sort-value="1989" | 1989-09-20
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 1969
| [[Íomhá:Donnchadh-walsh.png|center|128px]]
| [[Donnacha Walsh]]
| data-sort-value="1984" | 1984-07-03
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 1970
| [[Íomhá:Dorothy Cross, March 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dorothy Cross]]
| data-sort-value="1956" | 1956
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1971
|
| [[Dáithí Ó Sé]]
| data-sort-value="1956" | 1956-06-02
|
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 1972
|
| [[Dónall Mac Giolla Easpaig]]
| data-sort-value="1948" | 1948-04-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1973
| [[Íomhá:Eamon Scanlon (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eamon Scanlon]]
| data-sort-value="1954" | 1954-09-20
|
| [[Baile an Mhóta (Sligeach)|Baile an Mhóta]]
|-
| style='text-align:right'| 1974
|
| [[Eamonn Maloney]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 1975
|
| [[Eimear Ní Chonaola]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 1976
| [[Íomhá:Irish Actress Emma Eliza Regan- 2014-04-10 01-42 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Emma Eliza Regan]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Maigh Cuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 1977
| [[Íomhá:Eoghan Murphy 2014.png|center|128px]]
| [[Eoghan Murphy]]
| data-sort-value="1982" | 1982-04-23
|
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 1978
|
| [[Eoghan Mac Diarmada]]
| data-sort-value="1983" | 1983-04-15
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1979
|
| [[Eoghan Ó Gadhra]]
| data-sort-value="1985" | 1985-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1980
|
| [[Eoin Ó Ceadagáin]]
| data-sort-value="1986" | 1986-09-01
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1981
| [[Íomhá:Eoin Brosnan. Kerry Footballer and Solicitor..JPG|center|128px]]
| [[Eoin Brosnan]]
|
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 1982
| [[Íomhá:Pte Eoin Larkin Kilkenny Hurler (4951370639).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Ó Lorcáin]]
| data-sort-value="1984" | 1984-07-17
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1983
| [[Íomhá:Eoin Liston. Sea Lodge Hotel. Waterville.JPG|center|128px]]
| [[Eoin Liostún]]
| data-sort-value="1957" | 1957-10-16
|
| [[Baile an Bhuinneánaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1984
| [[Íomhá:Eoin Ó Broin 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Ó Broin]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1985
| [[Íomhá:Eric Byrne 2010 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eric Byrne]]
| data-sort-value="1947" | 1947-04-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1986
| [[Íomhá:Pixie McKenna at the BAFTA's (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pixie McKenna]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-20
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 1987
| [[Íomhá:Evelyn O'Rourke.jpg|center|128px]]
| [[Evelyn O'Rourke]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1988
|
| [[Fiach Mac Conghail]]
| data-sort-value="1964" | 1964-08-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1989
|
| [[Fiachra Breathnach]]
| data-sort-value="1986" | 1986-11-21
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1990
| [[Íomhá:Finian Hanley cropped.jpg|center|128px]]
| [[Finian Hanley]]
| data-sort-value="1985" | 1985-01-04
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 1991
| [[Íomhá:Finian McGrath politician.jpg|center|128px]]
| [[Finian McGrath]]
| data-sort-value="1953" | 1953-04-09
|
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 1992
| [[Íomhá:Fintan O'Toole, 2010.jpg|center|128px]]
| [[Fintan O'Toole]]
| data-sort-value="1958" | 1958-02-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1993
|
| [[Fiona Glascott]]
| data-sort-value="1982" | 1982-11-22
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 1994
|
| [[Francis Brennan]]
| data-sort-value="1953" | 1953-09-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1995
|
| [[Frank Clarke (breitheamh)|Frank Clarke]]
| data-sort-value="1951" | 1951-10-10
|
| [[Baile Bhailcín]]
|-
| style='text-align:right'| 1996
|
| [[Frank McLoughlin]]
| data-sort-value="1946" | 1946-08-01
|
| [[Contae na Mí]]
|-
| style='text-align:right'| 1997
|
| [[Garraí Mag Uidhir]]
| data-sort-value="1983" | 1983-06-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1998
|
| [[Gabhán Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1987" | 1987-06-11
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 1999
| [[Íomhá:Gearóidín Bhreathnach.jpg|center|128px]]
| [[Gearóidín Bhreathnach]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2000
| [[Íomhá:George Lee at count.jpg|center|128px]]
| [[George Lee (iriseoir)|George Lee]]
| data-sort-value="1962" | 1962-09-27
|
| [[Teach Mealóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2001
|
| [[Gerard Brennan]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2002
|
| [[Gearóid de Paor]]
| data-sort-value="1952" | 1952-06-27
|
| [[Áth an Choite]]
|-
| style='text-align:right'| 2003
| [[Íomhá:Ged Nash.jpg|center|128px]]
| [[Gerald Nash]]
| data-sort-value="1975" | 1975-12-07
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2004
|
| [[Gerry Brady]]
| data-sort-value="1948" | 1948
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2005
|
| [[Gerry Hutch]]
| data-sort-value="1963" | 1963-04-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2006
| [[Íomhá:Glenda Gilson at adiff 2016.jpg|center|128px]]
| [[Glenda Gilson]]
| data-sort-value="1981" | 1981-03-03
|
| [[Caisleán Cnucha]]
|-
| style='text-align:right'| 2007
| [[Íomhá:Graham Canty.jpg|center|128px]]
| [[Graham Ó Cáinte]]
| data-sort-value="1980" | 1980-07-23
|
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2008
|
| [[Graham Mag Oireachtaigh]]
| data-sort-value="1973" | 1973-05-17
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2009
| [[Íomhá:Heather Humphreys 2016.jpg|center|128px]]
| [[Heather Humphreys]]
| data-sort-value="1960" | 1960-05-14
|
| ''[[:d:Q31173147|An Droim]]''
|-
| style='text-align:right'| 2010
| [[Íomhá:Hildegarde Naughton.jpg|center|128px]]
| [[Hildegarde Naughton]]
| data-sort-value="1977" | 1977-05-01
|
| [[Órán Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2011
|
| [[Ian Dempsey]]
| data-sort-value="1961" | 1961-01-16
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2012
| [[Íomhá:Ivana Bacik 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ivana Bacik]]
| data-sort-value="1968" | 1968-05-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2013
|
| [[J. J. Ó Dúláinne]]
| data-sort-value="1982" | 1982-03-06
|
| [[Baile Sheáin, Contae Chill Chainnigh|Baile Sheáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2014
|
| [[Jack O'Shea|Seán Ó Sé]]
| data-sort-value="1957" | 1957-11-19
|
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 2015
| [[Íomhá:Jackie Tyrrell (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Tirial]]
| data-sort-value="1982" | 1982-06-19
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2016
| [[Íomhá:Jacqui Hurley.png|center|128px]]
| [[Jacqui Hurley]]
| data-sort-value="1984" | 1984-01-15
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2017
|
| [[James Bannon]]
| data-sort-value="1958" | 1958-03-06
|
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 2018
| [[Íomhá:James heffernan.png|center|128px]]
| [[James Heffernan]]
| data-sort-value="1979" | 1979-10-03
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2019
| [[Íomhá:James McCarthy during the 2013 NFL Final.jpg|center|128px]]
| [[Séamus Mac Cártaigh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2020
| [[Íomhá:McGee WMQ14 (6) (14583901776).jpg|center|128px]]
| [[James McGee]]
| data-sort-value="1987" | 1987-06-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2021
|
| [[Séamas Mac Fhearaigh]]
| data-sort-value="1971" | 1971-11-26
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 2022
| [[Íomhá:James Skehill (2013).jpg|center|128px]]
| [[Séamus Ó Sceacháil]]
| data-sort-value="1988" | 1988-02-22
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2023
| [[Íomhá:Jason Byrne - SYTYF.JPG|center|128px]]
| [[Jason Byrne (fear grinn)|Jason Byrne]]
| data-sort-value="1972" | 1972-02-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2024
|
| [[Iasan Scorlóg]]
| data-sort-value="1976" | 1976-01-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2025
|
| [[Jennifer Zamparelli|Jennifer Maguire]]
| data-sort-value="1980" | 1980-04-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2026
| [[Íomhá:Jerry Buttimer 2014.jpg|center|128px]]
| [[Jerry Buttimer]]
| data-sort-value="1967" | 1967-03-18
|
| [[Baile an Easpaig]]
|-
| style='text-align:right'| 2027
| [[Íomhá:Jessie Buckley at the Toronto International Film Festival 01 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jessie Buckley]]
| data-sort-value="1989" | 1989-12-28
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 2028
| [[Íomhá:Jillian van Turnhout.jpg|center|128px]]
| [[Jillian van Turnhout]]
| data-sort-value="1968" | 1968-03-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2029
|
| [[Jim D'Arcy]]
| data-sort-value="1954" | 1954-07-20
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2030
| [[Íomhá:Jim Daly politician.jpg|center|128px]]
| [[Jim Daly]]
| data-sort-value="1972" | 1972-12-20
|
| [[Draighneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2031
|
| [[Jim Gavin]]
| data-sort-value="1971" | 1971-07-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2032
|
| [[Séamus de Barra-Ó Murchú]]
| data-sort-value="1954" | 1954-08-22
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2033
|
| [[Jimmy Harte]]
| data-sort-value="1958" | 1958-02-27
|
| [[Leifear]]
|-
| style='text-align:right'| 2034
|
| [[Séamus Ó Géibheannaigh|Jimmy Keaveney]]
| data-sort-value="1945" | 1945-02-12
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2035
| [[Íomhá:Joan Collins TD 2011.jpg|center|128px]]
| [[Joan Collins (polaiteoir)|Joan Collins]]
| data-sort-value="1961" | 1961-06-04
|
| [[Droimeanach]]
|-
| style='text-align:right'| 2036
|
| [[Joe Behan]]
| data-sort-value="1959" | 1959-07-30
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 2037
| [[Íomhá:Joe Bergin (Gaelic footballer, 2015).jpg|center|128px]]
| [[Joe Bergin]]
| data-sort-value="1981" | 1981-02-17
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2038
| [[Íomhá:Joe Canning (2013).jpg|center|128px]]
| [[Seosamh Ó Cainín]]
| data-sort-value="1988" | 1988-10-11
|
| [[Port Omna]]
|-
| style='text-align:right'| 2039
| [[Íomhá:Joe Carey 2014.jpg|center|128px]]
| [[Joe Carey]]
| data-sort-value="1975" | 1975-06-24
|
| [[Droichead an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 2040
|
| [[Seosamh Ó Déin]]
| data-sort-value="1977" | 1977-11-15
|
| [[Cill Ia]]
|-
| style='text-align:right'| 2041
| [[Íomhá:John McGuinness 2006.jpg|center|128px]]
| [[John J. McGuinness]]
| data-sort-value="1955" | 1955-03-15
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2042
|
| [[John Leonard]]
| data-sort-value="1976" | 1976-10-20
|
| [[Mullach Íde]]
|-
| style='text-align:right'| 2043
|
| [[John Mac Menamin (breitheamh)|John Mac Menamin]]
| data-sort-value="1952" | 1952-11-14
|
| [[Raghnallach]]
|-
| style='text-align:right'| 2044
|
| [[Seán Mac Gafraidh (iománaí)|Seán Mac Gafraidh]]
| data-sort-value="1987" | 1987-09-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2045
|
| [[John McCoy]]
| data-sort-value="1940" | 1940-07-01
|
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2046
|
| [[Seán Ó Maoláin]]
| data-sort-value="1981" | 1981-01-28
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2047
| [[Íomhá:John Murray broadcaster crop.jpg|center|128px]]
| [[John Murray (craoltóir Éireannach)]]
| data-sort-value="1964" | 1964
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 2048
|
| [[Seán Ó Caoimh]]
| data-sort-value="1951" | 1951-04-15
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2049
| [[Íomhá:John Paul Phelan 2014.jpg|center|128px]]
| [[John Paul Phelan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-09-27
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2050
|
| [[Seán Tennyson]]
| data-sort-value="1985" | 1985-02-06
|
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2051
|
| [[John Whelan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-03-24
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 2052
| [[Íomhá:Jonathan Glynn (2013).jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Gloinn]]
| data-sort-value="1993" | 1993-06-07
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2053
| [[Íomhá:Jonathan O'Brien 2014.jpg|center|128px]]
| [[Jonathan O'Brien]]
| data-sort-value="1971" | 1971-12-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2054
| [[Íomhá:Joe Duffy.jpg|center|128px]]
| [[Joe Duffy]]
| data-sort-value="1956" | 1956-01-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2055
| [[Íomhá:Joe Gamble Writing.jpg|center|128px]]
| [[Joe Gamble]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-14
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2056
| [[Íomhá:Senator Joe McHugh Fine Gael.JPG|center|128px]]
| [[Joe McHugh|Seosamh Mac Aodha]]
| data-sort-value="1971" | 1971-07-16
|
| [[Carraig Airt]]
|-
| style='text-align:right'| 2057
| [[Íomhá:Joe O'Reilly Irish Cavan politician head.jpg|center|128px]]
| [[Joe O'Reilly]]
| data-sort-value="1955" | 1955-04-01
|
| [[Muinchille]]
|-
| style='text-align:right'| 2058
|
| [[John Bowman (craoltóir)]]
| data-sort-value="1942" | 1942
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2059
|
| [[Seán Ó Conalláin]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-23
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2060
| [[Íomhá:John Curran politician.jpg|center|128px]]
| [[John Curran]]
| data-sort-value="1960" | 1960-06-17
|
| [[Leamhcán]]
|-
| style='text-align:right'| 2061
|
| [[John Delaney]]
| data-sort-value="1967" | 1967-10-16
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2062
|
| [[John Donnellan]]
| data-sort-value="1937" | 1937-03-27
|
| [[Dún Mór, Contae na Gaillimhe|Dún Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2063
| [[Íomhá:John Gilroy.png|center|128px]]
| [[John Gilroy]]
| data-sort-value="1967" | 1967-07-20
|
| [[Baile Átha Buí]]
|-
| style='text-align:right'| 2064
| [[Íomhá:John Halligan 2011.jpg|center|128px]]
| [[John Halligan]]
| data-sort-value="1955" | 1955-01-18
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2065
| [[Íomhá:Justin Barrett, 2017 Ard Fheis (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Justin Barrett]]
| data-sort-value="1971" | 1971-04-13
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 2066
| [[Íomhá:Kathryn Reilly (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kathryn Reilly]]
| data-sort-value="1988" | 1988-09-17
|
| [[Baile Shéamais Dhuibh]]
|-
| style='text-align:right'| 2067
| [[Íomhá:Kathryn Thomas at RTÉ's winter season launch (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kathryn Thomas]]
| data-sort-value="1979" | 1979-01-20
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 2068
| [[Íomhá:Katie Holten 2013 Sensing Change from video.png|center|128px]]
| [[Katie Holten]]
| data-sort-value="1975" | 1975-09-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2069
|
| [[Caoimhín Ó Cáinte]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Inis Eonáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2070
|
| [[Caoimhín Ó Dubháin]]
| data-sort-value="1991" | 1991-10
|
| ''[[:d:Q5167663|Cuanach]]''
|-
| style='text-align:right'| 2071
|
| [[Kevin Hartnett]]
| data-sort-value="1984" | 1984-06-04
|
| [[An Seangharraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2072
| [[Íomhá:Liam Kearney.jpg|center|128px]]
| [[Liam Kearney]]
| data-sort-value="1983" | 1983-01-10
|
| [[Conaithe]]
|-
| style='text-align:right'| 2073
|
| [[William M. McKechnie (breitheamh)|William M. McKechnie]]
| data-sort-value="1951" | 1951-04-16
|
| [[Cionn tSáile]]
|-
| style='text-align:right'| 2074
| [[Íomhá:Linda Bhreathnach.jpg|center|128px]]
| [[Linda Bhreathnach]]
| data-sort-value="1983" | 1983
|
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 2075
|
| [[Lorcan Allen]]
| data-sort-value="1940" | 1940-03-27
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2076
| [[Íomhá:Louise Quinn Eskilstuna.jpg|center|128px]]
| [[Louise Quinn]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-17
|
| [[Baile Coimín]]
|-
| style='text-align:right'| 2077
|
| [[Lucy Kennedy]]
| data-sort-value="1976" | 1976-04-21
|
| [[Cuas an Ghainimh]]<br/>[[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2078
|
| [[M. J. Nolan|M.J. Ó Nualláin]]
| data-sort-value="1951" | 1951-01-25
|
| [[Muine Bheag]]
|-
| style='text-align:right'| 2079
|
| [[Macdara Ó Fátharta]]
|
|
| [[Inis Meáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2080
| [[Íomhá:Maeve Higgins.jpeg|center|128px]]
| [[Maeve Higgins]]
| data-sort-value="1981" | 1981-03-24
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2081
|
| [[Majella O'Donnell]]
| data-sort-value="1960" | 1960-04-14
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2082
| [[Íomhá:Manus Lunny 2005.jpg|center|128px]]
| [[Manus Lunny]]
| data-sort-value="1962" | 1962
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2083
|
| [[Margo]]
| data-sort-value="1951" | 1951-02-06
|
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 2084
| [[Íomhá:Marie-Louise O'Donnell.jpg|center|128px]]
| [[Marie-Louise O'Donnell]]
| data-sort-value="1952" | 1952-09-05
|
| [[Béal Easa]]
|-
| style='text-align:right'| 2085
|
| [[Marie Moloney]]
| data-sort-value="1958" | 1958-08-26
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2086
|
| [[Marie Mullen]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 2087
|
| [[Marita Conlon-McKenna]]
| data-sort-value="1956" | 1956
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2088
|
| [[Mark Vaughan]]
| data-sort-value="1985" | 1985-10-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2089
| [[Íomhá:Martin Conway 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Martin Conway]]
| data-sort-value="1974" | 1974-04-08
|
| [[Inis Díomáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2090
| [[Íomhá:Martin Ferris TD (6133609624).jpg|center|128px]]
| [[Martin Ferris]]
| data-sort-value="1952" | 1952-02-10
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2091
|
| [[Martin Gibbons]]
| data-sort-value="1953" | 1953-03-01
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2092
| [[Íomhá:Martin Heydon 2017.jpg|center|128px]]
| [[Martin Heydon]]
| data-sort-value="1978" | 1978-08-09
|
| [[Cill Chuillinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2093
|
| [[Martin Neilan]]
|
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2094
|
| [[Máirtín Ó Raghallaigh]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2095
|
| [[Máirtín Ó Stoirín]]
| data-sort-value="1964" | 1964-09-28
|
| [[An Bealach, Contae Loch Garman|An Bealach]]
|-
| style='text-align:right'| 2096
| [[Íomhá:Marty Morrissey perched upon a stool.jpg|center|128px]]
| [[Marty Morrissey]]
| data-sort-value="1958" | 1958-10-28
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 2097
| [[Íomhá:Mary Ann O'Brien, 2011.jpg|center|128px]]
| [[Mary Ann O'Brien]]
| data-sort-value="1960" | 1960-09-08
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2098
|
| [[Mary Laffoy (breitheamh)|Mary Laffoy]]
| data-sort-value="1945" | 1945-06-17
|
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 2099
| [[Íomhá:Mary Mitchell O'Connor 2011.jpg|center|128px]]
| [[Mary Mitchell O'Connor|Máire Mistéil Ní Chonchubhair]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-10
|
| [[Baile an Mhuilinn, Contae na Gaillimhe|Baile an Mhuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2100
|
| [[Mary Moran]]
| data-sort-value="1960" | 1960-06-28
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2101
|
| [[Mary Wilson (craoltóir)]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2102
| [[Íomhá:Matt Connor of Offaly — one of the greatest footballers of all time.jpg|center|128px]]
| [[Maitiú Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1960" | 1960
|
| [[Inis na mBreatnach]]
|-
| style='text-align:right'| 2103
| [[Íomhá:Mattie McGrath.jpg|center|128px]]
| [[Mattie McGrath]]
| data-sort-value="1958" | 1958-09-01
|
| ''[[:d:Q7017303|An Caisleán Nua]]''
|-
| style='text-align:right'| 2104
|
| [[Maura Derrane]]
| data-sort-value="1970" | 1970-07-08
|
| [[Inis Mór, Árainn|Inis Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2105
| [[Íomhá:Maurice Fitzgerald, Semple Stadium Wall of Fame.jpg|center|128px]]
| [[Muiris Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Cathair Saidhbhín]]
|-
| style='text-align:right'| 2106
| [[Íomhá:Maurice Quinlivan 2015.jpg|center|128px]]
| [[Maurice Quinlivan]]
| data-sort-value="1967" | 1967-11-23
|
| [[Baile Uí Neachtain Beag]]
|-
| style='text-align:right'| 2107
|
| [[Muiris Ó Seanacháin]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-01
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2108
| [[Íomhá:Fight Like Apes - MayKay.jpg|center|128px]]
| [[MayKay]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Cill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2109
| [[Íomhá:Megan Campbell (21384714842).jpg|center|128px]]
| [[Megan Campbell]]
| data-sort-value="1993" | 1993-06-28
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2110
|
| [[Caoimhín Mac Meanman]]
| data-sort-value="1986" | 1986-12-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2111
|
| [[Caoimhín Ó Móráin]]
| data-sort-value="1987" | 1987-03-03
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2112
| [[Íomhá:Kieran O'Donnell (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Kieran O'Donnell]]
| data-sort-value="1963" | 1963-05-08
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2113
|
| [[Kieran O'Leary]]
| data-sort-value="1987" | 1987-07-28
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2114
|
| [[Killian Young]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-04
|
| [[An Rinn Aird]]
|-
| style='text-align:right'| 2115
| [[Íomhá:Laura Whitmore at BAFTA 2026 04.jpg|center|128px]]
| [[Laura Whitmore]]
| data-sort-value="1985" | 1985-05-04
|
| [[Bré]]<br/>[[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2116
|
| [[Lee Keegan]]
| data-sort-value="1989" | 1989-10-25
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2117
|
| [[Leo McLoone]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2118
| [[Íomhá:Leona Maguire 2011 EK Amateur Noordwijk.JPG|center|128px]]
| [[Leona Maguire]]
| data-sort-value="1994" | 1994-11-30
|
| [[An Cabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2119
|
| [[Liam Ó Fionnalaigh]]
| data-sort-value="1958" | 1958-01-01
|
| [[Baile an Phoill]]
|-
| style='text-align:right'| 2120
|
| [[Michael Comiskey]]
| data-sort-value="1953" | 1953-10-01
|
| [[Cluainín]]
|-
| style='text-align:right'| 2121
| [[Íomhá:Michael Creed in 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Creed]]
| data-sort-value="1963" | 1963-06-29
|
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 2122
| [[Íomhá:Michael Darragh MacAuley.jpg|center|128px]]
| [[Michael Darragh MacAuley]]
| data-sort-value="1986" | 1986-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2123
| [[Íomhá:Mick Devine.jpg|center|128px]]
| [[Michael Devine]]
| data-sort-value="1973" | 1973-03-19
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2124
|
| [[Micheál Ó Fionnalaigh]]
| data-sort-value="1985" | 1985-02-28
|
| [[Baile Héil]]
|-
| style='text-align:right'| 2125
|
| [[Micheál Mac Síomóin]]
| data-sort-value="1989" | 1989-04-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2126
| [[Íomhá:Michael Healy-Rae 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Healy-Rae]]
| data-sort-value="1967" | 1967-01-11
|
| [[Cill Gharbháin, Contae Chiarraí|Cill Gharbháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2127
|
| [[Michael Hennessy]]
|
|
| [[An Cóbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2128
|
| [[Mícheál Caomhánach]]
| data-sort-value="1979" | 1979-04-06
|
| [[Achadh Úr]]
|-
| style='text-align:right'| 2129
|
| [[Michael McCarthy]]
| data-sort-value="1976" | 1976-11-15
|
| [[Dún Mánmhaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2130
|
| [[Michael McGlynn]]
| data-sort-value="1964" | 1964-05-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2131
| [[Íomhá:McGrath EC Portrait 2024 (cropped2).jpg|center|128px]]
| [[Michael McGrath (Corcaigh Theas-Láir)|Michael McGrath]]
| data-sort-value="1976" | 1976-08-23
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2132
| [[Íomhá:1718895518772 20240620 MCNAMARA Michael IE 004.jpg|center|128px]]
| [[Michael McNamara]]
| data-sort-value="1974" | 1974-03-01
|
| [[An Scairbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2133
|
| [[Michael Meehan]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2134
|
| [[Michael Mullins]]
| data-sort-value="1953" | 1953-02-22
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2135
| [[Íomhá:Michael Murphy pen vs John Deighan - USFC 08.jpg|center|128px]]
| [[Michael Murphy (peileadóir)|Michael Murphy]]
| data-sort-value="1989" | 1989-08-04
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2136
| [[Íomhá:Michael D'Arcy 2014.jpg|center|128px]]
| [[Michael W. D'Arcy]]
| data-sort-value="1970" | 1970-02-26
|
| [[Guaire]]
|-
| style='text-align:right'| 2137
|
| [[Mícheál Breathnach (Port Láirge)|Mícheál Breathnach]]
| data-sort-value="1983" | 1983-04-23
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2138
|
| [[Michelle Mulherin]]
| data-sort-value="1972" | 1972-01-20
|
| [[Béal an Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2139
| [[Íomhá:Michelle O'Neill, Feb 2024 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michelle O'Neill]]
| data-sort-value="1977" | 1977-01-10
|
| [[Mainistir Fhear Maí]]
|-
| style='text-align:right'| 2140
| [[Íomhá:Member of the European Parliament Michael Wallace.jpg|center|128px]]
| [[Mick Wallace]]
| data-sort-value="1955" | 1955-11-09
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 2141
|
| [[Mickey Kearns]]
| data-sort-value="1943" | 1943-04-18
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2142
|
| [[Mike Denver]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-15
|
| [[Port Omna]]
|-
| style='text-align:right'| 2143
|
| [[Mike Frank Russell]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|
| [[Cill Orglan]]
|-
| style='text-align:right'| 2144
| [[Íomhá:Miriam O'Callaghan in chat with Ryan Tubridy.jpg|center|128px]]
| [[Miriam O'Callaghan]]
| data-sort-value="1960" | 1960-01-06
|
| [[Carraig an tSionnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2145
| [[Íomhá:Niall Burke cropped.jpg|center|128px]]
| [[Níall de Búrca]]
| data-sort-value="1991" | 1991-05-21
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2146
| [[Íomhá:Niall Collins.jpg|center|128px]]
| [[Niall Collins]]
| data-sort-value="1973" | 1973-03-30
|
| [[Tobar Phádraig]]
|-
| style='text-align:right'| 2147
|
| [[Nioclás Inglis]]
| data-sort-value="1962" | 1962-10-20
|
| [[Cuilleann, Contae Thiobraid Árann|Cuilleann]]
|-
| style='text-align:right'| 2148
|
| [[Nollaig Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1990" | 1990-04-12
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2149
|
| [[Nollaig Mac Craith]]
| data-sort-value="1990" | 1990-12-17
|
| [[Luachma]]
|-
| style='text-align:right'| 2150
|
| [[Nollaig Ó Muraíle]]
|
|
| [[Cnoc Mhuire, Contae Mhaigh Eo|Cnoc Mhuire]]
|-
| style='text-align:right'| 2151
| [[Íomhá:Oliver Callan in chat with Ryan Tubridy.jpg|center|128px]]
| [[Oliver Callan]]
| data-sort-value="1980" | 1980-12-27
|
| [[Inis Caoin]]
|-
| style='text-align:right'| 2152
|
| [[Ollie Cahill]]
| data-sort-value="1975" | 1975-09-29
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2153
|
| [[Orla Guerin]]
| data-sort-value="1966" | 1966-05-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2154
|
| [[P.S. Ó Riain]]
| data-sort-value="1977" | 1977-06-15
|
| [[Baile Sheáin, Contae Chill Chainnigh|Baile Sheáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2155
|
| [[Pádraig Mac Aindriú]]
| data-sort-value="1988" | 1988-07-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2156
|
| [[Pádraig Mac Craith]]
| data-sort-value="1989" | 1989-02-02
|
| [[Ard an Rátha]]
|-
| style='text-align:right'| 2157
|
| [[Pádraig de Priondragás]]
| data-sort-value="1958" | 1958
|
| ''[[:d:Q4222952|Clárach]]''
|-
| style='text-align:right'| 2158
| [[Íomhá:Panti Bliss (20922291612).jpg|center|128px]]
| [[Rory O'Neill]]
| data-sort-value="1968" | 1968-11-16
|
| [[Baile an Róba]]
|-
| style='text-align:right'| 2159
|
| [[Paschal Mooney]]
| data-sort-value="1947" | 1947-10-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2160
| [[Íomhá:Pat Deering 2016.png|center|128px]]
| [[Pat Deering]]
| data-sort-value="1967" | 1967-02-02
|
| [[Ráth Bhile]]
|-
| style='text-align:right'| 2161
|
| [[Pádraig Ó Dónalláin]]
| data-sort-value="1985" | 1985-06-19
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2162
|
| [[Pat Gilroy]]
| data-sort-value="1971" | 1971-11-03
|
| [[Marino]]
|-
| style='text-align:right'| 2163
|
| [[Pat O'Neill]]
| data-sort-value="1958" | 1958-11-14
|
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2164
| [[Íomhá:Patrick Horgan.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ó hOrgáin]]
| data-sort-value="1988" | 1988-05-05
|
| [[An Linn Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2165
|
| [[Patrick Maher]]
| data-sort-value="1989" | 1989-10-12
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2166
|
| [[Patrick Norton]]
| data-sort-value="1928" | 1928
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2167
|
| [[Patrick Nulty]]
| data-sort-value="1982" | 1982-11-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2168
|
| [[Pádraig Ó Conchubhair]]
| data-sort-value="1991" | 1991-02-06
|
| ''[[:d:Q7850732|An Tobar]]''
|-
| style='text-align:right'| 2169
| [[Íomhá:Patrick O'Donovan - 2018.jpg|center|128px]]
| [[Patrick O'Donovan]]
| data-sort-value="1977" | 1977-03-21
|
| [[An Caisleán Nua, Contae Luimnigh|An Caisleán Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 2170
| [[Íomhá:Paudie Coffey.jpg|center|128px]]
| [[Paudie Coffey]]
| data-sort-value="1969" | 1969-05-15
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2171
|
| [[Paudie O'Sullivan]]
| data-sort-value="1988" | 1988-11-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2172
|
| [[Paul Casey]]
| data-sort-value="1981" | 1981-10-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2173
|
| [[Paul (Óg) Connaughton]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-06
|
| [[An Creagán, Contae na Gaillimhe|An Creagán]]
|-
| style='text-align:right'| 2174
|
| [[Paul Griffin]]
|
|
| [[Stigh Lorgan]]
|-
| style='text-align:right'| 2175
|
| [[Paul O'Connor]]
|
|
| [[Neidín]]
|-
| style='text-align:right'| 2176
| [[Íomhá:Paul Ryan (hurler).jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Riain]]
| data-sort-value="1988" | 1988-11-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2177
|
| [[Pádraic Ó Mathúna|Pauric Mahony]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05-11
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2178
| [[Íomhá:Peadar Tóibín 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Peadar Tóibín]]
| data-sort-value="1974" | 1974-06-19
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2179
| [[Íomhá:Peter Fitzpatrick.jpg|center|128px]]
| [[Peter Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1962" | 1962-05-11
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 2180
|
| [[Pilib Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1991" | 1991-01-09
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2181
|
| [[Pilib Mac Mathúna]]
| data-sort-value="1987" | 1987-09-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2182
|
| [[Pádhraic Ó Comáin]]
|
|
| ''[[:d:Q4253241|Leacach]]''
|-
| style='text-align:right'| 2183
| [[Íomhá:Pádraic Maher(cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pádraic Maher]]
| data-sort-value="1989" | 1989-02-09
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2184
|
| [[Pádraig Ó Baoill]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|An Baile Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2185
|
| [[Pádraig Reidy]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2186
|
| [[Páidí Ó Lionáird]]
| data-sort-value="1968" | 1968-08-17
|
| [[Cúil Aodha]]
|-
| style='text-align:right'| 2187
| [[Íomhá:Rachel Allen at MAD Symposium.jpg|center|128px]]
| [[Rachel Allen]]
| data-sort-value="1971" | 1971-10-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2188
|
| [[Raphael Keyes]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2189
| [[Íomhá:Ray Butler.jpg|center|128px]]
| [[Ray Butler (polaiteoir)|Ray Butler]]
| data-sort-value="1965" | 1965-12-30
|
| [[Ceanannas]]
|-
| style='text-align:right'| 2190
| [[Íomhá:RTE's WINTER SEASON LAUNCH (SMOCK ALLEY THEATRE) REF-107022 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ray D'Arcy]]
| data-sort-value="1964" | 1964-09-01
|
| [[Cill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2191
|
| [[Ray Kennedy (iriseoir)|Ray Kennedy]]
| data-sort-value="1970" | 1970
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2192
| [[Íomhá:Becky Lynch at Vulture Festival 2024 03 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Becky Lynch]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-30
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2193
| [[Íomhá:Regina Doherty, 2017.jpg|center|128px]]
| [[Regina Doherty|Ríona Uí Dhochartaigh]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2194
|
| [[Rian Mac Aodh]]
| data-sort-value="1994" | 1994-04-11
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2195
|
| [[Ryan Ó Dubhuir]]
| data-sort-value="1986" | 1986-07-23
|
| [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]
|-
| style='text-align:right'| 2196
| [[Íomhá:Ryan O'Shaughnessy (2) 20180508 EuroVisionary (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ryan O'Shaughnessy]]
| data-sort-value="1992" | 1992-09-27
|
| [[Na Sceirí]]
|-
| style='text-align:right'| 2197
| [[Íomhá:Ryan Tubridy, 2018 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Ryan Tubridy]]
| data-sort-value="1973" | 1973-05-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2198
| [[Íomhá:Róisín O On Stage With Mary Black Her Mother At The Stand For The Truth Event --stand4truth--143406 (29372207157).jpg|center|128px]]
| [[Róisín O]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2199
|
| [[Rónán Mac Con Iomaire]]
| data-sort-value="1975" | 1975-01-02
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2200
| [[Íomhá:Rónán Mullen - 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Rónán Mullen]]
| data-sort-value="1970" | 1970-10-13
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2201
|
| [[Rónán Ó Flatharta]]
|
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2202
| [[Íomhá:Sandra McLellan TD, Cork East (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Sandra McLellan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-05-18
|
| [[Eochaill]]
|-
| style='text-align:right'| 2203
|
| [[Seamus Moore]]
| data-sort-value="1947" | 1947-06-18
|
| [[Callainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2204
|
| [[Séamas Ó Muíneacháin]]
| data-sort-value="1973" | 1973-10-22
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2205
| [[Íomhá:Sean Barrett 2014.png|center|128px]]
| [[Sean Barrett (eacnamaí)|Sean Barrett]]
| data-sort-value="1944" | 1944
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2206
| [[Íomhá:Sean O'Rourke crop.jpg|center|128px]]
| [[Sean O'Rourke]]
| data-sort-value="1955" | 1955
|
| [[Port Laoise]]
|-
| style='text-align:right'| 2207
|
| [[Seán Bán Breathnach]]
| data-sort-value="1949" | 1949
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2208
|
| [[Seán Conlan]]
| data-sort-value="1975" | 1975
|
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2209
| [[Íomhá:Seán Crowe 2023 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Crowe]]
| data-sort-value="1957" | 1957-03-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2210
|
| [[Seán Ó Curraoin (iománaí)|Seán Ó Curraoin]]
| data-sort-value="1981" | 1981-11-11
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2211
| [[Íomhá:Seán Kyne 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Ó Cadhain]]
| data-sort-value="1975" | 1975-05-07
|
| [[Maigh Cuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2212
| [[Íomhá:Sean-osullivan.png|center|128px]]
| [[Seán O'Sullivan]]
|
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2213
| [[Íomhá:Richie Hogan from TJ Reid, Seán Kelly, Richie Hogan, Walter Walsh.jpg|center|128px]]
| [[Risteard Ó hÓgáin]]
| data-sort-value="1988" | 1988-08-08
|
| [[Dún Feart]]
|-
| style='text-align:right'| 2214
|
| [[Risteárd Cooper]]
| data-sort-value="1969" | 1969-02
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 2215
|
| [[Rita Ann Higgins]]
| data-sort-value="1955" | 1955
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2216
| [[Íomhá:Robert Ballagh 2014.jpg|center|128px]]
| [[Robert Ballagh]]
| data-sort-value="1943" | 1943-09-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2217
|
| [[Robert Dowds]]
| data-sort-value="1953" | 1953-05-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2218
|
| [[Roger Garland]]
| data-sort-value="1933" | 1933-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2219
|
| [[Roibeard Ó Maolalaigh]]
| data-sort-value="1966" | 1966
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2220
|
| [[Ronan Collins]]
| data-sort-value="1952" | 1952-10-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2221
|
| [[Rónán Ó Corráin]]
| data-sort-value="1981" | 1981-02-26
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2222
|
| [[Ross McConnell]]
|
|
| [[Glas Naíon]]
|-
| style='text-align:right'| 2223
|
| [[Ross O'Carroll]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2224
| [[Íomhá:Sean Sherlock Portrait 2020.jpeg|center|128px]]
| [[Seán Sherlock]]
| data-sort-value="1972" | 1972-12-06
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 2225
| [[Íomhá:Seán Ó Fearghaíl 2016.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Fearghaíl]]
| data-sort-value="1960" | 1960-04-17
|
| [[Droichead Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 2226
|
| [[Mike Murphy]]
| data-sort-value="1941" | 1941-10-20
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2227
|
| [[Seán Ó Dulaoích]]
| data-sort-value="1986" | 1986-09-26
|
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2228
|
| [[Shane Mac Dhuarcáin]]
| data-sort-value="1987" | 1987-07-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2229
|
| [[Shane Murphy]]
| data-sort-value="1983" | 1983-08-19
|
| [[An Gleanntán]]
|-
| style='text-align:right'| 2230
|
| [[Shane O'Neill]]
| data-sort-value="1986" | 1986-03-01
|
| [[Baile an Easpaig]]
|-
| style='text-align:right'| 2231
|
| [[Shane Ryan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2232
|
| [[Sharon Ní Bheoláin]]
| data-sort-value="1966" | 1966-02-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2233
| [[Íomhá:Simon Harris at the Special European Council - 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Simon Harris|Síomón Ó hEarchaí]]
| data-sort-value="1986" | 1986-10-17
|
| [[Na Clocha Liatha]]
|-
| style='text-align:right'| 2234
|
| [[Siún Nic Gearailt]]
| data-sort-value="1971" | 1971-09-14
|
| [[An Fheothanach]]
|-
| style='text-align:right'| 2235
| [[Íomhá:Stephanie Roche.jpg|center|128px]]
| [[Stephanie Zambra|Stephanie Roche]]
| data-sort-value="1989" | 1989-06-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2236
| [[Íomhá:Stephen Cluxton kick out 2012 cropped.jpg|center|128px]]
| [[Stiofán Cluxton]]
| data-sort-value="1981" | 1981-12-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2237
| [[Íomhá:Stephen McDonnell.jpg|center|128px]]
| [[Stephen McDonnell (iománaí)|Stephen McDonnell]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-28
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2238
|
| [[Stiofán Ó Cuív]]
| data-sort-value="1991" | 1991-04-29
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2239
| [[Íomhá:Stephen Rice (footballer).jpg|center|128px]]
| [[Stephen Rice]]
| data-sort-value="1984" | 1984-10-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2240
| [[Íomhá:Susan Denham 2014.jpg|center|128px]]
| [[Susan Denham]]
| data-sort-value="1945" | 1945-05-07
|
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 2241
| [[Íomhá:Susan O'Keeffe 2014.png|center|128px]]
| [[Susan O'Keeffe]]
| data-sort-value="1960" | 1960-09-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2242
|
| [[Séadna Ó Móra]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-09
|
| [[Droichead Abhann Ó gCearnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2243
| [[Íomhá:Séamus Callanan (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Séamas Ó Callanáin]]
| data-sort-value="1988" | 1988-09-15
|
| [[An Drom]]
|-
| style='text-align:right'| 2244
| [[Íomhá:Seamus Healy, Dec 2024 - (54192713966) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Séamus Healy]]
| data-sort-value="1950" | 1950-08-09
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2245
|
| [[Seán Ó Loirgneáin]]
|
|
| ''[[:d:Q104328324|An Pháirc Gharbh]]''
|-
| style='text-align:right'| 2246
|
| [[Síle Ní Bhraonáin]]
| data-sort-value="1983" | 1983
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 2247
|
| [[Síle Seoige]]
| data-sort-value="1979" | 1979-04-13
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 2248
| [[Íomhá:TJ Reid from TJ Reid, Seán Kelly, Richie Hogan, Walter Walsh.jpg|center|128px]]
| [[T. S. Ó Maoildeirg]]
| data-sort-value="1987" | 1987-11-16
|
| [[Baile Héil]]
|-
| style='text-align:right'| 2249
|
| [[Tommy Tiernan]]
| data-sort-value="1969" | 1969-06-16
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2250
| [[Íomhá:Thomas Byrne (2024) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Thomas Byrne (An Mhí Thoir)|Thomas Byrne]]
| data-sort-value="1977" | 1977-06-01
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2251
|
| [[Thomas J. Fitzpatrick (Baile Átha Cliath)|Thomas J. Fitzpatrick]]
| data-sort-value="1926" | 1926-07-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2252
|
| [[Thomas Looney]]
|
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2253
| [[Íomhá:Thomas Pringle politician.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Pringle]]
| data-sort-value="1967" | 1967-08-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2254
| [[Íomhá:Thomas Ryan.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Ó Riain]]
| data-sort-value="1989" | 1989-09-19
|
| [[Tulach an Iarainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2255
|
| [[Timmy McCarthy]]
| data-sort-value="1977" | 1977-09-07
|
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2256
| [[Íomhá:Toiréasa Ferris 2013 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Toiréasa Ferris]]
| data-sort-value="1980" | 1980-03-24
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2257
|
| [[Tom Barry (T.D., Fine Gael)|Tom Barry]]
| data-sort-value="1968" | 1968-10-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2258
|
| [[Tom Condon]]
| data-sort-value="1987" | 1987-11-09
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2259
|
| [[Tom Fleming]]
| data-sort-value="1951" | 1951-02-20
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 2260
|
| [[Tomás Ó Doinn]]
| data-sort-value="1974" | 1974-05-21
|
| [[Tuaim Uí Mheára]]
|-
| style='text-align:right'| 2261
|
| [[Tommy Griffin]]
| data-sort-value="1978" | 1978-04-12
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2262
| [[Íomhá:Tommy Walsh.jpg|center|128px]]
| [[Tomás Breathnach (peileadóir)|Tomás Breathnach]]
| data-sort-value="1988" | 1988-02-26
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2263
|
| [[Tomás Mac Eoin]]
| data-sort-value="1937" | 1937
|
| [[An Cheathrú Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 2264
|
| [[Tomás Ó Flatharta]]
|
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2265
|
| [[Antóin de Brún]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-01
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2266
|
| [[Áine Collins]]
| data-sort-value="1969" | 1969-09-01
|
| [[Bántír]]
|-
| style='text-align:right'| 2267
|
| [[Éanna Ní Lamhna]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| [[Baile an Ghearlánaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2268
|
| [[Éilís Ní Dhuibhne]]
| data-sort-value="1954" | 1954-02-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2269
| [[Íomhá:UnaOHagan-1Web.jpg|center|128px]]
| [[Úna O'Hagan]]
| data-sort-value="1962" | 1962
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2270
| [[Íomhá:Helen McEntee in 2026.jpg|center|128px]]
| [[Helen McEntee|Eiléana Nic an tSaoi]]
| data-sort-value="1986" | 1986-06-08
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2271
|
| [[Paul Doolin]]
| data-sort-value="1963" | 1963-03-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2272
|
| [[Kieran Cremin]]
|
|
| [[Cill Airne]]
|-
| style='text-align:right'| 2273
|
| [[Hector Ó hEochagáin]]
| data-sort-value="1969" | 1969-08-17
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2274
|
| [[Nollaig Ó hÍcí]]
| data-sort-value="1980" | 1980-12-12
|
| ''[[:d:Q5315564|Dún Iomagáin]]''
|-
| style='text-align:right'| 2275
|
| [[Noel Harrington]]
| data-sort-value="1970" | 1970-12-24
|
| [[Baile Chaisleáin Bhéarra]]
|-
| style='text-align:right'| 2276
|
| [[Gearóid Mac Cuinneagáin]]
| data-sort-value="1961" | 1961-08-30
|
| ''[[:d:Q17104710|An Tóchar]]''
|-
| style='text-align:right'| 2277
|
| [[Ronan Hussey]]
|
|
| [[An tSnaidhm]]
|-
| style='text-align:right'| 2278
| [[Íomhá:Terry Cavanagh (developer) picture.jpg|center|128px]]
| [[Terry Cavanagh]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Tigh Damhnata]]
|-
| style='text-align:right'| 2279
|
| [[Antoine Ó Ceallaigh]]
| data-sort-value="1993" | 1993-12-15
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2280
|
| [[Tónaí Mac Taidhg]]
| data-sort-value="1946" | 1946-01
|
| [[Cloich na Coillte]]
|-
| style='text-align:right'| 2281
|
| [[Tony Mulcahy]]
| data-sort-value="1959" | 1959-04-12
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2282
|
| [[Treasa Ní Cheannabháin]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Cill Chiaráin]]
|-
| style='text-align:right'| 2283
|
| [[Trevor Mac Goill]]
| data-sort-value="1975" | 1975
|
| [[An Scrín, Contae na Mí|An Scrín]]
|-
| style='text-align:right'| 2284
| [[Íomhá:Bishop Trevor Williams.jpg|center|128px]]
| [[Trevor Williams (easpag)|Trevor Williams]]
| data-sort-value="1948" | 1948
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2285
|
| [[Vincent Woods]]
| data-sort-value="1960" | 1960
|
| [[Contae Liatroma]]
|-
| style='text-align:right'| 2286
| [[Íomhá:Walter Walsh (hurler) cropped.jpg|center|128px]]
| [[Ualtar Breathnach]]
| data-sort-value="1991" | 1991-05-25
|
| [[Ros Bearrcon]]
|-
| style='text-align:right'| 2287
|
| [[Willie O'Dwyer]]
| data-sort-value="1984" | 1984-04-04
|
| [[Muileann an Bhata]]
|-
| style='text-align:right'| 2288
|
| [[Beairtle Ó Conaire]]
|
|
| [[Ros Muc]]
|-
| style='text-align:right'| 2289
| [[Íomhá:BiddyJenkinson.jpg|center|128px]]
| [[Biddy Jenkinson]]
| data-sort-value="1949" | 1949
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2290
|
| [[Breandán Delap]]
| data-sort-value="1965" | 1965
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2291
|
| [[Brian Walsh]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-28
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2292
| [[Íomhá:Brendan Griffin, T.D. Fine Gael (cropped).JPG|center|128px]]
| [[Brendan Griffin]]
| data-sort-value="1982" | 1982-03-14
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2293
|
| [[Colm Mac Séalaigh]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2294
| [[Íomhá:Davy-fitzgerald-sf.jpg|center|128px]]
| [[Daithí Mac Gearailt]]
| data-sort-value="1971" | 1971-08-02
|
| [[Droichead Abhann Ó gCearnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2295
| [[Íomhá:Doimnic Mac Giolla Bhríde.jpg|center|128px]]
| [[Doimnic Mac Giolla Bhríde]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2296
|
| [[Dymphna Lonergan]]
| data-sort-value="1949" | 1949
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2297
|
| [[Dáithí Mac Cárthaigh]]
|
|
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 2298
|
| [[Déaglán Collinge]]
| data-sort-value="1949" | 1949
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2299
|
| [[Eilís Ní Dheá]]
|
|
| [[An Tulach (An Clár)|An Tulach]]
|-
| style='text-align:right'| 2300
|
| [[Eoghan Mac Giolla Bhríde]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2301
|
| [[Jackie Mac Donncha]]
| data-sort-value="1946" | 1946
|
| [[Cill Chiaráin]]
|-
| style='text-align:right'| 2302
|
| [[Jimmy O'Brien Moran]]
| data-sort-value="1957" | 1957
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2303
|
| [[Liam Mac Amhlaigh]]
|
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2304
|
| [[Mairéad Mhic Dhonncha]]
| data-sort-value="1945" | 1945
|
| ''[[:d:Q104310021|Baile Reo]]''
|-
| style='text-align:right'| 2305
|
| [[Mark Geary]]
| data-sort-value="1971" | 1971-01-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2306
| [[Íomhá:Maureen O'Sullivan (official portrait).jpg|center|128px]]
| [[Maureen O'Sullivan (polaiteoir)|Maureen O'Sullivan]]
| data-sort-value="1951" | 1951-03-10
|
| [[An Port Thoir]]
|-
| style='text-align:right'| 2307
|
| [[Micheál Ó Cuaig]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| ''[[:d:Q112619831|Aill na Brón]]''
|-
| style='text-align:right'| 2308
|
| [[Máirtín Óg Mac Donncha]]
|
|
| [[An Cheathrú Rua]]
|-
| style='text-align:right'| 2309
|
| [[Mícheál de Barra]]
|
|
| [[Cill Fhionnúrach]]
|-
| style='text-align:right'| 2310
|
| [[Mícheál W. Ó Murchú]]
|
|
| [[Ráth Chormaic]]
|-
| style='text-align:right'| 2311
|
| [[Niall Ó Ciosáin]]
| data-sort-value="1960" | 1960
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2312
| [[Íomhá:Nell Ní Chróinín 2014.jpg|center|128px]]
| [[Nell Ní Chróinín]]
| data-sort-value="1990" | 1990
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2313
|
| [[Niall Ó Cárthaigh]]
| data-sort-value="1981" | 1981-09-01
|
| [[Carraig Thuathail]]
|-
| style='text-align:right'| 2314
|
| [[Paddy Bushe]]
| data-sort-value="1948" | 1948
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2315
|
| [[Peadar Ó hUallaigh]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2316
|
| [[Paul Seevers]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2317
|
| [[Páraic Breathnach]]
| data-sort-value="1956" | 1956
|
| ''[[:d:Q65391591|Carna]]''
|-
| style='text-align:right'| 2318
|
| [[Pádraig Standún]]
| data-sort-value="1946" | 1946
|
| ''[[:d:Q62035956|Baile Dhabhac]]''
|-
| style='text-align:right'| 2319
|
| [[Pádraig Ó Cíobháin]]
| data-sort-value="1951" | 1951-03-12
|
| [[Baile an Fheirtéaraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2320
|
| [[Pól Ó Gallchóir]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2321
|
| [[Regina Uí Chollatáin]]
|
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2322
|
| [[Seosamh Ó Cuaig]]
|
|
| ''[[:d:Q112619831|Aill na Brón]]''
|-
| style='text-align:right'| 2323
|
| [[Seán Ó Curraoin]]
|
|
| [[Bearna]]
|-
| style='text-align:right'| 2324
| [[Íomhá:Seán Ó Cuirreáin.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Cuirreáin]]
|
|
| [[Gort an Choirce]]
|-
| style='text-align:right'| 2325
| [[Íomhá:Stephen Donnelly 2016.jpg|center|128px]]
| [[Stephen Donnelly]]
| data-sort-value="1975" | 1975-12-14
|
| [[Deilgne]]
|-
| style='text-align:right'| 2326
|
| [[Séamas Mac Annaidh]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2327
| [[Íomhá:Tony McLoughlin.jpg|center|128px]]
| [[Tony McLoughlin]]
| data-sort-value="1949" | 1949-01-19
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2328
|
| [[Tomás Ó Neachtain]]
|
|
| ''[[:d:Q104321837|Baile an tSléibhe]]''
|-
| style='text-align:right'| 2329
|
| [[Torlach Mac Con Midhe]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2330
|
| [[Neasa Ní Chinnéide]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Baile an Mhúraigh, Paróiste Mórdhach|Baile an Mhúraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2331
|
| [[Seán Ó Conghaile]]
| data-sort-value="1948" | 1948-06-14
|
| [[Leitir Móir]]
|-
| style='text-align:right'| 2332
| [[Íomhá:Michael Colreavy 2011.jpg|center|128px]]
| [[Michael Colreavy]]
| data-sort-value="1948" | 1948-09-28
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2333
|
| [[Neil Ronan]]
| data-sort-value="1979" | 1979-09-01
|
| [[Bealach Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2334
| [[Íomhá:Paul Flynn cropped.jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Floinn]]
| data-sort-value="1986" | 1986-07-08
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2335
| [[Íomhá:Doireann Ní Ghríofa, 2023.jpg|center|128px]]
| [[Doireann Ní Ghríofa]]
| data-sort-value="1981" | 1981-04-29
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2336
| [[Íomhá:Tom O'Sullivan (2009).jpg|center|128px]]
| [[Tom O'Sullivan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-11-15
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2337
|
| [[Keith Hanley]]
| data-sort-value="1993" | 1993-08-15
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2338
|
| [[Jim Corr (polaiteoir)|Jim Corr]]
| data-sort-value="1934" | 1934-01-25
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2339
|
| [[Patrick Gallagher]]
| data-sort-value="1946" | 1946-12-01
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2340
|
| [[Henry Abbott]]
| data-sort-value="1947" | 1947-12-18
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 2341
| [[Íomhá:Yvonne Farrell at arcVision 2015.jpg|center|128px]]
| [[Yvonne Farrell]]
| data-sort-value="1951" | 1951
|
| [[Tulach Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2342
| [[Íomhá:Lorraine Higgins, Feb 2014 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Lorraine Higgins]]
| data-sort-value="1979" | 1979-08-03
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2343
|
| [[John Kelly]]
| data-sort-value="1960" | 1960-02-02
|
| [[Baile an Tobair, Contae Ros Comáin|Baile an Tobair]]
|-
| style='text-align:right'| 2344
|
| [[Mary Mooney]]
| data-sort-value="1958" | 1958-12-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2345
|
| [[Thomas Nagle]]
|
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2346
|
| [[Seosamh Ó Cuana]]
| data-sort-value="1965" | 1965-03-17
|
| [[An Ballán]]
|-
| style='text-align:right'| 2347
|
| [[John Fitzgibbon]]
| data-sort-value="1967" | 1967-05-06
|
| [[An Linn Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2348
|
| [[Imelda Henry]]
| data-sort-value="1967" | 1967-03-05
|
| [[Contae Shligigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2349
|
| [[Paul Brogan]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2350
|
| [[Cathal Barrett]]
| data-sort-value="1993" | 1993-07-21
|
| ''[[:d:Q4499047|Mainistir na Croiche]]''
|-
| style='text-align:right'| 2351
|
| [[Michael Cahill (iománaí)|Mícheál Ó Cathail]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-03
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2352
| [[Íomhá:Johnny Coen (2013).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Comdhain]]
| data-sort-value="1991" | 1991-03-19
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2353
|
| [[Jake Ó Diolúin]]
| data-sort-value="1992" | 1992
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2354
|
| [[Shay Byrne]]
| data-sort-value="1973" | 1973
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2355
|
| [[Marc Eilís]]
| data-sort-value="1990" | 1990-08-26
|
| [[Sráid an Mhuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2356
|
| [[Iásón Mac Giollarnáth]]
| data-sort-value="1993" | 1993-12-22
|
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 2357
|
| [[Éamonn Ó Dochartaigh]]
| data-sort-value="1995" | 1990s
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2358
| [[Íomhá:2022-08-21 European Championships 2022 – Men's 800 Metres by Sandro Halank–032.jpg|center|128px]]
| [[Mark English]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-18
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2359
|
| [[Séamus Ó hAirtnéada]]
| data-sort-value="1990" | 1990-07-17
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2360
|
| [[Peter Duggan]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| ''[[:d:Q15964429|Cluaine]]''
|-
| style='text-align:right'| 2361
|
| [[Daithí Mac an Oirchinnigh]]
| data-sort-value="1992" | 1992-12-07
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2362
|
| [[Lorcán Mac Lochlainn]]
| data-sort-value="1989" | 1989-11-14
|
| [[Ceann Toirc]]
|-
| style='text-align:right'| 2363
| [[Íomhá:Paul Murphy (hurler) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pól Ó Murchú]]
| data-sort-value="1989" | 1989-01-01
|
| [[Dún Feart]]
|-
| style='text-align:right'| 2364
|
| [[Seán Ó Dónaill]]
| data-sort-value="1994" | 1994-06-15
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2365
| [[Íomhá:John O'Dwyer (2014).jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó Duibhir]]
| data-sort-value="1991" | 1991-09-17
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2366
| [[Íomhá:Luke O'Farrell (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Lúcás Ó Fearghaill]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-25
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 2367
|
| [[Roibeard Ó Sé]]
| data-sort-value="1990" | 1990-07-20
|
| [[Carraig Uí Leighin]]
|-
| style='text-align:right'| 2368
|
| [[Nioclás Mac Uaid]]
| data-sort-value="1989" | 1989-06-12
|
| [[Eifinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2369
|
| [[Shane Ó Carthaigh]]
| data-sort-value="1994" | 1994-09-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2370
| [[Íomhá:Hozier Troubadour West Hollywood.jpg|center|128px]]
| [[Hozier]]
| data-sort-value="1990" | 1990-03-17
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 2371
|
| [[Marc Mac Aodh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-08-22
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2372
|
| [[James O'Donoghue]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-19
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2373
|
| [[Pádraig Breathnach]]
| data-sort-value="1992" | 1992-03-12
|
| [[Tulach Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2374
|
| [[Pól Ó Mainnín]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2375
|
| [[Róisín Elsafty]]
| data-sort-value="1976" | 1976
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2376
|
| [[Eímear Noone]]
| data-sort-value="1978" | 1970s
|
| [[Cill Chonaill]]
|-
| style='text-align:right'| 2377
| [[Íomhá:Sean-canney-3.jpg|center|128px]]
| [[Seán Canney]]
| data-sort-value="1960" | 1960-04-06
|
| ''[[:d:Q4882077|Béal Chláir]]''
|-
| style='text-align:right'| 2378
| [[Íomhá:Dublin footballer Jonny Cooper at the RDS Arena cropped.jpg|center|128px]]
| [[Seán Cúipéir]]
| data-sort-value="1989" | 1989-11-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2379
|
| [[John Kennedy (peileadóir)]]
| data-sort-value="2000" | 20th century
|
| ''[[:d:Q55437286|Eas Daoi]]''
|-
| style='text-align:right'| 2380
| [[Íomhá:Odhranmacniallais cropped.jpg|center|128px]]
| [[Odhrán Mac Niallais]]
| data-sort-value="1992" | 1992-08-12
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2381
| [[Íomhá:Jack McCaffrey (2013).jpg|center|128px]]
| [[Seán Mac Gafraidh (peileadóir)|Seán Mac Gafraidh]]
| data-sort-value="1993" | 1993-10-19
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2382
| [[Íomhá:Neil Mc Gee Donegal GAA.png|center|128px]]
| [[Niall Mac Aoidh]]
| data-sort-value="1985" | 1985-11-13
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2383
|
| [[Conor McManus]]
|
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 2384
| [[Íomhá:Brendan McCahey live performance 2014-07-14 20-23.jpg|center|128px]]
| [[Brendan McCahey]]
| data-sort-value="1976" | 1976
|
| ''[[:d:Q4319146|Machaire Cluana]]''
|-
| style='text-align:right'| 2385
|
| [[Séamus de Barra]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-29
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2386
| [[Íomhá:Grace O'Sullivan.jpg|center|128px]]
| [[Grace O'Sullivan|Grace O’Sullivan]]
| data-sort-value="1962" | 1962-03-08
|
| [[Trá Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2387
|
| [[Déin Mac Concharraige]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2388
|
| [[Stephen Walsh]]
| data-sort-value="1985" | 1985-12-20
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2389
|
| [[Ailéin Ó Ceadagáin]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-17
|
| [[Dúglas]]
|-
| style='text-align:right'| 2390
| [[Íomhá:Lynn Boylan (Lynn Ní Bhaoigheallain).jpg|center|128px]]
| [[Lynn Boylan]]
| data-sort-value="1976" | 1976-11-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2391
| [[Íomhá:Damien Cahalane cropped.jpg|center|128px]]
| [[Damien Cahalane]]
| data-sort-value="1992" | 1992-08-10
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2392
| [[Íomhá:Ruth Coppinger.jpg|center|128px]]
| [[Ruth Coppinger]]
| data-sort-value="1967" | 1967-04-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2393
|
| [[Áistín Ó Gliasáin]]
| data-sort-value="1995" | 1995-06-27
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2394
| [[Íomhá:Gabrielle McFadden.jpg|center|128px]]
| [[Gabrielle McFadden]]
| data-sort-value="1967" | 1967-04-09
|
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 2395
| [[Íomhá:Liadh Ní Riada MLA Oct 2018 (close cropped).jpg|center|128px]]
| [[Liadh Ní Riada]]
| data-sort-value="1966" | 1966-11-28
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2396
| [[Íomhá:Roderic O'Gorman.jpg|center|128px]]
| [[Roderic O’Gorman]]
| data-sort-value="1982" | 1982-12-12
|
| [[Mullach Eadrad]]
|-
| style='text-align:right'| 2397
|
| [[Seán Mac Mathúna]]
| data-sort-value="1936" | 1936
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2398
| [[Íomhá:Donall o healai 2020 1.jpg|center|128px]]
| [[Dónall Ó Héalaí]]
| data-sort-value="1987" | 1987
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2399
|
| [[Killian Burke]]
| data-sort-value="1993" | 1993-01-09
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 2400
|
| [[Lee Chin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-10-08
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 2401
| [[Íomhá:Brian Lawton (hurler).jpg|center|128px]]
| [[Brian Ó Lachtnáin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-12-09
|
| [[Baile na Martra]]
|-
| style='text-align:right'| 2402
|
| [[Rónán Ó Meachair]]
| data-sort-value="1995" | 1995-11-09
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2403
| [[Íomhá:Sarah Greene at Abbey Theatre Noble Call.jpg|center|128px]]
| [[Sarah Greene]]
| data-sort-value="1984" | 1984-07-21
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2404
|
| [[Peter Charleton]]
| data-sort-value="1956" | 1956-03-27
|
| [[Caisleán Cnucha]]
|-
| style='text-align:right'| 2405
|
| [[Seosamh Ó hOldáin]]
| data-sort-value="1990" | 1990-07-02
|
| [[Baile Héil]]
|-
| style='text-align:right'| 2406
| [[Íomhá:2022-08-18 European Championships 2022 – Men's 400 Metres Hurdles by Sandro Halank–014.jpg|center|128px]]
| [[Thomas Barr]]
| data-sort-value="1992" | 1992-07-24
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2407
|
| [[Christina Noble]]
| data-sort-value="1944" | 1944-12-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2408
|
| [[David Farrell]]
| data-sort-value="1960" | 1960-12-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2409
| [[Íomhá:20150513 ESC 2015 Molly Sterling 5070.jpg|center|128px]]
| [[Molly Sterling]]
| data-sort-value="1998" | 1998-03-08
|
| [[Pocán]]
|-
| style='text-align:right'| 2410
| [[Íomhá:Gavin Duffy.jpg|center|128px]]
| [[Gavin Duffy]]
| data-sort-value="1960" | 1960-04-29
|
| [[Cill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2411
|
| [[Seán Mac Craith]]
| data-sort-value="1994" | 1994-07-28
|
| [[Luachma]]
|-
| style='text-align:right'| 2412
| [[Íomhá:Gavin James Piknik i Parken 2017 (164342).jpg|center|128px]]
| [[Gavin James]]
| data-sort-value="1991" | 1991-07-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2413
| [[Íomhá:Bríd Smith.jpg|center|128px]]
| [[Bríd Smith]]
| data-sort-value="1961" | 1961-09-18
|
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2414
|
| [[Áine Ní Ghlinn]]
| data-sort-value="1955" | 1955
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 2415
|
| [[Lucy O'Byrne]]
| data-sort-value="1991" | 1991<br/>1992
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2416
| [[Íomhá:Gerard Barrett at DIFF 2015.jpg|center|128px]]
| [[Gerard Barrett]]
| data-sort-value="1987" | 1987-07-05
|
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2417
|
| [[Barra Ó hAonghusa|Barry Hennessy]]
| data-sort-value="1989" | 1989-10-14
|
| [[Cill Mocheallóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2418
| [[Íomhá:Jacksepticeye by Gage Skidmore.jpg|center|128px]]
| [[Jacksepticeye]]
| data-sort-value="1990" | 1990-02-07
|
| [[An Clochán (Contae Uíbh Fhailí)|An Clochán]]
|-
| style='text-align:right'| 2419
|
| [[Seán Breathnach]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2420
| [[Íomhá:Paul O'Donovan 2016.jpg|center|128px]]
| [[Paul O'Donovan]]
| data-sort-value="1994" | 1994-04-19
|
| ''[[:d:Q104297150|An Lisín]]''
|-
| style='text-align:right'| 2421
| [[Íomhá:Bregenz- Subsidiarityconference-Gerard P Craughwell-01a.jpg|center|128px]]
| [[Gerard Craughwell]]
| data-sort-value="1953" | 1953-11-22
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2422
| [[Íomhá:Michael Fitzmaurice.jpg|center|128px]]
| [[Michael Fitzmaurice]]
| data-sort-value="1969" | 1969-09-18
|
| [[Glinsce, Contae na Gaillimhe (Béal Átha Mó)|Glinsce]]
|-
| style='text-align:right'| 2423
|
| [[Sara Berkeley]]
| data-sort-value="1967" | 1967
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2424
|
| [[Hugh McFadden]]
|
|
| [[Leitir Ceanainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2425
| [[Íomhá:Nóirín O'Sullivan, Dublin, 2023.jpg|center|128px]]
| [[Nóirín O'Sullivan]]
| data-sort-value="1960" | 1960-11-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2426
|
| [[Cian Ó Loingsigh|Cian Lynch]]
| data-sort-value="1996" | 1996-01-03
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2427
|
| [[Daithí Mac Braoin]]
| data-sort-value="1985" | 1985-09-20
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2428
|
| [[Daithí Ó Riada (Luimneach)|David Reidy]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[An tÁth Leacach]]
|-
| style='text-align:right'| 2429
|
| [[Déaglán hAnnáin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-11
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2430
|
| [[Gréacháin Ó Maolchathaigh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-06-02
|
| [[Cill Mocheallóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2431
|
| [[Kim Hayden]]
|
|
| [[An Caisleán Nua, Contae Chill Mhantáin|An Caisleán Nua]]
|-
| style='text-align:right'| 2432
|
| [[Nollaig Ní Laoire]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Ráth Chairn]]
|-
| style='text-align:right'| 2433
|
| [[Páidí Ó Briain]]
| data-sort-value="1989" | 1989-09-05
|
| [[Cill Mocheallóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2434
|
| [[Pól de Brún]]
| data-sort-value="1989" | 1989-09-21
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2435
|
| [[Risteard Mac Cárthaigh]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2436
|
| [[Séamus Ó hÍcí]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2437
|
| [[Séamus Ó Riain]]
| data-sort-value="1987" | 1987-04-07
|
| [[Garraí Uí Spealáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2438
|
| [[Uáin Mac Conmara]]
| data-sort-value="1986" | 1986-06-11
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2439
|
| [[Patrick Donoghue]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2440
| [[Íomhá:Claire Hanna.JPG|center|128px]]
| [[Claire Hanna]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-19
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2441
| [[Íomhá:Susan McKenna-Lawlor Suggested That We In Ireland Should Build Our Own Rocket (Inspirefest 2015)---105769 (18976188652) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Susan McKenna-Lawlor]]
| data-sort-value="1935" | 1935-03-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2442
|
| [[Conchúir Mac Domhnall]]
| data-sort-value="1995" | 1995-09-22
|
| [[Guaire]]
|-
| style='text-align:right'| 2443
|
| [[Cormac Ó Murchú]]
| data-sort-value="1993" | 1993-04-21
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 2444
|
| [[Seán Mac Beinéid]]
| data-sort-value="1996" | 1996-12-05
|
| [[Baile na Sagart]]
|-
| style='text-align:right'| 2445
|
| [[Stiofán Mac Beinéid]]
| data-sort-value="1995" | 1995-10-08
|
| [[Baile na Sagart]]
|-
| style='text-align:right'| 2446
|
| [[Pádraig Ó Corráin|Padraig Ó Corráin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-03-02
|
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2447
| [[Íomhá:Noel Rock.jpg|center|128px]]
| [[Noel Rock]]
| data-sort-value="1987" | 1987-11-11
|
| [[Baile Munna]]
|-
| style='text-align:right'| 2448
|
| [[Séamus Ó Cinnéide]]
| data-sort-value="1993" | 1993-06-26
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2449
|
| [[Rónán Ó Loingsigh]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2450
| [[Íomhá:Cathal Mannion (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Cathal Ó Mainnín]]
| data-sort-value="1994" | 1994-10-22
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2451
|
| [[Tomás Ó Muireasa|Tom Morrissey]]
| data-sort-value="1996" | 1996-05-29
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2452
|
| [[Tadhg de Búrca]]
| data-sort-value="1994" | 1994-09-19
|
| [[Clais Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2453
|
| [[Ré Ó Laighléis]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2454
| [[Íomhá:Gearóid McInerney (2014).jpg|center|128px]]
| [[Gearóid Mac an Airchinnigh]]
| data-sort-value="1990" | 1990-09-24
|
| [[Órán Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2455
| [[Íomhá:2019 London Marathon IMG 9029 (32788526567).jpg|center|128px]]
| [[Sinéad Diver]]
| data-sort-value="1977" | 1977-02-17
|
| [[Béal an Mhuirthead]]
|-
| style='text-align:right'| 2456
| [[Íomhá:Daithí Burke cropped.jpg|center|128px]]
| [[Daithí de Búrca]]
| data-sort-value="1992" | 1992-11-16
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2457
|
| [[Brían Ó Fiannachta]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2458
|
| [[Seán Ó Caoilte]]
| data-sort-value="1993" | 1993-01-10
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2459
| [[Íomhá:Conor Whelan cropped.jpg|center|128px]]
| [[Conchúir Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-10-31
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2460
|
| [[Roibeard Ó Leannáin]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 2461
| [[Íomhá:John Hanbury and Jonjo Farrell.jpg|center|128px]]
| [[Seán Ó hAnmhuire]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-13
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2462
| [[Íomhá:Jason Flynn (2015).jpg|center|128px]]
| [[Iasón Ó Floinn]]
| data-sort-value="1994" | 1994-11-16
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2463
| [[Íomhá:Pádraic Mannion(cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pádraic Ó Mainnín]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-06
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2464
|
| [[Louise O'Neill]]
| data-sort-value="1985" | 1985-02-24
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2465
| [[Íomhá:Shelly mcnamara 2013.jpg|center|128px]]
| [[Shelley McNamara]]
| data-sort-value="1952" | 1952
|
| [[Lios Dúin Bhearna]]
|-
| style='text-align:right'| 2466
|
| [[Pádraic Breathnach]]
| data-sort-value="1942" | 1942-07-12
|
| [[Maigh Cuilinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2467
| [[Íomhá:Catherine Martin TD.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Martin]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-30
|
| [[Muineachán]]
|-
| style='text-align:right'| 2468
| [[Íomhá:Gino Kenny.jpg|center|128px]]
| [[Gino Kenny]]
| data-sort-value="1972" | 1972-06-25
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2469
| [[Íomhá:Imelda Munster 2015.jpg|center|128px]]
| [[Imelda Munster]]
| data-sort-value="1968" | 1968-02-24
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2470
| [[Íomhá:Michael Harty.jpg|center|128px]]
| [[Michael Harty]]
| data-sort-value="1955" | 1955-04-07
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2471
| [[Íomhá:Shane Cassells (official portrait).jpg|center|128px]]
| [[Shane Cassells]]
| data-sort-value="1971" | 1971-03-26
|
| [[An Uaimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2472
| [[Íomhá:Kathleen Funchion 2015.jpg|center|128px]]
| [[Kathleen Funchion]]
| data-sort-value="1981" | 1981-04-22
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2473
| [[Íomhá:Frank O'Rourke.jpg|center|128px]]
| [[Frank O'Rourke]]
| data-sort-value="1969" | 1969-06-11
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2474
| [[Íomhá:John Brady 2015.jpg|center|128px]]
| [[John Brady]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-28
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 2475
| [[Íomhá:John Brassil.jpg|center|128px]]
| [[John Brassil]]
| data-sort-value="1963" | 1963-05-16
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2476
| [[Íomhá:Maria Bailey TD.jpg|center|128px]]
| [[Maria Bailey]]
| data-sort-value="1976" | 1976-04-10
|
| [[Deilginis]]
|-
| style='text-align:right'| 2477
| [[Íomhá:Colm Brophy 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Colm Brophy]]
| data-sort-value="1973" | 1973-01-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2478
| [[Íomhá:James Browne politician.jpg|center|128px]]
| [[James Browne]]
| data-sort-value="1975" | 1975-10-15
|
| [[Inis Córthaidh]]
|-
| style='text-align:right'| 2479
| [[Íomhá:Declan Breathnach 2016 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Declan Breathnach]]
| data-sort-value="1959" | 1959-06-01
|
| [[Droichead an Chnoic]]
|-
| style='text-align:right'| 2480
| [[Íomhá:Mary Butler.jpg|center|128px]]
| [[Mary Butler]]
| data-sort-value="1963" | 1963-01-27
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2481
| [[Íomhá:Jackie Cahill.jpg|center|128px]]
| [[Jackie Cahill]]
| data-sort-value="1957" | 1957-08-05
|
| [[Dúrlas Éile|Durlas]]
|-
| style='text-align:right'| 2482
| [[Íomhá:Pat Buckley 2016.jpg|center|128px]]
| [[Pat Buckley]]
| data-sort-value="1968" | 1968-07-13
|
| [[Mainistir na Corann]]
|-
| style='text-align:right'| 2483
| [[Íomhá:Peter Burke 2025 South Boston St. Patrick's Day Breakfast 54397908242 1.jpg|center|128px]]
| [[Peter Burke]]
| data-sort-value="1982" | 1982-10-22
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 2484
| [[Íomhá:Jack Chambers (polaiteoir).jpg|center|128px]]
| [[Jack Chambers]]
| data-sort-value="1990" | 1990-11-21
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2485
| [[Íomhá:Michael Collins politician.jpg|center|128px]]
| [[Michael Collins (polaiteoir)|Michael Collins]]
| data-sort-value="1958" | 1958-07-15
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2486
| [[Íomhá:Pat Casey.jpg|center|128px]]
| [[Pat Casey]]
| data-sort-value="1962" | 1962-03-11
|
| [[An Láithreach]]
|-
| style='text-align:right'| 2487
| [[Íomhá:Lisa Chambers (official portrait).jpg|center|128px]]
| [[Lisa Chambers]]
| data-sort-value="1986" | 1986-08-24
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2488
| [[Íomhá:John Lahart.jpg|center|128px]]
| [[John Lahart]]
| data-sort-value="1960" | 1960-10-08
|
| [[Baile Uí Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2489
| [[Íomhá:James Lawless TD.jpg|center|128px]]
| [[James Lawless]]
| data-sort-value="1976" | 1976-08-19
|
| [[Guaire]]
|-
| style='text-align:right'| 2490
| [[Íomhá:Danny Healy-Rae.jpg|center|128px]]
| [[Danny Healy-Rae]]
| data-sort-value="1954" | 1954-07-16
|
| [[Cill Gharbháin, Contae Chiarraí|Cill Gharbháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2491
| [[Íomhá:Martin Kenny 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Martin Kenny]]
| data-sort-value="1971" | 1971-10-01
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2492
| [[Íomhá:Kevin Boxer Moran.jpg|center|128px]]
| [[Kevin Moran (polaiteoir)|Kevin Moran]]
| data-sort-value="1963" | 1963-05-12
|
| [[Baile Átha Luain]]
|-
| style='text-align:right'| 2493
| [[Íomhá:Aindrias Moynihan.jpg|center|128px]]
| [[Aindrias Moynihan]]
| data-sort-value="1967" | 1967-10-17
|
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 2494
| [[Íomhá:Josepha Madigan.jpg|center|128px]]
| [[Josepha Madigan]]
| data-sort-value="1970" | 1970-05-21
|
| [[Carraig an tSionnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2495
| [[Íomhá:Denise Mitchell 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Denise Mitchell]]
| data-sort-value="1976" | 1976-11-22
|
| [[An Chúlóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2496
| [[Íomhá:Tom Neville 2016.png|center|128px]]
| [[Tom Neville (polaiteoir)|Tom Neville]]
| data-sort-value="1975" | 1975-09-25
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2497
| [[Íomhá:Margaret Murphy O'Mahony 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Margaret Murphy O'Mahony]]
| data-sort-value="1969" | 1969-10-07
|
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 2498
| [[Íomhá:Eugene Murphy.jpg|center|128px]]
| [[Eugene Murphy]]
| data-sort-value="1965" | 1965-08-26
|
| ''[[:d:Q1124843|Mainistir na Búille]]''
|-
| style='text-align:right'| 2499
| [[Íomhá:Kate O'Connell in 2014.jpg|center|128px]]
| [[Kate O'Connell]]
| data-sort-value="1980" | 1980-01-03
|
| [[Cill Bheagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2500
| [[Íomhá:Kevin O'Keeffe.jpg|center|128px]]
| [[Kevin O'Keeffe]]
| data-sort-value="1964" | 1964-03-09
|
| [[Mala]]
|-
| style='text-align:right'| 2501
| [[Íomhá:Carol Nolan 2015.jpg|center|128px]]
| [[Carol Nolan]]
| data-sort-value="1978" | 1978-05-23
|
| [[Baile Mhic Ádaim]]
|-
| style='text-align:right'| 2502
| [[Íomhá:Jim O'Callaghan.jpg|center|128px]]
| [[Jim O'Callaghan]]
| data-sort-value="1968" | 1968-01-05
|
| [[Carraig an tSionnaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2503
| [[Íomhá:Louise O'Reilly TD (32890052618) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Louise O'Reilly]]
| data-sort-value="1973" | 1973-09-27
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2504
| [[Íomhá:Anne Rabbitte.jpg|center|128px]]
| [[Anne Rabbitte]]
| data-sort-value="1970" | 1970-04-11
|
| [[Port Omna]]
|-
| style='text-align:right'| 2505
| [[Íomhá:Donnchadh Ó Laoghaire 2014.jpg|center|128px]]
| [[Donnchadh Ó Laoghaire (polaiteoir)|Donnchadh Ó Laoghaire]]
| data-sort-value="1989" | 1989-06-14
|
| ''[[:d:Q17104710|An Tóchar]]''
|-
| style='text-align:right'| 2506
| [[Íomhá:Fiona O Loughlin 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Fiona O'Loughlin]]
| data-sort-value="1965" | 1965-09-08
|
| [[Ráth Iomgháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2507
| [[Íomhá:Niamh Smyth (portrait).jpg|center|128px]]
| [[Niamh Smyth]]
| data-sort-value="1972" | 1972-04-19
|
| [[Muinchille]]
|-
| style='text-align:right'| 2508
| [[Íomhá:Sabina Higgins.jpg|center|128px]]
| [[Sabina Higgins]]
| data-sort-value="1944" | 1944-05-07
|
| [[Baile an Daighin, Contae Mhaigh Eo|Baile an Daighin]]
|-
| style='text-align:right'| 2509
| [[Íomhá:Cian O'Callaghan 2020.jpg|center|128px]]
| [[Cian O’Callaghan]]
| data-sort-value="1979" | 1979-05-10<br/>1979-05-07
|
| [[Cill Fhionntain]]
|-
| style='text-align:right'| 2510
|
| [[Seán Mac Giobúin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-09-21
|
| [[Áth Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2511
| [[Íomhá:Lynn Ruane TD.jpg|center|128px]]
| [[Lynn Ruane]]
| data-sort-value="1984" | 1984-10-20
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 2512
| [[Íomhá:Dee Forbes 2015 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Dee Forbes]]
| data-sort-value="1967" | 1967-02
|
| [[Drom Dhá Liag]]
|-
| style='text-align:right'| 2513
| [[Íomhá:Alice-Mary Higgins.jpg|center|128px]]
| [[Alice Mary Higgins]]
| data-sort-value="1975" | 1975-06-17
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2514
|
| [[Michael Lawson]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| [[Cúil Darach]]
|-
| style='text-align:right'| 2515
| [[Íomhá:Fintan Warfield 2015.jpg|center|128px]]
| [[Fintan Warfield]]
| data-sort-value="1992" | 1992-03-16
|
| [[Crois Araild]]
|-
| style='text-align:right'| 2516
| [[Íomhá:Tim Lombard.jpg|center|128px]]
| [[Tim Lombard]]
| data-sort-value="1976" | 1976-02-17
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2517
| [[Íomhá:Jennifer Murnane O'Connor.jpg|center|128px]]
| [[Jennifer Murnane-O'Connor]]
| data-sort-value="1966" | 1966-05-24
|
| [[Contae Cheatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 2518
| [[Íomhá:Robbie Gallagher 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Robbie Gallagher]]
| data-sort-value="1968" | 1968-02-19
|
| ''[[:d:Q2404974|An Tearmann]]''
|-
| style='text-align:right'| 2519
| [[Íomhá:Aidan Davitt.jpg|center|128px]]
| [[Aidan Davitt]]
| data-sort-value="1978" | 1978-10-13
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 2520
| [[Íomhá:Gerry Horkan.jpg|center|128px]]
| [[Gerry Horkan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-07-22
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2521
| [[Íomhá:Maura Hopkins.jpg|center|128px]]
| [[Maura Hopkins]]
| data-sort-value="1984" | 1984-05-25
|
| [[Bealach an Doirín]]
|-
| style='text-align:right'| 2522
| [[Íomhá:Senator Laura Harmon - Feb 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Laura Harmon]]
| data-sort-value="1986" | 1986-11-26
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2523
| [[Íomhá:Conor cleary.jpg|center|128px]]
| [[Conor Cleary]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Sráid na Cathrach]]
|-
| style='text-align:right'| 2524
| [[Íomhá:Gary O'Donovan 2016.jpg|center|128px]]
| [[Gary O'Donovan]]
| data-sort-value="1992" | 1992-12-30
|
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 2525
|
| [[Aron Ó Seanachair]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| [[Sionainn (baile)|Sionainn]]
|-
| style='text-align:right'| 2526
| [[Íomhá:Rose Conway-Walsh (2024) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Rose Conway-Walsh]]
| data-sort-value="1969" | 1969-10-13
|
| [[Béal an Mhuirthead]]
|-
| style='text-align:right'| 2527
| [[Íomhá:Victor Boyhan 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Victor Boyhan]]
| data-sort-value="1961" | 1961-04-30
|
| [[Dún Laoghaire]]
|-
| style='text-align:right'| 2528
| [[Íomhá:Máire Devine 2015.jpg|center|128px]]
| [[Máire Devine]]
| data-sort-value="1972" | 1972-09-07
|
| [[Na Saoirsí]]
|-
| style='text-align:right'| 2529
| [[Íomhá:Paul Gavan 2016.jpg|center|128px]]
| [[Paul Gavan]]
| data-sort-value="1965" | 1965-11-29
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2530
| [[Íomhá:Maria Byrne 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Maria Byrne]]
| data-sort-value="1967" | 1967-11-27
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2531
| [[Íomhá:Lorraine Clifford-Lee.jpg|center|128px]]
| [[Lorraine Clifford-Lee]]
| data-sort-value="1972" | 1972-07-24
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2532
| [[Íomhá:Catherine Ardagh.jpg|center|128px]]
| [[Catherine Ardagh]]
| data-sort-value="1982" | 1982-09-20
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2533
| [[Íomhá:Keith Swanick.jpg|center|128px]]
| [[Keith Swanick]]
| data-sort-value="1974" | 1974-07-12
|
| [[An Caisleán Riabhach]]
|-
| style='text-align:right'| 2534
| [[Íomhá:Neale Richmond 2016.jpg|center|128px]]
| [[Neale Richmond]]
| data-sort-value="1983" | 1983-03-15
|
| [[Baile an tSaoir]]
|-
| style='text-align:right'| 2535
| [[Íomhá:Colette Kelleher.jpg|center|128px]]
| [[Colette Kelleher]]
| data-sort-value="1960" | 1960-10-09
|
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 2536
| [[Íomhá:Pádraig Ó Céidigh.jpg|center|128px]]
| [[Pádraig Ó Céidigh]]
| data-sort-value="1957" | 1957-01-02
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2537
|
| [[Seán de Brún]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| ''[[:d:Q28232598|Baile Uí Aodha, Contae an Chláir]]''
|-
| style='text-align:right'| 2538
| [[Íomhá:Anne Maria Waters.jpg|center|128px]]
| [[Anne Marie Waters]]
| data-sort-value="1977" | 1977-08-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2539
|
| [[Daithí Ó Riada (An Clár)]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2540
|
| [[Diarmaid Ó Broin]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Tobar Phádraig]]
|-
| style='text-align:right'| 2541
|
| [[James Toher]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Baile Átha Troim]]
|-
| style='text-align:right'| 2542
| [[Íomhá:Paul Daly.jpg|center|128px]]
| [[Paul Daly]]
| data-sort-value="1958" | 1958-01-19
|
| [[Cill Bheagáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2543
| [[Íomhá:John Dolan politician.jpg|center|128px]]
| [[John Dolan]]
| data-sort-value="1956" | 1956-01-13
|
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 2544
| [[Íomhá:JoanFreemanPetaHousePressPack.jpg|center|128px]]
| [[Joan Freeman]]
| data-sort-value="1958" | 1958-04-02
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2545
|
| [[Dónall Mac Cormaic]]
| data-sort-value="1993" | 1993-01-28
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2546
|
| [[Barra de Nais|Barry Nash]]
| data-sort-value="1996" | 1996-12-31
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2547
|
| [[Seán Mac Clochaire]]
| data-sort-value="1997" | 1997-08-25
|
| [[Dúglas]]
|-
| style='text-align:right'| 2548
| [[Íomhá:Cllr Cormac Devlin Hi Res.jpg|center|128px]]
| [[Cormac Devlin]]
| data-sort-value="1980" | 1980-08-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2549
| [[Íomhá:Sportsfile (Web Summit) (22554473410) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Paddy Cosgrave]]
| data-sort-value="1983" | 1983-03-19
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2550
| [[Íomhá:Katie McCabe Republic of Ireland mix zone 2020-03-05 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Katie McCabe]]
| data-sort-value="1995" | 1995-09-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2551
|
| [[Gerard Hogan]]
| data-sort-value="1958" | 1958-08-13
|
| [[Cluain Meala]]
|-
| style='text-align:right'| 2552
| [[Íomhá:Paul-Photograph-jpg2.jpg|center|128px]]
| [[Paul Mercier]]
| data-sort-value="1958" | 1958
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2553
|
| [[Liam de Bluinsín]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 2554
|
| [[Damien Ó Ciaragáin]]
| data-sort-value="1994" | 1994-01-11
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2555
| [[Íomhá:Adrian Tuohy (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Adrian Ó Tuathaigh]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-14
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2556
|
| [[Siobhán McSweeney]]
| data-sort-value="1979" | 1979-12-27
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2557
|
| [[Jamie Barron]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2558
| [[Íomhá:Enda O'Coineen (5).jpg|center|128px]]
| [[Enda Ó Coinnín]]
| data-sort-value="1955" | 1955-01-01
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2559
| [[Íomhá:Brendan Murray Kyiv 2017.jpg|center|128px]]
| [[Brendan Murray]]
| data-sort-value="1996" | 1996-11-16
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2560
| [[Íomhá:Amybeth McNulty in Anne with an E Publicity Photo 2022 (cropped-J1).jpg|center|128px]]
| [[Amybeth McNulty]]
| data-sort-value="2001" | 2001-11-07
|
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 2561
|
| [[David Byrne]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2562
|
| [[Gearóid Ó hÉigeartaigh]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2563
| [[Íomhá:Máirín Ní Dhonnchadha (NUI Galway) XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011.jpg|center|128px]]
| [[Máirín Ní Dhonnchadha]]
| data-sort-value="1957" | 1957
|
| [[Contae Phort Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2564
|
| [[Lúcás Miach]]
| data-sort-value="1996" | 1996-10-29
|
| [[Baile Níos]]
|-
| style='text-align:right'| 2565
|
| [[Aisling Ní Dhonnchadha]]
|
|
| [[An tAonach]]
|-
| style='text-align:right'| 2566
|
| [[Rory Keenan]]
| data-sort-value="1980" | 1980-06-09
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2567
|
| [[Matthew Hussey]]
| data-sort-value="1942" | 1942
|
| [[An Chathair, Contae Thiobraid Árann|An Chathair]]
|-
| style='text-align:right'| 2568
|
| [[Michael English]]
| data-sort-value="1979" | 1979-04-23
|
| [[Díseart Diarmada]]
|-
| style='text-align:right'| 2569
|
| [[Colm Ó Spealáin]]
| data-sort-value="1993" | 1993-07-01
|
| [[Caisleán Ó Liatháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2570
|
| [[Darragh Mac Giobúin]]
| data-sort-value="1997" | 1997-04-01
|
| [[An Ráth, Contae Chorcaí|An Ráth]]
|-
| style='text-align:right'| 2571
|
| [[Mícheál Ó Cathaláin]]
| data-sort-value="1995" | 1995-06-17
|
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 2572
|
| [[Seán Mac Erlaine]]
| data-sort-value="1976" | 1976-07-30
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2573
|
| [[Marc Ó Colmáin]]
| data-sort-value="1997" | 1997-12-23
|
| [[An Bhlarna]]
|-
| style='text-align:right'| 2574
|
| [[Déin Ó Brosnacháin]]
| data-sort-value="1991" | 1991-06-24
|
| [[An Linn Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2575
|
| [[Roibeard Ó Floinn]]
| data-sort-value="1997" | 1997-11-07
|
| [[An Gleanntán]]
|-
| style='text-align:right'| 2576
| [[Íomhá:Hayley Nolan Lewes FC Women 2 London City 3 14 02 2021-235 (50944207431) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Hayley Nolan]]
| data-sort-value="1997" | 1997-03-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2577
|
| [[Barra Ó Cochláin]]
| data-sort-value="1990" | 1990
|
| [[Baile Gunnair]]
|-
| style='text-align:right'| 2578
|
| [[Darragh Ó Liatháin]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| [[Dún Garbhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2579
| [[Íomhá:Caitriona Perry.jpg|center|128px]]
| [[Caitríona Perry]]
| data-sort-value="1980" | 1980-03-15
|
| [[Ráth Maonais]]
|-
| style='text-align:right'| 2580
|
| [[Mac Shile Ó hAodha]]
| data-sort-value="1998" | 1998
|
| [[Cill Díoma]]
|-
| style='text-align:right'| 2581
|
| [[Seán Ó Finn]]
| data-sort-value="1996" | 1996-01-24
|
| [[An Brú]]
|-
| style='text-align:right'| 2582
|
| [[Aron Ó Giolláin]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Tobar Phádraig]]
|-
| style='text-align:right'| 2583
| [[Íomhá:Nicola Coughlan in 2024.png|center|128px]]
| [[Nicola Coughlan]]
| data-sort-value="1987" | 1987-01-09
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2584
|
| [[Conn Ó Ceallacháin]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2585
|
| [[Eiric na Leamhna]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2586
| [[Íomhá:Mícheál Mac Donncha 2015.jpg|center|128px]]
| [[Mícheál Mac Donncha]]
| data-sort-value="1965" | 1965-03-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2587
| [[Íomhá:Aaron Connolly 26072025 (1).jpg|center|128px]]
| [[Aaron Connolly]]
| data-sort-value="2000" | 2000-01-28
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2588
|
| [[Teresa Mannion]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| ''[[:d:Q20855530|Baile Gall]]''
|-
| style='text-align:right'| 2589
| [[Íomhá:DAAWG-SI Sinead Burke Visit (KSC-20221130-PH-CSH01 0043) (cropped).jpeg|center|128px]]
| [[Sinéad Burke]]
| data-sort-value="1990" | 1990-09-19
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2590
|
| [[Seána Kerslake]]
| data-sort-value="1992" | 1992-10-21
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 2591
| [[Íomhá:Evanne Ní Chuilinn, Feb 2025 - 54319343593 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Evanne Ní Chuilinn]]
| data-sort-value="1981" | 1981-09-05
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2592
|
| [[Seán Ó Donnchú]]
| data-sort-value="1996" | 1996-01-25
|
| [[Inis Cara]]
|-
| style='text-align:right'| 2593
|
| [[Tadhg Ó Mathúna]]
| data-sort-value="1997" | 1997-01-13
|
| ''[[:d:Q7020800|Baile Nua Sheandroma]]''
|-
| style='text-align:right'| 2594
|
| [[Denise McCormack]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2595
| [[Íomhá:David Clifford in action.jpg|center|128px]]
| [[David Clifford]]
| data-sort-value="1999" | 1999-01-22
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2596
|
| [[Níall Ó Scolaí]]
| data-sort-value="1994" | 1994-04-19
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2597
|
| [[Colm Basquel]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2598
|
| [[Evan Mac Cumascaigh]]
| data-sort-value="1998" | 1998
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2599
| [[Íomhá:Tara Flynn.jpg|center|128px]]
| [[Tara Flynn]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Contae Chorcaí]]
|-
| style='text-align:right'| 2600
|
| [[Lúc Ó Scannláin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-06-02
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2601
|
| [[Risteard Ó Laocha]]
| data-sort-value="1997" | 1997-03-13
|
| [[Inis Tíog]]
|-
| style='text-align:right'| 2602
|
| [[Máirtín Ó Ceocháin]]
| data-sort-value="1998" | 1998-12-09
|
| [[Tulach Ruáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2603
|
| [[Darren Ó Braonáin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-11-13
|
| [[Achadh Úr]]
|-
| style='text-align:right'| 2604
|
| [[Pádraig Ó Loinn]]
| data-sort-value="1996" | 1996-12-02
|
| [[Inis Tíog]]
|-
| style='text-align:right'| 2605
|
| [[Pádraig Ó Duíginn]]
| data-sort-value="1995" | 1995-09-23
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2606
|
| [[Catherine Corless]]
| data-sort-value="1954" | 1954
|
| [[Tuaim]]
|-
| style='text-align:right'| 2607
|
| [[Darach Ó Séaghdha]]
| data-sort-value="1977" | 1977-09-05
|
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2608
|
| [[Osgur Ó Ciardha]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2609
| [[Íomhá:Harriet Scott (footballer) Lewes FC Women 0 Birmingham City 0 21 08 2022-595 (52303311389).jpg|center|128px]]
| [[Harriet Scott]]
| data-sort-value="1993" | 1993-02-10
|
| [[Baile Coimín]]<br/>[[Reading, Berkshire|Reading]]
|-
| style='text-align:right'| 2610
|
| [[Georgia Drummy]]
| data-sort-value="2000" | 2000-04-18
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2611
| [[Íomhá:Sally Rooney.png|center|128px]]
| [[Sally Rooney]]
| data-sort-value="1991" | 1991-02-20
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2612
| [[Íomhá:Rhasidat Adeleke at 400m women Final Budapest 2023 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Rhasidat Adeleke]]
| data-sort-value="2002" | 2002-08-29
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2613
|
| [[Adrian Breen]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05-28
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2614
|
| [[Brian Ó hÓgáin (Tiobraid Árann)|Brian Ó hÓgáin]]
| data-sort-value="1996" | 1996-07-09
|
| [[Lothra]]
|-
| style='text-align:right'| 2615
|
| [[Seán Ó Conchúir]]
| data-sort-value="1998" | 1998-10-01
|
| [[Gleann Maghair]]
|-
| style='text-align:right'| 2616
| [[Íomhá:Leanne Kiernan Lewes FC Women 0 West Ham Utd Women 5 pre season 12 08 2018-758 (43300204544) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Leanne Kiernan]]
| data-sort-value="1999" | 1999-04-27
|
| [[Coill an Chollaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2617
|
| [[Risteard Inglis]]
| data-sort-value="1995" | 1995
|
| [[Dún Bleisce]]
|-
| style='text-align:right'| 2618
|
| [[Séamus Ó Flanagáin]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| ''[[:d:Q4494222|An Fheothanach]]''
|-
| style='text-align:right'| 2619
|
| [[Darragh Ó Donnabháin]]
| data-sort-value="1995" | 1995
|
| ''[[:d:Q59726393|Úlla]]''
|-
| style='text-align:right'| 2620
|
| [[Grace O'Flanagan]]
| data-sort-value="1989" | 1989-04-07
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2621
|
| [[Yvonne O'Byrne]]
| data-sort-value="1992" | 1992-01-02
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2622
|
| [[Nicola Evans]]
| data-sort-value="1990" | 1990-01-17
|
| [[Cluain Sceach]]
|-
| style='text-align:right'| 2623
|
| [[Roisin Upton|Róisín Upton]]
| data-sort-value="1994" | 1994-04-01
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2624
|
| [[Nicola Daly]]
| data-sort-value="1988" | 1988-04-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2625
|
| [[Aifric Mac Aodha]]
| data-sort-value="1979" | 1979
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2626
|
| [[Caitríona Ní Chléirchín]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Scairbh na gCaorach]]
|-
| style='text-align:right'| 2627
|
| [[Éanna Ó Muireasa]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| [[Droichead Binéid]]
|-
| style='text-align:right'| 2628
|
| [[Dónall Ó Muireasa]]
| data-sort-value="1993" | 1993-04-20
|
| [[Caisleán Uí Chonaill]]
|-
| style='text-align:right'| 2629
|
| [[Pádraig Ó Riain (iománaí)|Pádraig Ó Riain]]
| data-sort-value="1995" | 1995
|
| [[Dún Bleisce]]
|-
| style='text-align:right'| 2630
|
| [[Clíodhna Ní Lionáin]]
|
|
| [[Cúil Ghréine]]
|-
| style='text-align:right'| 2631
|
| [[Bríd Ní Mhóráin]]
| data-sort-value="1951" | 1951
|
| [[Áth Trasna]]
|-
| style='text-align:right'| 2632
|
| [[Claire O'Riordan]]
| data-sort-value="1994" | 1994-10-12
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2633
| [[Íomhá:Amber Barrett 20201011 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Amber Barrett]]
| data-sort-value="1996" | 1996-01-16
|
| [[Baile na nGallóglach]]
|-
| style='text-align:right'| 2634
|
| [[Rory Ó Beagáin]]
| data-sort-value="1992" | 1992-04-11
|
| [[An Bhoth|Baile an Scotaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2635
| [[Íomhá:Pódio Olímpico (boxe, feminino) (cropped - Harrington).jpg|center|128px]]
| [[Kellie Harrington (dornálaí)|Kellie Harrington]]
| data-sort-value="1989" | 1989-12-11
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2636
| [[Íomhá:Jane Ni Dhulchaointigh.jpeg|center|128px]]
| [[Jane Ní Dhulchaointigh]]
|
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2637
|
| [[Brian Ó hEadhra]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2638
|
| [[Niall Déiseach]]
| data-sort-value="1994" | 1994
|
| ''[[:d:Q28232598|Baile Uí Aodha, Contae an Chláir]]''
|-
| style='text-align:right'| 2639
|
| [[Karen Byrne]]
| data-sort-value="1992" | 1992-05-30
|
| [[Baile Formaid]]
|-
| style='text-align:right'| 2640
|
| [[Marc Mac Eochaidh]]
| data-sort-value="1998" | 1998-09-09
|
| [[Cill Síoláin]]
|-
| style='text-align:right'| 2641
|
| [[John Nolan (damhsóir)|John Nolan]]
| data-sort-value="1990" | 1990-07-07
|
| [[Cill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2642
|
| [[Vincent Lambe]]
| data-sort-value="1980" | 1980-12-01
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2643
|
| [[Máire Treasa Ní Dhubhghaill]]
|
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2644
|
| [[Alan Dempsey]]
|
|
| [[Contae Luimnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2645
|
| [[Ben Troy]]
|
|
| [[Carraig Mhachaire Rois]]
|-
| style='text-align:right'| 2646
|
| [[Caitlín Nic Aoidh]]
|
|
| [[Cloch Cheann Fhaola]]
|-
| style='text-align:right'| 2647
| [[Íomhá:Bryan Dobson (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Bryan Dobson]]
| data-sort-value="1960" | 1960-02-10
|
| [[Dumhach Thrá]]
|-
| style='text-align:right'| 2648
|
| [[Seán Tadhg Ó Gairbhí]]
|
|
| [[Ráth Caola]]
|-
| style='text-align:right'| 2649
| [[Íomhá:Ógie Ó Céilleachair.jpg|center|128px]]
| [[Ógie Ó Céilleachair]]
|
|
| [[An Rinn (Contae Phort Láirge)|An Rinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2650
|
| [[Heather Payne]]
| data-sort-value="2000" | 2000-01-26
|
| [[Béal Átha na Sluaighe]]
|-
| style='text-align:right'| 2651
|
| [[Fintan McCarthy (rámhaí)|Fintan McCarthy]]
| data-sort-value="1996" | 1996-11-23
|
| [[An Sciobairín]]
|-
| style='text-align:right'| 2652
| [[Íomhá:Dermot Kennedy 7.jpg|center|128px]]
| [[Diarmuid Ó Cinnéide|Dermot Kennedy]]
| data-sort-value="1991" | 1991-12-13
|
| [[Ráth Cúil, Baile Átha Cliath|Ráth Cúil]]
|-
| style='text-align:right'| 2653
|
| [[Naoise Dolan]]
| data-sort-value="1992" | 1992
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2654
|
| [[John Farrelly]]
| data-sort-value="2000" | 2000-05-16
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2655
|
| [[Seán Mac An Ultaigh|Seán Mac an Ultaigh]]
| data-sort-value="1994" | 1994-06-28
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2656
| [[Íomhá:Emma Dabiri, November 2021.png|center|128px]]
| [[Emma Dabiri]]
| data-sort-value="1979" | 1979-03-25
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2657
|
| [[Alice Little]]
| data-sort-value="1990" | 1990-05-03
|
| [[Cúige Laighean]]
|-
| style='text-align:right'| 2658
| [[Íomhá:Styopa Mkrtchyan, Adam Idah, Benoit Bastien YantsImages - Asatur Yesayants 688 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Adam Idah]]
| data-sort-value="2001" | 2001-02-11
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2659
|
| [[Seán T. Ó Meallaigh]]
| data-sort-value="1983" | 1983-02-15
|
| [[Contae Dhún na nGall]]
|-
| style='text-align:right'| 2660
|
| [[Ciara Ní É]]
|
|
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2661
| [[Íomhá:Proinsias Mac a'Bhaird.jpg|center|128px]]
| [[Proinsias Mac a' Bhaird]]
| data-sort-value="1973" | 1973-07-10
|
| [[Árainn Mhór]]
|-
| style='text-align:right'| 2662
| [[Íomhá:EugeneMurtagh1234.jpg|center|128px]]
| [[Eugene Murtagh]]
| data-sort-value="1942" | 1942
|
| [[Dún an Rí]]
|-
| style='text-align:right'| 2663
| [[Íomhá:Paul Mescal at the Toronto International Film Festival in 2025 2 (cropped 2).jpg|center|128px]]
| [[Paul Mescal]]
| data-sort-value="1996" | 1996-02-02
|
| [[Maigh Nuad]]
|-
| style='text-align:right'| 2664
| [[Íomhá:Mark Ward Sinn Féin.jpg|center|128px]]
| [[Mark Ward (polaiteoir)]]
| data-sort-value="1974" | 1974
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2665
| [[Íomhá:Louisa harland diff 2021 1.jpg|center|128px]]
| [[Louisa Harland]]
| data-sort-value="1993" | 1993-01-31<br/>1994-01-31
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2666
| [[Íomhá:2019-06-29 1st FIG Artistic Gymnastics JWCH Women's Apparatus finals Vault Victory ceremony (Martin Rulsch) 23.jpg|center|128px]]
| [[Jennifer Gadirova]]
| data-sort-value="2004" | 2004-10-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2667
| [[Íomhá:Caoilinn hughes 8315752.jpg|center|128px]]
| [[Caoilinn Hughes]]
| data-sort-value="1985" | 1985
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2668
| [[Íomhá:Izzy Atkinson.jpg|center|128px]]
| [[Isibeal Atkinson]]
| data-sort-value="2001" | 2001-07-17
|
| [[An Ros, Contae Bhaile Átha Cliath|An Ros]]
|-
| style='text-align:right'| 2669
|
| [[Jessica Ziu]]
| data-sort-value="2002" | 2002-06-06
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2670
|
| [[Sinéad Ní Uallacháin]]
|
|
| ''[[:d:Q67050365|Baile an Éanaigh]]''
|-
| style='text-align:right'| 2671
| [[Íomhá:Troy Parrott 2025.png|center|128px]]
| [[Troy Parrott]]
| data-sort-value="2002" | 2002-02-04
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2672
|
| [[Emilie Pine]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2673
|
| [[Dáirine Ní Mheadhra]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2674
| [[Íomhá:Cathal Berry 2020.jpg|center|128px]]
| [[Cathal Berry]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2675
| [[Íomhá:Gavin Bazunu 22112025 (9).jpg|center|128px]]
| [[Gavin Bazunu]]
| data-sort-value="2002" | 2002-02-20
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2676
| [[Íomhá:Michael Ryan ESCAIDE 2019 (49198471961) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mike Ryan]]
| data-sort-value="1965" | 1965
|
| [[Sligeach]]
|-
| style='text-align:right'| 2677
|
| [[Sorcha Richardson]]
| data-sort-value="1990" | 1990
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2678
| [[Íomhá:Orla Comerford at the 2024 Summer Paralympics (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Orla Comerford]]
| data-sort-value="1997" | 1997-09-14
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2679
|
| [[Nan Tom Teaimín]]
|
|
| [[Conamara]]
|-
| style='text-align:right'| 2680
|
| [[Máire Ní Chéileachair]]
|
|
| ''[[:d:Q4481305|An Fearann]]''
|-
| style='text-align:right'| 2681
|
| [[Caitlín Ní Chualáin]]
|
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2682
|
| [[Peadar Ó Riada]]
| data-sort-value="1954" | 1954-12
|
| [[Cúil Aodha]]
|-
| style='text-align:right'| 2683
|
| [[Séamus Ó Coileáin (aistritheoir)|Séamus Ó Coileáin]]
|
|
| [[Áth an tSléibhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2684
| [[Íomhá:Hazel Chu 2021 - 1 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Hazel Chu]]
| data-sort-value="1980" | 1980-11-03
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2685
| [[Íomhá:Maura Higgins, world premier of "Argylle" in London, January 2024 (crop).jpg|center|128px]]
| [[Maura Higgins]]
| data-sort-value="1990" | 1990-11-25<br/>1990-10-25
|
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 2686
|
| [[Áine Hensey]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2687
|
| [[John Beag Ó Flatharta]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| [[Leitir Mealláin]]
|-
| style='text-align:right'| 2688
|
| [[Mícheál de Mórdha]]
|
|
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 2689
| [[Íomhá:Holly Cairns, April 2023 (headshot).jpg|center|128px]]
| [[Holly Cairns]]
| data-sort-value="1989" | 1989-11-04
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2690
| [[Íomhá:Ruairí Ó Murchú 2020.jpg|center|128px]]
| [[Ruairí Ó Murchú]]
| data-sort-value="1978" | 1978-05-03
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 2691
| [[Íomhá:Sorca Clarke 2020.jpg|center|128px]]
| [[Sorca Clarke]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2692
| [[Íomhá:Violet-Anne Wynne 2020.jpg|center|128px]]
| [[Violet-Anne Wynne]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
| [[Cill Rois]]
|-
| style='text-align:right'| 2693
| [[Íomhá:Mairéad Farrell 2014.jpg|center|128px]]
| [[Mairéad Farrell (polaiteoir)|Mairéad Farrell]]
| data-sort-value="1990" | 1990-01-06
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2694
| [[Íomhá:Pa Daly 2014.jpg|center|128px]]
| [[Pa Daly]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2695
| [[Íomhá:Jennifer Carroll MacNeill 2020.jpg|center|128px]]
| [[Jennifer Carroll MacNeill]]
| data-sort-value="1980" | 1980-09-05
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2696
| [[Íomhá:Marc Ó Cathasaigh 2020.jpg|center|128px]]
| [[Marc Ó Cathasaigh]]
| data-sort-value="1977" | 1977-01-03
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2697
| [[Íomhá:Christopher O'Sullivan 2020.jpg|center|128px]]
| [[Christopher O’Sullivan|Christopher O'Sullivan]]
| data-sort-value="1982" | 1982-06-02
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2698
| [[Íomhá:Brian Leddin.jpg|center|128px]]
| [[Brian Leddin]]
| data-sort-value="1979" | 1979
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2699
| [[Íomhá:Malcolm Noonan 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Malcolm Noonan]]
| data-sort-value="1966" | 1966-09
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2700
| [[Íomhá:Claire Kerrane 2015.jpg|center|128px]]
| [[Claire Kerrane]]
| data-sort-value="1992" | 1992-04-24
|
| [[Dún Gar]]
|-
| style='text-align:right'| 2701
| [[Íomhá:Pauline Tully 2025 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pauline Tully]]
| data-sort-value="2000" | 20th century
|
| [[Cill na Leice]]
|-
| style='text-align:right'| 2702
| [[Íomhá:Patrick Costello 2020.jpg|center|128px]]
| [[Patrick Costello]]
| data-sort-value="1980" | 1980-05-21
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2703
| [[Íomhá:Norma Foley.jpeg|center|128px]]
| [[Norma Foley]]
| data-sort-value="1970" | 1970
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2704
| [[Íomhá:Verona Murphy at the Sitting of the 34th Dáil on 18 December 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Verona Murphy]]
| data-sort-value="1971" | 1971
|
| ''[[:d:Q104271796|An Ghráinseach]]''
|-
| style='text-align:right'| 2705
| [[Íomhá:Jennifer Whitmore 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jennifer Whitmore]]
| data-sort-value="1974" | 1974-06
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 2706
| [[Íomhá:Emer Higgins, 2022.jpg|center|128px]]
| [[Emer Higgins]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2707
| [[Íomhá:Joe Flaherty (politician).jpeg|center|128px]]
| [[Joe Flaherty (polaiteoir)|Joe Flaherty]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[An Muileann gCearr]]
|-
| style='text-align:right'| 2708
| [[Íomhá:Steven Matthews 2020.jpg|center|128px]]
| [[Steven Matthews]]
| data-sort-value="1971" | 1971
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2709
| [[Íomhá:Valkyrie, January 2018 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Lyra Valkyria]]
| data-sort-value="1996" | 1996-10-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2710
| [[Íomhá:Patricia Ryan 2020.jpg|center|128px]]
| [[Patricia Ryan (polaiteoir)]]
| data-sort-value="1969" | 1969-03-03
|
| [[Baile Briotáis]]
|-
| style='text-align:right'| 2711
| [[Íomhá:Duncan Smith 2020.jpg|center|128px]]
| [[Duncan Smith (polaiteoir)|Duncan Smith]]
| data-sort-value="1983" | 1983-05-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2712
| [[Íomhá:Paul Donnelly 2012.jpg|center|128px]]
| [[Paul Donnelly]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2713
| [[Íomhá:Roberto Lopes, Jan 2026 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Pico Lopes]]
| data-sort-value="1992" | 1992-06-17
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2714
|
| [[Tony Holohan]]
|
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2715
| [[Íomhá:Richie Conroy at DIFF 2025.jpg|center|128px]]
| [[Richie Conroy]]
|
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2716
| [[Íomhá:John Cummins (Irish politician).jpg|center|128px]]
| [[John Cummins]]
| data-sort-value="1988" | 1988-06-29
|
| [[Port Láirge]]
|-
| style='text-align:right'| 2717
|
| [[Lyra (amhránaí)|Lyra]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-19
|
| [[Droichead na Bandan]]
|-
| style='text-align:right'| 2718
|
| [[Sibéal Davitt]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2719
| [[Íomhá:CMAT, Brooklyn, March 2022 2 (cropped) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[CMAT]]
| data-sort-value="1996" | 1996-02-23
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2720
| [[Íomhá:Jamie Finn Lewes FC Women 0 Birmingham City 0 21 08 2022-717 (52303039536) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Jamie Finn]]
| data-sort-value="1998" | 1998-04-24
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2721
|
| [[Niamh Farrelly]]
| data-sort-value="1999" | 1999-04-15
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2722
|
| [[Áine Ní Chíobháin]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2723
|
| [[Breandán 'ac Gearailt]]
|
|
| [[Baile an Mhúraigh, Paróiste Mórdhach|Baile an Mhúraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2724
|
| [[Maud Cotter]]
| data-sort-value="1954" | 1954
|
| [[Loch Garman]]
|-
| style='text-align:right'| 2725
| [[Íomhá:Rachael Blackmore on Aione 23 January 2020 at Gowran Park.jpg|center|128px]]
| [[Rachael Blackmore]]
| data-sort-value="1989" | 1989-07-11
|
| ''[[:d:Q60555085|Cill Náile]]''
|-
| style='text-align:right'| 2726
| [[Íomhá:Saoirse Noonan Durham 2023 (sq cropped).jpg|center|128px]]
| [[Saoirse Noonan]]
| data-sort-value="1999" | 1999-07-13
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2727
|
| [[SON]]
| data-sort-value="1990" | 1990-04-21
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2728
|
| [[Bernadette Nic an tSaoir]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2729
| [[Íomhá:Éanna Hardwick at TIFF 2025.jpg|center|128px]]
| [[Éanna Hardwicke]]
| data-sort-value="1996" | 1996-10-21
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2730
| [[Íomhá:Katie McGreal.jpg|center|128px]]
| [[Katie McGreal]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2731
| [[Íomhá:Colm Bairéad DIFF Panel 1.png|center|128px]]
| [[Colm Bairéad]]
| data-sort-value="1981" | 1981
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2732
|
| [[Diarmuid de Faoite]]
| data-sort-value="1967" | 1967
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2733
|
| [[Pádraig Ó Macháin]]
|
|
| [[Lios Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2734
|
| [[Siún Ní Dhuinn]]
|
|
| [[Dún Dealgan]]
|-
| style='text-align:right'| 2735
|
| [[Abbie Larkin]]
| data-sort-value="2005" | 2005-04-27
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2736
|
| [[Carol Cronin]]
|
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2737
|
| [[Tadhg Ó Dúshláine]]
| data-sort-value="1951" | 1951-06-06
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2738
|
| [[Séamas Ó hInnéirghe]]
| data-sort-value="1918" | 1918
|
| ''[[:d:Q104336077|Dumha Thuama]]''
|-
| style='text-align:right'| 2739
|
| [[Isobel Ní Riain]]
| data-sort-value="1969" | 1969
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2740
|
| [[Eoin Ó Catháin]]
|
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 2741
|
| [[Dáithí de Mórdha]]
|
|
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 2742
|
| [[Paddy Mhéime Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1944" | 1944
|
| ''[[:d:Q81084492|Loch Conaortha]]''
|-
| style='text-align:right'| 2743
|
| [[Lillis Ó Laoire]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Gort an Choirce]]
|-
| style='text-align:right'| 2744
|
| [[Mairéad Ní Fhlatharta]]
|
|
| ''[[:d:Q124513045|Baile an tSléibhe]]''
|-
| style='text-align:right'| 2745
|
| [[Siuán Ní Mhaonaigh]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2746
|
| [[Máire Dinny Wren]]
|
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2747
|
| [[Niamh Ní Chróinín]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2748
|
| [[Aodán Ó Ceallaigh]]
|
|
| [[An Rinn (Contae Phort Láirge)|An Rinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2749
|
| [[Sorcha O'Raghallaigh]]
|
|
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
|-
| style='text-align:right'| 2750
|
| [[Simon Ó Faoláin]]
| data-sort-value="1973" | 1973
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2751
| [[Íomhá:Gavan Reilly, 2023 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Gavan Reilly]]
|
|
| ''[[:d:Q59721533|Ráth Moliain]]''
|-
| style='text-align:right'| 2752
|
| [[Joan Mallon]]
|
|
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2753
| [[Íomhá:Deirdre Brennan poet.jpg|center|128px]]
| [[Deirdre Brennan]]
| data-sort-value="1934" | 1934
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2754
|
| [[Jazzy (amhránaí)|Jazzy]]
| data-sort-value="1996" | 1996-09-19
|
| [[Cromghlinn, BÁC|Cromghlinn]]
|-
| style='text-align:right'| 2755
|
| [[Olan Monk]]
|
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2756
|
| [[Louisa Ní Éideáin]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Léim an Bhradáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2757
| [[Íomhá:Hugh Mac Giolla Chearra.jpg|center|128px]]
| [[Hugh Mac Giolla Chearra]]
|
|
| [[Rann na Feirste]]
|-
| style='text-align:right'| 2758
|
| [[Stephen O'Hanlon]]
|
|
| [[Contae Mhuineacháin]]
|-
| style='text-align:right'| 2759
|
| [[Roibeard Ó Cathasaigh]]
|
|
| [[Lios Póil]]
|-
| style='text-align:right'| 2760
|
| [[Sam Ó Fearraigh]]
|
|
| [[Gort an Choirce]]
|-
| style='text-align:right'| 2761
|
| [[Cormac Mac Gearailt]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2762
|
| [[Iarla Ó Muirthile]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2763
| [[Íomhá:Anne Marie McMahon.png|center|128px]]
| [[Anne Marie McMahon]]
|
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 2764
|
| [[Síomha Ní Ruairc]]
| data-sort-value="1950" | 20th century
|
| [[Contae na Gaillimhe]]
|-
| style='text-align:right'| 2765
|
| [[Johnny Mháirtín Learaí Mac Donnchadha]]
| data-sort-value="1937" | 1937
|
| [[Leitreach Ard]]
|-
| style='text-align:right'| 2766
|
| [[John Sheáin Dharach Seoige]]
|
|
| ''[[:d:Q104321603|Ros Muc]]''
|-
| style='text-align:right'| 2767
| [[Íomhá:Bambie Thug Eurovision Song Contest 2024 Dress rehearsal Final (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Bambie Thug]]
| data-sort-value="1993" | 1993-03-06
|
| [[Maigh Chromtha]]
|-
| style='text-align:right'| 2768
|
| [[Maidhc Cheannabháin]]
|
|
| ''[[:d:Q104324152|An tÁth Buí]]''
|-
| style='text-align:right'| 2769
|
| [[Stiofán Ó Cualáin (amhránaí)|Stiofán Ó Cualáin]]
|
|
| ''[[:d:Q124414504|Baile na Cille]]''
|-
| style='text-align:right'| 2770
|
| [[Conchubhar Ó Luasa]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
| ''[[:d:Q104298344|Screathan na nGabhann]]''
|-
| style='text-align:right'| 2771
|
| [[Sonaí Choilm Learaí Ó Conghaile]]
| data-sort-value="1945" | 1945
|
| ''[[:d:Q124447379|Cora Bhuí]]''
|-
| style='text-align:right'| 2772
|
| [[Róisín Chambers]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2773
|
| [[Edwina Guckian]]
|
|
| [[Droim ar Snámh]]
|-
| style='text-align:right'| 2774
| [[Íomhá:Róisín Seoighe -Cath na ceathrú rua.jpg|center|128px]]
| [[Róisín Seoighe]]
|
|
| [[Ros an Mhíl]]
|-
| style='text-align:right'| 2775
|
| [[Shauna Bannon]]
| data-sort-value="1993" | 1993-10-23
|
| [[Tamhlacht]]
|-
| style='text-align:right'| 2776
|
| [[Seamas Ó hAoláin]]
|
|
| [[An Baile Dubh, Contae Phort Láirge|An Baile Dubh]]
|-
| style='text-align:right'| 2777
|
| [[Ciarán Ó hÓgartaigh]]
| data-sort-value="1967" | 1967
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2778
|
| [[Tadhg Hickey]]
|
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2779
|
| [[Síle Denvir]]
|
|
| [[Indreabhán]]
|-
| style='text-align:right'| 2780
|
| [[Joni Crone]]
| data-sort-value="1953" | 1953
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2781
|
| [[Shane Ó Curraighín]]
|
|
| [[Teileann]]
|-
| style='text-align:right'| 2782
|
| [[Tara Howley]]
|
|
| [[Cill Fhionnúrach]]
|-
| style='text-align:right'| 2783
|
| [[Pádraig Rynne]]
|
|
| [[Contae an Chláir]]
|-
| style='text-align:right'| 2784
|
| [[Marina Ní Dhubháin]]
|
|
| [[An Daingean|Daingean Uí Chúis]]
|-
| style='text-align:right'| 2785
| [[Íomhá:Nicholas Carolan-Irish Traditional Music Archive-364-0045-hinnerk-ruemenapf.jpg|center|128px]]
| [[Nicholas Carolan]]
| data-sort-value="1946" | 1946
|
| [[Droichead Átha]]
|-
| style='text-align:right'| 2786
|
| [[Hilary Bowen-Walsh]]
|
|
| [[Baile Easa Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2787
| [[Íomhá:Conor D. McGuinness 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Conor McGuinness (Sinn Féin)|Conor D. McGuinness]]
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 2788
|
| [[Séaghan Ó Súilleabháin]]
| data-sort-value="1999" | 1999
|
| [[Cill Orglan]]
|-
| style='text-align:right'| 2789
|
| [[Muireann Ní Chíobháin]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2790
|
| [[Cúán de Búrca]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2791
|
| [[Marie-Louise Nicholson]]
|
|
| [[Tearmann Feichín]]
|-
| style='text-align:right'| 2792
|
| [[John Prendergast]]
|
|
| [[Trá Lí]]
|-
| style='text-align:right'| 2793
|
| [[Seoirsín Bashford]]
|
|
| [[Contae Mhaigh Eo]]
|-
| style='text-align:right'| 2794
|
| [[Seán Collins (amhránaí)|Seán Collins]]
|
|
| [[Domhnach Bat]]
|-
| style='text-align:right'| 2795
|
| [[Cormac Ó Beaglaoich]]
|
|
| [[Corca Dhuibhne]]
|-
| style='text-align:right'| 2796
|
| [[Majella Ní Dhomhnaill]]
|
|
| [[Bré]]
|-
| style='text-align:right'| 2797
|
| [[Siobhán Peoples]]
|
|
| [[Inis (baile)|Inis]]
|-
| style='text-align:right'| 2798
|
| [[Colm Broderick]]
|
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 2799
|
| [[Izzy Kamikaze]]
|
|
| [[Ceatharlach]]
|-
| style='text-align:right'| 2800
|
| [[David Dunne]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2801
|
| [[Áine de Baróid]]
| data-sort-value="1950" | 1950
|
| [[Corcaigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2802
| [[Íomhá:Albert Dolan 2024.jpg|center|128px]]
| [[Albert Dolan]]
| data-sort-value="1998" | 1998-12-01
|
| [[Gaillimh]]
|-
| style='text-align:right'| 2803
| [[Íomhá:Eoin Hayes, Dec 2024 (54195237786) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Eoin Hayes]]
| data-sort-value="1987" | 1987-02-18
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2804
|
| [[Mike Mac Domhnaill]]
|
|
| ''[[:d:Q104311662|Cluain Cath]]''
|-
| style='text-align:right'| 2805
| [[Íomhá:Barry Heneghan, Dec 2024 (54179143031) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Barra Ó hÉanacháin]]
| data-sort-value="1997" | 1997
|
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2806
| [[Íomhá:Edward Timmins (2024) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Edward Timmins]]
| data-sort-value="1961" | 1961
|
| [[Contae Chill Mhantáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2807
| [[Íomhá:Naoise Ó Cearúil, Dec 2024 - 54192792072 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Naoise Ó Cearúil]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Contae Chill Dara]]
|-
| style='text-align:right'| 2808
| [[Íomhá:Michael Cahill 2024 (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Michael Cahill (polaiteoir as Contae Chiarraí)]]
| data-sort-value="1966" | 1966
|
| [[Contae Chiarraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2809
|
| [[Tomás Ó Coileáin]]
|
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2810
|
| [[Doireann Ní Ghlacáin]]
|
|
| [[Cluain Tarbh]]
|-
| style='text-align:right'| 2811
| [[Íomhá:Trevor Sargent.jpg|center|128px]]
| [[Trevor Sargent]]
| data-sort-value="1960" | 1960-07-26
|
| [[Cill Dhéagláin]]
|-
| style='text-align:right'| 2812
| [[Íomhá:GrahamNorton-byPhilipRomano.jpg|center|128px]]
| [[Graham Norton]]
| data-sort-value="1963" | 1963-04-04
|
| [[Cluain Dolcáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2813
| [[Íomhá:2016-02-01 Rosanna Davison.jpg|center|128px]]
| [[Rosanna Davison]]
| data-sort-value="1984" | 1984-04-17
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2814
| [[Íomhá:Enya - The Orlando Sentinel (1989) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Enya]]
| data-sort-value="1961" | 1961-05-17
|
| [[Gaoth Dobhair]]
|-
| style='text-align:right'| 2815
| [[Íomhá:Primordial Party.San 2016 16.jpg|center|128px]]
| [[Alan Averill]]
| data-sort-value="1975" | 1975-08-26
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2816
| [[Íomhá:2022 Michael D. Higgins (51988246304) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Mícheál D. Ó hUigínn|Mícheál D. Ó hUiginn]]
| data-sort-value="1941" | 1941-04-18
|
| [[Luimneach]]
|-
| style='text-align:right'| 2817
| [[Íomhá:Enda Kenny (2012) (cropped).jpg|center|128px]]
| [[Enda Kenny|Éanna Ó Coinnigh]]
| data-sort-value="1951" | 1951-04-24
|
| [[Caisleán an Bharraigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2818
|
| [[Colm Ó Cuaig]]
|
|
| ''[[:d:Q112619831|Aill na Brón]]''
|-
| style='text-align:right'| 2819
|
| [[Rob Fell]]
|
|
| [[Na Foidhrí]]
|-
| style='text-align:right'| 2820
|
| [[Labhrás Ó Finneadha]]
|
|
| [[An Spidéal]]
|-
| style='text-align:right'| 2821
|
| [[Kathleen Loughnane]]
|
|
| [[Contae Thiobraid Árann]]
|-
| style='text-align:right'| 2822
|
| [[Breda Hegarty]]
|
|
| [[Beanntraí]]
|-
| style='text-align:right'| 2823
|
| [[Máirín Uí Chonchubhair]]
|
|
| [[Dún Chaoin]]
|-
| style='text-align:right'| 2824
|
| [[Seán Ó Maoilchiaráin]]
|
|
| [[Áth an Choite]]
|-
| style='text-align:right'| 2825
| [[Íomhá:Íte Ní Chionnaith.jpg|center|128px]]
| [[Íte Ní Chionnaith]]
|
|
| [[Inse Chór]]
|-
| style='text-align:right'| 2826
| [[Íomhá:Rising Voices x Wikimedia Community Ireland Laura Pakenham Content Creator.png|center|128px]]
| [[Laura J. Pakenham]]
| data-sort-value="2001" | 2001
|
| [[Contae an Longfoirt]]
|-
| style='text-align:right'| 2827
|
| [[Éadaoin Fitzmaurice]]
|
|
| [[An tInbhear Mór]]
|-
| style='text-align:right'| 2828
|
| [[Síomha Hennessy]]
|
|
| [[Ráth Fearnáin]]
|-
| style='text-align:right'| 2829
|
| [[Róisín O'Donovan]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 2830
|
| [[Molly Daly]]
| data-sort-value="2008" | 2008-03-26
|
| [[Contae Chill Chainnigh]]
|-
| style='text-align:right'| 2831
|
| [[Síofra Ní Mhóráin]]
|
|
| [[An Chúlóg]]
|-
| style='text-align:right'| 2832
| [[Íomhá:IMG-20260815-WA0023(1).jpg|center|128px]]
| [[Michael Hourigan]]
|
|
| [[Contae Luimnigh]]
|}
== Misc ==
{| class='wikitable sortable'
! #
! íomhá
! nome
! dáta breithe
! dáta báis
! áit bhreithe
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[Íomhá:Godfried Maes - The beheading of Saint Dymphna.jpg|center|128px]]
| [[Naomh Damhnait]]
| data-sort-value="700" | 7th century
| data-sort-value="700" | 7th century
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
|-
| style='text-align:right'| 109
| [[Íomhá:George Berkeley by Jonh Smibert.jpg|center|128px]]
| [[George Berkeley]]
| data-sort-value="1685" | 1685-03-12
| data-sort-value="1753" | 1753-01-14
| ''[[:d:Q15215556|Dysart Castle]]''
|-
| style='text-align:right'| 1477
| [[Íomhá:Jedward do LA Marathon in Style - Los Angeles 2012 (6851710622).jpg|center|128px]]
| [[Jedward]]
|
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|-
| style='text-align:right'| 1673
| [[Íomhá:Dustin.jpg|center|128px]]
| [[Dustin Turcaí]]
| data-sort-value="1988" | 1988-11-13
|
| [[Baile Átha Cliath]]
|}
{{Wikidata list end}}
{{Cómhaoin|Category:People of Ireland|Muintir na hÉireann}}
{{síol-ie}}
[[Catagóir:Daoine Éireannacha| ]]
[[Catagóir:Grúpaí eitneacha in Éirinn]]
[[Catagóir:Grúpaí eitneacha i dTuaisceart Éireann]]
4q6uyowdu2cywigll4ew6tuzmpmwxc9
Léargas
0
24233
1330112
987199
2026-10-18T23:21:50Z
TGcoa
21229
1330112
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Search for Enlightenment, One Hyde Park.JPG|mion|''Search for Enlightenment'' (2011) le Simon Gudgeon, One Hyde Park, Londain.]]
Is bealach é '''soilsiú''' nó '''léargas spioradálta''' le cur síos ar shoilsiú spioradálta, sé sin le rá an léargas spioradálta a thagann ar [[Duine|dhuine]] agus é tagaithe ar an tuiscint gur cineál de rud meafarach é an saol seo, nach bhfuil go hiomlán fíor mar a thuigtear i gcoitinne é.
Deirtear gur tháinig a leithéid de shoilsiú ar [[An Búda|Bhúda]], fear a mhair in [[An India|India]] fadó agus ar dhaoine eile.
Tá go leor leabhar de théama spioradálta, go háirithe spioradálacht ón Domhain Thoir, ar fáil faoi láthair a chuireann síos ar a leithéid d[[Eispéireas|'eispéireas]] agus conas é a bhaint amach tú féin, b'fhéidir.
== Féach freisin ==
* [[Eipeafáine]]
* [[Ré na hEagnaíochta]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Spioradachas]]
[[Catagóir:Spioradáltacht]]
aqqcsssk6ouof6ty527ekvv3ikq2bd1
1330113
1330112
2026-10-18T23:22:13Z
TGcoa
21229
Bhog TGcoa an leathanach [[Soilsiú]] go [[Léargas]]
1330112
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Search for Enlightenment, One Hyde Park.JPG|mion|''Search for Enlightenment'' (2011) le Simon Gudgeon, One Hyde Park, Londain.]]
Is bealach é '''soilsiú''' nó '''léargas spioradálta''' le cur síos ar shoilsiú spioradálta, sé sin le rá an léargas spioradálta a thagann ar [[Duine|dhuine]] agus é tagaithe ar an tuiscint gur cineál de rud meafarach é an saol seo, nach bhfuil go hiomlán fíor mar a thuigtear i gcoitinne é.
Deirtear gur tháinig a leithéid de shoilsiú ar [[An Búda|Bhúda]], fear a mhair in [[An India|India]] fadó agus ar dhaoine eile.
Tá go leor leabhar de théama spioradálta, go háirithe spioradálacht ón Domhain Thoir, ar fáil faoi láthair a chuireann síos ar a leithéid d[[Eispéireas|'eispéireas]] agus conas é a bhaint amach tú féin, b'fhéidir.
== Féach freisin ==
* [[Eipeafáine]]
* [[Ré na hEagnaíochta]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Spioradachas]]
[[Catagóir:Spioradáltacht]]
aqqcsssk6ouof6ty527ekvv3ikq2bd1
Fáinne
0
27393
1330133
1287494
2026-10-19T11:43:47Z
Eomurchadha
4240
1330133
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Wedding_rings.jpg|mion|fáinní pósta]]
Is éard atá i gceist le '''fáinne''' ná banda ciorclach beag. Caitear ar an [[méar]] é. Is minic a dhéantar fáinní as [[miotal]] lómhar.
{{síol}}
[[Catagóir:Seodra]]
hvpntez8zoa1qbyc8dkxxwuho0ym01u
1330140
1330133
2026-10-19T11:48:13Z
Eomurchadha
4240
1330140
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Wedding_rings.jpg|mion|fáinní pósta]]
Is éard atá i gceist le '''fáinne''' ná banda ciorclach beag. Caitear ar an [[méar]] é. Is minic a dhéantar fáinní as [[miotal]] lómhar.
== Féach freisin ==
* [[Fáinne (comhartha Gaeilge)]]
{{síol}}
[[Catagóir:Seodra]]
kb33ytvjpdtgbw26oh3c7rmqzuz8vgu
Comhairle Contae Fhine Gall
0
64191
1330110
1259389
2026-10-18T19:14:53Z
Darren J. Prior
877
/* 2024-2029 */ Nuashonrú ó thaobh comhairleoir nua a bheith tofa
1330110
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
[[File:Fingal County Hall, Swords, Co.Dublin - geograph.org.uk - 348395.jpg|thumb|250px|Halla Contae Fhine Gall, Sord, Co. Bhaile Átha Cliath]]Is comhairle i dTuaisceart [[Baile Átha Cliath | Bhaile Átha Cliath]] í '''Comhairle Chontae Fhine Gall'''. Tá Anne Marie Farrelly mar Príomhfheidhmeannach na gcomhairle ó 2019 i leith agus tá Brian McDonagh mar an Mhéara den gcomhairle ó 2024 i leith agus tá JK Onwumereh mar an Leas Mhéara den dtréimhse céanna.
[[File:County Council Offices - geograph.org.uk - 573806.jpg|thumb|250px|Oifigí Comhairle Contae, Baile Bhlainséir, Baile Átha Cliath 15]]
==Toghlimistéir Áitiúla==
Tá 40 suíocháin le haghaidh comhairleoirí contae i gComhairle Contae Fhine Gall.
{|class="wikitable"
|-
!TA
!Suíocháin
|-
|[[Baile Brigín]]|| 5
|-
|[[Baile Bhlainséir]] – [[Mullach Eadrad]]|| 5
|-
|[[Caisleán Cnucha]]|| 6
|-
|[[Binn Éadair]] – [[Mullach Íde]]|| 7
|-
|[[Ongar]]|| 5
|-
|[[An Ros, Co. Átha Cliath | An Ros]] - [[Lusca]]|| 5
|-
|[[Sord]]|| 7
|}
==Comhairleoirí tofa (2024-2029)==
{| class="wikitable" style="font-size: 95%;"
|-
!colspan=2|Páirithe
!Seats
|-
! style="background-color: {{Fine Gael/meta/color}}" |
| [[Fine Gael]]
| align="right"| 7
|-
! style="background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}" |
| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
| align="right"| 7
|-
! style="background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}" |
| [[Fianna Fáil]]
| align="right"| 6
|-
! style="background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}" |
| [[Sinn Féin]]
| align="right"| 4
|-
! style="background-color: {{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}}" |
| [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire) | Na Daonlathaithe Sóisialta]]
| align="right"| 2
|-
! style="background-color: {{Aontú/meta/color}}" |
| [[Aontú]]
| align="right"| 2
|-
! style="background-color: {{Solidarity–People Before Profit/meta/color}}" |
| [[Dlúthphartíocht–Pobal Roimh Bhrabús]]
| align="right"| 2
|-
! style="background-color: {{Comhaontas Glas/meta/color}}" |
| [[Comhaontas Glas|Comhaontas Glas]]
| align="right"| 1
|-
! style="background-color: {{Independents 4 Change/meta/color}}" |
| [[Neamhspleáigh ar son an Athraithe]]
| align="right"| 1
|-
! style="background-color: {{An Páirtí Náisiúnta/meta/color}}" |
| [[An Páirtí Náisiúnta]]
| align="right"| 1
|-
! style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" |
| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
| align="right"| 7
|}
==2024-2029==
{| class="wikitable" style="font-size: 95%;"
|-
!colspan=2|Baile Brigín
!Seats
|-
! style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" |
|Tony Murphy|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style="background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}" |
|Malachy Quinn|| [[Sinn Féin]]
|-
! style="background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}" |
|Brendan Ryan|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style="background-color: {{Fine Gael/meta/color}}" |
|Tom O'Leary|| [[Fine Gael]]
|-
! style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" |
|Gráinne Maguire|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
|}
{| class="wikitable" style="font-size: 95%;"
|-
!colspan=2|Baile Bhlainséir-Mullach Eadrad
!Seats
|-
! style="background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}" |
|Mary McCamley|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style="background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}" |
|Breda Hanaphy|| [[Sinn Féin]]
|-
! style="background-color: {{An Páirtí Náisiúnta/meta/color}}" |
|Patrick Quinlan|| [[An Páirtí Náisiúnta]]
|-
! style="background-color: {{Solidarity–People Before Profit/meta/color}}" |
|John Burtchaell|| [[Dlúthphartíocht–Pobal Roimh Bhrabús]]
|-
! style="background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}" |
|John-Kingsley Onwumereh|| [[Fianna Fáil]]
|-
|}
{| class="wikitable" style="font-size: 95%;"
|-
!colspan=2|Caisleán Cnucha
!Seats
|-
! style="background-color: {{Solidarity–People Before Profit/meta/color}}" |
|Kate Relihan|| [[Dlúthphartíocht–Pobal Roimh Bhrabús]]
|-
! style="background-color: {{Fine Gael/meta/color}}" |
|Siobhan Shovlin|| [[Fine Gael]]
|-
! style="background-color: {{Fine Gael/meta/color}}" |
|Ted Leddy|| [[Fine Gael]]
|-
! style="background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}" |
|John Walsh|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style="background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}" |
|Eimear Carbone-Mangan|| [[Fianna Fáil]]
|-
! style="background-color: {{Aontú/meta/color}}" |
|Ellen Troy|| [[Aontú]]
|}
{| class="wikitable" style="font-size: 95%;"
|-
!colspan=2|Binn Éadair-Mullach Íde
!Seats
|-
! style="background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}" |
|Eoghan O'Brien || [[Fianna Fáil]]
|-
! style="background-color: {{Comhaontas Glas/meta/color}}" |
|David Healy|| [[Comhaontas Glas]]
|-
! style="background-color: {{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}}" |
|Joan Hopkins|| [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire) | Na Daonlathaithe Sóisialta]]
|-
! style="background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}" |
|Brian McDonagh|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" |
|Jimmy Guerin|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style="background-color: {{Fine Gael/meta/color}}" |
|Aoibhinn Tormey|| [[Fine Gael]]
|-
! style="background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}" |
|Cathal Haughey|| [[Fianna Fáil]]
|-
|}
{| class="wikitable" style="font-size: 95%;"
|-
!colspan=2|Ongar
!Seats
|-
! style="background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}" |
|Angela Donnelly|| [[Sinn Féin]]
|-
! style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" |
|Tania Doyle|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style="background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}" |
|Tom Kitt || [[Fianna Fáil]]
|-
! style="background-color: {{Fine Gael/meta/color}}" |
|Kieran Dennison|| [[Fine Gael]]
|-
! style="background-color: {{Aontú/meta/color}}" |
|Gerard Sheehan|| [[Aontú]]
|-
|}
{| class="wikitable" style="font-size: 95%;"
|-
!colspan=2|An Ros-Lusca
!Seats
|-
! style="background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}" |
|Kevin Humphreys|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style="background-color: {{Fine Gael/meta/color}}" |
|Eoghan Dockrell|| [[Fine Gael]]
|-
! style="background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}" |
|Corina Johnston|| [[Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" |
|Cathal Boland|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style="background-color: {{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}}" |
|Paul Mulville|| [[Na Daonlathaithe Sóisialta (Éire) | Na Daonlathaithe Sóisialta]]
|-
|}
{| class="wikitable" style="font-size: 95%;"
|-
!colspan=2|Sord
!Seats
|-
! style="background-color: {{Fianna Fáil/meta/color}}" |
|Darragh Butler|| [[Fianna Fáil]]
|-
! style="background-color: {{Independents 4 Change/meta/color}}" |
|Dean Mulligan|| [[Neamhspleáigh ar son an Athraithe]]
|-
! style="background-color: {{Fine Gael/meta/color}}" |
|Luke Corkery|| [[Fine Gael]]
|-
! style="background-color: {{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}}" |
|James Humphreys|| [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]]
|-
! style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" |
|Joe Newman|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style="background-color: {{Independent politician/meta/color}}" |
|Darren Jack Kelly|| [[Neamhspleách (polaitíocht) | Neamhspleách]]
|-
! style="background-color: {{Sinn Féin/meta/color}}" |
|John Smyth|| [[Sinn Féin]]
|-
|}
==Naisc sheachtracha==
* [https://www.fingal.ie/ga/ Comhairle Contae Fhine Gall (as Gaeilge)]
==Féach freisin==
* [[Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath]]
* [[Comhairle Contae Átha Cliath Theas]]
* [[Comhairle Contae Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-ie}}
{{DEFAULTSORT:Comhairle Contae Fhine Gall}}
[[Catagóir:Contae Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Rialtas áitiúil i mBaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Fine Gall]]
54idcz2t4z17zqa264fb0cjqx7v8nqt
Eska TV
0
97984
1330125
1189706
2026-10-19T06:50:48Z
~2026-55957-46
78103
1330125
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|logo=Eska TV (2011-.n.v.).webp}}
'''Eska TV''' is [[cainéal teilifíse]] Polannach é le próifíl ceoil agus siamsaíochta.<ref>[[WirtualneMedia.pl]]: [http://www.wirtualnemedia.pl/artykul/koniec-eska-tv-stacja-zmieni-sie-w-osemka-tv-i-wprowadzi-rozrywke# Koniec Eska TV. Stacja zmieni się w Ósemka TV i wprowadzi rozrywkę]</ref> Thosaigh sé ag craoladh 8 Lúnasa, 2008 ar an Idirlíon, agus go hoifigiúil an 28 Bealtaine, 2009.<ref>Media2.pl: [http://media2.pl/media/50879-w-maju-startuje-eska-tv.html?utm_source=internal&utm_medium=link&utm_campaign=popularne W maju startuje Eska TV]</ref> Ar 10 Iúil, 2015, seoladh leagan [[Teilifís ardghéire|HDTV]] den chainéal, ag an am céanna le feiceáil i bpacáiste an ardáin dhigitigh [[N (An Pholainn)|N]] - ''Style Moda Muzyka''.<ref>WirtualneMedia.pl: [http://www.wirtualnemedia.pl/artykul/eska-tv-wystartowala-w-jakosci-hd Eska TV wystartowała w jakości HD]</ref><ref>Media2.pl: [http://media2.pl/media/125569-Eska-TV-rozpoczyna-nadawanie-w-jakosci-HD.html Eska TV rozpoczyna nadawanie w jakości HD]</ref><ref>SATKurier.pl: [http://satkurier.pl/news/117393/eska-tv-hd-debiutuje-na-rynku.html Eska TV HD debiutuje na rynku]</ref>
Is forbairt é an cainéal teilifíse Eska ar ardán ilmheán Idirlín [[Radio Eska]]. Ó 2017 Tá sé faoi úinéireacht [[Telewizja Polsat]], agus ó 2008 go 2017 ba le [[ZPR Media]].<ref>SATKurier.pl: [https://satkurier.pl/news/165818/polsat-kupuje-kanaly-eska-tv.html Polsat kupuje kanały Eska TV]</ref> Tá ceanncheathrú an chainéil Eska TV istigh [[Vársá]], ag 77 [[Sráid Ostrobramska, Vársá|Sráid Ostrobramska]].
== Láithreoirí ==
=== Faoi láthair ===
* Filip "Rudanacja" Antonowicz - Szybkie strzały, Jazdy Gwiazdy, Weekend z Eską TV, Nagrywarka oraz The best of Eska
* Kamila "Kama" Ryciak - The best of Eska
* Krzysztof "Jankes" Jankowski - The best of Eska
* Kuba Marcinowicz - Pod lupą
* Michał Hanczak - Historia jednej piosenki
* [[Ola Ciupa]] - Podwójna Gorąca 20 oraz Eska Info
* Ola Kot - Weekend z Eską TV, Co się słucha oraz Miejska lista
* Piotr Bukowski - Eska Info
=== Níos luaithe ===
* Adam "Albert" Deczkowski
* Adrian Harasim
* Ali Kosoian
* Artur Jarząbek
* Damian Wilczyński
* Franciszka Lewandowska
* Igor Nurczyński
* Ina
* Iwona "Stonka" Skrzypczak
* Iza Czajkowska
* Jan Pirowski
* Jakub "Flint" Nowaczyński
* Jarosław Kret
* [[Jessica Mercedes Kirschner|Jessica Mercedes Kirshner]]
* [[Julia Kuczyńska]]
* Justyna Miesiak
* Karolina Gilon
* Kasia Bigos
* Kasia Morawska
* Kasia Węsierska
* Kinga Zdrojewska
* Krystian "Kris" Kojder
* Kuba Gawęcki
* Marcin "Puoteck" Nozdryń-Płotnicki
* Marcin Procki
* Marta Laux
* Martyna Kondratowicz
* Mateusz Jędraś
* Michał Celeda
* Michał "Michu" Sobkowski
* [[Mrozu]]<ref>MuzyczneABC.pl: [http://www.muzyczneabc.pl/modules.php?name=News&file=article&sid=7943 Mrozu wraca do pracy na antenie ESKA TV]</ref>
* Nina „Lady Nina” Cieślińska
* Paulina Koziejowska
* [[DJ Kostek|Tomasz "DJ Kostek" Kościelny]]
* Wiktor Brzozowski
== Cláir cheoil ==
=== Faoi láthair ===
* Co się słucha
* Hity na czasie
* Jazdy Gwiazdy
* Historia Jednej Piosenki
* HITY Baby One More Time
* Made in Poland
* Miejska Lista
* Migane Klipy
* Nagrywarka
* Podwójna Gorąca 20
* Polska noc
* Przesłuchanie
* Szybkie Strzały
* The best of Eska
* Weekend z Eska TV
=== Timthriallach ===
* Sylwester z Eska TV
* Eska on the beach
=== Níos luaithe ===
* #Najlepszy program
* 10 hitów jeden po drugim
* 3..2..1.. START
* Ale PRANK
* Backstage Party
* BeachBar Lista
* Będę grał w grę
* Co się słucha na wakacjach
* Dance Chart
* Dzień dobry
* Dzyń Dzyń Chart
* ESKA Games
* ESKA Gold
* Eska odwołuje zimę
* Eska.pl
* Eska TV News
* EskoBus
* Fejslista
* Fresh mix
* Glamki
* Godzina z...
* Gorąca 100
* Gorąca 20
* Gorące granie
* Gramy bez piłki
* Gwiazdy od kuchni
* Hi Fashion
* Hip-Hop TV / Hip-Hop TV Top 10
* Hity Non Stop
* Hot plota / Hot plota tygodnia
* ImprESKA
* ImprESKA z najlepszym
* ImprESKOWY odlot
* Insta Lista
* J & J Fashion Show
* Kamera! Akcja! Gwiazdy!
* Klipy bez majtek
* Klipy Non Stop
* Let’s Dance
* Lista w bikini
* Look Like a Star
* Mega Mix 2013
* Miss Club Poland
* Mistrzowskie szybkie strzały
* Mobmania
* Mówisz i masz
* Multipremier
* Muzyką się żyje
* Na propsie
* Night Fever
* Nófki sztuki
* Odliczanka
* Osiem na osiem
* Osiem przed ósmą
* Podwójna Gorąca 20 News
* Polska lista
* Popołudnie w Eska TV
* Poranna rozgrzewka
* Poranny WF
* Pozdro lista
* Projekt ImprESKA
* Projekt Kamper
* Przeglądarka
* Przeleć z Pirowskim Europę
* Ranking Jankesa
* Rap Time
* Rudanacja na wakacjach
* School lista
* Siedzę i patrzę
* Sjesta czy fiesta
* smESKA
* Stylowe pogotowie ratunkowe
* Summer City / Summer City best of
* Szymorning
* Świąteczne Granie
* Święta z Eska TV
* Teenage lista
* Top 5
* Top topów
* WAZZZUP / WAZZZUP tygodnia
* Web Chart
* Weekend specjalny
* Weekend z Jankesem
* Winter City
* World Lista
* Wyłącz rutynę z Pirowskim
* Young Stars w Eska TV
* Zwolnienie z WF-u
== Seónna siamsaíochta ==
=== Faoi láthair ===
* Eska TV Info
* Ex Na Plaży
* [[Love Island. Wyspa miłości]]
* Pod lupą
* Polacy za granicą
* [[TV Okazje]]
* [[Warsaw Shore: Ekipa z Warszawy]]
=== Níos luaithe ===
* 100 złotych
* Bywanie na dywanie
* Catfish
* Celebrity Scoop
* Dopasowani
* Eska 360
* ESKA FIT
* Eska Summer City News
* grotESKA
* Gry małżeńskie
* Jazda po gwiazdach
* Kilerskie Karaoke
* Magicy z ulicy
* Nastoletnie Matki
* [[Ninja Warrior Polska]]
* Prognoza Pogody
* Przeglądarka
* Wczorajsi, czyli taśmy prawdy
== Sraith theilifíse ==
=== Níos luaithe ===
* [[1000 złych uczynków]]
* Małolaty
* [[Miłość na bogato]]
* [[Słoiki]]
* Taki Lajf
* [[Włatcy móch]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.eska.tv/ Suíomh Gréasáin oifigiúil] {{pl}}
* [http://www.eska.pl/ Radio Eska Suíomh Gréasáin oifigiúil] {{pl}}
{{commonscat|Eska TV}}
{{síol}}
[[Catagóir:Stáisiúin teilifíse]]
pcjuul1h9gptli4qhvpc6ytg0nhy3m1
Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda
2
120000
1330126
1329979
2026-10-19T07:18:19Z
Marcas.oduinn
33120
/* Cumhacht na dtonnta */
1330126
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]
{| class= wikitable
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)
! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh tonnta]]
| [[Cumhacht tonnta]]
|}
== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
* [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]]
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]]
# [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]]
# ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht toinn]]
# ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
# ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]
== Cumhacht na dtonnta ==
Gabhtar fuinneamh [[tonn|toinn]] agus gintear '''cumhacht na dtonnta''' leis, chun [[obair (fisic)|obair]] úsáideach a dhéanamh, mar shampla, [[giniúint leictreachais|leictreachas]], [[díshalannú]] nó [[caidéal]] uisce. Is '''tiontaire fuinnimh toinn''' ('''TFT''' / WEC) é gléas éigin a bhaintear leas as an bh[[fuinneamh]] seo.
'' Waves are generated primarily by wind passing over the sea's surface and also by tidal forces, temperature variations, and other factors. As long as the waves propagate slower than the wind speed just above, energy is transferred from the wind to the waves. Air pressure differences between the windward and leeward sides of a wave [[tonnbharr]] and surface friction from the wind cause [[strus fiartha]] and wave growth.<ref name=Phillips1977 />
'' Wave power as a descriptive term is different from [[Cumhacht na taoide]], which seeks to primarily capture the energy of the current caused by the gravitational pull of the Sun and Moon. However, wave power and tidal power are not fundamentally distinct and have significant cross-over in technology and implementation. Other forces can create [[feacht aigéin]], including [[bruth]], [[gaoth]], an [[fórsa Coriolis]], [[cabbeling]], [[teocht]] agus [[salandacht]] differences.
'' Attempts to use this energy began in 1890 or earlier,<ref name=Miller2004 /> mainly due to its high [[dlús cumhachta]]. Just below the ocean's water surface the wave energy flow, in time-average, is typically five times denser than the wind energy flow 20 m above the sea surface, and 10 to 30 times denser than the solar energy flow.<ref name=Falnes1999 />
'' As of 2023, wave power is not widely employed for commercial applications, after a long series of trial projects. In 2000 the world's first commercial wave power device, the [[LIMPET Ìle]] was installed on the coast of [[Ìle]] in Scotland and connected to the [[National Grid (Great Britain)|UK national grid]].<ref name=eide20006 /> In 2008, the first experimental multi-generator [[wave farm]] was opened in Portugal at the [[Aguçadoura Wave Farm]].<ref name=Lima2008 /> Both projects have since ended.
'' Wave energy converters can be classified based on their working principle as either:<ref name=Falcão2010 /><ref name=Madan />
* '' oscillating water columns (with air turbine)
* '' oscillating bodies (with hydroelectric motor, hydraulic turbine, linear electrical generator)
* '' overtopping devices (with low-head hydraulic turbine)
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=Phillips1977>{{cite book | last=Phillips | first=O.M. | title=The dynamics of the upper ocean | publisher=Cambridge University Press | year=1977 | isbn=978-0-521-29801-8 | edition=2nd | author-link=Owen Martin Phillips}}</ref>
<ref name=Miller2004>{{lua idirlín | url = http://www.outsidelands.org/wave-tidal3.php | teideal = Wave and Tidal Energy Experiments in San Francisco and Santa Cruz | údar = Christine Miller | dátarochtana = 16 Lúnasa 2008 | dáta = Lúnasa 2004 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081002203245/http://www.outsidelands.org/wave-tidal3.php | archive-date=October 2, 2008|url-status=live}}</ref>
<ref name=Falnes1999>{{lua idirlín | dáta = 1 Meitheamh 1999 | teideal = Wave energy and its utilization | url = https://www.slideshare.net/JrgenHalsTodalshaug/wave-energy-and-its-utilization-257609652 | work = Slideshare | dátarochtana = Aibreán}}</ref>
<ref name=eide20006>{{lua idirlín | url = https://www.edie.net/news/0/Worlds-first-commercial-wave-power-station-activated-in-Scotland/3492/ | teideal = World's first commercial wave power station activated in Scotland | dáta = 17 Márta 2006 | radaíocht = 5 Meitheamh 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180805172514/https://www.edie.net/news/0/Worlds-first-commercial-wave-power-station-activated-in-Scotland/3492/ | archive-date=5, August 2018 | url-status=live }}</ref>
<ref name=Lima2008>Joao Lima. [https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=21070001&sid=aSsaOB9qbiKE Babcock, EDP and Efacec to Collaborate on Wave Energy projects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924065943/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=21070001&sid=aSsaOB9qbiKE | date=24 September 2015}} ''Bloomberg'', 23 Meán Fómhair 2008.</ref>
<ref name=Falcão2010>{{cite journal | last=Falcão |first=António F. de O. | date=2010-04-01 | title=Wave energy utilization: A review of the technologies | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1364032109002652 | journal=Renewable and Sustainable Energy Reviews | language=en | volume=14 | issue=3 | pages=899–918 | doi=10.1016/j.rser.2009.11.003 | bibcode=2010RSERv..14..899F | issn=1364-0321 | url-access=subscription }}</ref>
<ref name=Madan>{{citation | last1=Madan | first1=D. |date=2020-10-21 | pages=1057–1072 | place=Singapore | publisher=Springer Singapore | isbn=978-981-15-4738-6 | last2=Rathnakumar | first2=P. | last3=Marichamy | first3=S. | last4=Ganesan | first4=P. | last5=Vinothbabu | first5=K. | last6=Stalin | first6=B.| title=Advances in Industrial Automation and Smart Manufacturing | chapter=A Technological Assessment of the Ocean Wave Energy Converters | series=Lecture Notes in Mechanical Engineering | doi=10.1007/978-981-15-4739-3_91 | s2cid=226322561}}</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
rdzillm8tby8d5qvh5bft62bo6yeawf
1330127
1330126
2026-10-19T07:40:17Z
Marcas.oduinn
33120
/* Cumhacht na dtonnta */
1330127
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]
{| class= wikitable
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)
! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh tonnta]]
| [[Cumhacht tonnta]]
|}
== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
* [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]]
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]]
# [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]]
# ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht toinn]]
# ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
# ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]
== Cumhacht na dtonnta ==
Gabhtar fuinneamh [[tonn|toinn]] agus gintear '''cumhacht na dtonnta''' leis, chun [[obair (fisic)|obair]] úsáideach a dhéanamh, mar shampla, [[giniúint leictreachais|leictreachas]], [[díshalannú]] nó [[caidéal]] uisce. Is '''tiontaire fuinnimh toinn''' ('''TFT''' / WEC) é gléas éigin a bhaintear leas as an bh[[fuinneamh]] seo.
Gintear tonnta go príomhach agus gaoth ag séideadh thar dromchla uisce (aigéan, loch), ach i dteannta sin fórsaí taoide agus athruithe teochta. Má tá na tonnta ag forleathadh níos moille ná an ghaoth, aistrítear fuinneamh ón ngaoith chuid na tonnta. Déantar [[strus fiartha]] agus tá toinn ag difríochtaí aerbhrú agus frithchuimilt dromchla.<ref name=Phillips1977 />
'' Wave power as a descriptive term is different from [[Cumhacht na taoide]], which seeks to primarily capture the energy of the current caused by the gravitational pull of the Sun and Moon. However, wave power and tidal power are not fundamentally distinct and have significant cross-over in technology and implementation. Other forces can create [[feacht aigéin]], including [[bruth]], [[gaoth]], an [[fórsa Coriolis]], [[cabbeling]], [[teocht]] agus [[salandacht]] differences.
'' Attempts to use this energy began in 1890 or earlier,<ref name=Miller2004 /> mainly due to its high [[dlús cumhachta]]. Just below the ocean's water surface the wave energy flow, in time-average, is typically five times denser than the wind energy flow 20 m above the sea surface, and 10 to 30 times denser than the solar energy flow.<ref name=Falnes1999 />
'' As of 2023, wave power is not widely employed for commercial applications, after a long series of trial projects. In 2000 the world's first commercial wave power device, the [[LIMPET Ìle]] was installed on the coast of [[Ìle]] in Scotland and connected to the [[National Grid (Great Britain)|UK national grid]].<ref name=eide20006 /> In 2008, the first experimental multi-generator [[wave farm]] was opened in Portugal at the [[Aguçadoura Wave Farm]].<ref name=Lima2008 /> Both projects have since ended.
'' Wave energy converters can be classified based on their working principle as either:<ref name=Falcão2010 /><ref name=Madan />
* '' oscillating water columns (with air turbine)
* '' oscillating bodies (with hydroelectric motor, hydraulic turbine, linear electrical generator)
* '' overtopping devices (with low-head hydraulic turbine)
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=Phillips1977>{{cite book | last=Phillips | first=O.M. | title=The dynamics of the upper ocean | publisher=Cambridge University Press | year=1977 | isbn=978-0-521-29801-8 | edition=2nd | author-link=Owen Martin Phillips}}</ref>
<ref name=Miller2004>{{lua idirlín | url = http://www.outsidelands.org/wave-tidal3.php | teideal = Wave and Tidal Energy Experiments in San Francisco and Santa Cruz | údar = Christine Miller | dátarochtana = 16 Lúnasa 2008 | dáta = Lúnasa 2004 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081002203245/http://www.outsidelands.org/wave-tidal3.php | archive-date=October 2, 2008|url-status=live}}</ref>
<ref name=Falnes1999>{{lua idirlín | dáta = 1 Meitheamh 1999 | teideal = Wave energy and its utilization | url = https://www.slideshare.net/JrgenHalsTodalshaug/wave-energy-and-its-utilization-257609652 | work = Slideshare | dátarochtana = Aibreán}}</ref>
<ref name=eide20006>{{lua idirlín | url = https://www.edie.net/news/0/Worlds-first-commercial-wave-power-station-activated-in-Scotland/3492/ | teideal = World's first commercial wave power station activated in Scotland | dáta = 17 Márta 2006 | radaíocht = 5 Meitheamh 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180805172514/https://www.edie.net/news/0/Worlds-first-commercial-wave-power-station-activated-in-Scotland/3492/ | archive-date=5, August 2018 | url-status=live }}</ref>
<ref name=Lima2008>Joao Lima. [https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=21070001&sid=aSsaOB9qbiKE Babcock, EDP and Efacec to Collaborate on Wave Energy projects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924065943/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=21070001&sid=aSsaOB9qbiKE | date=24 September 2015}} ''Bloomberg'', 23 Meán Fómhair 2008.</ref>
<ref name=Falcão2010>{{cite journal | last=Falcão |first=António F. de O. | date=2010-04-01 | title=Wave energy utilization: A review of the technologies | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1364032109002652 | journal=Renewable and Sustainable Energy Reviews | language=en | volume=14 | issue=3 | pages=899–918 | doi=10.1016/j.rser.2009.11.003 | bibcode=2010RSERv..14..899F | issn=1364-0321 | url-access=subscription }}</ref>
<ref name=Madan>{{citation | last1=Madan | first1=D. |date=2020-10-21 | pages=1057–1072 | place=Singapore | publisher=Springer Singapore | isbn=978-981-15-4738-6 | last2=Rathnakumar | first2=P. | last3=Marichamy | first3=S. | last4=Ganesan | first4=P. | last5=Vinothbabu | first5=K. | last6=Stalin | first6=B.| title=Advances in Industrial Automation and Smart Manufacturing | chapter=A Technological Assessment of the Ocean Wave Energy Converters | series=Lecture Notes in Mechanical Engineering | doi=10.1007/978-981-15-4739-3_91 | s2cid=226322561}}</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
rcc5peoji3o0c4kkyoo9bmc7gr2bpot
1330128
1330127
2026-10-19T07:53:01Z
Marcas.oduinn
33120
/* Cumhacht na dtonnta */
1330128
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
* [[:Catagóir:Fuinneamh]]
** [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]]
*** [[:Catagóir:Fuinneamh in-athnuaite]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gréine]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht ghaoithe]]
**** [[:Catagóir:Cumhacht gheoiteirmeach]]
{| class= wikitable
|+ Fuinneamh (J) nó cumhacht (W = J/s)
! Cineál !! Fuinneamh !! Cumhacht
|-
| Grian
| [[Grianfhuinneamh]]
| [[Grianchumhacht]]
|-
| Gaoth
| [[Fuinneamh gaoithe]]
| [[Cumhacht ghaoithe]]
|-
| Uisce
| [[Fuinneamh hiodrálach]]
| [[Hidrileictreachas]]
|-
| Geo
| [[Fuinneamh geoiteirmeach]]
| [[Cumhacht gheoiteirmeach]]
|-
| Bith
| [[Bithbhreosla]]
| [[]]
|-
| Tonn
| [[Fuinneamh tonnta]]
| [[Cumhacht tonnta]]
|}
== Ábhair ==
=== Cúiseanna ===
* [[Gás ceaptha teasa]], [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]]
# [[Astaíochtaí dé-ocsaíd charbóin]]
#* [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]], [[Lorg carbóin]], [[Poitéinseal téimh dhomhanda]], [[Buiséad fuinnimh an Domhain]], [[Buiséad teasa inmheánaigh an Domhain]], [[Córas aeráide]], [[Fórsáil radantach]]
# ''[[:en:Effects of climate change|Effects of climate change]]'' - [[Éifeachtaí an athraithe aeráide]]
* [[:Catagóir:Aeráid]] vs [[:Catagóir:Aimsir]]
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]], [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]=[[Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Teicneolaíocht agus geilleagar ===
* ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]], [[Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh inbhuanaithe]], [[:Catagóir:Fuinneamh gheoiteirmeach]], [[Cumhacht gheoiteirmeach]], [[Téamh geoiteirmeach]]
# [[Fuinneamh gaoithe]]=[[Cumhacht ghaoithe]]
# ''[[:en:Wave power|Wave power]]'' - [[Cumhacht toinn]]
# ''[[:en:Net-zero emissions|Net-zero emissions]]'' - [[Neodracht carbóin]]=[[Astaíochtaí glan-nialais]]
# ''[[:en:Fossil fuel subsidies|Fossil fuel subsidies]]'' - [[Fóirdheontas breosla iontaise]]
# ''[[:en:Carbon tariff|Carbon tariff]]'' - [[Tairif carbóin]]
# ''[[:en:Carbon pricing|Carbon pricing]]'' - [[Praghsáil carbóin]]
# ''[[:en: Carbon capture and storage| Carbon capture and storage]]'' - [[Gabháil agus stóráil carbóin]]
# ''[[:en:Circular economy|Circular economy]]'' - [[Geilleagar ciorclach]]
# ''[[:en:International Energy Agency|International Energy Agency]]'' - [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh]]
#* [[an Ghníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh In-athnuaite]]
# ''[[:en:Toxic waste|Toxic waste]]'' - [[Dramhaíl nimhiúil]]
# ''[[:en:Public transport|Public transport]]'' - [[Iompar poiblí]]
== Cumhacht na dtonnta ==
Gabhtar fuinneamh [[tonn|toinn]] agus gintear '''cumhacht na dtonnta''' leis, chun [[obair (fisic)|obair]] úsáideach a dhéanamh, mar shampla, [[giniúint leictreachais|leictreachas]], [[díshalannú]] nó [[caidéal]] uisce. Is '''tiontaire fuinnimh toinn''' ('''TFT''' / WEC) é gléas éigin a bhaintear leas as an bh[[fuinneamh]] seo.
Gintear tonnta go príomhach agus gaoth ag séideadh thar dromchla uisce (aigéan, loch), ach i dteannta sin fórsaí taoide agus athruithe teochta. Má tá na tonnta ag forleathadh níos moille ná an ghaoth, aistrítear fuinneamh ón ngaoith chuid na tonnta. Déantar [[strus fiartha]] agus tá toinn ag difríochtaí aerbhrú agus frithchuimilt dromchla.<ref name=Phillips1977 />
Cé go bhfuil cosúlachtaí ann eatarthu, ní hionann cumhacht toinn agus [[cumhacht na taoide|cumhacht taoide]], are ag iarraidh fuinneamh gravitational na gréine agus más gealaí a ghabháil. Is féidir forsaí eile [[feacht aigéin|feacht aigéin]] a chruthú, san áireamh difríochtaí i bhforsaí [[bruth]]a, [[gaoth|gaoithe]], [[fórsa Coriolis|Coriolis]], ''[[Kabbelung]]'', [[teocht]]a agus [[salandacht]]a.
'' Attempts to use this energy began in 1890 or earlier,<ref name=Miller2004 /> mainly due to its high [[dlús cumhachta]]. Just below the ocean's water surface the wave energy flow, in time-average, is typically five times denser than the wind energy flow 20 m above the sea surface, and 10 to 30 times denser than the solar energy flow.<ref name=Falnes1999 />
'' As of 2023, wave power is not widely employed for commercial applications, after a long series of trial projects. In 2000 the world's first commercial wave power device, the [[LIMPET Ìle]] was installed on the coast of [[Ìle]] in Scotland and connected to the [[National Grid (Great Britain)|UK national grid]].<ref name=eide20006 /> In 2008, the first experimental multi-generator [[wave farm]] was opened in Portugal at the [[Aguçadoura Wave Farm]].<ref name=Lima2008 /> Both projects have since ended.
'' Wave energy converters can be classified based on their working principle as either:<ref name=Falcão2010 /><ref name=Madan />
* '' oscillating water columns (with air turbine)
* '' oscillating bodies (with hydroelectric motor, hydraulic turbine, linear electrical generator)
* '' overtopping devices (with low-head hydraulic turbine)
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=Phillips1977>{{cite book | last=Phillips | first=O.M. | title=The dynamics of the upper ocean | publisher=Cambridge University Press | year=1977 | isbn=978-0-521-29801-8 | edition=2nd | author-link=Owen Martin Phillips}}</ref>
<ref name=Miller2004>{{lua idirlín | url = http://www.outsidelands.org/wave-tidal3.php | teideal = Wave and Tidal Energy Experiments in San Francisco and Santa Cruz | údar = Christine Miller | dátarochtana = 16 Lúnasa 2008 | dáta = Lúnasa 2004 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081002203245/http://www.outsidelands.org/wave-tidal3.php | archive-date=October 2, 2008|url-status=live}}</ref>
<ref name=Falnes1999>{{lua idirlín | dáta = 1 Meitheamh 1999 | teideal = Wave energy and its utilization | url = https://www.slideshare.net/JrgenHalsTodalshaug/wave-energy-and-its-utilization-257609652 | work = Slideshare | dátarochtana = Aibreán}}</ref>
<ref name=eide20006>{{lua idirlín | url = https://www.edie.net/news/0/Worlds-first-commercial-wave-power-station-activated-in-Scotland/3492/ | teideal = World's first commercial wave power station activated in Scotland | dáta = 17 Márta 2006 | radaíocht = 5 Meitheamh 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/20180805172514/https://www.edie.net/news/0/Worlds-first-commercial-wave-power-station-activated-in-Scotland/3492/ | archive-date=5, August 2018 | url-status=live }}</ref>
<ref name=Lima2008>Joao Lima. [https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=21070001&sid=aSsaOB9qbiKE Babcock, EDP and Efacec to Collaborate on Wave Energy projects] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924065943/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=21070001&sid=aSsaOB9qbiKE | date=24 September 2015}} ''Bloomberg'', 23 Meán Fómhair 2008.</ref>
<ref name=Falcão2010>{{cite journal | last=Falcão |first=António F. de O. | date=2010-04-01 | title=Wave energy utilization: A review of the technologies | url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1364032109002652 | journal=Renewable and Sustainable Energy Reviews | language=en | volume=14 | issue=3 | pages=899–918 | doi=10.1016/j.rser.2009.11.003 | bibcode=2010RSERv..14..899F | issn=1364-0321 | url-access=subscription }}</ref>
<ref name=Madan>{{citation | last1=Madan | first1=D. |date=2020-10-21 | pages=1057–1072 | place=Singapore | publisher=Springer Singapore | isbn=978-981-15-4738-6 | last2=Rathnakumar | first2=P. | last3=Marichamy | first3=S. | last4=Ganesan | first4=P. | last5=Vinothbabu | first5=K. | last6=Stalin | first6=B.| title=Advances in Industrial Automation and Smart Manufacturing | chapter=A Technological Assessment of the Ocean Wave Energy Converters | series=Lecture Notes in Mechanical Engineering | doi=10.1007/978-981-15-4739-3_91 | s2cid=226322561}}</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
7jph8bmtftl9vkk17qve2z0nylm07kf
Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Gníomhaireachtaí an AE
2
121281
1330130
1329878
2026-10-19T11:32:01Z
ListeriaBot
25319
Wikidata list updated [V2]
1330130
wikitext
text/x-wiki
== Forais / Institiúidí ==
: '' Féach [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]]
{{Wikidata list | sparql =
SELECT ?item ?itemLabel ?valueLabel WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q748720.
OPTIONAL { ?item wdt:P488 ?p1 }
OPTIONAL { ?item wdt:P1037 ?p2 }
BIND(COALESCE(?p1, ?p2) AS ?value)
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en".
}
}
ORDER BY (?itemLabel)
| columns = number:#, P154:Lógó, label:Institiúid, P571:Bundáta, P159:Ceanncheathrú, P488:Ceannaire, P1342:Líon suíochán
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Lógó
! Institiúid
! Bundáta
! Ceanncheathrú
! Ceannaire
! Líon suíochán
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[An Chomhairle Eorpach]]
| data-sort-value="1974" | 1974-12-09
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| [[António Costa]]
| 27
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:Logo European Central Bank.svg|center|128px]]
| [[Banc Ceannais Eorpach]]
| data-sort-value="1998" | 1998-06-01
| [[Frankfurt]]
| [[Christine Lagarde]]
|
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[Comhairle an Aontais Eorpaigh]]
| data-sort-value="1957" | 1957
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| ''[[:d:Q115639092|Thérèse Blanchet]]''
| 27
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Court of Justice of the European Union Logo SV.svg|center|128px]]
| [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh|Cúirt Bhreithiúnais Eorpach]]
| data-sort-value="1952" | 1952
| ''[[:d:Q20971786|Palais de la Cour de Justice]]''
| ''[[:d:Q917096|Koen Lenaerts]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:ECA-logo.svg|center|128px]]
| [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]]
| data-sort-value="1977" | 1977-10-18
| [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]]
|
|
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:European Parliament logo.svg|center|128px]]
| [[Parlaimint na hEorpa]]
| data-sort-value="1957" | 1957-03-25
| ''[[:d:Q2423937|Suíomh Pharlaimint na hEorpa i Strasbourg]]''
| [[Roberta Metsola|Roberta Metsola Tedesco Triccas]]
| 720
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:European Commission.svg|center|128px]]
| [[an Coimisiún Eorpach]]
| data-sort-value="1958" | 1958-01-01
| ''[[:d:Q239|Cathair na Bruiséile]]''
| [[Ursula von der Leyen]]
| 27
|}
{{Wikidata list end}}
== Gníomhaireachtaí ==
: Féach [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]]
?bunDáta ?tírLabel ?lógó
| columns = number:#, P154:Lógó, label:Gníomhaireacht, P17:Tír, P571:Bundáta
{{Wikidata list | sparql =
SELECT ?item ?itemLabel ?labelEn ?labelGa WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q112827555.
?item rdfs:label ?labelEn filter (lang(?labelEn) = "en").
?item rdfs:label ?labelGa filter (lang(?labelGa) = "ga").
#OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunDáta. }
#OPTIONAL { ?item wdt:P17 ?tír. }
#OPTIONAL { ?item wdt:P154 ?lógó. }
FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. }
#SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en".
#}
}
ORDER BY (?itemLabel)
| columns = ?labelEn:Agency, ?labelGa:Gníomhaireacht
}}
{| class='wikitable sortable'
! Agency
! Gníomhaireacht
|-
| Translation Centre for the Bodies of the European Union
| Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh
|-
| European Union Agency for Railways
| Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh
|-
| European Training Foundation
| an Foras Oiliúna na hEorpa
|-
| European Securities and Markets Authority
| An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí
|-
| European Banking Authority
| An tÚdarás Baincéireachta Eorpach
|-
| European Institute for Gender Equality
| Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne
|-
| European Union Agency for Fundamental Rights
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha
|-
| European Chemicals Agency
| Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán
|-
| European Environment Agency
| Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach
|-
| European Union Agency for the Cooperation of Energy Regulators
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh
|-
| European Food Safety Authority
| An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia
|-
| European Agency for Safety and Health at Work
| Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair
|-
| European Union Agency for the Space Programme
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis
|-
| European Labour Authority
| An tÚdarás Eorpach Saothair
|-
| Agency for Support for BEREC
| Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC
|-
| Anti-Money Laundering Authority
| An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid
|-
| EU Customs Authority
| Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh
|-
| European Centre for the Development of Professional Training
| an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna
|-
| European Medicines Agency
| Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach
|-
| European Fisheries Control Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach
|-
| European Union Agency for Criminal Justice Cooperation
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil
|-
| European Institute of Innovation and Technology
| an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht
|-
| European Union Agency for Cybersecurity
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil
|-
| Europol
| Europol
|-
| European Union Aviation Safety Agency
| Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh
|-
| European Border and Coast Guard Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta
|-
| European Union Agency for Asylum
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann
|-
| European Union Agency for the Operational Management of Large-Scale IT Systems in the Area of Freedom, Security and Justice
| Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais
|-
| Single Resolution Board
| Bord Réitigh Aonair
|-
| European Union Drugs Agency
| Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh
|-
| European Union Agency for Law Enforcement Training
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí
|-
| European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions
| Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú
|-
| Community Plant Variety Office
| Oifig an Chomhphobail maidir le Cineálacha Plandaí
|-
| European Insurance and Occupational Pensions Authority
| An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde
|-
| European Union Intellectual Property Office
| Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpach
|-
| European Centre for Disease Prevention and Control
| An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar
|-
| European Maritime Safety Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí
|}
{{Wikidata list end}}
2qstyendutbfw1pqoki88vj1g8170z7
Strictly Come Dancing (sraith 24)
0
127671
1330104
1330082
2026-10-18T19:00:18Z
Unknown artist
32980
/* Cairt Scórála */
1330104
wikitext
text/x-wiki
{{Bosca comórtas ceoil
|ainm_cláir = [[Strictly Come Dancing]]
|sraith = 24
|tír = [[An Ríocht Aontaithe]]
|céad_chraoladh = 19 Meán Fómhair 2026
|craoladh_deireanach = 19 Nollaig 2026
|breithiúna = [[Craig Revel Horwood]]<br>[[Motsi Mabuse]]<br>[[Shirley Ballas]]<br>[[Anton Du Beke]]
|óstaigh = [[Emma Willis]]<br>[[Josh Widdecombe]]<br>[[Johannes Radebe]]
|craoltóir = [[BBC One]]
|buaiteoir =
|as =
|amhrán =
|seánra =
|seo_caite = Strictly Come Dancing (sraith 23)
|seo_chugainn =
|bliain = 2026
}}
Is comórtas damhsa teilifíse é '''''[[Strictly Come Dancing]]''''', a thosaigh sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] sa bhliain 2004. Tá sé ar [[BBC One]]. Cuireadh tús leis an bhfichiú sraith ar 19 Meán Fómhair 2026, agus chríochnóidh sí i mí na 19 Nollag 2026.
Is iad [[Shirley Ballas]], [[Craig Revel Horwood]], [[Motsi Mabuse]] agus [[Anton du Beke]] na breithimh don sraith seo.
==Cúplaí==
{| class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center; font-size:95%;"
|-
! Duine cáiliúil
! Gairmí
! Toradh
|-
|[[Chris Appleton]]
|[[Amy Dowden]]
|style="background:#f4c7b8;"|Seachtain 1<br>{{small|4 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Melanie Walters]]
|[[Aljaž Škorjanec]]
|style="background:#f4c7b8;"|Seachtain 2<br>{{small|11 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Sarah Storey]]
|[[Julian Caillon]]
|style="background:#f4c7b8;"|Seachtain 3<br>{{small|18 Deireadh Fómhair 2026}}
|-
|[[Bethany Antonia]]
|[[Nancy Xu]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Cach Mercer]]
|[[Maddie Ingoldsby]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Dani Dyer]]
|[[Nikita Kuzmin]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Delta Goodrem]]
|[[Kai Widdrington]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Graeme Hall]]
|[[Lauren Oakley]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Jamie Winstone]]
|[[Carlos Gu]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[John Nellis]]
|[[Katya Jones]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Lacey Turner]]
|[[Vito Coppola]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Lawrence Robb]]
|[[Jowita Przystał]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Shaun Wright-Phillips]]
|[[Alexis Warr]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Tabby Stoecker]]
|[[Mark Karmalita]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|-
|[[Will Best]]
|[[Dianne Buswell]]
|style="background:lightblue"|Rannpháirteach
|}
== Cairt Scórála ==
{| class="wikitable sortable" style="margin: auto; text-align: center"
|-
!Cúpla
!Áit
!1
!2
!1+2
!3
!4
!5
|-
|<div style="float:left;">Bethany & Nancy
|
|26
|27
|53
|bgcolor=lightgreen|27
|bgcolor=lightblue|27
|
|-
|<div style="float:left;">Cach & Maddie
|
|20
|29
|49
|31
|{{green|'''34'''}}
|
|-
|<div style="float:left;">Dani & Nikita
|
|22
|23
|45
|27
|25
|
|-
|<div style="float:left;">Delta & Kai
|
|29
|30
|{{green|'''59'''}}
|{{green|'''33'''}}
|—
|
|-
|<div style="float:left;">Graeme & Lauren
|
|24
|{{green|'''31'''}}
|55
|bgcolor=lightgreen|25
|28
|
|-
|<div style="float:left;">Jamie & Carlos
|
|21
|21
|bgcolor=lightblue|42
|28
|{{green|'''34'''}}
|
|-
|<div style="float:left;">John & Katya
|
|{{green|'''31'''}}
|23
|54
|20
|29
|
|-
|<div style="float:left;">Lacey & Vito
|
|27
|28
|55
|26
|bgcolor=lightgreen|29
|
|-
|<div style="float:left;">Lawrence & Jowita
|
|20
|19
|bgcolor=lightgreen|39
|20
|30
|
|-
|<div style="float:left;">Shaun & Alexis
|
|{{red|''15''}}
|25
|40
|bgcolor=lightblue|{{red|''15''}}
|28
|
|-
|<div style="float:left;">Tabby & Mark
|
|22
|28
|50
|31
|bgcolor=lightgreen|29
|
|-
|<div style="float:left;">Will & Dianne
|
|18
|19
|bgcolor=lightgreen|37
|25
|31
|
|-
|<div style="float:left;">Sarah & Julian
|13
|{{red|''15''}}
|24
|39
|20
|bgcolor=orange|{{red|''21''}}
|bgcolor=darkgrey|
|-
|<div style="float:left;">Melanie & Aljaž
|14
|{{red|''15''}}
|{{red|''15''}}
|{{red|''30''}}
|bgcolor=orange|17
|colspan=2 bgcolor=darkgrey|
|-
|<div style="float:left;">Chris & Amy
|15
|16
|17
|bgcolor=orange|33
|colspan=3 bgcolor=darkgrey|
|}
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Strictly Come Dancing}}
[[Catagóir:Strictly Come Dancing]]
[[Catagóir:2026 séasúir teilifíse]]
nxgiwjec1m8bo0502snv9rey7m5qgvl
Biorán na Réadóirí
0
128589
1330131
1329923
2026-10-19T11:42:17Z
Eomurchadha
4240
1330131
wikitext
text/x-wiki
Bíonn '''Biorán na Réadóirí''' (nó an biorán Réadóra) á chaitheamh ag roinnt Caitliceach lena chur in iúl gur staonairí ó alcól iad. Tá ceann á chaitheamh ag an gcarachtar [[Father Ted]] sa chlár grinn sin hcomh maith le [[Fáinne Gaeilge]].
== Féach freisin ==
* '''[[Cumann Réadóirí um Lánstaonadh]]'''
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Alcólachas]]
[[Catagóir:Caitliceachas]]
[[Catagóir:Creideamh in Éirinn]]
[[Catagóir:Bioráin]]
[[Catagóir:Cumann Réadóirí um Lánstaonadh]]
krn0n00zvuteu4ow13qhuvd3ber39hp
1330135
1330131
2026-10-19T11:46:00Z
Eomurchadha
4240
1330135
wikitext
text/x-wiki
Bíonn '''Biorán na Réadóirí''' (nó an biorán Réadóra) á chaitheamh ag roinnt Caitliceach lena chur in iúl gur staonairí ó alcól iad. Tá ceann á chaitheamh ag an gcarachtar [[Father Ted]] sa chlár grinn ar a bhfuil an t-ainm céanna chomh maith le [[Fáinne (comhartha Gaeilge)|Fáinne Gaeilge]].
== Féach freisin ==
* '''[[Cumann Réadóirí um Lánstaonadh]]'''
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Alcólachas]]
[[Catagóir:Caitliceachas]]
[[Catagóir:Creideamh in Éirinn]]
[[Catagóir:Bioráin]]
[[Catagóir:Cumann Réadóirí um Lánstaonadh]]
2enzzsavamdyo5nib1vrp8lqy0kwaca
1330137
1330135
2026-10-19T11:47:22Z
Eomurchadha
4240
1330137
wikitext
text/x-wiki
Bíonn '''Biorán na Réadóirí''' (nó an biorán Réadóra) á chaitheamh ag roinnt Caitliceach lena chur in iúl gur staonairí ó alcól iad. Tá ceann á chaitheamh ag an gcarachtar [[Father Ted]] sa chlár grinn ar a bhfuil an t-ainm céanna chomh maith le [[Fáinne (comhartha Gaeilge)|Fáinne Gaeilge]].
== Féach freisin ==
* '''[[Cumann Réadóirí um Lánstaonadh]]'''
== Féach freisin ==
* [[Fáinne (comhartha Gaeilge]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Alcólachas]]
[[Catagóir:Caitliceachas]]
[[Catagóir:Creideamh in Éirinn]]
[[Catagóir:Bioráin]]
[[Catagóir:Cumann Réadóirí um Lánstaonadh]]
6bhfuwd30hl1uhrrbicrqrgin1uo4of
1330138
1330137
2026-10-19T11:47:30Z
Eomurchadha
4240
1330138
wikitext
text/x-wiki
Bíonn '''Biorán na Réadóirí''' (nó an biorán Réadóra) á chaitheamh ag roinnt Caitliceach lena chur in iúl gur staonairí ó alcól iad. Tá ceann á chaitheamh ag an gcarachtar [[Father Ted]] sa chlár grinn ar a bhfuil an t-ainm céanna chomh maith le [[Fáinne (comhartha Gaeilge)|Fáinne Gaeilge]].
== Féach freisin ==
* '''[[Cumann Réadóirí um Lánstaonadh]]'''
== Féach freisin ==
* [[Fáinne (comhartha Gaeilge)]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Alcólachas]]
[[Catagóir:Caitliceachas]]
[[Catagóir:Creideamh in Éirinn]]
[[Catagóir:Bioráin]]
[[Catagóir:Cumann Réadóirí um Lánstaonadh]]
f3xpsko1ftw493refdfu0n7es6e90yy
Liosta comhdhúile neamhorgánacha ceimiceacha
0
128611
1330141
1330045
2026-10-19T11:57:06Z
EmausBot
6926
Ag socrú atreoraithe dúbailte ó [[Liosta de chomhdhúile neamhorgánacha]] go [[Liosta de chomhdhúile ceimiceacha neamhorgánacha]]
1330141
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Liosta de chomhdhúile ceimiceacha neamhorgánacha]]
a5w4d46j8bjhooz4g7o36nwfgg7kuhm
Soilsiú
0
128618
1330114
2026-10-18T23:22:13Z
TGcoa
21229
Bhog TGcoa an leathanach [[Soilsiú]] go [[Léargas]]
1330114
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Léargas]]
olrnp74ukq9phn287hjb8jwnjvt1q5t
1330118
1330114
2026-10-18T23:51:56Z
TGcoa
21229
Removed redirect to [[Léargas]]
1330118
wikitext
text/x-wiki
{{Idirdhealú}}
* [[Léargas]]
* [[Soilsiú (solas)]]
p5zcbu18zgjboju3xqibot7f4hy9lye
Soilsiú (solas)
0
128619
1330115
2026-10-18T23:38:37Z
TGcoa
21229
Leathanach cruthaithe le 'Is éard atá i gceist le soilsiú ná an próiseas agus an teicneolaíocht chun duine nó ábhar a mhaisiú le soilse. == Féach freisin == * [[Dearadh intí]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Grianghrafadóireacht]] [[Catagóir:Solas]] [[Catagóir:Scannánaíocht]] [[Catagóir:Dearadh intí]]'
1330115
wikitext
text/x-wiki
Is éard atá i gceist le soilsiú ná an próiseas agus an teicneolaíocht chun duine nó ábhar a mhaisiú le soilse.
== Féach freisin ==
* [[Dearadh intí]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Grianghrafadóireacht]]
[[Catagóir:Solas]]
[[Catagóir:Scannánaíocht]]
[[Catagóir:Dearadh intí]]
oudhgpbc0shsxhqyao7wyy1pr4eizft
1330116
1330115
2026-10-18T23:47:44Z
TGcoa
21229
1330116
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:"Nollaig Shona Duit" Christmas lights in Dublin.jpg|mion|"Nollaig Shona Duit" i mBÁC,, 2012]]
Is éard atá i gceist le '''soilsiú''', i réimse na healaíona nó an mhaisiúcháin, ná an próiseas agus an teicneolaíocht chun duine nó ábhar a mhaisiú le soilse.
== Féach freisin ==
* [[Dearadh intí]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Grianghrafadóireacht]]
[[Catagóir:Solas]]
[[Catagóir:Scannánaíocht]]
[[Catagóir:Dearadh intí]]
jf7hwa2amo14doj6apqwo9z1ckdk29f
1330117
1330116
2026-10-18T23:50:12Z
TGcoa
21229
1330117
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:"Nollaig Shona Duit" Christmas lights in Dublin.jpg|mion|"Nollaig Shona Duit" i mBÁC,, 2012]]
Is éard atá i gceist le '''soilsiú''', i réimse na healaíona nó an mhaisiúcháin, ná an próiseas agus an teicneolaíocht chun duine nó ábhar a mhaisiú le soilse.<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://ifi.ie/wp-content/uploads/2023/03/An-Cailin-Ciuin-Treoir-Staidear.pdf|teideal=Treoir / Staidéar|údar=IFI|dáta=2022|dátarochtana=2023-07-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230502010820/https://ifi.ie/wp-content/uploads/2023/03/An-Cailin-Ciuin-Treoir-Staidear.pdf|archivedate=2023-05-02}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Dearadh intí]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Grianghrafadóireacht]]
[[Catagóir:Solas]]
[[Catagóir:Dearadh intí]]
[[Catagóir:Téarmaíocht scannánaíochta]]
6uegx0wozx79og8ha1j0fpwwj7qe32z
Fáinne (comhartha Gaeilge)
0
128620
1330132
2026-10-19T11:43:13Z
Eomurchadha
4240
Leathanach cruthaithe le 'Fáinne'
1330132
wikitext
text/x-wiki
Fáinne
grruefexa06xslkn6f10g0sl713nwvm
1330134
1330132
2026-10-19T11:45:01Z
Eomurchadha
4240
1330134
wikitext
text/x-wiki
Is éard atá i gceist le '''fáinne''' ná comhartha Gaeilge a chaitear ar éadaí.
== Conradh na Gaeilge ==
Caitheann daoine áirithe fáinne ar [[léine]] nó ar [[casóg|chasóg]] mar chomhartha go bhfuil Gaeilge acu agus go bhfuil siad sásta í a labhairt. Tugtar "Fáinne Óir" air go minic. Tá dhá shaghas sa lá atá inniu ann - an fháinne óir feiliúnach do dhaoine líofa - an dara cheann, an fháinne airgid feiliúnach do dhaoine atá sásta Gaeilge a labhairt.
{{síol}}
[[Catagóir:Seodra]]
[[Catagóir:An Ghaeilge]]
o74frl1b7cbpoz8t7rqieh1iz4uabt6
1330136
1330134
2026-10-19T11:46:55Z
Eomurchadha
4240
1330136
wikitext
text/x-wiki
Is éard atá i gceist le '''fáinne''' ná comhartha Gaeilge a chaitear ar éadaí.
== Conradh na Gaeilge ==
Caitheann daoine áirithe fáinne ar [[léine]] nó ar [[casóg|chasóg]] mar chomhartha go bhfuil Gaeilge acu agus go bhfuil siad sásta í a labhairt. Tugtar "Fáinne Óir" air go minic. Tá dhá shaghas sa lá atá inniu ann - an fháinne óir feiliúnach do dhaoine líofa - an dara cheann, an fháinne airgid feiliúnach do dhaoine atá sásta Gaeilge a labhairt.
== Féach freisin ==
* [[Biorán na Réadóirí]]
{{síol}}
[[Catagóir:Seodra]]
[[Catagóir:An Ghaeilge]]
[[Catagóir:Bioráin]]
h38hwxtwtkotg09i2ddsgsqwrbjvmbu
1330139
1330136
2026-10-19T11:47:59Z
Eomurchadha
4240
1330139
wikitext
text/x-wiki
Is éard atá i gceist le '''fáinne''' na Gaeilge ná comhartha Gaeilge ar chruth [[fáinne]] a chaitear ar éadaí.
== Conradh na Gaeilge ==
Caitheann daoine áirithe fáinne ar [[léine]] nó ar [[casóg|chasóg]] mar chomhartha go bhfuil Gaeilge acu agus go bhfuil siad sásta í a labhairt. Tugtar "Fáinne Óir" air go minic. Tá dhá shaghas sa lá atá inniu ann - an fháinne óir feiliúnach do dhaoine líofa - an dara cheann, an fháinne airgid feiliúnach do dhaoine atá sásta Gaeilge a labhairt.
== Féach freisin ==
* [[Biorán na Réadóirí]]
{{síol}}
[[Catagóir:Seodra]]
[[Catagóir:An Ghaeilge]]
[[Catagóir:Bioráin]]
ibsh7isevr8pr2lijjv1tbyqv4c10rq